Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 2954 2200120 2152668 2026-09-16T13:20:26Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200120 wikitext text/x-wiki {{Infobox Sonerezh (arzour) | karta = strollad | anv = Iron Maiden | skeudenn = [[Restr:Iron Maiden in the Palais Omnisports of Paris-Bercy (France).jpg|300px]] | mojenn = Iron Maiden el live 2008 : [[Somewhere Back in Time World Tour]]. Eus an tu kleiz d'an tu dezhou :[[Bruce Dickinson]], [[Adrian Smith]], [[Steve Harris]], [[Dave Murray]], [[Janick Gers]]. | bro orin = [[Leyton]], [[Londrez]], [[Bro-Saoz]] | bloavezhioù = Abaoe [[1975]] | doare = [[Heavy Metal]] | label = [[EMI]] | izili = [[Bruce Dickinson]]<br />[[Janick Gers]]<br />[[Steve Harris (musician)|Steve Harris]]<br />[[Nicko McBrain]]<br />[[Dave Murray (musician)|Dave Murray]]<br />[[Adrian Smith]]<br />[[Michael Kenney]] | izili kozh = [[Blaze Bayley]]<br />[[Clive Burr]]<br />[[Paul Day (musician)|Paul Day]]<br />[[Paul Di'Anno]]<br />[[Dennis Stratton]]<br />[[Doug Sampson]]<br />[[Dennis Wilcock]] | lerc'hienn = [http://www.ironmaiden.com www.ironmaiden.com] }} '''Iron Maiden''' zo ur strollad saoz savet e 1975. Unan eus ar strolladoù [[heavy metal]] brudetañ eo. Gant ar soner [[gitar-boud]] [[Steve Harris]] eo bet savet. Asambles gant ar strolladoù [[Saxon (strollad)|Saxon]], [[Judas Priest]], [[Def Leppard]] ha [[Tygers of Pantang]] int bet e-touez ar re gentañ eus al [[luskad]] NWOBHM (''New wave of british heavy metal''). [[Black Sabbath]] ha [[Motörhead]] a oa ur rummad koshoc'h. Ar strollad metal en deus graet ar muiañ a werzhioù eo Iron Maiden : muioc'h eget 100 milion a [[pladenn|bladennoù]] zo bet gwerzhet ganto. == Izili == * [[Bruce Dickinson]] – kan (1981-1993, 1999-bremañ) * [[Dave Murray]] – gitar (1976, 1977-bremañ) * [[Janick Gers]] – gitar (1990-bremañ) * [[Adrian Smith]] – gitar (1980-1990, 1999-bremañ) * [[Steve Harris]] – gitar-bout (1975-bremañ) * [[Nicko McBrain]] – taboulinoù (1983-bremañ) === Izili bet === * [[Paul Day]] – mouezh (1975 - 1976) * [[Dennis Wilcock]] – mouezh (1976-1977) * [[Paul Di'Anno]] – mouezh (1978-1981) * [[Blaze Bayley]] – mouezh (1993-1999) * [[Dave Sullivan (musician)|Dave Sullivan]] – gitar (1975) * [[Terry Rance]] – gitar (1975 - 1976) * [[Bob Sawyer]]– gitar (1976) * [[Terry Wapram]]– gitar (1977) * [[Paul Cairns]]– gitar (1979) * [[Paul Todd]]– gitar (1979) * [[Dave Mac]]– gitar (1979) * [[Tony Parsons (British Guitarist)|Tony Parsons]]– gitar (1979) * [[Dennis Stratton]] – gitar (1980) * [[Ron Matthews]] – taboulinoù (1975 - 1977) * [[Thunderstick]]– taboulinoù (1977) * [[Doug Sampson]]– taboulinoù (1977 - 1980) * [[Clive Burr]] – taboulinoù (1980-1983) * [[Tony Moore]]– klavier (1977) == Pladennoù == * ''The Soundhouse Tapes'', 1979 EP * ''[[Iron Maiden (pladenn, 1980)|Iron Maiden]]'' (1980) ; strollad : [[Paul Di'Anno]] o kanañ, Dennis Stratton ha Dave Murray ouzh ar gitar, Steve Harris ouzh ar gitar-bout, Clive Burr ouzh an taboulin ** ''Running Free'', 1980 Single ** ''Sanctuary'', 1980 Single ** ''Women in uniform'', 1980 Single * ''[[Killers]]'' (1981), Adrian Smith a gemer plas Denis Stratton ** ''Twilight Zone'', 1981 Single ** ''Purgatory'', 1981 Single * ''[[The Number Of The Beast]]'' (1982), Bruce Dickinson a gemer lec'h Paul Di'Anno. ** ''[[Run To The Hills]]'', 1982 Single ** ''Children Of The Damned'', 1982 Single * ''[[Piece Of Mind]]'' (1983), Nicko McBrain a dap plas Clive Burr ** ''The Trooper'', 1983 Single ** ''Flight Of Icarus'', 1983 Single ** ''Where Eagles Dare'', 1983 Single * ''[[Powerslave]]'' (1984) ** ''Aces High'', 1984 Single ** ''2 Minutes To Midnight'', 1985 Single * ''[[Somewhere In Time]]'' (1986) ** ''Heaven Can't Wait'', 1986 Single ** ''Wasted Years'', 1986 Single ** ''Stranger In A Strange Land'', 1987 Single * ''[[Seventh Son Of A Seventh Son]]'' (1988) ** ''Can I Play With Madness'', 1988 Single ** ''The Evil Thing That Men Do'', 1988 Single * ''[[No Prayer For The Dying]]'' (1990), Janick Gers e lec'h Adrian Smith (aet da sevel e strollad ASAP, Adrian Smith and Project) ** ''Bring Your Daughter...To The Slaughter'', 1990 Single ** ''Tailgunner'', 1990 Single ** ''Holy Smoke'', 1991 Single * ''[[Fear Of The Dark]]'' (1992) ** ''Be Quick Or Be Dead'', 1992 Single ** ''Wasting Love'', 1992 Single ** ''Fear Of The Dark'', 1993 Single ** ''From Here To Eternity'', 1993 Single ** ''Chains Of Misery'', 1994 Single * ''[[The X Factor]]'' (1995), Blaze Bayley (Wolfsbane) a gemer plas Bruce Dickinson evit kanañ ** ''Man On The Edge'', 1995 Single ** ''The Edge Of Darkness'', 1995 Single ** ''The Aftermath'', 1996 Single ** ''Fortunes Of War'', 1996 Single ** ''Lord Of The Flies'', 1997 Single * ''[[Virtual XI]]'' (1998) ** ''When Two Worlds Collide'', 1998 Single ** ''Futureal'', 1998 Single ** ''The Angel And Gambler'', 1999 Single ** ''Lightning Strikes Twice'', 1999 Single * ''[[Brave New World]]'' (2000), distro Bruce Dickinson hag Adrian Smith (tri gitarour a vo diwar neuze) ** ''Out Of The Silent Planet, 2000 Single ** ''The Wicker Man, 2000 Single ** ''Brave New World, 2001 Single * ''[[Dance of Death]]'' (2003) ** ''Wildest Dreams'', 2003 Single ** ''Rainmaker'', 2004 Single ** ''No more lies'', 2004 * ''[[A Matter of Life and Death]]'' (2006) * ''The Final Frontier'' (2010) * ''The Book of Souls'' (2015) * ''Senjutsu'' (2021) == Liammoù diavaez == * [http://www.ironmaiden.com/ Lec'hienn ofisiel] * [https://web.archive.org/web/20040509073940/http://www.screamforme.com/ Lec'hienn Bruce Dickinson] * [https://web.archive.org/web/20070409053726/http://www.pauldianno.com/ Lec'hienn Paul D'ianno] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 1980]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 1990]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Heavy metal]] [[Rummad:Strolladoù sonerezh Bro-Saoz]] 46rhw4th41weozh9j9mcurgtdycc9pk 0 11202 2200150 2045566 2026-09-16T19:38:15Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200150 wikitext text/x-wiki {{Yezh|anv=Montagneg|anveyezh=Innu aimun |broiou=[[Kanada]] |rannved= [[Kebek]], [[Labrador]] |komzet=8 483 <small>(1987)</small><br>~ 16 000 <small>(2005)</small> |renkadur=goude 100 |livfamilh=lightblue |familh=[[Yezhoù aljek]]<br> &nbsp;[[Yezhoù algonkek]]<br> &nbsp;&nbsp;[[Yezhoù kreek-montagnek-naskapiek]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Kreeg]]<br> &nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Montagneg''' |YezhOfisiel= |akademiezh= hini ebet |iso1= |iso2= alg |lizherennoù=MOE }} Ur [[Yezhoù aljek|yezh aljek]] eus is-skourr eus [[yezhoù kreek-montagnek-naskapiek]] eo ar '''montagneg''' (''innu aimun''), komzet gant 8 483 den diwar 10 000 a dud e 11 kumuniezh-yezh e [[Kebek]] ha [[Labrador]] e [[Kanada]] ([[1987]]). Div [[rannyezh]] a zo hervez an doare ma vez distaget an ''l'' o tont eus ar [[Yezhoù algonkek|c'hentalgonkeg]]: * '''Montagneg ar c'hornôg''' (''rannyezh-l''): 5 866 den e 4 c'humuniezh-yezh (Mashteueiash, Betsiamites, Uashat pe Maliotenam ha Matimekush e Kebek) * '''Montagneg ar reter''' (''rannyezh-n''): 2 617 den e 7 kumuniezh-yezh (Natashquan, Mingan, La Romaine, Pakuashipi e Kebek ha Sheshatshit e Labrador). N' emañ ket ar [[yezh]]-mañ en arvar da vont da get hag implijet eo bet evit kelenn er [[Skol|skolioù]] e Betsiamites nevez zo. ==Skouerioù yezh== ===Testenn skouer=== ''Ushkat ka takushinin ute, tshekuan tshipetati? Tshipetati a tshuenutishiun? Mauat tshia?'' (a-raok|ma|dont|amañ||petra|te-kaout degas)(Te-kaout degas|hag-eñ|da-fortun)(Nann|neket?) ===Frazennoù skouer=== *Innu-aimi ma! Komz montagneg 'ta! *Kuei! Demat! *Tan eshpanin? Mont a ra mat? *Niminupan Mont a ra *Tan eshinikashin? Pe anv oc'h? *Tanite etutein? Eus pelec'h e teuit? *Tshekuan etutamin? Petra a rit? *Eshe Ya *Mauat Nann *Tshi nashkumatin Trugarez *Iame Kenavo ==Yezhadur== Ur yezh an hini eo ma ra an diforc'h ivez etre traoù bev ha traoù n'int ket. <div class="center"> '''Gwelet''' {| class="wikitable" ! Traoù bev|| Traoù n'int ket bev|| Troidigezh |-- | Nuapmau || Nuapaten || E welet a ran |-- | Tshuapmau || Tshuapaten || E welet a rez |-- | Uapmeu || Uapatam || E welet a ra |-- | Nuapmanan || Nuapatenan || E welet a reomp (ni hepdout) |-- | Tshuapmananu || Tshuapatenanu || E welet a reom (ni ganit) |-- | Tshuapmauau || Tshuapetenau || E welet a rit |-- | Uapmeuat || Uapatamuat || E welet e reont |} </div> ==Gwelet ivez== * [[Kreeg]] * [[Yezhoù aljek]] * [[Yezhoù algonkek]] === Liammoù diavaez === * [https://web.archive.org/web/20110706182931/http://www.innu-aimun.ca/ Geriadurioù ha danvez all diwar-benn ar montagneg] [[Rummad:Meneger yezhoù ar bed]] [[Rummad:Yezhoù Kanada]] [[Rummad:Yezhoù kreek-montagnek-naskapiek]] dr4cshwz0cx8f9kqj9agn6zsb8jxkfz 0 16048 2200125 2186146 2026-09-16T15:06:23Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200125 wikitext text/x-wiki {{Droukveskañ |Karnak}} {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Karnag | anvOfisiel = ''Carnac'' | skeudenn = Tumulus Saint-Michel (1).jpg | alc'hwez = Ar vourc'h, gwelet eus Krugell Sant-Mikael | ardamezioù = Blason ville fr Carnac (Morbihan).svg | bro = {{Bro-Gwened}} | departamant = {{Mor-Bihan}} | arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] | etrekumuniezh = [[An Alre Kiberen Douar Atlantel]] | bro velestradurel = [[Bro an Alre]] | kanton = [[Kanton Kiberen|Kiberen]] | cp = 56340 | maer = [[Alexandre Lanoë]] | amzer-gefridi = [[2026]]-[[2033]] | gorread = 32.71 | hedred = -3.0794 | ledred = 47.5847 | uk = 16 | ubi = 0 | ubr = 45 | lec'hienn web = {{fr}} [http://www.carnac.fr/ carnac.fr] }} '''Karnag''' a zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Kiberen]] e departamant ar [[Mor-Bihan]] hag e [[Bro-Gwened]]. == Douaroniezh == === Kumunioù amezek === {{Lec'hiadur kêr|kêr=''Karnag''|gwalarn=[[An Ardeven]]|norzh=[[Pleñver]]|biz=[[Krac'h]],<br>{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Stêr Krac'h]]''}}|kornôg=[[Plouharnel]]|reter=[[An Drinded-Karnag]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}}|mervent={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Meurvor Atlantel]]''}},<br>[[Sant-Pêr-Kiberen]]}} == Anv == * Erwan Vallerie ː '''Carnac''', 1387<ref>{{br}} Erwan Vallerie : ''Diazezoù studi istorel an anvioù-parrez. Corpus.'' An Here. 1995</ref> '''Gerdarzh''' * Dauzat & Rostaing ː diouzh keltieg ha kent keltieg ''karn-'', diouzh kent indez-europeg ''kar-'', maen, roc'hell (keltieg ''cairn'' = bern maen) * Hervé Abalain ː ''karn'' = bern maen<ref>{{fr}} Hervé Abalain : ''Les noms de lieux bretons''. Les Universels Gisserot. 2000</ref> == Ardamezioù == {| |- |[[Restr:Blason ville fr Carnac (Morbihan).svg|60px]] | :''« En glazur e sourin en gul karget gant c'hwec'h peulven en aour, heuliet ouzh kab gant ur skeudenn heol en aour hag ouzh beg gant ul lestr en gul greet ha flammet en argant »'' Aozer: Loïc Ermoy. Degemeret gant ar gumun e 1974<ref>{{fr}} Michel Froger & Michel Pressensé : ''Armorial des communes du Morbihan''. 1999.</ref>. |} == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh: krouet e voe ar gumun e 1790. Gant al lezenn eus an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Lokmaria-Kaer (1790)|kanton Lokmaria-Kaer]]; e [[distrig an Alre]] e oa; diskaret e voe kanton Lokmaria-Kaer e 1801 ha lakaet Karnag e [[Kanton Kiberen|kanton Kiberen]] e 1801 gant al lezenn eus an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''; lakaet e voe Karnag en [[arondisamant an Oriant]] bet krouet e 1800<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 66 </ref>{{,}}<ref>{{fr}} [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=6954 Cassini - EHESS - Karnag - Fichenn ar gumun] </ref>. === {{XIXvet kantved}} === * Krouet e voe kumun [[An Drinded-Karnag]] d'an 9 a viz Meurzh 1864 diwar ul lodenn eus kumun Karnag<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 14 </ref>. * [[Brezel 1870-1871]]: mervel a reas daouzek gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56034&pays=France&dpt=56&idsource=7043&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 156 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,77% ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56034&pays=France&dpt=56&idsource=7043&table=&lettre=&fusxx=0&debut=200 Memorial Genweb]</ref>. * Ur [[kampoù-bac'h gall|c'hamp-bac'h]] a voe digoret er gumun e [[1914]] evit derc'hel enbroidi eus ar stadoù o stourm ouzh [[Bro-C'hall]] ennañ<ref>diwar ar raktres bet graet gant ar gouarnamant [[gall]] e [[1913]],{{fr}} Jean-Claude Farcy, ''Les camps de concentration français de la première guerre mondiale (1914-1920)'', Pariz, Anthropos Economica, 1995 </ref>{{,}}<ref>kalz anezhe a oa fichennaouet er c'harnedoù "[[Karned A|A]]" (dilezet e oa bet hemañ e 1909), pe "[[Karned B|B]]"</ref>{{,}}<ref>{{fr}} ''1914 - 1918 - Des champs aux tranchées'', Liv'Editions, Ar Faoued, 1998, pajenn 135 </ref>. === [[Maroko]] === * Mervel a reas ur soudard eus ar gumun e [[1919]]. ==== [[Eil brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 41 den abalamour d'ar brezel<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56034&pays=France&dpt=56&idsource=7043&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ==== Brezelioù didrevadennañ ==== ===== [[Brezel Indez-Sina]] ===== * Mervel a reas daou vilour er [[Viêtnam]]<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56034&pays=France&dpt=56&idsource=7043&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. ===== [[Brezel Aljeria]] ===== * Mervel a reas tri milour<ref>{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?act=view&insee=56034&pays=France&dpt=56&idsource=7043&table=bp&lettre=&fusxx=&debut=0 Memorialgenweb - Monumant ar re varv]</ref>. == Brezhoneg == === Ya d'ar brezhoneg=== * D’an 28 a viz Ebrel 2006 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun. * D'an 30 a viz Mezheven 2006 e oa bet roet d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1. === Deskadurezh === * Klasoù divyezhek a zo eno abaoe [[1992]]. * E distro-skol 2024 e oa 37 skoliad enskrivet er c'hlasoù divyezhek (14,6 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]</ref>. {{clr}} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Carnac megalith alignment 1.jpg|''Peulvanoù.'' tumulus_carnac.jpg|''[[Krugell sant-Mikael|Krugell Mikael]].'' tumulus_carnac_bis.jpg|''[[Krugell sant-Mikael|Krugell Mikael]].'' Tumulus Saint-Michel (5).jpg|Ar c’halvar. </gallery> *[[Steudadoù Karnag]], meurvein. * [[Krugell sant-Mikael|Krugell-vez]], chapel ''Sant Mikael'' ha kalvar. <gallery> Kirche von Carnac.jpg|[[Iliz Sant-Korneli|An iliz katolik]]. </gallery> * Iliz katolik [[Korneli|Sant Korneli]]. <gallery> Chapelle Saint-Colomban (Carnac).jpg|Ar chapel. Carnac - Fontaine Saint-Colomban.jpg|Ar feunteun. 145_Carnac_Chapelle_Saint-Colomban.jpg|Ar blakenn. </gallery> * Chapel ''[[Koulman|Sant Koulman]]'' hag he feunteun. * Plakenn ar re varv (1914-1918) er chapel. <gallery> 118 Chapelle de Saint-Aubin Le Hahon Carnac.jpg|Ar chapel. </gallery> * Chapel ''[[Sant Albin]]''. * Monumant ar re varv er vered, luc'hskeudenn ha kartenn-bost<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=56034&dpt=56&comm=Carnac Memorial Genweb]</ref>. == Poblañs == === Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 === {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=4500 |passo1=500 |passo2=200 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2011 |bl9=2022 |p1=3636 |p2=3655 |p3=3733 |p4=3962 |p5=4243 |p6=4444 |p7=4445 |p8=4227 |p9=4215 |mammenn=EBSSA |}} == Melestradurezh == == Tud == ===Tud bet ganet eno=== * [[Eugène Guillevic]], barzh, e 1907. * [[Alphonse Rio]], politikour, [[Sened gall|senedour]] ha den-stad, d'an [[28 a viz Here]] [[1873]]<ref>{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993 </ref>. ===Tud marvet eno=== * [[Arthur de Salins]], jeneral ha penn-skout, e 1936. === Ardamezeg ar familhoù === {| class="wikitable" |[[Restr:Auray de Kermadio.gif|80px]] |'''d'Auray''', aotrounez Beaumer |''Gwezboellek (''neuz all ''talbennanek) etre aour ha glazur''<ref>{{fr}} Pol Potier de Courcy : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. Adembannadur Editions des Régionalismes. Cressé. 2011/2014</ref> |} == Gevelliñ == *{{Gevelliñ|La Clusaz|Savoia|Savoie|bloavezh=1988}} *{{Gevelliñ|Illertissen|Alamagn|Germany|bloavezh=1974}}<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160305165352/http://www.carnac.fr/default.php?page=129&rubrique=130 Lec'hienn an ti-kêr]</ref> == Levrlennadur == * Xavier Dubois, ''Histoire de Carnac et de la Trinité-sur-mer'', Carnac, Ed. du Menhir, 2010 {{ISBN|978-2-919403-00-4}}. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Carnac}} {{Wikeriadur}} *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56034 Karnag war lec'hienn Geobreizh] *{{fr}} [http://www.ina.fr/fresques/ouest-en-memoire/video/Region00414/les-menhirs-de-carnac L'Ouest en mémoire (Ina) - Maen Hir Karnag 1970] *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20020603145926/http://www.carnac.fr/ Lec'hienn ofisiel an ti-kêr] == Notennoù ha daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] [[Rummad:Kampoù-bac'h gall ar Brezel-bed kentañ]] sauixjmp1ctvn06kx00gshcpg3rwbg2 0 16664 2200173 2157816 2026-09-16T21:38:32Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200173 wikitext text/x-wiki {{Infobox etrekumuniezh | anvOfisiel = Poher communauté | rannvro = [[Rannvro Breizh]] | departamant = [[Penn-ar-Bed]]<br/>[[Aodoù-an-Arvor]] | bro velestradurel = [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] | amzer-gefridi = 2014-2020 | poblañs = 15595 | deiziad-poblañs = 2014 | gorread = 284 | kumun = 11 }} '''Poc'hêr Kumuniezh''' (gwechall ''Kumuniezh kumunioù ar Poc'hêr'') a zo un [[etrekumuniezh]] savet etre [[kumun c'hall|kumunioù]] eus departamant [[Penn-ar-Bed]] hag eus departamant [[Aodoù-an-Arvor]], e [[Breizh]]. Ul lodenn eus [[Bro Kornôg Kreiz-Breizh]] eo. Krouet e voe e [[1993]]. ==Kumunioù== Poc'hêr Kumuniezh a ya 11 kumun d'ober anezhi: #[[Karaez-Plougêr]] (sez) #[[Kerglof]] #[[Kledenn-Poc'hêr]] #[[Motrev]] #[[ar Vouster]] #[[Plevin]] (abaoe an 01.01.2015) #[[Plonevell]] #[[Poullaouen]] #[[Sant-Hern]] #[[Trefrin]] (abaoe an 01.01.2015) #[[Treogan]] (abaoe an 01.01.2015) ==Ar C'huzul== 27 ezel a zo en anv ar c'humunioù. [[Christian Troadec]], maer Karaez, eo ar prezidant, addilennet eo bet d'an 31 a viz Ebrel 2015<ref>[http://www.ouest-france.fr/poher-communaute-un-nouveau-bureau-communautaire-elu-3372315Ouest-France (31.04.2015)]</ref>. == Brezhoneg == ===Ya d'ar brezhoneg=== * D'ar 4 a viz Meurzh 2010 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kumuniezh kumunioù ar Poc'hêr. ===Deskadurezh=== * E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 183 skoliad (15,7 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)<ref>[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]</ref> ===Prizioù dazont ar brezhoneg=== * E [[2011]] e oa bet roet da Kumuniezh kumunioù Pôc'her Kumuniezh eil Priz dazont ar brezhoneg, rummad “Strollegezhioù”, gant [[Ofis Publik ar Brezhoneg]]. [https://web.archive.org/web/20200213115559/http://www.ofis-bzh.org/upload/actualite/fichier/bzh/385fichier.pdf]. == Liammoù diavaez == * {{br}} {{fr}} [https://web.archive.org/web/20150710090229/http://www.poher.bzh/degemer_pocher Lec'hienn ofisiel Poc'hêr Kumuniezh] ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Penn-ar-Bed|Poc'hêr]] [[Rummad:Kumuniezhioù kumunioù Aodoù-an-Arvor|Poc'hêr]] k0qgved2bfec6qmp4q05ivfzw7jk6xe 0 17045 2200118 2200111 2026-09-16T12:35:30Z Ar choler 52661 + skeudenn 2200118 wikitext text/x-wiki [[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]] '''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]). Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]]. Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en 8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]]. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. === [[Olimpiadoù echedoù]] === C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Polonia hag unnek gwezh e skipailh Arc'hantina. E 1950, e c'hoarias en 9{{vet}} Olimpiad e [[Dubrovnik]] ([[Yougoslavia]]) asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]], ar skipailh a dapas an eil plas war-lec'h hini Yougoslavia. ==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »== Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]]. {| align="center" |+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian''' | # e4 c5 #Mf3 d6 #d4 cxd4 #Mxd4 Nf6 #Mc3 a6 | style="padding-left:20px"| {{Chess diagramm small | tright | |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd | |pd| | |pd|pd|pd|pd |pd| | |pd| |nd| | | | | | | | | | | | | |nl|pl| | | | | |nl| | | | | |pl|pl|pl| | |pl|pl|pl |rl| |bl|ql|kl|bl| |rl | }} |} == Levrlennadur == * {{en}} Lissowski, Tomasz & Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] : Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez. * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation''). * {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù] {{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1997]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]] 85xse9y33z8zibihezkp896y1nl018j 2200153 2200118 2026-09-16T19:55:28Z Dakbzh 58931 + Asrenn ha resisaat. 2200153 wikitext text/x-wiki [[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]] '''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]].<br>Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en 8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]]. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]]==== {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-    |1935||6||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||3||12/17 (+ 9, = 6, - 2)||70,6||5||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1935/1935pol.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1937||7||{{Finland}}, [[Stockholm]]||2||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||8||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1937/1937pol.html 7th Chess Olympiad: Stockholm 1937 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1939||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||2||14/18 (+ 12, = 4, - 2)||77,8||1||aour||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1939/1939pol.html 8th Chess Olympiad: Buenos Aires 1939 - Olimp Base]</ref>.     |-    |1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||1||11/14 (+ 8, = 6, - 0)||78,6||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||4||12,5/16 (+ 11, = 3, - 2)||78,1||1||aour||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||1||10,5/15 (+ 7, = 7, - 1)||70||4||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||1||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||8||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||1||9,5/17 (+ 6, = 7, - 4)||55,9||1||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||1||6/12 (+ 6, = 7, - 4)||50||24||-||7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||1||10,5/17 (+ 5, = 11, - 1)||61,8||14||-||8||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nissa]]||3||9/16 (+ 6, = 6, - 4)||56,3||27||-||14||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html 21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1976||22||{{Israel}}, [[Haifa]]||1||5/10 (+ 2, = 6, - 2)||50||22||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1976/1976arg.html 22nd Chess Olympiad: Haifa 1976 - Olimp Base]</ref>.     |-  |} ==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »== Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]]. {| align="center" |+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian''' | # e4 c5 #Mf3 d6 #d4 cxd4 #Mxd4 Nf6 #Mc3 a6 | style="padding-left:20px"| {{Chess diagramm small | tright | |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd | |pd| | |pd|pd|pd|pd |pd| | |pd| |nd| | | | | | | | | | | | | |nl|pl| | | | | |nl| | | | | |pl|pl|pl| | |pl|pl|pl |rl| |bl|ql|kl|bl| |rl | }} |} == Levrlennadur == * {{en}} Lissowski, Tomasz & Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}} == Liammoù diavaez == * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] : Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez. * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation''). * {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù] {{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1997]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]] m2on8hdbx9q7b7436uumrys644vfc3d 2200156 2200153 2026-09-16T20:10:07Z Ar choler 52661 Commons 2200156 wikitext text/x-wiki [[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]] '''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]].<br>Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en 8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]]. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]]==== {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-    |1935||6||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||3||12/17 (+ 9, = 6, - 2)||70,6||5||-||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1935/1935pol.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1937||7||{{Finland}}, [[Stockholm]]||2||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||8||-||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1937/1937pol.html 7th Chess Olympiad: Stockholm 1937 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1939||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||2||14/18 (+ 12, = 4, - 2)||77,8||1||aour||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1939/1939pol.html 8th Chess Olympiad: Buenos Aires 1939 - Olimp Base]</ref>.     |-    |1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||1||11/14 (+ 8, = 6, - 0)||78,6||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]]<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||4||12,5/16 (+ 11, = 3, - 2)||78,1||1||aour||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||1||10,5/15 (+ 7, = 7, - 1)||70||4||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||1||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||8||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||1||9,5/17 (+ 6, = 7, - 4)||55,9||1||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||1||6/12 (+ 6, = 7, - 4)||50||24||-||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||1||10,5/17 (+ 5, = 11, - 1)||61,8||14||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nissa]]||3||9/16 (+ 6, = 6, - 4)||56,3||27||-||14||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html 21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1976||22||{{Israel}}, [[Haifa]]||1||5/10 (+ 2, = 6, - 2)||50||22||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1976/1976arg.html 22nd Chess Olympiad: Haifa 1976 - Olimp Base]</ref>.     |-  |} ==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »== Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]]. {| align="center" |+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian''' | # e4 c5 #Mf3 d6 #d4 cxd4 #Mxd4 Nf6 #Mc3 a6 | style="padding-left:20px"| {{Chess diagramm small | tright | |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd | |pd| | |pd|pd|pd|pd |pd| | |pd| |nd| | | | | | | | | | | | | |nl|pl| | | | | |nl| | | | | |pl|pl|pl| | |pl|pl|pl |rl| |bl|ql|kl|bl| |rl | }} |} == Levrlennadur == * {{en}} Lissowski, Tomasz & Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] : Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez. * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation''). * {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1997]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]] 3np8ohschobi106ytvy44depybfrkmm 2200157 2200156 2026-09-16T20:12:38Z Dakbzh 58931 2200157 wikitext text/x-wiki [[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]] '''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]].<br>Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en 8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]]. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù]]==== {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-    |1935||6||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||3||12/17 (+ 9, = 6, - 2)||70,6||5||-||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1935/1935pol.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1937||7||{{Finland}}, [[Stockholm]]||2||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||8||-||3||arem||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1937/1937pol.html 7th Chess Olympiad: Stockholm 1937 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1939||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||2||14/18 (+ 12, = 4, - 2)||77,8||1||aour||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1939/1939pol.html 8th Chess Olympiad: Buenos Aires 1939 - Olimp Base]</ref>.     |-    |1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||1||11/14 (+ 8, = 6, - 0)||78,6||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]]<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||4||12,5/16 (+ 11, = 3, - 2)||78,1||1||aour||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]</ref>.      |-     |1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||1||10,5/15 (+ 7, = 7, - 1)||70||4||-||2||argant||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||1||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||8||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||1||9,5/17 (+ 6, = 7, - 4)||55,9||1||-||5||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||1||6/12 (+ 6, = 7, - 4)||50||24||-||7||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||1||10,5/17 (+ 5, = 11, - 1)||61,8||14||-||8||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nisa]]||3||9/16 (+ 6, = 6, - 4)||56,3||27||-||14||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html 21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1976||22||{{Israel}}, [[Haifa]]||1||5/10 (+ 2, = 6, - 2)||50||22||-||4||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1976/1976arg.html 22nd Chess Olympiad: Haifa 1976 - Olimp Base]</ref>.     |-  |} ==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »== Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]]. {| align="center" |+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian''' | # e4 c5 #Mf3 d6 #d4 cxd4 #Mxd4 Nf6 #Mc3 a6 | style="padding-left:20px"| {{Chess diagramm small | tright | |rd|nd|bd|qd|kd|bd| |rd | |pd| | |pd|pd|pd|pd |pd| | |pd| |nd| | | | | | | | | | | | | |nl|pl| | | | | |nl| | | | | |pl|pl|pl| | |pl|pl|pl |rl| |bl|ql|kl|bl| |rl | }} |} == Levrlennadur == * {{en}} Lissowski, Tomasz & Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] : Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez. * {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf] * {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation''). * {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} {{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1910]] [[Rummad:Marvioù 1997]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]] ddqcjqgw4wj2ylg1tjtujjaj6yxd1om 0 17283 2200154 2200110 2026-09-16T19:56:09Z Dakbzh 58931 /* Kevezadegoù dre skipailh */ 2200154 wikitext text/x-wiki [[Restr:Panno_Bolbochan.JPG|right|140px| Julio Bolbochán, a-zehou, gant [[Oscar Panno]], e Club Argentino e 1980.]] '''Julio Bolbochán''' a zo bet ganet d'an [[10 Meurzh|10 a viz Meurzh]] [[1920]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]) ha marvet d'an [[28 Mezheven|28 a viz Mezheven]] [[1996]] e [[Caracas]] ([[Venezuela]])<ref>{{en}}[https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1942-22416-22813-22?cc=1932363 Visa con foto 1941]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1942-22398-23327-26?cc=1932363 Visa con foto 1960]</ref> - [[Caracas]], 28 a viz Even 1996) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat, breur e oa d' ar c'hoarier [[Jacobo Bolbochán]]<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20131019164618/http://www.ajedrezargentina.org/biografias/bolbochan.html Buhez-skrid en Argedrez]</ref> Ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat e oa. == Kevezadegoù == === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe div wezh e Buenos Aires e 1946 hag e 1948. ==== Kevezadegoù dre skipailh ==== ===== [[Olimpiadoù echedoù]] ===== C'hoari a reas seizh gwezh e skipailh [[Arc'hantina]]. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-    |1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||2||11,5/12 (+ 9, = 5, - 0)||82,1||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Carlos Guimard]], [[Herman Pilnik]] ha [[Miguel Najdorf]], ar skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini Yougoslavia,<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]</ref>.     |-     |1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||2||9/14 (+ 4, = 10, - 0)||64,3||5||-||2||argant||Ar skipailh a dapas an eil plas hag ar vedalenn argant war-lerc'h hini an Unvaniezh Soviedel<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]</ref>.  |-     |1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||2||11,5/15 (+ 8, = 7, - 0)||76,7||2||argant||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]</ref>.  |-     |1956||12||{{URSS}}, [[Moskov]]||2||9/15 (+ 5, = 8, - 2)||60||9||-||4||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]</ref>.  |-     |1962||15||{{BUL}}, [[Varna]]||2||10/17 (+ 5, = 10, - 2)||58,8||9||-||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1962/1962arg.html 15th Chess Olympiad: Varna 1962 - Olimp Base]</ref>. |-     |1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||3||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||13||-||5||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]</ref>. |-     |1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||3||7,5/14 (+ 5, = 10, - 2)||53,6||24||-||8||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]</ref>. |-  |} == '''Julio Bolbochán - [[Larry Evans]]''', Olimpiad Helsinki, 1952. == {{Chess diagramm small | | |= | | | |rl| | | |rd|= | |pd| | | |pd| |kd|= |pd| | | | |nl|pd| |= | | | | | | |bl| |= | | |pl|nd| | | |pd|= | | | | | | | |pl|= |pl|pl| | | | |pl| |= | | |kl| | | | | |= |A-raok 25. Df5 }} 1. d4 d5 2. c4 dxc4 3. Cf3 a6 4. e3 Cf6 5. Axc4 e6 6. O-O c5 7. De2 Cc6 8. Cc3 b5 9. Ab3 cxd4 10. exd4 Cxd4 11. Cxd4 Dxd4 12. Cd5 Cxd5 13. Td1 Cc3 14. bxc3 Db6 15. De5 Ab7 16. Ae3 Dc6 17. Ad5 Dc8 18. Axb7 Dxb7 19. a4 Tc8 20. axb5 Dxb5 21. Dd4 e5 22. Dg4 Td8 23. Txd8+ Rxd8 24. Td1+ Re7 25. Df5 1-0. == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez== *{{en}}[http://www.chessgames.com/player/julio_bolbochan.html E bartiennoù e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Bolbochán, Julio}} [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1920]] [[Rummad:Marvioù 1996]] o0k6gquyqprjqla33q1670r3hfdoeer 0 17814 2200183 2154720 2026-09-17T02:01:04Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200183 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all}} {{Taxobox Loen|Tigr|Panthera tigris tigris.jpg|Panthera tigris|statud=en}} {{Taxobox Phylum|Chordata }} {{Taxobox Classis|Mammalia}} {{Taxobox Ordo|Carnivora}} {{Taxobox Familia|Felidae}} {{Taxobox Genus|Panthera}} {{Taxobox Anv skiantel|Panthera tigris|([[Linnaeus]], [[1758]])}} {{Taxobox Traoù all | Spesadoù all : | ''[[leon|Panthera leo]]'': Leon ''[[Panthera gombaszoegensis]]'': Jagoar europat ''[[panterenn|Panthera pardus]]'': Panterenn ''[[Panthera palaeosinensis]]'' ''[[Jaguar|Panthera onca]]'': Jagoar ''[[Panthera toscana]]'': Panterenn Toskana ''[[Panthera youngi]]'' }} {{Taxobox Echu}} [[File:A walk with the Tigress.webm|thumb|right|Tigrez]] Ur [[kigdebrer|c'higdebrer]] eus familh ar [[Felidae]] eo an tigr. An hini brasañ eus ar c'hizhier meur ez eo hag unan eus ar re bouezusañ. An darn vrasañ anezho a vev en [[India]] met o c'havout a c'heller en [[Azia]] ar reter a-bezh. Bevañ a ra dreist-holl e koadegoù hag e pradennoù a ya mat e douellivadur diouto ha ma c'hellont tapout preizhoù mibinoc'h ha buanoc'h. Er c'hontrol d'an darn vrasañ eus ar c'hizhier eo an tigred neuñvierien mat. Alies e kaver anezho e stêrioù ha lennoù. Hemolc'hiñ a reont geotdebrerien evel ar [[karv|c'hirvi]], [[moc'h]] gouez ha [[bual]]ed. Ur spesad en arvar eo, gant distruj e annez hag ivez ar bigriañ. Ne chom nemet ur 5 000 tigr bennak er bed tra ma oant ouzhpenn 100 000 ur c'hantved zo. == Perzhioù == Ar c'hazh brasañ ha pounnerañ er bed eo an tigr. Daoust ma c'hell kemm e berzhioù hervez an isspesadoù e vez pouez an tigred par etre 180 ha 320 kg tra ma pouez ar parezed etre 120 ha 180 kg. Ar pared a vuzuilh etre 2,6 ha 3,3 metr, ar parezed etre 2,3 ha 2,75 metr. Eus an holl isspesadoù eo ar hini an [[tigr Amour]] an hini brasañ ha [[tigr Sumatra]] an hini bihanañ. Liv ha stankter ar roudennoù a cheñch hervez an isspesadoù hag an tigred gwenn o devez kalz nebeutoc'h. An darn vrasañ eus an tigred o deus war-dro 100 roudenn ha [[tigr Java]] (hag a zo aet da get) en deveze kalz muioc'h. Dibar da bep loen eo an tresad graet gant roudennadoù pep loen ha drezo e c'heller anavezout pep hini. Ganto e c'hall an tigr chom kuzh p'emañ o tostaat ouzh e breizhoù. Al liv n'eo ket ur gudenn, er c'hontrol eus ar pezh a c'hellfed soñjal. Al lodenn vrasañ eus an anevaled a wel kalz falloc'h al livioù eget mab-den. == Doare hemolc'h == Evel an darn vrasañ eus ar c'hizhier e kustum an tigr tapout e breizhoù dre sourpren (er c'hontroll d'ar [[bleiz]] da skouer hag a red war o lerc'h). Dre guzh e tosta outo ha lammat a ra warno en ur lakaat anezho da gouezhañ gant e bouez. O lazhañ a ra dre zantañ o c'hilpenn. Pa vez bras ar preizh e tap ar gouzoug kentoc'h, da droc'hañ ar [[gwazhienn-gas-c'houzoug|wazhienn-gas-c'houzoug]]. An tigred a chase en dour ivez ha reoù 'zo o deus taget bigi bihan. An darn vrasañ eus an tigred ne dagont ket an dud, nemet p'o devez naon kaer. War-dro 3 % pe 4 % eus an tigred a lazho un den e-kerzh o buhez. Ar re a ra an dra-se a vez aliez loened kozh pe gloazet na c'hellont ket tapout o freizhoù boas. Evel an darn vrasañ eus ar c'higdebrerien bras e ouzont eo arvarus hemolc'hiñ an dud rak armet e c'hellont bezañ. Debrerien-tud a zo boutinoc'h er [[geun-mor|geunioù-mor]] eus ar [[Sundarbans]], avat. Aze e vez taget an dud alies a-walc'h gant tigred yac'h. Galloud a ra an tigr lammat 5 m uhelder ha 9-10 m e hirder, ar pezh a laka anezhañ da vezañ unan eus al lammerien gwellañ e-touez al loened (un tammig gwelloc'h eo ar [[puma]], avat). Tigred a zo bet gwelet o lammat dreist ur sklotur a 2 vetr gant ur preizh a 50 kg en o c'heol ha galloud a reont lazhañ ur bleiz gant un taol-pav hepken. == Annez hag emzalc'h == En o-unan e vev an tigred. Ar parezed o devez tachennadoù a 20 km² tra ma tap re ar pared bezañ kalz brasoc'h (etre 60 ha 100 km²). Ur par a chell rannañ e dachennad gant parezed met he difenn a raio ouzh ar pared arall. Ar pared a stourm an eil ouzh an egile alies hag an emgannoù-se a c'hell bezañ marvus evit hini-pe-hini. Gant o zroazh e verk an tigred o zachennad ha dre skilfañ ar gwez. Ne c'hell ar parezed gouennañ nemet e-pad un nebeud devezhioù bep bloaz. Genel a reont 3 pe 4 c'hazhig 1 kg goude un dougen a 103 devezh. Ar barez a zesav anezho hec'h-unan. Galloud a ra ar pared lazhañ kizhierigoù ur barez da vroudañ o mamm da barat. Gouennañ a c'hall an tigred ober pa vez dalc'het gant an dud hag ar boblañs anezho er [[Stadoù-Unanet]] a zo ken bras hag hini en natur moarvat. En natur e hemolc'h an tigr [[karv|kirvi]], [[moc'h-gouez]], [[gaur]]ed ha [[bual-dour|bualed-dour]]. Tagañ a c'hellont [[frikorneg]]ed hag [[olifant]]ed yaouank ivez, ha betek [[panterenn]]ed hag [[arzh]]ed yaouank. Ar parezed, daoust dezho bezañ bihanoc'h eget ar pared, a c'hall da lazhañ ur gaur deuet d'e vent. [[Sambar]]ed, moc'h-gouez ha gaured eo preizhioù pennañ an tigr en [[India]]. == Rummouriezh == [[Restr:Tiger distribution3.PNG|thumb|right|250px|Annez an tigred]] Nav isspesad tigred a zo. Tri anezho a zo aet da get hag unan arall a vo a-barzh-pell kazi-sur. Annez hengounel an tigr (kalz bihanoc'h eo hiziv) a endalc'he [[Rusia]], [[Sibiria]], [[Iran]], [[Afganistan]], [[India]], [[Sina]] ha gevred Azia. *[[Tigr Sibiria]] ''Panthera tigris altaica'' : an hini brasañ. *[[Tigr Sina ar Su]] ''Panthera tigris amoyensis'' : peuzaet da get. *[[Tigr Bali]] ''Panthera tigris balica'' : aet da get. *[[Tigr Indezsina]] ''Panthera tigris corbetti'' : bihanik. *[[Tigr Malezia]] ''Panthera tigris jacksoni''. *[[Tigr Java]] ''Panthera tigris sondaica'' : aet da get er bloavezhioù 1980. *[[Tigr Sumatera]] ''Panthera tigris sumatrae'' : an hini bihanañ. *[[Tigr Bengal]] ''Panthera tigris tigris'' : an hini niverusañ. *[[Tigr Kaspia]] ''Panthera tigris virgata'' : aet da get er bloavezhioù 1970. == Daveoù == * {{aut|Brakefield, T.}} (1993). <cite>Big cats kingdom of might</cite>, Voyageur press. * {{aut|Dr. Tony Hare}}. (2001) ''Animal Habitats'' P. 172 ISBN 0-8160-4594-1 * {{aut|Kothari, Ashok S.}} & {{aut|Chhapgar, Boman F.}} (eds). 2005. ''The Treasures of Indian Wildlife''. Bombay Natural History Society and Oxford University Press, Mumbai. * {{aut|[[Vratislav Mazák|Mazák, V]].}} (1981). [https://web.archive.org/web/20051030114117/http://www.science.smith.edu/departments/Biology/VHAYSSEN/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf Panthera tigris.] (PDF). Mammalian Species, 152: 1-8. American Society of Mammalogists. * {{aut|Nowak, Ronald M.}} (1999) ''Walker's Mammals of the World''. Johns Hopkins University Press. ISBN 0-8018-5789-9 * {{aut|Sankhala, K.}} (1997) ''Der indische Tiger und sein Reich''. Bechtermuenz Verlag. ISBN 3-86047-734-X (Troidigezh alamanek berraet eus ''Return of the Tiger'', Lustre Press, 1993.) * {{aut|Seidensticker, John}}. (1999) ''Riding the Tiger. Tiger Conservation in Human-dominated Landscapes '' Cambridge University Press. ISBN 0-521-64835-1 [[Rummad:Felidae]] [[Rummad:Loened Azia an Norzh]] [[Rummad:Loened Azia ar Gevred]] [[Rummad:Loened Azia ar Su]] 19rapy6m83u4kdlpm2fltjbdu7vrnlk 0 21480 2200140 2197528 2026-09-16T17:43:08Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200140 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ ''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ. [[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|<div class="center">''Perzh an den eo faziañ''</div>]] {| class="wikitable" |- | <big>'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]</big> |} ==A== ===A=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''AA.VV'' :Berradur ''auctores varii'', "lies aozer", a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. ;''[[A bene placito]]'' :"Evel a gerfet". ;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto'' :"Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu". ;''A bove majore discit arare minor'' :"Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat". ;''A caelo usque ad centrum'' :"Eus an oabl betek ar c'hreiz". Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''. ;''A cane non magno saepe tenetur aper'' :"Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan". ;''[[A capite ad calcem]]'' :"Adalek ar penn betek ar [[seul]]". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]'' ;''[[A communi observantia non est recedendum]]'' :"Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin". ;''A contrariis'' :"Dre an tuioù kontrol". Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep. ;''A contrario'' :"En enep, kontrol da se". ;''A cruce salus'' :"Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh". ;''A Deo rex, a rege lex'' :"A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn". ;''A Deucalione'' :"Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]". Abaoe pell. ;''A divinis'' :"Pellaet diouzh an oberoù doueel". Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]]. ;''A facto ad jus non datur consequentia'' :"N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan". ;''A falsis principiis proficisci'' :"A zisoc'h diwar pennaennoù diwir". ;''A fluctibus opes'' :"Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh". [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]]. ;''[[A fortiori ratione]]'' :"Ken met rak se". Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''. ;''A Jove principium'' :"Krogomp gant Jupiter", da lavaret eo "enor d'ar mestr, da vestr an ti". ;''A latere'' :"E-kichen". ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak. ;''A mari usque ad mare'' :"Adal ar mor betek ar mor". Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]]. ;''A mensa et t(h)oro'' :"Eus an daol hag eus ar gwele". Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ. ;''A minima'' :"Ag an hini bihanañ". Talvoudegezh vihanañ un dra bennak. ;''A minore ad maius'' :"Eus ar bihanañ d'ar brasañ". ;''A mundo condito'' :"Adalek krouidigezh ar bed". ;''A non domino'' :"Eus un nann-aotrou". Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ. ;''A parte'' :"A-gostez". Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all. ;''[[A pedibus usque ad caput]]'' :"Eus an troad betek ar penn". Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''. ;''A posse ad esse non valet consequentia'' :"Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ". ;''A posteriori'' :"Diwar skiant-prenet". ;''[[A priori]]'' :"Diwar raksant". ;''[[A quo]]'' :"Diwarnañ". An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ. ;''A silentio'' :"Dre an tav". Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet. ;''A solis ortu usque ad occasum'' :"Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol" (e sevenan ma c'hefridi). ===Ab=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ab abrupto'' :"En un doare reut, trumm". ;''Ab absurdo'' :"Dre an emsiv" ; prouiñ ''ab absurdo''. <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, <span style="font-variant:small-caps;">absurde</span>, p. 32-b.</ref> ;''Ab abusu ad usum non valet consequentia'' :"Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek." Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''. ;''Ab aestu et tempestate'' :"(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn". ;''Ab aeterno'' :"Adal deroù an amzer". A-holl-viskoazh. ;''Ab ante'' :"A-ziagent". En a-raok. ;''Ab antiquo'' :"A-gozh-amzer". ;''Ab agendo'' :"Diwar an oad". ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve. ;''Ab amicis honesta petamus'' :"Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober." — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44]. ;''Ab asino lanam quaeris'' :"Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]". ;''Ab assuetis non fit passio'' :"Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas". ;''Ab epistulis'' :"Diwar al lizheroù". ;''Ab esse ad posse valet consequentia'' :"Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus". ;''Ab extra'' :"Eus an tu-hon". ;''Ab hinc'' :"Alemañ". ;''Ab hoc et ab hac'' :"Amañ hag ahont". A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''. ;''Ab igne ignem capere'' :"Lezel un tan da gregiñ en e dan". Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh. ;''Ab illo tempore'' :"Abaoe an amzer-se". ;''Ab imis fundamentis'' :"Adalek an diazezoù donañ". Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]]. ;''Ab immemorabili'' :"Abaoe (amzerioù) dreist koun". A-holl-viskoazh. ;''[[Ab imo corde]]'' :"A-greiz-kalon". ;''[[Ab imo pectore]]'' :"Eus don ar bruched". En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''. ;''Ab inconvenienti'' :"Diwar zivarregezh". Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù. ;''Ab incunabulis'' :"Abaoe ar gavell". Abaoe ar vugeliezh. ;''Ab initio'' :"Adalek an deroù". ;''Ab intestat'' :"Hep testamant". A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred. ;''Ab Iove principium'' :"Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''. ;''Ab irato homine'' :"Diwar un den fuloret". Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude. ;''Ab origine'' :"Adalek an orin". Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''. ;''Ab origine fidelis'' :"Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu. ;''Ab ovo'' :"Adalek ar [[vi]]". Adalek an orin. ;''Ab ovo usque ad mala'' :"Eus ar vi betek an aval". A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh. ;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae'' :"[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister." — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&pg=PA57&lpg=PA57&dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&source=bl&ots=NL6cBehDHz&sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&hl=fr&sa=X&ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&mot=profligatae Troidigezh c'hallek]. ;''Ab uno disces omnes'' :"Diwar unan anavez an holl." — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65]. ;''Ab Urbe condita'' :"Adalek diazezidigezh ar Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. <ref>{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].</ref> ;''Aberratio delicti'' :"Distro ar felladenn". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ. ;''Aberratio ictus'' :"Distro an taol". Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour. ;''Abest ut fatear, ut praecise negem'' :"Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat". ;''Abiens abi'' :"O vont gant e hent". O kuitaat ul lec'h pe ur garg. ;''Abistis, dulces caricae'' :"Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek". Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV]. ;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata'' :"Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret". ;''Absens haeres non erit'' :"An ezveziad ne vo ket hêr". Aet diwar wel, aet diwar galon. ;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat'' :"Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv". ;''Absit inuidia verbo'' :"Ra ne vo noaz ebet er ger-se". Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19]. ;''Absit omen'' :"Ra ne vo ket ur vallozh" eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]]. ;''Absit reverentia vero'' :"Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13]. ;''Absolutio ab actione'' :"Didamalladur diwar ober". Da lavaret eo : evit abegoù danvezel. ;''Absolutio ab instantia'' :"Didamalladur diwar ar goulenn". Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall. ;''Absolutum dominium'' :"Beli ziharz". ;''Absque argento omnia vana'' :"Hep arc'hant e vez aner pep tra". ;''Abstinere debet aeger'' :"Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ". ;''Abundans cautela non nocet'' :"Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù". Keñveriañ gant ar c'hrennlavar <q> Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. </q> ;''Abusus non tollit usum'' :"Reober ne dalv ket paouez d'ober". N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''. ;''Abuti errore hostium'' :"Tenn splet eus fazi an enebour". ;''Abyssus abyssum invocat'' :"Gervel an islonk a ra an islonk". <ref>{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].</ref> ===Ac=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Accessorium sequitur principale'' :"Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk. ;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum'' :"Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34]. ;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri'' :"Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn". « Pa vez gedon eo gedona ». ;''Accidere ex una scintilla incendia passim'' :"Diwar ur fulenn en em strew an tangwall". ;''Accipio omen'' ''Degemer a ran an diougan". ;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo'' ;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue". ;''Acetum habet in pectore'' :"Gwinêgr zo em bruched". Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. <ref>{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&pg=PA508&dq=cetum+habet+in+pectore&hl=fr&sa=X&ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&redir_esc=y#v=onepage&q=cetum%20habet%20in%20pectore&f=false p. 201.]</ref>. ;''Acta est fabula, plaudite !'' :"C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!". Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da "echu eo an abadenn". ;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit'' :"Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz". ;''Actio libera in causa'' :"Ober dishual en afer". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek. ;''Actio nondum nata non praescribitur'' :"Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet". ;''Actio personalis moritur cum persona'' :"Gant an den e varv e oberoù". ;''Actor sequitur forum rei'' :"Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner". ;''Actore non probante, reus absolvitur'' :"Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner". ===Ad=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ad abundantiam'' :"A-builh". ;''Ad agendum'' :"A-benn an ober". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer. ;''Ad astra'' :"Trema ar stered". ;''Ad astra per aspera'' :"Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù". ;''Ad audiendum verbum'' :"War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh. ;''Ad augusta per angusta'' :"D'an nec'h dre an hentoù strizh". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. ;''Ad bestias'' :"D'al loened". Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''. ;''Ad captandum vulgus'' :"A-benn pakañ an engroez". Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''. ;''Ad coetum geniti sumus'' :"Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet". ;''Ad gloriam per spinas'' :"Trema ar c'hlod a-dreuz drein". ;''Ad explorandum'' :"Klask evit kavout". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak. ;''[[Ad hoc]]'' :"Graet evit se". Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''. ;''[[Ad hominem]]'' :"War-du an den". Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''. ;''Ad honorem nostrum interest'' :"Rekis eo d'hon enor". ;''Ad horas'' :"A-barzh un nebeud eurvezhioù". ;''Ad impossibilia nemo tenetur'' :"Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober". ;''[[Ad infinitum]]'' :"Betek an didermen". ;''Ad instar'' :"Diouzh patrom". Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion. ;''Ad interim'' :"En amzer etre". Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''. ;''Ad iura renunciata, non datur regressus'' :"N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù". ;''Ad Kalendas graecas'' :"Da Gala ar C'hresianed ". E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha "bloavezh an erc'h du" eo eta. ;''[[Ad libitum]]'' :"Diouzh gwalc'h". ;''Ad litteram'' :"Hervez al lizherenn". Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''. ;''Ad maiora'' :"War-du traoù brasoc'h". Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont. ;''Ad maiorem regis gloriam'' :"Evit brasañ gloar ar roue". [[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|<div class="center;">''Ad majorem Dei gloriam''<br>skrivet en un iliz e [[SUA]]</div>]] ;''Ad majorem Dei gloriam'' :"Evit brasañ gloar Doue". Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G"., a vez moullet war al levrioù embannet ganto. ;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant'' :"Alies e vez meur a reuz goude ur reuz". « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ». ;''Ad multos annos !'' :"War-du kalz bloavezhioù !" Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ. ;''Ad nauseam'' :"Betek sevel ar galon". Betek bezañ heug. ;''Ad nocendum potentes sumus'' :"Evit noazout ez omp galloudus". ;''[[Ad nutum]]'' :"Diwar un hejadenn penn". Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen. ;''Ad oculum'' :"Diwar al lagad". Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much. ;''Ad patres'' :"War-du an tadoù". Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ. ;''Ad perpetuam rei memoriam'' :"Evit ar goun beurbadel". Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad. ;''Ad personam'' :"War-du an den". Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''. ;''Ad probationem'' :"Evit ar brouenn". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h. ;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia'' :"Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn". ;''[[Ad quem]]'' :Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''. ;''Ad referendum'' :"D'ar vodadeg". Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez. ;''Ad rem'' :"Perzhiek". A denn dres d'an dodenn. ;''Ad substantiam'' :"Evit an danvez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat. ;''Ad unguem'' :"D'an ivinenn"; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]]. ;''Ad usum Delphini44 :"Evit barr an Daofin". Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]]. ;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44 :"Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel". Berraet alies dre ''A.U.F.". Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ? ;''Ad validitatem'' :"Evit ar soliusted". Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''. ;''Ad valorem'' :"Diouzh an dalvoudegezh". Implijet er [[maltouterezh]]. ;''Ad veritatem'' :"Trema ar wirionez". ;''Ad vitam æternam'' :"A-hed ar vuhez peurbadel". Da viken. ;''Ad vinum disertum esse'' :"Bezañ helavar dre ar gwin". ;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit'' :"Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po". ;''Addenda et corrigenda'' :"Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù". ;''Addendum'' :"Tra da lakaat ouzhpenn". ''Addenda'' el liester. ;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum'' :"Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn". ;''Adfines inter se non sunt adfines'' :"An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh". ;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur'' :"N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev". ;''Adfinitas iure nulla successio permittitur'' :"An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner". ;''Adiaphora'' :"An traoù diforzh". Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]]. ;''Adoptio naturam imitatur'' :"Drevezañ an natur a ra an advabadur". ;''Adtemptata pudicitia'' :"Dismeg ouzh an elevez". ;''Adulatio perpetuum malum regum'' :"Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall". ;''Adversae res religionum admonent'' :"E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel". ;''Adversis rerum immersabilis undis'' :"Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred". — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23]. ;''Advocatus diaboli'' :"Alvokad an diaoul". Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù. ===Ae=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]] ;''A.E.I.O.U.'' :''Austria Est Imperare Orbi Universi''. "[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl", sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]]. ;''Ægroto dum anima est, spes est'' :"Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour". ;''Aequam memento servare mentem'' :"Bez soñj da virout ur spered ''plaen". ;''Aequat omnes cinis :"Al ludu a laka an holl dud da gevatal". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16]. ;''Aeque principaliter'' :"Ken pouezus all". En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile. ;''Aequo pulsat pede'' :"A sko gant un troad diforzh". Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', "gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13]. ;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum'' :"Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid". ;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)'' :"Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)" — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1]. ;''Aes triplex'' :"Arem tric'hement". Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9]. ;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores'' :"Dalc'h kont eus boazioù pep amzer". ;''Æternum vale'' :"Kenavo da viken". Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''. ===Af=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Affidavit'' :"Feiz en deus graet". Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet. ;''Affirmanti incumbit probatio'' :"Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ". ;''Afflictis lentae'' :"Gorrek eo d'ar gouzañvidi". Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv. ;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae'' :"Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen". ===Ag=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Age quod agis'' :"Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez. ;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae'' :"Anavezout a ran stil an Iliz roman". ;''Agnosco veteris vestigia flammae'' :"Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh". ;''Agnus Dei'' :"Oan Doue". [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]]. ===Al=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|<div class="center;">Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone</div>]] ;''Alas accidere'' :"Troc'hañ an divaskell". ;''Albo lapillo diem notare'' :"Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''. ;''Albo signanda lapillo dies'' :"Devezh da verkañ dre ur maen gwenn". ;''[[Alea jacta est]]'' :"Taolet eo an diñs". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud. ;''Alias'' :"En un doare all". Arveret gant ar ster "anvet en un doare all", kenster gant "derc'hanvenn", "anv-pluenn" : <q> Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. </q>. ;''Alibi'' :"E lec'h all". Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober. ;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt'' :"Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8]. ;''Alieni iuris'' :"E lezenn unan all". A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all. ;''Alienis malis discimus'' :"Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez". ;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube'' :"Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez". Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]]. ;''Aliis inserviendo consumor'' :"Deviñ evit servij an hentez". Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA). ;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates'' :"Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù". — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.] ;''Aliquando et insanire iucundum est'' :"Plijus e vez bezañ foll a-wechoù". ;''Aliquem indicta causa damnare'' :"Kondaoniñ un den hep e glevout". ;''Aliquid dare, aliquid retinere'' :"Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout". Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev. ;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars'' :"Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn". ;''Aliquid stats pro aliquo'' :"Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all". Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù. ;''Alis luporum catulos'' :"Emaoc'h o vagañ bleizigoù". ;''Aliud est celare, aliud tacere'' :"Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all". ;''Aliud pro alio'' :"Un dra evit unan all". ;''Alium silere quod voles primus sile'' :"Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all". ;''Alma mater'' :"Mamm vagerez". Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi. ;''Alter ego'' :"Me arall". Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo. ;''Alter frenis, alter eget calcaribus'' :"Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù". Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek. ;''Alterius non sit qui suus esse potest'' :"Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan". Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]]. ;''Alterum non laedere'' :"Na noazout d'an hentez". ;''Altis plerumque adjacent abrupta'' :"Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ". ===Am=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]] ;''Amantes amentes'' :"Foll eo an amourouzien". ;''Amantium irae amoris integratio'' :"Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien". ;''Amat victoria curam'' :"An trec'h a gar ar striv". ;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras'' :"Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i". ;''Amice, ad quid venisti !'' :"Mignon, evit petra out deuet !" — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50]. ;''Amici inesse adulationem'' :"N'eus lubanerezh ebet etre mignoned". — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12]. ;''Amici, hodie diem perdidi'' :"Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh". Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet. ;''Amici nec multi nec nulli'' :"Na kalz mignoned, na hini ebet". ;''Amici vitia si feras, facis tua'' :"Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto". ;''Amici mores noveris, non oderis'' :"Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat". ;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea'' :"Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù". ;''Amicitia magis elucet inter aequales'' :"Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal". ;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas'' :"Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken". ;''Amicum secreto admone, palam lauda'' :"Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran". ;''Amicus certus in re incerta cernitur'' :"Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall". ;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua'' :"Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon". ;''Amicus ollaris'' :"Mignon ar pod pri". Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod. ;''Amicus omnibus, amicus nemini'' :"Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet". ;''Amicus Plato, sed magis amica veritas'' :"Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh". — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ. ;''Amicus verus rara avis'' :"Evned rouez eo ar vignoned wirion". ;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit'' :"Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini". ;''Amor crescit dolore repulsae'' :"Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn". ;''Amor – dolor'' :"Karantez – poan". ;''Amor et deliciae humani generis'' :"Karantez ha dudi mab-den". Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21]. ;''Amor omnia vincit'' :"Trec'h e vez ar garantez war pep tra". ;''Amor et melle et felle est fecundissimus'' :"Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni". ;''Amor libertatis nobis est innatus'' :"Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz". ;''Amor patriae nostra lex'' : ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn". ;''Amor vincit omnia'' :"Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez". ;''Amore, more, ore, re'' :"Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù". Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : "dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion". ===An=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]] [[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]] ;''An debeatur'' :"Mard eo dleet". Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''. ;''An et quantum debeatur'' :"Mard eo dleet ha pegement". ;''Angina pectoris'' :"Kevenkez bruched". <ref>[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.</ref>. ;''Anguillam cauda tenes'' :"Dalc'h ar silienn dre he lost". ;''Angulus ridet'' :"Ar c'horn-bro a c'hoarzh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14]. ;''Animum debes mutare non caelum'' :"An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket". ;''Animus ex ipsa desperatione sumatur'' :"Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag". ;''Animus meminisse horret'' :"Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se". ;''Animus pugnandi'' :"Ar youl da stourm". ;''Animus se a corpore abstrahit'' :"En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene". ;''Anno a Virginis partu'' :"Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', "Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ". ;''Anno Domini'' :"Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])". Berraet en ''A. D.''. ;''Annuit cœptis'' :"Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ". Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue. ;''[[Annus horribilis]]'' :"Bloavezh euzhus". Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]). ;''[[Annus mirabilis]]'' :"Bloavezh brav-estlammus". ;''Ante Christum natum'' :"Kent ganedigezh Jezus-Krist". Berradurioù : a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''. ;''Ante diem'' :"Kent an deiz". A-raok hiziv. ;''Ante litteram'' :"Kent ar skrid". A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''. ;''Ante pedes non videre'' :"Na gwelout dirak e dreid". Bezañ avelek, pe verrsperedet. ;''Antiqua nove'' :"Traoù kozh en un doare nevez". ;''Antiqua sunt optima'' :"Ar re wellañ eo an traoù kozh". Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred. ;''Antiquior mors turpitudine'' :"Gwell ar marv eget ar vezh". ;''Antiquo jure tutor'' :"Gouarnour kozh al lezenn". ;''Antiquo more'' :"Ar c'hiz kozh". ;''Antiquus amor cancer est'' :"Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)" – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. ;''Anxia divitiarum cura'' :"Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh". ===Ap=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Apertis verbis'' :"Komzoù fraezh". ;''Apices juris non sunt jura'' :"Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir". ;''Appellatio ad Caesarem'' :"Galv d'an impalaer". Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]]. ;''Aptari onus viribus debet'' :"Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh". ===Aq=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aqua et ignis interdictio'' :"Berzet an dour hag an tan". A-zivout un den forbannet. ;''Aqua profunda est quieta'' :"Difiñv eo an dour don". ;''Aqua vitae'' :"An dour a vuhez". Ar gwin-ardant, an "odivi" : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all. ;''Aquila non capit muscas'' :"N'eo ket an erer a dap kelien". Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister. ;''Aquila non captat muscas'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aquilam volare docet'' :"Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer". ;''Aquiris quodcumque rapis'' :"Dit eo ar pezh a laerez". ===Ar=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Arbiter elegantiae'' :"Barner ar granded". — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18]. ;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim'' :"Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout". — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Arbor mala, mala mala'' :"Gwezenn fall, avaloù fall". ;''Arcades ambo'' :"Arkadianed o-daou". Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4]. ;''Ardet nec consumitur'' :"Deviñ a ra hep peurzeviñ". Diwar-benn ar [[feniks]]. ;''Ardua ad gloriam via'' :"Diaes eo an hent trema ar c'hlod". ;''Ardua para subire'' :"Dev evit sevel". ;''Arenae semina mandare'' :"Hadañ en traezh". ;''[[Argumentum ad verecundiam]]'' :"Arguzenn a zoujañs". ;''Argumentum baculinum'' :"Arguzenn ar vazh". Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin''). ;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae'' :"Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ". Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626). ;''Ars casus similis'' :"Heñvel eo an arz ouzh ar chañs". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155]. ;''Ars est celare artem'' :"Kuzhat an arz eo an arz". Kuzhat an ardoù eo an arz. ;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere'' :"Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad". ;''Ars gratia artis'' :"An arz evit an arz". Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]]. ;''Ars longa, vita brevis''<ref>Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' "berr ar vuhez, hir an arz" eo al lavared orin.</ref> :"Hir an arz, berr ar vuhez". ;''Artem quævis alit terra'' :"Ar vicher a vag an den e pep lec'h". ===As=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum'' :"[[Azen]] an ezen da viken". N'eus ket sotoc'h eget hemañ. ;''[[Asinus asinum fricat]]'' :"Azen a frot azen". ;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei'' :"Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet". ;''Asinus gestat mysteria'' :"Emañ an azen o tougen an ikonoù". – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). ;''''Asinus in catedra'' :"Azen er gador". Un azen o prezeg pe o kelenn an dud. ;''Asinus in tegulis'' :"Un azen war an toennoù". Un dra iskis. ;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil'' :"Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm". — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23]. ;''Aspiciendo senescis'' :"Koshaat a rez en ur sellet ouzhin". ;''Assem habeas, assem valeas'' :"Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant". Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman. ===At=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Athanasius contra mundum'' :"Athanasius Enep ar Bed". Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]]. ===Au=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Auctores varii'' :"Lies aozerien". Berraet dre ''AA.VV.''. ;''Auctoritatem rebus vilitas adimit'' :"Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra". ;''Audacia fidentiae est apposita'' :"Stok ouzh ar fiziañs eo an herder". ;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret'' :Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg". ;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult'' :"Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi". ;''Audax Japeti genus'' :"Mab dispont ganet eus Japet". ;''Aude contemnere opes'' :"Kred ober fae war ar stroñs". ;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus'' :"Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek". — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16]. ;''Audentis fortuna juvat'' :"Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]). ;''Audere est facere'' :"Krediñ ober eo ober". ;''Audi alteram partem'' :"Ra vo klevet ar gostenn all ivez". ;''Audi, vide, sile'' :"Selaou, sell, tav". ;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace'' :"Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h". Par da « un den berzet a dalv kant ». ;''Audiatur et altera pars'' :"Ra vo klevet an tu arall". A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ. ;''Audite pars adversa'' :''[[#I|idem]]''. ;''Aura popularis'' :"C'hwezh ar bobl". Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar. ;''Auream quisquis mediocritem diligit'' :"Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5]. ;''Aures serva'' :"Diwall da zivskouarn". ;''Auri mediocritas'' :"Izelded an aour". ;''Auri sacra fames !'' :"Naon kazus a aour !" ;''Auribus teneo lupum'' :"Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn". ;''Aurora Musis amica est'' :"Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz". ===Aut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Aut agere aut mori'' :"Pe ober pe mervel". ;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium'' :"Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet". ;''Aut ... aut ...'' :"Pe ... pe ..". A dalvez "ya pe nann", "an eil pe egile". ;''Aut bibas aut abeas'' :"Ev pe kerzh kuit". ;''Aut Cæsar, aut nihil'' :"Pe impalaer pe netra". Sturienn [[Cesare Borgia]]. ;''Aut dedere aut punire'' :"Pe daskor pe kastizañ". ;''Aut disce aut discede'' :"Pe studi, pe kerzh kuit". ;''Aut dosce, aut disce, aut discede'' :"Pe kelenn, pe desk, pe kerzh kuit". ;''Aut nunc, aut numquam'' :"Pe bremañ pe biken". ;''Aut omnia, aut nihil'' :"Pe holl, pe netra". ;''Aut pati aut mori'' :"Pe gouzañv pe mervel". ;''Aut viam inveniam aut faciam'' :"Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ". ;''Aut vincere, aut mori'' :"Pe trec'hiñ pe mervel". ;''Autobi passebant completi'' :"Leun e oa ar busoù o tremen". ;''Autor opus laudat'' :"An oberour a gan meuleudi d'an oberenn". ;''Aut regem aut fatuum nasci oportet'' :"Ret eo bezañ ganet roue pe foll". Evit ober ar pezh a garer. ;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt'' :"Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra". ;''Aut vincere, aut emori/mori'' :"Bout trec'h pe mervel". ===Av=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Avaritia facit bardus'' :"Ar bizhoni a laka an den genaouek". ;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil'' :"D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra". ;''[[Avarum est mulierum genus]]'' :"C'hoantek eo gouenn ar maouezed". ;''Avarum irritat, non satiat pecunia'' :"An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket". ;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit'' :"Madober nemetañ an den pizh eo mervel". ;''Ave atque vale'' :"Kevarc'h, ha bez yac'h". ;''Ave Cæsar, morituri te salutant'' :"Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud". A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]]. ::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21]. ;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari'' :"Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar". ;''[[Ave Maria]]'' :"Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]]. ;''Ave, ave, aves esse aves'' :"Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}). ;''Avis alba'' :"Ur voualc'h wenn". Un dra rouez. ==B== ===Ba=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Barba crescit, caput nescit'' :"Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket". ;''Barba non facit philosophum'' :"N'eo ket ar barv a ra ar prederour ". ;''Barba tenus sapientes'' :"Furien betek ar barv". Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Barbam auream habere'' :"Kaout ur barv aour". Bezañ un doue. ;''Barbam sapientem pascere'' :"Derc'hel barv ur prederour". Bezañ prederour a-vicher. ===Be=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Beati pauperes spiritu'' :"Evurus ar re baour a spered". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin. ;''Beatus qui prodest quibus potest'' :"Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall". ;''Bellum frigidum'' :"Brezel yen".Gwelit [[Brezel Yen]]. ;''Bellum omnium contra omnes'' :"Brezel an holl enep an holl". ;''Belua fera est avaritia'' :Ar bizhoni zo ul looen ferv". ;''Bene diagnoscitur, bene curatur'' :"Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ". ;''Bene vobis'' :"Mat, (ha) c'hwi ?". ===Bi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bibere humanum est, ergo bibamus'' :"Perzh an den eo evañ, evomp eta". ;''Bis dat, qui cito dat'' :"Div wech e ro an hini a ro buan". ;''Bis pueri senes'' :"An dud kozh zo div wech bugale". ;''[[Bis repetita placent]]'' :"Div wech lavaret a blij". ;''Bis repetita non placent'' :"Div wech lavaret ne blijont ket". Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer. ===Bo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Bona diagnosis, bona curatio'' :"Deznaou mat, louzoù mat". ;''[[Bona fide]]'' :"A feiz vat". ;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ'' :"Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras". ;''Bonum vinum lætificat cor hominum'' :"Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den". ;''Bonus liber amicus optimus'' :"Ul levr mat eo ar mignon gwellañ". ;''Bonus pater familias'' :"Den mat eo an [[ozhac'h]]". ===Br=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae'' :"Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467]. ;''Brevi manu'' :"Dre zorn berr". <q> Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' </q>, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn. ;''Brevis in longo'' :"Ur silabenn verr e lec'h unan hir". War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304122827/http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']</ref>. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''. ;''Brevitatis causa'' :"Lavaret berr". E berr gomzoù. ;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]'' :"(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int". ==C== ===Ca=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Caeca invidia est'' :"Dall eo an droukc'hoant". ;''Canis sine dentibus vehementius latrat'' :"Ki hep dent a harzh kreñvoc'h". Ne grog ket ar c'hi a harzh. ;''Captatio benevolentiae'' :"Degerc'hañ an hegarated". En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h. ;''Caput imperat, non pedes'' :"Ar penn ar ren, an treid ne reont ket". ;''Caput sine lingua pedaria sententia est'' :"Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader". — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). "Senedourien ardroader" eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel. [[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|<div class="center">''[[Carpe diem]]''</div>]] ;''[[Carpe diem]]'' :"Kutuilh an deiz". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8]. ;''[[Carthago delenda est]]'' :"Ret eo distruj [[Kartago]]". Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', "ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet", a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù a-raok an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]<ref>Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].''</ref>. ;''Castigat ridendo mores'' :"Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh". Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant". ;''Castis omnia casta'' :"Enor kement tra a zo glan". ;''Casus belli'' :"Degouezh a c'hall degas [[brezel]]". [[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']] ;''Causa causans'' :"Abeg devoudus". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. ;''Causa causarum'' :"Abeg an abegoù". — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19<ref>{{fr}} J. follon & J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&pg=PA93&lpg=PA93&dq=causa+causarum&source=bl&ots=fPdBdoRptr&sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&hl=fr&sa=X&ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&q=causa%20causarum&f=false p.70]</ref>. ;''Causa proxima'' :"Abeg nesañ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad. ;''Causa sine qua non'' :"Abeg ret". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad. ;''[[Cave canem]]'' :"Diwall diouzh ar c'hi". Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]]. ;''Caveat emptor'' :"Ra ziwallo ar prener". ;''Cave ne cadas'' :"Diwall na gouezhi". Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]]. ;''Cave ab homine unius libri'' :"Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken". Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''. ===Ce=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cedo maiori'' :"Plegañ a ran d'un den meuroc'h". ;''Ceteris paribus'' :"Pep tra o vezañ par". ===Ci=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cibi condimentum est fames'' :"Temz pep meuz eo an naon". Pa vez naon e kaver mat pep tra. ;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus'' :"Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ". ;''Cicada cicadae cara, formicae formica'' :"Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn". — [[Aisopos]]. ;''Circa'' :"War-dro". Berraetdre ''c.'' peurliesañ. ;''Citius, Altius, Fortius'' :"Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]]. ;''Cito maturum, cito putridum'' :"Azv buan, brein buan". Rekis eo lezel amzer d'an amzer. ;''[[Civitas sine suffragio]]'' :"Keodedouriezh hep mouezhiañ". Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù. ===Cl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt'' :"Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). <q> Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù </q>, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS">Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.</ref> #753, notenn 1, pp. 110-111. ===Co=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Cogito ergo sum'' :"Sonjal a ran neuze ez on". — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 & 3]. ;''Concordia civium murus urbium'' :"Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr". ;''Conditio sine qua non'' :"An diviz ha n'eus netra hepti". N'heller ket tremen heptañ. ;''Confer'' :"Kerzh da welout". Berraet dre ''cf.'' peurliesañ. ;''Consuetudinis vis magna est'' :"Bras eo nerzh ar boaz". ;''Consuetudo altera natura est'' :" Un natur all eo ar boaz". ;''Consuetudo est altera natura'' :"Un natur arall eo ar boaz". ;''Contra aquam remigare'' :"Roeñvat a-benn da red an dour". ;''Contra bonos mores'' :"Enep ar vuhezegezh vat". ;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis'' :"Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh". ;''Contraria contrariis curantur'' :" An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol". ;''Conubia sunt fatalia'' :"Planedennoù eo an dimezioù". Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ. ;''Copia ex industria'' :"Puilhentez diwar obererezh". Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh. ;''Cor plumbeum'' :" Kalon blom". — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', "diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom."<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']</ref> ;''Corpus delicti'' :"Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr. ;''Corruptio optimi pessima'' :"Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ". ;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]'' :"Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù". — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27] ===Cr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Crocodili lacrimae'' :"Daeroù ur c'hrokodil". Daeroù faos, daeloù ki. ===Cu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|<div class="center">''Cur Deus Homo''<br>[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]<br>([[1098]])</div>]] ;''Cui bono ?'' :"Da biv eo mat ?". Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ? ;''Cuique suum'' :"Da bep unan e hini". Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant <q> E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù </q>. ;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos'' :"Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar". Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]]. ;''[[Cuius regio, eius religio]]'' :"Hevelep priñs, hevelep relijion". An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz. ;''Cuiusvis hominis est errare'' :"Faziañ eo tech kement den a zo". Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''. ;''Cum grano salis'' :"Gant ur c'hreunenn holen". Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']</ref>. ;''Cum hoc, ergo propter hoc'' :"Gant se, neuze dre se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Cum laude'' :"Gant meuleudi", ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom. ;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto'' :"Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir". Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''<ref>Diwar ''manus'' "dorn" ha ''capio'' "kemer".</ref> e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener. ;''Cum notis variorum scriptorum'' :"Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien". Merk war embannadurioù latin kozh. ;''Cur Deus Homo'' :"Perak eo aet Doue da zen".<ref name="CDH">{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.</ref> ;''Cura ut valeas !'' :"Diwall, ma vi yac'h !" ==D== ===Da=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Damnant quod non intelligunt'' :"Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket". Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk. ;''[[Damnatio ad bestias]]'' :"Kondaonidigezh d'al loened". En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva. ;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas'' :"Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63]. ===De=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''De duobus malis minus est semper eligendum'' :"A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred". [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2]. ;''[[De facto]]'' :"Hervez ar fed". Hervez ar pezh a zo gwir. ;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]'' :"War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù". ;''[[De jure]]'' :"Dre lezenn". ;''De jure uxoris'' :"Dre lezenn ar wreg". Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg. ;''De minimis non curat prætor'' :"Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister". Kement ha "komandant", "penn", e talvez ''prætor''. ;''De mortuus aut bene aut nihil'' :"Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra". Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv. ;''De mortuis nihil nisi bene'' :"Diwar-benn ar re varv netra nemet mad". ;''De omnibus dubitandum'' :"Arvar war pep tra". Sturienn [[Karl Marx]]<ref>{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's "Confession"'']</ref>. ;''De profundis'' :" Eus ar goueled em eus garmet". Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129]. ;''De visu'' :"Diouzh gwelout". ;''Decet imperatorem stantem mori'' :"D'un impalaer e tere mervel en e sav". — [[Vespasian]]. ;''Degetetur corium de tergo meo'' :"Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr". Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]<ref name="LFS" />, #648 notenn 1, pp. 92-93. ;''Delicta juventutis meæ'' :" Fazioù ma yaouankiz ". ;''Deus ex machina'' :"Doue (deuet) e-maez an ardivink". Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ. ===Di=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Di lanatos pedes habent'' :"An doueed o deus treid gloan". — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]). ;''Di te ament'' :"An doueed ra 'z pennigo". ;''Di te incolumem custodiant'' :"An doueed ra 'z kwarezo". ;''Dictum, factum'' :"Lavaret, graet". ;''Dies ater'' :"Devezh du". Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''. ;''Dies dominica'' :"Deiz an aotrou". Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]]. ;''Dignus barba majorum'' :"Den a vuhezegezh hen". ;''Disciplina in civitatem'' :"Kelennadurezh evit ar geodedourelezh". Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]]. ;''Discipulus est prioris posterior dies'' :"Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h". ;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos'' :"Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620]. ;'' Distinguo'' :" Gwelout a ran ar c'hemm". Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus. ;''[[Divide et impera]]'' :"Rann ha ren". Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni". ;''Divitiae bona ancilla, pessima domina'' :"Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ". Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ. ===Do=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias'' :"Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes". ;''Doctus cum libro'' :"Desket gant ul levr". Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ». ;''Dolores Tantali'' :"Poanioù Tantali". E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI). ;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?'' :"Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern". ;''Dominus vobiscum'' :"An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h". Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]]. ===Dr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Dramatis personæ'' :"Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]". Al listennad anezho. ===Du=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt'' :"Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket". Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''. ;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]'' :"C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro". — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13]. ;''Dum spiro, spero'' :"Keit ma analan ec'h esperan". ;''Duos habet et bene pendentes'' :"Div en deus, hag istribilhet mat". Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]]. ;''Dura lex sed lex'' :"Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo". A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve. ;''Dura necessitas'' :"Kriz eo an dra pa vez ret". « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek. ;''Durate et vosmet rebus servate secundis'' :"Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207]. ;''Dux bellorum'' :"Penn brezel". ==E== [[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|<div class="center">''[[Ecce Homo]]''<br>[[Antonello da Messina]] (~1473)</div>]] ;''E fructu arbor cognoscitur'' :"Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn". Ha diouzh e oberoù, an den. ;''E pluribus unum'' :"A lies, unan". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]]. ;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]'' :"Setu an den". Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]]. ;''Eloquentia sagitta'' :"An helavarded eo (ma) saezh". Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh. ;''Errare humanum est'' :"Perzh an den eo faziañ". — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù. ;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum'' :"Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober". Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' "Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h" — [[Eosten Hippo]], [http://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14]. ===Et=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Et alii'' :"Ha (re) all". Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti. ;''Et caetera desunt'' :"Hag ar peurrest a vank". Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ. ;''[[Etiamsi omnes, ego non]]'' :"Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket". ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' "Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me" eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33]. ;''[[Et in Arcadia ego]]'' :"Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)". Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin. ===Ex=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|<div class="center">Arouez Apollo XIII</div>]] [[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|<div class="center">''Extrema unctio''<br>[[Izelvroioù]], ~[[1600]]</div>]] ;''Ex abrupto'' :"Reut, trumm". Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''. ;''Ex abstracto'' :"Diwar un dra difetis". ;''Ex æquo'' :"Rampo". ;''Ex bellis bella serendo'' :"Diwar brezelioù e hader brezelioù". — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10. ;''Ex corde pleno'' :"A galon leun'' ;''Ex falso sequitur quod libet'' :"Eus an dra faos e teu pezh a garer". Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez. ;''Ex libris'' :"Unan eus al levrioù a zo din". ;''Ex luna scientia'' :"Digant al loar, gouiziegezh". Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]]. ;''Ex nihilo'' :"Diwar netra". ;''Ex pede Herculem'' :"Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]". « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta. ;''Ex post facto'' :"A-c'houde ar fed". Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez. ;''Exempli gratia'' :"Da skouer". Berraet alies dre ''e.g.". ;''Experto crede'' :"Bez fiziañs er c'hevarouezour". ;''Extrema unctio'' :"Nouenn". Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel. ;''Extremis malis extrema remedia'' :"D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù". ;''Ex voto suscepto'' :"Hervez ar gouestl a zo bet graet". Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl. ==F== ;''Fabula, sed vera'' :"Un istor, met unan gwir". ;''Fac simile'' :"Graet heñvel". E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]]. ;''Factis, non verbis'' :"Fedoù, nann gerioù". Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken. ;''Falsa est fiducia formae'' :"Touellus eo fiziout e kened ar stumm". ;''Fata viam invenient'' :"An tonkadur a gavo e hent". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar. ;''Felix alterius cui sunt documenta flagella'' :"Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all". ;''Felix culpa'' :"Fazi chañsus". ;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum'' :"Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all". ;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas'' :"Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490]. ;''[[Festina lente]]'' :"Hastañ goustad". — [[Erasmus]], [http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.] ;''[[Fiat lux]]'' :"Ra vo gouloù". Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3]. ;''Fide, sed cui vide'' :"Bez fiziañs, met sell mat e piv". ;''Fides quaerens intellectum'' :"Ar feiz hag a glask kompren".<ref name="CDH" /> ;''Finis coronat opus'' :"Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn". Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout. ;''Flagrante delicto'' :"Felladenn anat". Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober. ;''[[Fluctuat nec mergitur]]'' :"Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket". Sturienn [[Pariz]]. ;''Foeda est in coitu et brevis voluptas'' :"Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù". Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''. ;''Forma raro cum sapientia'' :"Dibaot e vez kened ha furnez". ;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat'' :"Ar re zispont a laouena gant ar chañs". Ret eo krediñ ober evit kaout chañs. ;''Fortuna caeca est'' :"Dall eo ar chañs". ;''Fortuna est rotunda'' :"Stummet evel ur rod eo ar chañs". ;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur'' :"Graet diwar gwer eo ar chañs". Pa vez o lintraouiñ e torr. ;''Furor arma ministrat'' :"Ar fulor a bourvez armoù". ==G== ;''Gallinae filius albae'' :"Mab ar yar wenn". A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141]. ;''Gladius legis custos'' :"Ar c'hleze diwaller al lezenn". Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn. ;''Gloria victis !'' :"Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''. ;''Gradus ad Parnassum'' :"Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]". Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras. ;''Grammatici certant'' :"Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se". ;''Grosso modo'' :"Dre vras". ;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]'' :"Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo". — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ. ==H== ;''[[Habemus papam]]'' :"Ur [[pab]] hon eus". A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez. ;''Habent sua fata libelli'' :"O flanedenn o devez al levrioù". ;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas'' :"Emañ [[Hannibal]] e toull an nor". N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann. ;''Heri servus, hodie liber'' :"Sklav dec'h, dishual hiziv". ;''[[Hic et nunc]]'' :"Amañ ha bremañ". ;''[[Hic sunt dracones]]'' :"Amañ ez eus [[erevent]]". ;''[[Hic sunt leones]]'' :"Amañ ez eus [[leon]]ed". ;''Hic Rhodus, hic salta'' :"Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta". ;''Historia magistra vitae est'' :"An Istor eo kelenner ar vuhez". Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. <ref>''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' "Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer".</ref> ;''Hoc signo vinces'' :"Gant an arouez-mañ e vi trec'h." Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]]. ;''Hodie mihi, cras tibi'' :"Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te". ;''Hominem unios libri timeo'' :"Aon am eus rak den ul levr hepken." Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr. ;''Homines quod volunt credunt'' :"An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ". ;''Homo homini lupus est'' :"An den zo ur bleiz d'an den". Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud. ;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]'' :"Den on : netra eus an den ne gavan estren din". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77]. ;''Honoris causa'' :"En abeg d'an enor". Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''. ;''Hora fugit, stat jus'' :"Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir". ;''Horas non numero nisi serenas'' :"An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent". Skrivet war un [[horolaj-heol]]. ;''Horresco referens'' :"Krenañ a ran ouzh el lavarout". ;''Horribile dictu'' :"Euzhus da lavarout". ;''Humana cuncta sic vana'' :"Evel-se eo goullo pep tra denel". ==I== ;''I'' :"Kae". Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', "mont". ;''I.H.S.'' :"Iesus Hominum Saluator". [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]]. ;''Ibidem'' :"Er memes lec'h". Skrivet ''ibid.'' peurliesañ. ===Id=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Id est'' :"Heñvel eo." Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''. ;''Idem'' :"Heñveldra". ===Ig=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ignoratio elenchi'' :"Stagadennoù a ziouiziegezh". Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober. ;''Ignorantia iuris nocet''' :"Chom hep anaout ar gwir a noaz". Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn. ;''Ignorantia juris neminem excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen". ;''Ignorantia legis non excusat'' :"Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez". ;''Ignoti nulla cupido'' :"Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397]. ===In=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''I.N.R.I.'' :"Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''. ;''[[In absentia]]'' :"En ezvezañs". ;''In cauda venenum'' :"El lost emañ ar binim". E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk. ;''Incipit'' :"Deraouiñ a ra". Gerioù kentañ ur skrid. <q> Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! </q> eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]]. ;''In dubio pro reo'' :"En arvar e ranker lezel an tamallad". ;''[[In effigie]]'' :"Dre boltred". ;''In extenso'' :"En e bezh". Hep bezañ bet kemmet pe verraet. ;''In fine'' :"En diwezh". A-benn an diwezh. ;''In girum imus nocte et consumimur igni'' :"Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan". Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''. ;''In maxima potentia minima licentia'' :"Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ". ;''In medias res'' :"E-kreiz an traoù". Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù. ;''In medio stat virtus'' :"Er c'hreiz emañ ar vertuz". N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', "(na ra) netra betek re". ;''In naturalibus'' : ''En e noazh". ;''In partibus infidelium'' :"Er brioù difidel". Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet. ;''In petto'' :"En askre". ;''In silico'' :"Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]]. ;''In situ'' :"War an dachenn". ;''In statu quo ante'' :"Er stad a oa a-raok". ;''In vino veritas'' :"Er [[gwin]] emañ ar wirionez". ;''In vitro'' :"Er werenn". En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva. ;''In vivo'' :"Er bev". War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]]. ;''Incertae sedis'' :"Lec'h diasur". E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]]. ;''Incredibile dictu'' :"Digredus da lavarout". ;''Invidus vicini oculus'' :"C'hoantus eo lagad an amezeg". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20. ;''Inflat se tanquam rana'' :"C'hwezañ a ra evel ur ran". ;''Innocentia eloquentia'' :"Helavar eo an digablusted". N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted. ;''Innocentia ubique tuta'' :"E surentez e vez an den direbech e pep lec'h". ;''Inter arma silent leges'' :"En amzer a vrezel eo mut al lezennoù". ;''Inter fæces et urinam nascimur'' :"Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet".<ref name="DWO">Dizemglev zo war orin al lavared.</ref> ;''Intra muros'' :"E diabarzh ar mogerioù". En ur gêr gloz. ===Ip-ir-is-it=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ipso facto'' :" Dre an ober-se end-eeun". ;''Ira furor brevis est'' :"Ar gonnar zo follentez berrbad". ;''Irritare crabrones'' :"Kounnariñ ar sardon". Kement ha stlepel eoul war an tan. ;''Is fecit, cui prodest'' :"Neb en deus graet, hennezh en deus splet". Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ. ;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant'' :"An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh". ;''Istos quos nova artificia docuit fames'' :"Ar re o deus desket troioù dre o naon". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7]. ;''Ita vita'' :"Evel-se emañ ar vuhez". ;''Ite missa est'' :"Kit, kaset oc'h". Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ». ===Iu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Iunctis viribus'' :"Gant nerzhioù unanet". Unaniezh a ra nerzh. ;''Iurare in verba magistri'' :"Touiñ dre c'herioù ar mestr". ;''Iuventus stultorum magister'' :"Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot". ==J== ;''Jam illustrabit omnia'' :"Emberr e sklêrijenno ar bed". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Jure uxoris'' :"Dre wir ar wreg". Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro. ==L== ;''Labor omnia vincit improbus'' :"Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra". ;''Laborare est orare'' :"Labourat zo pediñ". Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo. ;''Lapsus calami'' :"Fazienn ar raosklenn". Fazienn dre skrid. ;''Lapsus linguæ'' :"Fazienn an teod". Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ. ;''Latet anguis in herba'' :"An naer kuzhet er geot". Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93]. ;''Laudate puerum'' :"Meulit ar bugel". ;''Laudator temporis acti'' :"Meuler oberoù an amzer gwechall". An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173]. ;''Lectio brevior, potior'' :"Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Lectio difficilior, potior'' :"Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h". ;''Legitimatio per matrimonium subsequens'' :"Reizhwiriañ dre zimez diac'houde". ;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas'' :"Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed". — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19]. ;''Libri muti magistri sunt'' :"Kelenerien vut eo al levrioù". ;''Lignum curvum numquam rectum'' :"Ur skourr kromm ne vo biken eeun". Da vezañ tostaet ouzh <q> Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn </q>, meneget gant L. F. Sauvé<ref name="LFS" />, #488, pp.78-79. ;''Loc. cit.'' :"En hevelep lec'h". El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid. ;''Locus medius tutus est'' :"Diriskl eo al lec'h kreiz". ;''Longa est vita si plena est'' :"Hir eo ar vuhez mard eo leun". ;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt'' :"Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr". — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''. ;''Lux luceat eis'' :"Ra skedo ar gouloù warno". ==M== ===Ma=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Macte nova virtute, puer, sic itur ad astra'' :"Dispak da galonegezh nevez, bugel, evel-se e saver betek ar stered". – [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen9.shtml ''Aeneis'', IX;641]. ;''Magister dixit'' :"Ar mestr en deus lavaret". ;''Magister meus asinus'' :"Un azen eo ma mestr". ;''Magistra vitae philosophia'' :"Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15]. ;''Magna Carta Libertatum'' :"Karta Veur ar Frankizoù". Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]]. ;''Magna cum laude'' :"Gant kalz a veuleudi". ;''Magna Europa est Patria Nostra'' :"Europa Veur eo hor Mammvro". Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]]. ;''[[Magna Graecia]]'' :"[[Gres]] Veur". ;''Magna pars'' :"An darn vrasañ". ;''Magnae spes altera Romae'' :"Eil goanag Roma". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168]. ;''Magni nominis umbra'' :"Skeud un anv meur". En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : <q> Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur </q><ref>{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&pg=PA359&lpg=PA359&dq=Magni+nominis+umbra+traduction&source=bl&ots=4TjHO6rTpg&sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&hl=fr&sa=X&ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&f=false ''Journal des savans'', 1823]</ref>. ;''Magnificat'' :Trede gour unan ar verb ''magnifico'', "kanmeuliñ". ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' ("Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene") — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46]. ;''Magno cum gaudio'' :"Gant levenez vras". ;''Magnum opus'' :"Oberenn veur". ;''Magnus liber magnum malum'' :"Ul levr bras zo un droug bras". Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh. ;''Major e longinquo reverentia'' :"A bell ec'h estlammer gwell". Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp. ;''Maiora premunt'' :"Traoù brasoc'h zo mallus". Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h. ;''Maiores pennas nido'' :"Divaskell brasoc'h eget an neizh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21]. ;''Mala fide'' :"Feiz fall". ;''Mala fides superveniens non nocet'' :"Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur. ;''Mala herba cito crescit'' :"Buan e kresk al louzoù fall". Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad. ;''Mala mala mala sunt bona'' :"Mat eo an avaloù fall evit an droug dent". ;''Mala malus mala mala dat'' :"Un avalenn fall a ro avaloù fall". ;''Mala quia vetita'' :"Fall rak berzet" (benel). ;''Mala sunt vicina bonis'' :"Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323]. ;''Mala tempora currunt sed peiora parantur'' :"Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor". ;''Male captus bene detentus'' :"Paket fall, dalc'het mat". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur. ;''Male parta, male dilabuntur'' :"Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou". ;''Mali corvi malum ovum'' :"Da vran fall, vi fall". ;''Malitia supplet aetatem'' :"An drougiezh a ra evit an oad ". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober. ;''Malitiis non est indulgendum'' :"Trugarez ebet d'an drougiezh". ;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium'' :"Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus". — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]]. ;''Maluisses cloacas Augeae purgare'' :"Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]]. ;''Malum discordiae'' :"Aval a zizunvaniezh". Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]]. ;''Malum est mulier sed necessarium malum'' :"Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis". ;''Malum in se'' :"Fall dre e natur". Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]]. ;''Malum prohibitum'' :"Fall dre lezenn". Berzet dre lezenn. ;''Malum quo communius eo peius'' :"Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h". ;''Mandata principum'' :"Kefridioù ar renerien". Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg. ;''Mandatum morte resolvitur'' :"Da get ez a ar gefridi gant ar marv". ;''Manibus date lilia plenis'' :"Roit lili a-zornadoù". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883]. ;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces'' :"[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed". Bezskrivadur [[Vergilius]]. ;''Manu militari'' :"Gant [[dorn]] an arme". Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''. ;''Manumissio'' :"Frankizadur". Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa : ::• ''manumissio per vindictam'', "frankizadur dre ar wialenn", ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ; ::• ''manumissio censu'', "frankizadur dre niveradur", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ; ::• ''manussimo testamento'', "frankizadur dre destamant", ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr. ;''Manus celer dei'' :"Dorn prim Doue". ;''Manus dei'' :"Dorn Doue". ;''Manus manum lavat'' :" An dorn a walc'h an dorn". An eil dorn a walc'h egile. ;''Manus milites'' :"Gant dorn ar soudarded". En un doare rust. Gwelit ''manu militari''. ;''Manus multae, cor unum'' :"Lies dornioù, ur galon hepken". ;''Mare clausum'' :"Mor serr". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''. ;''Mare liberum'' :"Mor frank". [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''. ;''Mare nostrum'' :"Hon mor-ni". Ar [[Mor Kreizdouar]]. ;''[[Margaritas ante porcos]]'' :"Perlez dirak ar moc'h". A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk. ;''Mater artium necessitas'' :"Ar rekiz eo mamm an ampartiz". ;''Mater Dei'' :"Mamm Doue". ;''Mater facit'' :"Mamm er gra". ;''Mater familias'' :"Mamm ar familh". ;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam'' :"Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad". ;''Materia medica'' :"Danvez mezegel". Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', "A-zivout an danvez mezegel" ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]]. ;''Materiam superabat opus'' :"Trec'h e oa al labour war an danvez". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5]. ;''Matre pulchra filia pulchrior'' :"Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1]. ;''Matutina parum cautos iam frigora mordent'' :"Rev ar beure a zant ar re zibreder". — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45]. ;''Maxima debetur puero reverentia'' :"Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47]. ;''Maximum ius est saepe maxima iniuria'' :"Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ". A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn. ===Me=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Me vexat pede'' :"Debron am eus em zroad". Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad. ;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat'' :"Ma aerrikler zo leun a silioù". Ur frazenn "latin" bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' ("An dastumad lous lavaredoù hungarek"), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh. ;''[[Mea culpa]]'' :"Ma gwall eo". Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' ("ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo", dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' ("Anzav a ran") — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor'']. ;''Media vita in morte sumus'' :"E kreiz ar vuhez emaomp er marv". Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' ("Nolker ar Besteod"). ;''Medium certum'' :"Asur eo an hent kreiz". ;''Medice, cura te ipsum'' :"Mezeg, en em bare da-unan". ;''Medicus curat, natura sanat'' :"Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur". ;''Medicus non accedat nisi vocatur'' :"Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet". Unan eus reolennoù [[Hippokrates]]. ;''Medio tutissimus ibis'' :"Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137]. ;''Mediolanum captum est'' :"Paket eo [[Milano]]". ;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis'' :"Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù". En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]<ref>« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».</ref> ;''Meliora'' :"Gwell". Liester nepreizh an anv-gwan ''melior". "War-du ar gwell bepred" eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]). ;''Melita, domi adsum'' :"Karedig, er gêr emaon". Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)<ref>{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}</ref>. ;''Melius abundare quam deficere'' :"Gwell eo re eget re nebeut". ;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi'' :"Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù". Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. ;''Melius re perpensa'' :"Gwelloc'h priziet ar blegenn". Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak. ;''Melius scitur Deus nesciendo'' :"Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh". — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44. ;''Melle litus gladius'' :"Kleze melet". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57. ;''Mellitum venenum, blanda oratio'' :"Pistri melek, prezeg c'hwek". Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur. ;''Memento audere semper'' :"Bez soñj da grediñ (ober) atav". Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]]. ;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris'' :"Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn". — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19]. ;''[[Memento mori]]'' :"Bez soñj e varvi". ;''Memento quia pulvis es'' :"Bez soñj ez out poultrenn/ludu". ;''Memento vivere'' :"Bez soñj e rankez bevañ". ;''Meminerunt omnia amantes'' :"An amourouzien o deus soñj eus pep tra". ;''Memores acti prudentes futuri'' :"Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont". Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo. ;''Memoria minuitur nisi eam exerceas'' :"Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget". ;''Mens agitat molem'' :"Ar spered a lusk an danvez". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727]. ;''Mens et manus'' :"Ar spered hag an dorn". Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.). ;''Mens rea'' :"Spered an tamallad". Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed. ;''Mens sana in corpore sano'' :"Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336]. ;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem'' :"Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro". ;''Mero et mixto imperio'' :"Gourc'hemenn glan ha mesket". A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ. ;''Metri causa'' :"Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh". Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]]. :''Metri gratia'' ;Heñvelster gant ''metri causa''. ===Mi=== [[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris". Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Miles gloriosus]]'' :"Ar soudard fogaser". Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus'']. ;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus'' :"Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz". ;''Minimum minimorum'' :"Ar bihanañ eus ar re vihanañ". ;''Minor esca maioris'' :"Ar brasañ a zebr ar bihanañ". ;''Minus dixit lex quam voluit'' :"Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned". ;''Mirabile dictu'' :"Souezhus da gontañ". ;''Mirabile visu'' :"Souezhus da welout". ;''Miscerique probat populos et foedera iungi'' :"Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ". Sturienn [[Trinidad ha Tobago]]. ;''Misera contribuens plebs'' :Ar werin baour hag a bae tailhoù". Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr''). ;''Misera est magni custodia census'' :"Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304]. ;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum'' :"Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn". ;''Miserabile visu'' :"Truezus da welout". ;''Miseremini, Musae'' :"Ho pet truez, [[Muzezed]]". A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket. ;''[[Miserere]]'' :"Ho pet truez". ;''Miserere nobis'' :"Ho pet truez ouzhimp". ;''Missi dominici'' :"Kannaded an aotrou".''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue. ;''Missio Dei'' :"Mision Doue". Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se. ;''Missit me dominus'' :"Ar mestr en deus ma c'haset". ;''Mittimus'' :"Kas a reomp". El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all. ===Mo=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Mobilis in mobili'' :"Monedus en (elfenn) monedus". Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just. ;''Modo frenis utamur modo stimulis'' :"Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù". Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3]. ;''Modus dicendi'' :"Doare da lavarout". ;''Modus morons'' :"Doare an diod". Lavared brizhlatin ("latin podoù"<ref>[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].</ref>) savet diwar al latin ''modus'', "doare" hag ar [[saozneg]] ''moron'', "diod", evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''. ;''Modus operandi'' :"Doare da ober". ;''Modus ponens'' :"Doare a ro da wir dre reiñ da wir". [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. » ;''Modus tollens'' ::"Doare a nac'h dre nac'hañ". Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. » ;''Modus vivendi'' :"Doare da vevañ". A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ. ;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus'' :"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra". Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' ("Anv ar rozenn") gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]<ref>{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}</ref> emañ ar frazenn en he fezh : <blockquote>''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''<br>"Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil."</blockquote> ;''Monitoribus asper'' :"Rebell ouzh ar c'huzulioù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163]. ;''Monstrum vel prodigium'' :"Euzhvil pe varzh". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den. ;''Montani semper liberi'' :"Atav e vez dishual ar venezidi". Sturienn [[West Virginia]]. ;''Montis insignia calpe'' :"[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe". Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned. ;''More ferarum'' :"Hervez boaz al loened ferv". A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ. ;''More solito'' :"Hervez ar boaz". ;''More uxorio'' :"Hervez boaz ar briedelezh". ;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia'' :"Marvomp evit hor roue Maria Theresia". A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]<ref>{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&pg=RA1-PA108&lpg=RA1-PA108&dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&source=bl&ots=e_TypB40wy&sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&hl=fr&sa=X&ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&f=false p. 108]</ref>. ;''Morior invictus'' :"Difaezh e varvan". Troet ivez dre "ar marv kent an drouziwezh". ;''Morituri nolumus mori'' :"Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)". Tennet eus ''The Last Hero'' ("An haroz diwezhañ"), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].<ref>{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}</ref> ;''[[Morituri te salutant]]'' :"Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel". ;''Mors acerba'' :"Marv re abred". — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]). ;''Mors certa, hora incerta'' :"Sur eo ar marv, diasur eo an eur". ;''Mors est ianua vitae'' :"Dor ar vuhez eo ar marv". ;''Mors etiam non sufficit'' :"Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h". ;''Mors immatura'' :"Marv rakkoulzek". Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''. ;''Mors omnia solvit'' :"Ar marv a zispenn pep tra". ;''Mors omnibus'' :"Ar marv evit an holl". ;''Mors tua vita mea'' :"Da varv-te eo ma buhez-me". ;''Mors vincit omnia'' :"Ar marv zo trec'h war bep tra". Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. ;''Morte magis metuenda senectus'' :"Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv". ;''Mortui vivos docent'' :"Ar re varv a gelenn ar re vev". Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv. ;''Mortuum flagellas'' :"Emaoc'h o skourjezañ un den marv". Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mos Maiorum'' :"Doareoù an hendadoù". ;''Motu proprio'' :"Diwar e intrudu". Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant. ===Mu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]'' :"Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet". ;''Mulgere hircum'' :"Goro ur bouc'h". Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. ;''Mulier est hominis confusio'' :"Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez". — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&LHvol=&LHCopy=1&RHPage=315r&RHvol=&RHCopy=1&disp=s&Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] & [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20]. ;''Multa fercula, multos morbos'' :"Lies meuzioù, lies kleñvedoù". ;''Multa paucis'' :"Kalz dre nebeut". ;''Multa renascentur quae iam cecidere'' :"Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija". Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv. ;''Multae manus onus levant'' :"Meur a zoarn a skañva ar bec'h". ;''Multi sunt vocati, pauci vero electi'' :"Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet". ;''Multis e gentibus vires'' :"Nerzh diwar meur a bobl". Sturienn [[Saskatchewan]]. ;''Multitudo sapientium sanitas orbis'' :"Savete ar bed eo engroeziad ar furien". ;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est'' :'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour". — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2]. ;''Multum in parvo'' :"Kalz e nebeut". Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg <q> e berr gomzoù </q>. ;''Multum, non multa'' :"Kalz, nann lies". Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus. ;''Mundae vestis electio adpetenda est homini'' :"Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12]. ;''Mundus senescit'' :"Koshaat a ra ar bed". ;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet".<ref name="DWO" /> ;''Munit haec et altera vincit'' :"Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile". Sturienn [[Skos Nevez]]. ;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt'' :"Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn". ;''Mutatio libelli'' :"Kemmadenn er c'hlemm". Er [[Gwir (lezenn)|gwir]]. ;''Mutatis mutandis'' :"Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet". A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis. ==N== [[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']] [[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]] ===Na=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat'' :"Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù". — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20]. ;''Natio sibi'' :"Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan". ;''Natura abhorret a vacuo'' :"Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo". ;''Natura non facit saltus'' :"An Natur ne ra ket lammmoù". — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16). ;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret'' :"Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24]. ;''Navigare necesse est, vivere non est necesse'' :"Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket". Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]]. ===Ne=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nec caput, nec pedes habens'' :"N'eus na penn na treid". N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se. ;''Nec Hercules contra plures'' :"N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez". ;''Nec plus ultra'' :"N'eus netra gwell". ;''Nec pluribus impar'' :"Bastañ a ran da veur a ved". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.<ref>Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].</ref> Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket<ref>{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier & C^ie, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&seq=580 p. 570]</ref>. Meur a droidigezh zo bet kinniget : "Nann izeloc'h eget muioc'h", "E-unan enep an holl" hag "A-us an holl" (evel an heol)<ref>{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse & Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].</ref>, "Hep e bar"<ref>{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]</ref>, "Bastus (e-unan) da gement a draoù" pe "Pep tra zo gallus evitañ"<ref>{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&pg=PA5&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false p. 5].</ref>. ;''Nec puero gladium'' :"Kleze ebet d'ur paotrig". ;''Nec spe, nec metu'' :"Hep goanag, hep aon". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans'' :"Den ne vo klevet o komz eus e vezh". ;''Nemo censetur ignorare legem'' :"Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn". ;''Nemo me impune lacesset'' :"Den na 'm anoaz digastiz". Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]]. ;''[[Nemo judex in causa sua]]'' :"Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ". ;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura'' :"Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved". ;''Neque pessimus neque primus'' :"Na gwashoc'h, na kentañ". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22. ===Ni=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nihil lacrima citius arescit'' :"Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn". ;''Nihil obstat'' :"N'eus netra a yafe a-enep". Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel. ;''Nil novi sub sole'' :"Netra nevez dindan an heol". ;''Nil sine numini'' :"Netra hep bolontez an doueed". Sturienn Stad [[Colorado]]. ===No=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nocumentum documentum'' :"Ur c'hloaz zo ur gentel". ;''Non bis in idem'' :"Ket div wech en hevelep tra". Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed. ;''Non causa pro causa'' :"Abeg ebet evit abeg". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : <q> Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. </q>. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''. ;''[[Noli me tangere]]'' :"Na stok ket ouzhin". Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17]. ;''Nomen est omen'' :"Diougan eo an anv". ;''Non est otium servis'' :"N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved". ;''Non est vivere, sed valere vita est'' :"Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h". Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15]. ;''Non ficta fabula, sed vera historia'' :"N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo". ;''Non fui, fui, non sum, non curo'' :"Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh". Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''. ;''Non licet omnibus adire Corinthum'' :"N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos". [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno. ;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam'' :"N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar". ;''Non nova sed nove'' :"Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez". ;''Non omnia possumus omnes'' :"An holl n'hallont ket pep tra". ;''Non sequitur'' :"Ne heuilh ket". N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù. ;''Non scholæ, sed vitæ discimus'' :"N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo". ;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo'' :"N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran". ;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum'' :"N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad". ;''Non vini vi no, sed vi no aquæ'' :"N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian". C'hoari war ar gerioù. ;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem'' :"Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh". [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1]. ;''Nosce te ipsum'' :"En em anavez". Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] "gnôthi seautón". ;''Nota bene'' :"Merkit mat". Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''. ;''Novus ordo seclorum'' :"Urzh nevez ar c'hantvedoù". Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5]. ===Nu=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Nulla dies sine linea'' :"Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet". Reolenn ar skrivagner. ;''Nulla est medicina sine lingua latina'' :"N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin". Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg. ;''Nulla poena sine lege'' :"Kastiz ebet hep lezenn". Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn. ;''Nulla regula sine exceptione'' :"N'eus reolenn hep he nemedenn". ;''Nulla res tam necessaria est quam medicina'' :"N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh". ;''Nulla rosa sine spinis'' :"N'eus rozenn dizraen ebet". ;''Nullum gratuitum prandium'' :"N'eus pred digoust ebet". ;''Nullum malum impunitum'' :"N'eus gwallober digastiz ebet". ;''Nunc est bibendum'' :"Bremañ emañ evañ". ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' "evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ" eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]]. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' "Bremañ eo e ranker mezviñ" a-c'houde marv Myrsilus<ref>{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [http://www.aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']</ref>. ==O== ;''Opus citatum'' :"Oberenn veneget". Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ. ;''O tempora, o mores'' :"A amzer, a zoareoù". Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2]. ;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus". Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''. ;''Oculi plus vident quam oculus'' :"Meur a lagad a wel gwell eget unan". ;''Oculos habent et non videbunt'' :"Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket". ;''Oderint, dum metuant'' :"Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon". ;''Omne ignotum pro magnifico'' :"Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket."<ref>{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']</ref> ;''Omne ignotum pro terribili'' :"Spontus eo an holl zañjerioù dianav". ;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt'' :"An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ". ;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]] :"An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]]. ;''Omnia mecum porto mea'' :"Ma holl vadoù a zougan ganin". Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8]. ;''Omnia mutantur, nihil interit'' :"Pep tra a gemm, netra ne varv" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''[[Omnia vincit amor]]'' :"Ar garantez a deu a-benn eus pep tra" — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''. ;''Omnibus viis Romam pervenitur'' :"Da [[Roma]] e kas an holl hentoù". ;''Omnis homo mendax'' :"An holl dud zo gaouierien". ;''Omnium artium medicina nobilissima est'' :"A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ". ;''Optima medicina temperantia est'' :"Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ". ;''Optimum medicamentum quies est'' :"An diskuizh eo ar gwellañ louzoù". ;''Optimus magister bonus liber'' :"Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner". ;''Ora et labora'' :"Ped ha labour". Sturienn ar [[manac'h|venec'h]]. ;''Oratores, bellatores, laboratores'' :"Pedereien, brezelerien, labourerien". Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.'' [[1010]]) ==P== ===Pa=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Panem et circenses]]'' :"[[Bara]] ha c'hoarioù". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81]. ;''Passim'' ;"E meur a lec'h". Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn. ;''Pauci sed boni'' :"Nebeut, hogen mat". ;''Pax melior est quam iustissimum bellum'' :"Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel". ===Pe=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Par tibi, Roma, nihil'' :"Par dit, [[Roma]], n'eus ket". ;''[[Pecunia non olet]]'' :"Dic'hwezh eo an arc'hant". — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]]. ;''Per aequa et iniqua'' :"Dre reizh ha direizh". Ne vern ar priz. ;''Per ardua ad astra'' :"A-dreuz an enebiezh betek ar stered". [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''. ;''Per aspera ad astra'' :"Dre hentoù serzh trema ar stered". Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''. ;''Per inania regna'' :"E rouantelezh ar skeudoù". ;''Per scientiam ad salutem ægroti'' :"Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour". ;''[[Perinde ac cadaver]]'' :"Evel ur c'horf-marv". ;''Persona non grata'' :"Den ha n'eo ket c'hoantaet". A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h. ===Pl=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Plenus venter non studet libenter'' :"Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat". ;''Plures crapula quam gladius perdidit'' :"Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze". ===Po=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Post acerba prudenter'' :"Goude ar c'hwervoni, an evezh". Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro. ;''Post bellum auxilium'' :"Goude ar brezel, ar skoazell". ;''Post cenam non stare sed mille passus meare'' :"Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed". ;''Post Cristum natum'' :"Goude ganedigezh Jezuz-Krist". Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''. ;''Post hoc, ergo propter hoc'' :"Goude-se, neuze dre-se". Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : <q> Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. </q>. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''. ;''Post hoc non est propter hoc'' :"Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se". ;''Post ludos ad seria'' :Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius". ;''Post mortem nihil est'' :"Goude ar marv n'eus mann". ;''Post nubila Phoebus'' :"Goude ar c'houmoul, an heol". Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo". ;''Post prandium'' :"Goude merenn". ;''Post proelium praemium'' :"Goude an emgann, ar garedon". ;''[[Post scriptum]]'' :"Skrivet war-lerc'h". Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù. ;''Post spinas palma'' :"Goude an drein, ar balmezenn". Arouez an trec'h eo ar balmezenn. ;''[[Potius mori quam foedari]]'' :"Ar marv kent ar c'housi". Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]]. ===Pr=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Pro bono publico'' :"Evit ar mad foran". Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia. ;''Præsente medico nihil nocet'' :"Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet". ;''Prævenire melius est quam præveniri'' :"Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget". ;''Primordia cuncta pavida sunt'' :"Spontus e vez an holl gentaoù". ;''Primum non nocere'' :"Da gentañ chom hep noazout". Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. ;''Primum vivere, deinde philosophari'' :"Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]". ;''Primus inter pares'' :"An hini kentañ e-touez tud par". Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''. ;''Prisca latinitas'' :"Henlatin". ;''Provocatio ad populum'' :"Galv d'ar bobl". Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]]. ;''Publica fama non semper vana'' :"Brud foran ne vez ket atav goullo". ==Q== ;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]'' :"An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar". ;''Qualis artifex pereo !'' :"Pebezh arzour a varv pa varvan !". Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1]. ;''Qualis pater, talis filius'' :"Hevelep tad, hevelep mab". <q> Mab e dad eo [[Kadiou]] </q>. ;''Quando cadet Roma, cadet et mundus'' Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez". Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' "Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed". — [[Beda Venerabilis]]. ;''Quantum debeatur'' :"Pegement an dle". Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''. ;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare'' :"Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren". ;''Qui rogat, non errat'' :"Neb a c'houlenn, ne fazi ket". ;''Qui scribit, bis legit'' :"Neb a skriv a lenn div wech". Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat. ;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit'' :"Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle". — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]<ref>{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false ''Google Books''].</ref>. ;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia'' :"A zo komzerien divoued ha diarc'hant". — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472]. ;''Quid pro quo'' :"Un dra bennak evit un dra bennak". Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all. ;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem'' :"N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh". ;''Quidquid discis, tibi discis'' :"Evidout-te e teskez kement tra a zeskez". ;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]'' :"Piv a ziwallo an diwallerien ?". — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348]. ;''Quo fata ferunt'' :"War hentoù an tonkad". Sturienn [[Bermuda]]. ;''[[Quod erat demonstrandum]]'' :"Ar pezh a oa ret anataat". Berraet alies dre ''Q.E.D.". ;''Quod licet Iovis, non licet bovis'' :"Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout". Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin. ;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum'' :"Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all". ;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle'' :"Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2]. ;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?'' :"Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1]. ;''Quot homines, tot sententiæ'' :"Kement a dud, kement a alioù". — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454]. ==R== ;''[[Rara avis]]'' :"Al labous dibaot". Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh. ;''Rarum carum'' :"Ker e vez ar pezh a zo rouez". ;''Rarus fidus amicus'' :"Rouez eo ar mignon feal". ;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo'' :"Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue". — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]<ref>Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.</ref>. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''. ;''Reductio ad absurdum'' :"Kas da ziskiantegezh". Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''. ;''Rem acu tetigisti'' :"An dra begek hoc'h eus stoket outañ". A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. ;''Repetitio est mater memoriae'' :"An adlavarout eo mamm an eñvor". ;''Repetitio est mater studiorum'' :"An adlavarout eo mamm ar studioù". ;''Requiescat in pace'' :"Ra ziskuizho e peoc'h". Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ. ;''Res judicata pro veritate habetur'' :"Tra barnet zo gwirionez". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet. ;''Res nullius'' :"Tra da zen ebet". A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak. ;''Res, non verba'' :"An dra, ha n'eo ket gerioù". A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek <q> Teod hir, dorn berr </q>. ;''Respice finem'' :"Bez soñj er finvezh". Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''. ;''Retro Satana !'' :Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''. ;''[[Risus abundat in ore stultorum]]'' :"Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot". ;''Rixa rixae causa est'' :"Un tabut zo abeg d'unan all". ;''Roma aeterna'' :"Peurbad eo [[Roma]]". ;''Roma caput mundi'' :"Penn ar bed eo Roma". ;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet'' :"Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn". ;''Rus in Urbe'' :"Maezioù er Gêr". [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21]. ==S== ;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt'' :"Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus". ;''Salus populi suprema lex'' :"Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ". Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8]. ;''Sapere aude'' :"Kred gouzout". Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]<ref>{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}</ref>. ;''Sapientia est potentia'' :"Ar furnezh zo ur galloud". ;''Satis eloquentiae, sapientiae parum'' :"Kalz helavarded, nebeut a furnez". — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4]. ;''Scientia potentia est'' ;''Scripta manent, verba volant'' :"Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit". A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''. :"Ar c'houiziegezh zo ur galloud". ;''Semel malus, semper malus'' :"Fall ur wech, fall bepred". ;''Semper fidelis'' :"Feal bepred". Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]]. ;''Semper odoriferis proxima spina rosis'' :"Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus". ;''[[Senatus Populusque Romanus]]'' :"Ar Sened hag ar Bobl Roman". Berraet dre ''S.P.Q.R.''<ref>E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].</ref>. ;''Sermo vulgaris'' :"Yezh ar bobl", eleze al latin poblek. ;''Serum auxilium post proelium.'' :"Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann". ;''Serum est post facta consilium'' :"Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober". ;''Si napo leo viveret, hominem non esset'' :"Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud". ;''Si non nova, saltem nove'' :"Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare". ;''Si satis est, multum est'' :"Mard eo a-walc'h, kalz eo'". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI]. ;''Si tacuisses, philosophus mansisses'' :"Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]". ;''Si vis pacem, para bellum'' :"Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel". Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' "Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel". — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger]. ;''Si vis pacem, para iustitiam'' :"Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis". ;''[[Sic]]'' :"Evel-se emañ". Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', "keusteurenn". ;''Sic cuncta caduca'' :"Evel-se e vez distabil pep tra". ;''[[Sic et simpliciter]]'' :"Evel-se emañ, ken plaen ha tra". ;''Sic luceat lux'' :"Ra splanno ar gouloù evel-se". ;''Sic semper tyrannis'' :"Evel-se bepred d'an diranted". Sturienn [[Virginia]]. ;''[[Sic transit gloria mundi]]'' :"Evel-se e tremen gloar ar bed". Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud. ;''Silentii tutum praemium'' :"Asur eo garedon an tav". Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù. ;''Similia similibus curantur'' :"Dre ar seurt e pareer ar seurt". Pennaenn an [[homeopatiezh]]<ref>Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' "heñvel" ha πάθος ''páthos'' "ar pezh a c'houzañver".</ref>. ;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est'' :"Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz". Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10]. ;''Sine anno et loco'' :"Hep bloaz na lec'h". A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne. ;''Sine die'' :"Hep deiz". Hep resisaat pegoulz. ;''Sine labore non erit panis in ore'' :"Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù". ;''Solem lucerna non ostenderent'' :"Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern". ;''Soli sol soli'' :"An heol hepken". ;''Spes salutis'' :"Goanag ar savete". ;''Spoliatis arma supersunt'' :"An armoù a chom da neb a zo dibourc'het". Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]<ref>{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}</ref>. ;''sqq.'' :Berradur eus ''sequunturque'', "hag ar re da heul" en un dave. Da skouer : "pajenn 123 ''sqq.''". ;''Stat sua cuique dies'' :"Da bep unan e zedevezh dezhañ". ;''Statu quo'' :Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. ;''[[Statu quo ante bellum]]'' :"Evel ma oa an traoù kent ar brezel". A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel. ;''Stricto sensu'' :"Er ster strizh". ;''Stultorum infinitus est numerus'' :"Dreistkont eo niver an dioded". — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15]. ;''Stupete, gentes'' :"Bezit souezhet, tudoù". ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)<ref>{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]</ref> ;''Substine et abstine'' :"Gouzañv hag en em vir". Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]]. ;''Substructiones insanae'' :"Danenframmoù diskiant". Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies<ref>{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']</ref>. ;''Sui generis'' :"Eus e seurt-eñ". Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez. ;''Summa cum laude'' :"Gant ar brasañ enor". Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''. ;''Summum ius, summa iniuria'' :"Ar reishañ, an direishañ". Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33]. ;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas'' :"Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri". Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', "Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended". ;''Supremumque 'vale' '' :"Un 'adeo' diwezhañ" distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62]. ;''Sursum corda !'' :"Savit, kalonoù !". A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon. ;''Sutor ne supra crepidam'' :"Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez". Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' "[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez" e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all. ;''Suum cuique'' :"Da bep unan e hini". Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' "Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', "reiñ da bep unan e hini", a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''. ==T== ;''Tarde venientibus ossa'' :"D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern". A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann. ;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis'' :"Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto". Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' "pep tra a gemm, netra ne varv" gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165]. ;''Tempori servire'' :"En em ober diouzh an degouezhioù". ;''Ter'' :"Teir gwech". ;''Terminus'' :"Diwezh". ;''Testis unus, testis nullus'' :"Un test hepken, test ebet". Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h. ;''Timeo Danaos et dona ferentis'' :"Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49]. ;''Timeo hominem unius libri'' :"Aon am bez rak den ul levr hepken." Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''. ;''Titulus crucis'' :"Talbenn ar groaz". Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'". ;''Tres faciunt collegium'' :"Tri a ra ur strollad". Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur. [[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]] ;''Tu quoque, mi fili'' :"Te ivez, ma mab". Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon''). ==U== ===Ub=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Uberrima fides'' :"Fonnusañ feiz". Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta. ;''Ubi amici ibidem opes'' :"El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh". ;''Ubi amor, ibi dolor'' :"El lec'h ma vez karantez e vez poan". ;''Ubi bene, ibi patria'' :"El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro". ;''Ubi commoda, ibi incommoda'' [[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]] ;''Ubi concordia, ibi victoria'' :"El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h". [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez. ;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli'' :"El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù". ;''Ubi dubium, ibi libertas'' :"El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz". ;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio'' :"El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn". ;''Ubi est, mors, victoria tua ?'' :"Marv, pelec'h emañ da drec'h ?" ;''Ubi feuda, ibi demania'' :"El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani". Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]]. ;''Ubi fumus, ibi ignis'' :"El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan". <q> Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled </q>. ;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus'' :"El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ". ;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit'' :"El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas". Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien. ;''Ubi maior minor cessat'' :"Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv". ;''Ubi mel ibi apes'' :"El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan". ;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia'' :"El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez". Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]]. ;''Ubi periculum'' :"El lec'h (m'emañ an) dañjer". Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab<ref>{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].</ref>. ;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis'' :"El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù". ;''Ubi societas, ibi ius'' :"El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir". N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù. ;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant'' :"El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h". ;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?'' :"Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?". Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160304191815/http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].</ref>. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [https://web.archive.org/web/20150430193006/http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis'']. ;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia'' :"El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia". Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh. ===Ul=== [[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]] <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ultima cave'' :"Douj d'an hini ziwezhañ." Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]]. ;''Ultima ratio regum'' :"Diwezhañ arguzenn ar rouaned". An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]]. ;''Ultra posse nemo obligatur'' :"N'eo an dic'hallus rekis da zen". ;''Ultra vires'' :"Dreist ar galloudoù". ;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis'' :"Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto". ===Um=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Umbram facere alicui rei'' :"Bannañ ur skeud war un dra bennak". Da lavaret eo e vougañ. ;''Umbram suam metuere'' :"Kaout aon rak e skeud". ===Un=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Una hirundo non facit ver'' :"Ur wennili ne ra ket an hañv". Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h. ;''Una nota super la, semper est canendum fa'' :"Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa". Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]<ref>[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]</ref>. ;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione'' :"Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm". Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ. ;''Una salus victis, nullam sperare salutem'' :"Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet". ;''Una tantum'' :"Unan hepken". Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel. ;''Unguibus et rostro'' :"Gant an ivinoù hag ar pigos". En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]]. ;''Unicuique suum'' :"Da bep unan e hini". Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''. ;''Unitas virtute'' :"An unaniezh a ra an nerzh". ;''Universalia sunt nomina post rem'' :"Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù". Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an "denelezh" a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]]. ;''Universalia sunt realia ante rem'' :"Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù". Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an "denelezh", zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien. ;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)'' :"En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus". Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo "Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet". Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez "An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest". Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello". Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster. ;''Unum castigabis, centum emendabis'' :"Mar kastizez unan e reizhi kant". Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien. ;''Unus inter pares'' :"Unan e-touez tud par". Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''. ;''Unus lanius non timet multas oves'' :"Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus". ;''Unus omnium parens mundus est'' :"Ar bed eo tad nemetañ an holl". — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28]. ;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]'' :"Unan evit an holl, an holl evit unan". Sturienn [[Suis]]. ;''Unus testis, nullus testis'' :"Un test, test ebet". Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken. ===Ur=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Urbi et orbi]]'' :"D'ar Gêr ha d'ar bed". A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr. ;''Urticae proxima saepe rosa est'' :"Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus". ===Us=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia'' :"Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez". — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1]. ;''Usque ad finem'' :"Betek an diwezh". Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''. ;''Usque ad effusionem sanguinis'' :"Betek skuilh ar gwad". <q> Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad </q> eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù. ;''Usque ad sideras, usque ad inferos'' :"Eus ar stered betek an ifernioù". ;''Usus magister est optimus'' :"An ober eo ar gwellañ mestr". ;''Usus sine fructu potest'' :"Gallus eo an implij hep ar frouezh". — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&pg=PA535&lpg=PA535&dq=usus+sine+fructu+potest&source=bl&ots=fBkmSG2ajQ&sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&hl=fr&sa=X&ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&q=usus%20sine%20fructu%20potest&f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1]. ===Ut=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Ut ameris, ama'' :"Evit bezañ karet, kar". ;''Ut ameris, amabilis esto'' :" Evit bezañ karet, bez hegarat". ;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas'' :"Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh". — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79]. ;''Ut pictura poesis'' :"Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361]. ;''Ut quiescat Atlas'' :"Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]". Unan eus sturiennoù [[Felipe II]]. ;''Ut sementem feceris, ita metes'' :"Evel ho po hadet ez eostot". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261]. ;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis'' :"Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr". ;''Utile per inutile non vitiatur'' :"Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud". Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ. ;''Uti, non abuti'' :"Ober, ha n'eo ket reober". ; "[[Uti possidetis]]" ;''Ut supra'' :"Evel (meneget) uheloc'h". ===Ux=== ;''Uxori dilectae'' :"D'am gwreg karet". ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''<ref>{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}</ref>. ==V== ;''V.S.L.M'' :Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h. ;''V. V. V. V. V.'' :Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', "dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat. ===Va=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Vacatio legis'' :"Ezvezañs al lezenn". ;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam'' :"Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez". — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6]. ;''Vade in pace'' :"Kae e peoc'h". Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn. ;''Vade mecum'' :"Deus ganin". Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den. ;''Vade retro Satana'' :"Tec'h alese, Satan !". Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33]. ;''Vae soli'' :"Gwa an den an-unan". ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' "gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav" eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10]. ;''Væ victis'' : ''Gwa ar re drec'het". A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48]. ;''Vaga est fortuna'' :"Kemm-digemm eo ar chañs". ;''Vale'' :"Chom yac'h". Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]]. ;''Vanitas vanitatum omnis vanitas'' :"Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra". — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]]. ;''Vare, legiones redde !'' :"[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !". Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23]. ;''Varia vita est'' :"Kemm-digemm eo ar vuhez". ;''Variorum'' :"Gant a bep seurt". Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]'' ;''Varitatio delectat'' :"Plijus e vez ar c'hemm". ;''Varium et mutabile semper femina'' :"Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav". — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570]. ===Ve=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''Velle est posse'' :"Youlañ a zo gallout". <q> Neb a venn a c'hall </q>. ;''Veni vidi vici'' :"Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus". A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3]. ;''Venia aetatis'' :"Brient an oad". Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz<ref>{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&pg=PA760&lpg=PA760&dq=venia+aetatis&source=bl&ots=sTLsU1hx9x&sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&hl=fr&sa=X&ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&q=venia%20aetatis&f=false p. 760-b].</ref>. ;''Venia sit dicto'' :"Lavaret hep dismegañsiñ an doue". — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ. ;''Ventis secundis, tene cursum'' :"Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red". ;''Vera causa'' :":(Ar) gwir abeg". ;''Verae amicitiae sempiternae est'' :"Peurbadus eo ar vignoniezh wirion". ;''Verba docent, exempla trahunt'' :"Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù". ;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat'' :"Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get". ;''Verbatim'' :"Ger-ha-ger". [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' "ger", liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]<ref>{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=verbatim&searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].</ref>. ;''Verba volant, scripta manent'' :"Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom". en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''. ;''Vere papa mortuus est'' :"E gwirionez, marv eo ar pab". Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]]. ;''Veritas odium parit'' :"Ar wirionez a c'han ar gasoni". Pe : "Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez". <q> Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus </q>. ;''Veritas odium parit, obsequium amicos'' :"Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned". ;''Vestigia terrent'' :"Aon am eus rak al louc'hoù". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]<ref>{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].</ref>. ;''Vestis virum facit'' :"An dilhad a ra an den". — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)<ref>{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&pg=PA240&lpg=PA240&dq=vestis+virum+facit&source=bl&ots=SvHvh1kxAJ&sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&hl=fr&sa=X&ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&q=vestis%20virum%20facit&f=false p. 240]</ref>. ;''Veto'' :"Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)". Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak. ;''Vexata quaestio'' :"Goulenn skoemp". A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh. ===Vi=== <div style="width:260px;"><hr></div> ;''[[Vi veri universum vivus vici]]'' :"Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved". ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])<ref>{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}</ref>. ;''Via'' :"Hent". Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster "o tremen dre" ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]]. ;''Via crucis'' :"Hent ar groaz". ;''Via antique via est tuta'' :"An hent kozh eo an hent asur". ;''Via trita via tuta'' :"An hent uzet eo an hent asur". ;''Vice versa'' :"En daou du a bep eil". ;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni'' :"Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]". — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128]. ;''Vide infra'' :"Gwelit (amañ) izeloc'h". Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken. ;''Vide supra'' :"Gwelit (amañ) uheloc'h". Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken. ;''Video meliora proboque deteriora sequor'' :"Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran". Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21]. ;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus'' :"Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien". — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&pg=PA114&lpg=PA114&dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&source=bl&ots=3BVoONFQ8p&sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&hl=fr&sa=X&ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum]. ;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt'' :"Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket". N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn. ;''Vilicus ne sit ambulator'' :"Ar feurmer n'eo ket ur pourmener". — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2]. ;''Vim vi repellere licet'' :"Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh". Evit en em zifenn. ;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis'' :"Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket". Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51]. ;''Vindica te tibi'' :"Azgoulenn da-unan". Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1]. ;''Vinum animi speculum'' :"Melezour an ene eo ar gwin". Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion. ;''Vinum aqua miscere'' :"Lakaat dour er gwin". Bezañ izeloc'h e gribenn. ;''Vinum et musica laetificant cor'' :"Gwin ha sonerezh a laouena ar galon". ;''Vir bonus dicendi peritus'' :"Un den mat a oar komz". Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]]. ;''Vir ex virtute'' :"An den dre ar vertuz". Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp. ;''Vires acquirit eundo'' :"Nerzh a zastum en ur vont". Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175]. ;''Virgo intacta'' :"Gwerc'h dibistik". Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel. ;''Viribus unitis'' :"Nerzhioù an unaniezh". <q> Kant neudenn / A ra kordenn </q>. ;''Virtus post nummos'' :"Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant". ;''Virtus unita fortior'' :"An nerzh eo vertuz an unaniezh". Sturienn [[Angola]]. [[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|<div class="center">''Virtute siderum tenus''<br>''Aeronautica Militare'', Italia</div>]] ;''Virtute siderum tenus'' :"Gant kadarnded trema ar stered". Sturienn [[aerlu]] [[Italia]]. ;''Vis comica'' :"An nerzh fentus". Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin. ;''Vis consili expers mole ruit sua'' :"An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz". — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65]. ;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias'' :"Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus". — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21]. ;''[[Vis grata puellae]]'' :"Feulster c'hoantaet gant ar plac'h". Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' "Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed" — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674]. ;''Vis maior'' :"Rediezh vuiek". ;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile'' :"Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn". Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&id=_vPKvaXuU-0C&q=ars+longa#v=snippet&q=ars%20longa&f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1]. ;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum'' :"Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V]. ;''Vita mutatur non tollitur'' :"Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket". Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.<ref>{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&pg=PA743&lpg=PA743&dq=messe+des+morts+en+latin&source=bl&ots=6IXTVZAHK7&sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&hl=fr&sa=X&ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&q=tollitur&f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].</ref>. ;''Vitiantur et vitiant'' :"Siek ha sier". Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vitiantur sed non vitiant'' :"Siek hogen ket sier". Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh. ;''Vive et me ama'' :"Bev ha kar ac'hanon ". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''. ;''Vivere est cogitare'' :"Prederiañ eo bevañ". — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111]. ;''Vive valeque'' :"Bev ha bez yac'h". A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5]. ;''Vivit sub pectore vulnus'' :"Er galon e vev ar c'hloaz". — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67]. ;''Vixit'' :"Bevet en (he) deus". Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned. ===Vo=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]] ;''Volenti non fit iniuria'' :"Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet". Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all. ;''Vota superis reddite'' :"Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII]. ;''Votum Solvit Libens Merito'' :"A galon vat en deus graet hervez e c'houestl". A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies. ;''Vox clamantis in deserto'' :"Ar vouezh o huchal en dezerzh". Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? » A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : "mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire" — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3]. ;''Vox populi vox dei'' :"Mouezh Doue eo mouezh ar bobl". Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus "mouezh an dud goulennataet" gant ar ''[[media]]''. ===Vu=== <div style="width:260px;"><hr></div> [[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]] ;''Vulgare amici nomen sed rara est fides'' :"Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX]. ;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur'' :"Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet".<ref name="DWO" /> ;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]'' :"An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh". Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies. ;''[[Vulpes et uva]]'' :"Al louarn hag ar rezin". — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva'']. ;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]'' :"Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket". — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2]. ;''Vultus est index animi '' :"Melezour an [[ene]] eo an dremm". ==Daveoù== ===Levrioù=== ;{{en}} *Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}} *Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W) ;{{fr}} *C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes". 1828 *Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}} *Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}} *Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}} *Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}} ===Kenrouedad=== *{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel. *{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs''] *{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín''] *{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)] *{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&op=list_content&eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines''] ==Notennoù== {{Daveoù|bannoù=2}} ==Gwelet ivez== *[[Lavaroù latin ar gwir]] [[Rummad:Rolloù]] [[Rummad:Lavaroù latin]] t87723x3xax2jkx6h4yno5wl608ms0l 0 26100 2200170 2172055 2026-09-16T21:06:00Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200170 wikitext text/x-wiki [[Restr:Statue_of_the_goddess_Pax_(Pavlovsk_Garden,_St_Petersburg,_Russia).jpg|thumb|200px|[[Delwenn]] '''Pax''' e liorzh Palez [[Pavlovsk]]]] '''Pax''' (a dalvez kement ha ''"[[Peoc'h]]"'' e [[latin]]) a voe lakaet da zoueez gant ar Romaned en amzer [[Augustus]]. Krouet e oa diwar skouer an [[Eirene (doueez)|Eirene]], unan eus [[Eurioù]] [[Henc'hres|Hellaz]]. Un templ dezhi a oa war [[Campus Martius]] a veze graet [[Ara Pacis]] anezhañ, hag unan all war ar [[Forum Pacis]]. Peurvuiañ e veze skeudennet gant ur barr olivez, ur vazh-roue, pe ur [[korn-puilhded|c'horn-puilhded]] (''cornucopia'' e latin). A-wechoù e veze lakaet da arouez d'an [[Nevezamzer]] ivez. N'eus ket da veskañ anv an doueez gant ar [[Pax Romana]], a denn d'ur marevezh a beoc'h en istor. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://web.archive.org/web/20080111104141/http://www.unrv.com/culture/minor-roman-god-list.php Roman Gods], United Nations of Roma Victrix (UNRV), Roman History * {{en}} [http://www.theoi.com/Ouranios/HoraEirene.html Eirene], Theoi Project, Greek mythology and the gods in classical literature and art * {{en}} M. Moravius Horatius Piscinus, [http://www.societasviaromana.net/Collegium_Religionis/caljan.php Roman Calendar] * {{en}} Micha F. Lindemans, [https://web.archive.org/web/20080118051948/http://www.pantheon.org/articles/p/pax.html Pax], Encyclopedia Mythica * {{en}} [https://web.archive.org/web/20070216041750/http://www.loggia.com/myth/eirene.html Eirene in Greek Mythology], 16/02/2017, Mythography [[Rummad:Doueezed Roma]] [[Rummad:Doueezed ar peoc'h]] h7sb1gcudd1g9zwm43uxjvlsm212c6m 0 29437 2200130 1777491 2026-09-16T16:22:47Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200130 wikitext text/x-wiki [[Restr:Duitstalige GemeenschapLocatie.png|right]] '''Kumuniezh alamanek Belgia''' pe '''alamanegva Belgia''' a zo unan eus an tri yezhva (pe « kumuniezh » en yezh velestradurel) eus [[Belgia]]. Ur gorread a 854 km² hag ur boblañs a 75.000 a dud he deus. Enni e kaver an darn vrasañ eus kantonioù ar reter a voe roet da Velgia gant [[Feur-emglev Versailhez]]. [[Eupen]] eo he c'hêr-benn. Kantonioù ar reter a voe un darn eus [[Prusia]] betek [[1920]] met staget e voent ouzh Belgia goude ma oa bet faezhet [[Alamagn]] er [[Brezel-bed kentañ]]. Hervez ar feur-skrid e tlejed goulenn digant an annezidi ha fellout a rae dezho mont da [[Belgia|Velgiz]]. Referendum ebet ne oa bet. Dav e oa d'an dud ne oant ket a-du gant an stagidigezh d'en em enrollañ met nebeut tre anezho o deus graet an dra-se peogwir o doa aon rak an distro-gwall. Adstaget e voe ar rannvro ouzh [[Alamagn]] e 1940 met ne badas an dra-se nemet betek 1945 ha da Velgia e tistroas ar c'hantonioù goude ar brezel. E-pad ar bloavezhioù 60 e voe disrannet [[Belgia]] e peder rannvro yezhel. Alamanegva Belgia a yeas d'ober unan anezho met un darn eus Wallonia e chomas. Ur '''Parlamant eus kumuniezh alamanek Belgia''' a voe aozet ha dezhañ a voe roet galloudoù war dachenn ar yezh hag ar sevenadur. Raktreset eo da lakaat ar yezhva d'ur rannvro wir ha treuzkaset e oa bet un tamm eus galloudoù Wallonia d'he farlamant, avat. == Kumunioù ar yezhva == * [[Amel]] * [[Büllingen]] * [[Burg-Reuland]] * [[Bütgenbach]] * [[Eupen]] * [[Kelmis]] * [[Lontzen]] * [[Raeren]] * [[Sankt-Vith]] ==Liammoù diavaez== *Diwar-benn kumuniezh alamanek Belgia hervez skol-veur Laval, e Kebek : https://web.archive.org/web/20171230002348/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/europe/belgiqueger.htm [[Rummad:Kumuniezh alamanek Belgia| ]] pjcndq1k1kb0wgicnuk93al5ja97phh 0 31454 2200181 2131803 2026-09-17T00:05:33Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200181 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Severus Tobias Snape''' zo unan eus kelennerien [[Hogwarts|Skol sorserezh ha strobinellerezh Hogwarts]] e romantoù ''[[Harry Potter]]'' skrivet gant [[J. K. Rowling]]. E deroù an istor ez eo kelenner e karg eus [[koskoriadoù Hogwarts#Slytherin|koskoriad Slytherin]], ouzhpenn bezañ kelenner war an drammoù hud. Anaoudegezh a reer gantañ adalek al levr anvet ''Harry Potter ha maen ar furien'' (''Harry Potter and the Philosopher's Stone''), embannet e [[1997]], ha derc'hel a ra da gemer ur perzh a-bouez en avanturioù an haroz en holl levrioù. Anvet eo '''Severus Rogue''' e galleg. Sellet e vez ouzh Snape evel unan eus tudennoù kempleshañ ha kevrinusañ Rowling, karet ha kasaet war un dro gant faned istorioù [[Harry Potter]]. Snape has evolved from a snide, unfair teacher who issues detentions or insults to pupils he least likes, into a pivotal character. En un atersadenn e teskriv Rowling ar c'helenner evel "un dudenn evel ma n'eus ket div"<ref>"[http://www.half-bloodprince.org/snape_jkr.php Rowling o komz eus Snape]." ''half-bloodprince.org''</ref>. E filmoù ''[[Harry Potter]]'' ez eo c'hoariet Snape gant an aktour saoz [[Alan Rickman]]. == Dave == <references/> == Liammoù diavaez == * [http://www.hp-lexicon.org/wizards/snape.html Snape] e [[Harry Potter Lexicon]] * [http://www.accio-quote.org/themes/snape.htm Atersadennoù ma ro Rowling titouroù diwar Snape] gant accio-quote.org * [https://web.archive.org/web/20090106111721/http://www.dumbledoreisnotdead.com/ Perzh Dumbledore en e varv], Lec'hienn ''Dumbledore Is Not Dead'' * [https://web.archive.org/web/20070704035920/http://www.mugglenet.com/editorials/thenorthtower/nt42.shtml Snape hag an darvoudoù stag ouzh diougan Trelawney] pennad war MuggleNet * [https://web.archive.org/web/20070717153727/http://www.redhen-publications.com/Loyaulte.html Lealded Snape ha marv Dumbledore] gant red hen * [https://web.archive.org/web/20070709071844/http://www.itrustsnape.com/whytrust/ravenaiya.php Levr-stur al lizidant evit difenn Snape] e ''I trust Snape'' * [https://web.archive.org/web/20070715000408/http://disenchanted.l2p.net/editorials/snapedark.htm Snape hag an arzoù du] gant ''Slytherin Serpent'' * [http://www.half-bloodprince.org Collected Titouroù diwar Snape], Half-Blood Prince.org * [http://h1.ripway.com/severussnape/index.html Severus Snape Fan Page] Kalz teoriennoù diwar Snape * [https://web.archive.org/web/20070715095910/http://www.mugglenet.com/editorials/editorials/edit-dmcallister01.shtml "Dumbledore's Man Through and Through"] war Mugglenet {{DEFAULTSORT:Snape, Severus}} [[Rummad:Tudennoù Harry Potter]] 3kgs8wpc9qnojl3sx7d3augpwwq2n8e 0 40298 2200176 2149483 2026-09-16T22:00:54Z Redaktor GLAM 81941 Higher resolution version of image 2200176 wikitext text/x-wiki [[File:Cat guarding geese c1120 BC Egypt.jpg|thumb|280px| Kazh denheñvel o vaesa gwazi en Egipt, war-dro 1120 kent JK. ]] [[Image:Grandville leLoup Et Le Chien.jpg|thumb|265px|right|Skeudenn gant [[Grandville]] evit ar fablenn ''le Loup et le chien'' e levr [[Jean de La Fontaine]]. Alies eo bet embannet al levr ha treset ar favlennoù, pe mojennoù, anezhañ.]] [[Image:Aesopnurembergchronicle.jpg|thumb|100px|[[Ezop|Aesop]].]] Ar '''fablenn''' zo un [[danevell]] verr, berr-tre zoken peurvuiañ, skrivet e [[gwerzenn]]où kentoc'h evit e [[komz-plaen]], en sell da gelenn. Perzhioù arall he deus: lakaat a ra an anevaled da gomz, a-wechoù ar plant, pe nerzhioù an natur, pe traoù zoken. Antropomorfekaet e vezont, da lavarout eo e vez roet perzhioù denel dezho. Prim e vez ar c'homzoù, ha fent a vez alies. Ur gentel a vez ivez, lavaret fraezh gant an oberour peurvuiañ, e dibenn ar skrid kentoc'h eget er penn kentañ, anat d'al lenner a-wechoù. N'eo ket evel ur [[parabolenn|barabolenn]] eta, rak nemet tud ne vez er parabolennoù. ==Gerioù== Dont a ra ar ger ''fablenn'' eus ar ger latin "fabula" ("istor"), deuet eus ar verb "fari" ("komz"). Diwar ar ger-se eo deuet ar verboù ''fablar/hablar'' e spagnoleg. Ar ger ''fablenn'', a gaver e [[Geriadur Gregor]], e 1732, e-kichen ar gerioù ''marvailh'' ha ''mojenn''. ==Istor== Anavet eo ar fablenn a bell zo, graet e veze fablennoù e [[Mezopotamia]] 4000 bloaz zo. Kavet ez eus bet taolennoù eus levraouegoù-skol an amzer-hont ma lenner istorioù eus lern lorberien, kon diampart (« Ki ar gov ha n'en doa ket gallet diskar an annev a ziskaras ar podad dour »), olifanted (« Ur flemmerez diskennet war gein un olifant a c'houlennas digantañ ha ne oa ket re bonner ha ne vije ket gwelloc'h dezhi nijal kuit »). Kalz fablennoù a zo da dostaat ouzh krennlavaroù, ha savet int war un enebiezh (« Pezh ac'h eus kavet, na lavar ger anezhañ; pezh ac'h eus kollet, komz anezhañ »). Koulskoude n'eus kentel splann ebet. ===Levezon indezat=== Berzh bras a reas ar fablennoù en [[Indez]] gant ar '''[[Pañchatantra]]''. Skrivet e voe an dastumad fablennoù indezat-mañ e [[sañskriteg]] entre [[-300]] ha [[570]], ha kemmet-ha-digemmet meur a wech. Unan eus e stummoù zo anvet ''[[Hitopadesha]]'' pe ''An deskadurezh talvoudus ''. Kavet e vez al loened boutin d'ar fablennoù europat: [[azen]], [[leon]], [[marmouz]], [[naer]], hag un toullad re all, nemet emañ an [[aourgi]] e lec'h al [[louarn]]. Gant al levr-se e voe levezonet lennegezh ar C'hornôg, gre un hir a hent. Da gentañ e tegouezhas e Pers ma voe troet en [[arabeg]] hag anvet [[Kalîla wa Dimna]]'', ha diweZhatoc'h en [[hebreeg]] ha neuze en [[latin]] hag anvet ''Directorium humanae vitae'' en [[1280]]. [[Pierre Poussines]] a reas un droidigezh all traduction en 1666, anvet ''Specimen sapientiae Indorum veterum''. Un doare pers a voe lakaet ivez en galleg en 1644 hag anvet ''le Livre des lumières ou la Conduite des Rois, composée par le sage indien [[Pilpay]], traduite en français par David Sahid, d’[[Ispahan]], ville capitale de Perse''. Evit an troour ne oa nemet un anv-pluenn kemeret gant [[Gilbert Gaulmin]]. Gant an oberennoù-se e voe awenet Jean de La Fontaine pa skrivas « L’Ours et l’Amateur des jardins » « La Laitière et le pot au lait », « La Tortue et les deux Cygnes » ha « Les Poissons et le Cormoran ». === Er Grennamzer === En {{XIIvet kantved}} e savas [[Marie de France (barzhez)|Marie de France]] un dastumad 102 fablenn<ref>Hervez ''La littérature française du Moyen-Age. II. Théâtre et poésie", GF Flammarion, pajenn 33.</ref>. An darn vrasañ zo diwar-benn loened (bleiz, louarn, leon, ki, erer), darn a ra anv eus tud, evel "La femme et son amant", Le paysan et son épouse querelleuse", "le vieillard et le chevalier". === Da vare an Azginivelezh === [[Image:GueroultCoqRegnard.jpg|thumb|250px|Skeudennadur ''Le Coq et le Regnard'' gant [[Guillaume Guéroult|Guéroult]].]] * [[Francisco de Sá de Miranda]] (1481 -1558), barzh portugalat a skrive e spagnoleg; * [[Gabriele Faerno]], anavezet ivez evel [[Faernus Cremonensis]] (1510-1561), a lakaas fablennoù [[Aisopos]] e latin, embannet goude e varv er ''Fabulae centum, ex antiquis auctoribus delectae et a Gabriele Faerno, cremonensi carminibus explicatae''. *[[Andrea Alciato]] ===War-lerc'h Jean de La Fontaine=== Bras e oa bet berzh fablennoù [[Jean de La Fontaine]], ha kalz heulierien en doe. ===En XVIIIvet kantved=== [[File:Ignacy Krasicki 111.PNG|thumb|200px| left| [[Ignacy Krasicki]].]] [[File:Reineke Fuchs - Kaulbach (150110537).jpg |thumb| Reineke_Fuchs]] Kalz eus heulierien [[Jean de La Fontaine]] zo kouezhet e puñs an ankoun. Koulskoude ez eus chomet koun: * eus ar Saoz [[John Gay]] (1685 – 1732) *eus an Alaman [[Karl Wilhelm Ramler]] (1725-1798) hag e ''Fabellese'' (1783-90); * eus an Italian [[Lorenzo Pignotti]] (1739–1812) *eus ar Spagnol [[Félix María Samaniego]] (1745-1801) a gaver er ''Fábulas en verso castellano para el uso del Real Seminario Bascongado'', embannet e 1781. *eus ar Spagnol [[Tomás de Iriarte y Oropesa]] (1750-1791) *eus ar Gall [[Jean-Pierre de Claris de Florian]] ([[1755]]-[[1794]]) hag eus e zastumad a gant fablenn, awenet gant oberennoù ar Saoz [[John Gay]] pe ar Spagnol [[Tomás de Iriarte y Oropesa]]; E-kichen da se e ranker menegiñ ar [[Reineke Fuchs]], gant [[Goethe]]. ==En XIXvet kantved== [[Image:Krylov summer garden.jpg|thumb| left|200px|[[Ivan Krylov]].]] En XIXvet kantved e vo dilezet ar fablennoù e galleg, met e [[Rusia]] e talc'ho [[Ivan Krylov]] da skrivañ fablennoù. E [[Spagn]] e rae heñvel skrivagnerien evel [[Cristóbal de Beña]] (''Fábulas políticas'') ha [[Juan Eugenio Hartzenbusch]]. E [[Bro-Saoz]] e skrivas [[Rudyard Kipling]] [[The Jungle Book]], hakontadennoù a zeuas a zindan pluenn [[Beatrix Potter]] (1858-1943) . E [[SUA]] e voe implijet ar fablennoù gant [[Ambrose Bierce]] evit ar flemmerezh politikel, hag e [[Fables for the Frivolous]]. == Fablennoù en XXvet kantved == [[Jean Anouilh]] a embannas un dastumad gallek anvet ''Fables'', ennañ 43 fezh, e [[1961]]. N'eo ket el lennegezh c'hallek ken avat e vez aozet fablennoù, met gant tud evel [[Franz Kafka]] (1883 – 1924) en alamaneg, gant [[Monteiro Lobato]] ha [[José Cardoso Pires]] en [[portugaleg]], gant [[Damon Runyon]] (1884-1946) ha [[James Thurber]] (1894-1961) en saozneg. [[Animal Farm]] gant [[George Orwell]] (1903 - 50) a zo ur fablenn bolitikel. ===Italianeg=== *[[Italo Calvino]] (1923 - 85) eo ar brudetañ skrivagner fablennoù en [[Italia]]. *[[Favole al telefono]], fablennoù savet gant [[Gianni Rodari]]. ==E brezhoneg== Brud o deus bet fablennoù [[La Fontaine]] (anvet '' [[Yann ar Feunteun]] '' gant lod zoken) e brezhoneg. <br /> Meur a zen zo bet o treiñ darn eus e oberennoù : [[Eozen Kombod]], [[Gwilherm Rikou]], [[Paotr Treoure]], [[Stefan ar Strad]], [[Pierre Désiré de Goësbriand]], [[Gab Milin]], [[Daniel Doujet]]. <br /> Komzoù kriz en deus bet [[Roparz Hemon]] diwar-benn an doug-se d'un doare-lennegel diamzeriet, ha d'un oberour gallek a oa, ouzhpenn ur skrivagner dister hervez e soñj, arouez ar marmouzerezh lennegel ha sujidigezh al lennegezh vrezhonek{{Daveoù a vank}}. E [[2005]] e oa bet embannet al levr brezhonek ''[[Fablennoù Jean de la Fontaine]]'', troet gant [[Eozen Kombod|Yves Louis Marie Combeau]] ha [[Daniel Doujet]]. == Levrlennadur == *[[Guillaume Ricou]], ''Fablennoù Ezop ha Fedr''. [[Brud Nevez]] 1986; 2000. Skrivet en ur brezhoneg gallekaet ha n'o laka ket aes da lenn. *''Mojennoù Aisôpos'', embannet gant [[An Here]], 2000. *''[[Fablennoù Jean de la Fontaine]]'', troet e brezhoneg gant [[Eozen Kombod|Yves Louis Marie Combeau]] ha [[Daniel Doujet]]. Embannadurioù [[Al Lanv]], 2005. ==Fablennourien== <gallery> File:Velázquez - Esopo (Museo del Prado, 1639-41).jpg|[[Aisopos]], hervez [[Diego Velázquez|Velázquez]] |[[Rumi]] File:Valmiki_Ramayana.jpg|[[Valmiki]] File:Jean-de-la-fontaine.jpg|[[Jean de La Fontaine]] File:John Gay - Project Gutenberg eText 13790.jpg|[[John Gay]] File:Lessing in blue.jpg|[[Gotthold Ephraim Lessing]] File:Ignacy Krasicki 111.PNG|[[Ignacy Krasicki]] File:DositejObradović.jpg|[[Dositej Obradović]] File:Samaniego.jpg|[[Félix María de Samaniego]] File:Tomas de Iriarte Joaquin Inza.jpg|[[Tomás de Iriarte y Oropesa]] File:Jean-Pierre Claris de Florian.jpg|[[Jean-Pierre Claris de Florian]] File:Ivan Krylov.jpg|[[Ivan Krylov]] File:Abierce.jpg|[[Ambrose Bierce]] File:Wladyslaw Reymont 1897 (71364799) (cropped).jpg|[[Władysław Reymont]] File:Felix Salten 1910.jpg|[[Felix Salten]] File:James Thurber NYWTS.jpg| [[James Thurber]] File:Monteiro_Lobato.jpg| [[Monteiro Lobato]] File:GeoreOrwell.jpg|[[George Orwell]] </gallery> ==Liamm diavaez== *[https://web.archive.org/web/20080119130219/http://www.site-magister.fr/prepas/fables.htm Studienn a-zivout fablennoù La Fontaine] ==Notennoù == <references/> [[Rummad:Fablennoù]] 4zd536183z6ewnlpomgse304e9m4suz 0 43226 2200175 2042330 2026-09-16T21:53:55Z ~2026-50132-76 94060 Pennlizherenn 2200175 wikitext text/x-wiki [[Skeudenn:RomanesqueElephant.jpg|thumb|200px|right|Un olifant gwenn, livadur eus an XIvet kantved e Spagn. [[Mirdi ar Prado]], [[Madrid]].]] '''Abul-Abbas''' a oa un olifant profet d'an Impalaer [[Karl Veur]] gant [[Harun al-Rashid]], [[kalif Bagdad]], e 798. Treuziñ a eure ar [[Mor Kreizdouarel]] gant ul lestr a zegouezhas e [[Portovenere]] e miz Here [[801]]. Kaset e oa an olifant gant ur [[mahout]] anvet Izaag, ur [[Yuzev]] norzafrikat anezhañ. Tremen a eurejont ar [[goañv]] e [[Vercelli]], ha d'an [[nevezamzer]] e voe kroget gante o ergerzh dreist an [[Alpoù]] betek [[Aachen]], m'edo an Impalaer o chom, ha ma erruas d'ar [[1añ a viz Gouhere]] [[802]]. Diskouezet e voe meur a wech pa veze bodet al lez, ha kaset e voe da chom da [[Augsburg]], e kreisteiz [[Bavaria]] a vremañ. E 804 e kouezhas soudarded Godfred, roue [[Danmark]], war ur gêriadenn marc'hadourien, tost d'e rouantelezh, ha kas gantañ an dud, dre heg, d'ur gêriadenn nevez-savet, [[Hedeby]], a-benn kaout e lod eus ar marc'had a veze graet en hanternoz. Kaset e voe armeoù Karl Veur enep rouantelezh Denmark, ha perzh a gemeras Abul-Abbas en emgannoù. <!-- --> En 810, pa oa krogt en e zaou-ugent vloaz, e varvas Abul-Abbas gant un [[pneumonia]], goude un neuiadenn er [[Roen]]. == Gwelout ivez == * [[Istor an olifanted en Europa]] * [[Listenn olifanted istorel]] * [[Olifanted-brezel]] == Liammoù diavaez == * en alamaneg: [https://web.archive.org/web/20200926171227/http://ex-oriente.com/ Aachener Ausstellung 2003 ''Ex Oriente - Isaak und der weiße Elefant - Izaag hag an olifant gwenn''] [[Rummad:Olifanted brudet]] lvax5azbr14374g80zuqqyia86h96tz 0 49743 2200185 2198774 2026-09-17T07:44:06Z JackyM59 87937 Photographs updated 2200185 wikitext text/x-wiki {{Danvez pennad}} {| class="infobox" style="font-size:90%;" |-bgcolor="#adafda" ! colspan="2" style="text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;" | Kumunioù Frañs |- ! {{Infobox/Titl|Sailly-en-Ostrevent|bbd068|talbenn map|000}} |- | colspan="2"|[[Restr:Blason Sailly-en-Ostrevent.svg|80px|center]] ---- |- | colspan="2" style="text-align:center;"|[[Restr:Cromlech, dénommé les Bonnettes à Sailly-en-Ostrevent.jpg|270px|center]] Krommlec'h ''Les Bonnettes'' ---- |- !colspan="2" style="text-align:center;"| [https://www.google.com/maps/place/50%C2%B017'21.0%22N+2%C2%B059'41.0%22E/@50.2891667,2.9947222,12z/data=!4m4!3m3!8m2!3d50.2891667!4d2.9947222?hl=fr&entry=ttu&g_ep=EgoyMDI2MDgyNi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 50° 17' 21" N – 02° 59' 41" R] ---- |- |'''[[Riez]]'''||{{Frañs}} |- |'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}} |- |'''[[Departamant]]'''||{{FR-Pas-de-Calais-skoed}} |- |'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Arras|Arras]] |- |'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Brebières|Brebières]] |- |'''[[Etrekumuniezh]]'''||Osartis Marquion |- |'''[[Kod INSEE]]'''||62048 |- |'''[[Kod post]]'''||62490 |- |'''Maer''' |Serge Mazingue<br>([[2026]]-[[2032]]) |- | colspan="2"| ---- |- |'''Gorread'''||7,43 km² |- |'''Uhelderioù'''<br>• kreiz<br>• izelañ<br>• uhelañ||<br>56 m<br>38 m<br>74 m |- |'''Poblañs'''<br><small>hep kontoù doubl</small><br>||{{formatnum:665}} (2023) [[File:Decrease.svg|10px]] |- |'''Stankter'''||{{formatnum:90}} den/km² |- | colspan="2"| ---- |- |'''Internet''' || [https://www.saillyenostrevent.fr/ www.saillyenostrevent.fr/] |} '''Sailly-en-Ostrevent''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamantoù gall|departamant]] [[Pas-de-Calais]] ([[Bro-C'hall]]). == Istor == === {{XXvet}} kantved === '''[[Brezel-bed kentañ]]''' : roet e voe ar [[Kroaz-vrezel 1914-1918|Groaz-vrezel 1914-1918]] d'ar gumun e [[1920]]<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm ''Pages 14-18'']</ref>. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="150"> Restr:Tumulus des Sept-Bonnettes à Sailly-en-Ostrevent.jpg|Krugell ar ''Sept Bonnettes'' Restr:Cromlech des Bonnettes à Sailly-en-Ostrevent.jpg|Krommlec'h ar ''Bonnettes'' </gallery> == Douaroniezh == === Emdroadur ar boblañs 1793-2023 === <div style="text-align:center;"> <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7) ImageSize = width:800 height:350 PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50 DateFormat = x.y Period =from:0 till:1000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:2000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:1000 start:00 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1793 text:93 bar:1800 text:1800 bar:1806 text:06 bar:1821 text:21 bar:1831 text:31 bar:1836 text:36 bar:1841 text:41 bar:1846 text:46 bar:1851 text:51 bar:1856 text:56 bar:1861 text:61 bar:1866 text:66 bar:1872 text:72 bar:1876 text:76 bar:1881 text:81 bar:1886 text:86 bar:1891 text:91 bar:1896 text:96 bar:1901 text:1901 bar:1906 text:06 bar:1911 text:11 bar:1921 text:21 bar:1926 text:26 bar:1931 text:31 bar:1936 text:36 bar:1946 text:46 bar:1954 text:54 bar:1962 text:62 bar:1968 text:68 bar:1975 text:75 bar:1982 text:82 bar:1990 text:90 bar:1999 text:99 bar:2005 text:2005 bar:2006 text:06 bar:2010 text:10 bar:2015 text:15 bar:2020 text:20 bar:2023 text:23 PlotData= color:barra width:10 align:left bar:1793 from:0 till: 542 bar:1800 from:0 till: 650 bar:1806 from:0 till: 694 bar:1821 from:0 till: 882 bar:1831 from:0 till: 910 bar:1836 from:0 till: 857 bar:1841 from:0 till: 824 bar:1846 from:0 till: 801 bar:1851 from:0 till: 795 bar:1856 from:0 till: 797 bar:1861 from:0 till: 802 bar:1866 from:0 till: 797 bar:1872 from:0 till: 771 bar:1876 from:0 till: 750 bar:1881 from:0 till: 757 bar:1886 from:0 till: 726 bar:1891 from:0 till: 732 bar:1896 from:0 till: 718 bar:1901 from:0 till: 670 bar:1906 from:0 till: 684 bar:1911 from:0 till: 680 bar:1921 from:0 till: 526 bar:1926 from:0 till: 556 bar:1931 from:0 till: 603 bar:1936 from:0 till: 613 bar:1946 from:0 till: 557 bar:1954 from:0 till: 607 bar:1962 from:0 till: 679 bar:1968 from:0 till: 660 bar:1975 from:0 till: 640 bar:1982 from:0 till: 666 bar:1990 from:0 till: 649 bar:1999 from:0 till: 647 bar:2005 from:0 till: 671 bar:2006 from:0 till: 671 bar:2010 from:0 till: 718 bar:2015 from:0 till: 720 bar:2020 from:0 till: 672 bar:2023 from:0 till: 665 TextData= fontsize:S pos:(50,10) text: </timeline> • Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]] </div> == Dave ha notennoù== {{Daveoù}} {{Commonscat}} [[Rummad:Kumunioù Pas-de-Calais]] [[Rummad:Kroaz-vrezel 1914-1918 (kumunioù Pas-de-Calais)]] 4w3fwiobr41fewhjhyg61o7boe2fe6u 0 58833 2200133 1653798 2026-09-16T16:46:31Z Kestenn 14086 2200133 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Bual Afrika | African Buffalo.JPG | statud=LC}} {{Taxobox Phylum | Chordata}} {{Taxobox Classis | Mammalia}} {{Taxobox Ordo | Artiodactyla}} {{Taxobox Subordo | Ruminantia}} {{Taxobox Familia | Bovidae}} {{Taxobox Subfamilia | Bovinae}} {{Taxobox Genus | Syncerus}} {{Taxobox Anv skiantel |Syncerus caffer | [[Anders Erikson Sparrman|Sparrman]], [[1779]]}} {{Taxobox Echu}} '''Bual Afrika''' (''Syncerus caffer'') a zo un [[daskirier]] bras hag a vev en [[Afrika]] issahara. Ar [[spesad]] nemetañ eo er [[genad]] ''Syncerus''. == Doareoù pennañ == Ul loen mentek eo bual Afrika, etre 2 ha 3 metr e hirder hag ul [[lost]] etre 75 cm hag 1 m. Betek 1,70 m (live e [[skoaz]]) e c'hell bezañ. Bras eo e [[penn|benn]] ha ledan e [[bruched|vruched]]. [[korn|Kerniel]] ar par a vez juntet gant ur bos hag a zo ur gwir [[skoed]] a c'holo ar penn a-bezh. Al loened yaouank zo goloet o c'horf gant ur vlevenn stank a ya war rouesaat gant an oad. Disheñvel eo ment ar bualed hervez an isspesadoù : Hanter-vrasoc'h eo ''Syncerus c. caffer'' (a vev e [[savanenn|savanennoù]] ar reter) eget ''Syncerus c. nana'' (a vev e koadeier [[keheder]]el). == Gouennañ == A-hed ar bloaz e ouenn bualed Afrika, met aliesoc'h e c'hoarvez da goulz ar glaveier (etre miz C'hwevrer ha miz Gouere er blaenenn [[Serengeti]] da skouer). Padout a ra an dougen ur bloavezh pe dost a-raok genel ur [[menn]] nemetañ a zo war-dro 40 kg a bouez. Ar par a guita e vamm d'an oad a 2 vloaz evit mont gant ur strollad bualed yaouank. Ar barez a chom gant he mamm betek ma c'han he menn kentañ. O oad gour a vez tizhet da 5 bloaz gant ar barez ha war-dro 8 pe 9 bloaz gant ar par. [[Rummad:Bovinae]] [[Rummad:Loened Afrika]] nzxapqo8h0plh2i6oksryk9zittxyo7 0 65146 2200169 2199513 2026-09-16T21:03:54Z Llydawr 145 /* Pennadoù nevez */ 2200169 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <div style="width:100%;border:1px solid #decbb4; text-align:center; background-color:#f4f4f4; vertical-align: middle;"> {| width="100%" |-bgcolor="#eeb" | width="20%" align="center" | [[Restr:Flag of Germany.svg|160px|Banniel Alamagn]] | width="60%" align="center" | [[Restr:Bildleiste Deutschland.02.jpg|600px]] | width="20%" align="center" | [[Restr:Coat of arms of Germany.svg|110px|Skoed Alamagn]] |- |} {| width="100%" |- valign="middle" | align="center" | <span style="font-size:2.5em;">'''P O R C H E D'''</span><br><span style="font-size:3.1em; color:#d00;"><big>'''A L A M A G N'''</big></span><br><span style="font-size:2.1em; color:#ffce00;"><big>'''D E U T S C H L A N D'''</big></span><br><span style="font-size:1.5em;">Pennadoù diwar-benn Alamagn en holloueziadur brezhonek Wikipedia</span><br><br><hr><br>'''[[Alamagn]]''' ('''Deutschland''' en [[alamaneg]]) zo ur republik kevredel e kreiz Europa etre [[Suis]], [[Aostria]], [[Tchekia]], [[Polonia]], [[Danmark]], an [[Izelvroioù]], [[Belgia]] ha [[Bro-C’hall]].<br>Ezel eus [[Unaniezh Europa]] eo abaoe [[1952]] ([[Kumuniezh ar Glaou hag an Dir]] en amzer-se). | [[Restr:LocationGermany.png|250px|Alamagn en Europa hag er bed]]<br>[[Restr:Germany map.gif|250px|Kartenn Alamagn]] |- |} </div> {| width="100%" align="center" border="0" cellpadding="0" cellspacing="0" style="border: 1px solid #CCCC99; background-color: #F1F1DE" |- | style="border-top: 4px solid #f1f1de;" colspan="3" align="center" bgcolor=#eeb valign="top"| <span style="font-size:2.5em;>Ar pennadoù</span> |- | style="border-left: 4px solid #F1F1DE; border-right: 4px solid #F1F1DE;" valign="top" width="33%" | == [[Istor Alamagn]] == [[Skeudenn:Brandenburger Tor nachts.jpg|80px|Dor Brandenburg e Berlin]] * [[Feur-emglev Rastatt]] * [[Franked]] * [[Germania]] * [[Habsbourged]] * [[Impalaeriezh alaman]] * [[Impalaeriezh Santel Roman]] * [[Impalaeriezh trevadennel Alamagn]] * [[Moger Berlin]] * [[Nationale Volksarmee]] * [[Prusia]] * [[Republik Demokratel Alamagn]] * [[Republik Weimar]] * [[Saksoned]] * [[Trede Reich]] == [[Douaroniezh Alamagn]] == <div style="text-align:center;">[[Restr:Deutschland topo.png|250px|Douaroniezh Alamagn]]</div> ===''Länder'' / [[Stadoù Alamagn|Stadoù kevredet Alamagn]]=== * [[Baden-Württemberg]] * [[Bavaria]] (Bayern) * [[Berlin]] * [[Brandenburg]] * [[Bremen]] * [[Hamburg]] * [[Hessen]] * [[Mecklenburg-Pomerania ar C'hornaoueg]] (Mecklenburg-Vorpommern) * [[Nordrhein-Westfalen]] * [[Rheinland-Pfalz]] * [[Saarland]] * [[Saks]] * [[Saks-Anhalt]] * [[Saks-Izel]] * [[Schleswig-Holstein]] * [[Thüringen]] ===Stêrioù=== * [[Danav]] * [[Elbe]] * [[Ems]] * [[Inn]] * [[Main]] * [[Oder]] * [[Roen]] * [[Saar]] * [[Spree]] * [[Weser]] ===Inizi=== * [[Inizi Friz an Hanternoz]] * [[Inizi Friz ar Reter]] * [[Fehmarn]] * [[Helgoland]] * [[Rügen]] * [[Sylt]] ===Menezioù=== * [[Alpoù]] * [[Eifel]] * [[Erzgebirge]] * [[Harz (menezioù)|Harz]] * [[Hunsrück]] * [[Rhön]] * [[Schwarzwald]] * [[Taunus]] | style="border-left: 4px solid #F1F1DE; border-right: 4px solid #F1F1DE;" valign="top" width="33%" | == [[Politikerezh Alamagn|Aozadur politikel]] == [[Skeudenn:Bundestag.jpg|100px|Ar Bundestag, Parlamant Alamagn]] * [[Bundestag]] * [[Bundesrat]] * [[Broadelouriezh alamanek]] == [[:Rummad:Strolladoù politikel Alamagn|Strolladoù politikel]]== * [[Bündnis 90/Die Grünen]] * [[Christlich Demokratische Union Deutschlands|CDU]] * [[Christlich-Soziale Union in Bayern|CSU]] * [[Die Friesen]] * [[Die Linke]] * [[Sozialdemokratische Partei Deutschlands|SPD]] * [[Strollad Bavaria]] * [[Alternative für Deutschland]] == Yezhoù == *[[Alamaneg]] *[[Yezhoù alamanek ar c'hreiz]] *[[Yezhoù alamanek izel]] *[[Yezhoù alemanek]] *[[Yezhoù aostriek-bavarek]] *[[Daneg]] *[[Yezhoù frizek|Frizeg]] *[[Sorabeg]] *[[Romeg|Sinteg]] === Kêrioù-penn ar stadoù kevredet=== [[Skeudenn:Dresden-nightpanorama-dri.jpg|220px|Ur sell war Dresden]] * [[Dresden]] * [[Düsseldorf]] * [[Erfurt]] * [[Hannover]] * [[Kiel (Alamagn)|Kiel]] * [[Magdeburg]] * [[Mainz]] * [[München]] * [[Potsdam]] * [[Saarbrücken]] * [[Schwerin]] * [[Stuttgart]] * [[Wiesbaden]] ===Kêrioù all=== * [[Aachen]] * [[Augsburg]] * [[Baden-Baden]] * [[Bayreuth]] * [[Bochum]] * [[Bonn (Alamagn)|Bonn]] * [[Darmstadt]] * [[Dortmund]] * [[Düsseldorf]] * [[Eisleben]] * [[Erlangen]] * [[Essen]] * [[Frankfurt am Main]] * [[Frankfurt an der Oder]] * [[Göttingen]] * [[Hameln]] * [[Heidelberg]] * [[Karlsruhe]] * [[Koblenz]] * [[Kolun]] ([[Köln]]) * [[Konstanz]] * [[Landshut]] * [[Leipzig]] * [[Lübeck]] * [[Mainz]] * [[Mannheim]] * [[Marburg]] * [[Rastatt]] * [[Rostock]] * [[Regensburg]] * [[Trier]] * [[Tübingen]] * [[Ulm]] | style="border-left: 4px solid #F1F1DE; border-right: 4px solid #F1F1DE;" valign="top" width="33%" | == [[Sevenadur Alamagn]] == *[[Arz a-vremañ Alamagn|Arz a-vremañ]] * [[Die Brücke]] * [[Der Blaue Reiter]] * [[Deutsche Sagen]] * [[Lennegezh Alamagn]] * [[Rattenfänger von Hameln]] * [[Sonerezh Alamagn]] == Tud == [[Skeudenn:Goethe.jpg|70px|Johannes Wolfgang von Goethe]] ;Skrivagnerien * [[Heinrich Böll]] * [[Jörg Bong]] * [[Bertolt Brecht]] * [[Adelbert von Chamisso]] * [[Goethe|Johannes Wolfgang Goethe]] * [[Günter Grass]] * [[Jacob ha Wilhelm Grimm]] * [[Hermann Hesse]] * [[Herta Müller]] ;Livourien, sonaozourien hag arzourien all * [[Johann Christian Ludwig Abeille]] * [[Franz Abt]] * [[Johann Sebastian Bach]] * [[Ludwig van Beethoven]] * [[Joseph Beuys]] * [[Albrecht Dürer]] * [[George Grosz]] * [[Fanny Mendelssohn]] * [[Meister E. S.]] * [[Karl Friedrich Schinkel]] * [[Franz von Stuck]] * [[Wolf Vostell]] * [[Richard Wagner]] ;Skiantourien * [[Heinrich Barth]] * [[Hans Hermann Carl Ludwig von Berlepsch]] * [[Hans Geiger (fizikour)|Hans Geiger]] * [[Johann Friedrich Gmelin]] * [[Robert Koch]] * [[Georg Ohm]] * [[Hermann von Fehling]] * [[Otto Heinrich Warburg]] [[Skeudenn:Angela Merkel (2008) (cropped).jpg|70px|Angela Merkel]] ;Politikourien * [[Konrad Adenauer]] * [[Willy Brandt]] * [[Adolf Hitler]] * [[Erich Honecker]] * [[Angela Merkel]] * [[Olaf Scholz]] * [[Gerhard Schröder]] ;Tud all * [[Manfred von Richthofen]] ==A bep seurt == [[Skeudenn:Currywurst_&_Pommes_frites.jpg|70px]] * [[Banniel Alamagn]] * [[Bretzel]] * [[Currywurst]] * [[Deutsches Kreuz]] * [[Die Welt]] * [[Deutschlandlied]] * [[Focke-Wulf Fw 200 Condor]] * [[Lied]] * [[Loreley]] * [[Oktoberfest]] * [[Trabant]] |- | colspan="3" align="center" | == Rummadoù == [[:Rummad:Arzourien Alamagn|Arzourien Alamagn]] | [[:Rummad:Broioù kozh Alamagn|Broioù kozh Alamagn]] | [[:Rummad:Douaroniezh Alamagn|Douaroniezh Alamagn]] | [[:Rummad:Istor Alamagn|Istor Alamagn]] | [[:Rummad:Kestell Alamagn|Kestell Alamagn]] | [[:Rummad:Mirdioù Alamagn|Mirdioù Alamagn]] | [[:Rummad:Timbroù Alamagn|Timbroù en Alamagn]] | [[:Rummad:Yezhoù Alamagn|Yezhoù Alamagn]] |- | colspan="3" align="center" | == Pennadoù nevez == [[Amberg]], [[SD 2]], [[Karl Kehrle]], [[Mittelbiberach]], [[Douger-nijerezioù Graf Zeppelin]], [[Arnsberg]], [[Carl Walther]], [[Tagadenn Pride Berlin e 2026]], [[Pride Berlin]], [[9 × 57 mm Mauser]], [[Flammenwerfer 41]], [[Peenemünde]], [[Stasi]], [[8 × 60 mm S]], [[8 × 64 mm S]], [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]], [[Berthold Koch]], [[Kurt Richter]] |}, {{Porchedoù roll}}, ==Evezhiadennoù== # Mar krouit ur pennad pe mard adsavit ur pennad penn-da-benn, enskrivit anezhañ war roll ar "pennadoù nevez". Tennit anezhañ kuit eus roll ar pennadoù koshoc'h. # Soñjet eo bet ar porched-mañ evel un nor evit mont war-du ar pennadoù a denn da Alamagn ha d'he sevenadur. Ret eo glasaat al liammoù ruz muiañ ma c'haller. [[Rummad:Alamagn| ]] [[Rummad:Porchedoù|Alamagn]] kuw6evtq3er66giusa421yk4v2ckeya 0 65967 2200148 2177039 2026-09-16T19:33:35Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200148 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Moger Berlin''' ([[alamaneg]] ''Berliner Mauer''), anvet ivez « ar Voger » pe « Moger ar vezh », a oa ur voger hag a voe savet e-kreiz [[Berlin]] diouzh an noz etre an [[12 a viz Eost|12]] hag an [[13 a viz Eost]] [[1961]], diwar urzh gouarnamant [[DDR|Republik Demokratel Alamagn]] (DDR en alamaneg), rak fellout a rae da bennoù-bras DDR e paouezfe hec'h annezidi da dec'hout kuit war-du Alamagn ar C'hornôg. Gant ar Voger e oa troc'het Berlin etre div lodenn : Berlin ar Reter ha [[Kornôg Berlin|Berlin ar C'hornôg]]. Chom a reas ar Voger war-sav betek an [[9 a viz Du]] [[1989]]. Ouzhpenn bezañ ur voger e oa ur c'hempennadur arme luziet ennañ div voger 3,6 metrad uhelder dezho<ref>[https://web.archive.org/web/20070929142624/http://www.berlin.de/mauer/verlauf/index/index.fr.php]</ref>, hentoù-ged, 302 virador, alarmoù, 14 000 gward, 600 ki hag orjal dreinek. Meur a annezad eus [[DDR]] a varvas pa glaskjont tremen ar Voger, dre ma veze implijet o armoù gant ar soudarded alaman ha rusian a ziwalle anezhi. Gant [[URSS]] o vont war wanaat ha dalc'hegezh Alamaned ar reter hag a aozas manifestadegoù e voe diskaret ar Voger d'an 9 a viz Du 1989. Da-heul e voe adunvanet Alamagn buan a-walc'h, ha diskaret ivez stadoù Bloc'had ar reter. Hiziv an deiz ne chom tost netra eus ar Voger, un nebeud tammoù a zo bet dalc'het e Berlin memestra. Meur a virdi a zo gouestlet dezhi. Un arouez eus ar [[Brezel yen]] eo bet ivez hag implijet eo bet da zanvez meur a oberenn arzel (lennegezh, sinema, sonerezh). === A-raok sevel ar Voger (1945-1961) === Goude kodianidigezh Alamagn d'an [[8 a viz Mae]] [[1945]] e voe rannet ar vro e peder zachenn aloubiñ, meret gant ar Soviediz, an Amerikaned, ar Vreizhveuriz hag ar C'hallaoued. Sed ar pezh a oa bet divizet da vare emglev [[Kendalc'h Yalta|kuzuliadeg Yalta]]. Er penn-kentañ e voe alboutet [[Berlin]] gant an Arme Ruz nemetken, ha goude-se voe rannet ivez e peder lodenn. Kornôg Berlin a voe aloubet gant ar Vreizhveuriz, an Amerikaned hag ar C'hallaoued. Met e diabarzh tachenn aloubiñ ar Soviediz e oant. En holl ec'h aloube ivez ar Soviediz 409 km², da lavaret eo 45,6 % eus Berlin<ref name="dumont">http://www.herodote.net/dossiers/synthese.php?ID=64</ref>. Lec'hiadur ha perzh Berlin a lakaas ar gêr da vezañ unan eus lec'hioù pouezusañ ar [[brezel yen]], hag a grogas kerkent goude fin an [[Eil Brezel-bed]]. ==== Abegoù lakaat sevel ar Voger ==== Abaoe ma oa bet krouet [[DDR]] e [[1949]] e tec'he kuit hec'h annezidi war-du [[BRD]], dreist-holl ar re a oa o chom e Berlin. Ma oa aes evezhiañ an harzoù war ar maez e oa kalz diaesoc'h evezhiañ an harzoù a oa e kreiz-kêr Berlin. Etre [[1949]] ha [[1961]] e tec'has kuit etre 2,6 ha 3,6 milion a dud eus [[DDR]], dre dremen dre vBerlin. Ar pezh a dalveze kement hag ur c'holl bras a-fet labour, hag ar pezh a ziskoueze ivez ne oa ket entanet an dud gant ar renadur komunour.<ref name="dumont"/>{{,}}<ref name="andre_fontaine">André Fontaine in ''Histoire de la guerre froide'', levrenn 2, p. 348 : « près de 3 millions » ; war al lec'hienn [https://web.archive.org/web/20070929142139/http://www.berlin.de/mauer/geschichte/index.fr.html Berlin.de] e lenner : '''entre 1945 et 1961, près de 3,6 millions d’Allemands quittèrent la zone d’occupation soviétique et Berlin-Est''. Jean-François Soulet : « Aussi, de 1950 à 1961, 2 609 321 personnes avaient quitté la RDA pour se réfugier en RFA » in [https://web.archive.org/web/20070808164113/http://www.diploweb.com/forum/soulet1.htm]</ref>. Betek miz Eost 1961 e oa aes a-walc'h d'an dud divroañ : trawalc'h e oa dezho tapout ar metro pe un tren da vont betek ar c'hornôg<ref>Jean-François Soulet, ''La "question allemande" et la désintégration de l'empire soviétique est-européen'', les Cahiers d'histoire immédiate, niv.15, p. 259-274</ref>, evel ma rae kalz Berliniz bemdez pa rankent mont da labourat. E-pad pemzektez kentañ miz Eost 1961 e voe kalz kaozioù, hag ouzhpenn 47 000 annezad eus DDR a dec'has war-du BRD dre v[[Berlin]]. Implijet e veze ivez Berlin ar C'hornôg gant Tchekiz ha Poloniz evel un nor da vont war-du Europa ar C'hornôg. En DDR ez eo dreist-holl tud yaouank ha desket a dec'he kuit, ar pezh a oa ur gudenn vras evit a sell ouzh armerzh ar vro. Bez e oa ivez 500 000 Berlinad hag a dreuze an harzoù bemdez : diouzh tu Berlin ar c'hornôg e labourent, met e Berlin ar reter, pe er bannlevioù, e oant o chom. Er reter e oa marc'had-matoc'h al lojañ. D'ar [[4 a viz Eost]] 1961 e voe embannet un dekred ma ranke an dud-se bezañ enrollet evel labourerien an harzoù, ha ma rankent paeañ o feurm gant [[Deutsche Mark]] (moneiz [[BRD]]). A-raok ma vefe savet ar Voger e krogas poliserien DDR da evezhiañ pizh ar re a veze anvet ''floderien'' pe ''tec'hourien ar Republik'', pa vezent e ''checkpointoù'' Berlin ar C'hornôg. Evel er broioù komunour all e voe diazezet armerzh DDR war ar steuñverezh. Sed ar pezh a c'houlenn pennoù-bras [[Moskov]]. Ar steuñv seizh vloaz-pad (1959-1965) a voe ur c'hwitadenn kerkent ha pa voe lakaet e pleustr. War dachenn ar greanterezh ne greskas ket ar produiñ, ha ne voe ket postet argant a-walc'h. Strollerezh an douaroù a lakaas ivez ar produiñ da zigreskiñ ha diouer a voued a voe. Kreskiñ a rzas ar goproù buanoc'h evit ar pezh a oa bet raktreset, abalamour d'an diouer a labourerien. Trafikerezh moneiz ha marc'hadourezh a veze ivez e Berlin, ar pezh a wanae armerzh DDR. E 1961 e oa war-nes DDR d'ober freuz-stal. [[William Blum]] a lavar e oa daou abeg da sevel ar Voger : lakaat un termen da dec'hadeg an dud desket war-du ar c'hornôg ha stourm ouzh ar sponterezh a veze en DDR<ref>https://web.archive.org/web/20110703174739/http://www.counterpunch.org/blum10022009.html</ref>. === Sevel ar Voger === [[Restr:Berlin Wall 1961-11-20.jpg|thumb|Chanter sevel ar Voger, 20 a viz Du 1961]] Programm sevel ar Voger a voe miret kuzh gant gouarmanant DDR. Kregiñ a reas diouzh an noz etre an 12 hag an [[13 a viz Eost]] [[1961]] : lakaet e voe roued-orjal hag [[orjal dreinek]] tro-dro da vBerlin ar C'hornôg<ref name="dumont"/>. Diouzh an noz ivez e voe savet ar Voger gant mañsonerien, dindan evezh ha gwarez poliserien ha soudarded DDR, daoust d'ar pezh en doa embannet [[Walter Ulbricht]] d'ar [[15 a viz Even]] 1961 e-pad un emvod-kelaouiñ aozet e Berlin ar Reterl<ref>Atersadenn kaset gant Annamarie Doherr, a laboure e Berlin evit ''[[Frankfurter Rundschau]]'', 15 a viz Even 1961. Da selaou war [http://www.chronik-der-mauer.de/index.php/de/Start/Detail/id/593837/page/4 ''Chronik der Mauer'']</ref>. [[Restr:Winken ueber die Berliner Mauer.jpg|thumb|Ur vaouez tremenet diouzh tu ar C'hornôg oc'h ober sin da vignoned dezhi chomet diouzh tu ar Reter, [[1961]]]] En atersadenn-se e klever Ulbricht o tistagañ ar ger "moger" evit ar wech kentañ, daou viz a-raok ma vefe savet. Ma oueze ar Gevredid e oa raktreset "divizoù strizh" a-benn gronnañ Berlin ar C'hornôg, e voent souezhet memestra. O gwir da vont betek Berlin ar C'hornôg a voe doujet anezhañ, se dperak e tivizjont chom hep kas o soudarded. Izili [[Bundesnachrichtendienst|BND]] (Servijoù kuzh BRD) o doa bet titouroù ivez e miz Gouere. Goude an emgav etre Ulbricht ha [[Nikita Khrouchtchev]] da-geñver kuzuliadeg broioù [[Feur-emglev Varsovia]] (3-5 a viz Eost 1961), e lenner e dielloù [[Bundesnachrichtendienst|BND]] [[9 a viz Eost]] : <blockquote> «Gant an titouroù hon eus e verzer e klask renadur [[Pankow]] kaout asant Moskova a-benn lakaat e pleustr ar raktres stakañ harzoù Berlin, ha terriñ monedonea ar metro hag an tramway etre Berlin ar Reter ha Berlin ar C'hornôg. (...) Dav eo gortoz ha gwelout ha gouest eo Ulbricht da lakaat degemer seurt traoù gant pennoù [[Moskov]].» </blockquote> Goude kuzuliadeg broioù Feur-emglev Varsovia e voe embannet un diskleriadur ofisiel ma kinnigent <blockquote>«mont a-enep an troioù noazus da vroioù an tu sokialour a veze e harzoù Berlin ar C'hornôg, hag kas da benn un evezhiañ fizius hag ur c'hontrolliñ efedus.»</blockquote> D'an [[11 a viz Eost]] [[1961]] e voe asantet an emglev gant pennoù Moskov gant dileuridi Kambr Pobl DDR ha roet hollc'halloud da guzul ar vinstred da gas an emglev da benn vat. D'an 12 a viz Eost e voe embannet un dekred gant kuzul ministred DDR ma klemment a-enep politikerezh tagus ha impalaerour broioù ar C'hornôg en he c'heñver. Lakaet e voe e pleustr ur c'hontrolliñ strizh eus an harzoù etre Berlin ar C'hornôg ha Berlin ar Reter<ref>[https://web.archive.org/web/20071229033102/http://www.ena.lu/europe/1957-1968-succes-crises/decret-allemagne-berlin-1961.htm Dekred Alamagn ar Reter a-zivout Berlin (12 a viz Eost 1961)]</ref>. Divizet e voe ivez kas soudarded war an harzoù, ha stankañ an hentoù. E-pad an noz etre an 12 hag an [[13 a viz Eost]] [[1961]] e voe stanket an holl straedoù hag an holl hentoù-houarn a gase da vBerlin ar C'hornôg gant 14 500 soudard eus DDR. Sikouret e voent gant soudarded an [[Arme Ruz]]. An holl dransportoù etre Berlin ar C'hornôg ha Berlin ar Reter a chomas a-sav. [[Erich Honecker]], hag a oa sekretour ar c'huzul kreiz evit a selle ouzh ar surentez a reas war-dro raktresañ ha sevel ar Voger e anv [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]. Hervezañ e oa ar Voger « ur voger wareziñ enepfaskour»<ref name="dumont"/>. Er memes deiz ec'h embannas pennoù broioù [[Feur-emglev Varsovia]] ur gemennadenn ma savent a-du gant stankaén an harzoù etre div lodenn Berlin<ref>[https://web.archive.org/web/20071229031324/http://www.ena.lu/europe/1957-1968-succes-crises/declaration-pays-membres-pacte-varsovie-1961.htm Diskleriadur broioù Feurm-emglev Varsovia (13 a viz Eost 1961)]</ref>. Betek miz Gwengolo 1961 e c'hallas an dud treuziñ an harzoù : 85 soudard ha 216 sivil (diwar 400 anezho a glaskas) a zeuas a-benn da dec'hout war-du ar C'hornôg. Da gentañ e voe lakaet orjal dreinek tro-dro da vBerlin ar C'hornôg. Ar pavezioù a oa er straedoù (er C'hornôg koulz hag er Reter) a voe troet evit ma chomfe a-sav monedonea ar c'hirri<ref name="berlin.de">https://web.archive.org/web/20070929142139/http://www.berlin.de/mauer/geschichte/index.fr.html</ref>. Er sizhunvezhioù da-heul e voe savet ar voger betoñs, ha staliadurioù surentez liesseurt. Dont a reas neuze Berlin ar C'hornôg da vezañ ur seurt enezenn e-kreiz DDR. === An deizioù a-raok ma vefe diskaret ar Voger e 1989 === * [[7 a viz Here]] : lid 40{{vet}} deiz-ha-bloaz [[DDR]] ha manifestadegoù a-enep. E Berlin ar Reter e c'houlennas ar vanifesterien bezañ sikouret gant [[Mikhail Gorbachev]] : ''« Gorbi, Gorbi, hilf uns »'' (« Gorbi, Gorbi, sikour ac'hanomp »). E [[Potsdam]] hag e [[Karl-Marx-Stadt]] ([[Chemnitz]] hiziv an deiz) e savas bec'h etre ar vanifesterien hag ar boliserien. * [[16 a viz Here]] : evit ar wech kentañ e voe graet anv eus manifestadegoù war chadennoù skinwel DDR. * [[18 a viz Here]] : [[Erich Honecker]], hag eñ e penn DDR, a roas e zilez abalamour da gudennoù yec'hed. [[Egon Krenz]] eo a gemeras e blas, hag ec'h implij ar ger ''Wende'' (cheñchamant) evit ar wech kentañ. * [[21 a viz Here]] : manifestadegoù e DDR a-bezh, ha bec'h etre ar vanifesterien hag ar boliserien. * [[24 a viz Here]] : kadarnaet e voe Egon Krenz en e bost e penn ar stad gant dileuridi ar parlamant. Kerkent e vanifestas an dud da ziskouez ne savent ket a-du gant Krenz, ha ne savent ket a-du ivez gant ar strolladoù politikel kozh evel CDU DDR, DBD (strollad ar beizanted), DPD (frankizour) peogwir e kenlabourent gant [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]. * [[27 a viz Here]] : dieubet an 2000 den bac'het peogwir o doa klasket tec'hout kuit. * [[29 a viz Here]] : pennoù ar polis en em zigarezas evit ar bec'h bet e-pad ar manifestadegoù. Er skinwel ez voe embannet e vo rentet kont eus an darvoudoù en un doare reizh. * [[31 a viz Here]] : [[Margot Honecker]], ha hi gwreg Erich Honecker, a roas he dilez eus he fost a Vinistrez an deskadurezh. * [[4 a viz Du]] : 300 den an eurvezh a guitaas DDR dre [[Hungaria]] ha [[Tchekoslovakia]]. En DDR e voe ur milion a vanifesterien, an hanter anezho e Berlin ar Reter. * [[6 a viz Du]] : lid 72{{vet}} deiz-ha-bloaz an dispac'h e Rusia. Arzourien zo a c'houlennas gant an dud mont da vanifestiñ niverus. * [[8 a viz Du]] : holl bennoù bras SED a roas o dilez. Ar c'henstrollad politikel [[Neues Forum]] a voe anavezet evel strollad politikel nevez. * [[9 a viz Du]] : Günter Schabowski, hag eñ ezel eus [[Politburo]], a embannas e-pad un emvod-kelaouiñ e c'halle holl geodedourien DDR kuitaat ar vro. Kerkent ez eas kalz Berliniz war-du ar checkpointoù. Beuzet e voe gwarded an harzoù hag e krogas an dud da doullañ ar Voger. [[Restr:Berlinermauer.jpg|thumb|Ar Voger e 1986, livet eo diouzh tu ar c'hornôg]] [[Restr:Berliner Mauer.jpg|thumb|Tamm eus ar Voger e Berlin, 2004]] [[Restr:Berlin entering.jpg|thumb|Mont-tre an tiriad amerikan, ''Glienicker Brücke'', 1985]] [[Restr:Karte berliner mauer-fr.png|thumb|Tiriadoù aloubiñ [[Berlin]], tres ar Voger hag al lec'hioù tremen (''checkpoints'') e [[1989]]]] [[Restr:Berlin Wall 1961-11-20.jpg|thumb|Chanter sevel ar Voger, 20 a viz Du 1961]] [[Restr:Berlin Wall Stresemannstraße-Köthener Straße.jpg|thumb|Plakenn war al leur e kreiz-kêr Berlin, da ziskouez pelec'h e oa ar Voger]] [[Restr:Teilstücke Berliner Mauer 01.JPG|thumb|Tammoù eus ar Voger war ziskouez e Friedrichstraße]] == Levrlennadur == ==== En alamaneg ==== * Thomas Scholze, Falk Blask, ''Halt! Grenzgebiet! — Leben im Schatten der Mauer'', Berlin, 1992 {{ISBN|3861630303}}. * Thomas Flemming, Hagen Koch, ''Die Berliner Mauer - Geschichte eines politischen Bauwerks'', Bebra Verlag, 2001 {{ISBN|3-930863-88-X}}. * Hans-Herman Hertle, Konrad H. Jarausch et Christoph Kleßmann, ''Mauerbau und Mauerfall'', Links, Berlin, 2002 {{ISBN|3861532646}}. * Peter Feist, ''Die Berliner Mauer''. 4. Auflage. Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (''Der historische Ort'', Nr. 38){{ISBN|3-931121-37-2}} * Joachim Mitdank, ''Berlin zwischen Ost und West. Erinnerungen eines Diplomaten'', Kai Homilius Verlag, Berlin, 2004 (''Édition Zeitgeschichte'' - Band 14) {{ISBN|3-89706-880-X}} * Axel Klausmeier, Leo Schmidt, ''Mauerreste - Mauerspuren'', Westkreuz-Verlag, Berlin/Bonn, 2004 {{ISBN|3929592509}}. * Durs Grünbein, Robert Menasse, Emine Sevgi Özdamar, Thomas Rosenlöcher, Kathrin Schmidt, Uwe Tellkamp, ''Die Nacht, in der die Mauer fiel''Suhrkamp, 2009 ==== E saozneg ==== * Rory MacLean, ''Stalin's Nose: Across the Face of Europe'', HarperCollins, Londres, 1992 {{ISBN|0-00-215871-X}} == Notennoù == {{Daveoù}} {{Commons|Berlin Wall}} === Liammoù diavaez === * [https://web.archive.org/web/20201129073023/http://murdeberlin.fr/ MurdeBerlin.fr] Keleier diwar-benn ar Voger * [http://www.berlin.de/mauer/index.fr.html Teuliad war] http://www.berlin.de/ * [https://web.archive.org/web/20070929142624/http://www.berlin.de/mauer/verlauf/index/index.fr.php tres ar Voger e kreiz-kêr Berlin] * [http://www.wikimapia.org/#y=52534972&x=13390111&z=18&l=0&m=a] war WikiMapia * [http://www.forum-ddr-grenze.de Experten Forum DDR Grenze] * [https://web.archive.org/web/20071229033107/http://www.ena.lu/europe/1957-1968-succes-crises/mur-berlin-1961.htm Testennoù war istor Moger Berlin], levraoueg enlinenn European NAvigator * [https://web.archive.org/web/20091113124418/http://www.chutedumur.com/resonances.html Chute du Mur] Site d'histoire et de science politique dédié à l'évènement, 20 ans après. * [https://web.archive.org/web/20091106104355/http://www.touteleurope.fr/fr/histoire/dates-cles/1985-1991/presentation/1989-2009-20e-anniversaire-de-la-chute-du-mur-de-berlin.html Teuliad war ] - Touteleurope.fr * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,4442332,00.html ar Voger e 3 ment ] - dw-world.de * [http://archives.tsr.ch/dossier-berlin Le Mur de Berlin], dielloù Télévision suisse romande * [http://www.ina.fr/archivespourtous/index.php?vue=dossier&id=83 LemMur de Berlin], dielloù INA {{Porched Alamagn}} [[Rummad:Istor Berlin]] [[Rummad:Brezel Yen]] [[Rummad:Istor Alamagn]] k5l5dvo4mdx92d6qo5yfqqjdfmsqame 0 80158 2200121 2199879 2026-09-16T14:47:48Z Dishual 612 2200121 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Lazhadeg Deutsch Schützen''' a zo ul [[lazhadeg]] hag a c'hoarvezas d'an [[29 a viz Meurzh]] [[1945]]<ref name="memmott2009">Memmott, Mark (17 a viz Du 2009). http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2009/11/90yearold_alleged_nazi_charged.html 90-Year-Old Alleged Nazi Charged With 58 Counts Of Murder From 1945 Killings, National Public Radio</ref> e [[Deutsch Schützen-Eisenberg]], e koad Deutsch Schützen en [[Aostria]], ma voe lazhet war-dro tri-ugent yuzev hag a oa prizonidi-labourerien gant soudarded [[Waffen-SS]] hag an [[Hitlerjugend]]. == Istor al lazhadeg Deutsch Schützen == E penn kentañ miz Du 1944 e grogas chareadennoù degadoù a vilieroù a yuzevien a orin hungariat war-zu harzoù [[Aostria]] ha [[Hungaria]] a-benn sevel ur voger difenn evit talañ d'an Arme Ruz. Kampoù-bac'h a voe savet evit staliañ al labourerien-ret a orin yuzev hungariat e Deutsch Schützen ha keriadennoù an tro-war-dro. Gant ma oa ar brezel o treiñ da fall e miz Meurzh 1945 e grogas ar soudarded [[SS]] da glozañ ar c'hampoù-bac'h ha da lakaat al labourerien-ret da vont gant hentoù ar marv. E Deutsch Schützen, Alfred Weber penn an Hitlerjugend a zivizas e oa gwelloc'h muntrañ 200 a labourerien-ret staliet e Deutsch Schützen evit kas anezho da redek dre ar vro. D'an 29 a viz Meurzh 1945, lod soudarded an Hitlerjugend a grogas da gas al labourerien en ur c'haodeg nepell dre gwagennoù 20 pe 30 a dud. Tri soudard eus an [[SS]], [[5vet Panzerdivision SS Wiking]], distro eus an talbenn da Deutsch Schützen an deiz a-raok a lazhadegas 57 pe 58 a labourerien-ret. Ur foz-difenn hag a oa bet toullet a servijas da bez hollek da gorfoù an aberzhidi. Dre ma oa an Arme Ruz o vont bliv war-raok e voe paouezhet al lazhadeg. Ar 150 a labourerien-ret a chome a voe kaset gant un hent ar marv etrezek Hartberg e Styria<ref>https://web.archive.org/web/20190919052222/https://www.memorialmuseums.org/eng/staettens/view/134/Memorial-to-the-Victims-of-the-Deutsch-Sch%C3%BCtzen-Massacre.</ref> ==Da-heul al lazhadeg== E miz Mae 1945 ur bodad enklaskerien hungariat a zigoras ar bez-hollek. Dont a refont a-benn da anavezout darn ar c'horfoù ha goude-se e voe adbeziet ar c'horfoù. Ar pezh a chome eus korfoù an dud lazhet a voe kavet e [[1995]] gant tud an [[Israelitische Kultusgemeinde Wien]].<ref name="rising2009">Rising, David ([[17 a viz Du]] [[2009]]). http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5jqy7-jaQuoWJBZyG1xaMnesbBzmAD9C1C1E00 90-year-old charged in Germany for Nazi-era crimes, Associated Press</ref> E [[2008]] e kavas [[Andreas Foster]] (hag eñ studier war ar skiantoù politikel e [[Vienna]]) anv [[Adolf Storms]] e rentaoù-kont an darvoud. [[Walter Manoschek]], hag a oa kelenner Foster, a zastumas prouennoù hag ec'h aozas un atersadenn (video) eus Storms<ref>Staff report ([[21 a viz Here]] [[2008]]). http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/austria/3235666/Student-tracks-down-Nazi-war-crimes-suspect.html Student tracks down Nazi war crimes suspect, The Daily Telegraph</ref> E [[2009]] e voe tamallet da Storms bezañ bet kemeret perzh el lazhadeg.<ref name="+mackey2009">Mackey, Robert (17 a viz Du 2009). http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/11/17/former-ss-man-charged-for-1945-massacre/ Former SS Man Charged in 1945 Massacre, The New York Times</ref>. Ur mein-koun a zo bet savet gant ar gevredigezh "Shalom" d'an 23 a viz Eost 1995. Kizellet ez eo bet war ar mein ar gerioù: "Here lie fifty seven Jewish martyrs from Hungary who were murdered by National Socialist barbarians on March 29, 1945 and buried in this forest. May their memory be blessed! In the month of December, 1995<ref>«https://web.archive.org/web/20190919052222/https://www.memorialmuseums.org/eng/staettens/view/134/Memorial-to-the-Victims-of-the-Deutsch-Sch%C3%BCtzen-Massacre</ref>. ==Gwelout ivez== *[[Rechnitz]] == Liammoù Diavaez == * [https://web.archive.org/web/20190919052222/https://www.memorialmuseums.org/eng/staettens/view/134/Memorial-to-the-Victims-of-the-Deutsch-Sch%C3%BCtzen-Massacre memorialmuseums] * {{en}} [https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14623528.2017.1340866 Renabliñ al lazhadeg a-ziwar testenioù gant Walter Manoschek] == Levrlennadur == * Sander, Ulrich (2008). ''Mörderisches Finale: NS-Verbrechen bei Kriegsende.'' (Murderous Finale: Nazi War Crimes.) Papyrossa Verlagsgesellschaft, ISBN 9783894383886 *Manoschek, Walter (2009). ''Der Fall Rechnitz. Das Massaker an Juden im März 1945.'' (The Rechnitz Case: The Massacre of Jews in March 1945.) Braumüller Verlag, ISBN 9783700317142 ==Daveoù== {{Daveoù}} == Liammoù diavaez (en alamaneg)== * [https://web.archive.org/web/20110522060049/http://www.nachkriegsjustiz.at/ns_verbrechen/juden/deutschschuetzen_eh.php Al lazhadeg hag ar prosez gant Lez-varn pobl Aostria] * [http://www.kreuzstadl.net/downloads/erinnerungszeichen_d_schuetzen.pdf Derc'hel soñj eus Deutsch Schützen] [[Rummad:Eil Brezel-bed]] [[Rummad:Istor Aostria]] [[Rummad:Lazhadegoù]] [[Rummad:Torfedoù brezel]] [[Rummad:1945]] 5sqvt95ouxz7mabcvjv0q2mcjr17kab 10 84351 2200132 2199970 2026-09-16T16:45:08Z Llydawr 145 2200132 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:MV June Aster after fire.jpg|150px|right|Peñse an MV June Aster]] * [[9 a viz Gwengolo]] : [[tan-gwall an MV June Aster]] (''skeudenn'') e Filipinez, lazhet ez eus da nebeutañ 76 treizhad ha 13 a zo dianket. * [[6 a viz Gwengolo]] : gant ar strollad eus an tu-dehoù pellañ [[Alternative für Deutschland|Dazeilad evit Alamagn]] ez a ar maout, gant 43,8% eus ar mouezhioù, en dilennadeg evit al Landtag (ar parlamant rannvroel) e [[Saks-Anhalt]]. * [[4 a viz Gwengolo]] : gant bodadeg veur [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] eo kemeret an diviz da implijout evit ar c'hartennoù eus ar bed banndres Eckert IV e-lec'h hini Mercator. * [[2 a viz Gwengolo]] : dilennet eo [[Ülle Madise]] gant parlamant [[Estonia]] da vezañ prezidantez ar vro-se. * [[29 a viz Eost]] : en [[Island]] e sav 52,5% eus ar voterien a-enep adkregiñ da glask mont e-barzh [[Unvaniezh Europa]]. * [[28 a viz Eost]] : marv eo ar roue [[Harald V]] e [[Norvegia]] ; mont a ra e vab [[Haakon VIII Norvegia|Haakon VIII]] da vezañ roue ar vro en e lec'h. * [[27 a viz Eost]] : marvet eo [[Ratko Mladić]], un ofiser bet e penn arme ar [[Republik Srpska (1992-1995)|Republika Srpska]] (Republik Serb, e [[Bosnia ha Herzegovina]]), e-pad [[Brezel Bosnia]] (1992-1996). * [[26 a viz Eost]] : [[dour-beuz]] war harzoù [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; lazhet ez eus 939 den da nebeutañ ha 3900 all a zo dianket. * [[20 a viz Eost]] : dilennet eo [[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]] da brezidant [[Bangladesh]]. * [[15 a viz Eost]] : ur [[kren-douar|c'hren-douar]], 7,7 M_w e ampled, a c'hoarvez en enez [[Flores (Indonezia)|Flores]], en [[Indonezia]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> eknu5lgwp1wq3x8cqd3l2f9o48jfoy9 2200134 2200132 2026-09-16T16:53:20Z Llydawr 145 2200134 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> * [[14 a viz Gwengolo]] : en em vodañ a ra kentañ ministred [[Michelle O'Neill|Hanternoz Iwerzhon]], [[John Swinney|Bro-Skos]] ha [[Rhun ap iorwerth|Kembre]] e [[Kerdiz]] ha kensinañ a reont ur skrid a embann gwir o broioù d'en em ren o-unan. * [[9 a viz Gwengolo]] : [[tan-gwall an MV June Aster]] (''skeudenn'') e Filipinez, lazhet ez eus da nebeutañ 76 treizhad ha 13 a zo dianket. * [[6 a viz Gwengolo]] : gant ar strollad eus an tu-dehoù pellañ [[Alternative für Deutschland|Dazeilad evit Alamagn]] ez a ar maout, gant 43,8% eus ar mouezhioù, en dilennadeg evit al Landtag (ar parlamant rannvroel) e [[Saks-Anhalt]]. * [[4 a viz Gwengolo]] : gant bodadeg veur [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] eo kemeret an diviz da implijout evit ar c'hartennoù eus ar bed banndres Eckert IV e-lec'h hini Mercator. * [[2 a viz Gwengolo]] : dilennet eo [[Ülle Madise]] gant parlamant [[Estonia]] da vezañ prezidantez ar vro-se. * [[29 a viz Eost]] : en [[Island]] e sav 52,5% eus ar voterien a-enep adkregiñ da glask mont e-barzh [[Unvaniezh Europa]]. * [[28 a viz Eost]] : marv eo ar roue [[Harald V]] e [[Norvegia]] ; mont a ra e vab [[Haakon VIII Norvegia|Haakon VIII]] da vezañ roue ar vro en e lec'h. * [[27 a viz Eost]] : marvet eo [[Ratko Mladić]], un ofiser bet e penn arme ar [[Republik Srpska (1992-1995)|Republika Srpska]] (Republik Serb, e [[Bosnia ha Herzegovina]]), e-pad [[Brezel Bosnia]] (1992-1996). * [[26 a viz Eost]] : [[dour-beuz]] war harzoù [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; lazhet ez eus 939 den da nebeutañ ha 3900 all a zo dianket. * [[20 a viz Eost]] : dilennet eo [[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]] da brezidant [[Bangladesh]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> 9xcwu0nwzbj61gsynmye6q0u4l8umku 2200139 2200134 2026-09-16T17:15:53Z Ar choler 52661 skeudenn 2200139 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:MV June Aster after fire.jpg|150px|right|Peñse an MV June Aster]] * [[14 a viz Gwengolo]] : en em vodañ a ra kentañ ministred [[Michelle O'Neill|Hanternoz Iwerzhon]], [[John Swinney|Bro-Skos]] ha [[Rhun ap iorwerth|Kembre]] e [[Kerdiz]] ha kensinañ a reont ur skrid a embann gwir o broioù d'en em ren o-unan. * [[9 a viz Gwengolo]] : [[tan-gwall an MV June Aster]] (''skeudenn'') e Filipinez, lazhet ez eus da nebeutañ 76 treizhad ha 13 a zo dianket. * [[6 a viz Gwengolo]] : gant ar strollad eus an tu-dehoù pellañ [[Alternative für Deutschland|Dazeilad evit Alamagn]] ez a ar maout, gant 43,8% eus ar mouezhioù, en dilennadeg evit al Landtag (ar parlamant rannvroel) e [[Saks-Anhalt]]. * [[4 a viz Gwengolo]] : gant bodadeg veur [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] eo kemeret an diviz da implijout evit ar c'hartennoù eus ar bed banndres Eckert IV e-lec'h hini Mercator. * [[2 a viz Gwengolo]] : dilennet eo [[Ülle Madise]] gant parlamant [[Estonia]] da vezañ prezidantez ar vro-se. * [[29 a viz Eost]] : en [[Island]] e sav 52,5% eus ar voterien a-enep adkregiñ da glask mont e-barzh [[Unvaniezh Europa]]. * [[28 a viz Eost]] : marv eo ar roue [[Harald V]] e [[Norvegia]] ; mont a ra e vab [[Haakon VIII Norvegia|Haakon VIII]] da vezañ roue ar vro en e lec'h. * [[27 a viz Eost]] : marvet eo [[Ratko Mladić]], un ofiser bet e penn arme ar [[Republik Srpska (1992-1995)|Republika Srpska]] (Republik Serb, e [[Bosnia ha Herzegovina]]), e-pad [[Brezel Bosnia]] (1992-1996). * [[26 a viz Eost]] : [[dour-beuz]] war harzoù [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; lazhet ez eus 939 den da nebeutañ ha 3900 all a zo dianket. * [[20 a viz Eost]] : dilennet eo [[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]] da brezidant [[Bangladesh]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> 4zx1jljf91zgipgab9ujh1leotf95i8 2200142 2200139 2026-09-16T18:49:01Z Llydawr 145 nevesaat 2200142 wikitext text/x-wiki Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]]. <!--### SKEUDENN ###--> [[Skeudenn:MV June Aster after fire.jpg|150px|right|Peñse an MV June Aster]] * [[14 a viz Gwengolo]] : en em vodañ a ra kentañ ministred [[Michelle O'Neill|Hanternoz Iwerzhon]], [[John Swinney|Bro-Skos]] ha [[Rhun ap iorwerth|Kembre]] e [[Kerdiz]] ha kensinañ a reont ur skrid a embann gwir o broioù d'en em ren o-unan. * [[13 a viz Gwengolo]] : e dilennadeg evit parlamant [[Sveden]] ez a ar maout gant sokial-demokrated ar [[Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti]]. * [[9 a viz Gwengolo]] : [[tan-gwall an MV June Aster]] (''skeudenn'') e Filipinez, lazhet ez eus da nebeutañ 76 treizhad ha 13 a zo dianket. * [[6 a viz Gwengolo]] : gant ar strollad eus an tu-dehoù pellañ [[Alternative für Deutschland|Dazeilad evit Alamagn]] ez a ar maout, gant 43,8% eus ar mouezhioù, en dilennadeg evit al Landtag (ar parlamant rannvroel) e [[Saks-Anhalt]]. * [[4 a viz Gwengolo]] : gant bodadeg veur [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] eo kemeret an diviz da implijout evit ar c'hartennoù eus ar bed banndres Eckert IV e-lec'h hini Mercator. * [[2 a viz Gwengolo]] : dilennet eo [[Ülle Madise]] gant parlamant [[Estonia]] da vezañ prezidantez ar vro-se. * [[29 a viz Eost]] : en [[Island]] e sav 52,5% eus ar voterien a-enep adkregiñ da glask mont e-barzh [[Unvaniezh Europa]]. * [[28 a viz Eost]] : marv eo ar roue [[Harald V]] e [[Norvegia]] ; mont a ra e vab [[Haakon VIII Norvegia|Haakon VIII]] da vezañ roue ar vro en e lec'h. * [[27 a viz Eost]] : marvet eo [[Ratko Mladić]], un ofiser bet e penn arme ar [[Republik Srpska (1992-1995)|Republika Srpska]] (Republik Serb, e [[Bosnia ha Herzegovina]]), e-pad [[Brezel Bosnia]] (1992-1996). * [[26 a viz Eost]] : [[dour-beuz]] war harzoù [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; lazhet ez eus 939 den da nebeutañ ha 3900 all a zo dianket. * [[20 a viz Eost]] : dilennet eo [[Mirza Fakhrul Islam Alamgir]] da brezidant [[Bangladesh]]. {{diac'hubiñ}} <noinclude> [[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]] </noinclude> k4kurb5hykfagh8it2apgdl12j8hk5p 0 84981 2200174 2175100 2026-09-16T21:41:12Z Redaktor GLAM 81941 Higher resolution version of image 2200174 wikitext text/x-wiki [[File:Offterdinger Rotkappchen (2).jpg|thumb|upright 1.2|Kontadenn Kabellig Ruz, gwelet gant [[Carl Offterdinger]]]] An doare-renkañ''' Aarne-Thompson''', a denn d’ar [[gwerinoniezh|werinoniezh]], zo un doare da renkañ pe da glenkañ ar c’hontadennoù-pobl hervez patromoù. Boulc’het e oa bet gant ar [[Finlandad]] [[Antti Aarne]], ha kendalc’het gant ar [[Stadunanad]] [[Stith Thompson]]. == Istor == Ur bern kontadennoù-pobl zo bet dastumet adalek an XIXvet kantved, ha kalz anezhe a gaver o far e broioù all. En deroù ne denne doare-renkañ Aarne ha Thompson (''AT'') nemet d’ar c’hontadennoù dre gomz [[Europa (kevandir)|europat]] ha d’ar re deveret diwarne. == Framm == Dre ma kemm anvioù ar c'hontadennoù eus an eil bro d'eben ez eus bet roet un niverenn da bep doare : [[Kabellig Ruz]] zo « AT 333 ». Etrebroadel eo renkadur Aarne-Thompson, 4 rumm bras zo, en 2 340 kontadenn renket. *1 → 299 : kontadennoù-loened. *300 → 1199 : kontadennoù « ordinal », rannet etre pemp adrummad. #Kontadennoù marzhus. #Kontadennoù relijiel. #Kontadennoù peragiñ, ma lavarer displegañ perak e vez ruz an heol, du an noz, sall ar mor da skouer. #Kontadennoù-danevelloù #Ar roñfl gennet. *1200 → 1999 : kontadennoù farsus *1200 → 2340 : kontadennoù gant formulennoù, ma vez lavaret hag adlavaret ur frazenn gant an haroz, ha n'o devez ket a zibenn alies. *2400 → 2499 : kontadennoù dirummad. == Kontadennoù–patrom == === Kontadennoù loened=== [[File:Reynard cycle characters.png|thumb|Tudennoù ar ''Roman de Renart'' : ar roue Nobl hag e lez. Skeudenn gant [[Walter Crane]] (1897)]] [[File:Reineke Fuchs - Kaulbach (150110108).jpg|thumb|''Renart''. Skeudenn gant Wilhelm von Kaulbach (1846)]] ;1 → 99 – Loened gouez *1 → 69 : al louarn (pe ul loen all) korvigellek Diazezet eo ar rummad war rannoù zo eus ar ''[[Roman de Renart]]''. :AT 1 : « laerezh pesked » :AT 2 : « pesketa gant al lost » :AT 2B : « pesketa gant ar baner » (''The Basket Tied to the Wolf's Tail'') :AT 2C [= AT 2B hag AT 2D] : an arzh lakaet da lammat dreist an tan :AT 2D : « al lost kanab devet » :AT 4 : dougen ar filouter a ra van da vout klañv :AT 5 : « dantañ an troad » :AT 6 : « an evn o nijal kuit eus genoù ar preizher » (abadenn al louarn hag ar c’hilhog er ''Roman de Renart'') :AT 7 : « galv an tri anv gwezenn » :AT 9 : « ar c’homper fall » (''The Unjust Partner'') :AT 9B : « rannañ an eost » , ma ya pep tra gant al louarn :AT 9C : « aozañ koan, ha skañv yod al louarn » :AT 15 : « louarn paeron » (''Laerezh amann pe mel ''), kazh ha logod en ur gevred :AT 30 : « ar bleiz kouezhet er puñs » :AT 32 : « puñs an daou gelorn » :AT 34 : « ar bleiz a lamm en dour da dapout al loar a gred bezañ fourmaj » :AT 49 : « an arzh hag ar mel » ;100 → 149 – Loened all ;150 → 175 – Tud ha loened gouez :AT 150 : « teir gwirionez al louarn » (''Advice of the Fox'') :AT 150 : « tri c'huzul an evn » (''The Advice of the Bird'') :AT 151 : « loened gennet gant tud » (''The Man Teaches Bears to Play the Fiddle'') :AT 153 : « spazhañ ar bleiz (pe an arzh) » (''The Gelding of the Bear and the Fetching of Salve'') :AT 150 : « "boued arzh" » (''"Bear-Food"'') :AT 154* : « prof d'ar bleiz » (''Present to the Wolf'') :AT 155 : « loen dizanaoudek » (''The Ungrateful Serpent Returned to Captivity'') :AT 157 : « deskiñ doujañ an dud » (''Learning to Fear Men'') === Kontadennoù « ordinal » === ;560 → 649 – Traezoù hud :AT 565 : Ar vilin burzhudus ;780 → 791 – Ar wirionez deuet war wel :AT 780 : An askorn a gan :AT 791 : Ar Salver ha sant Pêr o klask bod ;800 → 809 – Ar baradoz :AT 800 : Ar c’hemener er baradoz :AT 802 : Ar c’houer er baradoz (''The Peasant in Heaven'') === Kontadennoù gant formulennoù === ;2200 → 2299 – Kontadennoù da dapout :AT 2250 : kontadennoù diechu (''Unfinished Tales'') ; da skouer : An alc’hwez aour, gant Grimm ;2300 → 2399 – Kontadennoù all gant formulennoù === Kontadennoù dirummad === Dirummad eo ar c'hontadennoù AT 2400 → 2499. == Levrlennadur == * {{de}} Antti Aarne, ''Verzeichnis der Märchentypen'', Academia Scientiarum Fennica, coll. « Folklore Fellow's Communications, 3 », [[Helsinki]], 1910, 66 p. * {{en}} Antti Aarne, Stith Thompson, ''The Types of the Folk-Tale : A Classification and Bibliography'', Academia Scientiarum Fennica, coll. « Folklore Fellow's Communications, 74 », Helsinki, 1928, 279 p. * {{en}} Antti Aarne, Stith Thompson, ''The Types of the Folktale : A Classification and Bibliography'', Second Revision, Academia Scientiarum Fennica, coll. « Folklore Fellow's Communications, 184 », Helsinki, 1961, 588 p. * {{en}} Hans-Jörg Uther, ''The Types of International Folktales : A Classification and Bibliography Based on the System of Antti Aarne and Stith Thompson'', Academia Scientiarum Fennica, coll. « Folklore Fellow's Communications, 284-286 », Helsinki, 2004.&nbsp;– 3 vol. : ''Part I : Animal Tales, Tales of Magic, Religious Tales, and Realistic Tales, with an Introduction'', 619 p. ; Part II : ''Tales of the Stupid Ogre, Anecdotes and Jokes, and Formula Tales'', 536 pages ; ''Part III : Appendices'', 285 p. * {{fr}} Josiane Bru, [https://web.archive.org/web/20100125224045/http://afas.imageson.org/document319.html « Le repérage et la typologie des contes populaires : Pourquoi ? Comment ? »], e-barzh ''Bulletin des adhérents de l'AFAS'', n14 (automne 1999). * {{fr}} Paul Delarue, Marie-Louise Ténèze, ''Le Conte populaire français'', embannadur en ul levr eus ar peder levrenn embannet etre 1976 ha 1985, Maisonneuve et Laroze, en dastumad « Références », Paris, 2002 {{ISBN|2-7068-1572-8}}.&nbsp;– An titl en e hed : ''Le Conte populaire français : Catalogue raisonné des versions de France et des pays de langue française d'outre-mer : Canada, Louisiane, Îlots français des États-Unis, Antilles française, Haïti, Île Maurice, La Réunion'' : t.&nbsp;1 (1957), Contes merveilleux AT&nbsp;300 à AT&nbsp;366 ; t.&nbsp;2 (1964) : Contes merveilleux AT&nbsp;400 à AT&nbsp;736A ; t.&nbsp;3 (1976) : Contes d'animaux AT&nbsp;1 à AT&nbsp;295 ; t.&nbsp;4 vol.&nbsp;1 (1985) : Contes religieux AT&nbsp;750A à AT&nbsp;844. * {{fr}} Marie-Louise Ténèze (gant Josiane Bru), ''Le Conte populaire français : Contes-nouvelles'', CTHS, dastumad « Références de l'ethnologie », Paris, 2000. [[Rummad:Kontadennoù]] blg8o2ac2yztipgzk3nxibn8i8xzfbs 0 84989 2200177 2174458 2026-09-16T22:02:12Z Redaktor GLAM 81941 Higher resolution version of image 2200177 wikitext text/x-wiki [[Restr:Einband.gold.19.jh.jpg|thumb|Johann Wolfgang von Goethe: ''Reineke Fuchs''. Golo embannadur Cotta (1846)]] '''Reineke Fuchs''' zo ur [[Barzhoniezh|varzhoneg]] veur [[alamanek]] gant [[Goethe]], embannet e [[1794]]. Rannet eo e daouzek kan e gwerzennoù mod [[Homeros]] (c'hwec'htroadegoù), savet gantañ diwar skridoù eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]] anavezet e meur a vro, evel ar ''[[Roman de Renart]]'' e galleg, pe ''[[Reineke de Vos]]'', en alamaneg-izel, embannet e [[Lübeck]] e [[1498]]. ==E brezhoneg== Lakaet eo bet e brezhoneg gant [[Jakez Riou]] hag embannet gant Gwalarn e [[1936]] gant an titl ''Troiou-kamm [[Alanig al Louarn]]''<ref>[http://br.wikisource.org/w/index.php?title=Troiou-kamm_Alanig_al_Louarn&oldid=29040 Wikimammenn]</ref>. Adembannet eo bet e [[skolveurieg]] gant [[Emgleo Breiz]] e [[2000]] ha gant [[An Alarc'h (ti-embann)|An Alarc'h]] e [[2011]] e [[peurunvan]]. Heuliañ a reas Jakez Riou testenn Goethe dre vras, nemet lakaat a reas an istor da c'hoarvezout e Breizh. Skarzhañ a reas koulskoude an abadennoù amourousted etre al louarn hag ar vleizez ; skarzhañ a reas ivez pajennoù flemmus Goethe a-enep pennoù bras an [[Kristeniezh|Iliz]] rak disheñvel e oa he stad e Frañs e [[1930]] diouzh ar pezh e oa da vare ar [[renad kozh]]. Hag ouzhpennañ a reas un diwezh kentelius : kastizet e rank bezañ Alanig, koll a ra e lost ha mervel nepell goude. Oberenn Goethe a echu war-lerc'h an emgann-daou, pa 'z eo bet al louarn anvet da vinistr ar justis, gant ur gentel disheñvel a-walc'h : "E-giz-se e tro ar bed, e-giz-se e troio". == Lennegezh == *Helmut de Boor (Hrsg), ''Die deutsche Literatur: Texte und Zeugnisse. Bd. 1. Mittelalter''. S.738 -752. München, 1988 {{ISBN|978-3-406-01948-7}} *Nicholas Boyle, ''Goethe. Der Dichter in seiner Zeit. Bd. 2: 1790 – 1803.'' S.194 - 196. Frankfurt am Main. 2004 {{ISBN|978-3-458-34750-7}} *Karl Otto Conrady, ''Goethe - Leben und Werk.'' S.577 - 580. Düsseldorf und Zürich, 1994 {{ISBN|978-3-538-06638-0}} *Richard Friedenthal, ''Goethe – sein Leben und seine Zeit.'' S.411 - 412. R. Piper Verlag München, 1963 *Gerhard Schulz, ''Die deutsche Literatur zwischen Französischer Revolution und Restauration. Teil 1. Das Zeitalter der Französischen Revolution: 1789 - 1806.'' S.322 - 323. München 1983 {{ISBN|978-3-406-00727-9}} *Gero von Wilpert: ''Goethe-Lexikon.'' S.879. Stuttgart 1998 {{ISBN|978-3-520-40701-6}} <gallery mode="packed" heights="220px" style="padding-top:25px;"> Reynke.titel.jpg|''Reynke de vos'' (1498)<br>[[Herzog August Bibliothek]], [[Wolfenbüttel]] Reineke Fuchs - Kaulbach (150110537).jpg|Skeudenn eus ''Reineke Fuchs'' gant [[Wilhelm von Kaulbach]] (1846) DBPB 1949 62 Johann Wolfgang von Goethe.jpg|[[Johann Wolfgang von Goethe]] dirak ur skeudenn tennet eus '''Reineke Fuchs''', engravet gant [[Johann Heinrich Lips]], war un timbr alaman eus 1949 </gallery> == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kontadennoù alamanek]] [[Rummad:Goethe]] [[Rummad:Lennegezh alamanek an XVIIIvet kantved]] 0uj32tarrywz6x77yv7s3jxb4zunqet 0 98679 2200172 2096593 2026-09-16T21:12:14Z Kestenn 14086 Freskaet ar boblañs + daveenn 2200172 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bloomington''' zo ur gêr lec'hiet e gevred [[Minnesota]], er [[Stadoù-Unanet]]. E 2020 e oa {{formatnum:89987}} a annezidi enni<ref>{{en}} ''[https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/bloomingtoncityminnesota/POP010210 Bloomington city, Minnesota]'', United States Census Bureau (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. <gallery> Bloomingtontownhall.jpg|An ti-kêr Water Park of America.jpg|''Water Park of America'' Minnesota Center 5.jpg|''Minnesota Center'' Mall of America-2005-05-29.jpg|''Mall of America'' </gallery> == Liammoù diavaez == * {{en}} [http://www.ci.bloomington.mn.us/ Lec'hienn ofisiel] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Commonscat|Bloomington, Minnesota}} [[Rummad:Kêrioù Minnesota]] pf6iqf73un2cn87kuvl1kxa1e67pecc 0 101123 2200192 2123784 2026-09-17T09:53:20Z Dishual 612 2200192 wikitext text/x-wiki Ul [[livouriezh|livourez]] vreizhat eo '''Gigi Ar Merdy''', ganet er bloavezhioù 40 e [[Pondivi]]<ref>[http://www.sautron.fr/var/storage/original/application/0b1d8c352c97f06b8dca6f6a1df85ada.pdf ''Sautron.fr'']</ref> a-raok mont da vevañ da [[Gourin|C'hourin]]. E [[Bro-Naoned]] emañ o chom hag o livañ. '''Ginette Quesne''' eo hec'h anv gwir. Skolaerez eo bet e kêr [[Santez-Lusenn]] e [[Kanton Kerc'hfaou]] e [[Liger-Atlantel]].<br /> E Skol an Arzoù-Kaer Naoned he deus desket tresañ ha livañ. Kemer perzh a ra Gigi ar Merdy er gevredigezh anvet [[Spered Kelt]] a-gevret gant arzourien all (livourien, kizellerien, skrivagnerien, h.a.). Skrivet he deus ul levr ivez, ''Croisez l'Ankou, restez Zen'', embannet gant embannadurioù Opéra<ref>LE MERDY Gigi, COPIN Henri, PHILIBERT Henri, ''Croisez l'Ankou, restez zen'', [https://web.archive.org/web/20120928010411/http://editions-opera.fr/beaux-livres.htm Éditions Opéra], Naoned, 2012, ISBN 978-2-35370-082-0</ref>. ==Liamm diavaez== * [https://web.archive.org/web/20120718054940/http://www.gigi-le-merdy.fr/ Lec'hienn Gigi Ar Merdy] == Notennoù == <references /> {{DEFAULTSORT:Merdy, Gigi, ar}} [[Rummad:Livourezed Breizh an XXvet kantved]] dvzqc4q1ro2x5o8akn0cjs4wyepshy7 0 101351 2200129 1931107 2026-09-16T16:19:17Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200129 wikitext text/x-wiki [[Restr:Montfaucon2.jpg|thumb|250px|Krouglec'h Montfaucon]] [[Restr:ExecutionMarigny.jpg|thumb|250px|Marv [[Enguerrand de Marigny]], teñzorer ar roue gall [[Fulup IV (Bro-C'hall)|Fulup IV]], e krouglec'h Montfaucon en 1315, hervez un engravadur eus an XIXvet kantved.]] '''Montfaucon''' a zo un dorgenn ma oa bet savet ur [[krouglec'h |c'hrouglec'h]], en hanternoz da [[Pariz|Bariz]] er Grennamzer, ma veze krouget torfedourien, pe degaset korfoù tud bet kondaonet ha lakaet d'ar marv e kêr, hag ispilhet neuze da vezañ debret gant an evned. Padout a reas ar c'hrouglec'h eno betek amzer ar roue gall [[Loeiz XIII]]. ==Liamm diavaez== * [https://web.archive.org/web/20051129154628/http://www.ac-rouen.fr/pedagogie/equipes/lettres/francais/dernier/gibet.htm Krouglec'h Montfaucon hervez Victor Hugo e dibenn e romant ''Notre-Dame de Paris''] [[Rummad:Savadurioù Pariz]] 711dnntkhcmqlkw7r89v31fqjpa2u52 0 104860 2200131 2177045 2026-09-16T16:31:43Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200131 wikitext text/x-wiki [[Restr:Flag_of_Syrian_Kurdistan.svg|thumbnail|Banniel Kurdistan ar C'hornôg]] [[Restr:Rojavaye Kurdistane bajar ku.png|thumb|Kartenn eus Siria ma weler Kurdistan ar C'hornôg, en norzh d'al linenn ruz (kartenn gurdek).]] '''Kurdistan Siria''' (''Kurdistana Sûriyê'' e [[kurdeg]]), pe '''Kurdistan ar C'hornôg''' (''Kurdistana Rojava'', ''Rojavayê Kurdistanê'' e kurdeg), ent-berr '''Rojava''' ("kornôg"), eo an anv a roer d’ar rannoù eus [[Siria]] a zo annezet gant [[Kurded]], e hanternoz hag e biz ar stad-se, war harzoù [[Turkia]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160305064928/http://www.akb.bzh/spip.php?article721 Amitiés kurdes de Bretagne, pennad, 26/08/2013]</ref>. A-gozh eo annezet ar c’hornadoù-se gant Kurded ha lakaet e voent e-barzh Siria, pa voe savet ar stad-se e dibenn ar [[Brezel-bed Kentañ]], tra ma oant en [[Impalaeriezh Otoman]] diagent. Ul lodenn eo Kurdistan Siria eus un hollad brasoc’h, [[Kurdistan]], hag en em astenn war meur a stad eus ar [[Reter-Nesañ]] : Turkia, [[Irak]] hag [[Iran]]. Etre ur milion ha tri milion a dud zo o chom e Kurdistan Siria, war ur gorread etre 12 000 ha 15 000 km²<ref>[https://web.archive.org/web/20151005161813/http://www.axl.cefan.ulaval.ca/asie/syrie.htm Les Kurdes de Syrie, Université Laval, Québec]</ref>. [[Efrîn]] (Afrin), [[Kobanê]] (Ayn al-Arab) ha [[Qamişlo]] (Qamishli) eo ar c’hêrioù brasañ en toleadoù-se. Kurded a gaver ivez e kêrioù bras all eus Siria, evel [[Damask]]. Abaoe 2012 ha deroù ar [[Brezel diabarzh Siria|brezel diabarzh e Siria]] ez eus un darn eus Kurdistan Siria etre daouarn strolladoù kurd armet<ref>[http://yabzh.com/2013/01/ar-gurdedo-stalian-o-emrenerezh ''Ar Gurded o staliañ o emrenerezh'', Ya !, 18/01/2013] ; Bremañ, Gouere-Eost 2013, p. 6.</ref>, met da dalañ o deus ouzh ar [[Stad Islamek]]. <gallery mode="packed" heights="150px"> Restr:Rojava february 2014.png|Kurdistan Siria, 2014 Restr:Rojava june 2015.png|Kurdistan Siria, 2015 Restr:Northern Syria - Rojava october 2016.png|Kurdistan Siria, 2016 Restr:Rojava April 2018.png|Kurdistzn Siria, Ebrel 2018 </gallery> ==Gwelet ivez== *[[Kurdistan]] ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Kurdistan]] [[Rummad:Siria]] q6mq9jcuuw78o4ays09a7kz2tgwouz0 0 116810 2200135 1932657 2026-09-16T17:01:06Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200135 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Lapoutroie | anvYezh = Schnierlach | Yezh = elzasek | anvOfisiel = Lapoutroie | skeudenn = Lapoutroie 009.JPG | alc'hwez = Pan erruer e Lapoutroie. | logo = | bro = [[Elzas]] | rannvro = [[Grand Est]] | departamant = [[Roen-Uhel]] | arondisamant = [[Arondisamant Kolmar-Rappoltsweiler|Kolmar-Rappoltsweiler]] | kanton = [[kanton Sainte-Marie-aux-Mines|Sainte-Marie-aux-Mines]] | etrekumuniezh = Communauté de communes de la Vallée de Kaysersberg | bro velestradurel = | maer = Jean-Marie Muller | amzer-gefridi = 2014-2020 | gorread = 21.12 | hedred = 7.17027777778 | ledred = 48.1533333333 | uk = | ubi = 329 | ubr = 1221 }} '''Lapoutroie''' (e [[galleg]]), pe ''Schnierlach'' (en [[elzaseg]] hag en [[alamaneg]]), pe ''Lè Peutraille'' (e [[welcheg]]), zo ur gêrig eus [[Elzas]]. Pennlec'h [[kanton Lapoutroie]] e oa betek 2014. Lec'hiet eo en departamant [[Roen-Uhel]], en [[arondisamant Kolmar-Rappoltsweiler]], etre ar winieg hag ar menez, 18 [[metr|km]] er gwalarn da gêr [[Kolmar|Golmar]]. <gallery> Lapoutroie 018.JPG|Gwel war kornaoueg Lapoutroie. Lapoutroie 030.JPG|Pennstraed Lapoutroie. Lapoutroie B 051.JPG|Kalvar, {{XVvet}} kantved. </gallery> ==Yezh== N'eo ket elzaseg eo yezh istorel ar c'hornad, met ar [[welcheg]]. ==Menez== Er gumun emañ ar menez anvet '' lo Faudé'' hag a vije bet, a gred lod, ul lec'h keheliñ d'an drouized. ==Keuz== * https://web.archive.org/web/20150328233145/http://www.societe.com/societe/fromagerie-du-pays-welsche-399663210.html [[Rummad:kumunioù Elzas]] [[Rummad:Kumunioù Roen-Uhel]] 5a3ds79wimf9w02bbgasosoaq2aybka 0 119663 2200178 1959572 2026-09-16T22:28:41Z ~2026-50135-16 94061 2200178 wikitext text/x-wiki *''Ur pennad [[Carlo Emanuele]] zo.'' [[File:Ritratto di Carlo Emanuele III.png|thumb|Carlo Emanuele III]] '''Carlo Emanuele III''' ganet e [[Torino]] e 1701, ha marvet eno e 1773, a voe [[roue Sardigna]], [[dug Savoia]] ha priñs [[Piemonte]] adal 1730 betek 1773. Mab e oa da [[Vittorio Amadeo II]] hag [[Anne-Marie d'Orléans]]. ==E vuhez== Eil mab e dud e oa. Pennhêr e dad e teuas da vout goude marv e vreur henañ e 1715 (bloavezh marv ar roue gall [[Loeiz XIV]]). Ret e voe dezhañ gortoz e 29 bloaz avat evit mont da roue en 1730, pa zilezas e dad ar galloud. Klask a reas e dad adkemer ar galloud ha Carlo Emanuele d'e gas en harlu da gastell [[Moncalieri]]. Bec'h en doe gant an Iliz katolik rak berzet en devoa belegiñ gwazed hep e aotre, ha teurel a reas e grabanoù war madoù ar pab en e rouantelezh. En 1733 da vare [[brezel Hêrezh pologn]] ez eas a-du gant Bro-C'hall ha Spagn a oa o klask gwanaat Aostria. Hag eñ da gas ar gevredidi da aloubiñ dugelezh Milano, da gemer Pavia, ha da drec'hiñ an arme aostrian e [[Guastalla]]. Pa voe sinet [[feur-emglev Vienna (1738)]] e tapas un toullad douaroù diwar-goust an Impalaeriezh Santel, en o zouez Tortone ha Novare. Ouzhpenn-se -se e oa bet roet dezhañ ur briñsez da zimeziñ : [[Élisabeth-Thérèse de Lorraine]], c'hoar-gaer da Maria Teresia, an hini a oa pennhêrez an [[impalaer santel]] [[Karl VI an Impalaeriezh Santel]]. ==Dimezioù ha bugale== [[File:Famiglia Reale Sabauda di Re Carlo Emanuele III.jpg|thumb|''Tiegezh ar roue Carlo Emanuele III'', gant [[Giuseppe Duprà]].]] Teir gwech e timezas Carlo Emanuele III ha teir gwech ec'h intañvas. [[File:AnnaChristineSulzbSavoy.jpg|thumb|[[Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach]], priñsez Piemonte]] *E [[1722]] e timezas da [[Anna Christine Luise von Pfalz-Sulzbach]] ([[1704]] - [[1723]]), a varvas d'an 18 a viz Meurzh, da 21 bloaz, goude genel ur mab : **[[Vittorio Amedeo Savoia (1723 - 1725)|Vittorio Amedeo]] ([[1723]] - [[1725]]). [[File:Polyxena of Hesse-Rotenburg, Queen of Sardinia - Palace of Venaria.jpg|thumb| [[Polissena d'Assia-Rheinfels-Rotenburg]] ]] *E [[1724]] ec'h addimezas da [[Polyxena von Hessen-Rotenburg-Rheinfels]] ([[1706]] - [[1735]]), keniterv d'e bried kentañ, ha c'hwec'h bugel o doe: **[[Vittorio Amedeo III]] ([[1726]] - [[1796]]), dug Savoia, adal 1773 [[roue Sardigna]]; **[[Eleonora Maria Teresa Savoia|Eleonora di Savoia]], ([[1728]] - [[1781]]); **[[Maria Luisa di Savoia (1729-1767)|Maria Luisa di Savoia]], ([[1729]] - [[1767]]); **[[Maria Felicita di Savoia]], ([[1730]] - [[1801]]); **[[Emanuele Filiberto di Savoia (1731 - 1735)|Emanuele Filiberto di Savoia]], dug Aosta ([[1731]] - [[1735]]); ** Carlo Francesco Romualdo di Savoia, ([[1733]] - [[1733]]). Mervel a reas Polyxena da 29 bloaz. [[File:Elisabetta Teresa di Lorena.jpg|thumb| ]] *E [[1737]], da drede pried e kemeras [[[[Elisabeth-Thérèse de Lorraine]] ([[1711]] - [[1741]]), c'hoar d'an [[Impalaer santel]] [[Frañsez Iañ an Impalaeriezh Santel|Frañsez Iañ]], ha tri mab o doe: **[[Carlo Francesco di Savoia]] (1 Kerzu [[1738]] - 25 Meurzh [[1745]]), dug Aosta; ** Maria Vittoria Margherita di Savoia ( [[1740]] - [[1742]]); **[[Benedetto Maria Maurizio di Savoia]] (21 Mezheven [[1741]] - 4 Genver [[1808]]), dug Chiablese ([[1741]]-[[1796]]) ha markiz Ivrea ([[1796]] - [[1808]]), a zimezas d'e nizez [[Maria Anna di Savoia]] ([[1757]]-[[1824]]), merc'h da [[Vittorio Amedeo III]], divugel. [[Rummad:Ganedigezhioù 1701]] [[Rummad:Marvioù 1773]] [[Rummad:Tiegezh Savoia]] [[Rummad:Duged Savoia]] [[Rummad:Rouaned Sardigna]] 5rw9cyu7565y9l55agjnmbomn71bv5p 0 124533 2200122 2142605 2026-09-16T14:53:55Z Dishual 612 2200122 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Flag Schutzstaffel.svg|thumb|Banniel ar Schutzstaffel]] [[Restr:Standarte für die Leibstandarte SS Adolf Hitler 1940.svg|thumb|Gitonioù ar [[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler]]]] Ar '''Waffen-SS''' – {{LFE-de|[ˈvafən.ɛs.ɛs]}}, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ ''(SchutzStaffel, SS)'' armet ''(Waffen)'' » – a oa ur skourr milourel d'ar [[SS|Schutzstaffel]] (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an [[Allgemeine SS]] (SS hollek), ar [[Sicherheitsdienst]] (servij surentez) hag an [[SS-Totenkopfverbände]] (unvezioù Penn-marv). Gant [[Heinrich Himmler]] e voe aozet ar Waffen-SS, evel arm [[politikerezh|politkel]] da gentañ.<br> Er penn-kentañ ne veze degemeret er Waffen-SS nemet [[naziegezh|nazied]] rik diuzet dre zezverkoù strizh, lod anezho o vezañ diazezet war damkaniezhoù gouennelour hervez selloù ar strollad nazi. A-feur ma pade an [[Eil brezel-bed]] e voe muioc'h-mui a golloù er Waffen-SS. Goude [[1942]] pergen e rankas pennoù ar skourr digeriñ an dorioù d'an dud a veze lakaet da ''Volksdeutsche'' ("[[Alamagn|alaman]] dre ar bobl") gant an nazied, da lavarout eo tud a orin alaman na oant ket o chom en [[Trede Reich]] ; pelloc'h e voe tutet [[Elzas]]iz ha [[Loren]]iz, dre ret peurvuiañ, alese anv anv gallek ''[[Malgré-nous]]'' a voe roet dezho ; diwezhatoc'h c'hoazh e voe ebarzhet tud eus ar broioù a oa bet aloubet, eus [[Albania]] betek [[Belgia]] hag eus [[Danmark]] betek [[Ukraina]] hep teurel pled d'o orin [[Germania|germanek]] pe get, gant ma youlent stourm dindan banniel an Trede Reich.<br> War-dro ur milion a dud a voe er Waffen-SS e-pad ar brezel ; adalek [[1944]], ur 700&nbsp;000 bennak anezho a oa ann-Alamaned. Komzet e voe neuze eus ar c'hentañ [[lu]] [[europa]]t. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101III-Adendorf-009-14, Russland, SS-Rundfunkberichter bei Aufnahme.jpg|thumb|[[Talbenn ar Reter]] e 1942 un SS-Rundfunkberichter eus ur [[propagandakompanie]]. Skeudenn an aozadur a oa peurlipet gant ar propaganda.]] == Orinoù == Orinoù ar ''Waffen-SS'' a c'hall bezañ kavet en ur strollad 120 SS choazet d'ar 17 a viz Meurzh 1933 gant [[Sepp Dietrich]] evit bezañ ezel eus ar ''Sonderkommando'' Berlin. E miz Du 1933, an aozadur a oa bet brasaet betek 800 den, hag e-kerzh ul lid-koun e [[München]] evit dekvet deiz-ha-blaoz c'hwitadenn [[taol-stad ar breserezh]], ar rejimant a oa bet o touiñ lealded da [[Adolf Hitler]]. An touadennoù a embanne ne oa "touet lealded dezhañ nemetken" hag e oa "un heuliadenn betek ar marv". An unvez a oa ebt anvet Leibstandarte ( unvez gward-korf}}) ''Adolf Hitler'' (LAH). D'an 13 a viz Ebrel 1934, dre urzh Himmler, ar rejimant a oa bet anvet ofisiel al ''[[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler|Leibstandarte SS Adolf Hitler]]'' (LSSAH). == Touadenn ar Waffen-SS == Setu amañ al le a veze graet gant izili nevez ar Waffen-SS. {| |- valign="top" | :''Ich schwöre Dir, Adolf Hitler,'' :''als Führer und Kanzler des Deutschen Reiches,'' :''Treue und Tapferkeit.'' :''Ich gelobe Dir und den von Dir bestimmten :''Vorgesetzten Gehorsam bis in den Tod!'' :''So wahr mir Gott helfe!''<ref>{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=CHUtBQAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=serment+waffen+ss&source=bl&ots=DfyLldWYcL&sig=hZmPESiHdnkuWXY0RZNjhUa5Msc&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjcrZvHqdbKAhVDOBoKHfUoARA4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=serment%20waffen%20ss&f=false ''Sigmaringen gant Jean-Paul Cointet''].</ref> | <div style="width:10px;"></div> | :« Dit-te e touan, [[Adolf Hitler]], :''Führer'' ha kañseller an impalaeriezhoù alaman, :fealded ha kalonegezh. :Prometiñ a ran dit ha d'ar re zilennet ganit :sentiñ d'ar pennoù betek ar marv ! :Doue ra 'm sikouro da vout ken gwirion ! » |- |} * Evit doare, an izili nann-alaman ne douent nemet d'ar ''Führer'', ne douent ket d'ar c'hañseller<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20161101072721/http://waffen-ss-combattants.fr/00_La%20waffen-ss/000_la%20waffen-ss.htm ''Waffen-SS Combattants'']</ref>. == Pennadoù kar == * [[Rannoù Waffen-SS]] * [[Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Waffen-SS]] [[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]] [[Rummad:Schutzstaffel]] rvr3yj4y4pu4jaaqnzillm4cfsk4igp 2200123 2200122 2026-09-16T14:54:04Z Dishual 612 /* Orinoù */ 2200123 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Flag Schutzstaffel.svg|thumb|Banniel ar Schutzstaffel]] [[Restr:Standarte für die Leibstandarte SS Adolf Hitler 1940.svg|thumb|Gitonioù ar [[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler]]]] Ar '''Waffen-SS''' – {{LFE-de|[ˈvafən.ɛs.ɛs]}}, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ ''(SchutzStaffel, SS)'' armet ''(Waffen)'' » – a oa ur skourr milourel d'ar [[SS|Schutzstaffel]] (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an [[Allgemeine SS]] (SS hollek), ar [[Sicherheitsdienst]] (servij surentez) hag an [[SS-Totenkopfverbände]] (unvezioù Penn-marv). Gant [[Heinrich Himmler]] e voe aozet ar Waffen-SS, evel arm [[politikerezh|politkel]] da gentañ.<br> Er penn-kentañ ne veze degemeret er Waffen-SS nemet [[naziegezh|nazied]] rik diuzet dre zezverkoù strizh, lod anezho o vezañ diazezet war damkaniezhoù gouennelour hervez selloù ar strollad nazi. A-feur ma pade an [[Eil brezel-bed]] e voe muioc'h-mui a golloù er Waffen-SS. Goude [[1942]] pergen e rankas pennoù ar skourr digeriñ an dorioù d'an dud a veze lakaet da ''Volksdeutsche'' ("[[Alamagn|alaman]] dre ar bobl") gant an nazied, da lavarout eo tud a orin alaman na oant ket o chom en [[Trede Reich]] ; pelloc'h e voe tutet [[Elzas]]iz ha [[Loren]]iz, dre ret peurvuiañ, alese anv anv gallek ''[[Malgré-nous]]'' a voe roet dezho ; diwezhatoc'h c'hoazh e voe ebarzhet tud eus ar broioù a oa bet aloubet, eus [[Albania]] betek [[Belgia]] hag eus [[Danmark]] betek [[Ukraina]] hep teurel pled d'o orin [[Germania|germanek]] pe get, gant ma youlent stourm dindan banniel an Trede Reich.<br> War-dro ur milion a dud a voe er Waffen-SS e-pad ar brezel ; adalek [[1944]], ur 700&nbsp;000 bennak anezho a oa ann-Alamaned. Komzet e voe neuze eus ar c'hentañ [[lu]] [[europa]]t. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101III-Adendorf-009-14, Russland, SS-Rundfunkberichter bei Aufnahme.jpg|thumb|[[Talbenn ar Reter]] e 1942 un SS-Rundfunkberichter eus ur [[propagandakompanie]]. Skeudenn an aozadur a oa peurlipet gant ar propaganda.]] == Orinoù == Orinoù ar ''Waffen-SS'' a c'hall bezañ kavet en ur strollad 120 SS choazet d'ar 17 a viz Meurzh 1933 gant [[Sepp Dietrich]] evit bezañ ezel eus ar ''Sonderkommando'' Berlin. E miz Du 1933, an aozadur a oa bet brasaet betek 800 den, hag e-kerzh ul lid-koun e [[München]] evit dekvet deiz-ha-blaoz c'hwitadenn [[taol-stad ar breserezh]], ar rejimant a oa bet o touiñ lealded da [[Adolf Hitler]]. An touadennoù a embanne ne oa "touet lealded dezhañ nemetken" hag e oa "un heuliadenn betek ar marv". An unvez a oa ebt anvet Leibstandarte ( unvez gward-korf) ''Adolf Hitler'' (LAH). D'an 13 a viz Ebrel 1934, dre urzh Himmler, ar rejimant a oa bet anvet ofisiel al ''[[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler|Leibstandarte SS Adolf Hitler]]'' (LSSAH). == Touadenn ar Waffen-SS == Setu amañ al le a veze graet gant izili nevez ar Waffen-SS. {| |- valign="top" | :''Ich schwöre Dir, Adolf Hitler,'' :''als Führer und Kanzler des Deutschen Reiches,'' :''Treue und Tapferkeit.'' :''Ich gelobe Dir und den von Dir bestimmten :''Vorgesetzten Gehorsam bis in den Tod!'' :''So wahr mir Gott helfe!''<ref>{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=CHUtBQAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=serment+waffen+ss&source=bl&ots=DfyLldWYcL&sig=hZmPESiHdnkuWXY0RZNjhUa5Msc&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjcrZvHqdbKAhVDOBoKHfUoARA4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=serment%20waffen%20ss&f=false ''Sigmaringen gant Jean-Paul Cointet''].</ref> | <div style="width:10px;"></div> | :« Dit-te e touan, [[Adolf Hitler]], :''Führer'' ha kañseller an impalaeriezhoù alaman, :fealded ha kalonegezh. :Prometiñ a ran dit ha d'ar re zilennet ganit :sentiñ d'ar pennoù betek ar marv ! :Doue ra 'm sikouro da vout ken gwirion ! » |- |} * Evit doare, an izili nann-alaman ne douent nemet d'ar ''Führer'', ne douent ket d'ar c'hañseller<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20161101072721/http://waffen-ss-combattants.fr/00_La%20waffen-ss/000_la%20waffen-ss.htm ''Waffen-SS Combattants'']</ref>. == Pennadoù kar == * [[Rannoù Waffen-SS]] * [[Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Waffen-SS]] [[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]] [[Rummad:Schutzstaffel]] c45bmr77ooc4z6x95rgxgw7vs4nqgy5 2200124 2200123 2026-09-16T14:54:36Z Dishual 612 /* Orinoù */ 2200124 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Flag Schutzstaffel.svg|thumb|Banniel ar Schutzstaffel]] [[Restr:Standarte für die Leibstandarte SS Adolf Hitler 1940.svg|thumb|Gitonioù ar [[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler]]]] Ar '''Waffen-SS''' – {{LFE-de|[ˈvafən.ɛs.ɛs]}}, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ ''(SchutzStaffel, SS)'' armet ''(Waffen)'' » – a oa ur skourr milourel d'ar [[SS|Schutzstaffel]] (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an [[Allgemeine SS]] (SS hollek), ar [[Sicherheitsdienst]] (servij surentez) hag an [[SS-Totenkopfverbände]] (unvezioù Penn-marv). Gant [[Heinrich Himmler]] e voe aozet ar Waffen-SS, evel arm [[politikerezh|politkel]] da gentañ.<br> Er penn-kentañ ne veze degemeret er Waffen-SS nemet [[naziegezh|nazied]] rik diuzet dre zezverkoù strizh, lod anezho o vezañ diazezet war damkaniezhoù gouennelour hervez selloù ar strollad nazi. A-feur ma pade an [[Eil brezel-bed]] e voe muioc'h-mui a golloù er Waffen-SS. Goude [[1942]] pergen e rankas pennoù ar skourr digeriñ an dorioù d'an dud a veze lakaet da ''Volksdeutsche'' ("[[Alamagn|alaman]] dre ar bobl") gant an nazied, da lavarout eo tud a orin alaman na oant ket o chom en [[Trede Reich]] ; pelloc'h e voe tutet [[Elzas]]iz ha [[Loren]]iz, dre ret peurvuiañ, alese anv anv gallek ''[[Malgré-nous]]'' a voe roet dezho ; diwezhatoc'h c'hoazh e voe ebarzhet tud eus ar broioù a oa bet aloubet, eus [[Albania]] betek [[Belgia]] hag eus [[Danmark]] betek [[Ukraina]] hep teurel pled d'o orin [[Germania|germanek]] pe get, gant ma youlent stourm dindan banniel an Trede Reich.<br> War-dro ur milion a dud a voe er Waffen-SS e-pad ar brezel ; adalek [[1944]], ur 700&nbsp;000 bennak anezho a oa ann-Alamaned. Komzet e voe neuze eus ar c'hentañ [[lu]] [[europa]]t. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101III-Adendorf-009-14, Russland, SS-Rundfunkberichter bei Aufnahme.jpg|thumb|[[Talbenn ar Reter]] e 1942 un SS-Rundfunkberichter eus ur [[propagandakompanie]]. Skeudenn an aozadur a oa peurlipet gant ar propaganda.]] == Orinoù == Orinoù ar ''Waffen-SS'' a c'hall bezañ kavet en ur strollad 120 SS choazet d'ar 17 a viz Meurzh 1933 gant [[Sepp Dietrich]] evit bezañ ezel eus ar ''Sonderkommando'' Berlin. E miz Du 1933, an aozadur a oa bet brasaet betek 800 den, hag e-kerzh ul lid-koun e [[München]] evit dekvet deiz-ha-blaoz c'hwitadenn [[taol-stad ar breserezh]], ar rejimant a oa bet o touiñ lealded da [[Adolf Hitler]]. An touadennoù a embanne ne oa "touet lealded dezhañ nemetken" hag e oa "un heuliadenn betek ar marv". An unvez a oa bet anvet Leibstandarte ( unvez gward-korf) ''Adolf Hitler'' (LAH). D'an 13 a viz Ebrel 1934, dre urzh Himmler, ar rejimant a oa bet anvet ofisiel al ''[[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler|Leibstandarte SS Adolf Hitler]]'' (LSSAH). == Touadenn ar Waffen-SS == Setu amañ al le a veze graet gant izili nevez ar Waffen-SS. {| |- valign="top" | :''Ich schwöre Dir, Adolf Hitler,'' :''als Führer und Kanzler des Deutschen Reiches,'' :''Treue und Tapferkeit.'' :''Ich gelobe Dir und den von Dir bestimmten :''Vorgesetzten Gehorsam bis in den Tod!'' :''So wahr mir Gott helfe!''<ref>{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=CHUtBQAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=serment+waffen+ss&source=bl&ots=DfyLldWYcL&sig=hZmPESiHdnkuWXY0RZNjhUa5Msc&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjcrZvHqdbKAhVDOBoKHfUoARA4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=serment%20waffen%20ss&f=false ''Sigmaringen gant Jean-Paul Cointet''].</ref> | <div style="width:10px;"></div> | :« Dit-te e touan, [[Adolf Hitler]], :''Führer'' ha kañseller an impalaeriezhoù alaman, :fealded ha kalonegezh. :Prometiñ a ran dit ha d'ar re zilennet ganit :sentiñ d'ar pennoù betek ar marv ! :Doue ra 'm sikouro da vout ken gwirion ! » |- |} * Evit doare, an izili nann-alaman ne douent nemet d'ar ''Führer'', ne douent ket d'ar c'hañseller<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20161101072721/http://waffen-ss-combattants.fr/00_La%20waffen-ss/000_la%20waffen-ss.htm ''Waffen-SS Combattants'']</ref>. == Pennadoù kar == * [[Rannoù Waffen-SS]] * [[Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Waffen-SS]] [[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]] [[Rummad:Schutzstaffel]] g0gb58xbymkzep0voheinyb0inxfnv5 2200126 2200124 2026-09-16T15:11:26Z Dishual 612 2200126 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Flag Schutzstaffel.svg|thumb|Banniel ar Schutzstaffel]] [[Restr:Standarte für die Leibstandarte SS Adolf Hitler 1940.svg|thumb|Gitonioù ar [[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler]]]] Ar '''Waffen-SS''' – {{LFE-de|[ˈvafən.ɛs.ɛs]}}, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ ''(SchutzStaffel, SS)'' armet ''(Waffen)'' » – a oa ur skourr milourel d'ar [[SS|Schutzstaffel]] (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an [[Allgemeine SS]] (SS hollek), ar [[Sicherheitsdienst]] (servij surentez) hag an [[SS-Totenkopfverbände]] (unvezioù Penn-marv). Gant [[Heinrich Himmler]] e voe aozet ar Waffen-SS, evel arm [[politikerezh|politkel]] da gentañ.<br> Er penn-kentañ ne veze degemeret er Waffen-SS nemet [[naziegezh|nazied]] rik diuzet dre zezverkoù strizh, lod anezho o vezañ diazezet war damkaniezhoù gouennelour hervez selloù ar strollad nazi. A-feur ma pade an [[Eil brezel-bed]] e voe muioc'h-mui a golloù er Waffen-SS. Goude [[1942]] pergen e rankas pennoù ar skourr digeriñ an dorioù d'an dud a veze lakaet da ''Volksdeutsche'' ("[[Alamagn|alaman]] dre ar bobl") gant an nazied, da lavarout eo tud a orin alaman na oant ket o chom en [[Trede Reich]] ; pelloc'h e voe tutet [[Elzas]]iz ha [[Loren]]iz, dre ret peurvuiañ, alese anv anv gallek ''[[Malgré-nous]]'' a voe roet dezho ; diwezhatoc'h c'hoazh e voe ebarzhet tud eus ar broioù a oa bet aloubet, eus [[Albania]] betek [[Belgia]] hag eus [[Danmark]] betek [[Ukraina]] hep teurel pled d'o orin [[Germania|germanek]] pe get, gant ma youlent stourm dindan banniel an Trede Reich.<br> War-dro ur milion a dud a voe er Waffen-SS e-pad ar brezel ; adalek [[1944]], ur 700&nbsp;000 bennak anezho a oa ann-Alamaned. Komzet e voe neuze eus ar c'hentañ [[lu]] [[europa]]t. Ar Waffen-SS a oa ebt klablus eus torfedoù niverus. Evel lodenn eus an SS, e voe berzhet evel aozadur torfederezh e-kerzh [[Prosezioù Nürnberg]] e 1946,<ref name=proceedings>{{cite web |title=Nuremberg Trial Proceedings, Volume 22 'Two Hundred and Seventeenth Day: Monday, 30 September 1946' |volume=22 |work=[[Avalon Project]] |publisher=Lillian Goldman Law Library |url=http://avalon.law.yale.edu/imt/09-30-46.asp}}</ref> dre ma oa bet o kemer perzh er [[Shoah]], [[Porajmos]], ha [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] diniverus, evel lazhadegoù [[prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]<ref name="proceedings" /> ha lazhadegoù a-yoc'h trevourien,<ref name="proceedings" /> alies e-kerzh [[Bandenbekämpfung|oberiadurioù enep partizan]]. Setu perak ar Waffen-SS, er-maez eus ar re rediet, dre vras un drederenn anezho, n'o doa ket bet gwirioù ar soudarded kozh. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101III-Adendorf-009-14, Russland, SS-Rundfunkberichter bei Aufnahme.jpg|thumb|[[Talbenn ar Reter]] e 1942 un SS-Rundfunkberichter eus ur [[propagandakompanie]]. Skeudenn an aozadur a oa peurlipet gant ar propaganda.]] == Orinoù == Orinoù ar ''Waffen-SS'' a c'hall bezañ kavet en ur strollad 120 SS choazet d'ar 17 a viz Meurzh 1933 gant [[Sepp Dietrich]] evit bezañ ezel eus ar ''Sonderkommando'' Berlin. E miz Du 1933, an aozadur a oa bet brasaet betek 800 den, hag e-kerzh ul lid-koun e [[München]] evit dekvet deiz-ha-blaoz c'hwitadenn [[taol-stad ar breserezh]], ar rejimant a oa bet o touiñ lealded da [[Adolf Hitler]]. An touadennoù a embanne ne oa "touet lealded dezhañ nemetken" hag e oa "un heuliadenn betek ar marv". An unvez a oa bet anvet Leibstandarte ( unvez gward-korf) ''Adolf Hitler'' (LAH). D'an 13 a viz Ebrel 1934, dre urzh Himmler, ar rejimant a oa bet anvet ofisiel al ''[[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler|Leibstandarte SS Adolf Hitler]]'' (LSSAH). == Touadenn ar Waffen-SS == Setu amañ al le a veze graet gant izili nevez ar Waffen-SS. {| |- valign="top" | :''Ich schwöre Dir, Adolf Hitler,'' :''als Führer und Kanzler des Deutschen Reiches,'' :''Treue und Tapferkeit.'' :''Ich gelobe Dir und den von Dir bestimmten :''Vorgesetzten Gehorsam bis in den Tod!'' :''So wahr mir Gott helfe!''<ref>{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=CHUtBQAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=serment+waffen+ss&source=bl&ots=DfyLldWYcL&sig=hZmPESiHdnkuWXY0RZNjhUa5Msc&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjcrZvHqdbKAhVDOBoKHfUoARA4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=serment%20waffen%20ss&f=false ''Sigmaringen gant Jean-Paul Cointet''].</ref> | <div style="width:10px;"></div> | :« Dit-te e touan, [[Adolf Hitler]], :''Führer'' ha kañseller an impalaeriezhoù alaman, :fealded ha kalonegezh. :Prometiñ a ran dit ha d'ar re zilennet ganit :sentiñ d'ar pennoù betek ar marv ! :Doue ra 'm sikouro da vout ken gwirion ! » |- |} * Evit doare, an izili nann-alaman ne douent nemet d'ar ''Führer'', ne douent ket d'ar c'hañseller<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20161101072721/http://waffen-ss-combattants.fr/00_La%20waffen-ss/000_la%20waffen-ss.htm ''Waffen-SS Combattants'']</ref>. == Pennadoù kar == * [[Rannoù Waffen-SS]] * [[Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Waffen-SS]] [[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]] [[Rummad:Schutzstaffel]] m4m1x9gobksvfxwrc8aac8xszxcaeki 2200127 2200126 2026-09-16T15:11:49Z Dishual 612 2200127 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Flag Schutzstaffel.svg|thumb|Banniel ar Schutzstaffel]] [[Restr:Standarte für die Leibstandarte SS Adolf Hitler 1940.svg|thumb|Gitonioù ar [[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler]]]] Ar '''Waffen-SS''' – {{LFE-de|[ˈvafən.ɛs.ɛs]}}, ger-ha-ger : « Skouadron gwareziñ ''(SchutzStaffel, SS)'' armet ''(Waffen)'' » – a oa ur skourr milourel d'ar [[SS|Schutzstaffel]] (SS) ; bez' e voe unan eus lodennoù pennañ an SS, gant an [[Allgemeine SS]] (SS hollek), ar [[Sicherheitsdienst]] (servij surentez) hag an [[SS-Totenkopfverbände]] (unvezioù Penn-marv). Gant [[Heinrich Himmler]] e voe aozet ar Waffen-SS, evel arm [[politikerezh|politkel]] da gentañ.<br> Er penn-kentañ ne veze degemeret er Waffen-SS nemet [[naziegezh|nazied]] rik diuzet dre zezverkoù strizh, lod anezho o vezañ diazezet war damkaniezhoù gouennelour hervez selloù ar strollad nazi. A-feur ma pade an [[Eil brezel-bed]] e voe muioc'h-mui a golloù er Waffen-SS. Goude [[1942]] pergen e rankas pennoù ar skourr digeriñ an dorioù d'an dud a veze lakaet da ''Volksdeutsche'' ("[[Alamagn|alaman]] dre ar bobl") gant an nazied, da lavarout eo tud a orin alaman na oant ket o chom en [[Trede Reich]] ; pelloc'h e voe tutet [[Elzas]]iz ha [[Loren]]iz, dre ret peurvuiañ, alese anv anv gallek ''[[Malgré-nous]]'' a voe roet dezho ; diwezhatoc'h c'hoazh e voe ebarzhet tud eus ar broioù a oa bet aloubet, eus [[Albania]] betek [[Belgia]] hag eus [[Danmark]] betek [[Ukraina]] hep teurel pled d'o orin [[Germania|germanek]] pe get, gant ma youlent stourm dindan banniel an Trede Reich.<br> War-dro ur milion a dud a voe er Waffen-SS e-pad ar brezel ; adalek [[1944]], ur 700&nbsp;000 bennak anezho a oa ann-Alamaned. Komzet e voe neuze eus ar c'hentañ [[lu]] [[europa]]t. Ar Waffen-SS a oa bet klablus eus torfedoù niverus. Evel lodenn eus an SS, e voe berzhet evel aozadur torfederezh e-kerzh [[Prosezioù Nürnberg]] e 1946,<ref name=proceedings>{{cite web |title=Nuremberg Trial Proceedings, Volume 22 'Two Hundred and Seventeenth Day: Monday, 30 September 1946' |volume=22 |work=[[Avalon Project]] |publisher=Lillian Goldman Law Library |url=http://avalon.law.yale.edu/imt/09-30-46.asp}}</ref> dre ma oa bet o kemer perzh er [[Shoah]], [[Porajmos]], ha [[Torfed brezel|torfedoù brezel]] diniverus, evel lazhadegoù [[prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]<ref name="proceedings" /> ha lazhadegoù a-yoc'h trevourien,<ref name="proceedings" /> alies e-kerzh [[Bandenbekämpfung|oberiadurioù enep partizan]]. Setu perak ar Waffen-SS, er-maez eus ar re rediet, dre vras un drederenn anezho, n'o doa ket bet gwirioù ar soudarded kozh. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101III-Adendorf-009-14, Russland, SS-Rundfunkberichter bei Aufnahme.jpg|thumb|[[Talbenn ar Reter]] e 1942 un SS-Rundfunkberichter eus ur [[propagandakompanie]]. Skeudenn an aozadur a oa peurlipet gant ar propaganda.]] == Orinoù == Orinoù ar ''Waffen-SS'' a c'hall bezañ kavet en ur strollad 120 SS choazet d'ar 17 a viz Meurzh 1933 gant [[Sepp Dietrich]] evit bezañ ezel eus ar ''Sonderkommando'' Berlin. E miz Du 1933, an aozadur a oa bet brasaet betek 800 den, hag e-kerzh ul lid-koun e [[München]] evit dekvet deiz-ha-blaoz c'hwitadenn [[taol-stad ar breserezh]], ar rejimant a oa bet o touiñ lealded da [[Adolf Hitler]]. An touadennoù a embanne ne oa "touet lealded dezhañ nemetken" hag e oa "un heuliadenn betek ar marv". An unvez a oa bet anvet Leibstandarte ( unvez gward-korf) ''Adolf Hitler'' (LAH). D'an 13 a viz Ebrel 1934, dre urzh Himmler, ar rejimant a oa bet anvet ofisiel al ''[[1añ Panzerdivision SS Leibstandarte Adolf Hitler|Leibstandarte SS Adolf Hitler]]'' (LSSAH). == Touadenn ar Waffen-SS == Setu amañ al le a veze graet gant izili nevez ar Waffen-SS. {| |- valign="top" | :''Ich schwöre Dir, Adolf Hitler,'' :''als Führer und Kanzler des Deutschen Reiches,'' :''Treue und Tapferkeit.'' :''Ich gelobe Dir und den von Dir bestimmten :''Vorgesetzten Gehorsam bis in den Tod!'' :''So wahr mir Gott helfe!''<ref>{{fr}} [https://books.google.fr/books?id=CHUtBQAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=serment+waffen+ss&source=bl&ots=DfyLldWYcL&sig=hZmPESiHdnkuWXY0RZNjhUa5Msc&hl=fr&sa=X&ved=0ahUKEwjcrZvHqdbKAhVDOBoKHfUoARA4ChDoAQgqMAM#v=onepage&q=serment%20waffen%20ss&f=false ''Sigmaringen gant Jean-Paul Cointet''].</ref> | <div style="width:10px;"></div> | :« Dit-te e touan, [[Adolf Hitler]], :''Führer'' ha kañseller an impalaeriezhoù alaman, :fealded ha kalonegezh. :Prometiñ a ran dit ha d'ar re zilennet ganit :sentiñ d'ar pennoù betek ar marv ! :Doue ra 'm sikouro da vout ken gwirion ! » |- |} * Evit doare, an izili nann-alaman ne douent nemet d'ar ''Führer'', ne douent ket d'ar c'hañseller<ref>{{fr}} [https://web.archive.org/web/20161101072721/http://waffen-ss-combattants.fr/00_La%20waffen-ss/000_la%20waffen-ss.htm ''Waffen-SS Combattants'']</ref>. == Pennadoù kar == * [[Rannoù Waffen-SS]] * [[Unwiskoù hag ardamezioù ar Schutzstaffel]] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Waffen-SS]] [[Rummad:Strolladoù hag aozadurioù soudardel lamet e 1945]] [[Rummad:Schutzstaffel]] mz5zqzbw9ixfiqc3qm28gvtyyhum2ep 0 133389 2200119 1758248 2026-09-16T13:11:22Z Couiros22 27307 2200119 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Trichothraupis melanops''}} {{Taxobox Loen|''Trichothraupis<br>melanops''|Tiê-de-topete macho (Trichothraupis melanops).jpg|statud=LC|Ur par}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Passeriformes}} {{Taxobox Familia|Thraupidae}} {{Taxobox Genus|Trichothraupis}} {{Taxobox Anv skiantel|Trichothraupis|[[Jean Cabanis|Cabanis]], [[1850]]}} {{Taxobox Anv skiantel|Trichothraupis melanops|([[Louis Jean Pierre Vieillot|Vieillot]], [[1818]])}} {{Taxobox Echu}} '''''Trichothraupis melanops'''''<ref>N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.</ref> a zo ur [[spesad]] [[golvaneg]]ed eus ar [[kerentiad|c'herentiad]] [[Thraupidae]]. Anvet e voe ''Muscicapa melanops'' (kentanv) da gentañ-penn (e [[1818]]) gant an [[evnoniour]] [[Bro-C'hall|gall]] [[Louis Jean Pierre Vieillot]] ([[1748]]-[[1831]]).<br>Ar spesad nemetañ er genad ''Trichothraupis'' an hini eo. ==Doareoù pennañ== [[Restr:Flickr - Dario Sanches - TIÊ-DE-TOPETE fêmea (Trichothraupis melanops) (1).jpg|kleiz|250px|thumb|Ur barez]] ==Boued== ==Annez== Kavout a reer ar spesad e naoueier reter an [[Andoù]], eus hanternoz [[Perou]] da hanternoz [[Arc'hantina]], e reter [[Paraguay]], kreisteiz [[Brazil]] ha biz Arc'hantina<ref>{{en}} [http://www.worldbirdnames.org/bow/tanagers/ Roadennoù ''IOC World Bird List'' diwar-benn ''Trichothraupis melanops''.]</ref>. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/black-goggled-tanager-trichothraupis-melanops ''Trichothraupis melanops'' war al lec'hienn BirdLife International.] *{{en}} [http://www.iucnredlist.org/details/22722406/0 ''Trichothraupis melanops'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).] ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{Commonscat|Trichothraupis melanops}} [[Rummad:Thraupidae]] a205im54uatbigkwsxwma4i56vn96sp 0 139444 2200180 1978761 2026-09-16T23:56:08Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200180 wikitext text/x-wiki [[File:Afghanistan pulwar sword.jpg|thumb|Semterenn]] Ur '''semterenn'''<ref>[[Geriadur Vallée]], p. 123 ; [[Geriadur Ménard]], p. 254 ; [[Nouveau Dictionnaire Breton-Français/Français-Breton]], p. 717.</ref> zo un doare [[sabrenn]] gromm implijet er [[Reter-Nesañ]]. == Etimologiezh== Amprest digant ar galleg, diwar an anv [[italianek]] ''scimitarra'' (XVvet kantved), eus ar ger [[persek]] šamšīr « kleze », tremenet dre an [[turkeg]]<ref>[https://web.archive.org/web/20170825191605/http://www.cnrtl.fr/lexicographie/Cimeterre Cimeterre], war lec'hienn ar cnrtl.fr</ref>. ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Klezeier]] ewjulav507mhw45ff2jvny6lemyah38 0 149684 2200187 2078639 2026-09-17T09:41:30Z ~2026-50121-01 94067 2200187 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[file:015 St Martin d'Estreaux ( 42620 ).JPG | thumb|Monumant ar re varv e Saint-Martin-d'Estréaux]] '''Monumant ar re varv e Saint-Martin-d'Estréaux''' zo ur monumant e [[Saint-Martin-d'Estréaux]] en [[Aovergn]], savet d'ar soudarded marvet er [[Brezel-bed kentañ]] hag a-enep ar brezel. [[Rummad:Monumantoù ar re varv]] [[Rummad:monumantoù Bro-C'hall]] cgjrywga7wj5cjdh6eoq7mwowlrxen2 2200190 2200187 2026-09-17T09:44:16Z Ar choler 52661 skeudenn doubl 2200190 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Monumant ar re varv e Saint-Martin-d'Estréaux''' zo ur monumant e [[Saint-Martin-d'Estréaux]] en [[Aovergn]], savet d'ar soudarded marvet er [[Brezel-bed kentañ]] hag a-enep ar brezel. [[Rummad:Monumantoù ar re varv]] [[Rummad:monumantoù Bro-C'hall]] esa0g9zynan4rhzzefpthycoyk6cnmo 0 155393 2200184 2197047 2026-09-17T05:59:43Z ~2026-50234-12 94066 hoaxes 2200184 wikitext text/x-wiki * ''Evit ar stad istorel lodenn eus [[Impalaeriezh Rusia]], gwelet [[Novorossiya]]'' ---- {{databox}} [[Restr:New Russia project.svg|thumb|upright 1.4|Raktres Novorossiya{{Legend|#008100|Tiriadoù Republikoù-Pobl Donetsk ha Louhansk}}{{Legend|#b4e61c|Astenn d'ar raktres}}]] [[Restr:War flag of Novorussia.svg|thumb|Banniel brezel]] [[Restr:Coat of Arms of Novorussia.svg|thumb|Skoed ardamez]] '''Novorossiya''', '''Rusia Nevez''' ([[rusianeg]] : Новороссия {{LFE|[nəvɐˈrosʲɪjə]}} ; [[ukraineg]] : Новоросія, romanekadur : ''Novorosiia'' {{LFE|[novoroˈsijɐ]}}), anvet ivez "Unvaniezh ar Republikoù Pobl" (rusianeg : Союз народных республик ''Soyuz narodnykh respublik'' {{LFE|[sɐˈjuz nɐˈroːdnɨx rʲɪˈspublʲɪk]}} ; ukraineg : Союз народних республік, romanekadur: ''Soiuz narodnykh respublik'' {{LFE|[soˈjuz nɐˈrodnɪx resˈpublik]}}) a oa ur c'hevredad graet etre [[Republik Pobl Louhansk]] ha [[Republik Pobl Donetsk]] e reter [[Ukraina]], an div o vezañ tuet gant Rusia. Krog e oad d'ober anv eus "Novorossiya" e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impalaeriezh Rusia a oa bet aloubet gant [[Kozaked]] ha [[Impalaeriezh otoman|Turked]]. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk. == Stummadur == En holl e oa da gaout dek republik da sevel Novorossiya. {| class="wikitable sortable" !Banniel !Anv !Kêr-benn !Tiriad (km²) |- | <span style="display:none">Republik Pobl Donetsk</span>[[File:Flag of the Donetsk Republic (Organisation).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Donetsk]]<br>{{lang|ru|Донецкая Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Донецька Народна Республіка}} || [[Donetsk]] || 26,517 |- | <span style="display:none">[[Republik Pobl Louhansk]]</span>[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (2014).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Louhansk]]<br>{{lang|ru|Луганская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Луганська Народна Республіка}} || [[Luhansk|Lugansk]] (Luhansk) || 26,684 |- | <span style="display:none">Republik Pobl C'harkiv</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl C'harkiv]]<br>{{lang|ru|Харьковская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Харківська Народна Республіка}} || [[Kharkiv|Kharkov]] (Kharkiv) || 31,415 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Dnipropetrovsk</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Dnipropetrovsk]]<br>{{lang|ru|Днепропетровская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Дніпропетровська Народна Республіка}} || [[Dnipro|Dnepropetrovsk]] (Dnipro) || 31,974 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Odessa</span>[[Restr:Flag of None.svg|kreizenn|120x120px|Flag of the Odessa People's Republic.svg]]|| [[Republik Pobl Odessa]]<br>{{lang|ru|Одесская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Одеська Народна Республіка}} || [[Odesa|Odessa]] (Odesa) || 33,310 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Zaporozhe</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Zaporozhe]]<br>{{lang|ru|Запорожская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Запорізька Народна Республіка}} || [[Zaporizhzhia|Zaporozhe]] (Zaporizhzhia) || 27,180 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Kherson</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kherson]]<br>{{lang|ru|Херсонская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Херсонська Народна Республіка}} || [[Kherson]] || 28,461 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Nikolayev</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Nikolayv]]<br>{{lang|ru|Николаевская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Миколаївська Народна Республіка}} || [[Mykolaiv|Nikolayev]] (Mykolaiv) || 24,598 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Sumy</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Sumy]]<br>{{lang|ru|Сумская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Сумська Народна Республіка}} || [[Sumy]] || 23,834 |- | <span style="display:none">Republik Pobl Kirovograd</span>[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kirovograd]]<br>{{lang|ru|Кировоградская Народная Республика}}<br>{{lang|uk|Кіровоградська Народна Республіка}} || [[Kropyvnytskyi|Kirovograd]] (Kropyvnytskyi) || 24,588 |} [[Rummad:Donbas]] [[Rummad:Brezel etre Ukraina ha Rusia]] 3l3znsv9kgpyh2nmifeouw27zzl2b4e 2200186 2200184 2026-09-17T09:28:30Z Ar choler 52661 HTML 2200186 wikitext text/x-wiki * ''Evit ar Stad istorel lodenn eus [[Impalaeriezh Rusia]], gwelet [[Novorossiya]]''. ---- {{databox}} [[Restr:New Russia project.svg|thumb|upright 1.1|Raktres Novorossiya{{Legend|#008100|Tiriadoù Republikoù-Pobl Donetsk ha Louhansk}}{{Legend|#b4e61c|Astenn d'ar raktres}}]] '''Novorossiya''', '''Rusia Nevez''' ([[rusianeg]] : Новороссия {{LFE|[nəvɐˈrosʲɪjə]}} ; [[ukraineg]] : Новоросія ''Novorosiia'' {{LFE|[novoroˈsijɐ]}}), anvet ivez "Unvaniezh ar Republikoù Pobl" (rusianeg : Союз народных республик ''Soyouz narodnykh respublik'' {{LFE|[sɐˈjuz nɐˈroːdnɨx rʲɪˈspublʲɪk]}} ; ukraineg : Союз народних республік ''Soiuz narodnykh respublik'' {{LFE|[soˈjuz nɐˈrodnɪx resˈpublik]}}) a oa ur c'hevredad savet dre vodañ [[Republik Pobl Louhansk]] ha [[Republik Pobl Donetsk]] e reter [[Ukraina]], an div o vezañ tuet gant Rusia. Krog e oad d'ober anv eus "Novorossiya" e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impalaeriezh Rusia a oa bet aloubet gant [[Kozaked]] ha [[Impalaeriezh otoman|Turked]]. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk. == Stummadur == Dek republik en holl a oa da sevel Novorossiya, a vije {{formatnum:278561}} km² he gorread, eleze an hanter eus hini pennvro Frañs. {| class="wikitable sortable" |- ! Banniel !! Anv !! Kêr-benn !! km² |- |[[File:Flag of the Donetsk Republic (Organisation).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Donetsk]]<br><small>{{ru}} Донецкая Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Донецька Народна Республіка</small> || [[Donetsk]] || {{formatnum:26517}} |- |[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (2014).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Louhansk]]<br><small>{{ru}} Луганская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Луганська Народна Республіка</small> || [[Luhansk|Lugansk]] (Luhansk) || {{formatnum:26684}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl C'harkiv]]<br><small>{{ru}} Харьковская Народная Республика}}</small><br><small>{{uk}}Харківська Народна Республіка</small> || [[Kharkiv|Kharkov]] (Kharkiv) || {{formatnum:31415}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Dnipropetrovsk]]<br><small>{{ru}} Днепропетровская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Дніпропетровська Народна Республіка</small> || [[Dnipro|Dnepropetrovsk]] (Dnipro) || {{formatnum:31974}} |- |[[Restr:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Odessa]]<br><small>{{ru}} Одесская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Одеська Народна Республіка</small> || [[Odesa|Odessa]] (Odesa) || {{formatnum:33310}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Zaporozhe]]<br><small>{{ru}} <small>Запорожская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Запорізька Народна Республіка</small> || [[Zaporizhzhia|Zaporozhe]] (Zaporizhzhia) || {{formatnum:27180}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kherson]]<br><small>{{ru}} Херсонская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Херсонська Народна Республіка</small> || [[Kherson]] || {{formatnum:28461}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Nikolayv]]<br><small>{{ru}} Николаевская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Миколаївська Народна Республіка</small> || [[Mykolaiv|Nikolayev]] (Mykolaiv) || {{formatnum:24598}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Sumy]]<br><small>{{ru}} Сумская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Сумська Народна Республіка</small> || [[Sumy]] || {{formatnum:23834}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kirovograd]]<br><small>{{ru}} Кировоградская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Кіровоградська Народна Республіка</small> || [[Kropyvnytskyi|Kirovograd]] (Kropyvnytskyi) || {{formatnum:24588}} |} == Arouezioù == <gallery mode="packed" heights="150px"> Flag of Novorussia.svg|border|[[Banniel]] War flag of Novorussia.svg|Banniel milourel Coat of Arms of Novorussia.svg|[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] </gallery> * [[Ger-stur]] : воля труд! ''volya troud!'' "Youl (ha) labour !" [[Rummad:Donbas]] [[Rummad:Brezel etre Ukraina ha Rusia]] bfaq9by3urf3pzeevg8kcyqrdd1rhsn 2200189 2200186 2026-09-17T09:43:04Z Ar choler 52661 2200189 wikitext text/x-wiki * ''Evit ar Stad istorel lodenn eus [[Impalaeriezh Rusia]], gwelet [[Novorossiya]]''. ---- {{databox}} [[Restr:New Russia project.svg|thumb|upright 1.1|Raktres Novorossiya{{Legend|#008100|Tiriadoù Republikoù-Pobl Donetsk ha Louhansk}}{{Legend|#b4e61c|Astenn d'ar raktres}}]] '''Novorossiya''', '''Rusia Nevez''' ([[rusianeg]] : Новороссия {{LFE|[nəvɐˈrosʲɪjə]}} ; [[ukraineg]] : Новоросія ''Novorosiia'' {{LFE|[novoroˈsijɐ]}}), anvet ivez "Unvaniezh ar Republikoù Pobl" (rusianeg : Союз народных республик ''Soyouz narodnykh respublik'' {{LFE|[sɐˈjuz nɐˈroːdnɨx rʲɪˈspublʲɪk]}} ; ukraineg : Союз народних республік ''Soiuz narodnykh respublik'' {{LFE|[soˈjuz nɐˈrodnɪx resˈpublik]}}) a oa ur c'hevredad savet dre vodañ [[Republik Pobl Louhansk]] ha [[Republik Pobl Donetsk]] e reter [[Ukraina]], an div o vezañ tuet gant Rusia. Krog e oad d'ober anv eus "Novorossiya" e deroù ar stourmoù e reter Ukraina. Meneg zo gant Novorossiya eus un tiriad eus Impalaeriezh Rusia a oa bet aloubet gant [[Kozaked]] ha [[Impalaeriezh otoman|Turked]]. Eno e oa bet broudet Rusianed da zont da vevañ. Rusia hiziv-an-deiz a implij ar meizad-se evit bountañ d'un torr etre an tiriadoù-se hag ar peurrest eus Ukraina e Donetsk ha Louhansk. == Stummadur == Dek republik en holl a oa da sevel Novorossiya, a vije {{formatnum:278561}} km² he gorread, eleze an hanter eus hini pennvro Frañs. {| class="wikitable sortable" |- ! Banniel !! Anv !! Kêr-benn !! km² |- |[[File:Flag of the Donetsk Republic (Organisation).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Donetsk]]<br><small>{{ru}} Донецкая Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Донецька Народна Республіка</small> || [[Donetsk]] || {{formatnum:26517}} |- |[[File:Flag of the Lugansk People's Republic (2014).svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Louhansk]]<br><small>{{ru}} Луганская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Луганська Народна Республіка</small> || [[Luhansk|Lugansk]] (Luhansk) || {{formatnum:26684}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl C'harkiv]]<br><small>{{ru}} Харьковская Народная Республика}}</small><br><small>{{uk}}Харківська Народна Республіка</small> || [[Kharkiv|Kharkov]] (Kharkiv) || {{formatnum:31415}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Dnipropetrovsk]]<br><small>{{ru}} Днепропетровская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Дніпропетровська Народна Республіка</small> || [[Dnipro|Dnepropetrovsk]] (Dnipro) || {{formatnum:31974}} |- |[[Restr:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Odessa]]<br><small>{{ru}} Одесская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Одеська Народна Республіка</small> || [[Odesa|Odessa]] (Odesa) || {{formatnum:33310}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Zaporozhe]]<br><small>{{ru}} <small>Запорожская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Запорізька Народна Республіка</small> || [[Zaporizhzhia|Zaporozhe]] (Zaporizhzhia) || {{formatnum:27180}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kherson]]<br><small>{{ru}} Херсонская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Херсонська Народна Республіка</small> || [[Kherson]] || {{formatnum:28461}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Nikolayv]]<br><small>{{ru}} Николаевская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Миколаївська Народна Республіка</small> || [[Mykolaiv|Nikolayev]] (Mykolaiv) || {{formatnum:24598}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Sumy]]<br><small>{{ru}} Сумская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Сумська Народна Республіка</small> || [[Sumy]] || {{formatnum:23834}} |- |[[File:Flag of None.svg|120px|center]] || [[Republik Pobl Kirovograd]]<br><small>{{ru}} Кировоградская Народная Республика</small><br><small>{{uk}} Кіровоградська Народна Республіка</small> || [[Kropyvnytskyi|Kirovograd]] (Kropyvnytskyi) || {{formatnum:24588}} |} == Arouezioù == <gallery mode="packed" heights="150px"> Flag of Novorussia.svg|border|[[Banniel]] War flag of Novorussia.svg|Banniel milourel Coat of Arms of Novorussia.svg|[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] </gallery> * [[Ger-stur]] : воля труд! ''volya troud!'' "Youl (ha) labour !" [[Rummad:Donbas]] [[Rummad:Brezel etre Ukraina ha Rusia]] 6ga5awpusbajwq138sxcawfdv05bchd 0 169314 2200155 2173879 2026-09-16T20:00:37Z Kestenn 14086 2200155 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|Manurhin MR 73|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:GIGN21_Domenjod_140618.jpg|frameless|280x280px]]<br><br>Ur '''Manurhin MR 73''' implijet gant ar GIGN., dezhañ ur c'hanol 5^1/4 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Frañs}} |- ! Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober (SA/DA) |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]<br>[[.357 Magnum Mega Match]]<br>''Adstummoù evit ar sportoù tennañ''<br>[[.32 S&W Long]]<br>[[.22 Long Rifle]] |- ! Produerien |[[Manurhin]] (da gentañ)<br>[[Chapuis Armes]] (abaoe 1998) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |Etre 1,07 kg hag 1,19 kg hervez an adstumm |- ! Hirder |195 mm da 234 mm |- ! Hirder ar c'hanol |64 mm da 203 mm (2"1/2 da 8") |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|Taboulin]] 6 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} Ar '''Manurhin MR 73''' zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] produet adalek 1973, da gentañ gant an embregerezh gall [[Manurhin]] e [[Mülhausen|Mìlhüsa]]. Savet e oa bet gant Gilbert Maillard, ijinour e Manurhin, evit respont da c'houlenn polis hag [[Archeriezh vroadel (Bro-C'hall)|Archeriezh vroadel]] Frañs evit o nerzhioù ispisial (BRI ha [[GIGN]] da gentañ). Produet e vez gant an embregerezh [[Chapuis Armes]] abaoe 1998 <ref>{{Fr}} [https://www.chapuis-armes.com/nouvelle-page-manurhin/ « Manurhin »], war lec'hienn Chapuis (lennet d'an 28/12/2023)</ref>. Tost-tre eo gwikefre ha stumm an arm-mañ ouzh reoù ar [[Smith & Wesson Model 19]]. Brudet eo an MR 73 evit bezañ solut, resis ha fiziapl. Hervez dielloù an Archeriezh vroadel e voe tennet ouzhpenn 150.000 kartouchenn e skouerennoù zo eus revolverioù MR 73 ar GIGN : ar pezh nemetañ a voe ret cheñch e voe biñs an dornikell. Implijet e veze kartouchennoù [[.38 Special]] enne e plas ar re [[.357 Magnum]] evit esperniañ arc'hant hag evit izelaat ar riskl [[Geriaoueg an armoù-tan#Gwallzarvoud-tennañ|gwallzarvoudoù]] : abalamour ma oa kreñvoc'h galloud-toullañ an .357 Magnum e oa bet gloazet pe lazhet tud gant boledoù o doa treuzet an dud vizet da gentañ gant ar polis. == Implij == Implijet eo bet an MR 73 gant servijoù gall evel ar polis broadel, an Archeriezh Vroadel hag an ONCFS (bremañ ''Office Français de la Biodiversité''). Kemeret eo bet e blas gant ar pistolennoù [[Beretta 92|Beretta 92G (PAMAS)]] pe [[Glock (pistolenn)|Glock 17]] kambret e [[9 × 19 mm Parabellum]]. Implijet e vez c'hoazh gant an [[Nerzhioù ispisial|Nerzhioù Ispisial]] peogwir ne skoilh ket hag e c'hall tennañ munisionoù galloudus en ur mod resis. Roet ez eus bet skouerennoù eus an MR 73 d'ar polis-kêr e lec'hioù 'zo adalek 2014. == Adstummoù == * '''Défense''' : kanol 2,5 da 5,25 meutad, [[Kouch (arm-tan)|kouch]] difiñv * '''Sport''' : kanol 3 da 10,75 meutad, bizerez a c'haller reoliñ * '''Gendarmerie''' : adstumm an hini Sport gant ur vizerez war-zinaou * '''MR 32 Match''', adstumm evit ar c'henstrivadegoù [[sportoù tennañ]] kambret e [[.32 S&W Long]], dezhañ ur c'hanol 5¼, ur vizerez hiroc'h hag un daboulin verroc'h. Un-ober hepken eo e blatinenn. Savet eo bet adalek 1973 a-drugarez da genlabour Manurhin gant un nebeud kampioned tennañ gall<ref>{{Fr}} CARMONA Valéry, ''Le tir sportif aux armes de poing'', Jacques Grancher Éditeur, 1983, pp. 190-192</ref>. Adstummoù '''MR38 Match''' (e [[.38 Special]]) hag '''MR 22 Match''' (e [[.22 Long Rifle]], kinniget e 1985, war-dro 500 skouerenn produet hepken<ref>{{Fr}} CADOUX Laurent, ''Le Manurhin MR 22 Match : inutile donc indispensable ?'', Cibles n°659, miz Mae 2025, pp. 64-69</ref>) a gaver ivez. == Levrlennadur == * {{Fr}} BASTIÉ Jean-Pierre, CASANOVA Daniel, ''Les pistolets Manurhin : pistolets automatiques, revolvers et fusils d'assaut'', Crépin-Leblond, 2015, 168 p., ISBN 9782703004035 * {{Fr}} CARANTA R., ''Pistolets & Revolvers d'aujourd'hui'', 5 levrenn, Crépin-Leblond, 1998-2009 * {{Fr}} COURTOIS Jean-Louis, ''Le MR 73 à l'épreuve des réceptions administratives'', Cibles, n^o 610,‎ miz Ebrel 2021, pp. 56-61 (ISSN 0009-6679) * {{Fr}} DOUGHERTY Martin J., ''Armes à feu'', Elcy Éditions, 304 p., ISBN 9782753205215 == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://www.chapuis-armes.com/nouvelle-page-manurhin/ Pajenn ofisiel ar Manurhin war lec'hienn Chapuis Armes] * {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20230126153924/http://www.gign.org/groupe-intervention/?p=805 Pajenn ar Manurhin MR-73 war lec'hienn nann-ofisiel gign.org] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù Bro-C'hall]] 28rxwglhf2okjt865q7miik8n768bom 0 169588 2200165 2200073 2026-09-16T20:46:16Z Kestenn 14086 /* Revolver */ 2200165 wikitext text/x-wiki {{Pennad zo|FN Browning Group}} [[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]] Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet '''FN Herstal''' ivez, zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]] penn-da-benn. {{databox}} == Istor == Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945). E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an [[Arme Belgia|arme belgiat]]. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930<ref name=":1">{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns & Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>. [[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]] === Kenlabour gant John Browning === An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN<ref name=":1" />. Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965. === Eus an eil brezel d'egile === Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Bro-Saoz|Vro-Saoz]] e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet. Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh. [[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]] E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)<ref>'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://web.archive.org/web/20250522093335/https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)</ref>, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved<ref name=":1" />. E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]]. E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN. === Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved === E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')<ref name=":1" />, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet. Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese. E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro {{formatnum:10000}} den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]<ref name=":0">{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])<ref>{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)</ref>. Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester. === Goude ar bloavezhioù 1990 === Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. {{formatnum:2300}} den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno<ref name=":0" />. E 2024 he deus sinet arme Belgia un emglev gant an FN Herstal evit ma produfe he holl vunisionoù. 100 den ouzphenn zo bet implijet ha 100 milion a euroioù zo bet postet evit dont a-benn d'en ober<ref>{{fr}} Olivier THUNUS, ''[https://www.rtbf.be/article/la-fn-herstal-remporte-un-important-marche-de-munitions-pour-l-armee-francaise-11758664 La FN Herstal remporte un important marché de munitions pour l’armée française]'', RTBF, 16/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)</ref>. Bro-C'hall, evel broioù all, he deus merzhet e oa e dalc'h embregerezhioù estren e-keñver produioù strategel goude ar [[bedreuziad COVID-19]]. E hanterenn gentañ ar bloavezhioù 2020 en deus an [[Pennrenerezh an Armerezh (Bro-C'hall)|DGA]] galvet da ginnigoù evit adproduiñ munisionoù milourel bihan o c'halibr er vro. An FN Herstal, asambles gant an embregerezhioù Chedditte ha Nobelsport, en deus gounezet e miz Gouere 2026 ar marc'had evit produiñ 75 milion a gartouchennoù [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ha [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], ar re implijetañ en [[Arme Frañs|arme c'hall]], adalek 2029<ref>{{fr}} Mia Goasguen-Rodeno, ''[https://www.usinenouvelle.com/aero-spatial/defense/financement-capacite-de-production-exclusion-du-9-mm-comment-letat-veut-relancer-la-production-de-munitions-de-petit-calibre-en-france.X6ZUXKMOQFBJPIQCEXT7IWN6GY.html Financement, capacité de production, exclusion du 9 mm… Comment l’État veut relancer la production de munitions de petit calibre en France]'', L'Usine Nouvelle, 22/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)</ref>. An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal. == Armoù produet gant an FN Herstal == === Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh === {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * [[Mauser 1889]] * [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905) * [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900 * [[FN Trombone]] (1921) * [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931) * Mauser 1935 * Mauser 1936 * [[SAFN 49]] (1947) * [[FN FAL]] (1953) | * [[FN CAL]] * [[FN FNC]] (1977) * FN SPR * [[FN F2000]] (2001) * [[FN SCAR]] (2004) * [[FN FNAR]] (2008) * [[FN ARKA]] (2026) | [[Restr:FN FAL rifle.JPG|thumb|Ur fuzuilh-arsailh FN FAL.|kreizenn]] |} === Fuzuilhoù-mindrailher === * [[FN Minimi]] (1974) === Pistolennoù-mindrailher === * [[Uzi|FN Uzi]] * Beretta M12 * [[FN P90]] === Pistolennoù === {|border="0" cellpadding="2" |- valign="top" | * [[Browning M1900]] * [[FN Model 1903|FN M1903]] * [[Browning M1906]] * [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]] * [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]] * Browning HP-DA * FN Forty-Nine | * Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011) * FN FNS * Rummad [[FN Five-seveN]] (abaoe 1998) * Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ) * [[FN 509]] (& FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017 | [[Restr:FN High Power.png|thumb|Ur bistolenn FN Browning GP 35.|kreizenn]] |} === Revolver === * [[FN Barracuda]] (produet gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]]) === Banner-greunadennoù === * FN40GL === Mindrailherezioù === * [[FN MAG]] (1958) * [[M2 Browning|M2 Browning QCB]] * [[FN EVOLYS]] === Armoù nann-varvus === * [[FN 303]] == En Istor == * Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]. == Levrlennadur == * {{Fr}} FRANCOTTE Auguste & GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441 * {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773 == Liammoù diavaez == * {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal] * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023 * {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022 == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù Belgia]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]] gv6a6hihzvq98jeczakyq4gzoxo5rik 0 170211 2200136 2200114 2026-09-16T17:05:35Z Kestenn 14086 /* Karabinennoù */ 2200136 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {|width="100%" border="0" cellspacing="4" cellpadding="2" | align="left" valign="center"|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]] | align="left" valign="center"| <div align="center" style="font-size:150%;">[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !''' </div> <div align="center" style="font-size:100%;"> An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis. '''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.''' </div> | align="right" valign="center"| [[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]] |}<div style="text-align:center;"> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''ARMOÙ'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] == === [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] === [[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] • [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]] === [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] === [[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]] === [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] === [[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]] === [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol === [[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]] === [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] === [[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]] === [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] === [[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]] === [[Karabinenn|Karabinennoù]] === [[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]] === [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] === [[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]] === [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] === [[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger & Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | == [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] == === [[Pistolenn|Pistolennoù]] === '''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]] • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] • '''SACM :''' [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer & Sohn :''' [[Sauer & Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 41]] • [[Smith & Wesson Model 52]] • [[Smith & Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] • [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]] === [[Revolver|Revolverioù]] === [[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast & Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith & Wesson :''' [[Smith & Wesson Model 3]] • [[Smith & Wesson Model 10]] • [[Smith & Wesson Model 14]] • [[Smith & Wesson Model 17]] • [[Smith & Wesson Model 19]] • [[Smith & Wesson Model 27]] • [[Smith & Wesson Model 28]] • [[Smith & Wesson Model 29]] • [[Smith & Wesson Model 36]] • [[Smith & Wesson Model 53]] • [[Smith & Wesson Model 60]] • [[Smith & Wesson Model 64]] • [[Smith & Wesson Model 460]] • [[Smith & Wesson Model 500]] • [[Smith & Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] == Armoù eneptank == ''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]] == [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] == [[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]] == [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] == [[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]] == [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] == [[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]] == Doareoù armoù-tan kozh == [[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]] == Armoù hiron hag ispisial == [[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]] |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''</div> |- | align="left" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]] === Evit ar c'hanolioù flour === [[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]] === Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) === * {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]] * {{Alamagn}} : [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]] • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]] * {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]] • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]] * {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]] * {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]] * {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} : [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]] * {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]] * {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]] * {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 <abbr>mm</abbr> B]] * {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]] * {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]] * {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]] * {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]] * {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]] * {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]] * {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]] |} {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TEKNIK'''</div> |- | align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]] === Elfennoù armoù ha munisionoù === [[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Buker poent ruz]] • [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]'' === Mont en-dro ha teknikoù tennañ === [[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] • ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]'' |} <br> {| width="100%" align="center" style="border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;" |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''</div> |- | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] === ==== Armoù (hervez o bro) ==== [[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler & Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe & Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer & Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] • {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] • [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis & Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland & Holland]] • [[James Purdey & Sons|Purdey]] • [[John Rigby & Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley & Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg & Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith & Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger & Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger & Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]] ==== Munisionoù ha dafar adkargañ ==== [[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier & Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] ==== Dafar all ==== [[Schmidt & Bender]] ==== Kenwerzh ==== [[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage & Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]] === Krouerien hag embregererien === [[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]] | style="border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;" valign="top" width="33%" | === Istor, lezenn ha kevredigezh === [[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]] ==== Mediaoù hag embann ==== ''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns & Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]'' ==== Tennerien ha tennerezed en Istor ==== [[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] • [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]] === Er sevenadur === [[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' • [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]'' === [[Sportoù tennañ]] === [[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]] ==== Tennerien ha tennerezed sport ==== [[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]] |- | colspan="2" align="center" style="border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;" bgcolor="#DFEFC7" valign="top" | <div style="font-size:130%;">'''RUMMADOÙ'''</div> [[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]] ==== Armoù dre zarvoud istorel ==== '''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]] '''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]] '''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]] ==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ==== [[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]] |} <br> {{Porchedoù roll}} [[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]] [[Rummad:Armoù]] mlwtxxznmu5yaclmhj2giymdv7wj4j7 0 171777 2200179 2197264 2026-09-16T22:51:05Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200179 wikitext text/x-wiki === Henamzer === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:(Venice) Pompey the Great, Museo Archeologico Nazionale.jpg|frameless|121x121px]] |[[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]] |28 a viz Gwengolo -48, [[Pelusium]], [[Goueled Egipt]] |[[Lucius Septimius (soudard)|Lucius Septimius]] hag [[Akillas]] diwar urzh [[Ptolemaios XIII]] |Arm gwenn |- |[[Restr:Julius Caesar, ceramics pottery.png|frameless|100x100px]] |[[Caius Julius Caesar]] |15 a viz Meurzh -44, ''[[Curia Pompeia]]'', [[Roma]], [[Republik Roma]] |Strollad senadourien al ''Liberatores'' renet gant [[Marcus Junius Brutus]] ha [[Caius Cassius Longinus]] |Minaouedoù |- |[[Restr:Caligula - MET - 14.37.jpg|frameless|109x109px]] |[[Caligula]] |24 a viz Genver 41, [[Roma]] |Izili ar [[gward pretorian]] renet gant [[Cassius Chaerea]] ha [[Cornelius Sabinus]] |Klezeoù<ref>Suetonius, ''De vita duodecim Caesarum'', lodenn war Caligula, [https://web.archive.org/web/20240711213721/https://droitromain.univ-grenoble-alpes.fr/Francogallica/Suetonius4_fran.gr.htm troidigezh enlinenn] {{Fr}}</ref> |} === Krennamzer === {| class="wikitable" |+ !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Erispoe]] |Etre an 2 hag an 12 a viz Du 857, iliz [[Talenseg]], {{Breizh}} |[[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] | |- |[[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] |25 a viz Even 874, [[Ar Merzher-Salaun]] pe [[Laoulan]], {{Breizh}} |[[Paskwezhen]] ha [[Gurwant]], e vibien-gaer |Marvet diwar e c'hloazadennoù goude e vije bet tennet e zaoulagad ?<ref>Alban Butler, Jean François Godescar, ''Vies des pères, martyrs et des autres principaux saints'', Volume 4, Lyon, F.Guyot, 1844</ref> |- |[[Jili Breizh]] |25 a viz Ebrel 1450, kastell La Hardouynaie, [[Sant-Laoueneg]], {{Breizh}} |[[Olivier de Méel]] ha kenseurted dezhañ |Mouget |} === XVI{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- | | | | |} === XVII{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Henri IV - Louis-Yves Queverdo.jpg|frameless|112x112px]] |[[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri IV]] |14 a viz Mae 1610, straed ar Ferronnerie, [[Pariz]], {{Rouantelezh Bro-C'hall}} |[[François Ravaillac]] |Kontell laeret en un ostaleri |} === XVIII{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Jean-Paul Marat portre.jpg|frameless|112x112px]] |[[Jean-Paul Marat]], medisin, kazetenner ha dispac'hour gall |13 a viz Gouere 1793, en e di, 30 straed ar Cordeliers, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Charlotte Cordier]] |Kontell |} === XIX{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Abraham Lincoln head on shoulders photo portrait.jpg|frameless|105x105px]] |[[Abraham Lincoln]], 16{{Vet}} prezidant Stadoù-Unanet Amerika |14 a viz Ebrel 1865, Ford's Theatre, [[Washington, D.C.|Washington D.C.]], {{SUA}} |[[John Wilkes Booth]], partizan [[Stadoù Kengevreet Amerika]] |Pistolenn [[Derringer (pistolenn)|derringer]] un-tenn kalibr .44, savet gant [[Henry Deringer]] e Philadelphia<ref>{{En}} ''[https://fords.org/lincolns-assassination/booths-deringer/ Booth's Deringer]'' war lec'hienn ar Ford's Theatre (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:James B. "Wild Bill" Hickock MET DP275703.jpg|frameless|128x128px]] |[[Wild Bill Hickok]] |2 a viz Eost 1876, [[Deadwood (South Dakota)|Deadwood]], [[South Dakota]], {{SUA}} |Jack McCall |Revolver [[Colt Single Action Army|Colt SAA]] [[.45 Colt]] |- |[[Restr:Portrait officiel de Sadi Carnot.jpg|frameless|110x110px]] |[[Sadi Carnot]] |14 a viz Even 1894, straed ar Republik, [[Lyon]], {{Bro-C'hall}} |[[Sante Geronimo Caserio]] |Kontell |} === XX{{Vet}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Ferdinand Schmutzer - Franz Ferdinand von Österreich-Este, um 1914.jpg|frameless|113x113px]] |[[Franz Ferdinand Aostria-Este]] |28 a viz Even 1914, [[Sarajevo]], {{Aostria-Hungaria}}, da vare [[gwalldaol Sarajevo]] |[[Gavrilo Princip]] |Pistolenn [[Browning M1910]]<ref>{{En}} ''[https://www.theworldwar.org/fr/learn/about-wwi/spotlight-belgian-automatic-pistol Pistolet automatique belge]'', The National WWI Museum and Memorial (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Jaurès par Nadar.jpg|frameless|113x113px]] |[[Jean Jaurès]] |31 a viz Gouere 1914, Café du Croissant, straed Montmartre, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Raoul Villain]] |Revolver [[Smith & Wesson Safety Hammerless]] kalibr [[.32 S&W]] |- |[[Restr:Nicholas II by Boissonnas & Eggler c1909.jpg|frameless|122x122px]] |[[Nikolaz II Rusia]] |17 a viz Gouere 1918, [[Ti Epatiev]], [[Yekaterinbourg]], {{RSKS Rusia}} |[[Yakov Yurovsky]], dindan urzhioù [[Yakov Sverdlov]] ha [[Vladimir Lenin]] (kredapl)<ref name=":0">{{En}} RAPPAPORT Helen, ''Four sisters'', 2015</ref> |Pistolenn [[Mauser C96]]<ref name=":0" /> |- |[[Restr:Emiliano Zapata.tiff|frameless|100x100px]] |[[Emiliano Zapata]] |10 a viz Ebrel 1919, [[Chinameca]], {{Mec'hiko}} |Soudarded dindan urzhioù [[Jesús Guajardo]] |Armoù-tan |- |[[Restr:Said Halim Pasha.jpg|frameless|129x129px]] |[[Said Halim Pasha]] |6 a viz Kerzu 1921, Via Eustachio, [[Roma]], {{Italia}} |[[Arshavir Shirakian]] |Arm-tan |- |[[Restr:Walther Rathenau.jpg|frameless|129x129px]] |[[Walther Rathenau]], ministr Aferioù Diavaez Alamagn |24 a viz Even 1922, Königsalle, karter [[Grunewald]], [[Berlin]], {{Alamagn}} |Izili an aozadur broadelour hag enepyuzev [[Organisation Consul]] |Pistolenn-vindrailher [[Maschinenpistole 18|MP18/I]]<ref>{{en}} ''[https://firearms.96.lt/pages/Bergmann%20MP18.I.html Bergmann MP 18,I - the "first" submachine gun], Firearms.96 (lennet d'ar 07/12/2025)</ref> ha greunadenn |- |[[Restr:Paul Doumer in 1931 (cropped).jpg|frameless|112x112px]] |[[Paul Doumer]], prezidant Bro-C'hall |6 a viz Mae 1932, [[Hôtel Salomon de Rothschild]], straed Berryer, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Paul Gorgoulov]], faskour, Rusian Gwenn |Pistolenn [[Browning M1910]] |- |[[Restr:FEDERICO GARCIA LORCA (13451705834).jpg|frameless|122x122px]] |[[Federico García Lorca]] |19 a viz Eost 1936, etre [[Víznar|Viznar]] hag [[Alfacar]], {{Spagn}} |Frañkisted |Armoù-tan (moarvat) |- |[[Restr:Leon Trotsky (crop).jpg|frameless|114x114px]] |[[Leon Trotski]] |21 a viz Eost 1940, [[Kêr-Vec'hiko]], {{Mec'hiko}} |[[Ramón Mercader]] |Pig (ostilh) |- |[[Restr:François Darlan.jpg|frameless|106x106px]] |[[François Darlan]] |24 a viz Kerzu 1942, [[Aljer]], Aljeria Gall |[[Fernand Bonnier de la Chapelle]] |Pistolenn [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] e [[7,65 × 17 mm Browning|7,65 mm Browning]]<ref>{{Fr}} D'ASTIER DE LA VIGERIE Geoffroy, ''L'exécution de l'amiral Darlan, la fin d'une énigme'', Librinova, 2022, 360 p.</ref> |- |[[Restr:Moulin Harcourt 1937.jpg|frameless|111x111px]] |[[Jean Moulin]] |8 a viz Gouere 1943, en un tren e-kichen [[Metz]], {{Bro-C'hall}} |[[Klaus Barbie]] hag izili ar [[Gestapo]] e [[Lyon]] |Marvet diwar ar gloazadennoù bet tapet en ur vezañ jahinet |- |[[Restr:Philippe Henriot 1934.jpg|frameless|106x106px]] |[[Philippe Henriot]] |28 a viz Even 1944, Ministrerezh ar C'helaouiñ, straed Solférino, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |[[Charles Gonard]] hag ur strollad ennañ ur pemzek [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|rezistant]] bennak, dindan urzhioù ar COMAC |Armoù-tan |- |[[Restr:Gandhi smiling 1942.jpg|frameless|110x110px]] |[[Mahatma Gandhi|Mohandas Karamchand Gandhi]] |30 a viz Genver 1948, Birla House, [[New Delhi]], {{India}} |[[Nathuram Godse]] |Pistolenn [[Beretta M1934]] |- | |[[Emmett Till]], krennard afroamerikan |28 a viz Eost 1955, [[Drew]], [[Mississippi (stad)|Mississippi]], {{SUA}} |Roy Briant ha John William Milan, abeg gouennelour |Arm-tan |- |[[Restr:John F Kennedy.jpg|frameless|97x97px]] |[[John F. Kennedy|John Fitzgerald Kennedy]] |22 a viz Du 1963, Dealey Plaza, [[Dallas]], {{SUA}} |[[Lee Harvey Oswald]] |Fuzuilh [[Carcano M91|Carcano M91/38]]<ref>{{En}} Mc KEVITT Andrew C.'', [https://slate.com/news-and-politics/2023/11/oswald-weapons-rifle-pistol-kennedy-assassination.html Oswald's arsenal]'', Slate, 22/11/2023 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Lee Harvey Oswald 1963.jpg|frameless|124x124px]] |[[Lee Harvey Oswald]] |24 a viz Du 1963, [[Dallas]], {{SUA}} |[[Jack Ruby]] |Revolver [[Colt Cobra]] [[.38 Special]] |- |[[Restr:Malcolm-x.jpg|frameless|107x107px]] |[[Malcolm X]] |21 a viz C'hwevrer 1965, [[Harlem]], [[New York (Stad)|Stad New-York]], {{SUA}} |[[Thomas Hagan]] ha tri den all dianav |Armoù-tan |- |[[Restr:CheHigh.jpg|frameless|103x103px]] |[[Che Guevara|Ernesto Guevara]] |9 a viz Here 1967, La Higuera, {{Bolivia}} |[[Mario Terán Salazar]] |Arm-tan |- |[[Restr:Martin Luther King, Jr..jpg|frameless|120x120px]] |[[Martin Luther King|Martin Luther King, Jr.]] |4 a viz Ebrel 1968, Lorraine Motel, [[Memphis (Tennessee)|Memphis]], {{SUA}} |James Earl Ray |Karabinenn [[Remington 760]] [[.30-06 Springfield]] |- | |[[Pierre Overney]] |25 a viz C'hwevrer 1972, bali Émile Zola, [[Boulogne-Billancourt|Billancourt]], {{Bro-C'hall}} |Jean-Antoine Tramoni, paotr ar surentez en embregerezh [[Renault]] |Arm-tan |- |[[Restr:Victor-Jara-in-Helsinki-1969 (cropped)2.jpg|frameless|95x95px]] |[[Víctor Jara|Victor Jara]], kaner, soner gitar ha kompozitour chilian |Etre ar 14 hag ar 16 a viz Gwengolo 1973, Estadio Chile, [[Santiago de Chile|Santiago]], {{Chile}} |Soudarded perzh eus [[Taol-stad miz Gwengolo 1973 e Chile|taol-Stad miz Gwengolo 1973]] |Jahinerezh ha tennadeg arm-tan<ref>{{Fr}} ''[https://www.nouvelobs.com/rue89/rue89-rue89-culture/20131021.RUE9623/memoires-de-luttes-victor-jara-la-voix-et-la-guitare-du-chili-d-allende.html Mémoires de luttes : Victor Jara]'' war Le Nouvel Obs, 21/10/2013 (lennet d'ar 14/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Franco y Carrero Blanco Cropped.jpg|frameless|107x107px]] |[[Luis Carrero Blanco]] |20 a viz Kerzu 1973, straed Claudio Coello, [[Madrid]], {{Spagn}} |Jesús Zugarramurdi ''Kiskur'', José Miguel Beñarán ''Argala'' ha Javier Larreategi ''Atxulo'' <ref>{{Es}} AIZPEOLEA Luis R., ''[https://elpais.com/politica/2013/12/13/actualidad/1386951906_963822.html# El cráter del régimen]'', El País, 14/12/2013 (lennet d'an 11/07/2024)</ref>, izili eus [[ETA|Euskadi Ta Askatasuna]] (da vare an oberadenn ''Operación Ogro'') |Etre 75 ha 80 kg danvez-tarzh Goma-2 dindan ar straed |- |[[Restr:Aldo Moro portrait.jpg|frameless|98x98px]] |[[Aldo Moro]] |9 a viz Mae 1978, [[Roma]] pe tro-dro, {{Italia}} |[[Brigadennoù Ruz]] |[[Walther PPK]] [[Škorpion vz. 61]] |- |[[Restr:Harvey Milk in 1978 at Mayor Moscone's Desk crop.jpg|frameless|87x87px]] |[[Harvey Milk]] |27 a viz Du 1978, ti-kêr [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]], {{SUA}} |Dan White |Revolver [[Smith & Wesson Model 36]] [[.38 Special]] |- |[[Restr:Argala by burugorri.png|frameless|109x109px]] |[[José Miguel Beñarán Ordeñana]] (''Argala'') |21 a viz Kerzu 1978, [[Angelu]], {{Euskal Herria}} |Strollad an tu-dehoù-pellañ spagnolat [[Batallón Vasco Español]] |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Lord Mountbatten Naval in colour Allan Warren.jpg|frameless|123x123px]] |[[Louis Mountbatten]] |27 a viz Eost 1979, war vor e-kichen [[An Mullach Mór]], {{Iwerzhon}} |[[Thomas McCahon]] (ezel eus ar [[Provisional Irish Republican Army]]) |23 kg danvez-tarzh |- |[[Restr:Pierre Goldman.jpg|frameless|80x80px]] |[[Pierre Goldman]] |20 a viz Gwengolo 1979, plasenn an Abad-Georges-Hénocque, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |Daou zen en anv ar strollad eus an tu-dehoù-pellañ ''Honneur de la police'' |Revolver [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] [[.38 Special]]<nowiki/>Pistolenn [[.45 ACP]] |- |[[Restr:John Lennon (cropped).jpg|frameless|121x121px]] |[[John Lennon]] |8 a viz Kerzu 1980, e traoñ an Dakota Building, [[New York|New-York]], {{SUA}} |[[Mark David Chapman]] |Revolver Charter Arms [[.38 Special]] |- |[[Restr:Anwar Sadat and Cyrus Vance (cropped).jpg|frameless|80x80px]] |[[Anwar el-Sadat]] |6 a viz Here 1981, [[Kaero]], {{Egipt}} |Jihad Islamek Egipsian |Fuzuilhoù-arsailh [[AK-47]] |- |[[Restr:Olof Palme 1974 (cropped).jpg|80px]] |[[Olof Palme]], Ministr Kentañ [[Sveden]] |28 a viz C'hwevrer 1986, [[Stockholm]], {{Sveden}} |Dianav |Arm-tan |- | |[[Thomas Sankara]] |15 a viz Here 1987, [[Ouagadougou]], {{Burkina Faso}} |Strollad soudarded dindan urzhioù [[Blaise Compaoré]] |Armoù-tan |- | |[[Jean-Marie Tjibaou]] |4 a viz Mae 1989, [[Wadrilla]], {{Kanaky}} |[[Djubelly Wéa]], ezel ar [[FULK]] |Arm-tan |- |[[Restr:René Bousquet 1948cr.jpg|frameless|116x116px]] |[[René Bousquet]] |8 a viz Even 1993, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}} |Christian Didier |Arm-tan |- |[[Restr:Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff in photos (11).jpg|frameless|114x114px]] |[[Yitzhak Rabin]] |4 a viz Du 1995, plasenn ar Rouaned, [[Tel Aviv]], {{Israel}} |[[Ygal Amir]] |Pistolenn [[Beretta Cheetah]] [[.380 ACP]] |- |[[Restr:2pac edit cropped further.jpg|frameless|104x104px]] |[[Tupac Shakur]], kaner rap |13 a viz Gwengolo 1996, [[Las Vegas]], {{SUA}} |''Dianav'' |Pistolenn [[Glock (pistolenn)|Glock 22]] [[.40 S&W]] |- | |[[Gianni Versace]] |15 a viz Gouere 1997, [[Miami Beach]], {{SUA}} |[[Andrew Cunanan]] |Pistolenn [[Taurus PT100]] [[.40 S&W]] |- |[[Restr:Lounès Matoub 1975.JPG|frameless|107x107px]] |[[Lounes Matoub]], kaner berber |25 a viz Even 1998, Thala Bounan, {{Aljeria}} |Strolladoù islamour tost eus ar [[Groupe Islamiste Armé|GIA]] pe strollad tud diwar intrudu ar galloud aljerian (amsklaer) |Arm-tan |} === XXI{{Añ}} kantved === {| class="wikitable" |+ ! !Anv an den drouklazhet !Deiziad ha lec'h al lazhadenn !Lazher(ez) !Arm implijet |- |[[Restr:Ahmad Shah Massoud EP 2001 (2) (cropped).jpg|frameless|120x120px]] |[[Ahmed Chah Massoud]] |9 a viz Gwengolo 2001, Darqad, {{Afghanistan}} |Abd as-Sattar ha Rachid Bouari el-Ouaer, izili ar strollad [[Al-Qaida]] |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Akhmad Kadyrov (2002, cropped).jpg|frameless|107x107px]] |[[Ac'hmad Kadyrov]] |9 a viz Mae 2004, [[Sölƶa-Ġala|Grozny]], [[Tchetchenia]] | |Danvez-tarzh |- |[[Restr:Rafiq Hariri 2001 (cropped-01).jpeg|frameless|114x114px]] |[[Rafiq Hariri]] |14 a viz C'hwevrer 2005, straed Minet al-Hosn, [[Beirout]], {{Liban}} |Izili eus an [[Hezbollah]] (moarvat) |Ouzhpenn 1.000 kg danvez-tarzh<ref>{{Fr}} ''[https://www.lepoint.fr/monde/l-assassinat-de-rafic-hariri-reconstitue-en-catimini-en-gironde-20-10-2010-1251728_24.php <nowiki>L'assassinat de Rafic Hariri reconstitué [...]</nowiki>]'', e Le Point, 20/10/2010 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |- |[[Restr:Anna Politkovskaja im Gespräch mit Christhard Läpple.jpg|frameless|100x100px]] |[[Anna Politkovskaya]] |7 a viz Here 2006, [[Moskov]], {{Rusia}} |''Dianav'' |Pistolenn [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] [[9 × 18 mm Makarov|9 mm]]<ref>{{Fr}} Marie JÉGO, ''[https://www.lemonde.fr/europe/article/2007/04/26/anna-politkovskaia-une-mort-sans-suite_902225_3214.html Anna Politkovskaïa : une mort sans suite]'', Le Monde, 27/04/2007 (lennet d'ar 04/08/2026)</ref> |- |[[Restr:Chris Kyle January 2012.jpg|frameless|106x106px]] |[[Chris Kyle]] |10 a viz C'hwevrer 2013, [[Chalk Mountain]], [[Texas]], {{SUA}} |[[Eddie Ray Routh]] |Pistolenn [[Colt M1911]] [[.45 ACP]] |- |[[Restr:CABU AOUT 2012.jpg|frameless|95x95px]] |[[Cabu]] |16 a viz Genver 2015, straed Nicolas Appert, [[Pariz]], {{Bro-C'hall}}, da vare al [[Lazhadeg ar Merc'her 7 a viz Genver 2015 e ti Charlie Hebdo|lazhadeg e ti ''Charlie Hebdo'']] |Saïd Kouachi ha Chérif Kouachi e anv [[Al-Qaeda e Ledenez Arabia]] |Armoù-tan a bep seurt, en o zouez fuzuilhoù-arsailh [[Zastava M70]] |- |[[Restr:Shinzō Abe 20120501.jpg|frameless|109x109px]] |[[Shinzo Abe]] |8 a viz Gouere 2022, [[Kashihara]], {{Japan}} |[[Tetsuya Yamagami]] |Fuzuilh graet er gêr<ref>{{Fr}} SANKARI Lina, ''[https://www.humanite.fr/monde/japon/lex-premier-ministre-japonais-shinzo-abe-tue-en-plein-meeting L'ex-premier ministre japonais Shinzo Abe tué en plein meeting]''',''''' L'Humanité, 08/07/2022 (lennet d'an 11/07/2024)</ref> |} == Daveennoù == <references /> [[Rummad:Rolloù tud]] [[Rummad:Lazhadennoù]] na5rx9ujauydeek7g0bph0r7s5l4u4s 0 172119 2200138 2198803 2026-09-16T17:10:12Z Kestenn 14086 2200138 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.375 H&H Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:375vs338.png|frameless|250x250px]] <br /><br />Kartouchennoù '''.375 H&H Magnum''' (a-gleiz) ha [[.338 Winchester Magnum|.338 Win Mag]] (e-kreiz) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! scope="row" |Doare korf an douilhez |gouriz, boutailh |- ! scope="row" |Doare skeiñ |e-kreiz |- ! scope="row" |Bro orin |{{Rouantelezh-Unanet}} |- ! scope="row" |Bloavezh krouidigezh |1912 |- ! scope="row" |Saver |[[Holland & Holland]] |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! Ø bannadell |9,5 mm |- ! Ø trogleuziñ |9,3 mm |- ! Ø kolier |10,2 mm |- ! Ø skoaz |11,4 mm |- ! Ø korf an douilhez |13 mm |- ! Ø strad |13,5 mm |- ! Tevder ar strad |1,3 mm |- ! Hirder an douilhez |72,4 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |91,4 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |17 - 23 g<br>Boled standart : 300 greunenn (19,44 g) |- ! Tizh ar boled V₀ |700 - 800 m/s |- ! Energiezh ar vannadell |{{formatnum:5575}} - {{formatnum:5915}} J |- ! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LRM |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |} An '''.375 Holland & Holland Magnum''' pe '''.375 H&H Mag.''' hervez ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]], zo ur [[munision]] armoù-skoaz galloudus-kenañ krouet gant an embregerezh breizhveurat [[Holland & Holland]] e 1912<ref name=":0">'''{{Fr}}''' DE SAINT LÉGER Baudouin, ''[https://www.chassons.com/armes-et-munitions/calibre-du-mois-375hh-magnum/63087/ Un classique de la chasse du gibier africain: Le calibre 375HH Magnum]'', war Chassons.com, 29/07/2023 (lennet d'an 30/08/2024)</ref>. Unan eus ar c'hartouchennoù kentañ dezhe ur gouriz tro-dro d'o douilhez e oa<ref>{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 182</ref>. Abalamour d'e berzhioù e vez implijet evit chaseal loened bras [[Afrika]] evel ar [[Bual Afrika|bualed]]. En [[Norzhamerika]] e voe implijet adalek ar bloavezhioù 1930<ref>'''{{En}}''' ''[https://web.archive.org/web/20191019203027/http://www.exteriorballistics.com/reloadbasics/cartcase.cfm The Cartridge Case]'', war Exterior Ballistics (lennet d'an 30/08/2024)</ref>. Eno hag en [[Europa (kevandir)|Europa]] e c'haller ober gant an .375 H&H Mag. evit chaseal [[Wapiti|wapitied]], [[Karv ruz|kirvi ruz]] pe [[Elan (bronneg)|elaned]]. Ar munision implijetañ eo e-touez ar [[Kalibr afrikan|c'halibroù afrikan]]<ref name=":0" />. == Munisionoù deveret == * [[.300 H&H Magnum]]<ref>{{En}} Craig BODDINGTON, ''[https://www.petersenshunting.com/editorial/300-hh-magnum-cartridge-centennial/519159 The .300 H&H Magnum Cartridge Celebrates 100 Years]'', Petersen's Hunting, 09/04/2025 (lennet d'an 03/05/2026)</ref> * [[.458 Lott]]<ref>{{en}} Mark A. Keefe, ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-458-lott-a-dedicated-cartridge-for-dangerous-game/ The .458 Lott: A Dedicated Cartridge for Dangerous Game]'', American Rifleman, 25/09/2020 (lennet d'ar 16/09/2026)</ref> * [[.458 Winchester Magnum]] == Liammoù diavaez == * {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/tabiiical-fr-page27.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:375 H&H Magnum}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù ar Rouantelezh-Unanet]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] lc9ohxk96dakeduba5cyw3gyiqwnaqj 0 177128 2200128 2183274 2026-09-16T15:38:04Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200128 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'hi polis''', anavezet evel '''K-9''' er broioù saoznek (heñvelson gant ''"canine"'')<ref>{{Cite web |title=About K-9s |url=https://www.nationalpolicedogfoundation.org/about-k9s |access-date=22 May 2022 |publisher=National Police Dog Foundation|quote=K-9 or K9 (a homophone of canine)}}</ref> <ref> {{fr}} https://police.public.lu/fr/votre-police/services-et-unites/groupe-canin.html</ref>, a vez graet eus ur [[ki|c'hi]] hag a zo bet gourdonet evit harpañ ar [[polis]] pe kement nerzh surentez foran zo. Kefridioù ar chas polis zo ledan, eus klask [[dramm]] ha [[danvez-tarzh]], klask [[Den steuziet|tud steuziet]], kavout prouennoù war [[Lec'h un torfed|lec'hioù torfed]], gwareziñ poliserien pe hiniennoù all, ha [[Ki arsailh|tagañ suspedoù]] hag a glask tec'hout diouzh ar polis. Ar [[Gouennoù chas|gouennoù]] implijetañ gant an nerzhioù surentez eo ar [[mesaer-deñved alaman]], ar [[Ki Malinois|malinois]], [[ki Sant-Hubert]], ar [[mesaer-deñved izelvroat]], hag al [[Labrador Retriever|labrador retriever]]<ref name="Sen2019">{{cite web |last1= |first1= |date=3 September 2021 |title=What Do K-9 Police Dogs Do? |url=https://www.akc.org/expert-advice/dog-breeds/what-do-police-dogs-do/ |access-date=22 May 2022 |publisher=[[American Kennel Club]] |language=}}</ref>. Er bloavezhioù tremenet, ar malinois belgiat a zo deuet da vezañ ar c'hi implijetañ gant ar polis pe an arme peogwir eo gwelet evel ur marc'h-labour, bihan a-walc'h ha fiñvus. Ar mesaer-deñved alaman a chom ar ouenn chas implijetañ memestra<ref>{{Cite web |date=28 October 2020 |title=What Breeds Make the Best drugs Dogs |url=https://www.3dk9detection.com/news/what-breeds-make-the-best-drug-dogs |access-date=3 June 2022 |website=3DK9 Detection Services |quote=German Shepherd Dog. The typical breed associated with law enforcement work.}}</ref>. Ar chas polis a zo implijet gant nerzhioù broadel koulz ha reoù rannvroel er bed a-bezh. Graet e vez gant an anv-kod '''K-9 unit''' e saozneg<ref>{{cite web |title=K9 Unit: Duties and Responsibilities |url=http://www.dec.ny.gov/regulations/2775.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170803194237/http://www.dec.ny.gov/regulations/2775.html |archive-date=3 August 2017 |access-date=22 May 2022 |publisher=New York State Department of Environmental Conservation |quote=They are expected to follow both verbal and hand commands of their handler.}}</ref>. <ref>{{fr}} https://web.archive.org/web/20210918133602/https://www.ulaval.ca/etudes/chantiers-davenir/brigade-canine-cyber-k9</ref>. Gourdonadenn diazez ur c'hi polis a bad etre 8 miz hag ur bloaz, hervez resisted ar c'hefridioù a vo fiziet er c'hi. Ar chas polis o deus gourdonadennoù boas gant ar poliser a ra war o zro evit ma chomfe kreñv al liamm etrezo, ha sklaer kefridioù al loen<ref>{{Cite web |date=2021 |title=FAQs |url=https://www.northlandk9.org/faqs/ |access-date=22 May 2022 |publisher=AMSOIL Northland Law Enforcement K-9 Foundation}}</ref>. E kalz broioù, lazhañ pe gloazañ ur c'hi polis en un mod youlek zo un torfed<ref>{{Cite web |date=26 October 2015 |title=18 USC 1368 – Harming Animals Used in Law Enforcement |url=https://law.onecle.com/uscode/18/1368.html |access-date=26 May 2022 |publisher=[[United States Code]] |via=OneCLE}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 August 2013 |title=Police dogs and horses to receive special protections in South Australia |language= |work=ABC News |publisher=[[Australian Broadcasting Corporation]] |url=http://www.abc.net.au/news/2013-08-26/police-dog-protection-laws/4912928 |access-date=25 February 2018}}</ref>. == Breizh == E Breizh e vez implijet chas polis gant ar [[Polis broadel (Bro-C'hall)|Police nationale]] evel Tayma er Morbihan abaoe 2025, hag a zo ur c'hi poliser arbennikaet war klask an drammoù<ref> {{fr}} https://www.ouest-france.fr/sciences/animaux/265-decouvertes-en-huit-mois-tayma-le-nouveau-chien-policier-du-morbihan-a-vraiment-du-flair-a6b254aa-17ed-11f1-97f1-526ef9f97286</ref> == Notennoù ha davenenoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Loened surentez]] [[Rummad:Polis]] [[Rummad:Chas]] 1o4t5m74anot0dvqlfjftwqbvspldan 0 178586 2200182 2180289 2026-09-17T01:00:59Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200182 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''stammenn''' a zo ur pezh-[[dilhad]] graet peurliesañ gant danvez [[stammañ|stammet]] hag a c'holo an divskoaz, ar c'hein, ar vruched hag an divvrec'h (peurvuiañ e vez ar stammennoù gant milginoù hir). E [[gloan]] a vez alies, e gwiennoù all a-wechoù. Gwisket e vez dre ar penn. Ar gerc'henn en deus meur a stumm : ront, e stumm ur V, [[gouzougenn uhel]], hag all. Gwisket e vez alies war un [[t-shirt]], ur [[roched]] pe un [[hiviz]], un dra stok ouzh ar c'hroc'hen bepred. == Istor ar stammennoù == [[Restr:Guernseymen selling produce at the Viaer Marchi.jpg|thumb|Tud eus [[Gwernenez]] o wiskañ ur "guernesey".]] Ar stammenn zo ur pezh-dilhad tomm sañset, evit labourat er-maez en ur lezel an divrec'h dieub. Pa vez implijet e kalz broioù eus ar bed hiziv e oa, da gentañ, pezh-dilhad hengounel martoloded ar broioù avelek eus gwalarn Europa : ar stammenn-vor e Breizh, e Normandi (ar "jersey" eus [[Jerzenez]], stammenn [[Gwernenez]]), e Bro-Saoz, e Bro-Iwerzhon (stammennoù [[Inizi Árainn]]), e Bro-Skos (stammennoù [[Fara]]), e Norvegia, en Island (al "lopapeysa"). Ar ger « chandail » (''marchands d'ail''), testeniekaet e galleg e 1894<ref>Roadennoù [https://web.archive.org/web/20241209040215/https://www.cnrtl.fr/lexicographie/chandail/0 geriadurel] ha [https://www.cnrtl.fr/etymologie/chandail/0 gerdarzhel] ar ger « chandail » gant Teñzor ar galleg war urzhiataer, war lec'hienn "Centre national de ressources textuelles et lexicales" (gwelet d'an 9 a viz Kerzu 2015).</ref>, e oa lesanv ar vicherourien vreizhat a laboure e marc'had al legumaj e Pariz e dibenn an XIX{{vet}} kantved, ha, dre [[ledanvad]] ha dre [[raktroc'h]], anv ar stammennoù a veze gwisket ganto pa vezent o labourat<ref>[https://www.cnrtl.fr/definition/academie9/chandail « Chandail »] e Geriadur an Akademiezh c'hall, "Centre national de ressources textuelles et lexicales" (gwelet d'an 9 a viz 2015).</ref>. A-hed an XX{{vet}} kantved ez eus bet ijinet kalz stammennoù all evit sportoù zo pe diouzh ar gizioù. === Stammennoù Nedeleg === En XXI{{vet}} kantved eo deuet ar c'hiz da wiskañ ur [[stammenn Nedeleg]] da vare ar gouel-se. Kenstrivadegoù stammennoù Nedeleg divalav a vez aozet bep bloaz zoken. == An danvez == [[Restr:Lopapeysa.jpg|thumb|Stammennoù islandat pe "lopapeysa".]] Gloan danvad eo an danvez implijet ar muiañ evit ober ur stammenn. Bez 'zo ivez gloan mohair (eus givri mohair), gloan angora (blev lapined angora), gloan alpaga eus an [[alpaka]], gloan shetland eus deñved an inizi [[Shetland]], gloan [[kachmir]] eus givri pashmina uhelgompezennoù Nepal ha Tibet. == Pennadoù kar == * [[jiletenn]] * [[swetcheurt]] == Daveoù == {{daveoù}} {{Wikeriadur}} [[Rummad:Dilhad]] [[Rummad:Dilhad goañv]] gm2vttiz5scjcr37aqqnadjqqeiqt6v 0 179279 2200167 2185980 2026-09-16T20:53:25Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5 2200167 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Papamobile''}} {{Multiple image|total_width = 400 | image1 = Sedia gestatoria pope Pius VII.jpg | caption1 = ''Sedia gestatoria'' ar pab Pi VII<br>(1800-1823). | image2 = Leone XIV - 18-05-2025.jpg | caption2 = Ar pab Leon XIV er ''papamobile''<br>(18 Mae 2025) }} '''''Papamobile''''' ({{LFE|/papaˈmɔbile/}}) en [[italianeg]] (''papamobili'' el liester<ref>{{It}} [http://www.targhevaticane.it/a124_papamobili.html ''Papamobili''].</ref>), ''papacinetum'' ha ''papocinetum'' e [[latin]], eo anv poblek ur [[karr-tan|c'harr-tan]] treset ha fardet a-ratozh-kaer evit kas ar [[pab]] d'en em ziskouez d'ar bobl.<br> Gant un tron douget war divskoaz gwazed (''sedia gestatoria'' e latin, "kador evit dougen") e veze graet gwechall adalek ren ar pab [[Stefan II]] en {{VIIIvet kantved}}.<br> «&nbsp;''SCV 1''&nbsp;», da lavarout eo ''Stato della Città del Vaticano 1'', ar c'hentañ karr e [[Stad]] [[Keoded ar Vatikan]], eo niverenn marilh an holl girri a gas ar pab, forzh pelec'h e vefe er bed. Meur a dres zo bet d'ar ''papamobili'' : digor penn-da-benn, pe gant ul logell e [[gwer]] didreuzus d'an tennoù [[arm-tan]] – hennezh zo bet kavet hollret abaoe ma oa bet klasket lazhañ ar pab [[Yann-Baol II]] d'an 13 a viz Mae [[1981]] e Keoded ar Vatikan ; e lod kirri e vez azezet ar pab, en e sav e vez e lod all.<br> Melestradurezh ar Vatikan (''Romana Curia'') eo a ziviz diwar-benn an doare karr, hervez al live a surentez a zo rekis, hed ha tizh an dibun, ha penndibaboù ar pab. An embregerezh [[Alamagn|alaman]] [[Mercedes-Benz]] a bourchasas an niver brasañ a ''bapamobili''.<br> E miz Kerzu [[2024]] e voe ar ''papamobile''-[[tredan]] kentañ, ha raktreset eo e vefe holl girri ar bibien reoù tredan a-benn ar bloaz 2030<ref>{{En}} [https://www.npr.org/2024/12/05/nx-s1-5216286/electric-popemobile-new-pope-francis-mercedes ''Pope Francis goes electric in new eco-friendly popemobile''].</ref> == Istor == A-raok ar c'hirri-tan ec'h implijed ur ''sedia gestatoria'', ur gador douget gant servijourien ar Vatikan.<br> Dalc'het e voe ar c'hiz-se pell goude ar ''papamobile'' kentañ, pa voe klenket ar gador ziwezhañ e [[1978]] goude marv ar pab [[Paol VI]] ; diwezhañ gwech ma voe ar pab o tibunañ er gador a voe d'ar 27 a viz Gwengolo 1978, en derc'hent d'e dremenvan<ref>{{Fr}} [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.ina.fr%2Farchivespourtous%2Findex.php%3Fjour%3D29%26mois%3D09%26annee%3D1978%26submit%3Dvalider%2B%26vue%3Djn ''Institut National de l'Audiovisuel''].</ref>. Warlerc'hiad hennezh, Yann-Baol II, a zilezas ar gador hag a zibabas ar ''papamobile'' da vat. Goude ar ''sedia gestatoria'' e voe [[karroñs]]où kinklet gant voulouz [[ruz (liv)|ruz]] hag [[aour]], evel ma weler e [[Mirdi]]où ar Vatikan<ref> {{Fr}} [https://www.museivaticani.va/content/museivaticani/fr/collezioni/musei/padiglione-delle-carozze/padiglione-delle-carrozze.html ''Pavillon des Carrosses''].</ref>. D'ar mare ma krogas ar c'hirri-tan da baotaat e oa an [[Dalc'h Roman]] o ren : dizemglev bras a oa etre ar bibien adalek [[Pi IX]] ha gouarnamant [[Italia]] abaoe kemeridigezh [[Roma]] e [[1870]]. Evel "prizonidi ar Vatikan" en em lakae ar bibien betek [[Kengradoù al Laterano]] e [[1929]], a stalias Italia hag ar Vatikan da ziv [[Stad]] dizalc'h an eil diouzh eben. D'an 10 a viz Du [[1929]], ar vreudeur Graham eus [[Detroit (Michigan)|Detroit]] ([[Michigan]]) – lesanvet ''Motor City'' – a brofas ur c'harr-tan Graham Paige ''837'' d'ar Vatikan, met gant Mercedes-Benz e voe profet ar ''papamobile'' ofisiel kentañ, d'ar pab [[Pi XI]] e [[1930]]<ref>{{En}} [https://www.smithsonianmag.com/smart-news/short-history-popemobile-180956657/ ''A Brief History of the Popemobile'']</ref> <gallery mode="packed" heights="180px"> Papal Carriage, Vatican.jpg|Karroñs ur pab. Graham Paige Motors, Type 837, del 1929 -FG.jpg|Graham Paige ''837'', 1929. </gallery> === Yann-Baol II === Kentañ gwech ma veajas Yann-Baol II e [[Polonia]], e vro c'henidik, e [[1979]] e tibunas gant ur ''papamobile'' [[gwenn (liv)|gwenn]] deveret diouzh ur [[karr-samm|c'harr-samm]] polonat, an FSC ''Star 660''.<br> E 1979 ivez e veajas ar pab da [[Iwerzhon]] ; eno, [[Ford Motor Company|Ford]] Ireland a brofas ur c'harr-samm bras Ford ''D'' fardet e [[Corcaigh]] ha troet e ''papamobile''. Kinniget da feurmiñ eo bremañ<ref>{{En}} [https://www.autoevolution.com/news/the-popemobile-used-in-only-visit-to-ireland-available-for-rent-as-party-mobile-118388.html ''The Popemobile Used in Only Visit to Ireland Available For Rent As Party-Mobile''].</ref><br> Bloaz goude e tibunas Yann-Baol II en Alamagn war bourzh ur ''papamobile'' deveret diouzh ur Mercedes ''230 G''<ref>{{En}} [https://mercedes-benz-publicarchive.com/marsClassic/en/instance/picture/230-G-off-road-vehicle-Popemobile---W-460.xhtml?oid=109931 ''230 G, off-road vehicle, Popemobile - W 460''].</ref>.<br> E bourzh ur Fiat ''Campagnolo'' edo ar pab polonat pa voe darbet dezhañ bezañ lazhet e Keoded ar Vatikan e 1981. Da heul an darvoudenn e voe staliet gwerennoù didreuz ouzh an armoù-tan war ar ''papamobile''.<br> Bloaz goude ec'h eas d'ar [[Rouantelezh-Unanet]], ma voe profet dezhañ daou ''bapamobile'' fardet gant British Leyland Motors : ur c'harr-samm Leyland ''T45'' hag ur Range Rover hobregonet.<br> E [[1982]] ivez e voe Yann-Baol II en ur ''papamobile'' SEAT ''Panda'' a-hed e veaj e [[Spagn]]<ref>{{Fr}} [https://www.carjager.com/blog/article/seat-panda-papamobile-une-puce-blanche-pour-jean-paul-ii.html ''Seat Panda "Papamobile" : une puce blanche pour Jean-Paul II'']</ref><br> E [[1984]] e voe ar pab e [[Kanada]], ma tibunas en ur ''papamobile'' General Motors Chevrolet/GMC ''C/K'' azasaet e Pierreville, e [[Québec]], {{formatnum:5500}} kg a bouez enni ha 6,40 metr e hirder<ref>{{En}} [http://www.thibault-fire-engines.com/popemobile.html ''Popemobile Plush, Impervious''].</ref>. Goude-se e voe kaset d'ar Vatikan, hag adimplijet e [[1998]] pa voe ar pab e [[Cuba]].<br> E [[Stadoù-Unanet Amerika]] e voe Yann-Baol II e miz Gwengolo [[1987]] ; da-geñver ar weladenn-se, Mercedes-Benz a gasas dre [[nijerez]] daou ''bapamobile'' Mercedes ''230 G'' da [[Washington, D.C.]], ma voent kemmet gant ar United States Secret Service evit ma c'hellfe ar blenier mont tre e logell ar pab ; miret e voe ar gemmadenn goude-se<ref>{{En}} Joseph Petro : ''Standing Next To History – An Agent's Life Inside the Secret Service'' ; New York, Thomas Dunne Books, 2005, [https://archive.org/details/standingnexttohi00petr/page/224 pp. 224–225] {{ISBN|978-0-312-33221-1}}.</ref>. E [[2002]], Yann Baol II a c'houlennas groñs ma vefe paouezet er [[media]] d'ober gant an anv ''papamobile'', a gave «&nbsp;divriek&nbsp;»<ref>{{En}} [http://www.newsweek.com/2008/04/13/from-horses-to-horsepower.html ''A Peek Inside the Popemobile''].</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Rekonstrukcja Papamobile na bazie Stara 660 (15) - SACROEXPO-2013-06-17.jpg|Ar ''Star 660'', kentañ ''papamobile'' Yann-Baol II. Popemobile assassination attempt John Paul II 13 may 1981 Vatican 13.jpg|Ar Fiat ''Campagnola'' m'edo Yann-Baol II pa glasked e lazhañ. SCW533X Leyland Constructor Popemobile - 50229853707.jpg|Al Leyland ''T45 Popemobile''. Seat Panda 1980-1985 Papamobil Madrid 1982 frontright 2008-03-28 A.jpg|Ar SEAT ''Panda''. </gallery> ===Benead XVI=== Un SUV (''Sport Utility Vehicle'') Mercedes-Benz ''M'' e voe ar ''papamobile'' a gasas ar pab Benead XVI an aliesañ. War ar c'harr-se e oa ul logell peurgloz e gwer ma veze kaset [[oksigen]]. Dre ziadreñv ar c'harr ec'h ae ar pab e-barzh a-raok sevel gant un diri ha mont en e goazez war ur gador goloet a [[lêr]] gwenn ha kinklet gant aour ; goude-se e veze gorreet ar gador el logell evit ma vefe gwelet gwelloc'h ar [[beleg]]-meur. E penn dirak ar c'harr, e-kichen ar blenier, e oa un azezenn evit un treizhad, anezhañ ur gwazour surentez peurliesañ. Bras a-walc'h e oa logell ar pab evit degemer daou skoazeller, a c'helle azezañ dirak ar gador uhelaet. Hobregonet e oa ar ''papamobile'', ha didreuzus d'an tennoù arm-tan e oa ar gwer ; gouest e oa ar c'harr da c'houzañv [[danvez-tarzh]] dindanañ pe tro-dro dezhañ. War-dro {{formatnum:350000}} [[lur sterling]] e kouste ar ''papamobile''-se e [[2011]], da lavarout eo war-dro {{formatnum:665000}} [[euro]] e [[2026]]<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20110624045522/http://www.telegraph.co.uk/news/religion/the-pope/8589394/Popemobile-to-go-green.html ''Popemobile to go green ''].</ref>. <gallery mode="packed" heights="180px"> Popemobil Mai 2007.jpg|Benead XVI en ur ''papamobile'' Mercedes-Benz ''M e [[São Paulo]], [[Brazil]], e 2007. Oliver Mark - Mercedes-Benz M-Class Popemobile, Freiburg im Breisgau 2011.jpg|Tu a-dreñv ar Mercedes-Benz ''M''. </gallery> ===Frañsez=== [[Restr:FIELES CATÓLICOS SE AGOLPAN EN EL BICENTENARIO (19494575922).jpg|thumb|Ar pab Frañsez en ur Jeep en Ecuador e 2015.]] Ar pab [[Frañsez (pab)|Frañsez]] e kavas gwell dezhañ bevañ en un doare strishoc'h ha beajiñ e kirri eeunoc'h ; boas e oa da vleniañ e-unan ur [[Renault]] 4 gwenn dre Geoded ar Vatikan<ref>{{En}} [https://www.reuters.com/article/us-pope-car-idUSBRE98B0KI20130912 ''Pope Francis to drive his own 'popemobile' inside Vatican City''].</ref>. Pa voe e [[Republik Korea]] e-pad pemp devezh e [[2014]] e c'houlennas ma vije prestet dezhañ ar c'harr bihanañ fardet er vro ; ur ''papamobile'' Kia ''Soul'' e voe neuze, a oa kalz bihanoc'h eget kirri bras an ambroug<ref>{{En}} [https://www.theguardian.com/world/2014/aug/14/pope-francis-kia-soul-car-south-korea ''Pope Francis makes big impression with small car in South Korea''].</ref>.<br> Pa voe ar pab e [[Filipinez]] e miz Genver [[2015]] e veajas en ur ''jeepney'', ur bus giz ar vro, troet e ''papamobile''<ref>{{En}} [https://english.alarabiya.net/variety/2015/01/18/Pope-Francis-thrills-in-Philippines-with-jeepney-popemobile- ''Pope Francis meets millions in Manila with 'jeepney' popemobile ''].</ref>, hag ur c'harr Isuzu ''D-Max''<ref>{{En}} [https://www.alamy.com/stock-photo-intramuros-manila-philippines-16th-jan-2015-pope-francis-waves-to-77811149.html ''Intramuros, Manila, Philippines, 16th Jan 2015. Pope Francis waves to thousands of people''].</ref>.<br> Ar farder [[italia]]n Fiat a bourchasas ar ''papamobile'' Jeep ''Wrangler'' a zibunas en [[Ecuador]] e 2015 ivez ; gant Fiat c'hoazh e voe roet e 2015 ar c'harr bihan ''500 L'' [[du (liv)|du]] a voe implijet gant Frañsez e Stadoù-Unet Amerika, e miz Gwengolo 2015 adarre<ref>{{En}} [https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/25/443223235/the-pope-his-black-fiat-and-the-symbolism-behind-it ''The Pope, His Black Fiat And The Symbolism Behind It''].</ref>.<br> E [[2019]] e voe profet d'ar pab un SUV Dacia ''Duster'' e-sell ur weladenn e [[Roumania]]<ref>{{En}} [https://web.archive.org/web/20250603160729/https://www.romania-insider.com/pope-francis-dacia-duster-popemobile ''Pope Francis receives exclusive Dacia Duster as new Popemobile''].</ref>.<br> E miz Gwengolo [[2024]] e voe ar pab Frañsez en [[Indonezia]], ma veajas en ur ''papamobile'' graet diwar ar c'harr hobregonet Pindad Maung ''MV3 Tangguh''<ref>{{Id}} {{En}} [https://www.medcom.id/otomotif/mobil/VNxlBaaN-mengenal-mobil-pindad-maung-mv3-yang-dijadikan-popemobile ''Getting to know the vindad Maung MV3 car that was used as Popemobile''].</ref>. E [[Singapore]] e voe goude-se, ma voe gwelet en ur ''papamobile''-tredan Hyundai ''Ioniq 5''<ref>{{En}} [https://www.sgcarmart.com/articles/news/pope-spotted-using-hyundai-ioniq-5-during-singapore-visit-35769 Pope spotted using Hyundai Ioniq 5 during Singapore visit].</ref>. E miz Kerzu 2024, ar Vatikan a resevas e ''bapamobile''-tredan kentañ, ur Mercedes-Benz ''G-Wagen''<ref>{{En}} [https://www.cbsnews.com/news/pope-francis-popemobile-all-electric-mercedes/ ''Pope Francis receives first all-electric popemobile from Mercedes''].</ref>. D'ar 21 a viz Ebrel [[2025]] e varvas ar pab Frañsez. Da-geñver e obidoù e voe treuzdouget e arched gant ur ''papamobile'' diwezhañ, deveret diouzh ur Ram Truck ''1500'', betek ar benniliz ''Basilica di Santa Maria Maggiore'' e Roma<ref>{{En}} [https://www.pbs.org/newshour/world/photos-mighty-and-meek-say-farewell-to-pope-francis-at-his-funeral-and-last-popemobile-ride ''Mighty and meek say farewell to Pope Francis at his funeral and last popemobile ride''].</ref>. E miz Mae 2025 e voe embannet unan eus e lavaroù diwezhañ : ma vefe troet unan eus ar ''papamobile'' en ur c'hlañvgarr ha kaset gant an <abbr title="Aozadur e-maez-gouarnamant">AMG</abbr> Caritas Jerusalem da brederiañ bugale [[Gaza]] o c'houzañv ur [[gouennlazh]] a-berzh [[Israel|Stad Israel]]<ref>{{En}} [https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2025-05/the-popemobile-of-peace-pope-francis-final-gift-to-gaza.html ''The Popemobile of Peace: Pope Francis’ final gift to Gaza''].</ref> ; miz goude, an AMG a embannas e oa bet nac'het gant Gouarnamant Israel ma yafe ar c'harr tre e [[Bandenn Gaza]]<ref>{{En}} [https://www.ewtnnews.com/world/middle-east/popemobile-converted-into-ambulance-blocked-from-entering-gaza?redirectedfrom=cna ''Popemobile converted into ambulance blocked from entering Gaza''].</ref>. === Leon XIV === A-raok lidoù e babelezh, ar pab [[Leon XIV]] a zibunas en ur ''papamobile'' dido evit saludiñ an engroez a oa bodet war Leurgêr Sant-Pêr e Keoded ar Vatikan. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Popemobile}} * {{En}} [https://www.newadvent.org/cathen/13679a.htm ''Sedia Gestatoria'']. * {{En}} [https://gulfnews.com/world/europe/popemobiles-through-the-years-1.1548740275450 ''Popemobiles through the years'']. * {{En}} [https://www.washingtonpost.com/graphics/local/2015-papal-visit/popemobile-illustrated-history/ ''An illustrated 215-year history of the popemobile'']. * {{It}} [http://www.targhevaticane.it/a104_scv1-ad-oggi.html ''SCV1 ad oggi'']. == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Vatikan]] [[Rummad:Kirri]] 5t1p1191d5hb4xaptty8m4r2br2f7cr 4 180747 2200141 2195731 2026-09-16T18:10:26Z Herve Latimier 30731 /* Shmouel */ Respont 2200141 wikitext text/x-wiki = 20/07/2026 — 26/07/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_30,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en dregontvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_29, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_31, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24 Gouere 2026 da 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Shmouel == Evel-se e vez distaget en hebraeg, met peurliesañ e vez lavaret ''Samuel'' e brezhoneg war a gredan. Gant {{implijer|Herve Latimier}} eo bet degaset ar stumm ''Shmouel'' er wiki-mañ. Petra a soñj deoc’h? Derc’hel Shmouel pe ober gant Samuel? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Gouere 2026 da 09:59 (UTC) :''Shmouel'' eo ar stumm er Wikeriadur ivez. Emaon o labourat eno war ar pennad [https://br.wiktionary.org/wiki/Testamant_Kozh Testamant Kozh] hag ar pennadoù liammet outañ. Ar stummoù bet degaset gant H. Latimier zo e pep lec'h. Mar kemmomp Wikipedia e rankimp kemmañ ar Wikeriadur ivez. Da c'hortoz e kendalc'hin da reizhañ ha klokaat ar pennadoù-hont. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 26 Gouere 2026 da 10:11 (UTC) ::Ar stumm Shmouel a vez implijet gant Bibl an tour-tan (troidigezh Par ar Gall ha Job Lec'hvien) a galsk chom an tostañ posupl eus an hebreeg. Troidigezh ar Bibl embannet gant Penkermin a ra gant Samouel. Kavet e vez ar stumm Samuel er Bibl protestant embannet e 1807 (Tremel). N'heller ket lâret ez eo ar stumm Samuel, implijet e galleg, an hini avez implijet e brezhoneg a-vremañ. ::Etre Samouel ha Shmouel hag n'eo ket kenkoulz implijout ar stumm tostañ eus ar yezh orin ? [[Implijer:Herve Latimier|Herve Latimier]] ([[Kaozeadenn Implijer:Herve Latimier|kaozeal]]) 16 Gwengolo 2026 da 18:10 (UTC) sz5k2o4t4go826288baa37xmdmqj3pr 2200145 2200141 2026-09-16T19:15:10Z Ar choler 52661 /* Shmouel */ Respont 2200145 wikitext text/x-wiki = 20/07/2026 — 26/07/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_30,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en dregontvet sizhun eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_29, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_31, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 24 Gouere 2026 da 12:24 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Shmouel == Evel-se e vez distaget en hebraeg, met peurliesañ e vez lavaret ''Samuel'' e brezhoneg war a gredan. Gant {{implijer|Herve Latimier}} eo bet degaset ar stumm ''Shmouel'' er wiki-mañ. Petra a soñj deoc’h? Derc’hel Shmouel pe ober gant Samuel? [[Implijer:Huñvreüs|Huñvreüs]] ([[Kaozeadenn Implijer:Huñvreüs|kaozeal]]) 26 Gouere 2026 da 09:59 (UTC) :''Shmouel'' eo ar stumm er Wikeriadur ivez. Emaon o labourat eno war ar pennad [https://br.wiktionary.org/wiki/Testamant_Kozh Testamant Kozh] hag ar pennadoù liammet outañ. Ar stummoù bet degaset gant H. Latimier zo e pep lec'h. Mar kemmomp Wikipedia e rankimp kemmañ ar Wikeriadur ivez. Da c'hortoz e kendalc'hin da reizhañ ha klokaat ar pennadoù-hont. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 26 Gouere 2026 da 10:11 (UTC) ::Ar stumm Shmouel a vez implijet gant Bibl an tour-tan (troidigezh Par ar Gall ha Job Lec'hvien) a galsk chom an tostañ posupl eus an hebreeg. Troidigezh ar Bibl embannet gant Penkermin a ra gant Samouel. Kavet e vez ar stumm Samuel er Bibl protestant embannet e 1807 (Tremel). N'heller ket lâret ez eo ar stumm Samuel, implijet e galleg, an hini avez implijet e brezhoneg a-vremañ. ::Etre Samouel ha Shmouel hag n'eo ket kenkoulz implijout ar stumm tostañ eus ar yezh orin ? [[Implijer:Herve Latimier|Herve Latimier]] ([[Kaozeadenn Implijer:Herve Latimier|kaozeal]]) 16 Gwengolo 2026 da 18:10 (UTC) :::A-dra-sur ez eo gwelloc'h chom an tostañ d'ar stumm orin ; ''Shmouel'' am eus miret er Wikiriadur evel m'emañ e Wikipedia. An treuzskrivadur saoznek eus {{LFE|/ʃmu'ɛl/}} eo koulskoude, *''Chmouel'' (gant an taol-mouezh lec'hiet fall) a rankfed skrivañ e brezhoneg moarvat, met boas eo an dud da zistagañ <sh> evel <ch> dre levezon ar saozneg, neuze ez on ali da chom gant ''Shmouel''. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 16 Gwengolo 2026 da 19:15 (UTC) 9en5g5yrzyo3162od6rpd8rqc5fqddh 0 180980 2200193 2199973 2026-09-17T10:46:35Z Dishual 612 2200193 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Jean-Patern Ars''' a zo bet mestr-skol e brezhoneg, a zo skrivagner ha torfedour-reizhel. Desket en doa brezhoneg pa oa oadet a 22 vloaz. <ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/noyal-muzillac-56190/morbihan-nomine-aux-priziou-jean-patern-ars-brittophone-tardif-reve-meme-en-breton-829ab92e-c249-11ed-88ce-5eefbb0a1a52</ref>. Rener ur skol gatolik e oa e [[Noal-Muzilheg]] e 2021 d'an oad a 27 vloaz ; lakaet en doa digeriñ un hentenn divyezhek enni. E 2023 e oa bet lakaet e anv evel brezhoneger ar bloaz, e-kerzh [[Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg]]<ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/vannes-56000/le-vannetais-jean-patern-ars-en-lice-pour-les-priziou-2023-de-la-langue-bretonne-4078850.php</ref>. == Gwallreuz == E miz Du 2023 e oa bet kroget un enklask diwar-benn Jean-Patern Ars, goude diskred war touchadurioù war bugale bet skolidi dezhañ. Distro diouzh ur veaj e bro [[Iwerzhon]], ar gerent o devoa merzhet e oa chomet dizimplij an dilhad-noz. Lod bugale o devoa komzet eus touchadurioù gant ar rener-skol. Harzet gant ar polis, anzavet en doa touchadurioù war bugale a-benn ar fin, ar re-se o vezañ oadet etre seizh ha dek vloaz. Toullbac'het eo bet e [[Plañvour]]. Abaoe 2024 ez eus rebechet dezhañ bezañ gwallet ur bugel etre 2012 ha 2014<ref> https://www.ouest-france.fr/societe/justice/dans-le-morbihan-lancien-directeur-decole-juge-a-partir-du-14-septembre-pour-viol-et-agressions-sexuelles-sur-mineurs-4a3ea876-29f0-11f1-b6d3-a26d21fbb514</ref>, ouzhpenn d'an touchadurioù. Ouzhpenn d'an touchadurioù e bed ar skol ez eus bet digoret un enklask dre ma oa ambrouger kampoù-hañv <ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/noyal-muzillac-une-autre-enquete-contre-le-directeur-decole-6596675.php</ref>. Goulennet en doa bet bezañ didoullbac'het da c'hortoz ar prosez met nac'het e oa bet e 2023<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/lavocate-du-directeur-decole-de-noyal-muzillac-il-na-pas-sa-place-en-detention-provisoire-63324e96-78c2-11ee-b7ba-95ef9cb6f5e8</ref>. Ouzhpenn-se ez eus bet adkavet gant ar polis filmigoù ha poltredoù <ref>https://www.ladepeche.fr/2024/10/16/il-etait-accuse-dagressions-sexuelles-sur-des-enfants-un-ancien-directeur-decole-desormais-incarcere-pour-des-viols-sur-des-mineurs-12264972.php</ref>. Da vezañ barnet eo d'ar 14 a viz Gwengolo 2026, betek 70 gouzañver a vije bet kavet<ref>https://www.letelegramme.fr/bretagne/soupconne-dattouchements-sur-des-eleves-le-directeur-dune-ecole-de-noyal-muzillac-place-en-detention-6447207.php</ref>. Sañset e oa da vezañ dieubet da c'hortoz ar prosez e miz Ebrel 2026, ar prokulor en devoa goulennet e chomje en toull-bac'h hag eñ e-unan ivez en doa goulennet chom en toull-bac'h<ref>https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/morbihan/vannes/l-ex-directeur-d-ecole-de-noyal-muzillac-accuse-de-viol-et-d-agressions-sexuelles-reste-en-prison-jusqu-a-son-proces-en-septembre-2026-3330383.html</ref>, ar pezh a voe graet. == Ar prosez == Kroget eo ar prosez foran d'an 10 a viz Gwengolo 2026 e Gwened hag echuet e vo d'an 18<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/direct-un-ancien-directeur-decole-breton-juge-pour-viol-et-agressions-sexuelles-sur-des-enfants-le-proces-souvre-122988a9-dd36-4031-aa10-d772193d7160</ref>. Er prosez e rebecher dezhañ gwalladennoù ur paotrig, 20 tagadenn reizhel pe klask tagañ, bezañ perc'hennet skeudennoù ha filmigoù pedopornografek a vilieroù, ha bezañ bet enrollet dafar pedopornografek<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-dun-ancien-directeur-decole-en-bretagne-laccuse-finit-par-reconnaitre-ses-attirances-pedophiles-b98c9272-acdd-11f1-8801-66f16947434c</ref>. D'al lun 14 a viz Gwengolo, trede devezh ar prosez, en deus anzavet Jean-Patern Ars fedoù nevez. Tagadennoù reizhel all ha poltredañ pe filmañ bugale, e-kerzh kampoù-hañv, er skol met ivez en e di<ref> https://www.ouest-france.fr/societe/justice/au-proces-jean-patern-ars-lancien-directeur-decole-breton-reconnait-de-nouvelles-agressions-sans-vraiment-convaincre-2eba32c4-b009-11f1-b773-22a20d9d91fa</ref>. D'ar yaou 17 a vizGwengolo, ar prokulor meur en doa bet goulennet 15 vloaz toull-bac'h, gant 20 vloaz heuliet psiko-lezennel (an uhelañ aotreet) ha kalz redioù ouzhpenn (kemer louzoù...).https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-ars-quinze-ans-de-reclusion-criminelle-requis-contre-lancien-directeur-decole-de-noyal-muzillac-25c3cd84-b25b-11f1-926d-8837bd37b66e https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-ars-quinze-ans-de-reclusion-criminelle-requis-contre-lancien-directeur-decole-de-noyal-muzillac-25c3cd84-b25b-11f1-926d-8837bd37b66e</ref> == Oberennoù == * Pêrig a wel mat, [[Keit Vimp Bev]], 49 pajenn, 2019 == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Ars, Jean Patern}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] [[Rummad:Torfedourien reizhel]] lrarfwr9p2a26snhda45436xmdfm016 2200194 2200193 2026-09-17T10:46:58Z Dishual 612 /* Ar prosez */ 2200194 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Jean-Patern Ars''' a zo bet mestr-skol e brezhoneg, a zo skrivagner ha torfedour-reizhel. Desket en doa brezhoneg pa oa oadet a 22 vloaz. <ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/noyal-muzillac-56190/morbihan-nomine-aux-priziou-jean-patern-ars-brittophone-tardif-reve-meme-en-breton-829ab92e-c249-11ed-88ce-5eefbb0a1a52</ref>. Rener ur skol gatolik e oa e [[Noal-Muzilheg]] e 2021 d'an oad a 27 vloaz ; lakaet en doa digeriñ un hentenn divyezhek enni. E 2023 e oa bet lakaet e anv evel brezhoneger ar bloaz, e-kerzh [[Prizioù Rannvroel Dazont ar Brezhoneg]]<ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/vannes-56000/le-vannetais-jean-patern-ars-en-lice-pour-les-priziou-2023-de-la-langue-bretonne-4078850.php</ref>. == Gwallreuz == E miz Du 2023 e oa bet kroget un enklask diwar-benn Jean-Patern Ars, goude diskred war touchadurioù war bugale bet skolidi dezhañ. Distro diouzh ur veaj e bro [[Iwerzhon]], ar gerent o devoa merzhet e oa chomet dizimplij an dilhad-noz. Lod bugale o devoa komzet eus touchadurioù gant ar rener-skol. Harzet gant ar polis, anzavet en doa touchadurioù war bugale a-benn ar fin, ar re-se o vezañ oadet etre seizh ha dek vloaz. Toullbac'het eo bet e [[Plañvour]]. Abaoe 2024 ez eus rebechet dezhañ bezañ gwallet ur bugel etre 2012 ha 2014<ref> https://www.ouest-france.fr/societe/justice/dans-le-morbihan-lancien-directeur-decole-juge-a-partir-du-14-septembre-pour-viol-et-agressions-sexuelles-sur-mineurs-4a3ea876-29f0-11f1-b6d3-a26d21fbb514</ref>, ouzhpenn d'an touchadurioù. Ouzhpenn d'an touchadurioù e bed ar skol ez eus bet digoret un enklask dre ma oa ambrouger kampoù-hañv <ref>https://www.letelegramme.fr/morbihan/noyal-muzillac-une-autre-enquete-contre-le-directeur-decole-6596675.php</ref>. Goulennet en doa bet bezañ didoullbac'het da c'hortoz ar prosez met nac'het e oa bet e 2023<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/lavocate-du-directeur-decole-de-noyal-muzillac-il-na-pas-sa-place-en-detention-provisoire-63324e96-78c2-11ee-b7ba-95ef9cb6f5e8</ref>. Ouzhpenn-se ez eus bet adkavet gant ar polis filmigoù ha poltredoù <ref>https://www.ladepeche.fr/2024/10/16/il-etait-accuse-dagressions-sexuelles-sur-des-enfants-un-ancien-directeur-decole-desormais-incarcere-pour-des-viols-sur-des-mineurs-12264972.php</ref>. Da vezañ barnet eo d'ar 14 a viz Gwengolo 2026, betek 70 gouzañver a vije bet kavet<ref>https://www.letelegramme.fr/bretagne/soupconne-dattouchements-sur-des-eleves-le-directeur-dune-ecole-de-noyal-muzillac-place-en-detention-6447207.php</ref>. Sañset e oa da vezañ dieubet da c'hortoz ar prosez e miz Ebrel 2026, ar prokulor en devoa goulennet e chomje en toull-bac'h hag eñ e-unan ivez en doa goulennet chom en toull-bac'h<ref>https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/morbihan/vannes/l-ex-directeur-d-ecole-de-noyal-muzillac-accuse-de-viol-et-d-agressions-sexuelles-reste-en-prison-jusqu-a-son-proces-en-septembre-2026-3330383.html</ref>, ar pezh a voe graet. == Ar prosez == Kroget eo ar prosez foran d'an 10 a viz Gwengolo 2026 e Gwened hag echuet e vo d'an 18<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/direct-un-ancien-directeur-decole-breton-juge-pour-viol-et-agressions-sexuelles-sur-des-enfants-le-proces-souvre-122988a9-dd36-4031-aa10-d772193d7160</ref>. Er prosez e rebecher dezhañ gwalladennoù ur paotrig, 20 tagadenn reizhel pe klask tagañ, bezañ perc'hennet skeudennoù ha filmigoù pedopornografek a vilieroù, ha bezañ bet enrollet dafar pedopornografek<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-dun-ancien-directeur-decole-en-bretagne-laccuse-finit-par-reconnaitre-ses-attirances-pedophiles-b98c9272-acdd-11f1-8801-66f16947434c</ref>. D'al lun 14 a viz Gwengolo, trede devezh ar prosez, en deus anzavet Jean-Patern Ars fedoù nevez. Tagadennoù reizhel all ha poltredañ pe filmañ bugale, e-kerzh kampoù-hañv, er skol met ivez en e di<ref> https://www.ouest-france.fr/societe/justice/au-proces-jean-patern-ars-lancien-directeur-decole-breton-reconnait-de-nouvelles-agressions-sans-vraiment-convaincre-2eba32c4-b009-11f1-b773-22a20d9d91fa</ref>. D'ar yaou 17 a vizGwengolo, ar prokulor meur en doa bet goulennet 15 vloaz toull-bac'h, gant 20 vloaz heuliet psiko-lezennel (an uhelañ aotreet) ha kalz redioù ouzhpenn (kemer louzoù...).<ref>https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-ars-quinze-ans-de-reclusion-criminelle-requis-contre-lancien-directeur-decole-de-noyal-muzillac-25c3cd84-b25b-11f1-926d-8837bd37b66e https://www.ouest-france.fr/societe/justice/proces-ars-quinze-ans-de-reclusion-criminelle-requis-contre-lancien-directeur-decole-de-noyal-muzillac-25c3cd84-b25b-11f1-926d-8837bd37b66e</ref> == Oberennoù == * Pêrig a wel mat, [[Keit Vimp Bev]], 49 pajenn, 2019 == Notennoù ha davennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Ars, Jean Patern}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1994]] [[Rummad:Kelennerien Breizh]] [[Rummad:Torfedourien reizhel]] e12en4or09c3eu7r9dmojf88ht6k1dj 0 180986 2200149 2200013 2026-09-16T19:37:18Z Llydawr 145 2200149 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''abadenn straed''' a vez graet eus un obererezh arzel graet en ul lec'h foran, en ur c'houlenn alies ur skodenn diret. E kalz broioù, ar garedon a vo e stumm moneiz pe boued, evajoù ha profoù. E pep lec'h dre ar bed e vez kavet abadennoù straed hag abaoe an [[Henamzer]] da nebeutañ. An dud hag a ra abadennoù straed a vez graet '''arzourien straed''' anezho. Pal an abadennoù straed eo degas [[Dudi|dudiamant]] d'an arvesterien gant traoù a bep seurt : [[troioù-ouesk]], [[Damesaerezh|troioù gant anevaled]], [[Kizelladur c'hwezigelloù|reiñ stummoù da c'hwezigelloù]], [[ludresadenn]]où, troioù [[furlukin]], [[fentc'hoari]], jestraouiñ, [[arz an achap]], [[dañs|dañsal]], [[kanañ]], [[Abadenn gant tan|c'hoari gant tan]], [[tennañ planedennoù]], [[bannikat]], [[Hudouriezh (touellerezh)|troioù-hud]], [[Arzour mim|mimañ]], [[delwenn vev]], abadennoù [[sonerezh]], [[margodenn]]où, [[chalmer naeron]], [[marvailher]] pe dibuner [[barzhoniezh]] pe [[komz-plaen]], [[arz er straedoù]] evel [[tresañ]] ha livañ, [[c'hoariva straed]], [[lonkañ sabrennoù]], [[torvouezhierezh]], [[sachañ pouezioù]] ha seniñ [[plankenn da walc'hiñ]]. An arzourien a c'hall bezañ o-unan-penn pe en ur strollad. [[Rummad:Abadennoù straed]] [[Rummad:Arzoù hervez an doare]] 9scaxlostoizo8q7o7a8ifakzxik1d7 0 180987 2200151 2199953 2026-09-16T19:44:13Z Llydawr 145 2200151 wikitext text/x-wiki [[Restr:ElenaDonaldson0301 012.jpg|right|180px|Elena Bronislavovna Akhmilovskaya e 2003.]] '''Elena Bronislavovna Akhmilovskaya''' (e [[rusianeg]]: '''Елена Брониславовна Ахмыловская'''), pe '''Elena Donaldson-Akhmilovskaya''' (11 a viz Meurzh 1954 e [[Leningrad]], [[RSKS Rusia]], [[URSS]] – 18 a viz Du 2012 e Kirkland, [[Washington (stad)|Washington]], [[SUA]]) a oa ur c'hoarierez echedoù soviedat ha stadunanat.</br>Mestrez-veur (WGM) ha Mestrez Etrebroadel (WIM) e teuas da vout e 1977<ref>{{en}} Chess International Titleholders, 1950-2016 Gino Di Felice, Embannadurioù McFarland, isbn 9781476671321</ref>, ha stummer FIDE e 2010<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=15604 He c'hoari e Chess Games]</ref>.<br/>2 375 edo he [[renk Elo]] ''Standard'' pa varvas e 2012<br/>2 435 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Genver 1987.<br/> === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]] ==== ===== Prantad 1978 - 1981 ===== {| class="wikitable"  |Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù    |-    |1981||{{URSS}}, [[Bordjomi]]||Tournamant an danvezioù-kampionez||3/7 (+ 2, = 2, - 3)||6/8||42,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1991-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1989-1991 Candidates' tournament :: Borjomi 1990 - Olimp Base]</ref>/ |-  |}  ===== Prantad 1981 - 1984 ===== {| class="wikitable"  |Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Notennoù ha daveennoù    |-    |Gwengolo 1982||{{URSS}}, [[Tbilisi]]||Tournamant etretakadel||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||57,1||4-6 rampo/15||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1984-izt.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1981-1984 interzonal :: Tbilisi 1982 - Olimp Base]</ref>.    |-   |}  ===== Prantad 1985 - 1986 ===== {| class="wikitable"  |Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Notennoù ha daveennoù    |-    |Genver 1985||{{URSS}}, [[Tchernihiv]]||Tournamant takadel soviedat||7,5/12 (+ 5, = 5, - 2)||62,5||2-4 rampo/13||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1986-zonalurs.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1985-1986 Soviet zonal :: Chernigov 1985 - Olimp Base]</ref>.    |-    |Gouhere 1985||{{Kuba}}, [[La Habana]]||Tournamant etretakadel||9,5/13 (+ 7, = 5, - 1)||73,1||2/14||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1986-izh.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1985-1986 Interzonal :: Havana 1985 - Olimp Base]</ref>.    |-    |C'hwevrer 1986||{{Sveden}}, [[Malmö]]||Tournamant an danvezioù-kampionez||9,5/14 (+ 7, = 5, - 2)||67,8||1/8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1986-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1985-1986 Candidates' tournament :: Malmö 1986 - Olimp Base]</ref>. |-    |Gwengolo 1986||{{Bulgaria}}, [[Sofia]]||Gourfenn (danvezioù-kampionez)||5,5/14 (+ 2, = 5, - 5)||39,2||2/2||Koll a reas a-enep da [[Maia Tchibourdanidze]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1986-wch.html World Championship match :: Sofia 1986 FIDE Women's World Chess Championship cycle 1985-1986 - Olimp Base]</ref>. |-   |}  ===== Prantad 1987 - 1988 ===== {| class="wikitable"  |Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Notennoù ha daveennoù    |-    |Genver 1988||{{URSS}}, [[Tsqaltubo]]||Tournamant an danvezioù-kampionez||10/14 (+ 7, = 6, - 1)||71,4||1-2 rampo/8||Rampo e voe gant [[Nana Ioseliani]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1988-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1987-1988 Candidates' tournament :: Tsqaltubo 1988 - Olimp Base]</ref>.    |-    |C'hwevrer 1988||{{URSS}}, [[Tsqaltubo]]||Dirampoiñ||2/5 (+ 0, = 4, - 1)||40||2/2||Trec'het e voe gant [[Nana Ioseliani]]<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1988-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1987-1988 Candidates' tournament :: Tsqaltubo 1988 - Olimp Base]</ref>.    |-    |} ===== Prantad 1989 - 1991 ===== {| class="wikitable"  |Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Dregantad efedusted||Notennoù ha daveennoù    |-    |Here 1990||{{URSS}}, [[Bordjomi]]||Tournamant an danezioù-kampionez||3/7 (+ 2, = 2, - 3)||6/8||42,8||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1991-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1989-1991 Candidates' tournament :: Borjomi 1990 - Olimp Base]</ref>. |-   |}  ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]] ==== Trec'h e voe teir gwezh : e 1990, e 1993, rampo gant [[Irina Levitina]] hag e 1994<ref>{{en}}[https://www.nytimes.com/2012/11/21/crosswords/chess/elena-akhmilovskaya-donaldson-chess-champ-in-ussr-and-us-dies-at-55.html Bruce Weber, ''Elena Donaldson, Chess Champion in U.S.S.R. and Then U.S., Dies at 55'' [[The New York Times]], d'an 20 a viz Du 2012]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù  |-   |1990||31||-||-||-||1||aour|| |-   |1993||33||[[Bloomington]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3 ||1-2 rampo gant [[Irina Levitina]]/10||aour|| |-   |Gouhere 1994||34||[[Bloomington]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||83,3 ||1/10||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1994.html 34th Women's US Chess Championship :: Bloomington, IN 1994 - Olimp Base]</ref>. |-  |Genver 2003||42||[[Seattle]]||4/9 (+ 2, = 4, - 3)||44,4||4/13||-|| |-   |} ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (kemmesk)|Kampionad stadunanat (kemmesk)]] ==== C'hoari a reas div wezh : e 2002 hag e 2003. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù  |-   |Genver 2002||47||[[Seattle]]||4/9 (+ 2, = 4, - 3)||44,4||40/56||-||<ref> {{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2002.html 47th US Chess championship :: Seattle, WA 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-   |Genver 2003||48||[[Seattle]]||4/9 (+ 2, = 4, - 3)||44,4||39-44 rampo/58||-||<ref> {{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2002.html 47th US Chess championship :: Seattle, WA 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-   |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kib soviedat ar C'hleuboù (kemmesk) ==== C'hoariet he deus peder gwezh e skipailh Burevestnik (SPET). {| class="wikitable" !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |1976||9||[[Tbilisi]]||2 (maouezi)||4,5/7 (+ 4, = 1, - 2)||64,3||1||aour||1||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1976sc/1976sova.html 9th Soviet Team Chess Cup: Tbilisi 1976 - Olimp Base]</ref> |-  |1978||10||[[Ordjonikidze]]||2 (maouezi)||4/7 (+ 4, = 3, - 0)||57,1||-||-||2||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1978sc/1978sova.html 10th Soviet Team Chess Cup: Ordzhonikidze 1978 - Olimp Base]</ref>   |-  |1980||11||[[Rostov-an-Don]]||1 (maouezi)||4,5/7 (+ 2, = 5, - 0)||64,3||2||argant||1||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1980sc/1980sova.html 11th Soviet Team Chess Cup: Rostov-on-Don 1980 - Olimp Base]</ref>.   |- |1982||12||[[Kislovodsk]]||2 (maouezi)||5,5/7 (+ 4, = 3, - 0)||78,6||1||aour||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1982sc/1982sova.html 12th Soviet Team Chess Cup: Kislovodsk 1982 - Olimp Base]</ref>. |-  |} ==== Kampionad URSS (kemmesk) ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh [[RSKS Rusia]] <ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersst/ka824o4u.html Soviet Team Chess Championship – Olimp Base]</ref>.  {| class="wikitable" !|Bloaz||Tablezenn||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel|| Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù  |-  |1979||1 (maouezi)||14||[[Moskov]]||6/8 (+ 5, = 2, - 1)||75||2||argant||3||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1979st/1979spet.html 14th Soviet Team Chess Championship: Moscow 1979 – Olimp Base]</ref>.  |-  |1983||1 (maouezi)||16||[[Moskov]]||6/8 (+ 4, = 4, - 0)||75||1||aour||7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1983st/1983spet.html 16th Soviet Team Chess Championship: Moscow 1983 – Olimp Base]</ref>.  |-  |} ==== Pellolimpiadoù (kemmesk) ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh URSS<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1978to/1978urs.html 1st Telechess Olympiad: 1977/1978 - Olimp Base]</ref>. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Medalenn skipailh |-  |1978||1||2/2 (+ 2, = 0, - 0)||100||1||aour |-  |} ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus e skipailh [[URSS]] etre 1978 ha 1988 hag e skipailh [[SUA]] etre 1990 ha 2002<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/playersw/pbjz9lbk.html Women's Chess Olympiads - Olimp Base]</ref>.  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |1978||erlec'hierez 1||8 (23)||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||10/10 (+ 10, = 0, - 0)||100||1||aour||1||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1978w/1978urs.html 8th Women's Chess Olympiad: Buenos Aires 1978 - Olimp Base]</ref>.   |-   |1986||2||12 (27)||{{EAU}}, [[Dubai]]||8,5/12 (+ 7, = 3, - 2)||70,8||5||-||1||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1986w/1986urs.html 27th Chess Olympiad (women): Dubai 1986 - Olimp Base]</ref>.  |-  |1988||2||13 (28)||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||8,5/9 (+ 8, = 1, - 0)||94,4||2||argant||2||argant||<ref>.{{en}}[https://www.olimpbase.org/1988w/1988urs.html 28th Chess Olympiad (women): Thessaloniki 1988 - Olimp Base]</ref>.   |-   |1990||3||14 (27)||{{YUG}}, [[Novi Sad]]||7,5/14 (+ 5, = 5, - 4)||53,6||26||-||6||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990w/1990usa.html 26th Chess Olympiad (women): Thessaloniki 1988 - Olimp Base]</ref>.   |-   |1992||2||15 (29)||{{Filipinez}}, [[Manila]]||7,5/12 (+ 6, = 3, - 3)||62,5||7||-||9||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992w/1992usa.html 30th Chess Olympiad (women): Manila 1992 - Olimp Base]</ref>.   |-   |1994||1||17 (31)||{{Rusia}}, [[Moskov]]||6,5/11 (+ 4, = 4, - 3)||54,5||32||-||22||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1994w/1994usa.html 31st Chess Olympiad (women): Moscow 1994 - Olimp Base]</ref>.   |-  |1998||erlec'hierez||18 (33)||{{Rusia}}, [[Elista]]||4,5/8 (+ 2, = 5, - 1)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998w/1998usa.html 33rd Chess Olympiad (women): Elista 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |2002||erlec'hierez||20 (35)||{{Slovenia}}, [[Bled]]||4,5/7 (+ 3, = 3, - 1)||64,3||13||-||9||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992w/1992usa.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-   |}  == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=15604 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Elena_Akhmilovskaya He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Akhmilovskaya, Elena}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1954]] [[Rummad:Marvioù 2012]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 53j2a76tdvkccgls9lkc4rxz6lxtc32 0 180988 2200158 2198925 2026-09-16T20:32:14Z Llydawr 145 2200158 wikitext text/x-wiki Savet ez eus bet '''kreizennoù stummañ war ar brezhoneg''' a-hed ar XX{{vet}} diwar atiz tud prevez, pa ne veze ket savet aozadurioù ar seurt-se e-barzh an Deskadurezh publik. Un dek bennak a greizennoù stummañ a-vicher a gaver hiziv goude un hir a brantad aozadurioù bihan meret gant tud a-youl-vat war o amzer dieub. == Istor == E-doug an XIX{{vet}} hag an {{XXvet}} kantved e kaver roudoù eus kentelioù brezhoneg roet gant hiniennoù evel Yann-Fañch ar Gonideg hag [[Adrien de Carné]] peurvuiañ e-barzh o zi, met ne c'heller ket lavaret e oa eus ur greizenn stummañ evel-se.<br> Tostoc'h d'ar greizenn stummañ eo [[Skol Ober]], savet e [[1932 e Breizh|1932]], ha renet gant [[Marc'harid Gourlaouen]]. Ur greizenn stummañ war ar brezhoneg eo, met gant kenlabourerien dic'hopr o kas ar [[poelladenn]]où dre ar [[post]], hep anavezout dremmoù o diskibien peurvuiañ. Dornlevrioù a voe embannet evit harpañ ar studierien. Aozet eo bet [[Skol dre lizer]] gant [[Visant Seite]] war ur patrom heñvel.<br> Tostoc'h c'hoaz e voe ar [[kentel-noz|c'hentelioù-noz]] war ar brezhoneg aozet gant ar [[kelc'h keltiek|c'helc'hioù keltiek]] etre an daou vrezel, pa veze kinniget daou pe dri live kentelioù e [[Pariz]], [[Roazhon]], [[Naoned]] hag all.<br> E 1936 e voe digoret [[Kêr-Vreizh]], ar greizenn sevenadurel vreizhat a ginnige ur bochad obererezhioù d'ar Vrezhoned o chom e Rannvro Pariz : prezegennoù, diskouezadegoù, sonadegoù ha kentelioù brezhoneg war meur a live. Un dornlevr evit deskiñ brezhoneg a voe embannet ivez.<br> Kregiñ a reas [[Skol an Emsav]] gant ar c'hentelioù-noz roet gant youlidi, e Roazhon, met ne c'hellas goprañ ar gelennerien nemet war-dro ar bloaz 1990. E 1995 e voe krouet ur gevelouri etre pevar c'helenner, [[Roudour (stummadur)|Roudour]] hec'h anv, en Uhelgoad. == Roll ar ''c'hreizennoù stummañ a-vicher war ar brezhoneg'' == * Skol an Emsav, an hini goshañ (1969) * Roudour * [[Stumdi]] * [[Mervent (stummadur)|Mervent]] * [[Kentelioù an Noz]] == Teskad dave == [[Armel Calvé]], ''Histoire des Bretons de Paris'', Coop Breizh. == Pennadoù nes == == Notennoù ha daveennoù == [[Rummad:Deskadurezh vrezhonek]] 8gg7mfre4o9ud8equdb3hhi7l3rog1w 2200159 2200158 2026-09-16T20:32:41Z Llydawr 145 2200159 wikitext text/x-wiki Savet ez eus bet '''kreizennoù stummañ war ar brezhoneg''' a-hed ar XX{{vet}} kantved diwar atiz tud prevez, pa ne veze ket savet aozadurioù ar seurt-se e-barzh an Deskadurezh publik. Un dek bennak a greizennoù stummañ a-vicher a gaver hiziv goude un hir a brantad aozadurioù bihan meret gant tud a-youl-vat war o amzer dieub. == Istor == E-doug an XIX{{vet}} hag an {{XXvet}} kantved e kaver roudoù eus kentelioù brezhoneg roet gant hiniennoù evel Yann-Fañch ar Gonideg hag [[Adrien de Carné]] peurvuiañ e-barzh o zi, met ne c'heller ket lavaret e oa eus ur greizenn stummañ evel-se.<br> Tostoc'h d'ar greizenn stummañ eo [[Skol Ober]], savet e [[1932 e Breizh|1932]], ha renet gant [[Marc'harid Gourlaouen]]. Ur greizenn stummañ war ar brezhoneg eo, met gant kenlabourerien dic'hopr o kas ar [[poelladenn]]où dre ar [[post]], hep anavezout dremmoù o diskibien peurvuiañ. Dornlevrioù a voe embannet evit harpañ ar studierien. Aozet eo bet [[Skol dre lizer]] gant [[Visant Seite]] war ur patrom heñvel.<br> Tostoc'h c'hoaz e voe ar [[kentel-noz|c'hentelioù-noz]] war ar brezhoneg aozet gant ar [[kelc'h keltiek|c'helc'hioù keltiek]] etre an daou vrezel, pa veze kinniget daou pe dri live kentelioù e [[Pariz]], [[Roazhon]], [[Naoned]] hag all.<br> E 1936 e voe digoret [[Kêr-Vreizh]], ar greizenn sevenadurel vreizhat a ginnige ur bochad obererezhioù d'ar Vrezhoned o chom e Rannvro Pariz : prezegennoù, diskouezadegoù, sonadegoù ha kentelioù brezhoneg war meur a live. Un dornlevr evit deskiñ brezhoneg a voe embannet ivez.<br> Kregiñ a reas [[Skol an Emsav]] gant ar c'hentelioù-noz roet gant youlidi, e Roazhon, met ne c'hellas goprañ ar gelennerien nemet war-dro ar bloaz 1990. E 1995 e voe krouet ur gevelouri etre pevar c'helenner, [[Roudour (stummadur)|Roudour]] hec'h anv, en Uhelgoad. == Roll ar ''c'hreizennoù stummañ a-vicher war ar brezhoneg'' == * Skol an Emsav, an hini goshañ (1969) * Roudour * [[Stumdi]] * [[Mervent (stummadur)|Mervent]] * [[Kentelioù an Noz]] == Teskad dave == [[Armel Calvé]], ''Histoire des Bretons de Paris'', Coop Breizh. == Pennadoù nes == == Notennoù ha daveennoù == [[Rummad:Deskadurezh vrezhonek]] fww1mwcxcicbnwwv9i12n4l6khfxou2 0 180989 2200160 2199499 2026-09-16T20:33:57Z Llydawr 145 Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Budjed ar c'harbon]] da [[Budjed karbon]] 2199499 wikitext text/x-wiki [[Restr:Global_CO2_Pathways_Using_Remaining_Carbon_Budgets.svg|thumb|upright 1.6|Digresk rekis an dilaoskadennoù CO₂ dre ar bed goude 2024 evit bevenniñ kresk ar gwrezverk hollek da 1,5°C / 1,7°C / 2°C hep treiñ war-du dilaoskadennoù leiel-rik.<ref>{{en}} {{Cite web|author=Global Carbon Project|date=03/11/2024|title=Global CO2 pathways using Remaining Carbon Budgets|url=https://robbieandrew.github.io/GCB2024/|publisher=University of Exeter|accessdate=08*06/2026}}</ref>]] '''Budjed karbon''' a reer eus bevenn uhelañ an dilaoskadennoù dioksid karbon ([[Karbon|C]][[Oksigen|O]]₂) a virfe an [[Douar (planedenn)|Douar]] dindan ur vevenn [[gwrezverk]] keitat hollek bet divizet. Ur budjed karbon a c'hell bezañ liammet ivez ouzh argemmennoù [[hin]]el all evel ar [[Kemm skinadurel|c'hemm skinadurel]]. Dre vras, nes eo keal ar budjed karbon d'ar feurbarzhioù dileuskel, eleze d'ar c'hementadoù a CO₂ a c'hall an dud skignañ c'hoazh en ur vevenniñ an tommadur hollek dindan ul live resis. == SEEH == Setu ur skeudenn embannet e-barzh 6{{vet}} danevell er [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] (GIEC) e miz Meurzh 2023, ma lenner : * war an tu kleiz, hollad al laoskadennoù adalek an [[Dispac'h greantel]] hag ar bloaz 2019, muzuliet e Gigatonennoù (1 Gt = 10^{<small>9</small>} [[tonenn]], eleze 1 milmilion a donennoù) ; * war an tu dehou, hollad al laoskadennoù a chom kent tizhout ur gwezverk uhelañ divizet. [[Restr:Budjed-karbon-6-rentan-kont-SEEH.png|700px|center]] == E Bro-C'hall == Gant ar strategiezh broadel karbon izel (''SNBC : Stratégie Nationale Bas-Carbone'') evit ar bloavezhioù da zont ha dre c'hennad armerzhel, emañ Frañs o lakaat bevennoù da zilaoskadennoù na rankont ket bezañ tremenet, a-bennadoù pemp bloaz. Gant ar budjedoù-se e c'haller gwiriañ, war prantadoù amzer berroc'h, emañ Frañs war an hent mat. [[Restr:SNBC3.webp|thumb|upright 3.15|center|Strategiezh izel karbon Bro-C'hall evit ar prantad 2024-2038]] == Daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Hinouriezh]] j1igecrzgnzdo1md6tgqq49u310qdx9 2200162 2200160 2026-09-16T20:40:03Z Llydawr 145 2200162 wikitext text/x-wiki [[Restr:Global_CO2_Pathways_Using_Remaining_Carbon_Budgets.svg|thumb|upright 1.6|Digresk rekis an dilaoskadennoù CO₂ dre ar bed goude 2024 evit bevenniñ kresk ar gwrezverk hollek da 1,5°C / 1,7°C / 2°C hep treiñ war-du dilaoskadennoù leiel-rik.<ref>{{en}} {{Cite web|author=Global Carbon Project|date=03/11/2024|title=Global CO2 pathways using Remaining Carbon Budgets|url=https://robbieandrew.github.io/GCB2024/|publisher=University of Exeter|accessdate=08*06/2026}}</ref>]] '''Budjed karbon''' a reer eus bevenn uhelañ an dilaoskadennoù dioksid karbon ([[Karbon|C]][[Oksigen|O]]₂) a virfe an [[Douar (planedenn)|Douar]] dindan ur vevenn [[gwrezverk]] keitat hollek bet divizet. Ur budjed karbon a c'hell bezañ liammet ivez ouzh argemmennoù [[hin]]el all evel ar [[Kemm skinadurel|c'hemm skinadurel]]. Dre vras, nes eo keal ar budjed karbon d'ar feurbarzhioù dileuskel, eleze d'ar c'hementadoù a CO₂ a c'hall an dud skignañ c'hoazh en ur vevenniñ an tommadur hollek dindan ul live resis. == SEEH == Setu ur skeudenn embannet e-barzh 6{{vet}} danevell er [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] (GIEC) e miz Meurzh 2023, ma lenner : * war an tu kleiz, hollad al laoskadennoù adalek an [[Dispac'h greantel]] betek ar bloaz 2019, muzuliet e Gigatonennoù (1 Gt = 10^{<small>9</small>} [[tonenn]], eleze 1 milmilion a donennoù) ; * war an tu dehou, hollad al laoskadennoù a chom kent tizhout ur gwezverk uhelañ divizet. [[Restr:Budjed-karbon-6-rentan-kont-SEEH.png|700px|center]] == E Bro-C'hall == Gant ar strategiezh vroadel karbon izel (''SNBC : Stratégie Nationale Bas-Carbone'') evit ar bloavezhioù da zont ha dre c'hennad armerzhel, emañ Frañs o lakaat bevennoù da zilaoskadennoù na rankont ket bezañ tremenet, a-bennadoù pemp bloaz. Gant ar budjedoù-se e c'haller gwiriañ, war prantadoù amzer berroc'h, emañ Frañs war an hent mat. [[Restr:SNBC3.webp|thumb|upright 3.15|center|Strategiezh izel karbon Bro-C'hall evit ar prantad 2024-2038]] == Daveoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Hinouriezh]] [[Rummad:Cheñchamant hin]] sztxf12ev3r2d57vcplqjxy0b2gbzbf 0 180996 2200168 2198992 2026-09-16T20:54:11Z Llydawr 145 2200168 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Brezel Bosnia''' ([[serbeg-ha-kroateg]]: ''Rat u Bosni i Hercegovini, Рат у Босни и Херцеговини''), anvet ivez '''brezel Bosnia-ha-Herzegovina''', a oa bet ur [[brezel]] e [[Bosnia-ha-Herzegovina]], etre 1992 ha 1995. Goude meur a zarvoud feuls diagent, lakaat a reer ar 6 a viz Ebrel 1992 evel deiziad tarzhadenn ar brezel, pa oa bet [[Republik Bosnia-ha-Herzegovina]] nevez-savet o vezañ degemeret en un doare ofisiel en estrenvro. Echuet e voe d'an 21 a viz Du 1995 gant [[skridoù-emglev Dayton]]. An tuioù engouestlet a oa dreist-holl nerzhioù armet gouarnamant Republik Bosnia-ha-Herzegovina, enebet ouzh re ar [[kentstad|c'henstad]] eus [[Republik Kroatian Herzeg-Bosnia|Republik Herzeg-Bosnia]] ha [[Republik Srpska (1992-1995)|Republik Srpska]] hag a oa renet ha dafaret pep hini gant [[Kroatia]] ha [[Republik Serbia (1992–2006)|Serbia]]<ref>{{cite web|url=http://hrw.org/reports/2004/ij/icty/2.htm|title=ICTY: Conflict between Bosnia and Herzegovina and the Federal Republic of Yugoslavia|access-date=25 April 2015|archive-date=7 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190107224919/https://www.hrw.org/reports/2004/ij/icty/2.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.icj-cij.org/docket/files/91/13685.pdf|title=ICJ: The genocide case: Bosnia v. Serbia – See Part VI – Entities involved in the events 235–241|access-date=25 April 2015|archive-date=1 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301032417/http://www.icj-cij.org/docket/files/91/13685.pdf|url-status=dead}}</ref>. Ar brezel a oa ul lodenn eus [[freuzadenn Yougoslavia]]. Goude disrannadur [[Slovenia]] ha Kroatia diouzh [[Republik Kevredadel Sokialour Yougoslavia]] e 1991, [[Republik Sokialour Bosnia-ha-Herzegovina]] hag a oa lies-etnek– hag a oa annezet dreist-holl gant [[Muzulmaned (strollad etnek)|muzulmaned]] [[Bosniak]] (44%), [[serbed Bosnia-ha-Herzegovina|Serbed]] [[Iliz ortodoks serbian|Ortodoks]] (32.5%) ha [[Kroated Bosnia-ha-Herzegovina|Kroated]] [[Iliz katolik roman|katolik]] (17%) – a oa bet o kinnig votiñ dre ur [[referendom]] evit an dieubidigezh d'an 29 a viz C'hwevrer 1992. Pennoù politikel Serbed Bosnia o doa galvet da chom hep kemer perzh er boblvouezhiadeg hag o devoa nac'het degemer an disoc'hoù. Evit diarbenn disoc'h ar referendom, pennoù uhel Serbed Bosnia o devoa disklêriet "Republik Serbed Bosnia ha Herzegovina" d'an 9 a viz Genver 1992 ([[serbeg]]: ''Republika srpskoga naroda Bosne i Hercegovine'')<ref>{{cite press release |date=27 January 1992 |title=The Declaration of Proclamation of the Republic of the Serb People of Bosnia and Herzegovina |publisher=Official Bulletin of the Serb People in Bosnia and Herzegovina |volume=1 |issue=2 |pages=13–14 |language=sr}}</ref>, o sevel evel-se diazezoù ar pezh a zo deuet da vezañ [[Republika Srpska]] hiziv. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Brezel Bosnia]] [[Rummad:Freuzadenn Yougoslavia]] clbhsd6swgpvt2myuare0xqvpqyrj3e 0 181060 2200191 2199556 2026-09-17T09:47:51Z ~2026-50121-01 94067 2200191 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Kounlec'h La Ferté-sous-Jouarre''' zo ur c'hounlec'h brezel eus ar [[Brezel-bed kentañ]] lec'hiet e [[Bro-C'hall]], war riblenn su ar stêr [[Marne (stêr)|Marne]], nepell diouzh [[Kumun c'hall|kumun]] [[La Ferté-sous-Jouarre]], 66 kilometr e reter eus [[Pariz]], e [[Departamant gall|departamant]] ar [[Seine-et-Marne]]. Anvet eo ivez met raloc'h kounlec'h ar re kollet er Marne, gant 3700 anv skrivet<ref>An niver hollek a zo disheñvel hervez ar mammennoù. Hervez ar ''C'hommonwealth War Graves Commission'' ez eus 3740 anv, met hervez o lec'hienn e vez kavet 3761 fichenn, hag an niver skrivet war ar c'hounlec'h a zo ken uhel a 3888.</ref> soudarded breizhveuriat hag iwerzhonat ha n'o deus ket bet ur bez, lazhet er stourm war al lec'h e miz Eost, Gwengolo ha penn-kentañ miz Here 1914. Ar soudarded a oa izili eus an [[Nerzh-kas breizhveuriat (Kentañ Brezel-bed)|Nerzh-kas breizhveuriat]] (BEF), hag a zo urzhiet war ar c'hounlec'h dre rejimant, renk ha goude-se en urzh alfabetek. ==Poltredoù== <gallery> Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 1.jpg|Unan eus pevar korn ar c'hounlec'h, gant skoed ardamez Bro-Gembre ha Bro-Saoz. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 2.jpg|[[Laour-vez]] ar c'hounlec'h, gant skrivadurioù e saozneg. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 3.jpg|Pannel gant anvioù. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 4.jpg|Bleunioù ha diri dirak ar c'hounlec'h. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 5.jpg|Skrivadur o tisplegañ ar roadenn douar Fizeau lec'h ma voe krouet ar c'hounlec'h. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 8.jpg|Kounlec'h evit an ijinourien roueel e ribl norzh ar stêr Marne. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 7.jpg|Kounlec'h evit an ijinourien roueel war ar ribl su, gant ar pont er foñs. Image:La Ferte-sous-Jouarre memorial 6.jpg|Skrivadur en unan eus kounlec'hioù an ijinourien roueel. </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kounlec'hioù]] [[Rummad:Monumantoù Bro-C'hall]] [[Rummad:Monumantoù ar re varv]] pxashro2x29ltabtv9zz4ekukxtq9tg 0 181102 2200144 2199994 2026-09-16T19:14:01Z Dishual 612 /* Enklask */ 2200144 wikitext text/x-wiki {{databox}} Abardaez an [[9 a viz Gwengolo]] [[2026]], un [[tan-gwall]] a oa kroget el lestr-treizh [[Filipinez|Filipinat]] MV ''June Aster'' nepell diouzh [[Bayan ng Coron]]. En holl e oa 115 treizhiad ha 17 bourzhiad.<ref name=":1">{{cite news |title=Missing in Coron ferry fire down to 84; 2 passengers missed trip |url=https://www.philstar.com/nation/2026/09/11/2555574/missing-coron-ferry-fire-down-84-2-passengers-missed-trip |work=[[The Philippine Star]] |date=September 11, 2026|last=Ramirez|first=Renalyn|access-date=September 11, 2026}}</ref> An tan a zo bet merzhet da 6eur45 goude merenn [[Filipinez Standard Time|PHT]] ([[UTC+8]]) a-vras da 1,2 [[milmor]] e [[Biz (roud-avel)|biz]] Barangay Marcilla e Coron.<ref name="GMA">{{cite news |title=Fire hits passenger ship with over 100 on board in waters off Coron |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/1001826/five-reported-dead-as-fire-hits-passenger-ship-from-el-nido-in-waters-off-coron/story/ |publisher=[[GMA News Online]] |date=9 a viz Gwengolo 2026 |access-date=September 10, 2026}}</ref> Bez ez eus da nebeutañ 76 treizhiad a zo marvet, 43 bet savetaet ha 13 kollet. == Enklask == {{multiple image | align = right | footer = An MV ''June Aster'' goude an tan-gwall, skeudenn a-gostez (a-gleiz); gwelet eus an oabl (a-zehoù) | image1 = MV June Aster after fire.jpg | image2 = Palawan ferry fire aftermath.jpg | total_width = 420 | caption1 = | caption2 = }} D'an 10 a viz Gwengolo 2026 ne oa ket kavet c'hoazh gant ar pennadurezhioù ar perak eus an tan-gwall.<ref name="GMA"/> Hervez testoù war bourzh ar vag e oa kroget an tan e [[Log (bag)|kal al lestr]], a embann [[gwarded-aod Filipinez]]. Tud mannet bev o devoa embannet e oa bet un darzhadenn a-raok an tan-gwall hag e oa bet troc'het an tredan raktal gant moged e-leizh a-raok ma vije an tan o redek prim dre ar vag.<ref name="explosion">{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Thick smoke, rough seas hamper search for 86 missing MV June Aster passengers |url=https://www.abs-cbn.com/news/regions/2026/9/10/thick-smoke-rough-seas-hamper-search-for-86-missing-mv-june-aster-passengers-1816 |access-date=10 a viz Gwengolo 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Five dead, 43 rescued, 86 still missing as survivors recall sudden blast and sudden blackout in lower deck accommodations |url=https://palawandailynews.com/maritime/five-dead-43-rescued-86-still-missing-as-survivors-recall-sudden-blast-and-sudden-blackout-in-lower-deck-accomodations/ |access-date=September 13, 2026 |last=Talabucon|first=Hanna Camella|work=Palawan Daily News}}</ref> En ur gemennadenn gant ar c'habiten, en doa embannet e oa bet kelaouet eus un tan gant ur bourzhiad ha roet an urzh d'an dreizhidi da bignat war ar pont ha da brientiñ an dafar eneptan. Embannet en deus e oa bet dibosubl dezhañ da c'hervel an holl dreizhidi dre ma oa bet troc'het an tredan pa oa an tan o vont prim war-raok. Urzhiet en doa da guitaat ar vag war bigi saveteiñ. Bet e oa bet o vont war unan anezho goude ma vije bet goulennet dezhañ meur a-wech d'en ober gant bourzhidi da lammaat en dour, ouzhpennet en doa en doa sikouret meur a zen da derc'hout kuit.<ref>{{Cite news |date=September 16, 2026 |title=EXCLUSIVE: MV June Aster captain recounts harrowing escape with crew, passengers |url=http://abs-cbn.com/news/regions/2026/9/16/exclusive-mv-june-aster-captain-recounts-harrowing-escape-with-crew-passengers-0846 |access-date=September 16, 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:2026]] [[Rummad:Peñseoù]] [[Rummad:Istor Filipinez]] gfs1lgco3ce4u1rtnvoicpmow90m5g4 2200146 2200144 2026-09-16T19:20:14Z Dishual 612 /* Enklask */ 2200146 wikitext text/x-wiki {{databox}} Abardaez an [[9 a viz Gwengolo]] [[2026]], un [[tan-gwall]] a oa kroget el lestr-treizh [[Filipinez|Filipinat]] MV ''June Aster'' nepell diouzh [[Bayan ng Coron]]. En holl e oa 115 treizhiad ha 17 bourzhiad.<ref name=":1">{{cite news |title=Missing in Coron ferry fire down to 84; 2 passengers missed trip |url=https://www.philstar.com/nation/2026/09/11/2555574/missing-coron-ferry-fire-down-84-2-passengers-missed-trip |work=[[The Philippine Star]] |date=September 11, 2026|last=Ramirez|first=Renalyn|access-date=September 11, 2026}}</ref> An tan a zo bet merzhet da 6eur45 goude merenn [[Filipinez Standard Time|PHT]] ([[UTC+8]]) a-vras da 1,2 [[milmor]] e [[Biz (roud-avel)|biz]] Barangay Marcilla e Coron.<ref name="GMA">{{cite news |title=Fire hits passenger ship with over 100 on board in waters off Coron |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/1001826/five-reported-dead-as-fire-hits-passenger-ship-from-el-nido-in-waters-off-coron/story/ |publisher=[[GMA News Online]] |date=9 a viz Gwengolo 2026 |access-date=September 10, 2026}}</ref> Bez ez eus da nebeutañ 76 treizhiad a zo marvet, 43 bet savetaet ha 13 kollet. == Enklask == {{multiple image | align = right | footer = An MV ''June Aster'' goude an tan-gwall, skeudenn a-gostez (a-gleiz); gwelet eus an oabl (a-zehoù) | image1 = MV June Aster after fire.jpg | image2 = Palawan ferry fire aftermath.jpg | total_width = 420 | caption1 = | caption2 = }} D'an 10 a viz Gwengolo 2026 ne oa ket kavet c'hoazh gant ar pennadurezhioù ar perak eus an tan-gwall.<ref name="GMA"/> Hervez testoù war bourzh ar vag e oa kroget an tan e [[Log (bag)|kal al lestr]], a embann [[gwarded-aod Filipinez]]. Tud mannet bev o devoa embannet e oa bet un darzhadenn a-raok an tan-gwall hag e oa bet troc'het an tredan raktal gant moged e-leizh a-raok ma vije an tan o redek prim dre ar vag.<ref name="explosion">{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Thick smoke, rough seas hamper search for 86 missing MV June Aster passengers |url=https://www.abs-cbn.com/news/regions/2026/9/10/thick-smoke-rough-seas-hamper-search-for-86-missing-mv-june-aster-passengers-1816 |access-date=10 a viz Gwengolo 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Five dead, 43 rescued, 86 still missing as survivors recall sudden blast and sudden blackout in lower deck accommodations |url=https://palawandailynews.com/maritime/five-dead-43-rescued-86-still-missing-as-survivors-recall-sudden-blast-and-sudden-blackout-in-lower-deck-accomodations/ |access-date=September 13, 2026 |last=Talabucon|first=Hanna Camella|work=Palawan Daily News}}</ref> Chomet e oa diank ar c'habiten e-pad pemp devezh goude an tan-gwall. En ur gemennadenn embannet gantañ, en doa embannet e oa bet kelaouet eus un tan gant ur bourzhiad ha roet an urzh d'an dreizhidi da bignat war ar pont ha da brientiñ an dafar eneptan. Embannet en deus e oa bet dibosubl dezhañ da c'hervel an holl dreizhidi dre ma oa bet troc'het an tredan pa oa an tan o vont prim war-raok. Urzhiet en doa da guitaat ar vag war bigi saveteiñ. Bet e oa bet o vont war unan anezho goude ma vije bet goulennet dezhañ meur a-wech d'en ober gant bourzhidi da lammaat en dour, ouzhpennet en doa en doa sikouret meur a zen da derc'hout kuit.<ref>{{Cite news |date=September 16, 2026 |title=EXCLUSIVE: MV June Aster captain recounts harrowing escape with crew, passengers |url=http://abs-cbn.com/news/regions/2026/9/16/exclusive-mv-june-aster-captain-recounts-harrowing-escape-with-crew-passengers-0846 |access-date=September 16, 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:2026]] [[Rummad:Peñseoù]] [[Rummad:Istor Filipinez]] ercd59t83ktp8xgs99p2kzxd23azdkp 2200147 2200146 2026-09-16T19:22:41Z Dishual 612 2200147 wikitext text/x-wiki {{databox}} Abardaez an [[9 a viz Gwengolo]] [[2026]], un [[tan-gwall]] a oa kroget el lestr-treizh [[Filipinez|Filipinat]] MV ''June Aster'' nepell diouzh [[Bayan ng Coron]]. En holl e oa 115 treizhiad ha 17 bourzhiad.<ref name=":1">{{cite news |title=Missing in Coron ferry fire down to 84; 2 passengers missed trip |url=https://www.philstar.com/nation/2026/09/11/2555574/missing-coron-ferry-fire-down-84-2-passengers-missed-trip |work=[[The Philippine Star]] |date=September 11, 2026|last=Ramirez|first=Renalyn|access-date=September 11, 2026}}</ref> An tan a zo bet merzhet da 6eur45 goude merenn [[Filipinez Standard Time|PHT]] ([[UTC+8]]) a-vras da 1,2 [[milmor]] e [[Biz (roud-avel)|biz]] Barangay Marcilla e Coron.<ref name="GMA">{{cite news |title=Fire hits passenger ship with over 100 on board in waters off Coron |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/regions/1001826/five-reported-dead-as-fire-hits-passenger-ship-from-el-nido-in-waters-off-coron/story/ |publisher=[[GMA News Online]] |date=9 a viz Gwengolo 2026 |access-date=September 10, 2026}}</ref> Bez ez eus da nebeutañ 76 treizhiad a zo marvet, 43 bet savetaet ha 13 kollet. == Enklask == {{multiple image | align = right | footer = An MV ''June Aster'' goude an tan-gwall, skeudenn a-gostez (a-gleiz); gwelet eus an oabl (a-zehoù) | image1 = MV June Aster after fire.jpg | image2 = Palawan ferry fire aftermath.jpg | total_width = 420 | caption1 = | caption2 = }} D'an 10 a viz Gwengolo 2026 ne oa ket kavet c'hoazh gant ar pennadurezhioù ar perak eus an tan-gwall.<ref name="GMA"/> Hervez testoù war bourzh ar vag e oa kroget an tan e [[Log (bag)|kal al lestr]], a embann [[gwarded-aod Filipinez]]. Tud mannet bev o devoa embannet e oa bet un darzhadenn a-raok an tan-gwall hag e oa bet troc'het an tredan raktal gant moged e-leizh a-raok ma vije an tan o redek prim dre ar vag.<ref name="explosion">{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Thick smoke, rough seas hamper search for 86 missing MV June Aster passengers |url=https://www.abs-cbn.com/news/regions/2026/9/10/thick-smoke-rough-seas-hamper-search-for-86-missing-mv-june-aster-passengers-1816 |access-date=10 a viz Gwengolo 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref><ref>{{Cite news |date=September 10, 2026 |title=Five dead, 43 rescued, 86 still missing as survivors recall sudden blast and sudden blackout in lower deck accommodations |url=https://palawandailynews.com/maritime/five-dead-43-rescued-86-still-missing-as-survivors-recall-sudden-blast-and-sudden-blackout-in-lower-deck-accomodations/ |access-date=September 13, 2026 |last=Talabucon|first=Hanna Camella|work=Palawan Daily News}}</ref> Chomet e oa diank ar c'habiten, Roel Sarmiento e anv, e-pad pemp devezh goude an tan-gwall. En ur gemennadenn embannet gantañ, en doa embannet e oa bet kelaouet eus un tan gant ur bourzhiad ha roet an urzh d'an dreizhidi da bignat war ar pont ha da brientiñ an dafar eneptan. Embannet en deus e oa bet dibosubl dezhañ da c'hervel an holl dreizhidi dre ma oa bet troc'het an tredan pa oa an tan o vont prim war-raok. Urzhiet en doa da guitaat ar vag war bigi saveteiñ. Bet e oa bet o vont war unan anezho goude ma vije bet goulennet dezhañ meur a-wech d'en ober gant bourzhidi da lammaat en dour, ouzhpennet en doa en doa sikouret meur a zen da derc'hout kuit.<ref>{{Cite news |date=September 16, 2026 |title=EXCLUSIVE: MV June Aster captain recounts harrowing escape with crew, passengers |url=http://abs-cbn.com/news/regions/2026/9/16/exclusive-mv-june-aster-captain-recounts-harrowing-escape-with-crew-passengers-0846 |access-date=September 16, 2026 |publisher=[[ABS-CBN]]}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:2026]] [[Rummad:Peñseoù]] [[Rummad:Istor Filipinez]] 44quz4u4yb1j1qmdlisozs2nu3cyth7 0 181124 2200137 2026-09-16T17:07:47Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|.458 Lott|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:458Lott375HHMag458WinMag.png|frameless|250x250px]] <br /><br />Ur gartouchenn [[.375 H&H Magnum]] (e-kreiz), hag ar c'hartouchennoù '''.458 Winchester Magnum''' (a-gleiz) ha [[.458 Winchester Magnum]] deveret anezhi. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |..." 2200137 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|.458 Lott|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:458Lott375HHMag458WinMag.png|frameless|250x250px]] <br /><br />Ur gartouchenn [[.375 H&H Magnum]] (e-kreiz), hag ar c'hartouchennoù '''.458 Winchester Magnum''' (a-gleiz) ha [[.458 Winchester Magnum]] deveret anezhi. |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Doare |- ! Doare douilhez |kreuzenn, gouriz, eeun |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Krouer |[[Jack Lott]] |- ! Bloavezh krouidigezh |1971 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Muzulioù |- ! Ø bannadell |11,6 mm |- ! Ø kolier |12,2 mm |- ! Ø korf an douilhez |13 mm |- ! Ø strad |13,5 mm |- ! Tevder ar strad |1,3 mm |- ! Hirder an douilhez |71,1 mm |- ! Hirder ar gartouchenn |91,4 mm |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Perzhioù all |- ! Pouez ar vannadell |19-32 g (300-500 greunenn) |- ! Tizh ar boled V₀ |700 - 820 m/s |- ! Gwask ar gazoù d'ar muiañ |{{formatnum:4310}} bar |- ! Energiezh ar vannadell |{{formatnum:4855}} - {{formatnum:5996}} J |- ! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]] |LRM |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |} Ar '''.458 Lott''' zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] evit an armoù-skoaz ijinet e 1971 diwar an [[.375 H&H Magnum]] gant ar Stadunanad [[Jack Lott]]. Hemañ a oa darbet dezhañ bezañ lazhet gant ur bual en Afrika abalamour, emezañ, da c'halloud-toullañ re izel ur munision [[.458 Winchester Magnum]] en doa tennet. Hiraat a reas e zouilhez eus 7,62 mm evit uhelaat an dalc'had poultr a c'halled lakaat e-barzh<ref>{{fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 194</ref> ; evel-se e voe krouet ar .458 Lott. Ur munision ''[[Kartouchenn Wildcat|wildcat]]'' e chomas e-pad pell. [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] e voe an embregerezh bras kentañ o produiñ anezhi adalek 2002<ref>{{en}} Mark A. Keefe, ''[https://www.americanrifleman.org/content/the-458-lott-a-dedicated-cartridge-for-dangerous-game/ The .458 Lott: A Dedicated Cartridge for Dangerous Game]'', American Rifleman, 25/09/2020 (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Implijet e vez ar .458 Lott evit chaseal bronneged bras Afrika, ar re gant ur groc'hen tev dreist-holl. Armoù-tan bras evel ar [[CZ 550]] zo kinniget er c'halibr-se. An embregerezhioù [[Cartouches Sologne]], [[Norma Precision|Norma]] ha Hornady a brodu ar munision, pe an douilhezioù evit kargañ anezhañ. == Liammoù diavaez == * '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iii/458-lott-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} {{DEFAULTSORT:458 Lott}} [[Rummad:Kalibroù armoù-tan]] [[Rummad:Munisionoù SUA]] [[Rummad:Munisionoù-chase]] robdd56n37m4r5xl3mdnhm1pq936dp5 0 181125 2200143 2026-09-16T18:52:16Z Ya ham is 76523 Krouet o treiñ ar bajenn "[[:en:Special:Redirect/revision/1364198488|Sazan]]" 2200143 wikitext text/x-wiki '''Sazan''' (e [[italianeg]] Saseno, e [[albaneg]] Ishulli i Sazanit "''Enezenn Sazan''", e [[gresianeg]] Sáson) 'zo un [[enezenn]] [[Albania|albanek]] e [[Mor Adria]]. 56i8xulwb7vw042d4bq2bbfd55bzzh4 0 181126 2200152 2026-09-16T19:53:14Z Llydawr 145 Pajenn krouet gant : "{{Disheñvelout}} == Lec'hioù == Meur a lec'h zo anvet Bloomington, er Stadoù-Unanet : * [[Bloomington (Idaho)]], en [[Idaho]] * [[Bloomington (Illinois)]], en [[Illinois]] * [[Bloomington (Indiana)]], en [[Indiana]] * [[Bloomington (Maryland)]], e [[Maryland]] * [[Bloomington (Minnesota)]], e [[Minnesota]] * [[Bloomington (Nebraska)]], e [[Nebraska]] * [[Bloomington (Texas)]], e [[Texas]] * [[Bloomington (Wisconsin)]], e [[Wisconsin]] == Traoù all == * ''B..." 2200152 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} == Lec'hioù == Meur a lec'h zo anvet Bloomington, er Stadoù-Unanet : * [[Bloomington (Idaho)]], en [[Idaho]] * [[Bloomington (Illinois)]], en [[Illinois]] * [[Bloomington (Indiana)]], en [[Indiana]] * [[Bloomington (Maryland)]], e [[Maryland]] * [[Bloomington (Minnesota)]], e [[Minnesota]] * [[Bloomington (Nebraska)]], e [[Nebraska]] * [[Bloomington (Texas)]], e [[Texas]] * [[Bloomington (Wisconsin)]], e [[Wisconsin]] == Traoù all == * ''[[Bloomington (film)]]'', ur film gant [[Fernanda Cardoso]] e [[2010]] ovajtdb5lfdst0vixb21eujx2q7oyay 0 181127 2200161 2026-09-16T20:33:57Z Llydawr 145 Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Budjed ar c'harbon]] da [[Budjed karbon]] 2200161 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Budjed karbon]] jkaxcozj6ahlvl39cplv89tuusjg08i 0 181128 2200163 2026-09-16T20:41:11Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN Barracuda|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Belgia}} |- ! Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober (SA/DA) |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] |- ! Gwerzher |[[FN Herstal]] |- ! Produer |[[Astra y Unceta, Cía]] |- ! Mare produiñ |1974 - bloave..." 2200163 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN Barracuda|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Belgia}} |- ! Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober (SA/DA) |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] |- ! Gwerzher |[[FN Herstal]] |- ! Produer |[[Astra y Unceta, Cía]] |- ! Mare produiñ |1974 - bloavezhioù 1980 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |1,05 kg |- ! Hirder |211 mm |- ! Hirder ar c'hanol |76 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|Taboulin]] 6 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''FN Barracuda''' zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] bet gwerzhet etre 1974 hag ar bloavezhioù 1980 gant [[FN Herstal]], eus Belgia, ha produet en Euskal Herria gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]]<ref>{{en}} Chris Eger, ''[https://www.guns.com/news/2013/02/18/fn-barracuda-convertible-2 Oooooo.... FN's Barracuda Convertible]'', Guns.com, 18/02/2013 (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant FN Herstal eo. D'ar mare ma oa bet savet e veze implijet peurliesañ daou [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] kartouchennoù gant servijoù polis ar C'hornôg : an [[.38 Special]], er Stadoù-Unanet dreist-holl, hag an [[9 mm Parabellum]] en Europa. Diwar-se e soñjas an embregerezh belgiat kinnig ur revolver dezhañ div daboulin hag a c'halle bezañ kemmet aes : unan e .38 Special / .357 Magnum, hag unan all evit an 9 mm Parabellum. Ur c'hlip ispisial a oa evit derc'hel ar c'hartouchennoù 9 mm Parabellum en daboulin 6 tenn abalamour n'o deus bourled ebet. Ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] difiñv hag ur c'hanol 3" (76 mm) en doa an arm<ref>{{en}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/double-action-revolvers/belgium-double-action-revolvers/fn-barracuda-revolver-eng/ FN Barracuda]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ne reas ket berzh an FN Barracuda. Polisoù e Jordania hag e Spagn a implijas anezhañ. Er bloavezhioù 1980, dibab pistolennoù marc'had-mat doare ''[[Wonder Nine]]'' gant kalz servijoù surentez a lakaas ar goulenn evit ar revolverioù da ziskenn, ha paouezet e voe produerezh an FN Barracuda. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] fofcla5jrf6i6fb74jcxmqutbi2tttp 2200164 2200163 2026-09-16T20:42:00Z Kestenn 14086 2200164 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN Barracuda|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Belgia}}<br>{{Euskal Herria}} |- ! Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober (SA/DA) |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] |- ! Gwerzher |[[FN Herstal]] |- ! Produer |[[Astra y Unceta, Cía]] |- ! Mare produiñ |1974 - bloavezhioù 1980 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |1,05 kg |- ! Hirder |211 mm |- ! Hirder ar c'hanol |76 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|Taboulin]] 6 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''FN Barracuda''' zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] bet gwerzhet etre 1974 hag ar bloavezhioù 1980 gant [[FN Herstal]], eus Belgia, ha produet en Euskal Herria gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]]<ref>{{en}} Chris Eger, ''[https://www.guns.com/news/2013/02/18/fn-barracuda-convertible-2 Oooooo.... FN's Barracuda Convertible]'', Guns.com, 18/02/2013 (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant FN Herstal eo. D'ar mare ma oa bet savet e veze implijet peurliesañ daou [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] kartouchennoù gant servijoù polis ar C'hornôg : an [[.38 Special]], er Stadoù-Unanet dreist-holl, hag an [[9 mm Parabellum]] en Europa. Diwar-se e soñjas an embregerezh belgiat kinnig ur revolver dezhañ div daboulin hag a c'halle bezañ kemmet aes : unan e .38 Special / .357 Magnum, hag unan all evit an 9 mm Parabellum. Ur c'hlip ispisial a oa evit derc'hel ar c'hartouchennoù 9 mm Parabellum en daboulin 6 tenn abalamour n'o deus bourled ebet. Ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] difiñv hag ur c'hanol 3" (76 mm) en doa an arm<ref>{{en}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/double-action-revolvers/belgium-double-action-revolvers/fn-barracuda-revolver-eng/ FN Barracuda]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ne reas ket berzh an FN Barracuda. Polisoù e Jordania hag e Spagn a implijas anezhañ. Er bloavezhioù 1980, dibab pistolennoù marc'had-mat doare ''[[Wonder Nine]]'' gant kalz servijoù surentez a lakaas ar goulenn evit ar revolverioù da ziskenn, ha paouezet e voe produerezh an FN Barracuda. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] [[Rummad:Armoù Euskal Herria]] jrt8lffgbsgtghsvor6tjgmx00a04r9 2200166 2200164 2026-09-16T20:50:37Z Kestenn 14086 2200166 wikitext text/x-wiki {{Implijoù all|Barracuda}} {| class="infobox" {{Infobox/Titl|FN Barracuda|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Belgia}}<br>{{Euskal Herria}} |- ! Doare |[[Revolver]] un-ober / daou-ober (SA/DA) |- ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] / [[.38 Special]]<br>[[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] |- ! Gwerzher |[[FN Herstal]] |- ! Produer |[[Astra y Unceta, Cía]] |- ! Mare produiñ |1974 - bloavezhioù 1980 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas (hep kartouchenn) |1,05 kg |- ! Hirder |211 mm |- ! Hirder ar c'hanol |76 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Endalc'h |[[Karger (armoù-tan)#Taboulinoù|Taboulin]] 6 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |B |- |} An '''FN Barracuda''' zo ur [[revolver]] [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù SA / DA (Single Action / Double Action, Un-Ober / Daou-Ober)|un-ober ha daou-ober]] bet gwerzhet etre 1974 hag ar bloavezhioù 1980 gant [[FN Herstal]], eus Belgia, ha produet en Euskal Herria gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]]<ref>{{en}} Chris Eger, ''[https://www.guns.com/news/2013/02/18/fn-barracuda-convertible-2 Oooooo.... FN's Barracuda Convertible]'', Guns.com, 18/02/2013 (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant FN Herstal eo. D'ar mare ma oa bet savet e veze implijet peurliesañ daou [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] kartouchennoù gant servijoù polis ar C'hornôg : an [[.38 Special]], er Stadoù-Unanet dreist-holl, hag an [[9 mm Parabellum]] en Europa. Diwar-se e soñjas an embregerezh belgiat kinnig ur revolver dezhañ div daboulin hag a c'halle bezañ kemmet aes : unan e .38 Special / .357 Magnum, hag unan all evit an 9 mm Parabellum. Ur c'hlip ispisial a oa evit derc'hel ar c'hartouchennoù 9 mm Parabellum en daboulin 6 tenn abalamour n'o deus bourled ebet. Ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] difiñv hag ur c'hanol 3" (76 mm) en doa an arm<ref>{{en}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/double-action-revolvers/belgium-double-action-revolvers/fn-barracuda-revolver-eng/ FN Barracuda]'', Modern Firearms (lennet d'ar 16/09/2026)</ref>. Ne reas ket berzh an FN Barracuda. Polisoù e Jordania hag e Spagn a implijas anezhañ. Er bloavezhioù 1980, dibab pistolennoù marc'had-mat doare ''[[Wonder Nine]]'' gant kalz servijoù surentez a lakaas ar goulenn evit ar revolverioù da ziskenn, ha paouezet e voe produerezh an FN Barracuda. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Revolverioù]] [[Rummad:Armoù Belgia]] [[Rummad:Armoù Euskal Herria]] 6tedxlk0spi3scaqbjsd3qe9xo8r49u 0 181129 2200171 2026-09-16T21:07:13Z Kestenn 14086 Pajenn krouet gant : "{{Disheñvelout}} '''''Barracuda''''', en un nebeud yezhoù (galleg, spagnoleg, saozneg peurgetket), eo unan eus an anvioù a vez roet d'ar barrakoudaed, pesked eus ar genad ''[[Sphyraena]]''. Gellout a ra ivez ober dave da : == Armoù == * an [[FN Barracuda]], ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant an [[FN Herstal]]. * ar [[program Barracuda]], ur program listri-spluj brezel gall. * an [[EADS Barracuda]], un dron bet ijinet gant [[EADS]] e 2006. * [[USS Barracuda]],..." 2200171 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} '''''Barracuda''''', en un nebeud yezhoù (galleg, spagnoleg, saozneg peurgetket), eo unan eus an anvioù a vez roet d'ar barrakoudaed, pesked eus ar genad ''[[Sphyraena]]''. Gellout a ra ivez ober dave da : == Armoù == * an [[FN Barracuda]], ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant an [[FN Herstal]]. * ar [[program Barracuda]], ur program listri-spluj brezel gall. * an [[EADS Barracuda]], un dron bet ijinet gant [[EADS]] e 2006. * [[USS Barracuda]], anv meur a lestr-brezel eus an [[US Navy]]. == Sevenadur == * ''[[Barracuda (film, 1978|Barracuda]]'', ur film spont stadunanat (1978) * anv unan eus an tudennoù er stirad ''[[The A-Team]]'', c'hoariet gant [[Mister T.]]. * [[Barracuda (Marvel Comics)|Barracuda]], un dudenn e hollved [[Marvel Comics|Marvel]]. * ar [[Barracuda (koktel)|c'hoktel Barracuda]]. a0tmr98himxgzj745ya0dza5ro4cf8b 2200188 2200171 2026-09-17T09:42:31Z Ar choler 52661 ''Sphyraena barracuda'' 2200188 wikitext text/x-wiki {{Disheñvelout}} ---- '''''Barracuda''''', en un nebeud yezhoù (galleg, spagnoleg, saozneg peurgetket), eo unan eus an anvioù a vez roet d'ar [[pesk]] anvet [[morveked]] pe "barrakouda", [[Sphyraena|''Sphyraena barracuda'']] an anv skiantel anezhañ. Gellout a ra ivez ober dave da : == Armoù == * an [[FN Barracuda]], ar revolver nemetañ bet gwerzhet gant an [[FN Herstal]]. * ar [[program Barracuda]], ur program listri-spluj brezel gall. * an [[EADS Barracuda]], un dron bet ijinet gant [[EADS]] e 2006. * [[USS Barracuda]], anv meur a lestr-brezel eus an [[US Navy]]. == Sevenadur == * ''[[Barracuda (film, 1978|Barracuda]]'', ur film spont stadunanat (1978) * anv unan eus an tudennoù er stirad ''[[The A-Team]]'', c'hoariet gant [[Mister T.]]. * [[Barracuda (Marvel Comics)|Barracuda]], un dudenn e hollved [[Marvel Comics|Marvel]]. * ar [[Barracuda (koktel)|c'hoktel Barracuda]]. gwcaob7ixhbxyatg5b2qza3kktjukm7