Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 16045 2200427 2194441 2026-09-20T20:01:44Z Ar choler 52661 poblañs 2023 2200427 wikitext text/x-wiki {{Infobox kumunioù Breizh | anv = Krugell | anvYezh = Crugèu | Yezh = gallaouek | anvOfisiel = Cruguel | skeudenn = Fontaine-St Brieuc-Cruguel.jpg | alc'hwez = Feunteun ''Sant Brieg''. | ardamezioù = Blason ville fr Cruguel (Morbihan).svg | bro = [[Bro-Gwened]] | departamant = [[Mor-Bihan]] | arondisamant = [[Arondisamant Pondi|Pondi]] | etrekumuniezh = [[Ploermael Kumuniezh]] | bro velestradurel = [[Bro Ploermael|Bro Ploermael Kalon Breizh]] | kanton = [[Kanton Ploermael|Ploermael]] | cp = 56420 | maer = David Boulvais | amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]] | gorread = 17.17 | hedred = -2.59416666667 | ledred = 47.8794444444 | uk = 80 | ubi = 52 | ubr = 166 | lec'hienn web = {{fr}}[http://www.cruguel.fr www.cruguel.fr] }} '''Krugell''' zo ur gumun e [[Breizh]] e [[kanton Ploermael]] e departamant ar [[Mor-Bihan]]. == Istor == === [[Dispac'h Gall]] === * Melestradurezh : krouet e voe ar gumun e [[1790]]. Dre lezenn an 23 a viz Eost 1790 e voe lakaet e [[Kanton Pluveleg (1790)|kanton Pluveleg]] e [[distrig Josilin]] ; dilamet e voe [[Kanton Pluveleg (1790)|kanton Pluveleg]] e [[1801]] ha lakaet Krugell e [[kanton Josilin]] bet miret ha brasaet gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' (28 a viz Genver 1801), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix'' ; lakaet e voe Krugell en [[arondisamant Ploermael]] bet krouet e [[1800]]<ref>{{fr}} Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, Ar Faoued, 2006, pajenn 83</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=16288 Cassini - EHESS - Krugell - Fichenn ar gumun]</ref>. * Dekred ar 26 a viz Du 1790 war al le ret : embannet e voe bout mennet da nac'h al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Eon e anv<ref>{{fr}} ''Adhésion de Messieurs les Recteurs, Curés et autres ecclésiastiques du diocèse de Saint-Malo, en Bretagne, A l'exposition des principes sur la Constitution du Clergé, adressée à MM. les Evêques députés à l'Assemblée nationale'', Imprimerie de Crapart, place Saint-Michel, Pariz, Bro-C'hall, p. 19</ref>. === {{XXvet kantved}} === ==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== * Mervel a reas 48 gwaz eus ar gumun abalamour d'ar brezel, eleze 4,54 % eus he foblañs e [[1911]]<ref name="MG">{{fr}} [http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?insee=56051&dpt=56&idsource=55361&table=bp08 Memorialgenweb]</ref>. ==== [[Maroko]] ==== * Mervel a reas ur [[zouav]] d’an 30 a viz Even [[1925]] e [[Bab Taza]]<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/complementter.php?id=2573697 Fichenn hiniennel - Memorial Genweb]</ref>. ==== Kemm arondisamant ==== * E [[1926]] e voe dilamet arondisamant Ploermael, lakaet e voe ar gumun en [[arondisamant Pondi|arondisamant Pondivi]]. ==== [[Eil Brezel-bed]] ==== * Mervel a reas 5 den abalamour d'ar brezel<ref name="MG" />. ==== Brezelioù didrevadenniñ ==== ;[[Brezel Indez-Sina]] * Mervel a reas 2 vilour<ref name="MG" />. ;[[Brezel Aljeria]] * Mervel a reas 1 milour eus ar gumun d'an 26 a viz Du [[1959]]<ref name="MG" />. == Brezhoneg == * 34,6 % eus anvioù-lecʼh ar gumun a zo brezhonek<ref>Jean-Yves Le Moing, ''Les noms de lieux bretons de Haute-Bretagne'', Yoran embanner, 2023, p. 347 {{ISBN|978-2-36785-055-9}}</ref>. == Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 == {{Demografiezh |titl=Niver a annezidi |dimx= |dimy= |popmax=800 |passo1=100 |passo2=20 |bl1=1962 |bl2=1968 |bl3=1975 |bl4=1982 |bl5=1990 |bl6=1999 |bl7=2006 |bl8=2012 |bl9=2022 |bl10=2023 |p1=708 |p2=752 |p3=696 |p4=687 |p5=618 |p6=595 |p7=625 |p8=628 |p9=661 |p10=664 |mammenn=EBSSA }} == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery mode="packed" heights="180px"> Cruguel - église Saint-Brieuc 01.jpg|An iliz katolik ''Sant-Brieg'' Cruguel - chapelle Saint-Yves 01.jpg|Chapel ''Sant-Erwan''. Château des Timbrieux 6059.JPG|Chapel kastell ''Les Timbrieux'' Moulin à vent des Timbrieux 6064.JPG|Milin-avel ''Les Timbrieux'' Maison (Cruguel) 6056.JPG|Ti an Eñvor Cruguel - monument aux morts.jpg|Monumant ar re varv<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=55361 Memorial Genweb]</ref>{{,}}<ref>{{fr}} [https://www.memorialgenweb.org/diapos.php?dpt=56&id_source=55361 Memorial Genweb]</ref>. </gallery> * D'an 20 a viz Eost [[1922]] e voe dioueliet monumant ar re varv<ref>{{fr}} [https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/66992/cruguel-presdeleglise/ Université de Lille]</ref>. == Liammoù diavaez == {{Commonscat|Cruguel}} *{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200519085312/http://cruguel.fr/ Lec'hienn an ti-kêr] *{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/bre/keriou-fichenn.asp?insee_ville=56051 Krugell war lec'hienn Geobreizh] {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]] [[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]] mxned5j5lfcd8ffmc0h2way49l7a5hc 0 17040 2200399 2189610 2026-09-20T13:03:28Z Himbeerbläuling 84408 /* Arouez an dollar */ wikisyntax nbsp: correct now? 2200399 wikitext text/x-wiki '''Dollar''' eo anv tremen 25 [[moneiz]] er bed. [[Dollar ar Stadoù Unanet|Dollar]] [[Stadoù-Unanet Amerika]], hag a voe anvet hervez ar moneiz etrebroadel <q>&nbsp;dollar [[Spagn]]&nbsp;</q> ([[spagnoleg]] : ''real de la ocho'' "pezh 8", ''peso duro'', ''peso fuerte'', ''[[peso]]'', ''dólar''), a voe staliet e [[1792]] ; an ''dollar'' kentañ ha koshañ eo. '''$''' eo arouez an dollar en darn vuiañ eus ar broioù a ra gant an anv, hag an hevelep arouez a vez implijet gant meur a [[Stad]] ar ''peso'' o moneiz ofisiel. [[File:Countries that use the dollar.svg|thumb|upright=2|center|<div class="center">Stadoù hag a ra gant ar ger ''dollar''</div> ---- {{legend|#00ff00|Broioù ma 'z eo an US$ ar moneiz}} {{legend|#008001|Broioù pe diriadoù ma 'z eo "dollar" anv ar moneiz}} {{legend|#ff0000|Broioù ma oa an "dollar" ar moneiz}} ]] == Istor == === Gerdarzh === [[File:Joachimsthaler 1525.jpg|thumb|''Joachimsthaler'' Rouantelezh Bohemia e voe an ''thaler'' (dollar) kentañ.]] Ar ger [[alamanek]] ''thaler'' eo orin an anv ''dollar'' ; dont a ra eus ''taler'' (testeniekaet er [[bloavezhioù 1530]]), a zo ur berradur eus ''Joachimtaler''. E kêr Joachimstal e Kurunenn Bohemia ([[1348]]-[[1918]]), a zo Jáchymov hiziv e [[Tchekia]], e voe digoret e [[1516]] ur [[mengleuz|vengleuz]] [[arc'hant (metal)|arc'hant]], hag e [[1518]] e voe kognet ar pezhioù moneiz kentañ. Kement ha "traoñienn" e talvez an anv alamanek ''-taler'' (a roas ''dale'', heñvelster, e [[saozneg]]). Meur a reizhskrivadur alamanek a gaver e dibenn ar {{XVIvet kantved}} : ''taler'', ''thaler'', ''thaller'', ''toler'', ha ''daler'', ''dahler'' en [[yezhoù alamanek izel|alamaneg izel]]. Ar stumm ''Thaler'' a voe skoueriek adalek an {{XVIIIvet kantved}} betek [[1902]], ar bloaz ma voe skrivet ''Taler'' a-c'houde Kuzuliadeg ar Reizhskrivadur [[1901]] (''Orthographische Konferenz von 1901'') a voe dalc'het e [[Berlin]]. Meur a yezh o deus degemeret ar ger ''taler'' dindan stumm pe stumm. {| |- | * [[Alamaneg izel]] : ''daler'' * [[Alamaneg]] : ''Thaler'', ''Taler'' * [[Amhareg]] : ''talari'' (ታላሪ) * [[Daneg]] : ''[rigsdaler'' * [[Hungareg]] : ''tallér'' * [[Kroateg]] : ''talir'' * [[Latveg]] : ''dālderis'' * [[Nederlandeg]] : ''daalder'', ''daler'', ''rijksdaalder'' | style="padding-left:20px;"| * [[Norvegeg]] : ''rigsdaler'' * [[Poloneg]] : ''talar'' * [[Saozneg]] : ''dollar'' * [[Slovakeg]] : ''toliar'' * [[Sloveneg]] : ''tolar'' * [[Spagnoleg]] : ''dólar'' (pe : ''real de a ocho'' pe ''peso duro'') * [[Svedeg]] : ''riksdaler'' * [[Tchekeg]] : ''tolar'' |} Pa 'z eo an eil darn eus ar ger ''joachimsthaler'' a voe degemeret e kalz yezhoù, ar [[ruseg]] a zibabas an darn gentañ, a droas da ефимок ''efimok'' betek kreiz an {{XVIIIvet kantved}}<ref>{{ru}} [https://trv-science.ru/2017/06/taler-dollar-efimok/ Талер, доллар, ефимок / ''Taler, dollar, efimok'' – Троицкий вариант — Наука / ''Troitskiy variant — Nauka'', 20/06/2017 <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>. ''Dollar'' (Доллар) eo ar ger a vez arveret e Rusia ivez hiziv avat. A-raok ar ''Joachimsthaler'' e oa ar ''Guldengroschen'' pe ''Guldiner'', a oa ur pikol pezh-moneiz en arc'hant (daoust d'ar ger ''Guld'' talvezout kement hag "[[aour]]") a veze kognet en Tirol alaman abaoe [[1486]] hag a voe degemeret gant [[Dugelezh Saks]] e [[1500]]. Roue Bohemia a vennas kaout an hevelp pezh-moneiz, a voe ar ''Joachimsthaler''. === Europa ha Norzhamerika trevadennel === [[File:Philip V Coin silver, 8 Reales Mexico.jpg|thumb|Dollar Spagn (''peso''), [[1739]].]] Goude ''Joachimsthaler'' ar {{XVvet kantved}} e teuas ''Reichsthaler'' an [[Impalaeriezh santel roman german]], a badas pelloc'h, pa voe en implij betek an {{XIXvet kantved}}. An [[Izelvroioù]] a gognas o dollaroù dezho ivez er XVI{{vet}} kantved : "dollar [[Bourgogn]] e groaz" (''Bourgondische Kruisrijksdaalder'')<ref>{{nl}} {{fr}} [https://nl.numista.com/318995 ''Numista'']. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>, "dollar e [[leon (loen)|leon]]" (''Leeuwendaalder'') hag ar ''Rijksdaalder''. Al ''Leeuwendaalder'' a veze arveret gant marc'hadourien an Izelvroioù er [[Reter-Kreiz]], en [[Indez Nederlandat ar Reter]], er [[Karib|C'harib]] nederlandat hag en Trizek Trevadenn e Norzhamerika<ref>An Trizek Trevadenn (''Thirteen Colonies'') a oa trevadennoù Breizh-Veur war aodoù atlantel Norzhamerika adalek 1607 betek 1776.</ref>{{,}}<ref>{{en}} [https://web.archive.org/web/20180705001518/https://coins.nd.edu/ColCoin/ColCoinIntros/Lion-Dollar.intro.html ''The Lion Dollar: Introduction], Notre Dame, Indiana : University of Notre Dame. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref> Daoust d'al ''Leeuwendaalder'' avat e chomas atav ar ''peso'' spagnol ar moneiz pennañ e trevadennoù Amerika, ha ken abred ha [[1581]] e voe anvet "dollar" eno ; ar ''real de a ocho'' a veze skignet a-vras en trevadennoù spagnol en Amerika hag er [[Filipinez]]<ref>Rabushka, 2010.</ref>{{,}}<ref>Cross, 2012, pp. 17-18.</ref>{{,}}<ref>De Vries & Van der Woude, 2014.</ref>. === Arouez an dollar === [[File:Dollar sign fonts.svg|thumb|Arouez an dollar hervez ar font]] Kentañ gwezh ma 'z eo testenieket arouez an dollar eo en ul lizher [[kenwerzh]]el er [[bloavezhioù 1770]], e stumm ar berradur henskridoniel <q>&nbsp;p^s&nbsp;</q> a rae dave d'ar ''peso'' spagnol<ref>{{en}} ''Origin of Dollar Sign is Traced to Mexico''. In : ''Popular Science'', levrenn 116, niverenn 2, 1930, p. 59 – [https://books.google.fr/books?id=4ykDAAAAMBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false En-linenn]. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>, da lavaret eo "dollar Spagn", a oa e anv e Norzhamerika breizhveurat. Etre dibenn an XVIII{{vet}} kantved ha deroù an XIX{{vet}} kantved e voe izelaet an <q>&nbsp;^s&nbsp;</q> nebeut-ha-nebeut, betek bout war ar "P". An arouez '''$''' a voe degemeret en un doare ofisiel a-gevret gant ar moneiz e [[1785]] gant Stadoù-Unanet Amerika<ref>Nussbaum, 1957.</ref>{{,}}<ref>{{es}} Riesco Terrero, Ángel. ''Diccionario de abreviaturas hispanas de los s.XIII - XVIII''. Salamanca: Imprenta Varona, 1983 {{ISBN|978-84-300-9090-7}}</ref>. === Dollar SUA === Da vare ar [[Reveulzi amerikan]] ([[1765]]–[[1783]]) e teuas an ''dólar'' spagnol da vout pouezus-tre, pa wareze ar moneiz fiziek a oa embannet gant an trevadennoù ha gant Kendalc'h ar C'hevandir (''Continental Congress'', a oa bodadeg-lezenniñ an Trizek Trevadenn vreizhveuriat). Dre ma nac'he Breizh-Veur pourchas moneiz kreñv d'he zrevadennoù en Amerika e oa arc'hant spagnol a veze arveret eno, e-kichen moneiz gall hag izelvroat, a-drugarez da floderezh gant ar C'harib. Paot e oa an dollaroù spagnol en Trizek Trevadenn eta, ha lezennel zoken e oant e [[Virginia]]. D'an 2 a viz Ebrel 1792, Alexander Hamilton ([[1757]]-[[1804]]), anezhañ Maodiern an Teñzor SUA, a zisklêrias d'ar [[Kendalc'h ar Stadoù-Unanet|C'hendalc'h]] ar c'hementad resis a arc'hant a oa bet kavet er pezhioù ''dólar'' spagnol. Diwar e labour e voe termenet dollar SUA<ref name="Act 1792">{{en}} [https://www.usmint.gov/learn/history/historical-documents/coinage-act-of-april-2-1792?srsltid=AfmBOoq-oQKqZov040ovQU4nHOaJBYj0uK3hCygemTKUIjCRtliBVJjq ''Coinage Act of April 2, 1792, Section 9'']. United States Mint, 29/09/2024. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref> : un unanenn 375.25 ''grain'', eleze 24,057 [[kilogramm|gramm]]<ref>1 ''grain'' = 0,06479891 gramm.</ref> arc'hant glan pe 416 ''grain'' (26,956 gramm) arc'hant skoueriek<ref>Arc'hant skoueriek (''standard silver'' : 371.25/416 ''greunenn'' (0,05782835 gramm).</ref>, ar peurrest o vout ur c'hendeuzad<ref>''Coinage Act'', rann 13.</ref>. Resisaet ez eus bet e ranke "moneiz kontoù" (''money of account'') Stadoù-Unanet Amerika bout e dollaroù pe e rannoù anezho. Ouzhpenn da se e voe termenet pezhioù-moneiz izeloc'h o zalvoudegezh dre dregantadoù eus ar pezh 1 dollar, en doare ma ranke ½ dollar bout kognet gant ½ eus arc'hant un dollar, ¼ $ gant ¼ eus arc'hant 1 $, hag all. Un ''Act'' all a voe embannet e miz Genver [[1837]], a grenne pouez an dollar da 412,5 ''greunenn'' (26,729 gramm) gant ur c'hendeuzad 90% ag arc'hant ennañ, an disoc'h o vout 371,25 ''greunenn'' arc'hant en 1 dollar bepred. D'an 21 a viz Genver [[1853]] e voe krennet war ar c'hementad a arc'hant a oa er pezhioù bihan : da neuze ne glote mui o anv gant o c'hementad a arc'hant e-keñver ar pezhioù 1 dollar. Diwezhatoc'h e voe embannet meur a ''Act'' hag a gemmas natur ha kementad ar metal ar pezhioù-moneiz stadunanat, kement ha ken bihan ma n'eus lezenn ebet hiziv da dermeniñ an "dollar" e lezenneg SUA <ref>{{en}} [https://www.govinfo.gov/app/collection/statute/ ''United States Statutes at Large''], U.S. Government Information. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>{{,}}<ref>{{en}} Yeoman, R. S. ''A Guide Book of United States Coins''. Racine, Wisconsin : Whitman, 1967 – [https://archive.org/details/guidebookofuni1965yeom/page/n3/mode/2up En-linenn] <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>{{,}}<ref>{{en}} Ewart, James E. ''Money – Ye shall have honest weights and measures''. Grand Rapids, Michigan : Principia Publishing, 1998 {{ISBN|978-0-9663570-0-4}}</ref>. An tostañ d'un termenadur a c'heller kavout hiziv eo hemañ : <q>&nbsp;Maodiern an Teñzor a werzho arc'hant diwar an divizoù a gavo dereat, gant ma ne vint ket izeloc'h eget $1.292929292 evit un oñs ''troy''&nbsp;</q>, da lavaret eo 41,568 $ evit 1 kg arc'hant<ref>''Ounce troy'' (aroueziet dre <code>ozt</code>) : an oñs a veze implijet e [[Troyes]] er [[Grennamzer]] ; arveret eo c'hoazh er broioù angl-ha-saoz hag el live etrebroadel evit muzuliañ ar metaloù prizius hag ar mein-sked. Talvoudegezh : 1 ozt = 31,1034768 gramm.</ref>. E [[1965]] e oa bet dilamet an darn vrasañ eus an arc'hant diouzh pezhioù-moneiz SUA ; an dollar a droas d'ur moneiz fiziek ha neuennus hep bout skoret gant aour pe arc'hant. Kenderc'hel a ra Moneiz SUA da gognañ pezhioù $1 en arc'hant, hogen ne vezont ket lakaet da redek. == Stadoù hag a implij ar ger "dollar" == {| class="wikitable sortable" |- ! Moneiz !! Kod [[ISO 4217]] !! Stad / tiriad !! Staliadur !! Moneiz kent |- | {{Antigua ha Barbuda}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || Dollar [[Breizh-Veur|breizhveurat]] ar C'harib |- valign="top" | {{Aostralia}} ha [[Stadoù Aostralia]] || AUD || Dollar aostralian || [[1966]] || [[Lur sterling]] aostralian ([[1910]]–1966)<br>Lur sterling ([[1825]]–1910) |- | {{Bahamas}} || BSD || Dollar ar Bahamas || 1966 || Lur sterling ar Bahamas |- | {{Barbados}} || BBD || [Dollar Barbados || [[1972]] || Dollar Karib ar Reter |- | {{Belize}} || BZD || Dollar Belize dollar || [[1973]] || Dollar breizhveurat [[Honduras]] |- | {{Bermuda}} || BMD || Dollar Bermuda || [[1970]] || Lur sterling |- valign="top" | {{Brunei}} || BND<br><small>(SGD)</small> || Dollar Brunei<br><small>(A-gevret gant dollar [[Singapour]])</small> || 1967 || Dollar Malaya<ref>Ur Stad verrbad e voe Kevread Malaya (1948-1963), 11 Stad ennañ ha [[Kuala Lumpur]] da gêr-benn.</ref> ha [[Borneo]] vreizhveurat |- | {{Dominika}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || Dollar Karib ar Reter |- | {{Fidji}} || FJD || Dollar Fidji || [[1969]] || Lur sterling Fidji |- | {{Grenada}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || Dollar Karib ar Reter |- | {{Guyana}} || GYD || Dollar Guyana || [[1839]] || Dollar Karib ar Reter |- | {{Hong Kong}} || HKD || Dollar Hong Kong dollar || [[1863]] || Roupi, Real spagnol e [[Mec'hiko]], Wén ([[Sina]]) |- | {{Inizi Cayman}} || KYD || Dollar Inizi Cayman || 1972 || Dollar [[Jamaika]] |- | {{Jamaika}} || JMD || Dollar Jamaika || 1969 || Lur sterling Jamaika |- valign="top" | {{Kanada}} || CAD || Dollar Kanadian || [[1858]] || Dollar spagnol (kent [[1841]]<br>Lur sterling kanadian (1841–1858)<br>Dollar [[Douar-Nevez ha Labrador|an Douar-Nevez]] ([[1865]]–[[1949]] e Dominion an Douar-Nevez |- | {{Kiribati}} || KID<br><small>(AUD)</small> || Dollar Kiribati dollar<br><small>(A-gevret gant an dollar aostralian)</small> || [[1979]] || Dollar aostralian |- | {{Liberia}} || LRD || Dollar liberian || [[1937]] || Dollar SUA |- | {{Namibia}} || NAD<br><small>(ZAR)</small> || Dollar namibian<br><small>(A-gevret gant rand Suafrika)</small> || [[1993]] || Rand Suafrika |- | {{Nauru}} || AUD || Dollar aostralian || || |- | {{Saint Kitts ha Nevis}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || |- | {{Santez-Lusia}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || |- | {{Sant Visant hag an Inizi Granadinas}} || XCD || Dollar Karib ar Reter || 1965 || |- valign="top" | {{Singapour}} || SGD<br><small>(BND)</small> || Dollar Singapour<br><small>(A-gevret gant dolar Brunei)</small> || 1967 || Dollar Malaya ha Borneo vreizhveurat |- | {{Inizi Salomon}} || SBD || Dollar Inizi Salomon || [[1977]] || Lur sterling aostralian |- | {{Surinam}} || SRD || Dollar Surinam || [[2004]] || [[Florin]] Surinam |- | {{Taiwan}} || TWD || Dollar nevez Taiwan || 1949 || Dollar kozh Taiwan |- | {{Trinidad ha Tobago}} || TTD || Dollar Trinidad ha Tobago || [[1964]] || Dollar ar C'harib breizhveurat |- valign="top" | {{Tuvalu}} || TVD<br><small>AUD</small> || Dollar Tuvalu<br><small>(A-gevret gant an dollar aostralian)</small> || [[1976]] || |- valign="top" | {{SUA}}<br>hag o ziriadoù || USD || Dollar SUA || 1792 || Dollar Spagn<br>Moneiz [[trevadenniñ|trevadennel]] SUA |- valign="top" | {{Zeland-Nevez}}<br>hag ziriadoù kenstag || NZD || Dollar Zeland-Nevez || 1967 || Lur sterling Zeland-Nevez |} == Stadoù m'emañ dollar SUA ar moneiz ofisiel == {| class="wikitable sortable" |- ! Stad pe diriad !! Staliadur !! Moneiz kent |- | {{Ecuador}} || [[2001]] || Sucre Ecuador | |- | {{El Salvador}} || 2001 || Colón Salvador |- | {{Inizi Marshall}} || 1979<ref>Ar bloaz ma voent dizalc'h diouzh SUA ; an USD zo bet miret, met abaoe [[2018]] emañ an USD a-gevret gant ar ''sovereign'' (SOV, aroueziet dre [[File:SOV cryptocurrency symbol.png|10px]]), ur [[kriptomoneiz|c'hriptomoneiz]] hag a voe krouet dre ar ''Sovereign Currency Act''.</ref> || |- | {{Palau}} || [[1981]]<ref name="DZ" /> || |- | {{Stadoù Kevreet Mikronezia}} || 1979<ref name="DZ">Ar bloaz ma voent dizalc'h diouzh SUA.</ref> || |- | {{Timor ar Reter}} || [[2002]] || Roupi [[indonezia]]n |} == Tiriadoù all hag a implij un "dollar" == [[File:East-Caribbean-5dollar-banknote.035.JPG|thumb|upright 1.6|5 dollar Karib ar Reter]] {| class="wikitable" |- ! Tiriad !! Moneiz |- | {{Anguilla}} || Dollar Karib ar Reter |- | {{Bonaire}} <small>(Izelvroioù)</small> || Dollar SUA |- | {{Tiriad Meurvor Indez Breizh-Veur}} || Dollar SUA (a-gevret gant al lur sterling) |- | {{Inizi Gwerc'h Breizhveurat}} || Dollar SUA |- | {{Enez Montserrat}}|| Dollar Karib ar Reter |- | {{Saba}} <small>(Izelvroioù)</small>|| Dollar SUA |- | {{Sant-Pêr-ha-Mikelon}} <small>([[Bro-C'hall]])</small>|| Dollar kanadian (a-gevret gant an [[euro]]) |- | {{Sint Eustatius}} <small>(Izelvroioù)</small>|| Dollar SUA |- | {{Inizi Turks ha Caicos}}|| Dollar SUA |} == Stadoù hag a zegemer an dollar en un doare nann-ofisiel == {| |- valign="top" | {| class="wikitable" |- ! Stad !! Moneiz |- | {{Afghanistan}}|| rowspan="9" | Dollar SUA |- | {{Arc'hantina}} |- | {{Bolivia}} |- | {{Filipinez}} |- | {{Guatemala}}<ref>{{cite book |last=Wojtanik |first=Andrew |url=https://archive.org/details/afghanistantozim0000wojt |title=Afghanistan to Zimbabwe |publisher=National Geographic Society |year=2005 |location=Washington, DC |page=[https://archive.org/details/afghanistantozim0000wojt/page/147 147] |author-link=Andrew Wojtanik |url-access=registration}}</ref> |- | {{Kambodja}} |- | {{Kuba}}<ref>{{en}} Estrada, Oscar Fernandez : [https://havanatimes.org/opinion/return-to-the-us-dollar-in-cuba-what-about-the-cuc/ ''Return to the US Dollar in Cuba: What about the CUC?''], Havana Times, 08/11/2019. <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>{{,}}<ref>{{en}} Torres, Andrea : [https://www.local10.com/news/local/2020/07/17/cuba-to-accept-us-dollars-at-government-stores/ ''Cuba to accept U.S. dollars at government stores''], Local 10, 16/07/2020.<small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>{{,}}<ref>{{en}} Robinson, Circles : [https://havanatimes.org/news/us-dollar-taking-over-in-cuba-as-cuc-plummets/ ''US Dollar Taking Over in Cuba as CUC Plummets''], Havana Times, 30/08/2020 <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref>{{,}}<ref>{{{en}} Kornbluh, Peter : [https://www.cigaraficionado.com/article/cuba-is-getting-rid-of-the-cuc ''Cuba Is Getting Rid of the CUC''], Cigar Aaficionado, 15/12/2020 <small>Kavet : 01/05/2026.</small></ref> |- | {{Laos}} |- | {{Liban}} |- | {{Makao}}|| Dollar Hong Kong |} | style="padding-left:20px;"| {| class="wikitable" |- ! Stad !! Moneiz |- | {{Maldivez}}|| rowspan="10" | Dollar SUA |- | {{Myanmar}} |- | {{Nicaragua}} |- | {{Panama}}<ref>Petra bennak ma reer ''balboa Panamá'', dollar SUA a red evel ur moneiz ofisiel peogwir n'eus [[bilhed-bank]] balboa ebet ; pezioù-moneiz balboa zo hepken, a zo a-vent gant ar pezhioù stadunanat, ha kevatal eo o zalvoudegezh.</ref> |- | {{Paraguay}} |- | {{Perou}} |- | {{Republik Poblel ha Demokratel Korea}}<ref>{{en}} Lankov, Andrei. ''The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia''. Oxford : Oxford University Press , 2015 {{ISBN|978-0-19-939003-8}}</ref> |- | {{Uruguay}} |- | {{Venezuela}} |- | {{Viêt Nam}} |} |} == Stadoù hag o deus bet un "dollar" da voneiz == [[File:1932EthioBIrr.JPG|thumb|Etiopia, [[1932]]]] [[File:Confederate 5 and 100 Dollars.jpg|thumb|''Confederate States dollars'']] {| class="wikitable sortable" |- ! Stad !! Staliadur !! Distaliadur !! Evezhiadennoù |- valign="top" | {{Ethiopia}} || [[1945]] || 1976 || ''Thaler'' a oa moullet war ar bihedoù e-kichen ar skrid [[saoznek]]. Rannet e oa etre 100 ''santim'' (diwar ar [[galleg]] ''centime''. E 1976 e voe ''birr'' anv ofisiel moneiz ar Stad. |- valign="top" | {{Malaysia}} || 1967 || [[1975]] || D'an 12 a vie Even 1967 ec'h erlerc'hias an dollar malaysian ouzh dollar Malaya ha Borneo vreizhveuriat. ''Ringgit'' eo anv ofisiel moneiz ar Stad abaoe 1975. |- valign="top" | {{Sierra Leone}} || [[1791]] || [[1805]] || Rannet e oa dollar Sierra Leone etre 100 ''cents'' ; digemm e chome e dalvoudegezh e-keñver al lur sterling : 1 dollar = 4,16 ''[[shilling]]''. |- | {{Spagn}} || [[1497]] || [[1868]] || |- | {{Sri Lanka}} || [[1815]] || [[1828]] || ''Rixdollar Ceylon'' e oa moneiz ''British Ceylon'' e deroù an {{XIXvet kantved}}. |- valign="top" | {{Stadoù Kengevreet Amerika}} || [[1861]] || 1865 || ''Confederate States dollar'' (C$), staliet adalek miz Meurzh 1861. |- valign="top" | {{Rhodesia}} || 1970 || [[1980]] || E 1970 ec'h erlerc'hias an dolla rhodesian ouzh al lur sterling rhodesian, hag ar moneiz ofisiel e voe betek krouidigezh Zimbawe e 1980. |- valign="top" | {{Texas}} || 1839 || [[1840]] || Ur Stad anvet ''Republic of Texas'' a voe eus an 2 a viz Meurzh [[1836]] betek an 19 a viz C'hwevrer [[1846]] ; dollaroù Texas a voe embannet adalek miz Genver 1839 betek miz Gwengolo 1840. |- valign="top" | {{Zimbabwe}} || 1980 || [[2009]] || "Dollar Zimbabwe" a voe anv ofisiel pevar moneiz er Stad etre 1980 hag an 12 a viz Ebrel 2009. Un dollar all a voe implijet adalek [[2019]] betek [[2024]]. Ar ''Zimbabwe Gold'' (ZWG), "Aour Zimbabwe eo ar moneiz ''[[de jure]]'' ; an dollar stadunanat (USD) hag ar ''rand'' suafrikat (ZAR) eo ar re ''[[de facto]]'', a-douez moneiz all (dollar aostralian, lur sterling, ''pula'' [[Botswana]], ''roupi'' [[India]], ''yen'' [[Japan]] ha ''yuan'' Sina). |} == Levrlennadur == * {{en}} Cross, Bill. ''Dollar Default – How the Federal Reserve and the Government Betrayed Your Trust''. Scotts Valley, California : CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012 {{ISBN|978-1-4752-6108-0}} * {{en}} Vries, Jan de & Woude, Ad wan der. ''The First Modern Economy – Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815''. Cambridge : Cambridge University Press, 1997 {{ISBN|978-0-521-57825-7}} * {{en}} Nussbaum, Arthur. ''A History of the Dollar''. New York : Columbia University Press, 1957, p. 56 {{ISBN|978-0-231-02206-4}} * {{en}} Rabushka, Alvin. ''Taxation in Colonial America''. Princeton : Princeton University Press, 2010 {{ISBN|978-1-4008-2870-8}} == Liammoù diavaez == {{Commonscat}} * {{en}} Stein, Eliot : [http://www.bbc.com/travel/story/20200107-welcome-to-jchymov-the-czech-town-that-invented-the-dollar ''the Czech town that invented the dollar''], BBC, 15/11/2025. <small>Kavet : 01/05/2026.</small> * {{en}} [https://web.archive.org/web/20150504043744/http://observationdeck.io9.com/why-is-the-dollar-sign-a-letter-s-1683940575cite ''Why Is The Dollar Sign A Letter S?''], Observation Deck, 02/07/2015 <small>Kavet : 01/05/2026.</small> {{clr}} == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=2}} [[Rummad:Dollar| ]] 5dgslmavhn20z6cdwlhhgeh28rmbd55 0 21110 2200422 2181217 2026-09-20T19:32:39Z Dakbzh 58931 + Kempenn ha resisaat. 2200422 wikitext text/x-wiki '''Daniel Contin''' a zo bet ganet d'ar [[25 Meurzh|25 a viz Meurzh]] [[1962]] e [[La Plata]] en [[Arc'hantina]].<br/> Ur c'hoarier [[echedoù]] [[italia]]n-[[arc'hantina]]t a-vicher eo.<br/> Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 1993<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=803618 E fichenn FIDE]</ref>.<br/> C'hwevrer 2026: 2 201 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 169 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 133 e renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=803618 E fichenn FIDE]</ref>, 2 517 eo bet e renk Elo ''Standard'' uhelañ. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat hollek]] ==== {| class="wikitable" |+ !Bloaz !Kêr !Poentoù !Renk !Dave ha notennoù |- |1989 |[[Buenos Aires]] |7/17 (+ 6, = 2, - 9) |11—13 rampo. |[[Daniel Cámpora]] a voe trec'h. |- |} ==== [[Kampionad italian an echedoù|Kampionad italian hollek]] ==== {| class="wikitable" |+ !Bloaz !Kêr !Poentoù !Renk !Dave ha notennoù |- |1994 |[[Filettino]] |7/11 (+ 6, = 2, - 3) |3 |[[Michele Godena]] ha [[Bruno Belotti]] a voe trec'h rampo. Godena a c'hounezas ar match dirampoiñ. |- |1995 |[[Verona]] |3/9 (+ 1, = 4, - 4) |8—9 rampo. |[[Michele Godena]] a voe trec'h. |- |2003 |[[Arvier]] |6/9 (+ 5, = 2, -2) |2 |[[Spartaco Sarno]] a voe trec'h. |- |2005 |[[Montecatini Terme]] |5,5/9 (+ 4, = 3, - 2) |2-4, rampo. |Kampionad 2004, bet c'hoariet e 2005. |- |2005 |[[Cremona]] |7,5/11 (+ 6, = 3, - 2) |3 |[[Michele Godena]] hag [[Ennio Arlandi]] a voe trec'h rampo. Godena a c'hounezas ar match dirampoiñ. |- |2006 |[[Cremona]] |4/11 (+ 2, = 4, - 5) |10 |[[Michele Godena]] ha [[Fabiano Caruana]] a voe trec'h rampo. Godena a c'hounezas ar match dirampoiñ. |- |2014 |[[Boscotrecase]] |2/11 (+ 1, = 2, - 8) |12 |[[Axel Rombaldoni]] a voe trec'h<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20151223190803/http://www.usefulchess.com/others/italianchamp2014.html Useful Chess - Kampionad italian 2014]</ref>. |- |} === Kevezadegoù hiniennel all === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Daveennoù ha notennoù |- |1993||{{Portugal}} [[Lisboa]]||Tournamant takadel||4,5/11 (+ 4, = 1, - 6)||||[[Miguel Illescas]] a voe trec'h. |- |1993||{{Hungaria}} [[Budapest]]||Memorial Dezho Élekesha||3,5/11 (+ 1, = 5, - 5)||||[[Ivan Farago]] a voe trec'h. |- |1993-1994||{{Italia}} [[Reggio Emilia]]||Tournamant etrebroadel||4,5/11 (+ 3, = 3, - 5)|| ||[[Lajos Portisch]] a voe trec'h. |- |1994 / 1995||{{Italia}} [[Reggio Emilia]]||Tournamant etrebroadel||3/11 (+ 1, = 4, - 6)||11||[[Rafael Vaganyan]] a voe trec'h. |- |1995||{{Arc'hantina}} [[Mar del Plata]]||Tournamant ''Open''|| ||||[[Sergio Slipak]] a voe trec'h. |- |2002 |{{Italia}} [[Milano]]||Tournamant etrebroadel||7,5/11 (+ 4, = 7, - 0)||2—3 rampo||[[Llambi Qendro]] a voe trec'h. |- |2003 |{{Italia}} [[Milano]]||Tournamant etrebroadel||6/9 (+ 4, = 4, - 1)||3||[[Llambi Qendro]] ha [[Joseph Sanchez]] a voe trec'h. |- |2007||{{Arc'hantina}} [[Partido de Necochea|Necochea]]||Tournamant etrebroadel||3/9||9||[[Leonardo Tristan]] a voe trec'h<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Necochea-A_2007/36652 365 Chess]</ref>. |- |2011||{{Hungaria}} [[Budapest]]||Tournamant etrebroadel (FSGM)||3/9 (+ 2, = 2, - 5)||8|| [[Olivér Mihók]] a voe trec'h. |- |2013 ||{{Arc'hantina}} [[San Luis (kêr-benn)|San Luis]]||Tournamant etrebroadel||3/9 (+ 3, = 0, - 6)||8||[[Diego Flores]] ha [[Gilberto Hernández Guerrero]] a voe trec'h. |- |2016 |{{Arc'hantina}} [[Mina Clavero]]||Memorial Rasero||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||9-10 rampo||[[Leonardo Tristan]] ha Saldado a voe trec'h. |- |2017 |{{Arc'hantina}} [[Rosario]]||Tournamant etrebroadel||6/10 (+ 3, = 6, - 1)||2—3 rampo||[[Nino di Giannantonio]] a voe trec'h. |- |} === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad skolveurel bedel ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh [[Arc'hantina]]. {| class="wikitable" !Bloaz || Tablezenn|| Bro ha kêr || Disoc'h|| Daveennoù ha notennoù |- |1985 |? |{{Arc'hantina}} [[Mendoza]] |6,5/11 (+ 6, = 1, - 4) | |} ==== Kib kreizeuropat ==== C'hoari a reas e skipailh [[Italia]]. {| class="wikitable" !Bloaz || Tablezenn|| Bro ha kêr || Disoc'h|| Daveennoù ha notennoù |- |2004 |4 |{{Slovakia}} [[Zemplinska-Shiva]] |2/7 (+ 1, = 2, - 4) | |} ==== Kampionad europat ==== C'hoari a reas ur wezh e skipailh [[Italia]]. {| class="wikitable" !Bloaz || Tablezenn|| Bro ha kêr || Disoc'h|| Daveennoù ha notennoù |- |2005 |? |{{Sveden}} [[Göteborg]] |1,5/6 (+ 0, = 3, - 3) | |} ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas div wezh e skipailh [[Italia]]. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |- |Kerzu 1994||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||4||3,5/8 (+ 2, = 0, - 6)||43,8||-||-||53||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1994/1994ita.html 31st Chess Olympiad: Moscow 1994 - Olimp Base]</ref>{{,}}<ref>{{de}}[https://www.wikiwand.com/de/articles/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_2006 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade 1994]</ref>. |- |Mae 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||Skipailh "A", erlerc'hier 2||2,5/5 (+ 1, = 3, - 1)||50||-||-||35||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006ita.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 - Olimp Base]</ref>{{,}}<ref>{{de}}[https://www.wikiwand.com/de/articles/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_2006 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade 2006]</ref>. |- |} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/card.phtml?event=803618 E fichenn FIDE] * {{en}}[http://www.chessgames.com/player/daniel_contin.html E bartiennoù e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Daniel_Contin E bartiennoù e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Contin, Daniel}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1966]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù italian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] 6c8clona230yfq9t51jbp9qutw89k2i 0 31121 2200411 2200390 2026-09-20T17:04:46Z Ar choler 52661 skeudenn 2200411 wikitext text/x-wiki [[Restr:Frankfurt am Main, Sachsenhausen and Downtown (2024).jpg|thumb|[[Frankfurt am Main]]]] Ar '''Main''' zo ur [[stêr]] vras en [[Alamagn]], un [[adstêr]] d’ar [[Roen]]. Eienañ a ra e hanternoz [[Bavaria]], nepell diouzh harzoù ar [[Republik Tchek]]. E [[Wiesbaden]] e vesk he dourioù gant re ar Roen. Tremen a ra ar stêr Main dre gêrioù [[Würzburg]], [[Frankfurt am Main]], [[Bayreuth]], [[Kulmbach]] ha [[Bamberg]]. [[Restr:Bassin du Main.png|thumb|upright=2|center|<div class="center">Red ar Main</div>]] Bageal a c'haller war ar Main a-hed 396 km. Drezañ ha dre ur [[kanol (dour)|ganol]], ar [[kanol Roen-Main-Danav|ganol Roen-Main-Danav]], e c'haller mont eus ar Roen d'an [[Danav]]. == Istor == Ar Main a oa anavezet gant ar [[Henroma|Romaned]] dindan an anv ''Moenus''. E andon a oa er menezioù ''Sudeti'', e ''Germania Magna''. [[Rummad:Stêrioù Alamagn]] f1fi7jq4xnvt22413g2l8qjoihjn3w8 0 36653 2200395 2069769 2026-09-20T12:51:00Z Lojwe 67681 2200395 wikitext text/x-wiki {{databox}} {{pennad zo|Guadalajara }} '''Guadalajara''' zo ur gêr eus [[Spagn]], e [[Kastilha-La Mancha]], ha kêrbenn [[proviñs Guadalajara]]. En amzer an Arabed e oa «madīnat al-Faray», hervez ur skrid eus an Xvet kantved, gant Ahmad al-Razi, hogen n'eo ket sklaer ar ster, martreze «kêr Faray», rak diazezet e vefe bet kêr gant Faray, mab da Salim, diazezer [[Medinaceli]] (madīnat al-Sālim), diskennad eus Masmuda; lavaret ez eus bet ivez e oa ret kompren «faray» evel «mirador» pe «farallón», reier uhel ma weler da bell. <gallery> Restr:Concatedral de Santa María de Guadalajara, España.jpg|'''[[Iliz-veur Santa María]]''' e Guadalajara Restr:Palacio del Infantado.pav.jpg|[[Palez an Infantado]] Restr:RuinasAlcazarGuadalajara2006.jpg|Dismantroù '''[[Alcázar Guadalajara]]''' </gallery> [[Rummad:Kastilha-La Mancha]] t2kkzap39dsxv30he7p0hk1u4mx8bx5 0 44588 2200398 2186804 2026-09-20T13:00:41Z Himbeerbläuling 84408 /* Bugaleaj */ wikisyntax nbsp: -nbsp??? 2200398 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="font-size:90%;" |- ! colspan="2"| <div style="background-image:linear-gradient(to right, #ff7200, #fff); color:#000;"> {| width="100%" |- ! style="text-align:center; padding-top:10px;"|<span style="font-size:2em;">Tomi Ungerer</span> || [[File:Gnome-applications-graphics.svg|32px|right]] |}</div> |- | colspan="2" style="text-align:center;"| [[File:Tomi Ungerer par Claude Truong-Ngoc mars 2014 (cropped).jpg|260px]]Poltredet d'ar 27/03/2014<br>gant Claude Truong-Ngoc ---- |- | '''Anv''' || Jean-Thomas Théodore Ungerer |- | '''Ganedigezh''' || {{deiziad|26|Du|1931}}<br>[[File:FRA Strasbourg (lesser arms) COA.svg|22px|border]] [[Strossburi]]<br>[[File:Flag of Alsace.svg|22px|border]] [[Elzas|Elsass]] |- | '''Marv''' || {{deiziad|9|C'hwevrer|2019}} <small>(87 vloaz)</small><br>[[File:Colours of Cork.svg|22px|border]] [[Corcaigh]]<br>[[File:Flag of Ireland.svg|22px|border]] [[Republik Iwerzhon|Poblacht na hÉireann]] |- | '''Beziadur''' || Bered S'Gallemaettel, Strossburi<br> |- | '''Broadelezh''' || [[File:Flag of Alsace.svg|22px|border]] Elsassat • [[File:Flag of France.svg|22px|border]] [[Gall]] |- | '''Relijion''' || [[Protestantiezh|Protestant]] |- | colspan="2"| ---- |- | '''Micher''' || Treser, skeudennaouer, skrivagner |- | '''Stummadur''' || Skol-uhel an arzoù-kinklañ,<br>Strossburi |- | colspan="2"| ---- |- | '''Internet''' || {{en}} [https://www.tomiungerer.com/ tomiungerer.com] |} '''Jean-Thomas Théodore "Tomi" Ungerer''', bet ganet d'ar {{deiziad|26|Du|1931}} e [[Strossburi]] ([[Elzas|Elsass]]) hag aet d'an [[Anaon]] d'an {{deiziad|9|C'hwevrer|2019}} e An Góilín (''Goleen'' e saozneg), e [[Kontelezh Corcaig]] ([[Republik Iwerzhon|Poblacht na hÉireann]]) a oa un treser, ur skeudennaouer hag ur skrivagner elsassat. Tremen 140 levr a embannas, a zo bet troet e meur a yezh ha gwerzhet er bed a-bezh. Brudet eo e levrioù evit ar vugale. E eñvorennoù skeudennaouet hag oberennoù politikel en deus graet ivez, koulz ha skeudennoù [[erotek]]. Brudet eo e zoare ampart hag izegour da dresañ, leun a ijin dreist hag a fent teñval. Ker brudet all eo ar skritelloù a reas er [[bloavezhioù 1960]] enep [[Brezel Viêt Nam]] ha diforc'hidigezh ar «&nbsp;gouennoù&nbsp;». Displegadennoù pouezus a-zivout an darvoudoù politikel ha kevredigezhel a c'hoarvezas en eil hanterenn an {{XXvet kantved}} eo oberennoù Tomi Ungerer. Betek e dremenvan e kendalc'has da stourm evit e vennozhioù, enep an armoù nukleel hag a-du gant [[Unaniezh Europa]] da skouer, dre aozadurioù evel ''[[Amnesty International]]'' ha ''[[Reporters sans frontières]]''. Ur [[mirdi]] zo gouestlet dezhañ en e gêr c'henidik. ==Buhez== ===Bugaleaj=== Alice Essler e oa e vamm, ha Théodore Ungerer e dad. Un ijinour hag ur farder [[horolaj]]où [[steredoniezh|steredoniel]] e oa an tad ; un [[arz]]our hag un [[istor]]our e oa ivez. Pa varvas Théodore Ungerer e [[1935]] e tilojas an tiegezh da Wintzenheim e-kichen [[Kolmer]] ; hag eñ pevar bloaz hepken e krogas Tomi da dresañ. E [[1939]] e tarzhas an [[Eil Brezel-bed]], ha destaget e voe Elsass ouzh [[Alamagn]] an [[Trede Reich]]. Deoget e voe ti ha labouradeg ar re Ungerer ; Tomi, eizh vloaz, a voe treuzkenteliet gant an [[naziegezh|nazied]] en e skol e Kolmer : deskiñ [[alamaneg]] dindan tri miz, deskiñ kanoù nazi, selaou prezegennoù [[Adolf Hitler]]. E anv-bihan gallek zo bet kemmet e «&nbsp;Hans&nbsp;»<ref name="YT">{{fr}} Ungerer, Tomi. {{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=xapLkGXvHII |title=''La guerre des enfants'' à YouTube|accessdate=15 Du 25}}</ref>. [[Galleg]] a veze er gêr c'hoazh koulskoude. Pa voe flatret Alice Essler d'an nazied en em dennas dre lavaret d'ar [[Gestapo]] e oa ret-mat e chomfe gallegerien en Elsass evit ren war ar C'hallaoued goude trec'h an Trede Reich<ref>Ungerer 1991, p. 55.</ref>. «&nbsp;Gall er ger, elsassat er straed hag alaman er skol&nbsp;» eo Tomi neuze<ref name="YT" />.<br> Pa zistroas Elsass da Vro-C'hall e [[1945]] e voe berzet komz [[elzaseg|elsässerditsch]] ha ret komz galleg dindan boan a vout flac'hataet<ref>Ungerer, France Inter.</ref> — nac'het e bivelezh hag e [[sevenadur]] ouzh Tomi un eil gwezh neuze. Kement-se holl a levezonas e labour arzel A-hed e vuhez. ===Yaouankiz=== Adalek [[1946]] e voe anaouder er [[skoutelezh]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://eeudf.org/blog/tomi-ungerer-adieu-a-un-eclaireur/ |title=''Tomi Ungerer, adieu à un éclaireur'' @ Éclaireuses et Éclaireurs Unionistes de France|accessdate=15 Du 25}}</ref> hag e veajas war [[marc'h-houarn|varc'h-houarn]] a-dreuz Bro-C'hall betek [[1948]]. E [[1950]], d'an oad a 18 vloaz, e c'hwitas war e [[bachelouriezh|vachelouriezh]] ; neuze ec'h eas da c'hoari biz-meud betek Kab an Norzh e [[Norvegia]]. Daou vloaz goude, e [[1952]] ec'h enluas e rannarme an [[dremedal]]erien en [[Aljeria]], met klañv-bras e voe hag e rankas distreiñ da Elsass er bloaz war-lerc'h [[1953]] ; e miz Here ar bloaz-se e krogas da studiañ e Skol-uhel an arzoù-kinklañ e Strossburi. Eno e kejas ouzh studierien o devoa bet yalc'hadoù digant ar ''Fulbright Program'' bet krouet e 1946 en [[SUA]], ar pezh e lakaas da zaremprediñ ganto ar greizenn stadunanat e Strossburi. Drezo e voe dedennet gant [[lennegezh]] SUA, ar [[sonerezh]] [[jazz]] ha treserien [[bannoù-treset]] ar gazetenn ''The New Yorker'', Saul Steinberg ([[1914]]-[[1999]]) dreist-holl. Siwazh, skarzhet e voe eus ar Skol-uhel goude bloaz, war zigarez ma oa amsent. E-pad bloaz adalek [[1954]] e labouras evel pestalier ha treser [[bruderezh]] evit embregerezhioù lec'hel. ===New York=== Beajiñ dre [[Europa (kevandir)|Europa]] a eure ivez ([[Gres]], [[Skandinavia]]], [[Yougoslavia]] hag all, dre c'hoari biz-meud bepred pe dre labourat war listri-karg) hag e [[1956]] ec'h erruas e [[New York]], «&nbsp;gant 60 [[dollar]] en e c'hodell hag ur valad tresadennoù ha dornskridoù&nbsp;», a gontas en e eñvorennoù. Eno e skeudennaouas bruderezh evit ar jederioù Burroughs ; kenlabourat gant kazetennoù ha kelaouennoù a reas ivez : ''Esquire'', ''Harper's Bazaar'', ''Life'', ''The New York Times'' ha ''Village Voice'' en o zouez. Bloaz goude e tivizas chom e New York da vat. Gantañ ivez e voe treset skritell ar film ''Dr. Strangelove'' skrivet ha sevenet gant [[Stanley Kubrick]] ([[1964]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0057012/?ref_=nm_flmg_job_1_accord_2_cdt_t_8 |title=Dr. Strangelove @ Internet Movie Database|accessdate=15 Du 25}}</ref>. Eno e skrivas hag e skeudennaouas e levr kentañ evit ar vugale, ''The Mellops Go Flying'' ("Ar re Vellops a ya dre garr-nij"), a voe embannet gant Harper & Row e [[1957]]. Gant al levr-se ec'h eas priz ar Spring Book Festival.<br> Daou vloaz pelloc'h, e [[1959]], e timezas Tomi Ungerer gant Miriam Strandquest ; ur verc'h anvet Phoebe o devoe. Medalenn aour an New York Society of Illustrators a voe deroet d'an arzour er bloaz-se ivez. War-du Europa e troas e [[1961]], pa voe embannet ''Die drei Räuber'' ("An tri laer") en Alamagn. Er vro-se e voe aozet e [[1962]] e [[Berlin]] un diskouezadeg a-zivout oberennoù an treser elsassat. Un diskouezadeg taolennoù flemmus a voe bloaz war-lerc'h e New York. E [[1966]] e teuas a-zindan ar wask ''The Party'' ("An nozvezh vondian"), ul levr ma rae goap eus uhelidi New York. Daou dra bouezus a eure Tomi Ungerer er bloaz [[1967]] : sevel e New York enep Brezel Viêt Nam ha diforc'hidigezh ar «&nbsp;gouennoù&nbsp;», hag e [[Kanada]] e tiazezas a-gevret gant daou vignon ur gompagnunezh filmoù [[sinema]] ha [[skinwel]] anvet ''Wild Oats'' ("[[Kerc'h]] gouez" e saozneg plaen, "paotred yaouank diroll" e [[luc'haj]]). ===Kanada hag Iwerzhon=== Goude dibriediñ ec'h addimezas Tomi Ungerer e [[1971]] gant Yvonne Wright, a oa a orin eus Kontelezh Corcaigh ; tri bugel o devoe. Kuitaat New York a reas an tiegezh hag em staliañ en un atant e [[Nova Scotia]] e Kanada. Tri levr a savas an arzour eno : ''No Kiss for Mother'' ("Pok ebet da Vammig", [[1973]], un emvuhezskrid evit ar vugale), ''Allumette'' ([[1974]])) evit ar vugale ivez, ha skeudennoù evit ''Das grosse Liederbuch ("Levr bras ar c'hanaouennoù, [[1975]]). E vuhez e Nova Scotia a gontas en e levr ''Far Out Isn't Far Enough'' ("Pell en diavaez n'eo ket pell a-walc'h", [[1983]]). E [[1976]] e kuitaas Kanada gant e bried hag o bugale da vont da vevañ e An Góilín e Kontelezh Corcaigh ; alies e vezent e Strossburi ivez. Pemp bloaz diwezhatoc'h, e [[1981]], e voe aozet un diskouezadeg vras e Mirdi an arzoù-kinklañ [[Pariz]] evit lidañ 25{{vet}} bloaz remzad an arzour. Er bloaz-se end-eeun e voe dilennet da wellañ treser ar bed gant ''Salon international de la caricature'' e [[Montreal|Montréal]]. E [[1990]] e voe diskouezet tresadennoù ''Amnesty Animal'' da-geñver Kendalc'h bedel gwarezerien al loened e [[Basel]], [[Suis]]. Bloaz goude e lidas T. Ungerer e 60{{vet}} gouel-bloaz gant embann levrenn gentañ e eñvorennoù, ''À la guerre comme à la guerre''. E [[1994]] e voe embannet e [[Zürich]] ul levr anvet ''Poster'' ("Skritell") ma 'z eo bet dastummet holl e dresadennoù evit ar bruderezh. E Bro-C'hall e [[1995]] e voe deroet Priz meur broadel an Arzoù grafek d'an arzour elsassat gant Maodierndi ar Sevenadur. Daou levr evit ar vugale a voe embannet e [[1997]] : ''Flix'' e Zürich hag e Paris, ''Cats as Cats Can'' ("Kizhier evel ma c'hall kizhier" [bout]) e New York. [[File:Kindergarten Wolfartsweier14112016 1.JPG|thumb|''Kindergarten Die Katze'']] [[1998]] : da Domi Ungerer e voe deroet ar Priz [[Hans Christian Andersen]], lakaet a-live gant [[Priz Nobel|Briz Nobel]] al lennegezh evit ar vugale, en abeg d'e oberennoù war an dachenn-se.<br>Bloaz goude, e [[1999]] e voe embannet ''Otto'', ul levr all evit ar vugale a-zivout ar brezel hag an naziegezh.<br> Gant ar [[savouriezh]] ivez e oa dedennet an arzour : en hevelep bloaz e tresas gant an tisavourez Ayla Suzan Yöndel un diwallerezh evit ar vugale, e stumm ur [[kazh|c'hazh]], anvet ''Kindergarten Die Katze'', a zo bet savet e Wolfartsweier e-kichen [[Karlsruhe]]<ref>{{de}} {{cite web|url=https://architektinnen.com/projekt01/kindergarten.html |title=Lec'hienn Ayla Suzan Yöndel|accessdate=15 Du 25}}</ref>. E [[2000]] e voe anvet Tomi Ungerer da gannad [[Kuzul Europa]] evit ar yaouankiz hag ar c'helenn. Er bloaz [[2001]] e voe lakaet e oberennoù war ziskouez e [[Japan]]. Da-geñver 70{{vet}} deiz-ha-bloaz an arzour e voe savet e Strossburi un diskouezadeg a-zivout e labour e New York. En hevelep bloaz e voe uhelaet da ofiser al Lejion a enor e Bro-C'hall. E [[2002]] e voe embannet ''De père en fils'', ul levr diwar-benn e dad, p'en devoa Tomi boulc'het skrivañ istor e familh ; e 2002 ivez e tegemeras ''Kindergarten Die Katze'' ar vugale kentañ. Er bloaz [[2007]] e voe digoret Mirdi Tomi Ungerer / Kreizenn etrebroadel ar Skeudennaouiñ er Villa Greiner, bali ar Marseillaise e Strossburi. <gallery mode="packed" heights="220px" caption="Mirdi Tomi Ungerer"> Villa Greiner Strasbourg 3.jpg|An diavaez Strasbourg Musée Tomi Ungerer février 2014 16.jpg|En diabarzh </gallery> ===Diwezh=== D'an 9 a viz C'hwevrer 2019 e varvas Tomi Ungerer e Corcaigh. Tri devezh goude e voe e obidoù en iliz St Brendan e [[Beanntraí]]. Devet e voe korzf Tomi Ungerer ; un hanternn eus e ludu a voe lakaet e bered An Góilín, hag an hanterenn all e bez ar familh er S'Gallemaettel (bered Saint-Gall) Strossburi<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.dna.fr/actualite/2019/02/12/les-cendres-de-tomi-ungerer-partagees-entre-strasbourg-et-l-irlande |title=Les cendres de Tomi Ungerer partagées entre Strasbourg et l'Irlande @ Dernières Nouvelles d'alsace, 12/02/2019|accessdate=15 Du 25}}</ref>{{,}}<ref>{{en}} {{cite web|url=https://www.findagrave.com/memorial/228912385/jean-thomas-th%C3%A9odore-ungerer |title=Find a Grave|accessdate=15 Du 25}}</ref> hag an hanter all e . Ul lid-kañv protestant ha [[katoligiezh|katolik]] a voe aozet e Strossburi d'ar 15 a viz C'hwevrer, e galleg, en elsasseg hag en alamaneg. Gant ar maer e voe rentet enor d'an arzour a-berzh kêr. Ur bedadeg skout a voe e dibenn al lid. <gallery mode="packed" heights="220px"> Hommage Tomi Ungerer Strasbourg 15 février 2019.jpg|Obidoù Tomi Ungerer en iliz-veur Strossburi Tomi Ungerer tombe.jpg|Bez an arzour er S'Gallemaettel </gallery> ==Oberennoù== Gant Levraoueg vroadel Alamagn emañ katalog klok oberennoù Tomi Ungerer, ha gant hini Bro-C'hall e vez dalc'het ar re a zo bet embannet e galleg. ===Evit ar vugale=== *1957 : ''The Mellops Go Flying'' • ''Mellops Go Diving for Treasure'' • ''The Brave Coward'' *1958 : ''Crictor'' • ''The Mellops Strike Oil'' • ''Agee on Film'' *1959 : ''Adelaide'' • ''Seeds and More Seeds'' *1960 : ''Christmas Eve at the Mellops'' • ''Emile'' *1961 : ''Rufus'' • ''The Three Robbers''<ref>Ur film [[tresadennoù-bev]] zo bet sevenet e 2007 gant Hayo Freitag ; gwelit [https://www.imdb.com/title/tt0448150/?ref_=fn_t_2 IMDb].</ref> *1962 : ''Snail, Where Are You?'' *1963 : ''Mellops Go Spelunking'' *1964 : ''Flat Stanley''<ref>Skrivet gant Jeff Brown.</ref> • ''One, Two, Where's My Shoe?'' • ''Beastly Boys and Ghastly Girls''<ref>[[Barzhoniezh|barzhonegoù]] dastumet gant William Rossa Cole.</ref> *1966 : ''Oh, What Nonsense!'' • ''Orlando, the Brave Vulture'' • ''Warwick's Three Bottles''<ref name="AH">A-gevret gant André Hodeir.</ref> • ''Der Mondmann'' *1967 : ''Cleopatra Goes Sledding''<ref name="AH" /> • ''What's Good for a 4-Year-Old?''<ref>Skrivet gant William Rossa Cole.</ref> • ''Zeralda's Ogre'' • ''The Donkey Ride''<ref>Fablenn azasaet gant Jean Showalter.</ref> *1968 : ''Ask Me a Question'' *1969 : ''The Sorcerer's Apprentice''<ref>Skrid gant Barbara Hazen.</ref> *1970 : ''Oh, How Silly!''<ref name="WC">A-gevret gant William Cole.</ref> • ''The Hat'' *1971 : ''I Am Papa Snap and These Are My Favorite No Such Stories'' • ''The Beast of Monsieur Racine'' *1972 : ''The Hut'' • ''Oh, That's Ridiculous!''<ref name="WC" /> *1973 : ''No Kiss for Mother'' *1974 : ''Allumette; A Fable, with Due Respect to Hans Christian Andersen, the Grimm Brothers, and the Honorable Ambrose Bierce'' • ''A Storybook''<ref>Dastumad istorioù berr azasaet gant meur a skrivagner.</ref> *1978 : ''The Great Song Book''<ref>Kentel saoznek savet Timothy John eus al levr alamanek ''Das grosse Liederbuch'' (1975).</ref> *1997 : ''Tomi Ungerer's Heidi: The Classic Novel''<ref>Skrid gant Johanna Spyri.</ref> • ''Cats as Cats Can'' *1998 : ''Flix'' • ''Tortoni Tremelo the Cursed Musician'' *1999 : ''Otto: The Autobiography of a Teddy Bear'' *2009 : ''Zloty'' *2013 : ''Fog Island'' ===Evit an oadourien=== *1960 : ''Horrible. An account of the Sad Achievements of Progress'' • ''Inside Marriage'' *1962 : ''Der Herzinfarkt'' *1964 : ''The Underground Sketchbook'' *1966 : ''The Party'' *1969 : ''Fornicon'' [[File:Strasbourg, bus CTS Irisbus Citelis 18 GNC - RNTP Tomi Ungerer 2012.JPG|thumb|Ur bus kinklet gant Tomi Ungerer, Strossburi]] [[File:Place MARKOS BOTZARIS Strasbourg.jpg|thumb|Feunteun Janus, Strossburi]] *1970 : ''Tomi Ungerer's Compromises'' *1972 : ''Poster Art of Tomi Ungerer'' *1974 : ''America'' *1976 : ''Totempole'' *1979 : ''Babylon'' *1981 : ''Cat-Hater's Handbook, or, The Ailurophobe's Delight''<ref name="WC" /> *1982 : ''Symptomatics'' *1983 : ''Rigor Mortis'' • ''Slow Agony'' • ''Heute hier, morgen fort'' *1984 : ''Far out Isn't Far Enough'' • ''Femme Fatale'' • ''Schwarzbuch'' *1985 : ''Joy of Frogs'' • ''Warteraum'' *1986 : ''Schutzengel der Hölle'' *1997 : ''Cats As Cats Can'' *1998 : ''Tomi: A Childhood Under the Nazis'' *1999 : ''Liberal Arts: The Political Art of Tomi Ungerer'' *2002 : ''Erotoscope'' • ''De père en fils'' ===All=== *1964 : skritell ar film ''Dr. Strangelove'' *1965 : logo evit ar gomedienn war gan ''Kelly'' *1968 : skeudennoù, skritell ha titloù evit ar film ''Monterey Pop'' *1988 : tres Feunteun Janus e Strossburi ==Enorioù== [[File:Strasbourg-Square du Tivoli Tomi Ungerer-Plaque.jpg|thumb|E Strossburi]] *1983 : Jacob Burckhardt Prize (Suis) *1990 : Lejion a enor (Bro-C'hall) *1993 : ''Deutsches Bundesverdienstdreuz'' (Alamagn) *''Prix national des Arts graphiques (Bro-C'hall) *1998 : Priz Hans Christian Andersen evit al Lennegezh evit ar Yaouankiz (Suis) *1999 : Priz Europa ar Sevenadur *2000 : Kannad [[Kuzul Europa]] evit ar yaouankiz hag ar c'helenn • Ofiser al Lejion a enor (Bro-C'hall) *2011 : ''Lifetime Achievement Award'', Society of Illustrators (SUA) *2010 : ''Palme Academique de l'Académie de Strasbourg"" (Bro-C'hall) *2008 : Priz alaman-ha-gall ar c'hazetennerezh (Alamagn, Bro-C'hall) • Priz Akademiezh Berlin (Alamagn) *2004 : Doktorelezh a enor war ar [[Prederouriezh|Brederouriezh]], Skol-veur Karlsruhe (Alamagn) • ''Sexual Freedom Award'', [[London]] ([[Rouantelezh-Unanet]])<ref>{{en}} {{cite web|url=https://web.archive.org/web/20171128110951/http://www.sexualfreedomawards.co.uk/highlights/ |title=Sexual Freedom Awards|accessdate=15 Du 25}}</ref> *2003 : Priz lennegel Erich Kästner (Alamagn) *2014 : ''Commandeur de l’Ordre National du Mérite'' (Bro-C'hall) *2017 : ''Bayerische Buchpreis'' (Alamagn) *2018 : Kommandour el [[Lejion a enor (Bro-C'hall)|Lejion a enor]] (Bro-C'hall) ==Levrlennadur== *{{fr}} Racine, Ariane. ''Parents et enfants. « Otto », confessions de Tomi Ungerer par la bouche d'un ours en peluche''. {{cite web|url=https://www.letemps.ch/societe/parents-enfants-otto-confessions-tomi-ungerer-bouche-dun-ours-peluche |title=En-linenn @ Le Temps, 10/02/2000]|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} Willer, Thérèse. ''L'œuvre satirique de Tomi Ungerer''. {{cite web|url=http://www.caricaturesetcaricature.com/article-11542191.html |title= En-linenn @ caricatures&caricatures, 12/07/2007]|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} Willer Thérèse. ''Tomi Ungerer – Tout sur votre auteur préféré''. Paris : L'école des loisirs, 2008 {{ISBN|978-2-211-11118-8}} • {{cite web|url=https://www.ecoledesloisirs.fr/sites/default/files/auteurs_pdf/ungerer.pdf |title=En-linenn @ L'école des loisirs|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} Willer, Thérèse (renerez). ''Musée Tomi Ungerer''. Strossburi : Musées de la Ville de Strasbourg, 2022 {{ISBN|978-2-351-25211-6}} ==Liammoù diavaez== *{{en}} {{cite web|url=https://www.tomiungerer.com/ |title=Lec’hienn ofisiel|accessdate=15 Du 25}} *{{de}} {{cite web|url=https://portal.dnb.de/opac/showFullRecord?currentResultId=auRef%3D118625462%26any&currentPosition=6# |title=Deutsche National Bibliotek|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} {{cite web|url=https://catalogue.bnf.fr/rechercher.do?motRecherche=Tomi+Ungerer&critereRecherche=0&depart=0&facetteModifiee=ok |title=Bibliothèque nationale de France|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} {{cite web|url=https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/boomerang/j-15-tomi-ungerer-2669113 |title=Tomi Ungerer @ France Inter, 30/03/2020|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} {{de}} {{en}} {{es}} {{it}} {{ja}} {{nl}} {{ru}} {{zh}} {{cite web|url=https://www.musees.strasbourg.eu/musee-tomi-ungerer |title=Mirdi Tomi Ungerer|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} {{cite web|url=https://www.facebook.com/groups/289904888011/ |title=Les Amis de Tomi Ungerer @ Facebook|accessdate=15 Du 25}} *{{fr}} {{cite web|url=https://www.ecoledesloisirs.fr/auteur/tomi-ungerer |title=Tomi Ungerer @ L'école des loisirs|accessdate=15 Du 25}} *[[Restr:IMDB Logo 2016.svg|40px|link=https://www.imdb.com/name/nm1857033/?ref_=ttfc_fcr_7_1]] ==Notennoù== {{commonscat}} {{daveoù|bannoù=2}} {{DEFAULTSORT:Ungerer, Tomi}} [[Rummad:treserien]] [[Rummad:Arzourien Elzas]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1939]] [[Rummad:Marvioù 2019]] 4rhw8vjcx30yj5y12t2smjr3u3jzpau 0 54189 2200410 2042197 2026-09-20T16:48:41Z Dakbzh 58931 2200410 wikitext text/x-wiki '''Remi Derrien''', ganet e [[Lannejenn]] ([[Bro-Gerne]]) e miz Ebrel [[1946]], marvet e [[Brest]] d'an [[29 Meurzh|29 a viz Meurzh]] [[2009]]<ref>https://www.letelegramme.fr/ig/generales/regions/finistere/necrologie-remi-derrien-ecrivain-et-homme-de-theatre-31-03-2009-314292.php</ref> tostik d'e 63, zo ur c'homedian hag ur skrivagner brezhonek. Troet en deus meur a bezh-c'hoari ha c'hoariet anezho gant ar strollad c'hoariva savet gantañ, [[Teatr Penn ar Bed]]<ref>https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimperle-29300/un-hommage-remi-derrien-lenfant-du-pays-949921</ref>. Besprezidant [[Brud Nevez]] e oa<ref>http://www.langue-bretonne.org/archives/2009/03/30/13192500.html</ref>. Kelenner saozneg eo bet, ha troet en deus meur a bezh diwar ar saozneg. Pell eo bet o labourat er skingomz, dreist-holl an abadenn divyezhek "Bonjour Village" war Radio Breizh-Izel,ha meur a abadenn en deus bet kinniget er skinwel. Beziet e voe e [[Kerien (Skaer)|Kerien]] ([[Kerne]]-Izel). ==C'hoari== * Katrina Lenn-zu, diwar [[Per-Jakez Helias]], * Bitekle, diwar [[Gwillou Kergourlay]] * Dahud, diwar [[Gwillou Kergourlay]]. ==Oberennoù== * [[1987]] : ''Gwragez'', [[Brud Nevez]]. ==Troidigezhioù== * Lapous-den Penn-ar-Bed, diwar [[John Millington Synge|Synge]], en 1977 * [[1980]] : ''O Chezuz !'' (diwar [[Dario Fo]]), [[Brud Nevez]]. * 1980 : ''An Ostaj'' (diwar [[Brendan Behan]]), Brud Nevez. * Testamant ar C'hi, diwar [[Ariano Suassuna]] * Arsenik ha koz dantelaj, diwar [[Joseph Kesselring]], en 1999. * Mistero Buffo, diwar [[Dario Fo]]. * Billy Paogamm, diwar [[Martin Mc Donagh]]. == Liammoù diavaez == * [https://web.archive.org/web/20201001014241/https://kaouenn.net/sellout/8528b2ca362f997d50083b89eb84cc5a Atersadenn war Kaouenn.net] == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Derrien, Remi}} [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:C'hoariva brezhonek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1946]] [[Rummad:Marvioù 2009]] 8gkamo54qdtoir9ajuje1bnlcahttz6 2200412 2200410 2026-09-20T17:22:58Z Ar choler 52661 kempenn 2200412 wikitext text/x-wiki '''Remi Derrien''', ganet e [[Lannejenn]] ([[Bro-Gerne]]) e miz Ebrel [[1946]], marvet e [[Brest]] d'an [[29 a viz Meurzh]] [[2009]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.letelegramme.fr/ig/generales/regions/finistere/necrologie-remi-derrien-ecrivain-et-homme-de-theatre-31-03-2009-314292.php|title=Le Télégramme, 31/03/2009|accessdate=20/09/2026}}</ref> tostik d'e 63 blaaz, a oa ur c'homedian hag ur skrivagner brezhonek. Troet en deus meur a [[arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] ha c'hoariet anezho gant ar strollad c'hoariva savet gantañ, [[Teatr Penn ar Bed]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimperle-29300/un-hommage-remi-derrien-lenfant-du-pays-949921|title=Ouest-France, 27/01/2013|accessdate=20/09/2026}}</ref>. Besprezidant [[Brud Nevez]] e oa<ref>{{fr}} {{cite web|url=http://www.langue-bretonne.org/archives/2009/03/30/13192500.html|title=Langue bretonne, 30/03/2009|accessdate=20/09/2026}}</ref>. Kelenner war ar [[saozneg]] eo bet, ha troet en deus meur a bezh-c'hoari diwar ar yezh-se. Pell eo bet o labourat er [[skingomz]], dreist-holl an abadenn divyezhek «&nbsp;''Bonjour Village''&nbsp;» e [[Radio Breizh-Izel]], ha meur a abadenn en deus bet kinniget er [[skinwel]]. E bered [[Kerien (Skaer)|Kerien]] ([[Kerne]]-Izel) emaén e vez. ==C'hoariva== * ''Katrina Lenn-zu'', diwar [[Per-Jakez Helias]], * ''Bitekle'', diwar [[Gwillou Kergourlay]] * ''Dahud'', diwar [[Gwillou Kergourlay]]. ==Oberennoù== * [[1987]] : ''Gwragez'', [[Brud Nevez]]. ==Troidigezhioù== * [[1980]] : ''O Chezuz !'', diwar [[Dario Fo]]), [[Brud Nevez]]. **''An Ostaj'', diwar [[Brendan Behan]]) Brud Nevez. * [[1997]] : ''Lapous-den Penn-ar-Bed'', diwar [[John Millington Synge]]. * ''Testamant ar C'hi'', diwar [[Ariano Suassuna]]. * [[1999]] : ''Arsenik ha koz dantelaj'', diwar [[Joseph Kesselring]]. * ''Mistero Buffo'', diwar [[Dario Fo]]. * ''Billy Paogamm'', diwar [[Martin McDonagh]]. == Liammoù diavaez == * {{cite web|url=https://kaouenn.net/sellout/8528b2ca362f997d50083b89eb84cc5a|title=Atersadenn e Kaouenn.net|accessdate=20/06/2026}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Derrien, Remi}} [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:C'hoariva brezhonek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1946]] [[Rummad:Marvioù 2009]] 4qj2fsgmvvoe37h7xejzexa9lqa9fj4 2200416 2200412 2026-09-20T18:04:04Z Kestenn 14086 2200416 wikitext text/x-wiki '''Remi Derrien''', ganet e [[Lannejenn]] ([[Bro-Gerne]]) e miz Ebrel [[1946]], marvet e [[Brest]] d'an [[29 a viz Meurzh]] [[2009]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.letelegramme.fr/ig/generales/regions/finistere/necrologie-remi-derrien-ecrivain-et-homme-de-theatre-31-03-2009-314292.php|title=Le Télégramme, 31/03/2009|accessdate=20/09/2026}}</ref> tostik d'e 63 bloaz, a oa ur c'homedian hag ur skrivagner brezhonek. Troet en deus meur a [[arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] ha c'hoariet anezho gant ar strollad c'hoariva savet gantañ, [[Teatr Penn ar Bed]]<ref>{{fr}} {{cite web|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/quimperle-29300/un-hommage-remi-derrien-lenfant-du-pays-949921|title=Ouest-France, 27/01/2013|accessdate=20/09/2026}}</ref>. Besprezidant [[Brud Nevez]] e oa<ref>{{fr}} {{cite web|url=http://www.langue-bretonne.org/archives/2009/03/30/13192500.html|title=Langue bretonne, 30/03/2009|accessdate=20/09/2026}}</ref>. Kelenner war ar [[saozneg]] eo bet, ha troet en deus meur a bezh-c'hoari diwar ar yezh-se. Pell eo bet o labourat er [[skingomz]], dreist-holl an abadenn divyezhek «&nbsp;''Bonjour Village''&nbsp;» e [[Radio Breizh-Izel]], ha meur a abadenn en deus bet kinniget er [[skinwel]]. E bered [[Kerien (Skaer)|Kerien]] ([[Kerne]]-Izel) emañ e vez. ==C'hoariva== * ''Katrina Lenn-zu'', diwar [[Per-Jakez Helias]], * ''Bitekle'', diwar [[Gwillou Kergourlay]] * ''Dahud'', diwar [[Gwillou Kergourlay]]. ==Oberennoù== * [[1987]] : ''Gwragez'', [[Brud Nevez]]. ==Troidigezhioù== * [[1980]] : ''O Chezuz !'', diwar [[Dario Fo]], [[Brud Nevez]]. **''An Ostaj'', diwar [[Brendan Behan]], Brud Nevez. * [[1997]] : ''Lapous-den Penn-ar-Bed'', diwar [[John Millington Synge]]. * ''Testamant ar C'hi'', diwar [[Ariano Suassuna]]. * [[1999]] : ''Arsenik ha koz dantelaj'', diwar [[Joseph Kesselring]]. * ''Mistero Buffo'', diwar [[Dario Fo]]. * ''Billy Paogamm'', diwar [[Martin McDonagh]]. == Liammoù diavaez == * {{cite web|url=https://kaouenn.net/sellout/8528b2ca362f997d50083b89eb84cc5a|title=Atersadenn e Kaouenn.net|accessdate=20/06/2026}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Derrien, Remi}} [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:C'hoariva brezhonek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1946]] [[Rummad:Marvioù 2009]] deguuwam76fpx8l36i8tlzlbq9u5ly0 0 85354 2200413 2097235 2026-09-20T17:42:52Z Eniisi Lisika 43547 2200413 wikitext text/x-wiki [[Restr:Solar prominence from STEREO spacecraft September 29, 2008.jpg|thumb|An [[Heol]], ar steredenn dostañ d'an [[Douar (planedenn)|Douar]]]] Ur '''steredenn''', pe ur '''sterenn''', zo ur voull plasma zo ken bras he [[treuzkiz|zreuzkiz]] (meur a gantad miliadoù kilometroù) hag he [[tolz|zolz]] ken e tizh al lodenn greiz – ar galonenn – ar wrez ret (war-dro ur milion a [[kelvin|gelvinoù]] d'an nebeutañ) da loc'hañ un argerzh teuziadur nukleel. Kas a ra ar steredennoù eta skinadurioù er spektr gwelus, en eneb d'ar pep brasañ eus ar planedennoù evel an [[Douar (planedenn)|Douar]] hag a resev o energiezh dreist-holl eus ar steredenn pe eus ar stered a gelc'htroont en o zro. E-pad ul lodenn vras eus he buhez, kent d'he fourvezioù energiezh da vont da hesk, e vez ur steredenn e kempouez hidrostatek dindan levezon daou nerzh oc'h enebiñ : ar [[gravitadur]], a c'hallfe lakaat ar steredenn da gouezhañ en he foull warni hec'h-unan, hag ar gwask sinetek a zeu eus an argerzh teuziadur nukleel, a c'hallfe, war ar c'hontrol, lakat ar sterenn da darzhañ. An [[Heol]] e-unan zo ur steredenn dibar a-walc'h zo heñvel a-walc'h e zolz, war-dro 2×1030 kg, ouzh hini ar stered all. == Perzhioù heverk == Ur steredenn zo ur [[korf-egor|c'horf-egor]] o treiñ warnañ e-unan. Sferek eo e stumm tamm-pe-damm, rak pladet eo ar [[penn-ahel|pennoù-ahel]] gant nerzh ar steredenn o treiñ, ha frammet eo gant ar [[gravitadur|graviter]]. Pa grou ar steredenn ez a [[hidrogen]] hag [[heliom]] d'he ober dreist-holl. E-pad ar pep brasañ eus he buhez, e c'hoarvez en he c'hreiz un argerzh teuzadur nukleel. Ul lodenn eus an energiezh produet evel-henn zo skignet dindan stumm gouloù gwelus. An danvez a ya d'he ober zo ionizet hogos penn-da-benn abalamour d'ar wrez uhel zo en he c'hreiz. An [[Heol]] eo ar steredenn dostañ d'an [[Douar (planedenn)|Douar]]. A-drugarez d'an energiezh a skign ez eo ganet ar vuhez. Seblantout a ra kalz skedusoc'h evit an holl stered all abalamour m'emañ tostoc'h : an eil tostañ d'an Douar, [[Alpha Centauri C]] zo 250000 gwezh pelloc'h. Peurliesañ ne weler ar steredennoù all nemet diouzh an noz, dindan stumm pikoù lugernus, pa ne vez ket mouchet o sked gant hini an Heol. Bodet e vez ar stered e-barzh [[galaksienn]]où. En ur c'halaksienn zibar, evel hon hini, [[Hent Sant-Jakez (galaksienn)|Hent-Sant-Jakez]], emañ meur a gantadoù miliardoù stered. E-barzh ar galaksiennoù e c'hall ar stered bezañ bodet e [[steredenn liesek|koskoriadoù liesek]] (un nebeud stered) pe e [[druilhad stered|druilhadoù]] (eus meur a zegad da meur a gantad miliadoù stered). E kartenn an oabl e weler ivez strolladoù stered anvet [[steredeg]]où. E gwirionez, ar strolladoù-se zo un touell a zeu eus gwered ar bannerezh mentoniezhel. Ar stered a ya d'ober ur steredeg a vez peurliesañ gwall zisheñvel o fellder diouzh an Douar, ha dre-se emaint e lec'hioù disheñvel eus an [[egor]]. Ur steredenn he deus un tolz etre 0.07 ha 300 gwezh hini an Heol (par e-unan da 300000 gwezh hini an Douar, da lâret eo war-dro 2 x 10³⁰ [[kilogramm|kg]]). Er c'horfoù-egor zo disteroc'h o zolz ne c'hall ket loc'hañ argerzhioù teuzadur nukleel an hidrogen. Er c'horfoù brasoc'h avat e vez distabilderioù a laka anezhe de goll o zolz. Buhez ur steredenn zo diouzh an tizh ma tegouezh an dazgweredoù nukleel enni : Seul uheloc'h eo tolz ar steredenn seul brimoc'h eo an dazgweredoù nukleel ha seul verroc'h eo buhez ar sterenn. Ne bad buhez ar stered zo o zolz e-touez ar re vrasañ nemet un nebeud milionoù a vloavezhioù hepken. Padout a ra ur steredenn evel an Heol e-tro 10 miliard a vloavezhioù. == Ganedigezh ar stered == Krouiñ a ra ar steredennoù pa zesach ur [[koumoulenn etresteredel|goumoulenn gaz]] warni hec'h-unan ha pa rann e meur a gentsteredenn a domma a vuzul ma strishaont. Ur wezh kresket a-walc'h ar wrez e kalon ar steredenn e krog an [[hidrogen]] da deuziñ en [[heliom]], ar pezh a bourchas an energiezh a vir outi a zesachañ warni hec'h-unan. Kregiñ a ra neuze prantad pennañ buhez ar steredenn. Kaset e vez kuit tamm-ha-tamm an energiezh produet gant ar steredenn, war un dro dre [[kendoug|gendoug]] ha dre skignañ hag e kuita gorre ar steredenn dindan stumm [[skinadur]], [[avel steredel|avelioù steredel]] ha [[neutrino]]ioù. Goude se e tepant hec'h emdroadur diouzh he zolz. Seul vrasoc'h eo seul varrekoc'h eo ar steredenn da gregiñ dazgweredoù teuziñ gant [[elfenn gimiek|elfennoù kimiek]] pounneroc'h-pounner. Gallout a ra kevanaozañ karbon, ha goude se oksigen, neon, ha kement zo... Produet e vez hogos an holl [[elfenn gimiek|elfenno]]ù pounneroc'h evit an heliom er stered (komz a reer eus [[kevanaoz nukleel steredel]]) e prantadoù diwezhañ o emdroadur. Pa vez bras a-walc'h tolz ur steredenn dezhi da [[kevanaoz|gevanaozañ]] [[houarn]] ez eo tonket da echuiñ dindan stumm ur [[supernova]] : entarzhañ a ra he c'halon ha dispennet eo he gwiskadoù diavaez gant an argerzh. An dilerc'hioù lezet gant entarzhadenn ar galonenn zo ur c'horf fetis-kenañ, hag a c'hell bezañ pe ur [[steredenn neutronek]], hag a c'haller dizoleiñ a-wezhioù dindan stumm ur [[pulsar]], pe un [[toull du]]. Ar stered zo bihanoc'h o zolz a echu o buhez en doare habaskoc'h : koll a reont tamm-ha-tamm ar pep brasañ eus o zolz, a ya d'ober goude se un [[nivlenn bladennedel]], strizhañ a ra goustadik o c'halonenn ha stummañ ur [[korrez wenn|gorrez wenn]]. ==Ar stered tostañ d'an Heol == Setu amañ skeudenn teirmentek lec'hiadur en 31 steredenn a zo tro-dro d'an Heol en ur voull 15 [[bloavezh-gouloù]] he zreuzkiz ; hervez an hedkorn hag al ledkorn eo reizhiad an daveennoù steredoniel. Livet eo ar stered hervez o doare skalfadel, n'eo ket o liv gwirion. Ar steredennoù daougement pe dric'hement zo diskouezet a-vern ; an hini tostañ d'an Heol eo al lec'hiadur gwirion. Lod steredennoù a c'heller gwelout gant al lagad, lod na c'heller ket abalamour ma'z eus kalz korrstered en o zouez. [[File:Nearby Stars (14ly Radius).svg|600px|center]] == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080307105414/http://www.canalu.tv/index.php/canalu/producteurs/universite_de_tous_les_savoirs/dossier_programmes/les_conferences_de_l_annee_2000/etoiles_et_galaxies/qu_est_ce_qu_une_etoile/ Prezegenn] : « Petra eo ar stered ? » (gant Sylvie Vauclair) == Levrlennadur == * Marc Séguin & Benoît Villeneuve, ''Astronomie & Astrophysique'', Masson, 1995 {{ISBN|2761309294}} * Joachim Herrmann, ''Atlas de l’astronomie'', le livre de poche, coll. « encyclopédies d’aujourd’hui », 1998 {{ISBN|225306453X}} {{KoskoriadHeol}} [[Rummad:Steredoniezh]] [[Rummad:Koskoriad an Heol]] [[Rummad:Korfoù-oabl]] [[Rummad:Skiantoù an Douar]] 36cofs67s5flaupw0dmmh47jziwpw8h 0 96230 2200396 1930643 2026-09-20T12:59:09Z IvanScrooge98 36646 /* */ img 2200396 wikitext text/x-wiki [[Image:Chiara Mastroianni at 83rd Venice International Film Festival-33.jpg|thumb|Chiara Mastroianni e [[Cannes]] e 2026.]] '''Chiara Mastroianni''', ganet e 1972, zo un aktourez c'hall. Merc'h eo da [[Marcello Mastroianni]] ha [[Catherine Deneuve]]. {{DEFAULTSORT:Mastroianni, Chiara}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Kanerezed gallek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] 3kg6w3pdxzz3xzhao7iry0j19c1a80j 2200397 2200396 2026-09-20T12:59:28Z IvanScrooge98 36646 /* */ 2200397 wikitext text/x-wiki [[Image:Chiara Mastroianni at 83rd Venice International Film Festival-33.jpg|thumb|Chiara Mastroianni e [[Venezia]] e 2026.]] '''Chiara Mastroianni''', ganet e 1972, zo un aktourez c'hall. Merc'h eo da [[Marcello Mastroianni]] ha [[Catherine Deneuve]]. {{DEFAULTSORT:Mastroianni, Chiara}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Kanerezed gallek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] 0ghbuar8b0yuw4laiiavpitix84zvm2 2200424 2200397 2026-09-20T19:34:37Z Ar choler 52661 Commons 2200424 wikitext text/x-wiki [[Restr:Chiara Mastroianni at 83rd Venice International Film Festival-33.jpg|thumb|Chiara Mastroianni e [[Venezia]] e 2026.]] '''Chiara Mastroianni''', ganet d'an [[28 a viz Mae]] [[1972]] e [[Pariz]], zo un [[aktour]]ez c'hall. Merc'h eo da [[Marcello Mastroianni]] ha [[Catherine Deneuve]]. {{Commonscat}} {{DEFAULTSORT:Mastroianni, Chiara}} [[Rummad:Aktourezed Bro-C'hall]] [[Rummad:Kanerezed gallek]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1972]] 16cam53b0oi5eqdbu9btup5dqzop0l8 0 132935 2200439 2200327 2026-09-21T07:46:56Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Oc'hlokratiezh]] da [[Oc'hlokratelezh]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal) 2200327 wikitext text/x-wiki {{databox}} An '''oc'hlokratiezh''' (diwar ar ger [[Henc'hresianeg|henc'hresianek]] ὀχλοκρατία ''okhlokratía'', "engroez" dre al [[latin]] ''ochlocratia'', heñvelster) zo ur renad politikel ma c'hall an [[engroez]] (''okhlos'') lakaat e c'hoant da dalvezout. Ne dalv ket oc'hlokratiezh kement ha [[demokratelezh]] rak n'eo ket [[gouarnamant]] ar bobl, met hini an engroez, gwelet en e ster fallañ, ur bern tud aes da ren ha da heñchañ dre e c'hoantoù. ==James Mackintosh== E [[1791]] e skrive ar [[Prederouriezh|prederour]] [[skosat]] [[James Mackintosh]] ([[1765]]-[[1832]]) en e levr ''[[Vindiciae Gallicae]]'' e ranked sellout ouzh « aotrouniezh ur boblañs trouzus evel ouzh un oc'hlokratiezh kentoc'h eget ouzh un demokratelezh, evel mac'homerezh an engroez, ha n'eo ket gouarnamant ar bobl »<ref>{{en}} Mackintosh, James. ''Vindiciae Gallicae - Defence of the French Revolution''. London : Robinson, 1792, {{Cite web|url=https://archive.org/details/vindiciaegallica00mackiala/page/226/mode/2up?|title=p. 226|accessdate=19/09/2026}}</ref> == Notennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Doareoù gouarnamant]] gn2nanl5hw6iptpv2zcxc8vj6mz3ko6 0 144389 2200433 1917513 2026-09-20T21:17:24Z ~2026-50799-36 94138 resisoù 2200433 wikitext text/x-wiki '''Lionel Henry''', ganet d'ar 26 a viz Ebrel [[1970]] e [[Roazhon]], zo un istorour hag ur politikour breizhat. Ezel eus an Unvaniezh Demokratel Breizh UDB abaoe 2025. Kelenner skolaj eo, war an Istor hag an Douaroniezh (dre ar brezhoneg abaoe 2026) ha skrivet en deus meur a levr gallek diwar-benn Istor Breizh a-vremañ. Maer [[Mousterel-ar-Gwast]] eo abaoe miz Mezheven [[2020]]. Komz a ra brezhoneg. == Arroudenn == {{Quotation|''En parcourant les chartes, programmes et analyses des différentes formations, trois ou quatre axes structurant la revendication bretonne ressortent clairement. Il y a, d'abord (et de longue date) la défense d'une spécificité bretonne, d'une identité ou d'un particularisme, comme on disait autrefois, basé sur l'existence de langues et d'une culture bretonnes. La volonté de souveraineté pour la Bretagne constitue un second axe, que l'on parle de régionalisation, d'autonomisme ou d'indépendance. La défense de l'intégrité territoriale de la Bretagne est une revendication récente, mais très forte depuis l'infâme décret pétainiste de 1941.''|« Avertissement », Dictionnaire biographique du Mouvement breton, 2013}} == Oberennoù moullet == * ''Le retour du Mouvement breton après 1945 à travers le journal "L'Avenir de la Bretagne"'', Fouenant, Yoran Embanner, 2003. * ''FLB-ARB : l'histoire'' (gant Annick Lagadec), Fouenant, Yoran Embanner, 2006. * ''Dictionnaire biographique du mouvement breton, XX-XXIe siècles'', Fouenant, Yoran Embanner, 2013. * ''Histoire de l'UDB, Union démocratique bretonne : 50 ans de luttes'' (gant Jean-Jacques Monnier ha Yannick Quénéhervé, Fouenant, Yoran Embanner, 2014. * ''Bretagne : les questions qui dérangent !'' (gant Mikael Bodlore-Penlaez ha Pierre-Emmanuel Marais), Fouenant, Yoran Embanner, 2014. * ''Montreuil-le-Gast : un village en Haute-Bretagne'', Roazhon, Bertaeyn d'Astoerr, 2019, 132 p. {{DEFAULTSORT:Henry, Lionel}} [[Rummad:Istorourien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1970]] [[Rummad:Politikourien Breizh]] [[Rummad:Maered Breizh]] 5sfjg1lb5u856w147d5h45z3xanglb1 2200434 2200433 2026-09-20T21:20:20Z ~2026-50799-36 94138 2200434 wikitext text/x-wiki '''Lionel Henry''', ganet d'ar 26 a viz Ebrel [[1970]] e [[Roazhon]], zo un istorour hag ur politikour breizhat. Ezel eus an Unvaniezh Demokratel Breizh UDB abaoe 2025. Kemeret en deus perzh e meur a votadegoù e Breizh (dilennadegoù departamant, rannvro, senat,...). Kelenner skolaj eo, war an Istor hag an Douaroniezh (dre ar brezhoneg abaoe 2026) ha skrivet en deus meur a levr gallek diwar-benn Istor Breizh a-vremañ. Maer [[Mousterel-ar-Gwast]] eo abaoe miz Mezheven [[2020]]. Komz a ra brezhoneg. == Arroudenn == {{Quotation|''En parcourant les chartes, programmes et analyses des différentes formations, trois ou quatre axes structurant la revendication bretonne ressortent clairement. Il y a, d'abord (et de longue date) la défense d'une spécificité bretonne, d'une identité ou d'un particularisme, comme on disait autrefois, basé sur l'existence de langues et d'une culture bretonnes. La volonté de souveraineté pour la Bretagne constitue un second axe, que l'on parle de régionalisation, d'autonomisme ou d'indépendance. La défense de l'intégrité territoriale de la Bretagne est une revendication récente, mais très forte depuis l'infâme décret pétainiste de 1941.''|« Avertissement », Dictionnaire biographique du Mouvement breton, 2013}} == Oberennoù moullet == * ''Le retour du Mouvement breton après 1945 à travers le journal "L'Avenir de la Bretagne"'', Fouenant, Yoran Embanner, 2003. * ''FLB-ARB : l'histoire'' (gant Annick Lagadec), Fouenant, Yoran Embanner, 2006. * ''Dictionnaire biographique du mouvement breton, XX-XXIe siècles'', Fouenant, Yoran Embanner, 2013. * ''Histoire de l'UDB, Union démocratique bretonne : 50 ans de luttes'' (gant Jean-Jacques Monnier ha Yannick Quénéhervé, Fouenant, Yoran Embanner, 2014. * ''Bretagne : les questions qui dérangent !'' (gant Mikael Bodlore-Penlaez ha Pierre-Emmanuel Marais), Fouenant, Yoran Embanner, 2014. * ''Montreuil-le-Gast : un village en Haute-Bretagne'', Roazhon, Bertaeyn d'Astoerr, 2019, 132 p. {{DEFAULTSORT:Henry, Lionel}} [[Rummad:Istorourien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1970]] [[Rummad:Politikourien Breizh]] [[Rummad:Maered Breizh]] mx5n76crrg77dbkf8oy1t4brc15gaew 0 162099 2200414 2153569 2026-09-20T18:00:00Z Dishual 612 2200414 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Mil Mi 35 Hind (52227816727).jpg|thumb|upright 1.4|Mil Mi-35 Hind e 2022]] Ar '''Mil Mi-24''' ([[rusianeg]]: Миль Ми-24; kod [[NATO]] : '''Hind''') zo ur [[biñsaskell|viñsaskell]]-dagañ ponner, gant un dezougen soudarded izel (betek eizh den). Savet eo gant an embregerezh sevel biñsaskelloù Mil eus [[Moskov]]. Degemeret e oa bet an Mi-24 e servij [[Nijlu Soviedel|aerlu an Unvaniezh Soviedel]] e [[1972]]. Implijet eo ar viñsaskell gant 58 bro dre ar bed. Evit an NATO, an doareoù biñsaskelloù evit an ezporzhañ, Mi-25 hag Mi-35, zo "Hind D" hag "Hind E". An nijerien soviedel a rae eus an Mi-24 an "tank nij" (rusianeg : летающий танк, romanekadur : ''letayushchiy tank''), un anv hag a voe implijet e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] evit an nijerez vrezel soviedel da dagañ an douar [[Il-2 Shturmovik]]. Lesanvioù all nann ofisiel zo, evel "Galina" (pe "Galya"), "Krokodil" (rusianeg : Крокодил, romanekadur: ''Krokodil''), adal an touell livadur, "gwerenn evit evañ" (rusianeg : Стакан, romanekadur : ''Stakan''), dre ar gwerennoù a veze kavet a-raok dirak er viñsaskell doareoù Mi-24. == Istor == === [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] - bremañ === D'ar [[1añ a viz Ebrel]] [[2022]] e [[Belgorod]], daou viñsaskell Mi-24 ukrainat o devoa taget kêr ha tennet war ur mirva dour-tan. Plantet e vo tan ennañ. [[Rummad:Biñsaskelloù]] bl616ftxc1qdkvsahayr9gvpu9noty5 2200415 2200414 2026-09-20T18:00:48Z Dishual 612 2200415 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Mil Mi 35 Hind (52227816727).jpg|thumb|upright 1.4|Mil Mi-35 Hind e 2022]] Ar '''Mil Mi-24''' ([[rusianeg]]: Миль Ми-24; kod [[NATO]] : '''Hind''') zo ur [[biñsaskell|viñsaskell]]-dagañ ponner, gant un dezougen soudarded izel (betek eizh den). Savet eo gant an embregerezh sevel biñsaskelloù Mil eus [[Moskov]]. Degemeret e oa bet an Mi-24 e servij [[Nijlu Soviedel|aerlu an Unvaniezh Soviedel]] e [[1972]]. Implijet eo ar viñsaskell gant 58 bro dre ar bed. Evit an NATO, an doareoù biñsaskelloù evit an ezporzhañ, Mi-25 hag Mi-35, zo "Hind D" hag "Hind E". An nijerien soviedel a rae eus an Mi-24 an "tank nij" (rusianeg : летающий танк, romanekadur : ''letayushchiy tank''), un anv hag a voe implijet e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] evit an nijerez vrezel soviedel da dagañ an douar [[Il-2 Shturmovik]]. Lesanvioù all nann ofisiel zo, evel "Galina" (pe "Galya"), "Krokodil" (rusianeg : Крокодил, romanekadur: ''Krokodil''), adal an touell livadur, "gwerenn evit evañ" (rusianeg : Стакан, romanekadur : ''Stakan''), dre ar gwerennoù a veze kavet a-raok dirak er viñsaskell doareoù Mi-24. == Istor == === [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]] - bremañ === D'ar [[1añ a viz Ebrel]] [[2022]] e [[Belgorod]], daou viñsaskell Mi-24 ukrainat o devoa taget kêr ha tennet war ur mirva dour-tan. Plantet e vo tan ennañ. [[Rummad:Biñsaskelloù]] [[Rummad:Nijerezioù emgann URSS]] [[Rummad:Nijerezioù Mil]] azo3pilm0jhzpask0lawwoizajers9t 0 175427 2200444 2197367 2026-09-21T09:38:10Z Dishual 612 2200444 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'harr hobregonet''' a vez graet eus ur [[karbed stourm|c'harbed stourm]] [[karbed milourel|milourel]] gant un [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregon]] ha rodoù. En istor e oa implijet da gentañ evel karbed enaouer evit sklêrijennañ un dachenn, ambrougerezhoù armet, [[surentezh dibarzh]], ha kefridioù all liammet ouzh un [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]].<ref name="Lepage">{{cite book | first = Jean-Denis G.G.| last = Lepage| title = German Military Vehicles of World War II: An Illustrated Guide to Cars, Trucks, Half-Tracks, Motorcycles, Amphibious Vehicles and Others| url = https://archive.org/details/germanmilitaryve0000lepa| date = 7 March 2007|edition= 2007|pages= [https://archive.org/details/germanmilitaryve0000lepa/page/169 169]–172 | publisher = McFarland & Company| isbn= 978-0786428984}}</ref> Gant ma oa o tigreskiñ implij ar [[Marc'hegerezh|varc'hegiezh]], ar c'hirri hobregonet a oa bet krouet evit seveniñ ar c'hefridioù a oa graet gant ar [[marc'hegerezh skañv]].<ref name="Bull">{{cite book | first = Stephen| last = Bull| title = Encyclopedia of Military Technology and Innovation| url = https://archive.org/details/encyclopediaofmi0000bull| year = 2004|edition= 2004|pages= [https://archive.org/details/encyclopediaofmi0000bull/page/19 19]–20 | publisher = Greenwood Publishing Group| isbn= 978-1573565578}}</ref> Memes goude donedigezh an [[tank]]où, ar c'hirri hobregonet a oa chomet implijus-tre dre o nerzh fiñv bliv, o c'houst marc'had-mat ha dre ma oant aes da gempenn. Implijet e oant bet alies gant [[Unvezioù trevadennel|luioù trevadennel]] evel arm marc'had-mat hag aes da zezougen e rannvroioù isdiorreet.<ref name="Bradford">{{cite book | first = James| last = Bradford| title = International Encyclopedia of Military History| url = https://archive.org/details/internationalenc0000unse_m8i3| year = 2006|edition= 2006|pages= 97–98 | publisher = Routledge Books| isbn= 978-0415936613}}</ref> E-kerzh an [[Eil Brezel-bed]], darn eus ar c'hirri hobregonet a oa bet savet evit oberoù sklêrijennañ, lod all evit ar c'hefridioù [[kehentiñ]]. Lod all a oa bet dafaret gant armoù ponneroc'h evit bezañ implijet evel harp-tan e-serr karbedoù biskoulet. Evit ar re-se e oa kefridioù resis e-kerzh un emgann evel heuliañ nerzhioù enebour o kilañ, tagañ a-gostez, dreist-holl e-kerzh [[Kampagn Norzh Afrika]].<ref name="Bradford"/> [[Restr:Simms Motor War Car 1902.jpg|thumb|left|An [[Frederick Richard Simms|F.R. Simms]]' 1902 [[Motor War Car]], a vije bet ar c'hentañ oto hobregonet da vezañ bet savet]] Aboe an [[Eil Brezel-bed]] an otoioù hobregonet a vez implijet gant [[Karbed hobregonet dezougen soudarded|karbedoù hobregonet dezougen soudarded]], ar pezh a oa bet awen d'an dizagnoù nevez [[BTR-40]] pe ar [[Cadillac Gage Commando]].<ref name="Bull"/> Gwellaet eo bet teknologiezhoù an otoioù hobregonet dreist-holl a-fed argil an armoù ar pezh a zo bet un awen nevez da otoioù evel ar [[B1 Centauro]], ar [[Panhard AML]], ar [[AMX-10 RC]] hag ar [[EE-9 Cascavel]], a-benn bezañ dafaret gant ur c'hanol tev hag a vez un dañjer evit an tankoù.<ref name="Dougherty">{{cite book | first = Martin J.| last = Dougherty| title = Modern Weapons: Compared and Contrasted: Armored Fighting Vehicles| date = 15 December 2012|edition= 2012|pages= 34–36| publisher = Rosen Central| isbn= 978-1448892440}}</ref> == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Karbedoù milourel]] [[Rummad:Karbedoù stourm hobregonet]] riifs99p5hzl363xwyr6dh79mh3oysh 2200445 2200444 2026-09-21T09:59:59Z Ar choler 52661 2200445 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'harr hobregonet''' a vez graet eus ur [[karbed stourm|c'harbed stourm]] [[karbed milourel|milourel]] gant un [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregon]] ha rodoù. En istor e oa implijet da gentañ evel karbed enaouer evit sklêrijennañ un dachenn, ambrougerezhoù armet, [[surentezh dibarzh]], ha kefridioù all liammet ouzh un [[Tachenn-emgann|dachenn-emgann]].<ref name="Lepage">{{cite book | first = Jean-Denis G.G.| last = Lepage| title = German Military Vehicles of World War II: An Illustrated Guide to Cars, Trucks, Half-Tracks, Motorcycles, Amphibious Vehicles and Others| url = https://archive.org/details/germanmilitaryve0000lepa| date = 7 March 2007|edition= 2007|pages= [https://archive.org/details/germanmilitaryve0000lepa/page/169 169]–172 | publisher = McFarland & Company| isbn= 978-0786428984}}</ref> Gant ma oa o tigreskiñ implij ar [[Marc'hegerezh|varc'hegiezh]], ar c'hirri hobregonet a oa bet krouet evit seveniñ ar c'hefridioù a oa graet gant ar [[marc'hegerezh skañv]].<ref name="Bull">{{cite book | first = Stephen| last = Bull| title = Encyclopedia of Military Technology and Innovation| url = https://archive.org/details/encyclopediaofmi0000bull| year = 2004|edition= 2004|pages= [https://archive.org/details/encyclopediaofmi0000bull/page/19 19]–20 | publisher = Greenwood Publishing Group| isbn= 978-1573565578}}</ref> Memes goude donedigezh an [[tank]]où, ar c'hirri hobregonet a oa chomet implijus-tre dre o nerzh fiñv bliv, o c'houst marc'had-mat ha dre ma oant aes da gempenn. Implijet e oant bet alies gant [[Unvezioù trevadennel|luioù trevadennel]] evel arm marc'had-mat hag aes da zezougen e rannvroioù isdiorreet.<ref name="Bradford">{{cite book | first = James| last = Bradford| title = International Encyclopedia of Military History| url = https://archive.org/details/internationalenc0000unse_m8i3| year = 2006|edition= 2006|pages= 97–98 | publisher = Routledge Books| isbn= 978-0415936613}}</ref> E-kerzh an [[Eil Brezel-bed]], darn eus ar c'hirri hobregonet a oa bet savet evit oberoù sklêrijennañ, lod all evit ar c'hefridioù [[kehentiñ]]. Lod all a oa bet dafaret gant armoù ponneroc'h evit bezañ implijet evel harp-tan e-serr karbedoù biskoulet. Evit ar re-se e oa kefridioù resis e-kerzh un emgann evel heuliañ nerzhioù enebour o kilañ, tagañ a-gostez, dreist-holl e-kerzh [[Kampagn Norzh Afrika]].<ref name="Bradford"/> [[Restr:Simms Motor War Car 1902.jpg|thumb|left|An [[Frederick Richard Simms|F.R. Simms]]' 1902 [[Motor War Car]], a vije bet ar c'hentañ oto hobregonet da vezañ bet savet]] Aboe an [[Eil Brezel-bed]] an otoioù hobregonet a vez implijet gant [[Karbed hobregonet dezougen soudarded|karbedoù hobregonet dezougen soudarded]], ar pezh a oa bet awen d'an dizagnoù nevez [[BTR-40]] pe ar [[Cadillac Gage Commando]].<ref name="Bull"/> Gwellaet eo bet teknologiezhoù an otoioù hobregonet dreist-holl a-fed argil an armoù ar pezh a zo bet un awen nevez da otoioù evel ar [[B1 Centauro]], ar [[Panhard AML]], ar [[AMX-10 RC]] hag ar [[EE-9 Cascavel]], a-benn bezañ dafaret gant ur c'hanol tev hag a vez un dañjer evit an tankoù.<ref name="Dougherty">{{cite book | first = Martin J.| last = Dougherty| title = Modern Weapons: Compared and Contrasted: Armored Fighting Vehicles| date = 15 December 2012|edition= 2012|pages= 34–36| publisher = Rosen Central| isbn= 978-1448892440}}</ref> {{clr|left}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Karbedoù milourel]] [[Rummad:Karbedoù stourm hobregonet]] 28w7457svu74fnuilnbtf6nvyzdgl1q 0 178112 2200417 2197003 2026-09-20T18:33:14Z Dakbzh 58931 + Astenn ha kempenn. 2200417 wikitext text/x-wiki '''Pablo Ricardi''' a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1962]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat eo.<br>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1985<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br>Kerzu 2025: 2 464 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 447 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 495 e renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe e 1994, e 1995, e 1996, e 1998 hag e 1999<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm Ajedrez de Ataque]</ref>, beskampion e 2005. === Kampionad amerikan === * E 1987 e voe trec'h e [[La Paz]] ([[Bolivia]]). === Tournamant ''Open'' Konex === * E 1991 e voe trec'h e [[Buenos Aires]]<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20090322124741/http://www.fundacionkonex.com.ar/ingles/fundacion_konex/actividades_deporte.asp Konex Foundation and Sports: Chess, Seventh International Konex Master Chess Open Tournament. First International Grand Prix held at Centro Cultural General San Martín in Buenos Aires. Winner: Pablo Ricardi]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad amerikan ==== C'hoariet en deus e skipailh Arc'hantina : * e 1985 e [[Villa Gesell]] (Arc'hantina), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn aour ivez, * e 1995 e [[Cascavel]] ([[Brazil]]), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn argant. ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas nav gwezh e skipailh Arc'hantina C'hoari a reas unnek gwezh e skipailh Arc'hantina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Here 1984||26||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||8||-||14||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1984/1984arg.html 26th Chess Olympiad: Thessaloniki 1984 - Olimp Base]</ref>. |-   |Du 1986||27||{{EAU}}, [[Dubai]]||erlec'hier 2||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||-||-||11||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1986/1986arg.html 27th Chess Olympiad: Dubai 1986 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 1988||28||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||-||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1988/1988arg.html 28th Chess Olympiad: Thessaloniki 1988 - Olimp Base] </ref>.  |-  |Du 1990||29||{{YUG}}, [[Novi Sad]]||3||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||51||-||29||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990/1990arg.html 29th Chess Olympiad: Novi Sad 1990 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||erlec'hier 1 ||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)|||38,9||46||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992/1992arg.html 30th Chess Olympiad: Manila 1992 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Kerzu 1994||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||3||2/8 (+ 2, = 0, - 6)||25||-||-||33||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1994/1994arg.html 31st Chess Olympiad: Moscow 1994 - Olimp Base]</ref>. |-  |Gwengolo 1996||32||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||2||8/12 (+ 6, = 4, - 2)||66,7||7||-||15||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996/1996arg.html 32nd Chess Olympiad: Yerevan 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 1998||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||2||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||27,8||100||-||28||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998arg.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||2||3,5/10 (+ 1, = 5, - 4)||35||103||-||63||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002arg.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Here 2004||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||3||6,5/11 (+ 2, = 2, - 3)||59,1||32||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004arg.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Mae 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||3/8 (+ 2, = 2, - 4)||43,8||110||-||51||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006arg.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20241222120304/https://www.olimpbase.org/Elo/player/Ricardi,%20Pablo Renk Elo en Olimp Base] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20220121101428/http://www.olimpbase.org/players/c222kcce.html Olimpiadoù en Olimp Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Pablo_Ricardi E bartiennoù e 365 Chess] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=14027 E bartiennoù e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Ricardi, Pablo}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] ey8fla89chuqf602qp9flqctgd9l0ns 2200418 2200417 2026-09-20T19:20:59Z Dakbzh 58931 /* Olimpiadoù echedoù */ 2200418 wikitext text/x-wiki '''Pablo Ricardi''' a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1962]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat eo.<br>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1985<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br>Kerzu 2025: 2 464 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 447 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 495 e renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe e 1994, e 1995, e 1996, e 1998 hag e 1999<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm Ajedrez de Ataque]</ref>, beskampion e 2005. === Kampionad amerikan === * E 1987 e voe trec'h e [[La Paz]] ([[Bolivia]]). === Tournamant ''Open'' Konex === * E 1991 e voe trec'h e [[Buenos Aires]]<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20090322124741/http://www.fundacionkonex.com.ar/ingles/fundacion_konex/actividades_deporte.asp Konex Foundation and Sports: Chess, Seventh International Konex Master Chess Open Tournament. First International Grand Prix held at Centro Cultural General San Martín in Buenos Aires. Winner: Pablo Ricardi]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad amerikan ==== C'hoariet en deus e skipailh Arc'hantina : * e 1985 e [[Villa Gesell]] (Arc'hantina), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn aour ivez, * e 1995 e [[Cascavel]] ([[Brazil]]), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn argant. ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas unnek gwezh e skipailh Arc'hantina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Here 1984||26||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||8||-||14||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1984/1984arg.html 26th Chess Olympiad: Thessaloniki 1984 - Olimp Base]</ref>. |-   |Du 1986||27||{{EAU}}, [[Dubai]]||erlec'hier 2||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||-||-||11||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1986/1986arg.html 27th Chess Olympiad: Dubai 1986 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 1988||28||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||-||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1988/1988arg.html 28th Chess Olympiad: Thessaloniki 1988 - Olimp Base] </ref>.  |-  |Du 1990||29||{{YUG}}, [[Novi Sad]]||3||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||51||-||29||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990/1990arg.html 29th Chess Olympiad: Novi Sad 1990 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||erlec'hier 1 ||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)|||38,9||46||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992/1992arg.html 30th Chess Olympiad: Manila 1992 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Kerzu 1994||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||3||2/8 (+ 2, = 0, - 6)||25||-||-||33||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1994/1994arg.html 31st Chess Olympiad: Moscow 1994 - Olimp Base]</ref>. |-  |Gwengolo 1996||32||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||2||8/12 (+ 6, = 4, - 2)||66,7||7||-||15||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996/1996arg.html 32nd Chess Olympiad: Yerevan 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 1998||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||2||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||27,8||100||-||28||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998arg.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||2||3,5/10 (+ 1, = 5, - 4)||35||103||-||63||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002arg.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Here 2004||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||3||6,5/11 (+ 2, = 2, - 3)||59,1||32||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004arg.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Mae 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||3/8 (+ 2, = 2, - 4)||43,8||110||-||51||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006arg.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20241222120304/https://www.olimpbase.org/Elo/player/Ricardi,%20Pablo Renk Elo en Olimp Base] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20220121101428/http://www.olimpbase.org/players/c222kcce.html Olimpiadoù en Olimp Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Pablo_Ricardi E bartiennoù e 365 Chess] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=14027 E bartiennoù e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Ricardi, Pablo}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] sdbhx37dlvw8ml8dkhurutn1bcby3bf 2200423 2200418 2026-09-20T19:33:43Z Dakbzh 58931 /* Olimpiadoù echedoù */ 2200423 wikitext text/x-wiki '''Pablo Ricardi''' a zo bet ganet d'ar [[25 C'hwevrer|25 a viz C'hwevrer]] [[1962]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]).<br>Ur c'hoarier [[echedoù]] arc'hantinat eo.<br>Mestr Meur (GM) eo abaoe 1985<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br>Kerzu 2025: 2 464 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 447 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 495 e renk Elo ''Luc'hedenn''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE]</ref>.<br> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === === [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad hollek arc'hantinat]] === Trec'h e voe e 1994, e 1995, e 1996, e 1998 hag e 1999<ref>{{es}}[https://web.archive.org/web/20251222231136/https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Campeonatos/Nacionales/America/Argentina.htm Ajedrez de Ataque]</ref>, beskampion e 2005. === Kampionad amerikan === * E 1987 e voe trec'h e [[La Paz]] ([[Bolivia]]). === Tournamant ''Open'' Konex === * E 1991 e voe trec'h e [[Buenos Aires]]<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20090322124741/http://www.fundacionkonex.com.ar/ingles/fundacion_konex/actividades_deporte.asp Konex Foundation and Sports: Chess, Seventh International Konex Master Chess Open Tournament. First International Grand Prix held at Centro Cultural General San Martín in Buenos Aires. Winner: Pablo Ricardi]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad amerikan ==== C'hoariet en deus e skipailh Arc'hantina : * e 1985 e [[Villa Gesell]] (Arc'hantina), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn aour ivez, * e 1995 e [[Cascavel]] ([[Brazil]]), medalenn aour hiniennel, ar skipailh a dapas ar vedalenn argant. ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas unnek gwezh e skipailh Arc'hantina.  {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Here 1984||26||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||8||-||14||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1984/1984arg.html 26th Chess Olympiad: Thessaloniki 1984 - Olimp Base]</ref>. |-   |Du 1986||27||{{EAU}}, [[Dubai]]||erlec'hier 2||3/6 (+ 2, = 2, - 2)||50||-||-||11||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1986/1986arg.html 27th Chess Olympiad: Dubai 1986 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 1988||28||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||erlec'hier 1||2/5 (+ 2, = 0, - 3)||40||-||-||10||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1988/1988arg.html 28th Chess Olympiad: Thessaloniki 1988 - Olimp Base] </ref>.  |-  |Du 1990||29||{{YUG}}, [[Novi Sad]]||3||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||51||-||29||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990/1990arg.html 29th Chess Olympiad: Novi Sad 1990 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||erlec'hier 1 ||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)|||38,9||46||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992/1992arg.html 30th Chess Olympiad: Manila 1992 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Kerzu 1994||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||3||2/8 (+ 2, = 0, - 6)||25||-||-||33||-||<ref>{{en}} [https://www.olimpbase.org/1994/1994arg.html 31st Chess Olympiad: Moscow 1994 - Olimp Base]</ref>. |-  |Gwengolo 1996||32||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||2||8/12 (+ 6, = 4, - 2)||66,7||7||-||15||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1996/1996arg.html 32nd Chess Olympiad: Yerevan 1996 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 1998||33||{{Rusia}}, [[Elista]]||2||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||27,8||100||-||28||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1998/1998arg.html 33rd Chess Olympiad: Elista 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Here 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||2||3,5/10 (+ 1, = 5, - 4)||35||103||-||63||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002arg.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Here 2004||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||3||6,5/11 (+ 2, = 2, - 3)||59,1||32||-||34||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004arg.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 - Olimp Base]</ref>.   |-  |Mae 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||3/8 (+ 2, = 2, - 4)||43,8||110||-||51||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006arg.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} == Notennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/100242 E fichenn FIDE] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20241222120304/https://www.olimpbase.org/Elo/player/Ricardi,%20Pablo Renk Elo en Olimp Base] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20220121101428/http://www.olimpbase.org/players/c222kcce.html Olimpiadoù en Olimp Base] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Pablo_Ricardi E bartiennoù e 365 Chess] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=14027 E bartiennoù e Chess Games] {{DEFAULTSORT:Ricardi, Pablo}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1982]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]] gfq5lqa2kn7ibingjm1tffly06xh1bc 4 181095 2200421 2200377 2026-09-20T19:31:08Z Ar choler 52661 /* Fachosphère */ Respont 2200421 wikitext text/x-wiki = 14/09/2026 — 20/09/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_38,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en eizhvet sizhun ha tregont eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_37, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_39, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Kemm servijer - Ho wiki a vo tu da lenn nemetken a benn nebeut evit nebeut amzer. == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lenn ar gemennadenn-mañ en ur yezh all]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Ar [[foundation:|Wikimedia Foundation]] a zo vont da gemmañ an neud etre ar c'hreizennoù titouroù. Kement-se evit bezañ sur e c'hello Wikipedia hag ar wikioù all war Wikimedia da chom enlinenn zoken goude ur gwallreuz. An holl red a gemmo adalek '''{{#time:j xg|2026-09-23|br}}'''. Ar c'hemm a grogo da '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Siwazh, dre lod bevennadurioù en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], an holl kemmoù a ran paouez pa vez ar c'hemm servijer o vezañ. En em zigareziñ a reomp evit an ehan-se, ha labourat a reomp evit bihanaat anezhi en amzer da zont. Ur banell a vo diskouezet war an holl wikioù 30 munutenn a-raok ma krogfe an obererezh. Chom a raio ar bannel-se da vezañ gwelet betek fin an obererezh. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.</span> * Ma vez klasket kemmañ pe enrollañ ganeoc'h e-kerzh ar prantad-se, e vo gwelet ur gemennadenn fazi ganeoc'h. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.</span> Goude-se e voc'h sañset gellet enrollañ ho kemm. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.</span> ''Dilec'hioù all'': * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Background jobs will be slower and some may be dropped.</span> Al liammoù ruz na vint ket nevesaet ken buan evit boaz. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * Na vo ket tu implij [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] e-pad 90 munutenn bennak. Ar steuñv-se a c'hell bezañ daleet ma vez ret. An tu a zo deoc'h gelet an deiziataer war [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org]] Ar c'hemmoù a vo kemennet war an deiziataer. '''Mar plij deoc'h da rannañ ar gemennadenn-mañ gant ho kumuniezh.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 Gwengolo 2026 da 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Fachosphère == Demat deoc'h, en ur lenn ar [[Agathe Auproux|pennad-mañ]] e welan n'eus ger ebet - din da c'houzout - evit treiñ ''fachosphère''. Ur soñj bennak ho pefe ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 20 Gwengolo 2026 da 08:02 (UTC) :''* Faskourgelc'h'', moarvat. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 20 Gwengolo 2026 da 19:31 (UTC) qh6jjno25pebfjrjhar13sy1i5caw69 2200426 2200421 2026-09-20T20:01:37Z Dishual 612 /* Fachosphère */ Respont 2200426 wikitext text/x-wiki = 14/09/2026 — 20/09/2026 = :[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_38,_bloaz_2026&action=edit Skrivañ un dra bennak en eizhvet sizhun ha tregont eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_37, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_39, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]] == Kemm servijer - Ho wiki a vo tu da lenn nemetken a benn nebeut evit nebeut amzer. == <section begin="server-switch"/><div class="plainlinks"> [[:m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|Lenn ar gemennadenn-mañ en ur yezh all]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-Tech%2FServer+switch&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}] Ar [[foundation:|Wikimedia Foundation]] a zo vont da gemmañ an neud etre ar c'hreizennoù titouroù. Kement-se evit bezañ sur e c'hello Wikipedia hag ar wikioù all war Wikimedia da chom enlinenn zoken goude ur gwallreuz. An holl red a gemmo adalek '''{{#time:j xg|2026-09-23|br}}'''. Ar c'hemm a grogo da '''[https://zonestamp.toolforge.org/{{#time:U|2026-09-23T14:00|en}} {{#time:H:i e|2026-09-23T14:00}}]'''. Siwazh, dre lod bevennadurioù en [[mw:Special:MyLanguage/Manual:What is MediaWiki?|MediaWiki]], an holl kemmoù a ran paouez pa vez ar c'hemm servijer o vezañ. En em zigareziñ a reomp evit an ehan-se, ha labourat a reomp evit bihanaat anezhi en amzer da zont. Ur banell a vo diskouezet war an holl wikioù 30 munutenn a-raok ma krogfe an obererezh. Chom a raio ar bannel-se da vezañ gwelet betek fin an obererezh. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You can contribute to the [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ATranslate&group=Centralnotice-tgroup-read_only_banner&task=view&language=&filter=&action=translate translation or proofreading] of this banner text.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will be able to read, but not edit, all wikis for a short period of time.</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">You will not be able to edit for up to an hour on {{#time:l j xg Y|2026-09-23|en}}.</span> * Ma vez klasket kemmañ pe enrollañ ganeoc'h e-kerzh ar prantad-se, e vo gwelet ur gemennadenn fazi ganeoc'h. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We hope that no edits will be lost during these minutes, but we can't guarantee it.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">If you see the error message, then please wait until everything is back to normal.</span> Goude-se e voc'h sañset gellet enrollañ ho kemm. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">But, we recommend that you make a copy of your changes first, just in case.</span> ''Dilec'hioù all'': * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Background jobs will be slower and some may be dropped.</span> Al liammoù ruz na vint ket nevesaet ken buan evit boaz. <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">If you create an article that is already linked somewhere else, the link will stay red longer than usual.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Some long-running scripts will have to be stopped.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">We expect the code deployments to happen as any other week.</span> <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">However, some case-by-case code freezes could punctually happen if the operation require them afterwards.</span> * Na vo ket tu implij [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]] e-pad 90 munutenn bennak. Ar steuñv-se a c'hell bezañ daleet ma vez ret. An tu a zo deoc'h gelet an deiziataer war [[wikitech:Switch_Datacenter|wikitech.wikimedia.org]] Ar c'hemmoù a vo kemennet war an deiziataer. '''Mar plij deoc'h da rannañ ar gemennadenn-mañ gant ho kumuniezh.'''</div><section end="server-switch"/> [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 15 Gwengolo 2026 da 12:58 (UTC) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=30513874 --> == Fachosphère == Demat deoc'h, en ur lenn ar [[Agathe Auproux|pennad-mañ]] e welan n'eus ger ebet - din da c'houzout - evit treiñ ''fachosphère''. Ur soñj bennak ho pefe ? [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 20 Gwengolo 2026 da 08:02 (UTC) :''* Faskourgelc'h'', moarvat. — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 20 Gwengolo 2026 da 19:31 (UTC) ::''Faskourgelc'h'' a zo dedennus ya. ::A galon [[Implijer:Dishual|Dishual]] ([[Kaozeadenn Implijer:Dishual|kaozeal]]) 20 Gwengolo 2026 da 20:01 (UTC) ffgg1jvmr909ebk90srp3i3b9reqyfd 1 181150 2200441 2200329 2026-09-21T07:46:57Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Oc'hlokratiezh]] da [[Kaozeal:Oc'hlokratelezh]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal) 2200329 wikitext text/x-wiki == Oc'hlokratiezh == Roud ebet eus ar ger-se em geriadurioù niverus, nag en-linenn. Ha ne vefe ket ''oc'hlokratelezh'' kentoc'h, evel ''[[demokratelezh]]'' ? — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 19 Gwengolo 2026 da 13:44 (UTC) :Gwir, ma vez heuliet skouer ''demokratelezh'' (s.o. geriadur M. Ménard) e vefe gwelloc'h envel ar pennad-mañ "Oc'hlokratelezh" (ar meizad), ha mirout "Oc'hlokratiezh" evit envel ur vro pe un takad techet da vezañ renet evel-se. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 19 Gwengolo 2026 da 14:45 (UTC) 31c9euz2fsb6x4asegmgmdokouq6za5 2200443 2200441 2026-09-21T07:47:24Z Kestenn 14086 /* Oc'hlokratiezh */ Respont 2200443 wikitext text/x-wiki == Oc'hlokratiezh == Roud ebet eus ar ger-se em geriadurioù niverus, nag en-linenn. Ha ne vefe ket ''oc'hlokratelezh'' kentoc'h, evel ''[[demokratelezh]]'' ? — [[Implijer:Ar choler|Ar choler]] ([[Kaozeadenn Implijer:Ar choler|kaozeal]]) 19 Gwengolo 2026 da 13:44 (UTC) :Gwir, ma vez heuliet skouer ''demokratelezh'' (s.o. geriadur M. Ménard) e vefe gwelloc'h envel ar pennad-mañ "Oc'hlokratelezh" (ar meizad), ha mirout "Oc'hlokratiezh" evit envel ur vro pe un takad techet da vezañ renet evel-se. A galon, [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 19 Gwengolo 2026 da 14:45 (UTC) ::{{graet}} Graet eo. [[Implijer:Kestenn|Kestenn]] ([[Kaozeadenn Implijer:Kestenn|kaozeal]]) 21 Gwengolo 2026 da 07:47 (UTC) sjdqvs1w9p3d0ssjvum4njutx89dfpi 0 181156 2200437 2200389 2026-09-21T07:25:59Z Dishual 612 2200437 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ar '''SWAT''' (brezhoneg: '''Armoù ha taktikoù ispisial''', berradur eus: '''Special Weapons and Tactics''') eo un anv hollek evit da eñvel [[Unvez polis arbennik|unvezioù polis arbennik]] er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], memes ma vez implijet ivez an droienn e broioù all. An unvezioù SWAT a zo gourdonet, dafaret, hag implijet evit diskoulmañ "darvoudoù gant riskloù bras", alies reoù ha na c'hallont ket bezañ diskoulmet gant unvezioù polis ha n'int ket bet gourdonet pe dafaret evit talañ anezho. A voas [[eskemm tennoù]], sezizoù, [[Argadenn (polis)|argadennoù]], [[skraperezh gouestlidi]], ha [[sponterezh]]. An unvezioù SWAT a zo dafaret gant armoù ha dafar arbennik ha na vez ket fiziet en unvezioù polis standart, evel [[arm emgefre|armoù emgefre]], [[fuzuilh-resisted|fuzuilhoù-resisted]] uhel o c'halibr, [[greunadenn badaouiñ|greunadennoù badaouiñ]], [[houarnwisk]]où, [[Skoed balistik|skoedoù balistik]], [[Lunedoù gweled noz]], ha [[Karbed hobregonet polis|karbedoù hobregonet]]. Alies e vez gourdonet izili ar SWAT gant taktikoù ispisial evel [[close-quarters combat|emgannoù a-dost]], tremen dorioù, marc'hata, ha sioulaat pa vez riskloù feulster. [[Rummad:Unvezioù polis arbennikaet]] beofdx09gfviy7yqe8t6el46r4e9gik 0 181157 2200400 2200392 2026-09-20T14:10:02Z Breizhpadus 91585 2200400 wikitext text/x-wiki '''Ar permafrost''', anvet a-wechoù gant an termen gallek pergélisol, zo al lodenn eus ar c'hriozol (douar skornet) a vez skornet da viken, e-pad daou vloaz da nebeutañ, ha dre-se hestank,.<ref name="ReferenceA">{{Cite book|language=fr|first=Alain|last=Foucault|title=Dictionnaire de Géologie - {{7e}} édition|edition=[[Éditions Dunod|Dunod]]|year=2010|pages=416|page=267|isbn=978-2-10-055588-8|url={{Google Livres|ffZkBQp6y5EC}}|accessdate=22 mars 2013}}.</ref><ref>Elizabeth Kolbert, « Dans l’Arctique en plein dégel », ''Courrier international'', <abbr>n^o</abbr> 766, 7 juillet 2005, <small>[lire en ligne [archive]]</small></ref> Graet eo an douar-se gant mein ha douar siellet an eil ouzh egile gant dour skornet. E [[Ledred|ledredennoù]] uhel ( ''permafrost polarel'' ) e vez kavet ar skorn-bev met ivez en uhelderioù uhel ( ''skorn-bev an alpenn'' ). Goleiñ a ra ur bempvedenn eus gorre an Douar, ha 90 anezho % eus [[Greunland]], 80 % eus [[Alaska]], 50 % eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (dreist-holl en he lodenn [[Siberia|siberian]] ). Ar permafrost polarel e Siberia a zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°derez. Sporadek eo ar permafrost alpinek abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|Ar skeudenn a-us a ziskouez dasparzh ar permafrost (liv-mouk) hag ar ment uhelañ keitat eus an douaroù skornet e hantervoul an Norzh. "Douar skornet hervez ar mareoù" (glas) a dalvez evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad 15 devezh pe muioc'h ar bloaz, tra ma vez "douar skornet a-wechoù" (roz) evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad nebeutoc'h eget 15 devezh ar bloaz. Al linenn eeun a ziskouez ment uhelañ keitat ar golo erc'h koulzadel. War-dro 22 790 000 km2 a ya d'ober ar skorn-bev, pe 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. E keitat eo war-dro 55 000 000 km2 pe 55% eus gorread hollek an douaroù skornet, tra ma'z eo war-dro 47 000 000 km2 gorread an erc'h, pe war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>[https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/ NASA] <small>[archive]</small></ref>.]] Kartenn a lakaat war wel seurtoù disheñvel ar skorn-bev en hantervoul an norzh. === Boukl evezhiadennoù pozitivel === Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikroorganegoù da ziorren ha da vont betek an danvez organek kreñv-tre en douar. Hervez an endro (aerobek pe get), e vez skarzhet CO2 /pe metan gant diskar ar mirvaoù-se. Setu, hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh hentoù hin an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù an ekoreizhiad eus ar rannvroioù polar ha boreal. Kemmañ a ra ar feur skarzhañ bloaziek eus 0,45 gigatonennad _CO2 bep bloaz da 3 gigatonennad _CO2 bep bloaz e fin an 21 kantved.<ref>Nicola Deluigi, « [Modélisation de la répartition du pergélisol alpin à l'aide de l'apprentissage automatique] », Institut de géographie, Université de Lausanne, janvier 2012.</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a gresk an teuzadur eus ar permafrost. Setu ar pezh a vez graet ur boukl evezhiadennoù pozitivel anezhañ<ref>«  », ''The Guardian'',‎ 18 juin 2019 <small>(ISSN 0261-3077, lire en ligne [archive], consulté le 2 juillet 2019)</small>.</ref>. 0udlte5ferz7yr913qx9n1sg7prylkm 2200401 2200400 2026-09-20T14:26:19Z Breizhpadus 91585 2200401 wikitext text/x-wiki '''Ar permafrost''', anvet a-wechoù gant an termen gallek pergélisol, zo al lodenn eus ar c'hriozol (douar skornet) a vez skornet da viken, e-pad daou vloaz da nebeutañ, ha dre-se hestank,.<ref name="ReferenceA">{{Cite book|language=fr|first=Alain|last=Foucault|title=Dictionnaire de Géologie - {{7e}} édition|edition=[[Éditions Dunod|Dunod]]|year=2010|pages=416|page=267|isbn=978-2-10-055588-8|url={{Google Livres|ffZkBQp6y5EC}}|accessdate=22 mars 2013}}.</ref><ref>Elizabeth Kolbert, « Dans l’Arctique en plein dégel », ''Courrier international'', <abbr>n^o</abbr> 766, 7 juillet 2005, <small>[lire en ligne [archive]]</small></ref> Graet eo an douar-se gant mein ha douar siellet an eil ouzh egile gant dour skornet. E [[Ledred|ledredennoù]] uhel ( ''permafrost polarel'' ) e vez kavet ar skorn-bev met ivez en uhelderioù uhel ( ''skorn-bev an alpenn'' ). Goleiñ a ra ur bempvedenn eus gorre an Douar, ha 90 anezho % eus [[Greunland]], 80 % eus [[Alaska]], 50 % eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (dreist-holl en he lodenn [[Siberia|siberian]]). Ar permafrost polarel e Siberia a zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°derez. Sporadek eo ar permafrost alpinek abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|Ar skeudenn a-us a ziskouez dasparzh ar permafrost (liv-mouk) hag ar ment uhelañ keitat eus an douaroù skornet e hantervoul an Norzh. "Douar skornet hervez ar mareoù" (glas) a dalvez evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad 15 devezh pe muioc'h ar bloaz, tra ma vez "douar skornet a-wechoù" (roz) evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad nebeutoc'h eget 15 devezh ar bloaz. Al linenn eeun a ziskouez ment uhelañ keitat ar golo erc'h koulzadel. War-dro 22 790 000 km2 a ya d'ober ar skorn-bev, pe 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. E keitat eo war-dro 55 000 000 km2 pe 55% eus gorread hollek an douaroù skornet, tra ma'z eo war-dro 47 000 000 km2 gorread an erc'h, pe war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>[https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/ NASA] <small>[archive]</small></ref>.]] Kartenn a lakaat war wel seurtoù disheñvel ar skorn-bev en hantervoul an norzh. === Boukl evezhiadennoù pozitivel === Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikroorganegoù da ziorren ha da vont betek an danvez organek kreñv-tre en douar. Hervez an endro (aerobek pe get), e vez skarzhet CO2 /pe metan gant diskar ar mirvaoù-se. Setu, hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh hentoù hin an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù an ekoreizhiad eus ar rannvroioù polar ha boreal. Kemmañ a ra ar feur skarzhañ bloaziek eus 0,45 gigatonennad _CO2 bep bloaz da 3 gigatonennad _CO2 bep bloaz e fin an 21 kantved.<ref>Nicola Deluigi, « [Modélisation de la répartition du pergélisol alpin à l'aide de l'apprentissage automatique] », Institut de géographie, Université de Lausanne, janvier 2012.</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a gresk an teuzadur eus ar permafrost. Setu ar pezh a vez graet ur boukl evezhiadennoù pozitivel anezhañ<ref>«  », ''The Guardian'',‎ 18 juin 2019 <small>(ISSN 0261-3077, lire en ligne [archive], consulté le 2 juillet 2019)</small>.</ref>. 5p4xxfubohw8l9g691z8kgsanr3umpj 2200402 2200401 2026-09-20T14:59:24Z Breizhpadus 91585 Breizhpadus en deus kaset ar bajenn [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] da [[Wikipedia:Permafrost]]: Brouilhed echu 2200401 wikitext text/x-wiki '''Ar permafrost''', anvet a-wechoù gant an termen gallek pergélisol, zo al lodenn eus ar c'hriozol (douar skornet) a vez skornet da viken, e-pad daou vloaz da nebeutañ, ha dre-se hestank,.<ref name="ReferenceA">{{Cite book|language=fr|first=Alain|last=Foucault|title=Dictionnaire de Géologie - {{7e}} édition|edition=[[Éditions Dunod|Dunod]]|year=2010|pages=416|page=267|isbn=978-2-10-055588-8|url={{Google Livres|ffZkBQp6y5EC}}|accessdate=22 mars 2013}}.</ref><ref>Elizabeth Kolbert, « Dans l’Arctique en plein dégel », ''Courrier international'', <abbr>n^o</abbr> 766, 7 juillet 2005, <small>[lire en ligne [archive]]</small></ref> Graet eo an douar-se gant mein ha douar siellet an eil ouzh egile gant dour skornet. E [[Ledred|ledredennoù]] uhel ( ''permafrost polarel'' ) e vez kavet ar skorn-bev met ivez en uhelderioù uhel ( ''skorn-bev an alpenn'' ). Goleiñ a ra ur bempvedenn eus gorre an Douar, ha 90 anezho % eus [[Greunland]], 80 % eus [[Alaska]], 50 % eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (dreist-holl en he lodenn [[Siberia|siberian]]). Ar permafrost polarel e Siberia a zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°derez. Sporadek eo ar permafrost alpinek abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|Ar skeudenn a-us a ziskouez dasparzh ar permafrost (liv-mouk) hag ar ment uhelañ keitat eus an douaroù skornet e hantervoul an Norzh. "Douar skornet hervez ar mareoù" (glas) a dalvez evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad 15 devezh pe muioc'h ar bloaz, tra ma vez "douar skornet a-wechoù" (roz) evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad nebeutoc'h eget 15 devezh ar bloaz. Al linenn eeun a ziskouez ment uhelañ keitat ar golo erc'h koulzadel. War-dro 22 790 000 km2 a ya d'ober ar skorn-bev, pe 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. E keitat eo war-dro 55 000 000 km2 pe 55% eus gorread hollek an douaroù skornet, tra ma'z eo war-dro 47 000 000 km2 gorread an erc'h, pe war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>[https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/ NASA] <small>[archive]</small></ref>.]] Kartenn a lakaat war wel seurtoù disheñvel ar skorn-bev en hantervoul an norzh. === Boukl evezhiadennoù pozitivel === Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikroorganegoù da ziorren ha da vont betek an danvez organek kreñv-tre en douar. Hervez an endro (aerobek pe get), e vez skarzhet CO2 /pe metan gant diskar ar mirvaoù-se. Setu, hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh hentoù hin an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù an ekoreizhiad eus ar rannvroioù polar ha boreal. Kemmañ a ra ar feur skarzhañ bloaziek eus 0,45 gigatonennad _CO2 bep bloaz da 3 gigatonennad _CO2 bep bloaz e fin an 21 kantved.<ref>Nicola Deluigi, « [Modélisation de la répartition du pergélisol alpin à l'aide de l'apprentissage automatique] », Institut de géographie, Université de Lausanne, janvier 2012.</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a gresk an teuzadur eus ar permafrost. Setu ar pezh a vez graet ur boukl evezhiadennoù pozitivel anezhañ<ref>«  », ''The Guardian'',‎ 18 juin 2019 <small>(ISSN 0261-3077, lire en ligne [archive], consulté le 2 juillet 2019)</small>.</ref>. 5p4xxfubohw8l9g691z8kgsanr3umpj 2200404 2200402 2026-09-20T15:07:46Z Breizhpadus 91585 Kaset eo bet ar bajenn [[Wikipedia:Permafrost]] da [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] gant Breizhpadus dreist un adkas: Disteuler 2200401 wikitext text/x-wiki '''Ar permafrost''', anvet a-wechoù gant an termen gallek pergélisol, zo al lodenn eus ar c'hriozol (douar skornet) a vez skornet da viken, e-pad daou vloaz da nebeutañ, ha dre-se hestank,.<ref name="ReferenceA">{{Cite book|language=fr|first=Alain|last=Foucault|title=Dictionnaire de Géologie - {{7e}} édition|edition=[[Éditions Dunod|Dunod]]|year=2010|pages=416|page=267|isbn=978-2-10-055588-8|url={{Google Livres|ffZkBQp6y5EC}}|accessdate=22 mars 2013}}.</ref><ref>Elizabeth Kolbert, « Dans l’Arctique en plein dégel », ''Courrier international'', <abbr>n^o</abbr> 766, 7 juillet 2005, <small>[lire en ligne [archive]]</small></ref> Graet eo an douar-se gant mein ha douar siellet an eil ouzh egile gant dour skornet. E [[Ledred|ledredennoù]] uhel ( ''permafrost polarel'' ) e vez kavet ar skorn-bev met ivez en uhelderioù uhel ( ''skorn-bev an alpenn'' ). Goleiñ a ra ur bempvedenn eus gorre an Douar, ha 90 anezho % eus [[Greunland]], 80 % eus [[Alaska]], 50 % eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (dreist-holl en he lodenn [[Siberia|siberian]]). Ar permafrost polarel e Siberia a zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°derez. Sporadek eo ar permafrost alpinek abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|Ar skeudenn a-us a ziskouez dasparzh ar permafrost (liv-mouk) hag ar ment uhelañ keitat eus an douaroù skornet e hantervoul an Norzh. "Douar skornet hervez ar mareoù" (glas) a dalvez evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad 15 devezh pe muioc'h ar bloaz, tra ma vez "douar skornet a-wechoù" (roz) evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad nebeutoc'h eget 15 devezh ar bloaz. Al linenn eeun a ziskouez ment uhelañ keitat ar golo erc'h koulzadel. War-dro 22 790 000 km2 a ya d'ober ar skorn-bev, pe 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. E keitat eo war-dro 55 000 000 km2 pe 55% eus gorread hollek an douaroù skornet, tra ma'z eo war-dro 47 000 000 km2 gorread an erc'h, pe war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>[https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/ NASA] <small>[archive]</small></ref>.]] Kartenn a lakaat war wel seurtoù disheñvel ar skorn-bev en hantervoul an norzh. === Boukl evezhiadennoù pozitivel === Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikroorganegoù da ziorren ha da vont betek an danvez organek kreñv-tre en douar. Hervez an endro (aerobek pe get), e vez skarzhet CO2 /pe metan gant diskar ar mirvaoù-se. Setu, hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh hentoù hin an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù an ekoreizhiad eus ar rannvroioù polar ha boreal. Kemmañ a ra ar feur skarzhañ bloaziek eus 0,45 gigatonennad _CO2 bep bloaz da 3 gigatonennad _CO2 bep bloaz e fin an 21 kantved.<ref>Nicola Deluigi, « [Modélisation de la répartition du pergélisol alpin à l'aide de l'apprentissage automatique] », Institut de géographie, Université de Lausanne, janvier 2012.</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a gresk an teuzadur eus ar permafrost. Setu ar pezh a vez graet ur boukl evezhiadennoù pozitivel anezhañ<ref>«  », ''The Guardian'',‎ 18 juin 2019 <small>(ISSN 0261-3077, lire en ligne [archive], consulté le 2 juillet 2019)</small>.</ref>. 5p4xxfubohw8l9g691z8kgsanr3umpj 2200406 2200404 2026-09-20T15:13:11Z Breizhpadus 91585 Breizhpadus en deus kaset ar bajenn [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] da [[Permafrost]]: Brouilhed echu 2200401 wikitext text/x-wiki '''Ar permafrost''', anvet a-wechoù gant an termen gallek pergélisol, zo al lodenn eus ar c'hriozol (douar skornet) a vez skornet da viken, e-pad daou vloaz da nebeutañ, ha dre-se hestank,.<ref name="ReferenceA">{{Cite book|language=fr|first=Alain|last=Foucault|title=Dictionnaire de Géologie - {{7e}} édition|edition=[[Éditions Dunod|Dunod]]|year=2010|pages=416|page=267|isbn=978-2-10-055588-8|url={{Google Livres|ffZkBQp6y5EC}}|accessdate=22 mars 2013}}.</ref><ref>Elizabeth Kolbert, « Dans l’Arctique en plein dégel », ''Courrier international'', <abbr>n^o</abbr> 766, 7 juillet 2005, <small>[lire en ligne [archive]]</small></ref> Graet eo an douar-se gant mein ha douar siellet an eil ouzh egile gant dour skornet. E [[Ledred|ledredennoù]] uhel ( ''permafrost polarel'' ) e vez kavet ar skorn-bev met ivez en uhelderioù uhel ( ''skorn-bev an alpenn'' ). Goleiñ a ra ur bempvedenn eus gorre an Douar, ha 90 anezho % eus [[Greunland]], 80 % eus [[Alaska]], 50 % eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (dreist-holl en he lodenn [[Siberia|siberian]]). Ar permafrost polarel e Siberia a zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°derez. Sporadek eo ar permafrost alpinek abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|Ar skeudenn a-us a ziskouez dasparzh ar permafrost (liv-mouk) hag ar ment uhelañ keitat eus an douaroù skornet e hantervoul an Norzh. "Douar skornet hervez ar mareoù" (glas) a dalvez evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad 15 devezh pe muioc'h ar bloaz, tra ma vez "douar skornet a-wechoù" (roz) evit an tachennoù ma vez skornet an douar e-pad nebeutoc'h eget 15 devezh ar bloaz. Al linenn eeun a ziskouez ment uhelañ keitat ar golo erc'h koulzadel. War-dro 22 790 000 km2 a ya d'ober ar skorn-bev, pe 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. E keitat eo war-dro 55 000 000 km2 pe 55% eus gorread hollek an douaroù skornet, tra ma'z eo war-dro 47 000 000 km2 gorread an erc'h, pe war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>[https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/ NASA] <small>[archive]</small></ref>.]] Kartenn a lakaat war wel seurtoù disheñvel ar skorn-bev en hantervoul an norzh. === Boukl evezhiadennoù pozitivel === Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikroorganegoù da ziorren ha da vont betek an danvez organek kreñv-tre en douar. Hervez an endro (aerobek pe get), e vez skarzhet CO2 /pe metan gant diskar ar mirvaoù-se. Setu, hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh hentoù hin an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù an ekoreizhiad eus ar rannvroioù polar ha boreal. Kemmañ a ra ar feur skarzhañ bloaziek eus 0,45 gigatonennad _CO2 bep bloaz da 3 gigatonennad _CO2 bep bloaz e fin an 21 kantved.<ref>Nicola Deluigi, « [Modélisation de la répartition du pergélisol alpin à l'aide de l'apprentissage automatique] », Institut de géographie, Université de Lausanne, janvier 2012.</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a gresk an teuzadur eus ar permafrost. Setu ar pezh a vez graet ur boukl evezhiadennoù pozitivel anezhañ<ref>«  », ''The Guardian'',‎ 18 juin 2019 <small>(ISSN 0261-3077, lire en ligne [archive], consulté le 2 juillet 2019)</small>.</ref>. 5p4xxfubohw8l9g691z8kgsanr3umpj 2200419 2200406 2026-09-20T19:21:38Z Ar choler 52661 kempenn 2200419 wikitext text/x-wiki '''Permafrost''' (eus ar [[saozneg]] ''perm-[anent]'' "hollbadus" ha ''frost'' "skornet") a reer eus al lodenn eus an douar a vez skornet e-pad daou vloaz d'an nebeutañ, ha hestank dre-se<ref>{{fr}} Foucault, Alain. ''Dictionnaire de Géologie''. Paris : Dunod, 2010 p. 267 {{ISBN|978-2-10-055588-8}}</ref>{{,}}<ref>Kolbert, Elizabeth Kolbert. {{cite web|url=https://www.courrierinternational.com/article/2005/07/07/dans-l-arctique-en-plein-degel|title=Dans l’Arctique en plein dégel • ''Courrier international'', 15/06/2022|accessdate=20/09/2026}}</ref> Graet eo an douar-se gant mein ha tammoù douar siellet an eil re ouzh ar re all gant dour skornet. Skorn bev a gaver el [[Ledred]]où uhel (''permafrost polel'') hag en uhelderioù bras (''skorn-bev alpat''). Goleiñ a ra 20% eus gorread an Douar, en o zouez 90% eus [[Greunland]], 80% eus [[Alaska]], 50% eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (e [[Siberia]] dreist-holl). Ar permafrost polel e Siberia zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°. Taoladek eo ar permafrost alpat abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|{{Legend|#c3f|Permafrost}}{{Legend|#99f|P. >15 devezh/bloaz}}{{Legend|#f99|P. <15 devezh/bloaz}}]] War ar gartenn amañ a-zehoù, al linenn du a verk bevennoù an takadoù braañ a vez goloet a erc'h rannvloaziek. War-dro {{formatnum:22790000}} km² a ya d'ober ar skorn bev, eleze 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. War-dro {{formatnum:55000000}} km² (55%) eo gorread hollek an douaroù skornet, tra ma 'z eo war-dro {{formatnum:47000000}} km² gorread an erc'hegi, da lavaret eo war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/|title=Frozen Soils and the Climate System • NASA, 11/12/2000|accessdate=20/09/2026}}</ref>. == Rodell gilober frank == Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikro-organegoù da ziorren ha da dizhout an danvez organek koazhet a zo sanket-don en douar. Hervez an endro (arvevat pe get), gwallgas an danvez-se a laosk [[Karbon|C]][[Oksigen|O]]_{<small>2</small>} ha [[metan]] (C[[Hidrogen|H]]_{<small>4</small>}), kement-se hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh treizhhent-dave [[hin]]el an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù ekoreizhiadel ar rannvroioù polel ha hanternozel. Kemm-dihemm neuze eo liveoù al laoskadennoùa, eus 0,45 gigatonennad kevatal karbon bep bloaz da 3 gigatonennad kevatal karbon bep bloaz alemañ da zibenn an {{XXIvet kantved}}<ref>{{en}} Schuur, Edward A. G. & al. ''Permafrost and Climate Change: Carbon Cycle Feedbacks From the Warming Arctic''. {{cite web|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-environ-012220-011847|title=Annual Review ofenvironment and Resources, levrenn 47, 2022|accessdate=20/09/2026}}</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a laka ar permafrost da deuziñ ker buan all. Setu ar pezh a anver ur odell gilober frank<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/jun/18/arctic-permafrost-canada-science-climate-crisis|title=Scientists shocked by Arctic permafrost thawing 70 years sooner than predicted • The Guardian, 18/06/2019|accessdate=20/09/2026}}</ref>. ==Notennoù== {{Commonscat}} {{Daveoù}} hmodnnsfwiqa27o04u7eov1cmeduo00 2200420 2200419 2026-09-20T19:25:17Z Ar choler 52661 2200420 wikitext text/x-wiki '''Permafrost''' (eus ar [[saozneg]] ''perm-[anent]'' "hollbadus" ha ''frost'' "skornet") a reer eus al lodenn eus an [[Douar (planedenn)|Douar]] a vez skornet e-pad daou vloaz d'an nebeutañ, ha hestank dre-se<ref>{{fr}} Foucault, Alain. ''Dictionnaire de Géologie''. Paris : Dunod, 2010 p. 267 {{ISBN|978-2-10-055588-8}}</ref>{{,}}<ref>Kolbert, Elizabeth Kolbert. {{cite web|url=https://www.courrierinternational.com/article/2005/07/07/dans-l-arctique-en-plein-degel|title=Dans l’Arctique en plein dégel • ''Courrier international'', 15/06/2022|accessdate=20/09/2026}}</ref> Graet eo an douar-se gant mein ha tammoù douar siellet an eil re ouzh ar re all gant dour skornet. Skorn bev a gaver el [[Ledred]]où uhel (''permafrost polel'') hag en uhelderioù bras (''skorn-bev alpat''). Goleiñ a ra 20% eus gorread an Douar, en o zouez 90% eus [[Greunland]], 80% eus [[Alaska]], 50% eus [[Kanada]] ha [[Rusia]] (e [[Siberia]] dreist-holl). Ar permafrost polel e Siberia zo muioc'h ur permafrost kendalc'hus en tu all d'ar ledred 60°. Taoladek eo ar permafrost alpat abalamour d'an douaroù torret gant diskouezadegoù liesseurt-kenañ. [[Restr:Frozenground.gif|thumb|{{Legend|#c3f|Permafrost}}{{Legend|#99f|P. >15 devezh/bloaz}}{{Legend|#f99|P. <15 devezh/bloaz}}]] War ar gartenn amañ a-zehoù, al linenn du a verk bevennoù an takadoù braañ a vez goloet a erc'h rannvloaziek. War-dro {{formatnum:22790000}} km² a ya d'ober ar skorn bev, eleze 23,9% eus gorread an hantervoul norzh. War-dro {{formatnum:55000000}} km² (55%) eo gorread hollek an douaroù skornet, tra ma 'z eo war-dro {{formatnum:47000000}} km² gorread an erc'hegi, da lavaret eo war-dro 47% eus gorread an douaroù en hantervoul norzh<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://earthobservatory.nasa.gov/Features/FrozenSoils/|title=Frozen Soils and the Climate System • NASA, 11/12/2000|accessdate=20/09/2026}}</ref>. == Rodell gilober frank == Diskorn ar permafrost a ro tu d'ar mikro-organegoù da ziorren ha da dizhout an danvez organek koazhet a zo sanket-don en douar. Hervez an endro (arvevat pe get), gwallgas an danvez-se a laosk [[Karbon|C]][[Oksigen|O]]_{<small>2</small>} ha [[metan]] (C[[Hidrogen|H]]_{<small>4</small>}), kement-se hervez al liveoù tommder hollek liammet ouzh treizhhent-dave [[hin]]el an [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]] ha respontoù ekoreizhiadel ar rannvroioù polel ha hanternozel. Kemm-dihemm neuze eo liveoù al laoskadennoùa, eus 0,45 gigatonennad kevatal karbon bep bloaz da 3 gigatonennad kevatal karbon bep bloaz alemañ da zibenn an {{XXIvet kantved}}<ref>{{en}} Schuur, Edward A. G. & al. ''Permafrost and Climate Change: Carbon Cycle Feedbacks From the Warming Arctic''. {{cite web|url=https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev-environ-012220-011847|title=Annual Review ofenvironment and Resources, levrenn 47, 2022|accessdate=20/09/2026}}</ref> Ur c'helc'h drouk eo rak ar gazoù [[efed ti-gwer]] a laka an tommder hollek da vont buanoc'h, hag an tommder hollek a laka ar permafrost da deuziñ ker buan all. Setu ar pezh a anver ur odell gilober frank<ref>{{en}} {{Cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2019/jun/18/arctic-permafrost-canada-science-climate-crisis|title=Scientists shocked by Arctic permafrost thawing 70 years sooner than predicted • The Guardian, 18/06/2019|accessdate=20/09/2026}}</ref>. ==Notennoù== {{Commonscat}} {{Daveoù}} oonhbzq8q42xsllbqggpxaya73frpbs 0 181158 2200394 2026-09-20T12:21:59Z Léo Chauvet 82507 krouiñ ar bajenn evit ar gimiezh organek 2200394 wikitext text/x-wiki Ar gimiezh organek eo kimiezh karbon he c'henaozadurioù ha dazgweredoù . Kavet e vez enni dreist-holl molekulennoù enno atomoù karbon, hidrogen, oksigen hag azot. 3libm47prga096vylkypgvax756ldxx 4 181160 2200405 2026-09-20T15:07:46Z Breizhpadus 91585 Kaset eo bet ar bajenn [[Wikipedia:Permafrost]] da [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] gant Breizhpadus dreist un adkas: Disteuler 2200405 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] i0fitvrnjavyg32m2yhqyj1hztadhrh 2200436 2200405 2026-09-21T01:50:18Z Xqbot 6654 Robot : Dresañ an adkas doubl da [[Permafrost]] 2200436 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Permafrost]] euam1j8lmx02nn95c6ud4w37oi2y5es 2 181161 2200407 2026-09-20T15:13:11Z Breizhpadus 91585 Breizhpadus en deus kaset ar bajenn [[Implijer:Breizhpadus/Permafrost]] da [[Permafrost]]: Brouilhed echu 2200407 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Permafrost]] euam1j8lmx02nn95c6ud4w37oi2y5es 0 181162 2200408 2026-09-20T15:51:07Z Breizhpadus 91585 Krouet o treiñ ar bajenn "[[:fr:Special:Redirect/revision/239281043|Changement climatique]]" 2200408 wikitext text/x-wiki [[Fichier:Changement_de_la_température_moyenne.svg|alt=Kartenn ar bed a glot he livioù gant ur skalfad war-dro -0,5 ha +4 °C|thumb|Temperadurioù keitat an aer gorre eus 2011 da 2020 e-keñver ur c'hementad dave eus 1951 da 1980.]] [[Fichier:Changements_de_la_température_mondiale_à_la_surface_terrestre.svg|alt=Graphique montrant l'augmentation de la température moyenne entre 1880 et 2020.|thumb| Grafik o tiskouez an diforc'hioù temperadur diouzh keitat 1850-1900 (live a-raok ar greanterezh). E ruz, an diforc'h a zo abalamour da obererezhioù mab-den ha da faktoroù naturel ; e gwer, nemet an diforc'h abalamour d'ar faktoroù naturel.<ref>{{Cite web|language=en|title=Figure SPM.1 in IPCC, 2021: Summary for Policymakers|url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/wg1/figures/summary-for-policymakers/figure-spm-1/|publisher=[[Groupe d'experts intergouvernemental sur l'évolution du climat|GIEC]]|accessdate=2023-08-02}}.</ref>]] [[Fichier:Effet_de_serre.svg|alt=Schéma illustrant les échanges d'énergie entre surfaces, atmosphère et espace, faisant apparaître l'effet de serre.|thumb| Redek a ra an energiezh etre an egor, an aergelc'h ha gorre an Douar. Ar liveoù gazoù efed ti-gwer a-vremañ a laka un dic'hizadur skinadurel a war-dro {{Unanenn|0,9|W/m2}} .<ref>{{Cite journal|volume=29|date=2016|doi=10.1175/JCLI-D-16-0339.1|pages=7495-7505|issn=0894-8755}}.</ref>]] '''Kemmadur an hin''', anvet ivez '''tommadur an hin''' pe '''direizhamant an hin''', a zo efed kresk buan temperadur keitat gorre an Douar a c'hoarvez en XX kantved. Ha 21 kantvedoù hag ivez, dre vras, ar c'hemmoù bras eus an [[amzer]]. An daou a zo lakaet war gont dilaoskadurioù gazoù [[efed ti-gwer]] degaset gant mab-den Daoust ma'z eus bet prantadoù kemm-digemm an hin en amzer dremenet, an tommder a zo bet abaoe kreiz an XX kantved kantved ha degaset gant obererezhioù mab-den en deus heuliadoù dibar war sistem hinel an [[Douar (planedenn)|Douar]] . An dioksidenn garbon (CO2 hag [[Metan|ar metan]] {{Kim|CH|4}}) a ya d'ober 90 % eus ar gazoù efed ti-gwer skarzhet abalamour d'obererezhioù mab-den. Loskañ [[Trelosk kondon|danvezioù fosil]] evel [[Glaou|ar glaou]], [[Eoul-maen|an eoul-maen]] hag ar gaz naturel evit produiñ energiezh eo an andon pennañ eus an dilaoskadurioù-se, ouzhpennet gant skoazelloù [[Gounezerezh|al labour-douar]], an digoadañ hag [[Greanterezh|ar greanterezh]] . Danvez ur c'henemglev skiantel eo abeg mab-den ar cheñchamant hin. Ar c'hresk temperadur a vez buanaet pe stanket gant evezhiadennoù an hin, evel koll [[Albedo|an erc'h hag ar golo skorn a adkas gouloù an heol]], kresk an [[Aezhenn|aezhenn dour]] (ur gaz efed ti-gwer e-unan) ha kemmoù e [[Trap karbon|stankoù karbon an douar hag ar meurvor]] . Kresk an temperadur war an douar a zo war-dro daou wech muioc'h eget ar c'hresk keitat hollek hag a gas da ledanaat an dezerzhioù hag ivez gwagennoù tommder ha tanioù-gwall koadeier aliesoc'h. Kresket eo kresk an temperadurioù ivez en Arktika, ma kemer perzh e teuzadur ar [[permafrost]], e tistro ar skornegoù hag e koll [[Morskorneg|skorn ar mor]] . An temperadurioù tommoc'h a gresk ar feur aezhennadur, ar pezh a gas da stourmoù kreñvoc'h ha da stadoù amzer fall. E-touez an heuliadoù evit [[Ekoreizhiad|an ekoreizhiadoù]] e kaver dilec'hiañ pe diskar meur a spesad pa cheñch o endro, dreist-holl er c'houral, [[Menez|er menezioù]] hag en Arktika . Ar cheñchamant hin a laka ar boblañsoù en arvar gant an disurentez boued, an diouer a zour, [[Dour-beuz|al liñvadennoù]], ar c'hleñvedoù-red, an tommder re vras, ar c'holloù ekonomikel, ha zoken an ezhomm da zivroañ. An efedoù-se o deus lakaet [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|Aozadur Bed ar Yec'hed]] da anv ar cheñchamant hin evel « ar gwallzarvoud brasañ evit yec'hed ar bed a-bezh » XXI 21 kantved . Ha pa vefe deuet a-benn ar strivoù evit digreskiñ an tommder da zont, e kendalc'ho efedoù zo e-pad kantvedoù, en o zouez kresk live ar mor, kresk temperadurioù ar meurvorioù hag treñkadur ar meurvorioù . Kalz eus an disoc'hoù-se a vez santet dija gant al live tommder a-vremañ, a zo ouzhpenn 1,2 °C dre vras, e-keñver live 1890. Embannet en deus ar [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin]] ([[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]]) un heuliad danevelloù a ra war-dro ur c'hresk bras en efedoù-se pa dremeno an tommder hollek ouzhpenn 1,5 °C ha muioc'h c'hoazh ma tizh 2 °C . Kreskiñ a ra ivez an tommder muioc'h ar riskloù da lakaat da dalvezout treuzoù kritikel anvet poentoù-troc'hañ . Respont d'ar cheñchamant hin a dalvez kement ha disteraat ha azasaat . Disteraat— termeniñ ar cheñchamant hin — a ya d'ober digreskiñ ar gazoù [[efed ti-gwer]] ha tennañ anezho eus an [[aergelc'h]] Ennañ emañ diskar tamm-ha-tamm ar [[glaou]], an [[eoul-maen]] hag ar [[gaz]], gwellaat an efedusted energiezh, adkoadegiezh ha gwareziñ ar c'hoadeier, ha diorren andonoù [[energiezh]] izel a CO2 evel [[Energiezh nevezadus|an energiezh nevezadus]] hag an energiezh [[Energiezh nukleel|nukleel]] . An emdroadur a dalvez en em azasaat ouzh an hin gwirion pe rakwelet, da skouer dre wareziñ gwelloc'h an aod, dre merañ gwelloc'h an distrujoù ha dre sevel plant azasaet ha resisoc'h. An emdroadur hepken ne c'hell ket diwall diouzh ar riskloù "efedoù « grevus, ledan ha dic'hortoz ", hervez ar SEEH. Dindan [[Emglev Pariz war an hin|Emglev Hin Pariz]] 2015 e oa bet asantet gant ar Stadoù sinet a-gevret mirout « kalz dindan 2 °C " a-drugarez d'ar strivoù evit disteraat." Bevenniñ an tommder da 1,5 °C a c'houlennfe digreskiñ an dilaoskadurioù dre hanter a-benn 2030 ha tizhout tost d'an [[neptuegezh karbon]] a-benn 2050. == Gwelet eo bet kresk an temperadur == [[Fichier:Température_de_l'ère_commune.svg|alt=Graphique de la variation de température mondiale au cours des deux derniers millénaires. De manière générale, avant 1850 la tendance baisse, puis à partir de 1850 elle augmente en flèche.|thumb| Adsevel temperadur gorre an Douar e-kerzh an 2000 vloaz tremenet dre implijout roadennoù dieeun eus kelc'hioù [[Gwez (plant)|gwez]], [[Koural|korailhoù]] ha kreizennoù skorn, e glas. E ruz emañ ar roadennoù evezhiañ war-eeun.<ref name="nasa temperatures">{{Cite web|language=en|title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change|url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/|publisher=NASA|accessdate=23 février 2020}}.</ref>]] == Elfennoù o deus kemeret perzh e kresk an temperadur nevez zo == [[Fichier:Forçage_radiatif_1750-2011.svg|alt=Diagramme en barres donnant le forçage radiatif de plusieurs gaz à effet de serre par ordre décroissant, ainsi que les marges d'incertitude associées.|thumb| Elfennoù a gemer perzh e cheñchamant an hin eus ar prantad 1850-1900 betek ar c'hementad keitat eus 2010-2019, evel m'eo bet embannet e C'hwec'hvet Danevell Priziañ ar SEEH . An holl faktoroù meneget a zo a orin denel, n'en deus kavet ar SEEH tamm perzh pouezus ebet eus ar c'hemmoù diabarzh pe eus faktoroù an heol hag ar volkanek.]] [[Fichier:Émissions_de_dioxyde_de_carbone_par_source_depuis_1880.svg|alt=Graphique des émissions additionnées de GES de 1880 à 2019.|thumb| Diskouez a ra ar {{Lang|en|[[Global Carbon Project]]}} eo bet kaoz eus kresk CO2 abaoe 1880 gant andonoù disheñvel a zo bet ouzhpennet war-lerc'h an eil re gant ar re all.]] [[Rummad:Efed ti-gwer]] [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] hbghcjwsv27l7cu51qzyglz8g4iqfrj 2200409 2200408 2026-09-20T16:10:37Z Breizhpadus 91585 2200409 wikitext text/x-wiki '''Kemmadur an hin''', anvet ivez '''tommadur an hin''' pe '''direizhamant an hin''', a zo efed kresk buan temperadur keitat gorre an Douar a c'hoarvez en XX kantved. Ha 21 kantvedoù hag ivez, dre vras, ar c'hemmoù bras eus an [[amzer]]. An daou a zo lakaet war gont dilaoskadurioù gazoù [[efed ti-gwer]] degaset gant mab-den Daoust ma'z eus bet prantadoù kemm-digemm an hin en amzer dremenet, an tommder a zo bet abaoe kreiz an XX kantved kantved ha degaset gant obererezhioù mab-den en deus heuliadoù dibar war sistem hinel an [[Douar (planedenn)|Douar]]. [[Restr:Changement de la température moyenne.svg|thumb|Temperadurioù keitat an aer gorre eus 2011 da 2020 e-keñver ur c'hementad dave eus 1951 da 1980]] [[Restr:Changements de la température mondiale à la surface terrestre.svg|thumb|Grafik o tiskouez an diforc'hioù temperadur diouzh keitat 1850-1900 (live a-raok ar greanterezh). E ruz, an diforc'h a zo abalamour da obererezhioù mab-den ha da faktoroù naturel ; e gwer, nemet an diforc'h abalamour d'ar faktoroù naturel<ref>« <small> [en]</small> », sur ipcc.ch, GIEC <small>(DOI 10.1017/9781009157896.001,</small></ref>.]] [[Restr:Effet de serre.svg|thumb|Skeudenn a ziskouez an eskemm energiezh etre gorreadoù, aergelc'h hag egor, o tiskouez an efed ti-gwer.Ar liveoù gazoù efed ti-gwer a-vremañ a laka un digempouez skinadurel a war-dro 0,9 W/m2<ref><abbr>(en)</abbr> Kevin E. Trenberth et John T. Fasullo, «  », ''Journal of Climate'', <abbr>vol.</abbr> 29, <abbr>n^o</abbr> 20,‎ 2016, <abbr>p.</abbr> 7495-7505 <small>(ISSN 0894-8755, DOI 10.1175/JCLI-D-16-0339.1, Bibcode 2016JCli...29.7495T)</small>.</ref>.]] An dioksidenn garbon (CO2 hag [[Metan|ar metan]] {{Kim|CH|4}}) a ya d'ober 90 % eus ar gazoù efed ti-gwer skarzhet abalamour d'obererezhioù mab-den. Loskañ [[Trelosk kondon|danvezioù fosil]] evel [[Glaou|ar glaou]], [[Eoul-maen|an eoul-maen]] hag ar gaz naturel evit produiñ energiezh eo an andon pennañ eus an dilaoskadurioù-se, ouzhpennet gant skoazelloù [[Gounezerezh|al labour-douar]], an digoadañ hag [[Greanterezh|ar greanterezh]] . Danvez ur c'henemglev skiantel eo abeg mab-den ar cheñchamant hin. Ar c'hresk temperadur a vez buanaet pe stanket gant evezhiadennoù an hin, evel koll [[Albedo|an erc'h hag ar golo skorn a adkas gouloù an heol]], kresk an [[Aezhenn|aezhenn dour]] (ur gaz efed ti-gwer e-unan) ha kemmoù e [[Trap karbon|stankoù karbon an douar hag ar meurvor]] . Kresk an temperadur war an douar a zo war-dro daou wech muioc'h eget ar c'hresk keitat hollek hag a gas da ledanaat an dezerzhioù hag ivez gwagennoù tommder ha tanioù-gwall koadeier aliesoc'h. Kresket eo kresk an temperadurioù ivez en Arktika, ma kemer perzh e teuzadur ar [[permafrost]], e tistro ar skornegoù hag e koll [[Morskorneg|skorn ar mor]] . An temperadurioù tommoc'h a gresk ar feur aezhennadur, ar pezh a gas da stourmoù kreñvoc'h ha da stadoù amzer fall. E-touez an heuliadoù evit [[Ekoreizhiad|an ekoreizhiadoù]] e kaver dilec'hiañ pe diskar meur a spesad pa cheñch o endro, dreist-holl er c'houral, [[Menez|er menezioù]] hag en Arktika . Ar cheñchamant hin a laka ar boblañsoù en arvar gant an disurentez boued, an diouer a zour, [[Dour-beuz|al liñvadennoù]], ar c'hleñvedoù-red, an tommder re vras, ar c'holloù ekonomikel, ha zoken an ezhomm da zivroañ. An efedoù-se o deus lakaet [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|Aozadur Bed ar Yec'hed]] da anv ar cheñchamant hin evel « ar gwallzarvoud brasañ evit yec'hed ar bed a-bezh » XXI 21 kantved . Ha pa vefe deuet a-benn ar strivoù evit digreskiñ an tommder da zont, e kendalc'ho efedoù zo e-pad kantvedoù, en o zouez kresk live ar mor, kresk temperadurioù ar meurvorioù hag treñkadur ar meurvorioù . Kalz eus an disoc'hoù-se a vez santet dija gant al live tommder a-vremañ, a zo ouzhpenn 1,2 °C dre vras, e-keñver live 1890. Embannet en deus ar [[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin]] ([[Strollad Etregouarnementel evit priziañ Emdroadur an Hin (SEEH)|SEEH]]) un heuliad danevelloù a ra war-dro ur c'hresk bras en efedoù-se pa dremeno an tommder hollek ouzhpenn 1,5 °C ha muioc'h c'hoazh ma tizh 2 °C . Kreskiñ a ra ivez an tommder muioc'h ar riskloù da lakaat da dalvezout treuzoù kritikel anvet poentoù-troc'hañ . Respont d'ar cheñchamant hin a dalvez kement ha disteraat ha azasaat . Disteraat— termeniñ ar cheñchamant hin — a ya d'ober digreskiñ ar gazoù [[efed ti-gwer]] ha tennañ anezho eus an [[aergelc'h]] Ennañ emañ diskar tamm-ha-tamm ar [[glaou]], an [[eoul-maen]] hag ar [[gaz]], gwellaat an efedusted energiezh, adkoadegiezh ha gwareziñ ar c'hoadeier, ha diorren andonoù [[energiezh]] izel a CO2 evel [[Energiezh nevezadus|an energiezh nevezadus]] hag an energiezh [[Energiezh nukleel|nukleel]] . An emdroadur a dalvez en em azasaat ouzh an hin gwirion pe rakwelet, da skouer dre wareziñ gwelloc'h an aod, dre merañ gwelloc'h an distrujoù ha dre sevel plant azasaet ha resisoc'h. An emdroadur hepken ne c'hell ket diwall diouzh ar riskloù "efedoù « grevus, ledan ha dic'hortoz ", hervez ar SEEH. Dindan [[Emglev Pariz war an hin|Emglev Hin Pariz]] 2015 e oa bet asantet gant ar Stadoù sinet a-gevret mirout « kalz dindan 2 °C " a-drugarez d'ar strivoù evit disteraat." Bevenniñ an tommder da 1,5 °C a c'houlennfe digreskiñ an dilaoskadurioù dre hanter a-benn 2030 ha tizhout tost d'an [[neptuegezh karbon]] a-benn 2050. == Gwelet eo bet kresk an temperadur == [[Fichier:Température_de_l'ère_commune.svg|alt=Graphique de la variation de température mondiale au cours des deux derniers millénaires. De manière générale, avant 1850 la tendance baisse, puis à partir de 1850 elle augmente en flèche.|thumb| Adsevel temperadur gorre an Douar e-kerzh an 2000 vloaz tremenet dre implijout roadennoù dieeun eus kelc'hioù [[Gwez (plant)|gwez]], [[Koural|korailhoù]] ha kreizennoù skorn, e glas. E ruz emañ ar roadennoù evezhiañ war-eeun.<ref name="nasa temperatures">{{Cite web|language=en|title=Global Annual Mean Surface Air Temperature Change|url=https://data.giss.nasa.gov/gistemp/graphs_v4/|publisher=NASA|accessdate=23 février 2020}}.</ref>]] == Elfennoù o deus kemeret perzh e kresk an temperadur nevez zo == [[Restr:Forçage radiatif 1750-2011.svg|thumb|Elfennoù a gemer perzh e cheñchamant an hin eus ar prantad 1850-1900 betek ar c'hementad keitat eus 2010-2019, evel m'eo bet embannet e C'hwec'hvet Danevell Priziañ ar SEEH . An holl faktoroù meneget a zo a orin denel, n'en deus kavet ar SEEH tamm perzh pouezus ebet eus ar c'hemmoù diabarzh pe eus faktoroù an heol hag ar volkanek.]] Diskouez a ra ar {{Lang|en|[[Global Carbon Project]]}} eo bet kaoz eus kresk CO2 abaoe 1880 gant andonoù disheñvel a zo bet ouzhpennet war-lerc'h an eil re gant ar re all. [[Rummad:Efed ti-gwer]] [[Rummad:Pajennoù gant troidigezhioù hep adlenn]] 2wmt2bcglfvqkhsviuyy7pyghhn624i 0 181163 2200425 2026-09-20T19:44:58Z Dakbzh 58931 Adkas war-du [[Miguel Najdorf]] 2200425 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Miguel Najdorf]] pdqd36j6ui2lnbkkgx9e3vni0kf3wao 0 181164 2200428 2026-09-20T20:15:32Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} '''Dazont Broadel''' (italianeg: Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (itlianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu-dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz Here 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] wa..." 2200428 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dazont Broadel''' (italianeg: Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (itlianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu-dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz Here 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] war e leve hag a zo ezel eus [[Parlamant Europa]].<ref>{{cite news |title=Vannacci esce dalla Lega: 'Vado da solo con Futuro Nazionale. Saremo presenti alle politiche del 2027' |url=https://www.ilfoglio.it/politica/2026/02/03/news/vannacci-esce-dalla-lega-vado-da-solo-con-futuro-nazionale--8611023/ |work=Il Foglio |date=3 February 2026 |language=it |access-date= 3 February 2026}}</ref>. Enkslaskoù lies a zo war ar strollad: adsavidigezh ar [[Strollad Broadel Faskour|strollad faskour]] berzhet, broudañ d'ar c'hasoni ha d'ar feulster, irienn en tirlu, liammoù gant servijoù kuzh Rusia. [[Rummad:Tu dehoù pellañ]] [[Rummad:Broadelourien Italia]] [[Rummad:Strolladoù politikel Italia]] [[Rummad:Nevezfaskouriezh]] [[Rummad:Enep LGBT]] 95vxq9qpb4ws68axdlz00zbntwxyufm 2200429 2200428 2026-09-20T20:15:56Z Dishual 612 2200429 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dazont Broadel''' (italianeg: Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (itlianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu-dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz Here 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] war e leve hag a zo ezel eus [[Parlamant Europa]].<ref>{{cite news |title=Vannacci esce dalla Lega: 'Vado da solo con Futuro Nazionale. Saremo presenti alle politiche del 2027' |url=https://www.ilfoglio.it/politica/2026/02/03/news/vannacci-esce-dalla-lega-vado-da-solo-con-futuro-nazionale--8611023/ |work=Il Foglio |date=3 February 2026 |language=it |access-date= 3 February 2026}}</ref>. Enkslaskoù lies a zo war ar strollad: adsavidigezh ar [[Strollad Broadel Faskour|strollad faskour]] berzhet, broudañ d'ar c'hasoni ha d'ar feulster, irienn en tirlu, liammoù gant servijoù kuzh Rusia. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tu dehoù pellañ]] [[Rummad:Broadelourien Italia]] [[Rummad:Strolladoù politikel Italia]] [[Rummad:Nevezfaskouriezh]] [[Rummad:Enep LGBT]] qsoqxh9gkbocbyzwy1xysuia0o97m24 2200430 2200429 2026-09-20T20:20:18Z Dishual 612 2200430 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dazont Broadel''' (italianeg: Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (itlianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz Here 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] war e leve hag a zo ezel eus [[Parlamant Europa]].<ref>{{cite news |title=Vannacci esce dalla Lega: 'Vado da solo con Futuro Nazionale. Saremo presenti alle politiche del 2027' |url=https://www.ilfoglio.it/politica/2026/02/03/news/vannacci-esce-dalla-lega-vado-da-solo-con-futuro-nazionale--8611023/ |work=Il Foglio |date=3 February 2026 |language=it |access-date= 3 February 2026}}</ref>. Enkslaskoù lies a zo war ar strollad: adsavidigezh ar [[Strollad Broadel Faskour|strollad faskour]] berzhet, broudañ d'ar c'hasoni ha d'ar feulster, irienn en tirlu, liammoù gant servijoù kuzh Rusia. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tu dehoù pellañ]] [[Rummad:Broadelourien Italia]] [[Rummad:Strolladoù politikel Italia]] [[Rummad:Nevezfaskouriezh]] [[Rummad:Enep LGBT]] l3vmlczt7esqz28m0x5yp8srtyz42oq 2200431 2200430 2026-09-20T20:21:14Z Dishual 612 2200431 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dazont Broadel''' (italianeg: Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (itlianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz Here 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] war e leve hag a zo ezel eus [[Parlamant Europa]].<ref>{{cite news |title=Vannacci esce dalla Lega: 'Vado da solo con Futuro Nazionale. Saremo presenti alle politiche del 2027' |url=https://www.ilfoglio.it/politica/2026/02/03/news/vannacci-esce-dalla-lega-vado-da-solo-con-futuro-nazionale--8611023/ |work=Il Foglio |date=3 February 2026 |language=it |access-date= 3 February 2026}}</ref>. Enkslaskoù lies a zo war ar strollad: adsavidigezh ar [[Strollad Broadel Faskour|strollad faskour]] berzhet, broudañ d'ar c'hasoni ha d'ar feulster, irienn en tirlu, liammoù gant servijoù kuzh Rusia. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tu dehoù pellañ]] [[Rummad:Broadelourien Italia]] [[Rummad:Strolladoù politikel Italia]] [[Rummad:Nevezfaskouriezh]] [[Rummad:Enep LGBT]] [[Rummad:Strolladoù politikel gouennelour]] tkd376o9xk2e8kvotaic23nn27mn3d9 2200432 2200431 2026-09-20T20:41:51Z Dishual 612 2200432 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Dazont Broadel''' ([[italianeg]] : Futuro Nazionale, berraet en '''FN'''), eus e anv leun '''Dazont Broadel gant Roberto Vannacci''' (italianeg: Futuro Nazionale con Roberto Vannacci, '''FNV''')<ref>https://futuronazionale.it/statuto</ref> zo ur strollad politikel eus an [[tu dehoù pellañ]] [[nevezfaskouriezh|nevezfaskour]] [[Italia|italian]] krouet e miz C'hwevrer 2026. Penn ar strollad eo [[Roberto Vannacci]], ur jeneral eus an [[Arme Italia|tirlu italian]] war e leve hag a zo ezel eus [[Parlamant Europa]].<ref>{{cite news |title=Vannacci esce dalla Lega: 'Vado da solo con Futuro Nazionale. Saremo presenti alle politiche del 2027' |url=https://www.ilfoglio.it/politica/2026/02/03/news/vannacci-esce-dalla-lega-vado-da-solo-con-futuro-nazionale--8611023/ |work=Il Foglio |date=3 February 2026 |language=it |access-date= 3 February 2026}}</ref>. Enkslaskoù lies a zo war ar strollad: adsavidigezh ar [[Strollad Broadel Faskour|strollad faskour]] berzhet, broudañ d'ar c'hasoni ha d'ar feulster, irienn en tirlu, liammoù gant servijoù kuzh Rusia. == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} [[Rummad:Tu dehoù pellañ]] [[Rummad:Broadelourien Italia]] [[Rummad:Strolladoù politikel Italia]] [[Rummad:Nevezfaskouriezh]] [[Rummad:Enep LGBT]] [[Rummad:Strolladoù politikel gouennelour]] fnjajxldzy7kq43mm5f83abr1fggyw2 0 181165 2200435 2026-09-20T22:22:33Z Ch. Rogel 46 Boulc'hadur 2200435 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} [[Restr:Claudius Ptolemy- The World.jpg|thumb|upright=1.35|Skeudennadur grennamzerel eus an [[Ecumene]] (1482, Johannes Schnitzer, engraver), savet hervez daveennoù Klaodios Ptolemaios]] E [[kartennouriezh]], ar '''bannerezh-kartenn''' zo unan eus an [[treuzfurmadur|treuzfurmadurioù]] implijet evit diskouez [[gorread]] kromm divvent ur [[pellenn|bellenn]] war ur [[plaenenn (matematik)|blaenenn]]. Goude pep a vannerezh eus ur bellenn war-zu ur plaenenn e vez dispaket distummadurioù ar gorread en un doare pe un all. Kavet e vez bannerezhioù all e meur a dachenn eus ar [[Matematik|matematik pur]], en o zouez ar [[mentoniezh orgemmel]], ar [[mentoniezh vannadel]], hag ar [[seurtad]]où, ‘’met ar ‘’bannerezh-kartenn’’ a zo un obererezh arbennik. == Hollegezhioù == Ez-istorel ez eus kaoz eus mont da gartenniñ war ur gorread plaen diouzh hini ur bellenn peurvuiañ. An [[Douar]] hag ar c’horfoù egor all bras a vez delvanet gwelloc’h evel [[elipsoid| kelc’htreiñ]] pe elipsoidoù oblat, padal traezennoù bihan evel an [[asteroidoù]] o deus stummoù digompes alies. Gorreadoù ar c’horfoù planedel a c’hell bezañ kartennet ha pa ’z int re ziblaen evit bezañ delvanet mat gant ur bellenn pe un [[elipsoid]].<br> Hervez pal ar c’hartennour e c’heller degemerout un nebeud distummadurioù ha lezel reoù all a-gostez ha diouzh-se e tibaber ''bannerezhioù-kartenn'' disheñvel evit mirout perzhioù zo eus ar sferenn nemetken. Studi ar ''bannerezhioù-kartenn'' a zo dreist-holl diwar-benn deskrivadur o distummadurioù. N’eus bevenn ebet d’an niver a ''vannerezhioù-kartenn'' posubl. Hag, en despet d’e ster diarlenn, n’eo ket bevennet ar bannerezh d’ar bannerezhioù diawelad, evel re a zeu eus un skeudenn war ur skramm, pe ar skeudenn eunregennek produet gant ur [[kambr zu|gambr zu]] war ur blakenn film plaen. Kement fonksion matematik a dreuzfurm daveennoù eus ar gorread kromm en un doare distag ha flour war ar plaen a zo ur bannerezh. Nebeut a vannerezhioù implijet a zo diawelad. == Bannerezhioù pennañ == Ar bannerezh-kartenn anavezetañ eo ar « [[bannerezh Mercator]] » hag e vez lakaet da vezañ kewir peogwir e vez miret an [[ankl]]où. Koulskoude, a-hed an [[XX{{vet}} kantved]], eo bet rebechet dezhañ brasaat an takadoù a-feur m’emaint pelloc’h eus ar [[keheder|c’heheder]]. Enebet ouzh an dra-se, ar bannerezhioù kevatal-gorre evel ar bannerezh sinuzoidel hag ar bannerezh « Gall–Peters » a ziskouez mentoù reizh ar broioù an eil e-keñver egile, met ne miront ket mat an ankloù. Dispakañ a reont an [[National Geographic Society]] hag ar pep brasañ eus an [[Atlas (kartennaoueg)|atlas]]où ''bannerezhioù-kartenn'' a ro un disoc’h etre e-kenver torgemm ar gorreadoù, evel ar bannerezh « Robinson » hag ar bannerezh « Winkel tripel ».<br> Da vannerezh « Robinson » eo hêr ar bannerezh « [[bannerezh Douar par-euun|Douar par-euun]] » hag a zo aet da vannerezh ofisiel kartennoù ar bed embannet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] e 2026. ==Perzhioù metrek ar c’hartennoù== [[Restr:Usgs map albers equal area conic.PNG|thumb|upright=2|Dispak a ra [[bannerezh Albers]] ar gorreadoù a-feson, met e vez torret ar stummoù gantañ.]] Meur a berzh a c’hell bezañ muzuliet war gorread an Douar hep tennañ kont eus an tachenn . *[[Gorread]] *[[Stumm]] *[[Durc’hadur]] *[[Azimut]] *[[Hed]] Ar ''bannerezhioù-kartenn'' a c’hell bezañ savet evit mirout un nebeud eus ar perzhioù-se en o c’heñver re all ha peogwir ne ya ket da vezañ izometrik gorread kromm an Douar d’ur blaenenn e tle ar stummoù kaout ur skeul cheñch ha, da heul, bezañ dispaket a-c’hinfeur ouzh ar gorreadoù. Heñveldra, ma vez miret gorreadoù gwir ne c’hell ket ar bannerezh bezañ kewir, ha da heul e vez distummet ar stummoù hag an azimutoù e darn vrasañ eus an takadoù war ar gartenn. Gant doareoù disheñvel e vez miret pe lakaet en etre pe greñvaet perzhioù metrek zo. Pa vez liesseurt mennadoù ar c’hartennourien e tleer kaout bannerezhioù liesseurt. == Kenglotadur ar roadennoù geodouaroniel gant an datum == P’eo aet ar c’hartennoù eus an tresañ war baper (ha moullet da c’houde) da vezañ restroù en urzhiateerioù e vezont savet diwar jedadennoù kemplez. Ret eo sevel [[kefluniadur]] ar bannerezh en ur lakaat da glenglotañ ar roadennoù geodnouroniel eus un tu hag patrom niverel an Douar a zo bet dibabet, un [[datum]] eo anv ar patrom-se, dezhañ da endalc’h ur seurt eilad niverel an Douar a-bezh. Pa n’eus diforc’hioù re vras etre an datumoù evit ar sevel kartennoù a-skeul-vihan e tleer dibab datumoù a-blom gant ar roadennoù pa ya ar skeul da vezañ bras. == Ermeg ha danzeadur == Sevel ur bannerezh-kartenn a ya gant daou lankad : # Dibab peseurt stumm a zo gant skeudenn an Douar, da vezañ bannet pe ur bellenn, pe un elipsoidenn, met pa n’eo ket reoliek (kewir gant ar seurt kelluniadur) an Douar e vo lezet titouroù a-gostez forzh penaos. # Treuzfeurmiñ an [[daveen douaregorel|daveennoù douaroniel]], [[hedred]] ha [[ledred]], pe d’ar [[reizhiad daveennoù kartezel]] (x, y, z), pe d’an daveennoù plaen a ya gant ar [[reizhiad daveennoù bleinel]] (''r'', ''θ'') .<br> Er reizhiad kartezel e vez dreistellet ar [[karrez kartezel|c’harrezioù kartezel]] war elfennoù ar gartenn, ken e tispak ur gael. == Choaz ar gorread a resev ar bannerezh == Ober a reer gorreadoù dispakadus eus ar re ne ta ket ganto bezañ displeget pe dirodellet pa vezont treuzlakaet war un blaenenn, ar [[kranenn|granenn]] hag ar [[kernenn|gernnenn]] da gentañ holl. N’eo posubl hen ober gant ur bellenn pe un elipsoidenn, ken n’eus ket bannañ anezho hep meur a dorgamm, pa n’o deus tamm takad a vije lakaet war ur blaenenn war-euun. Ma klasker kas bannerezh an Douar war ur gorread dispakadus, kranenn pe gernenn, ne c’heller ket ober hep meur a dorgemm. == Pennadoù nes == * [[Bannerezh Douar par-euun]] * Bannerezh kewir * [[Bannerezh Mercator]] * [[Daveenn douaregorel]] * Daveenn gartezel * Mentoniezh vannadel == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} [[Rummad:Kartennouriezh]] 231uuwij2bvfoi17c7haydcy70tawzj 0 181166 2200438 2026-09-21T07:31:40Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "{{databox}} Ur '''c'harbed hobregonet polis''', pe '''karbed polis taktikel''', ha '''karbed SWAT''', zo ur [[Karbed hobregonet|c'harbed hobregonet]] implijet gant ar [[polis]], dresit-holl [[unvezioù taktikel polis]] ha [[polis enep kabaduilh]], evit talañ pe diskoulmañ kudennoù hag a zo reoù re vras evit ar polis boaz [[Rummad:Nerzhioù polis]] [[Rummad:Karbedoù polis]] [[Rummad:Karbedoù damsoudardel]]" 2200438 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'harbed hobregonet polis''', pe '''karbed polis taktikel''', ha '''karbed SWAT''', zo ur [[Karbed hobregonet|c'harbed hobregonet]] implijet gant ar [[polis]], dresit-holl [[unvezioù taktikel polis]] ha [[polis enep kabaduilh]], evit talañ pe diskoulmañ kudennoù hag a zo reoù re vras evit ar polis boaz [[Rummad:Nerzhioù polis]] [[Rummad:Karbedoù polis]] [[Rummad:Karbedoù damsoudardel]] ebzpn7bj29wuo33cfq7jowdbantj5n5 2200446 2200438 2026-09-21T10:01:09Z Ar choler 52661 2200446 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'harbed hobregonet polis''', pe '''karbed polis taktikel''', ha '''karbed [[SWAT]]''', zo ur [[Karbed hobregonet|c'harbed hobregonet]] implijet gant ar [[polis]], dresit-holl [[unvezioù taktikel polis]] ha [[polis enep kabaduilh]], evit talañ pe diskoulmañ kudennoù hag a zo reoù re vras evit ar polis boaz [[Rummad:Nerzhioù polis]] [[Rummad:Karbedoù polis]] [[Rummad:Karbedoù damsoudardel]] mfcxbw3fy1nv5ihe6mpxpzop6yv3gqu 2200447 2200446 2026-09-21T10:47:34Z Dishual 612 2200447 wikitext text/x-wiki {{databox}} Ur '''c'harbed hobregonet polis''', pe '''karbed polis taktikel''', ha '''karbed [[SWAT]]''', zo ur [[Karbed hobregonet|c'harbed hobregonet]] implijet gant ar [[polis]], dreist-holl [[unvezioù taktikel polis]] ha gant ar [[polis enep kabaduilh]], evit talañ pe diskoulmañ kudennoù hag a zo reoù re vras evit ar polis boaz [[Rummad:Nerzhioù polis]] [[Rummad:Karbedoù polis]] [[Rummad:Karbedoù damsoudardel]] 7g1olymwwlnznp1yqw6lsqkrlpe8uff 0 181167 2200440 2026-09-21T07:46:56Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Oc'hlokratiezh]] da [[Oc'hlokratelezh]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal) 2200440 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Oc'hlokratelezh]] t99o92or566yyzrtnhotjq2f6g4hq3x 1 181168 2200442 2026-09-21T07:46:57Z Kestenn 14086 Kestenn en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Oc'hlokratiezh]] da [[Kaozeal:Oc'hlokratelezh]]: Hervez diviz (s.o. pajenn gaozeal) 2200442 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Kaozeal:Oc'hlokratelezh]] h4vtb2yykwm8pjux22oyk54ypx2earl 0 181169 2200448 2026-09-21T11:06:52Z Dishual 612 Pajenn krouet gant : "Un '''oto polis''' eo ur [[Karbed malus|c'harbed mallus]] implijet gant ar [[police]] evit an [[Dezougen polis|dezougen]] e-kerzh [[Gedred|troioù-ged]] ha tizhout lec'hioù lec'h ma vez ezhomm eus ar polis. Ar c'harbedoù polis a zo implijet gant poliserien evit troioù-ged en un takad kêr a fez fiziet eno. Ouzhpenn-se e vez implijet evit mont bliv e lec'hioù lec'h ma vez gwallzarvoudoù, ha dezougen [[susped|suspedoù]]. Ar c'harbedoù polis a zo lies hag evit ma..." 2200448 wikitext text/x-wiki Un '''oto polis''' eo ur [[Karbed malus|c'harbed mallus]] implijet gant ar [[police]] evit an [[Dezougen polis|dezougen]] e-kerzh [[Gedred|troioù-ged]] ha tizhout lec'hioù lec'h ma vez ezhomm eus ar polis. Ar c'harbedoù polis a zo implijet gant poliserien evit troioù-ged en un takad kêr a fez fiziet eno. Ouzhpenn-se e vez implijet evit mont bliv e lec'hioù lec'h ma vez gwallzarvoudoù, ha dezougen [[susped|suspedoù]]. Ar c'harbedoù polis a zo lies hag evit ma vije aes merzhout anezho e vez ouzhpennet livadurioù ha skoedoù-ardamez. An aliesañ ez int dafaret gant [[Gouloù karbedoù malusted|gouleier malusted]] (a-voas ruz, glas, a-wechoù an daou asambles) hag ur [[c'hwitellerez-tro|c'hwitellerez]] evit kelaouiñ implijerien all an hent, int amañ hag o ruilhañ buan. En otoioù-se e vo kavet doareoù kehentiñ, armoù ha dafar lies all evit an darvoudoù mallus. An ndarn vrasañ eus an otoioù polis a zo karbedoù trevour, a-wechoù e vez ouzhpennet dafar, a-wechoù all met raloc'h e vez un oto savet a-ratozh kaer. [[Rummad:Karbedoù polis]] dmifip38fvevciy9lhsxtudmrrhjs2o 2200449 2200448 2026-09-21T11:07:39Z Dishual 612 2200449 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''oto polis''' eo ur [[Karbed malus|c'harbed mallus]] implijet gant ar [[police]] evit an [[Dezougen polis|dezougen]] e-kerzh [[Gedred|troioù-ged]] ha tizhout lec'hioù lec'h ma vez ezhomm eus ar polis. Ar c'harbedoù polis a zo implijet gant poliserien evit troioù-ged en un takad kêr a fez fiziet eno. Ouzhpenn-se e vez implijet evit mont bliv e lec'hioù lec'h ma vez gwallzarvoudoù, ha dezougen [[susped|suspedoù]]. Ar c'harbedoù polis a zo lies hag evit ma vije aes merzhout anezho e vez ouzhpennet livadurioù ha skoedoù-ardamez. An aliesañ ez int dafaret gant [[Gouloù karbedoù malusted|gouleier malusted]] (a-voas ruz, glas, a-wechoù an daou asambles) hag ur [[c'hwitellerez-tro|c'hwitellerez]] evit kelaouiñ implijerien all an hent, int amañ hag o ruilhañ buan. En otoioù-se e vo kavet doareoù kehentiñ, armoù ha dafar lies all evit an darvoudoù mallus. An ndarn vrasañ eus an otoioù polis a zo karbedoù trevour, a-wechoù e vez ouzhpennet dafar, a-wechoù all met raloc'h e vez un oto savet a-ratozh kaer. [[Rummad:Karbedoù polis]] qu04egkjfhcw34qyujjr5bwjr0jsf3i 2200450 2200449 2026-09-21T11:07:51Z Dishual 612 Dishual en deus kaset ar bajenn [[Karbed polis]] da [[Oto polis]] 2200449 wikitext text/x-wiki {{databox}} Un '''oto polis''' eo ur [[Karbed malus|c'harbed mallus]] implijet gant ar [[police]] evit an [[Dezougen polis|dezougen]] e-kerzh [[Gedred|troioù-ged]] ha tizhout lec'hioù lec'h ma vez ezhomm eus ar polis. Ar c'harbedoù polis a zo implijet gant poliserien evit troioù-ged en un takad kêr a fez fiziet eno. Ouzhpenn-se e vez implijet evit mont bliv e lec'hioù lec'h ma vez gwallzarvoudoù, ha dezougen [[susped|suspedoù]]. Ar c'harbedoù polis a zo lies hag evit ma vije aes merzhout anezho e vez ouzhpennet livadurioù ha skoedoù-ardamez. An aliesañ ez int dafaret gant [[Gouloù karbedoù malusted|gouleier malusted]] (a-voas ruz, glas, a-wechoù an daou asambles) hag ur [[c'hwitellerez-tro|c'hwitellerez]] evit kelaouiñ implijerien all an hent, int amañ hag o ruilhañ buan. En otoioù-se e vo kavet doareoù kehentiñ, armoù ha dafar lies all evit an darvoudoù mallus. An ndarn vrasañ eus an otoioù polis a zo karbedoù trevour, a-wechoù e vez ouzhpennet dafar, a-wechoù all met raloc'h e vez un oto savet a-ratozh kaer. [[Rummad:Karbedoù polis]] qu04egkjfhcw34qyujjr5bwjr0jsf3i 0 181170 2200451 2026-09-21T11:07:51Z Dishual 612 Dishual en deus kaset ar bajenn [[Karbed polis]] da [[Oto polis]] 2200451 wikitext text/x-wiki #ADKAS [[Oto polis]] q5klpulvy51rj3owhhlpbgu8r76vfdl