Miguel Najdorf

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.20</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Miguel Najdorf</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17045</id>
    <revision>
      <id>2200470</id>
      <parentid>2200157</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:09:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="7pyuyhlypxltbpfnfwj69fy1isbtyjm" xml:space="preserve">[[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]]
'''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]).&lt;br&gt;Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]].&lt;br&gt;Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en 8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]].
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel === 
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. 
=== Kevezadegoù dre skipailh === 
==== [[Olimpiadoù echedoù]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-   
|1935||6||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||3||12/17 (+ 9, = 6, - 2)||70,6||5||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1935/1935pol.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1937||7||{{Finland}}, [[Stockholm]]||2||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||8||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1937/1937pol.html 7th Chess Olympiad: Stockholm 1937 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1939||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||2||14/18 (+ 12, = 4, - 2)||77,8||1||aour||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1939/1939pol.html 8th Chess Olympiad: Buenos Aires 1939 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-   
|1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||1||11/14 (+ 8, = 6, - 0)||78,6||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||4||12,5/16 (+ 11, = 3, - 2)||78,1||1||aour||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||1||10,5/15 (+ 7, = 7, - 1)||70||4||-||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||1||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||8||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||1||9,5/17 (+ 6, = 7, - 4)||55,9||1||-||5||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||1||6/12 (+ 6, = 7, - 4)||50||24||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||1||10,5/17 (+ 5, = 11, - 1)||61,8||14||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nisa]]||3||9/16 (+ 6, = 6, - 4)||56,3||27||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1976||22||{{Israel}}, [[Haifa]]||1||5/10 (+ 2, = 6, - 2)||50||22||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1976/1976arg.html 22nd Chess Olympiad: Haifa 1976 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|- 
|}
==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »==
Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]].
{| align=&quot;center&quot;
|+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian'''
|
# e4 c5
#Mf3 d6
#d4 cxd4
#Mxd4 Nf6
#Mc3 a6
| style=&quot;padding-left:20px&quot;|
{{Chess diagramm small
| tright
|
|rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd
|  |pd|  |  |pd|pd|pd|pd
|pd|  |  |pd|  |nd|  |  
|  |  |  |  |  |  |  |  
|  |  |  |nl|pl|  |  |  
|  |  |nl|  |  |  |  |  
|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl
|rl|  |bl|ql|kl|bl|  |rl
|
}}
|}
== Levrlennadur ==
* {{en}} Lissowski, Tomasz &amp; Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}}
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] :  Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez.
* {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation'').
* {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù]
==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1910]]
[[Rummad:Marvioù 1997]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]]</text>
      <sha1>7pyuyhlypxltbpfnfwj69fy1isbtyjm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200471</id>
      <parentid>2200470</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5716" sha1="4ghiz8fb29c2jgy27o8xov731hiocoa" xml:space="preserve">[[Restr:Miguel Najdorf 1992.jpg|thumb|Miguel Najdorf e 1992]]
'''Miguel Najdorf''' ('''Moishe Mieczysław Najdorf''') a zo bet ganet d'ar [[15 a viz Ebrel]] [[1910]] e [[Grodzisk Mazowiecki]] ([[Polonia]]) ha marvet d'ar [[4 a viz Gouere]] [[1997]] e [[Malaga]] ([[Spagn]]).&lt;br&gt;Ur c'hoarier [[echedoù]] polonat-[[arc'hantina]]t e oa. Heuliañ a reas kentelioù [[Savielly Tartakower]].&lt;br&gt;Pa darzhas an [[Eil brezel bed]] e 1939 edo e [[Buenos Aires]] en Arc'hantina, e-lec'h ma oa o c'hoari en anv Polonia en [[Olimpiadoù echedoù|8{{vet}} Olimpiadenn an Echedoù]]. Dre ma oa [[Yuzevien|yuzev]] e komprenas an arvar a vefe bet evitañ distreiñ da Bolonia : divizout a reas chom da vevañ en Arc'hantina ha bout broadet arc'hantinat. Ur ranngalon e voe evitañ. E familh a-bezh a voe drouklazhet e [[Kampoù-diouennañ|kampoù ar marv]] gant an nazied.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel === 
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe eizh gwezh, e Buenos Aires bewezh : e 1949, e 1951, e 1952, e 1955, e 1960, e 1964, e 1967 hag e 1975. 
=== Kevezadegoù dre skipailh === 
==== [[Olimpiadoù echedoù]]====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-   
|1935||6||{{Polonia}}, [[Varsovia]]||3||12/17 (+ 9, = 6, - 2)||70,6||5||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1935/1935pol.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1937||7||{{Finland}}, [[Stockholm]]||2||9,5/16 (+ 6, = 7, - 3)||59,4||8||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1937/1937pol.html 7th Chess Olympiad: Stockholm 1937 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1939||8||{{Arc'hantina}}, [[Buenos Aires]]||2||14/18 (+ 12, = 4, - 2)||77,8||1||aour||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1939/1939pol.html 8th Chess Olympiad: Buenos Aires 1939 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-   
|1950||9||{{YUG}}, [[Dubrovnik]]||1||11/14 (+ 8, = 6, - 0)||78,6||1 rampo||aour||2||argant||Asambles gant [[Héctor Rossetto]], [[Julio Bolbochán]], [[Carlos Guimard]] hag [[Herman Pilnik]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1950/1950arg.html 9th Chess Olympiad: Dubrovnik 1950 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|1952||10||{{Finland}}, [[Helsinki]]||4||12,5/16 (+ 11, = 3, - 2)||78,1||1||aour||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1952/1952arg.html 10th Chess Olympiad: Helsinki 1952 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|1954||11||{{Izelvroioù}}, [[Amsterdam]]||1||10,5/15 (+ 7, = 7, - 1)||70||4||-||2||argant||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1954/1954arg.html 11th Chess Olympiad: Amsterdam 1954 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||1||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||8||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1966||17||{{Kuba}}, [[La Habana]]||1||9,5/17 (+ 6, = 7, - 4)||55,9||1||-||5||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1966/1966arg.html 17th Chess Olympiad: Havana 1966 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||1||6/12 (+ 6, = 7, - 4)||50||24||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1970||19||Alamagn, [[Siegen]]||1||10,5/17 (+ 5, = 11, - 1)||61,8||14||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nisa]]||3||9/16 (+ 6, = 6, - 4)||56,3||27||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|1976||22||{{Israel}}, [[Haifa]]||1||5/10 (+ 2, = 6, - 2)||50||22||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1976/1976arg.html 22nd Chess Olympiad: Haifa 1976 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|- 
|}
==Kemm Najdorf en « difenn sikilian »==
Luziet eo an digoradenn-mañ degaset gant Najdorf ; doujet e vez dezhi, hag implijet alies evit respont ouzh 1.e4, da skouer gant kampionoù e-giz [[Bobby Fischer]] ha [[Garry Kasparov]].
{| align=&quot;center&quot;
|+ '''Adstumm Najdorf an difenn sikilian'''
|
# e4 c5
#Mf3 d6
#d4 cxd4
#Mxd4 Nf6
#Mc3 a6
| style=&quot;padding-left:20px&quot;|
{{Chess diagramm small
| tright
|
|rd|nd|bd|qd|kd|bd|  |rd
|  |pd|  |  |pd|pd|pd|pd
|pd|  |  |pd|  |nd|  |  
|  |  |  |  |  |  |  |  
|  |  |  |nl|pl|  |  |  
|  |  |nl|  |  |  |  |  
|pl|pl|pl|  |  |pl|pl|pl
|rl|  |bl|ql|kl|bl|  |rl
|
}}
|}
== Levrlennadur ==
* {{en}} Lissowski, Tomasz &amp; Mikhalchishin, Adrian. ''Najdorf: Life and Games''. London : Batsford, 2005{{ISBN|978-0-7134-8920-0}}
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat}}
* {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1101539 Chess Games] :  Miguel Najdorf a c'hoarias ur wezh un abadenn a-enep [[Che Guevara|Ernesto Che Guevara]] (nul e voe an disoc'h, dre ''pat'') ; c'hoari a reas a-enep [[Fidel Castro]] ivez.
* {{en}} [http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=21930 C'hoariadennoù Najdorf]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20060630173126/http://supreme-chess.com/famous-chess-players/miguel-najdorf.html Miguel Najdorf] {{formatnum:1129}} c'hoariadenn er furmad .PGN (''Portable Game Notation'').
* {{en}} [http://www.wtharvey.com/najd.html 15 Lec'hiadenn ag e c'hoariadennoù]
==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{DEFAULTSORT:Najdorf, Miguel}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1910]]
[[Rummad:Marvioù 1997]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù poloniat]]</text>
      <sha1>4ghiz8fb29c2jgy27o8xov731hiocoa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listennad lavaredoù latin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21480</id>
    <revision>
      <id>2200492</id>
      <parentid>2200140</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T07:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169632" sha1="ad94ay7gws3539wu8gsj6lmpgd9bg30" xml:space="preserve">__NOTOC__
''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ.

[[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Perzh an den eo faziañ''&lt;/div&gt;]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| &lt;big&gt;'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]&lt;/big&gt;
|}

==A==
===A===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''AA.VV''
:Berradur ''auctores varii'', &quot;lies aozer&quot;, a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. 
;''[[A bene placito]]''
:&quot;Evel a gerfet&quot;.
;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto''
:&quot;Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu&quot;.
;''A bove majore discit arare minor''
:&quot;Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat&quot;.
;''A caelo usque ad centrum''
:&quot;Eus an oabl betek ar c'hreiz&quot;. Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''.
;''A cane non magno saepe tenetur aper''
:&quot;Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan&quot;.
;''[[A capite ad calcem]]''
:&quot;Adalek ar penn betek ar [[seul]]&quot;. Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]''
;''[[A communi observantia non est recedendum]]''
:&quot;Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin&quot;.
;''A contrariis''
:&quot;Dre an tuioù kontrol&quot;. Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.
;''A contrario''
:&quot;En enep, kontrol da se&quot;.
;''A cruce salus''
:&quot;Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh&quot;.
;''A Deo rex, a rege lex''
:&quot;A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn&quot;.
;''A Deucalione''
:&quot;Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]&quot;. Abaoe pell.
;''A divinis''
:&quot;Pellaet diouzh an oberoù doueel&quot;. Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]].
;''A facto ad jus non datur consequentia''
:&quot;N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan&quot;.
;''A falsis principiis proficisci''
:&quot;A zisoc'h diwar pennaennoù diwir&quot;.
;''A fluctibus opes''
:&quot;Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh&quot;. [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]].
;''[[A fortiori ratione]]''
:&quot;Ken met rak se&quot;. Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''.
;''A Jove principium''
:&quot;Krogomp gant Jupiter&quot;, da lavaret eo &quot;enor d'ar mestr, da vestr an ti&quot;.
;''A latere''
:&quot;E-kichen&quot;. ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak.
;''A mari usque ad mare''
:&quot;Adal ar mor betek ar mor&quot;. Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]].
;''A mensa et t(h)oro''
:&quot;Eus an daol hag eus ar gwele&quot;. Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ.
;''A minima''
:&quot;Ag an hini bihanañ&quot;. Talvoudegezh vihanañ un dra bennak.
;''A minore ad maius''
:&quot;Eus ar bihanañ d'ar brasañ&quot;.
;''A mundo condito''
:&quot;Adalek krouidigezh ar bed&quot;.
;''A non domino''
:&quot;Eus un nann-aotrou&quot;. Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ.
;''A parte''
:&quot;A-gostez&quot;. Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all.
;''[[A pedibus usque ad caput]]''
:&quot;Eus an troad betek ar penn&quot;. Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''.
;''A posse ad esse non valet consequentia''
:&quot;Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ&quot;.
;''A posteriori''
:&quot;Diwar skiant-prenet&quot;.
;''[[A priori]]''
:&quot;Diwar raksant&quot;.
;''[[A quo]]''
:&quot;Diwarnañ&quot;. An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ.
;''A silentio''
:&quot;Dre an tav&quot;. Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet.
;''A solis ortu usque ad occasum''
:&quot;Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol&quot; (e sevenan ma c'hefridi).
===Ab===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ab abrupto''
:&quot;En un doare reut, trumm&quot;.
;''Ab absurdo''
:&quot;Dre an emsiv&quot; ; prouiñ ''ab absurdo''. &lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]], 2020, &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;absurde&lt;/span&gt;, p. 32-b.&lt;/ref&gt;
;''Ab abusu ad usum non valet consequentia''
:&quot;Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek.&quot; Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''.
;''Ab aestu et tempestate''
:&quot;(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn&quot;.
;''Ab aeterno''
:&quot;Adal deroù an amzer&quot;. A-holl-viskoazh.
;''Ab ante''
:&quot;A-ziagent&quot;. En a-raok.
;''Ab antiquo''
:&quot;A-gozh-amzer&quot;.
;''Ab agendo''
:&quot;Diwar an oad&quot;. ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve.
;''Ab amicis honesta petamus''
:&quot;Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober.&quot; — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44].
;''Ab asino lanam quaeris''
:&quot;Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]&quot;.
;''Ab assuetis non fit passio''
:&quot;Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas&quot;.
;''Ab epistulis''
:&quot;Diwar al lizheroù&quot;.
;''Ab esse ad posse valet consequentia''
:&quot;Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus&quot;.
;''Ab extra''
:&quot;Eus an tu-hon&quot;. 
;''Ab hinc''
:&quot;Alemañ&quot;.
;''Ab hoc et ab hac''
:&quot;Amañ hag ahont&quot;. A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''.
;''Ab igne ignem capere''
:&quot;Lezel un tan da gregiñ en e dan&quot;. Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh.
;''Ab illo tempore''
:&quot;Abaoe an amzer-se&quot;.
;''Ab imis fundamentis''
:&quot;Adalek an diazezoù donañ&quot;. Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]].
;''Ab immemorabili''
:&quot;Abaoe (amzerioù) dreist koun&quot;. A-holl-viskoazh.
;''[[Ab imo corde]]''
:&quot;A-greiz-kalon&quot;.
;''[[Ab imo pectore]]''
:&quot;Eus don ar bruched&quot;. En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''.
;''Ab inconvenienti''
:&quot;Diwar zivarregezh&quot;. Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù.
;''Ab incunabulis''
:&quot;Abaoe ar gavell&quot;. Abaoe ar vugeliezh.
;''Ab initio''
:&quot;Adalek an deroù&quot;.
;''Ab intestat''
:&quot;Hep testamant&quot;. A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred.
;''Ab Iove principium''
:&quot;Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''.
;''Ab irato homine''
:&quot;Diwar un den fuloret&quot;. Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude.
;''Ab origine''
:&quot;Adalek an orin&quot;. Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''.
;''Ab origine fidelis''
:&quot;Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu.
;''Ab ovo''
:&quot;Adalek ar [[vi]]&quot;. Adalek an orin.
;''Ab ovo usque ad mala''
:&quot;Eus ar vi betek an aval&quot;. A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh.
;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae''
:&quot;[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister.&quot; — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&amp;pg=PA57&amp;lpg=PA57&amp;dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&amp;source=bl&amp;ots=NL6cBehDHz&amp;sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&amp;ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&amp;f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&amp;mot=profligatae Troidigezh c'hallek].
;''Ab uno disces omnes''
:&quot;Diwar unan anavez an holl.&quot; — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65].
;''Ab Urbe condita''
:&quot;Adalek diazezidigezh ar Gêr&quot;. [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. &lt;ref&gt;{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].&lt;/ref&gt;
;''Aberratio delicti''
:&quot;Distro ar felladenn&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ.
;''Aberratio ictus''
:&quot;Distro an taol&quot;. Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour.
;''Abest ut fatear, ut praecise negem''
:&quot;Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat&quot;.
;''Abiens abi''
:&quot;O vont gant e hent&quot;. O kuitaat ul lec'h pe ur garg.
;''Abistis, dulces caricae''
:&quot;Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek&quot;. Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV].
;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata''
:&quot;Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret&quot;.
;''Absens haeres non erit''
:&quot;An ezveziad ne vo ket hêr&quot;. Aet diwar wel, aet diwar galon.
;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat''
:&quot;Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv&quot;.
;''Absit inuidia verbo''
:&quot;Ra ne vo noaz ebet er ger-se&quot;. Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19].
;''Absit omen''
:&quot;Ra ne vo ket ur vallozh&quot; eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]].
;''Absit reverentia vero''
:&quot;Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13].
;''Absolutio ab actione''
:&quot;Didamalladur diwar ober&quot;. Da lavaret eo : evit abegoù danvezel.
;''Absolutio ab instantia''
:&quot;Didamalladur diwar ar goulenn&quot;. Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall.
;''Absolutum dominium''
:&quot;Beli ziharz&quot;.
;''Absque argento omnia vana''
:&quot;Hep arc'hant e vez aner pep tra&quot;.
;''Abstinere debet aeger''
:&quot;Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ&quot;.
;''Abundans cautela non nocet''
:&quot;Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù&quot;. Keñveriañ gant ar c'hrennlavar &lt;q&gt; Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. &lt;/q&gt;
;''Abusus non tollit usum''
:&quot;Reober ne dalv ket paouez d'ober&quot;. N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''.
;''Abuti errore hostium''
:&quot;Tenn splet eus fazi an enebour&quot;.
;''Abyssus abyssum invocat''
:&quot;Gervel an islonk a ra an islonk&quot;. &lt;ref&gt;{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].&lt;/ref&gt;
===Ac===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Accessorium sequitur principale''
:&quot;Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk.
;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum''
:&quot;Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34].
;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri''
:&quot;Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn&quot;. « Pa vez gedon eo gedona ».
;''Accidere ex una scintilla incendia passim''
:&quot;Diwar ur fulenn en em strew an tangwall&quot;. 
;''Accipio omen''
''Degemer a ran an diougan&quot;.
;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo''
;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue&quot;.
;''Acetum habet in pectore''
:&quot;Gwinêgr zo em bruched&quot;. Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. &lt;ref&gt;{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&amp;pg=PA508&amp;dq=cetum+habet+in+pectore&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=cetum%20habet%20in%20pectore&amp;f=false p. 201.]&lt;/ref&gt;.
;''Acta est fabula, plaudite !''
:&quot;C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!&quot;. Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da &quot;echu eo an abadenn&quot;.
;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit''
:&quot;Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz&quot;.
;''Actio libera in causa''
:&quot;Ober dishual en afer&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek.
;''Actio nondum nata non praescribitur''
:&quot;Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet&quot;.
;''Actio personalis moritur cum persona''
:&quot;Gant an den e varv e oberoù&quot;.
;''Actor sequitur forum rei''
:&quot;Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner&quot;.
;''Actore non probante, reus absolvitur''
:&quot;Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner&quot;.
===Ad===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ad abundantiam''
:&quot;A-builh&quot;.
;''Ad agendum''
:&quot;A-benn an ober&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer.
;''Ad astra''
:&quot;Trema ar stered&quot;.
;''Ad astra per aspera''
:&quot;Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù&quot;.
;''Ad audiendum verbum''
:&quot;War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh.
;''Ad augusta per angusta''
:&quot;D'an nec'h dre an hentoù strizh&quot;. Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.
;''Ad bestias''
:&quot;D'al loened&quot;. Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''.
;''Ad captandum vulgus''
:&quot;A-benn pakañ an engroez&quot;. Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''.
;''Ad coetum geniti sumus''
:&quot;Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet&quot;.
;''Ad gloriam per spinas''
:&quot;Trema ar c'hlod a-dreuz drein&quot;.
;''Ad explorandum''
:&quot;Klask evit kavout&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak.
;''[[Ad hoc]]''
:&quot;Graet evit se&quot;. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''.
;''[[Ad hominem]]''
:&quot;War-du an den&quot;. Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''.
;''Ad honorem nostrum interest''
:&quot;Rekis eo d'hon enor&quot;.
;''Ad horas''
:&quot;A-barzh un nebeud eurvezhioù&quot;.
;''Ad impossibilia nemo tenetur''
:&quot;Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober&quot;.
;''[[Ad infinitum]]''
:&quot;Betek an didermen&quot;.
;''Ad instar''
:&quot;Diouzh patrom&quot;. Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion.
;''Ad interim''
:&quot;En amzer etre&quot;. Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''.
;''Ad iura renunciata, non datur regressus''
:&quot;N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù&quot;.
;''Ad Kalendas graecas''
:&quot;Da Gala ar C'hresianed &quot;. E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha &quot;bloavezh an erc'h du&quot; eo eta.
;''[[Ad libitum]]''
:&quot;Diouzh gwalc'h&quot;.
;''Ad litteram''
:&quot;Hervez al lizherenn&quot;. Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''.
;''Ad maiora''
:&quot;War-du traoù brasoc'h&quot;. Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont.
;''Ad maiorem regis gloriam''
:&quot;Evit brasañ gloar ar roue&quot;.
[[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center;&quot;&gt;''Ad majorem Dei gloriam''&lt;br&gt;skrivet en un iliz e [[SUA]]&lt;/div&gt;]]
;''Ad majorem Dei gloriam''
:&quot;Evit brasañ gloar Doue&quot;. Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G&quot;., a vez moullet war al levrioù embannet ganto.
;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant''
:&quot;Alies e vez meur a reuz goude ur reuz&quot;. « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ».
;''Ad multos annos !''
:&quot;War-du kalz bloavezhioù !&quot; Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ.
;''Ad nauseam''
:&quot;Betek sevel ar galon&quot;. Betek bezañ heug.
;''Ad nocendum potentes sumus''
:&quot;Evit noazout ez omp galloudus&quot;.
;''[[Ad nutum]]''
:&quot;Diwar un hejadenn penn&quot;. Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen.
;''Ad oculum''
:&quot;Diwar al lagad&quot;. Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much.
;''Ad patres''
:&quot;War-du an tadoù&quot;. Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ.
;''Ad perpetuam rei memoriam''
:&quot;Evit ar goun beurbadel&quot;. Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad.
;''Ad personam''
:&quot;War-du an den&quot;. Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''.
;''Ad probationem''
:&quot;Evit ar brouenn&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h.
;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia''
:&quot;Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn&quot;.
;''[[Ad quem]]''
:Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''.
;''Ad referendum''
:&quot;D'ar vodadeg&quot;. Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez.
;''Ad rem''
:&quot;Perzhiek&quot;. A denn dres d'an dodenn.
;''Ad substantiam''
:&quot;Evit an danvez&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat.
;''Ad unguem''
:&quot;D'an ivinenn&quot;; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]].
;''Ad usum Delphini44
:&quot;Evit barr an Daofin&quot;. Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]].
;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44
:&quot;Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel&quot;. Berraet alies dre ''A.U.F.&quot;. Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ?
;''Ad validitatem''
:&quot;Evit ar soliusted&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''.
;''Ad valorem''
:&quot;Diouzh an dalvoudegezh&quot;. Implijet er [[maltouterezh]].
;''Ad veritatem''
:&quot;Trema ar wirionez&quot;.
;''Ad vitam æternam''
:&quot;A-hed ar vuhez peurbadel&quot;. Da viken.
;''Ad vinum disertum esse''
:&quot;Bezañ helavar dre ar gwin&quot;.
;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit''
:&quot;Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po&quot;.
;''Addenda et corrigenda''
:&quot;Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù&quot;.
;''Addendum''
:&quot;Tra da lakaat ouzhpenn&quot;. ''Addenda'' el liester.
;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum''
:&quot;Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn&quot;.
;''Adfines inter se non sunt adfines''
:&quot;An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh&quot;.
;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur''
:&quot;N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev&quot;. 
;''Adfinitas iure nulla successio permittitur''
:&quot;An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner&quot;.
;''Adiaphora''
:&quot;An traoù diforzh&quot;. Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]].
;''Adoptio naturam imitatur''
:&quot;Drevezañ an natur a ra an advabadur&quot;.
;''Adtemptata pudicitia''
:&quot;Dismeg ouzh an elevez&quot;.
;''Adulatio perpetuum malum regum''
:&quot;Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall&quot;.
;''Adversae res religionum admonent''
:&quot;E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel&quot;. 
;''Adversis rerum immersabilis undis''
:&quot;Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred&quot;. — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23].
;''Advocatus diaboli''
:&quot;Alvokad an diaoul&quot;. Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù.
===Ae===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]]
;''A.E.I.O.U.''
:''Austria Est Imperare Orbi Universi''. &quot;[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl&quot;, sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]].
;''Ægroto dum anima est, spes est''
:&quot;Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour&quot;.
;''Aequam memento servare mentem''
:&quot;Bez soñj da virout ur spered ''plaen&quot;.
;''Aequat omnes cinis
:&quot;Al ludu a laka an holl dud da gevatal&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16].
;''Aeque principaliter''
:&quot;Ken pouezus all&quot;. En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile.
;''Aequo pulsat pede''
:&quot;A sko gant un troad diforzh&quot;. Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', &quot;gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13].
;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum''
:&quot;Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid&quot;.
;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)''
:&quot;Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)&quot; — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1].
;''Aes triplex''
:&quot;Arem tric'hement&quot;. Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9].
;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores''
:&quot;Dalc'h kont eus boazioù pep amzer&quot;.
;''Æternum vale''
:&quot;Kenavo da viken&quot;. Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''.
===Af===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Affidavit''
:&quot;Feiz en deus graet&quot;. Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet.
;''Affirmanti incumbit probatio''
:&quot;Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ&quot;.
;''Afflictis lentae''
:&quot;Gorrek eo d'ar gouzañvidi&quot;. Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv.
;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae''
:&quot;Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen&quot;.
===Ag===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Age quod agis''
:&quot;Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez.
;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae''
:&quot;Anavezout a ran stil an Iliz roman&quot;.
;''Agnosco veteris vestigia flammae''
:&quot;Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh&quot;.
;''Agnus Dei''
:&quot;Oan Doue&quot;. [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]].
===Al===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|&lt;div class=&quot;center;&quot;&gt;Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone&lt;/div&gt;]]
;''Alas accidere''
:&quot;Troc'hañ an divaskell&quot;.
;''Albo lapillo diem notare''
:&quot;Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''.
;''Albo signanda lapillo dies''
:&quot;Devezh da verkañ dre ur maen gwenn&quot;.
;''[[Alea jacta est]]''
:&quot;Taolet eo an diñs&quot;. A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud.
;''Alias''
:&quot;En un doare all&quot;. Arveret gant ar ster &quot;anvet en un doare all&quot;, kenster gant &quot;derc'hanvenn&quot;, &quot;anv-pluenn&quot; : &lt;q&gt; Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. &lt;/q&gt;.
;''Alibi''
:&quot;E lec'h all&quot;. Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober.
;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt''
:&quot;Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8].
;''Alieni iuris''
:&quot;E lezenn unan all&quot;. A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all.
;''Alienis malis discimus''
:&quot;Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez&quot;.
;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube''
:&quot;Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez&quot;. Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]].
;''Aliis inserviendo consumor''
:&quot;Deviñ evit servij an hentez&quot;. Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA).
;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates''
:&quot;Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù&quot;. — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.]
;''Aliquando et insanire iucundum est''
:&quot;Plijus e vez bezañ foll a-wechoù&quot;.
;''Aliquem indicta causa damnare''
:&quot;Kondaoniñ un den hep e glevout&quot;.
;''Aliquid dare, aliquid retinere''
:&quot;Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout&quot;. Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev.
;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars''
:&quot;Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn&quot;.
;''Aliquid stats pro aliquo''
:&quot;Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all&quot;. Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù.
;''Alis luporum catulos''
:&quot;Emaoc'h o vagañ bleizigoù&quot;.
;''Aliud est celare, aliud tacere''
:&quot;Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all&quot;.
;''Aliud pro alio''
:&quot;Un dra evit unan all&quot;.
;''Alium silere quod voles primus sile''
:&quot;Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all&quot;.
;''Alma mater''
:&quot;Mamm vagerez&quot;. Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi.
;''Alter ego''
:&quot;Me arall&quot;. Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo.
;''Alter frenis, alter eget calcaribus''
:&quot;Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù&quot;. Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek.
;''Alterius non sit qui suus esse potest''
:&quot;Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan&quot;. Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]].
;''Alterum non laedere''
:&quot;Na noazout d'an hentez&quot;.
;''Altis plerumque adjacent abrupta''
:&quot;Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ&quot;.

===Am===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]]
;''Amantes amentes''
:&quot;Foll eo an amourouzien&quot;.
;''Amantium irae amoris integratio''
:&quot;Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien&quot;.
;''Amat victoria curam''
:&quot;An trec'h a gar ar striv&quot;.
;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras''
:&quot;Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i&quot;.
;''Amice, ad quid venisti !''
:&quot;Mignon, evit petra out deuet !&quot; — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50].
;''Amici inesse adulationem''
:&quot;N'eus lubanerezh ebet etre mignoned&quot;. — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12].
;''Amici, hodie diem perdidi''
:&quot;Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh&quot;. Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet.
;''Amici nec multi nec nulli''
:&quot;Na kalz mignoned, na hini ebet&quot;.
;''Amici vitia si feras, facis tua''
:&quot;Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto&quot;.
;''Amici mores noveris, non oderis''
:&quot;Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat&quot;.
;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea''
:&quot;Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù&quot;.
;''Amicitia magis elucet inter aequales''
:&quot;Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal&quot;.
;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas''
:&quot;Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken&quot;.
;''Amicum secreto admone, palam lauda''
:&quot;Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran&quot;.
;''Amicus certus in re incerta cernitur''
:&quot;Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall&quot;.
;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua''
:&quot;Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon&quot;.
;''Amicus ollaris''
:&quot;Mignon ar pod pri&quot;. Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod.
;''Amicus omnibus, amicus nemini''
:&quot;Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet&quot;.
;''Amicus Plato, sed magis amica veritas''
:&quot;Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh&quot;. — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ.
;''Amicus verus rara avis''
:&quot;Evned rouez eo ar vignoned wirion&quot;.
;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit''
:&quot;Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini&quot;.
;''Amor crescit dolore repulsae''
:&quot;Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn&quot;.
;''Amor – dolor''
:&quot;Karantez – poan&quot;.
;''Amor et deliciae humani generis''
:&quot;Karantez ha dudi mab-den&quot;. Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21].
;''Amor omnia vincit''
:&quot;Trec'h e vez ar garantez war pep tra&quot;.
;''Amor et melle et felle est fecundissimus''
:&quot;Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni&quot;.
;''Amor libertatis nobis est innatus''
:&quot;Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz&quot;.
;''Amor patriae nostra lex''
: ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn&quot;.
;''Amor vincit omnia''
:&quot;Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez&quot;.
;''Amore, more, ore, re''
:&quot;Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù&quot;. Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : &quot;dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion&quot;.
===An===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]]
[[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]]
;''An debeatur''
:&quot;Mard eo dleet&quot;. Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''.
;''An et quantum debeatur''
:&quot;Mard eo dleet ha pegement&quot;.
;''Angina pectoris''
:&quot;Kevenkez bruched&quot;. &lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.&lt;/ref&gt;.
;''Anguillam cauda tenes''
:&quot;Dalc'h ar silienn dre he lost&quot;.
;''Angulus ridet''
:&quot;Ar c'horn-bro a c'hoarzh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14].
;''Animum debes mutare non caelum''
:&quot;An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket&quot;.
;''Animus ex ipsa desperatione sumatur''
:&quot;Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag&quot;.
;''Animus meminisse horret''
:&quot;Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se&quot;.
;''Animus pugnandi''
:&quot;Ar youl da stourm&quot;.
;''Animus se a corpore abstrahit''
:&quot;En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene&quot;.
;''Anno a Virginis partu''
:&quot;Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ&quot;. Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', &quot;Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ&quot;.
;''Anno Domini''
:&quot;Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])&quot;. Berraet en ''A. D.''.
;''Annuit cœptis''
:&quot;Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue.
;''[[Annus horribilis]]''
:&quot;Bloavezh euzhus&quot;. Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]).
;''[[Annus mirabilis]]''
:&quot;Bloavezh brav-estlammus&quot;.
;''Ante Christum natum''
:&quot;Kent ganedigezh Jezus-Krist&quot;. Berradurioù :  a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''.
;''Ante diem''
:&quot;Kent an deiz&quot;. A-raok hiziv.
;''Ante litteram''
:&quot;Kent ar skrid&quot;. A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''.
;''Ante pedes non videre''
:&quot;Na gwelout dirak e dreid&quot;. Bezañ avelek, pe verrsperedet.
;''Antiqua nove''
:&quot;Traoù kozh en un doare nevez&quot;.
;''Antiqua sunt optima''
:&quot;Ar re wellañ eo an traoù kozh&quot;. Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred.
;''Antiquior mors turpitudine''
:&quot;Gwell ar marv eget ar vezh&quot;.
;''Antiquo jure tutor''
:&quot;Gouarnour kozh al lezenn&quot;.
;''Antiquo more''
:&quot;Ar c'hiz kozh&quot;.
;''Antiquus amor cancer est''
:&quot;Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)&quot; – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. 
;''Anxia divitiarum cura''
:&quot;Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh&quot;.
===Ap===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Apertis verbis''
:&quot;Komzoù fraezh&quot;.
;''Apices juris non sunt jura''
:&quot;Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir&quot;.
;''Appellatio ad Caesarem''
:&quot;Galv d'an impalaer&quot;. Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]].
;''Aptari onus viribus debet''
:&quot;Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh&quot;.
===Aq===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Aqua et ignis interdictio''
:&quot;Berzet an dour hag an tan&quot;. A-zivout un den forbannet.
;''Aqua profunda est quieta''
:&quot;Difiñv eo an dour don&quot;.
;''Aqua vitae''
:&quot;An dour a vuhez&quot;. Ar gwin-ardant, an &quot;odivi&quot; : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all.
;''Aquila non capit muscas''
:&quot;N'eo ket an erer a dap kelien&quot;. Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.
;''Aquila non captat muscas''
:''[[#I|idem]]''.
;''Aquilam volare docet''
:&quot;Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer&quot;.
;''Aquiris quodcumque rapis''
:&quot;Dit eo ar pezh a laerez&quot;.
===Ar===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Arbiter elegantiae''
:&quot;Barner ar granded&quot;. — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18].
;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim''
:&quot;Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Arbor mala, mala mala''
:&quot;Gwezenn fall, avaloù fall&quot;.
;''Arcades ambo''
:&quot;Arkadianed o-daou&quot;. Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4].
;''Ardet nec consumitur''
:&quot;Deviñ a ra hep peurzeviñ&quot;. Diwar-benn ar [[feniks]].
;''Ardua ad gloriam via''
:&quot;Diaes eo an hent trema ar c'hlod&quot;.
;''Ardua para subire''
:&quot;Dev evit sevel&quot;.
;''Arenae semina mandare''
:&quot;Hadañ en traezh&quot;.
;''[[Argumentum ad verecundiam]]''
:&quot;Arguzenn a zoujañs&quot;.
;''Argumentum baculinum''
:&quot;Arguzenn ar vazh&quot;. Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin'').
;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae''
:&quot;Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ&quot;. Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626).
;''Ars casus similis''
:&quot;Heñvel eo an arz ouzh ar chañs&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155].
;''Ars est celare artem''
:&quot;Kuzhat an arz eo an arz&quot;. Kuzhat an ardoù eo an arz.
;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere''
:&quot;Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad&quot;.
;''Ars gratia artis''
:&quot;An arz evit an arz&quot;. Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]].
;''Ars longa, vita brevis''&lt;ref&gt;Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' &quot;berr ar vuhez, hir an arz&quot; eo al lavared orin.&lt;/ref&gt;
:&quot;Hir an arz, berr ar vuhez&quot;.
;''Artem quævis alit terra''
:&quot;Ar vicher a vag an den e pep lec'h&quot;.
===As===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum''
:&quot;[[Azen]] an ezen da viken&quot;. N'eus ket sotoc'h eget hemañ.
;''[[Asinus asinum fricat]]''
:&quot;Azen a frot azen&quot;. 
;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei''
:&quot;Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet&quot;.
;''Asinus gestat mysteria''
:&quot;Emañ an azen o tougen an ikonoù&quot;. – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). 
;''''Asinus in catedra''
:&quot;Azen er gador&quot;. Un azen o prezeg pe o kelenn an dud.
;''Asinus in tegulis''
:&quot;Un azen war an toennoù&quot;. Un dra iskis.
;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil''
:&quot;Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm&quot;. — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23].
;''Aspiciendo senescis''
:&quot;Koshaat a rez en ur sellet ouzhin&quot;.
;''Assem habeas, assem valeas''
:&quot;Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant&quot;. Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman.
===At===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Athanasius contra mundum''
:&quot;Athanasius Enep ar Bed&quot;. Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]].
===Au===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Auctores varii''
:&quot;Lies aozerien&quot;. Berraet dre ''AA.VV.''.
;''Auctoritatem rebus vilitas adimit''
:&quot;Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra&quot;.
;''Audacia fidentiae est apposita''
:&quot;Stok ouzh ar fiziañs eo an herder&quot;.
;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret''
:Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg&quot;.
;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult''
:&quot;Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi&quot;.
;''Audax Japeti genus''
:&quot;Mab dispont ganet eus Japet&quot;.
;''Aude contemnere opes''
:&quot;Kred ober fae war ar stroñs&quot;.
;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus''
:&quot;Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek&quot;. — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16].
;''Audentis fortuna juvat''
:&quot;Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]).
;''Audere est facere''
:&quot;Krediñ ober eo ober&quot;.
;''Audi alteram partem''
:&quot;Ra vo klevet ar gostenn all ivez&quot;.
;''Audi, vide, sile''
:&quot;Selaou, sell, tav&quot;.
;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace''
:&quot;Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h&quot;. Par da « un den berzet a dalv kant ».
;''Audiatur et altera pars''
:&quot;Ra vo klevet an tu arall&quot;. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.
;''Audite pars adversa''
:''[[#I|idem]]''.
;''Aura popularis''
:&quot;C'hwezh ar bobl&quot;. Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar.
;''Auream quisquis mediocritem diligit''
:&quot;Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5].
;''Aures serva''
:&quot;Diwall da zivskouarn&quot;.
;''Auri mediocritas''
:&quot;Izelded an aour&quot;.
;''Auri sacra fames !''
:&quot;Naon kazus a aour !&quot;
;''Auribus teneo lupum''
:&quot;Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn&quot;.
;''Aurora Musis amica est''
:&quot;Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz&quot;.
===Aut===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Aut agere aut mori''
:&quot;Pe ober pe mervel&quot;.
;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium''
:&quot;Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet&quot;.
;''Aut ... aut ...''
:&quot;Pe ... pe ..&quot;. A dalvez &quot;ya pe nann&quot;, &quot;an eil pe egile&quot;.
;''Aut bibas aut abeas''
:&quot;Ev pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut Cæsar, aut nihil''
:&quot;Pe impalaer pe netra&quot;. Sturienn [[Cesare Borgia]].
;''Aut dedere aut punire''
:&quot;Pe daskor pe kastizañ&quot;.
;''Aut disce aut discede''
:&quot;Pe studi, pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut dosce, aut disce, aut discede''
:&quot;Pe kelenn,  pe desk, pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut nunc, aut numquam''
:&quot;Pe bremañ pe biken&quot;.
;''Aut omnia, aut nihil''
:&quot;Pe holl, pe netra&quot;.
;''Aut pati aut mori''
:&quot;Pe gouzañv pe mervel&quot;.
;''Aut viam inveniam aut faciam''
:&quot;Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ&quot;.
;''Aut vincere, aut mori''
:&quot;Pe trec'hiñ pe mervel&quot;.
;''Autobi passebant completi''
:&quot;Leun e oa ar busoù o tremen&quot;.
;''Autor opus laudat''
:&quot;An oberour a gan meuleudi d'an oberenn&quot;.
;''Aut regem aut fatuum nasci oportet''
:&quot;Ret eo bezañ ganet roue pe foll&quot;. Evit ober ar pezh a garer.
;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt''
:&quot;Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra&quot;.
;''Aut vincere, aut emori/mori''
:&quot;Bout trec'h pe mervel&quot;.
===Av===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Avaritia facit bardus''
:&quot;Ar bizhoni a laka an den genaouek&quot;.
;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil''
:&quot;D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra&quot;.
;''[[Avarum est mulierum genus]]''
:&quot;C'hoantek eo gouenn ar maouezed&quot;.
;''Avarum irritat, non satiat pecunia''
:&quot;An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket&quot;.
;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit''
:&quot;Madober nemetañ an den pizh eo mervel&quot;.
;''Ave atque vale''
:&quot;Kevarc'h, ha bez yac'h&quot;.
;''Ave Cæsar, morituri te salutant''
:&quot;Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud&quot;. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]].
::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21].
;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari''
:&quot;Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar&quot;.
;''[[Ave Maria]]''
:&quot;Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]].
;''Ave, ave, aves esse aves''
:&quot;Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}).
;''Avis alba''
:&quot;Ur voualc'h wenn&quot;. Un dra rouez.

==B==
===Ba===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Barba crescit, caput nescit''
:&quot;Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket&quot;.
;''Barba non facit philosophum''
:&quot;N'eo ket ar barv a ra ar prederour &quot;.
;''Barba tenus sapientes''
:&quot;Furien betek ar barv&quot;. Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Barbam auream habere''
:&quot;Kaout ur barv aour&quot;. Bezañ un doue.
;''Barbam sapientem pascere''
:&quot;Derc'hel barv ur prederour&quot;. Bezañ prederour a-vicher.
===Be===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Beati pauperes spiritu''
:&quot;Evurus ar re baour a spered&quot;. Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin.
;''Beatus qui prodest quibus potest''
:&quot;Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall&quot;.
;''Bellum frigidum''
:&quot;Brezel yen&quot;.Gwelit [[Brezel Yen]].
;''Bellum omnium contra omnes''
:&quot;Brezel an holl enep an holl&quot;.
;''Belua fera est avaritia''
:Ar bizhoni zo ul looen ferv&quot;.
;''Bene diagnoscitur, bene curatur''
:&quot;Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ&quot;.
;''Bene vobis''
:&quot;Mat, (ha) c'hwi ?&quot;.
===Bi===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Bibere humanum est, ergo bibamus''
:&quot;Perzh an den eo evañ, evomp eta&quot;.
;''Bis dat, qui cito dat''
:&quot;Div wech e ro an hini a ro buan&quot;.
;''Bis pueri senes''
:&quot;An dud kozh zo div wech bugale&quot;.
;''[[Bis repetita placent]]''
:&quot;Div wech lavaret a blij&quot;.
;''Bis repetita non placent''
:&quot;Div wech lavaret ne blijont ket&quot;. Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.
===Bo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Bona diagnosis, bona curatio''
:&quot;Deznaou mat, louzoù mat&quot;.
;''[[Bona fide]]''
:&quot;A feiz vat&quot;.
;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ''
:&quot;Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras&quot;.
;''Bonum vinum lætificat cor hominum''
:&quot;Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den&quot;.
;''Bonus liber amicus optimus''
:&quot;Ul levr mat eo ar mignon gwellañ&quot;.
;''Bonus pater familias''
:&quot;Den mat eo an [[ozhac'h]]&quot;.
===Br===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae''
:&quot;Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467].
;''Brevi manu''
:&quot;Dre zorn berr&quot;. &lt;q&gt; Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' &lt;/q&gt;, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn.
;''Brevis in longo''
:&quot;Ur silabenn verr e lec'h unan hir&quot;. War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304122827/http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']&lt;/ref&gt;. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''.
;''Brevitatis causa''
:&quot;Lavaret berr&quot;. E berr gomzoù.
;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]''
:&quot;(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int&quot;.

==C==
===Ca===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Caeca invidia est''
:&quot;Dall eo an droukc'hoant&quot;.
;''Canis sine dentibus vehementius latrat''
:&quot;Ki hep dent a harzh kreñvoc'h&quot;. Ne grog ket ar c'hi a harzh.
;''Captatio benevolentiae''
:&quot;Degerc'hañ an hegarated&quot;. En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h.
;''Caput imperat, non pedes''
:&quot;Ar penn ar ren, an treid ne reont ket&quot;.
;''Caput sine lingua pedaria sententia est''
:&quot;Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader&quot;. — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). &quot;Senedourien ardroader&quot; eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel.
[[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''[[Carpe diem]]''&lt;/div&gt;]]
;''[[Carpe diem]]''
:&quot;Kutuilh an deiz&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8].
;''[[Carthago delenda est]]''
:&quot;Ret eo distruj [[Kartago]]&quot;. Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', &quot;ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet&quot;, a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù a-raok an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]&lt;ref&gt;Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].''&lt;/ref&gt;. 
;''Castigat ridendo mores''
:&quot;Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh&quot;. Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant&quot;.
;''Castis omnia casta''
:&quot;Enor kement tra a zo glan&quot;.
;''Casus belli''
:&quot;Degouezh a c'hall degas [[brezel]]&quot;.
[[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']]
;''Causa causans''
:&quot;Abeg devoudus&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. 
;''Causa causarum''
:&quot;Abeg an abegoù&quot;. — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19&lt;ref&gt;{{fr}} J. follon &amp; J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&amp;pg=PA93&amp;lpg=PA93&amp;dq=causa+causarum&amp;source=bl&amp;ots=fPdBdoRptr&amp;sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&amp;q=causa%20causarum&amp;f=false p.70]&lt;/ref&gt;.
;''Causa proxima''
:&quot;Abeg nesañ&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad.
;''Causa sine qua non''
:&quot;Abeg ret&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad.
;''[[Cave canem]]''
:&quot;Diwall diouzh ar c'hi&quot;. Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]].
;''Caveat emptor''
:&quot;Ra ziwallo ar prener&quot;.
;''Cave ne cadas''
:&quot;Diwall na gouezhi&quot;. Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]].
;''Cave ab homine unius libri''
:&quot;Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken&quot;. Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''.
===Ce===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cedo maiori''
:&quot;Plegañ a ran d'un den meuroc'h&quot;.
;''Ceteris paribus''
:&quot;Pep tra o vezañ par&quot;.
===Ci===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cibi condimentum est fames''
:&quot;Temz pep meuz eo an naon&quot;. Pa vez naon e kaver mat pep tra.
;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus''
:&quot;Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ&quot;.
;''Cicada cicadae cara, formicae formica''
:&quot;Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn&quot;. — [[Aisopos]].
;''Circa''
:&quot;War-dro&quot;. Berraetdre ''c.'' peurliesañ.
;''Citius, Altius, Fortius''
:&quot;Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]].
;''Cito maturum, cito putridum''
:&quot;Azv buan, brein buan&quot;. Rekis eo lezel amzer d'an amzer.
;''[[Civitas sine suffragio]]''
:&quot;Keodedouriezh hep mouezhiañ&quot;. Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù.
===Cl===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt''
:&quot;Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). &lt;q&gt; Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù &lt;/q&gt;, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]&lt;ref name=&quot;LFS&quot;&gt;Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.&lt;/ref&gt; #753, notenn 1, pp. 110-111.

===Co===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cogito ergo sum''
:&quot;Sonjal a ran neuze ez on&quot;. — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&amp;oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 &amp; 3].
;''Concordia civium murus urbium''
:&quot;Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr&quot;.
;''Conditio sine qua non''
:&quot;An diviz ha n'eus netra hepti&quot;. N'heller ket tremen heptañ.
;''Confer''
:&quot;Kerzh da welout&quot;. Berraet dre ''cf.'' peurliesañ.
;''Consuetudinis vis magna est''
:&quot;Bras eo nerzh ar boaz&quot;.
;''Consuetudo altera natura est''
:&quot; Un natur all eo ar boaz&quot;.
;''Consuetudo est altera natura''
:&quot;Un natur arall eo ar boaz&quot;.
;''Contra aquam remigare''
:&quot;Roeñvat a-benn da red an dour&quot;.
;''Contra bonos mores''
:&quot;Enep ar vuhezegezh vat&quot;.
;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis''
:&quot;Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh&quot;.
;''Contraria contrariis curantur''
:&quot; An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol&quot;.
;''Conubia sunt fatalia''
:&quot;Planedennoù eo an dimezioù&quot;. Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ.
;''Copia ex industria''
:&quot;Puilhentez diwar obererezh&quot;. Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh.
;''Cor plumbeum''
:&quot; Kalon blom&quot;. — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', &quot;diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom.&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']&lt;/ref&gt;
;''Corpus delicti''
:&quot;Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr.
;''Corruptio optimi pessima''
:&quot;Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ&quot;.
;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]''
:&quot;Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù&quot;. — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27]
===Cr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Crocodili lacrimae''
:&quot;Daeroù ur c'hrokodil&quot;. Daeroù faos, daeloù ki.
===Cu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Cur Deus Homo''&lt;br&gt;[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]&lt;br&gt;([[1098]])&lt;/div&gt;]]
;''Cui bono ?''
:&quot;Da biv eo mat ?&quot;. Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ?
;''Cuique suum''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant &lt;q&gt; E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù &lt;/q&gt;.
;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos''
:&quot;Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar&quot;. Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]].
;''[[Cuius regio, eius religio]]''
:&quot;Hevelep priñs, hevelep relijion&quot;. An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz.
;''Cuiusvis hominis est errare''
:&quot;Faziañ eo tech kement den a zo&quot;. Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''.
;''Cum grano salis''
:&quot;Gant ur c'hreunenn holen&quot;. Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&amp;lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&amp;page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']&lt;/ref&gt;.
;''Cum hoc, ergo propter hoc''
:&quot;Gant se, neuze dre se&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : &lt;q&gt; Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''.
;''Cum laude''
:&quot;Gant meuleudi&quot;, ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom.
;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto''
:&quot;Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir&quot;. Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''&lt;ref&gt;Diwar ''manus'' &quot;dorn&quot; ha ''capio'' &quot;kemer&quot;.&lt;/ref&gt; e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener.
;''Cum notis variorum scriptorum''
:&quot;Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien&quot;. Merk war embannadurioù latin kozh.
;''Cur Deus Homo''
:&quot;Perak eo aet Doue da zen&quot;.&lt;ref name=&quot;CDH&quot;&gt;{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.&lt;/ref&gt;
;''Cura ut valeas !''
:&quot;Diwall, ma vi yac'h !&quot;

==D==
===Da===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Damnant quod non intelligunt''
:&quot;Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket&quot;. Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk.
;''[[Damnatio ad bestias]]''
:&quot;Kondaonidigezh d'al loened&quot;. En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva.
;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas''
:&quot;Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63].
===De===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''De duobus malis minus est semper eligendum''
:&quot;A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred&quot;. [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2].
;''[[De facto]]''
:&quot;Hervez ar fed&quot;. Hervez ar pezh a zo gwir.
;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]''
:&quot;War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù&quot;.
;''[[De jure]]''
:&quot;Dre lezenn&quot;.
;''De jure uxoris''
:&quot;Dre lezenn ar wreg&quot;. Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg.
;''De minimis non curat prætor''
:&quot;Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister&quot;. Kement ha &quot;komandant&quot;, &quot;penn&quot;, e talvez ''prætor''.
;''De mortuus aut bene aut nihil''
:&quot;Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra&quot;. Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv.
;''De mortuis nihil nisi bene''
:&quot;Diwar-benn ar re varv netra nemet mad&quot;.
;''De omnibus dubitandum''
:&quot;Arvar war pep tra&quot;. Sturienn [[Karl Marx]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's &quot;Confession&quot;'']&lt;/ref&gt;.
;''De profundis''
:&quot; Eus ar goueled em eus garmet&quot;. Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129].
;''De visu''
:&quot;Diouzh gwelout&quot;.
;''Decet imperatorem stantem mori''
:&quot;D'un impalaer e tere mervel en e sav&quot;. — [[Vespasian]].
;''Degetetur corium de tergo meo''
:&quot;Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr&quot;. Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]&lt;ref name=&quot;LFS&quot; /&gt;, #648 notenn 1, pp. 92-93.
;''Delicta juventutis meæ''
:&quot; Fazioù ma yaouankiz &quot;.
;''Deus ex machina''
:&quot;Doue (deuet) e-maez an ardivink&quot;. Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ.
===Di===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Di lanatos pedes habent''
:&quot;An doueed o deus treid gloan&quot;. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]).
;''Di te ament''
:&quot;An doueed ra 'z pennigo&quot;.
;''Di te incolumem custodiant''
:&quot;An doueed ra 'z kwarezo&quot;.
;''Dictum, factum''
:&quot;Lavaret, graet&quot;.
;''Dies ater''
:&quot;Devezh du&quot;. Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''.
;''Dies dominica''
:&quot;Deiz an aotrou&quot;. Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]].
;''Dignus barba majorum''
:&quot;Den a vuhezegezh hen&quot;.
;''Disciplina in civitatem''
:&quot;Kelennadurezh evit ar geodedourelezh&quot;. Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]].
;''Discipulus est prioris posterior dies''
:&quot;Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h&quot;.
;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos''
:&quot;Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620].
;'' Distinguo''
:&quot; Gwelout a ran ar c'hemm&quot;. Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus.
;''[[Divide et impera]]''
:&quot;Rann ha ren&quot;. Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni&quot;.
;''Divitiae bona ancilla, pessima domina''
:&quot;Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ&quot;. Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ.
===Do===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias''
:&quot;Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes&quot;.
;''Doctus cum libro''
:&quot;Desket gant ul levr&quot;. Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ».
;''Dolores Tantali''
:&quot;Poanioù Tantali&quot;. E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI).
;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?''
:&quot;Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern&quot;.
;''Dominus vobiscum''
:&quot;An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h&quot;. Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]].
===Dr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Dramatis personæ''
:&quot;Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]&quot;. Al listennad anezho.
===Du===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt''
:&quot;Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket&quot;. Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''.
;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]''
:&quot;C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13].
;''Dum spiro, spero''
:&quot;Keit ma analan ec'h esperan&quot;.
;''Duos habet et bene pendentes''
:&quot;Div en deus, hag istribilhet mat&quot;. Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]].
;''Dura lex sed lex''
:&quot;Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo&quot;. A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve.
;''Dura necessitas''
:&quot;Kriz eo an dra pa vez ret&quot;. « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek.
;''Durate et vosmet rebus servate secundis''
:&quot;Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207].
;''Dux bellorum''
:&quot;Penn brezel&quot;.

==E==
[[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''[[Ecce Homo]]''&lt;br&gt;[[Antonello da Messina]] (~1473)&lt;/div&gt;]]
;''E fructu arbor cognoscitur''
:&quot;Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn&quot;. Ha diouzh e oberoù, an den.
;''E pluribus unum''
:&quot;A lies, unan&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]].
;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]''
:&quot;Setu an den&quot;. Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]].
;''Eloquentia sagitta''
:&quot;An helavarded eo (ma) saezh&quot;. Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh.
;''Errare humanum est''
:&quot;Perzh an den eo faziañ&quot;. — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù.
;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum''
:&quot;Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober&quot;. Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' &quot;Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h&quot; — [[Eosten Hippo]], [https://web.archive.org/web/20210118201400/https://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14].
===Et===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Et alii''
:&quot;Ha (re) all&quot;. Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti.
;''Et caetera desunt''
:&quot;Hag ar peurrest a vank&quot;. Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ.
;''[[Etiamsi omnes, ego non]]''
:&quot;Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket&quot;. ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' &quot;Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me&quot; eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33].
;''[[Et in Arcadia ego]]''
:&quot;Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)&quot;. Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin.
===Ex===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Arouez Apollo XIII&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Extrema unctio''&lt;br&gt;[[Izelvroioù]], ~[[1600]]&lt;/div&gt;]]
;''Ex abrupto''
:&quot;Reut, trumm&quot;. Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''.
;''Ex abstracto''
:&quot;Diwar un dra difetis&quot;.
;''Ex æquo''
:&quot;Rampo&quot;.
;''Ex bellis bella serendo''
:&quot;Diwar brezelioù e hader brezelioù&quot;. — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10.
;''Ex corde pleno''
:&quot;A galon leun''
;''Ex falso sequitur quod libet''
:&quot;Eus an dra faos e teu pezh a garer&quot;. Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez.
;''Ex libris''
:&quot;Unan eus al levrioù a zo din&quot;.
;''Ex luna scientia''
:&quot;Digant al loar, gouiziegezh&quot;. Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]].
;''Ex nihilo''
:&quot;Diwar netra&quot;.
;''Ex pede Herculem''
:&quot;Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]&quot;. « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta.
;''Ex post facto''
:&quot;A-c'houde ar fed&quot;. Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez.
;''Exempli gratia''
:&quot;Da skouer&quot;. Berraet alies dre ''e.g.&quot;.
;''Experto crede''
:&quot;Bez fiziañs er c'hevarouezour&quot;.
;''Extrema unctio''
:&quot;Nouenn&quot;. Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel.
;''Extremis malis extrema remedia''
:&quot;D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù&quot;.
;''Ex voto suscepto''
:&quot;Hervez ar gouestl a zo bet graet&quot;. Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl.

==F==
;''Fabula, sed vera''
:&quot;Un istor, met unan gwir&quot;.
;''Fac simile''
:&quot;Graet heñvel&quot;. E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]].
;''Factis, non verbis''
:&quot;Fedoù, nann gerioù&quot;. Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken.
;''Falsa est fiducia formae''
:&quot;Touellus eo fiziout e kened ar stumm&quot;.
;''Fata viam invenient''
:&quot;An tonkadur a gavo e hent&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar.
;''Felix alterius cui sunt documenta flagella''
:&quot;Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all&quot;.
;''Felix culpa''
:&quot;Fazi chañsus&quot;.
;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum''
:&quot;Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all&quot;.
;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas''
:&quot;Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490].
;''[[Festina lente]]''
:&quot;Hastañ goustad&quot;. — [[Erasmus]], [http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.]
;''[[Fiat lux]]''
:&quot;Ra vo gouloù&quot;. Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3].
;''Fide, sed cui vide''
:&quot;Bez fiziañs, met sell mat e piv&quot;.
;''Fides quaerens intellectum''
:&quot;Ar feiz hag a glask kompren&quot;.&lt;ref name=&quot;CDH&quot; /&gt;
;''Finis coronat opus''
:&quot;Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn&quot;. Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout.
;''Flagrante delicto''
:&quot;Felladenn anat&quot;. Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober.
;''[[Fluctuat nec mergitur]]''
:&quot;Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket&quot;. Sturienn [[Pariz]].
;''Foeda est in coitu et brevis voluptas''
:&quot;Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù&quot;. Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''.
;''Forma raro cum sapientia''
:&quot;Dibaot e vez kened ha furnez&quot;.
;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat''
:&quot;Ar re zispont a laouena gant ar chañs&quot;. Ret eo krediñ ober evit kaout chañs.
;''Fortuna caeca est''
:&quot;Dall eo ar chañs&quot;.
;''Fortuna est rotunda''
:&quot;Stummet evel ur rod eo ar chañs&quot;.
;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur''
:&quot;Graet diwar gwer eo ar chañs&quot;. Pa vez o lintraouiñ e torr.
;''Furor arma ministrat''
:&quot;Ar fulor a bourvez armoù&quot;.

==G==
;''Gallinae filius albae''
:&quot;Mab ar yar wenn&quot;. A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141].
;''Gladius legis custos''
:&quot;Ar c'hleze diwaller al lezenn&quot;. Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn.
;''Gloria victis !''
:&quot;Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''.
;''Gradus ad Parnassum''
:&quot;Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]&quot;. Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras.
;''Grammatici certant''
:&quot;Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se&quot;.
;''Grosso modo''
:&quot;Dre vras&quot;.
;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]''
:&quot;Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo&quot;. — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ.

==H==
;''[[Habemus papam]]''
:&quot;Ur [[pab]] hon eus&quot;. A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez.
;''Habent sua fata libelli''
:&quot;O flanedenn o devez al levrioù&quot;.
;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas''
:&quot;Emañ [[Hannibal]] e toull an nor&quot;. N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann.
;''Heri servus, hodie liber''
:&quot;Sklav dec'h, dishual hiziv&quot;.
;''[[Hic et nunc]]''
:&quot;Amañ ha bremañ&quot;.
;''[[Hic sunt dracones]]''
:&quot;Amañ ez eus [[erevent]]&quot;.
;''[[Hic sunt leones]]''
:&quot;Amañ ez eus [[leon]]ed&quot;.
;''Hic Rhodus, hic salta''
:&quot;Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta&quot;.
;''Historia magistra vitae est''
:&quot;An Istor eo kelenner ar vuhez&quot;. Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. &lt;ref&gt;''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' &quot;Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer&quot;.&lt;/ref&gt;
;''Hoc signo vinces''
:&quot;Gant an arouez-mañ e vi trec'h.&quot; Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]].
;''Hodie mihi, cras tibi''
:&quot;Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te&quot;.
;''Hominem unios libri timeo''
:&quot;Aon am eus rak den ul levr hepken.&quot; Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr.
;''Homines quod volunt credunt''
:&quot;An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ&quot;.
;''Homo homini lupus est''
:&quot;An den zo ur bleiz d'an den&quot;. Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud.
;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]''
:&quot;Den on : netra eus an den ne gavan estren din&quot;. — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77].
;''Honoris causa''
:&quot;En abeg d'an enor&quot;. Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''.
;''Hora fugit, stat jus''
:&quot;Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir&quot;.
;''Horas non numero nisi serenas''
:&quot;An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent&quot;. Skrivet war un [[horolaj-heol]].
;''Horresco referens''
:&quot;Krenañ a ran ouzh el lavarout&quot;.
;''Horribile dictu''
:&quot;Euzhus da lavarout&quot;.
;''Humana cuncta sic vana''
:&quot;Evel-se eo goullo pep tra denel&quot;.

==I==
;''I''
:&quot;Kae&quot;. Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', &quot;mont&quot;.
;''I.H.S.''
:&quot;Iesus Hominum Saluator&quot;. [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]].
;''Ibidem''
:&quot;Er memes lec'h&quot;. Skrivet ''ibid.'' peurliesañ.
===Id===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Id est''
:&quot;Heñvel eo.&quot; Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''.
;''Idem''
:&quot;Heñveldra&quot;.
===Ig===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ignoratio elenchi''
:&quot;Stagadennoù a ziouiziegezh&quot;. Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober.
;''Ignorantia iuris nocet'''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir a noaz&quot;. Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn.
;''Ignorantia juris neminem excusat''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen&quot;.
;''Ignorantia legis non excusat''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez&quot;.
;''Ignoti nulla cupido''
:&quot;Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397].
===In===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''I.N.R.I.''
:&quot;Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''.
;''[[In absentia]]''
:&quot;En ezvezañs&quot;.
;''In cauda venenum''
:&quot;El lost emañ ar binim&quot;. E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk.
;''Incipit''
:&quot;Deraouiñ a ra&quot;. Gerioù kentañ ur skrid. &lt;q&gt; Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! &lt;/q&gt; eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]].
;''In dubio pro reo''
:&quot;En arvar e ranker lezel an tamallad&quot;.
;''[[In effigie]]''
:&quot;Dre boltred&quot;.
;''In extenso''
:&quot;En e bezh&quot;. Hep bezañ bet kemmet pe verraet.
;''In fine''
:&quot;En diwezh&quot;. A-benn an diwezh.
;''In girum imus nocte et consumimur igni''
:&quot;Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan&quot;. Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''.
;''In maxima potentia minima licentia''
:&quot;Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ&quot;.
;''In medias res''
:&quot;E-kreiz an traoù&quot;. Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù.
;''In medio stat virtus''
:&quot;Er c'hreiz emañ ar vertuz&quot;. N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', &quot;(na ra) netra betek re&quot;.
;''In naturalibus''
: ''En e noazh&quot;.
;''In partibus infidelium''
:&quot;Er brioù difidel&quot;. Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet.
;''In petto''
:&quot;En askre&quot;.
;''In silico''
:&quot;Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]].
;''In situ''
:&quot;War an dachenn&quot;.
;''In statu quo ante''
:&quot;Er stad a oa a-raok&quot;.
;''In vino veritas''
:&quot;Er [[gwin]] emañ ar wirionez&quot;.
;''In vitro''
:&quot;Er werenn&quot;. En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva.
;''In vivo''
:&quot;Er bev&quot;. War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]].
;''Incertae sedis''
:&quot;Lec'h diasur&quot;. E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]].
;''Incredibile dictu''
:&quot;Digredus da lavarout&quot;.
;''Invidus vicini oculus''
:&quot;C'hoantus eo lagad an amezeg&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20.
;''Inflat se tanquam rana''
:&quot;C'hwezañ a ra evel ur ran&quot;.
;''Innocentia eloquentia''
:&quot;Helavar eo an digablusted&quot;. N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted.
;''Innocentia ubique tuta''
:&quot;E surentez e vez an den direbech e pep lec'h&quot;.
;''Inter arma silent leges''
:&quot;En amzer a vrezel eo mut al lezennoù&quot;.
;''Inter fæces et urinam nascimur''
:&quot;Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot;&gt;Dizemglev zo war orin al lavared.&lt;/ref&gt;
;''Intra muros''
:&quot;E diabarzh ar mogerioù&quot;. En ur gêr gloz.

===Ip-ir-is-it===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ipso facto''
:&quot; Dre an ober-se end-eeun&quot;.
;''Ira furor brevis est''
:&quot;Ar gonnar zo follentez berrbad&quot;.
;''Irritare crabrones''
:&quot;Kounnariñ ar sardon&quot;. Kement ha stlepel eoul war an tan.
;''Is fecit, cui prodest''
:&quot;Neb en deus graet, hennezh en deus splet&quot;. Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ.
;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant''
:&quot;An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh&quot;.
;''Istos quos nova artificia docuit fames''
:&quot;Ar re o deus desket troioù dre o naon&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7].
;''Ita vita''
:&quot;Evel-se emañ ar vuhez&quot;.
;''Ite missa est''
:&quot;Kit, kaset oc'h&quot;. Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ».
===Iu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Iunctis viribus''
:&quot;Gant nerzhioù unanet&quot;. Unaniezh a ra nerzh.
;''Iurare in verba magistri''
:&quot;Touiñ dre c'herioù ar mestr&quot;.
;''Iuventus stultorum magister''
:&quot;Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot&quot;.

==J==
;''Jam illustrabit omnia''
:&quot;Emberr e sklêrijenno ar bed&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Jure uxoris''
:&quot;Dre wir ar wreg&quot;. Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro.

==L==
;''Labor omnia vincit improbus''
:&quot;Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra&quot;.
;''Laborare est orare''
:&quot;Labourat zo pediñ&quot;. Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo.
;''Lapsus calami''
:&quot;Fazienn ar raosklenn&quot;. Fazienn dre skrid.
;''Lapsus linguæ''
:&quot;Fazienn an teod&quot;. Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ.
;''Latet anguis in herba''
:&quot;An naer kuzhet er geot&quot;. Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93].
;''Laudate puerum''
:&quot;Meulit ar bugel&quot;.
;''Laudator temporis acti''
:&quot;Meuler oberoù an amzer gwechall&quot;. An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173].
;''Lectio brevior, potior''
:&quot;Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h&quot;.
;''Lectio difficilior, potior''
:&quot;Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h&quot;.
;''Legitimatio per matrimonium subsequens''
:&quot;Reizhwiriañ dre zimez diac'houde&quot;.
;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas''
:&quot;Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed&quot;. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19].
;''Libri muti magistri sunt''
:&quot;Kelenerien vut eo al levrioù&quot;.
;''Lignum curvum numquam rectum''
:&quot;Ur skourr kromm ne vo biken eeun&quot;. Da vezañ tostaet ouzh &lt;q&gt; Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn &lt;/q&gt;, meneget gant L. F. Sauvé&lt;ref name=&quot;LFS&quot; /&gt;, #488, pp.78-79.
;''Loc. cit.''
:&quot;En hevelep lec'h&quot;. El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid.
;''Locus medius tutus est''
:&quot;Diriskl eo al lec'h kreiz&quot;.
;''Longa est vita si plena est''
:&quot;Hir eo ar vuhez mard eo leun&quot;.
;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt''
:&quot;Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr&quot;. — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''.
;''Lux luceat eis''
:&quot;Ra skedo ar gouloù warno&quot;.
==M==
===Ma===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Macte nova virtute, puer, sic itur ad astra''
:&quot;Dispak da galonegezh nevez, bugel, evel-se e saver betek ar stered&quot;. – [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen9.shtml ''Aeneis'', IX;641].
;''Magister dixit''
:&quot;Ar mestr en deus lavaret&quot;.
;''Magister meus asinus''
:&quot;Un azen eo ma mestr&quot;.
;''Magistra vitae philosophia''
:&quot;Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15].
;''Magna Carta Libertatum''
:&quot;Karta Veur ar Frankizoù&quot;. Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]].
;''Magna cum laude''
:&quot;Gant kalz a veuleudi&quot;.
;''Magna Europa est Patria Nostra''
:&quot;Europa Veur eo hor Mammvro&quot;. Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]].
;''[[Magna Graecia]]''
:&quot;[[Gres]] Veur&quot;.
;''Magna pars''
:&quot;An darn vrasañ&quot;.
;''Magnae spes altera Romae''
:&quot;Eil goanag Roma&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168].
;''Magni nominis umbra''
:&quot;Skeud un anv meur&quot;. En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : &lt;q&gt; Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur &lt;/q&gt;&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&amp;pg=PA359&amp;lpg=PA359&amp;dq=Magni+nominis+umbra+traduction&amp;source=bl&amp;ots=4TjHO6rTpg&amp;sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&amp;ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&amp;q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&amp;f=false ''Journal des savans'', 1823]&lt;/ref&gt;.
;''Magnificat''
:Trede gour unan ar verb ''magnifico'', &quot;kanmeuliñ&quot;. ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' (&quot;Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene&quot;) — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46].
;''Magno cum gaudio''
:&quot;Gant levenez vras&quot;.
;''Magnum opus''
:&quot;Oberenn veur&quot;.
;''Magnus liber magnum malum''
:&quot;Ul levr bras zo un droug bras&quot;. Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh.
;''Major e longinquo reverentia''
:&quot;A bell ec'h estlammer gwell&quot;. Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp.
;''Maiora premunt''
:&quot;Traoù brasoc'h zo mallus&quot;. Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h.
;''Maiores pennas nido''
:&quot;Divaskell brasoc'h eget an neizh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21].
;''Mala fide''
:&quot;Feiz fall&quot;.
;''Mala fides superveniens non nocet''
:&quot;Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur.
;''Mala herba cito crescit''
:&quot;Buan e kresk al louzoù fall&quot;. Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad.
;''Mala mala mala sunt bona''
:&quot;Mat eo an avaloù fall evit an droug dent&quot;.
;''Mala malus mala mala dat''
:&quot;Un avalenn fall a ro avaloù fall&quot;.
;''Mala quia vetita''
:&quot;Fall rak berzet&quot; (benel).
;''Mala sunt vicina bonis''
:&quot;Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323].
;''Mala tempora currunt sed peiora parantur''
:&quot;Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor&quot;.
;''Male captus bene detentus''
:&quot;Paket fall, dalc'het mat&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur.
;''Male parta, male dilabuntur''
:&quot;Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou&quot;.
;''Mali corvi malum ovum''
:&quot;Da vran fall, vi fall&quot;.
;''Malitia supplet aetatem''
:&quot;An drougiezh a ra evit an oad &quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober.
;''Malitiis non est indulgendum''
:&quot;Trugarez ebet d'an drougiezh&quot;.
;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium''
:&quot;Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus&quot;. — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]].
;''Maluisses cloacas Augeae purgare''
:&quot;Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]].
;''Malum discordiae''
:&quot;Aval a zizunvaniezh&quot;. Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]].
;''Malum est mulier sed necessarium malum''
:&quot;Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis&quot;.
;''Malum in se''
:&quot;Fall dre e natur&quot;. Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]].
;''Malum prohibitum''
:&quot;Fall dre lezenn&quot;. Berzet dre lezenn.
;''Malum quo communius eo peius''
:&quot;Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h&quot;.
;''Mandata principum''
:&quot;Kefridioù ar renerien&quot;. Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg.
;''Mandatum morte resolvitur''
:&quot;Da get ez a ar gefridi gant ar marv&quot;.
;''Manibus date lilia plenis''
:&quot;Roit lili a-zornadoù&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883].
;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces''
:&quot;[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed&quot;. Bezskrivadur [[Vergilius]].
;''Manu militari''
:&quot;Gant [[dorn]] an arme&quot;. Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''.
;''Manumissio''
:&quot;Frankizadur&quot;. Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa :
::• ''manumissio per vindictam'', &quot;frankizadur dre ar wialenn&quot;, ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ;
::• ''manumissio censu'', &quot;frankizadur dre niveradur&quot;, ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ;
::• ''manussimo testamento'', &quot;frankizadur dre destamant&quot;, ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr.
;''Manus celer dei''
:&quot;Dorn prim Doue&quot;.
;''Manus dei''
:&quot;Dorn Doue&quot;.
;''Manus manum lavat''
:&quot; An dorn a walc'h an dorn&quot;. An eil dorn a walc'h egile.
;''Manus milites''
:&quot;Gant dorn ar soudarded&quot;. En un doare rust. Gwelit ''manu militari''.
;''Manus multae, cor unum''
:&quot;Lies dornioù, ur galon hepken&quot;.
;''Mare clausum''
:&quot;Mor serr&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''.
;''Mare liberum''
:&quot;Mor frank&quot;. [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''.
;''Mare nostrum''
:&quot;Hon mor-ni&quot;. Ar [[Mor Kreizdouar]].
;''[[Margaritas ante porcos]]''
:&quot;Perlez dirak ar moc'h&quot;. A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk.
;''Mater artium necessitas''
:&quot;Ar rekiz eo mamm an ampartiz&quot;.
;''Mater Dei''
:&quot;Mamm Doue&quot;.
;''Mater facit''
:&quot;Mamm er gra&quot;.
;''Mater familias''
:&quot;Mamm ar familh&quot;.
;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam''
:&quot;Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad&quot;.
;''Materia medica''
:&quot;Danvez mezegel&quot;. Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', &quot;A-zivout an danvez mezegel&quot; ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]].
;''Materiam superabat opus''
:&quot;Trec'h e oa al labour war an danvez&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5].
;''Matre pulchra filia pulchrior''
:&quot;Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1].
;''Matutina parum cautos iam frigora mordent''
:&quot;Rev ar beure a zant ar re zibreder&quot;. — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45].
;''Maxima debetur puero reverentia''
:&quot;Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47].
;''Maximum ius est saepe maxima iniuria''
:&quot;Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ&quot;. A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn.

===Me===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Me vexat pede''
:&quot;Debron am eus em zroad&quot;. Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad.
;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat''
:&quot;Ma aerrikler zo leun a silioù&quot;. Ur frazenn &quot;latin&quot; bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' (&quot;An dastumad lous lavaredoù hungarek&quot;), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh.
;''[[Mea culpa]]''
:&quot;Ma gwall eo&quot;. Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' (&quot;ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo&quot;, dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' (&quot;Anzav a ran&quot;) — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor''].
;''Media vita in morte sumus''
:&quot;E kreiz ar vuhez emaomp er marv&quot;. Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' (&quot;Nolker ar Besteod&quot;).
;''Medium certum''
:&quot;Asur eo an hent kreiz&quot;.
;''Medice, cura te ipsum''
:&quot;Mezeg, en em bare da-unan&quot;.
;''Medicus curat, natura sanat''
:&quot;Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur&quot;.
;''Medicus non accedat nisi vocatur''
:&quot;Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet&quot;. Unan eus reolennoù [[Hippokrates]].
;''Medio tutissimus ibis''
:&quot;Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137].
;''Mediolanum captum est''
:&quot;Paket eo [[Milano]]&quot;.
;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis''
:&quot;Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù&quot;. En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]&lt;ref&gt;« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».&lt;/ref&gt;
;''Meliora''
:&quot;Gwell&quot;. Liester nepreizh an anv-gwan ''melior&quot;. &quot;War-du ar gwell bepred&quot; eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]).
;''Melita, domi adsum''
:&quot;Karedig, er gêr emaon&quot;. Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)&lt;ref&gt;{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}&lt;/ref&gt;.
;''Melius abundare quam deficere''
:&quot;Gwell eo re eget re nebeut&quot;.
;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi''
:&quot;Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù&quot;. Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. 
;''Melius re perpensa''
:&quot;Gwelloc'h priziet ar blegenn&quot;. Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak.
;''Melius scitur Deus nesciendo''
:&quot;Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh&quot;. — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44.
;''Melle litus gladius''
:&quot;Kleze melet&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57.
;''Mellitum venenum, blanda oratio''
:&quot;Pistri melek, prezeg c'hwek&quot;. Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur.
;''Memento audere semper''
:&quot;Bez soñj da grediñ (ober) atav&quot;. Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]].
;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris''
:&quot;Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn&quot;. — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19].
;''[[Memento mori]]''
:&quot;Bez soñj e varvi&quot;.
;''Memento quia pulvis es''
:&quot;Bez soñj ez out poultrenn/ludu&quot;.
;''Memento vivere''
:&quot;Bez soñj e rankez bevañ&quot;.
;''Meminerunt omnia amantes''
:&quot;An amourouzien o deus soñj eus pep tra&quot;.
;''Memores acti prudentes futuri''
:&quot;Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont&quot;. Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo.
;''Memoria minuitur nisi eam exerceas''
:&quot;Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget&quot;.
;''Mens agitat molem''
:&quot;Ar spered a lusk an danvez&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727].
;''Mens et manus''
:&quot;Ar spered hag an dorn&quot;. Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.).
;''Mens rea''
:&quot;Spered an tamallad&quot;. Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed.
;''Mens sana in corpore sano''
:&quot;Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336].
;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem''
:&quot;Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro&quot;.
;''Mero et mixto imperio''
:&quot;Gourc'hemenn glan ha mesket&quot;. A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ.
;''Metri causa''
:&quot;Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh&quot;. Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]].
:''Metri gratia''
;Heñvelster gant ''metri causa''.
===Mi===
[[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris&quot;. Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]]
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Miles gloriosus]]''
:&quot;Ar soudard fogaser&quot;. Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus''].
;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus''
:&quot;Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz&quot;.
;''Minimum minimorum''
:&quot;Ar bihanañ eus ar re vihanañ&quot;.
;''Minor esca maioris''
:&quot;Ar brasañ a zebr ar bihanañ&quot;.
;''Minus dixit lex quam voluit''
:&quot;Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned&quot;.
;''Mirabile dictu''
:&quot;Souezhus da gontañ&quot;.
;''Mirabile visu''
:&quot;Souezhus da welout&quot;.
;''Miscerique probat populos et foedera iungi''
:&quot;Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ&quot;. Sturienn [[Trinidad ha Tobago]].
;''Misera contribuens plebs''
:Ar werin baour hag a bae tailhoù&quot;. Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr'').
;''Misera est magni custodia census''
:&quot;Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304].
;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum''
:&quot;Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn&quot;.
;''Miserabile visu''
:&quot;Truezus da welout&quot;.
;''Miseremini, Musae''
:&quot;Ho pet truez, [[Muzezed]]&quot;. A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket.
;''[[Miserere]]''
:&quot;Ho pet truez&quot;.
;''Miserere nobis''
:&quot;Ho pet truez ouzhimp&quot;.
;''Missi dominici''
:&quot;Kannaded an aotrou&quot;.''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue.
;''Missio Dei''
:&quot;Mision Doue&quot;. Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se.
;''Missit me dominus''
:&quot;Ar mestr en deus ma c'haset&quot;.
;''Mittimus''
:&quot;Kas a reomp&quot;. El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all.
===Mo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Mobilis in mobili''
:&quot;Monedus en (elfenn) monedus&quot;. Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just.
;''Modo frenis utamur modo stimulis''
:&quot;Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù&quot;. Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3].
;''Modus dicendi''
:&quot;Doare da lavarout&quot;.
;''Modus morons''
:&quot;Doare an diod&quot;. Lavared brizhlatin (&quot;latin podoù&quot;&lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].&lt;/ref&gt;) savet diwar al latin ''modus'', &quot;doare&quot; hag ar [[saozneg]] ''moron'', &quot;diod&quot;, evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''.
;''Modus operandi''
:&quot;Doare da ober&quot;.
;''Modus ponens''
:&quot;Doare a ro da wir dre reiñ da wir&quot;. [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. »
;''Modus tollens''
::&quot;Doare a nac'h dre nac'hañ&quot;. Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. »
;''Modus vivendi''
:&quot;Doare da vevañ&quot;. A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ.
;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus''
:&quot;Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra&quot;. Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' (&quot;Anv ar rozenn&quot;) gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]&lt;ref&gt;{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}&lt;/ref&gt; emañ ar frazenn en he fezh :
&lt;blockquote&gt;''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''&lt;br&gt;&quot;Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil.&quot;&lt;/blockquote&gt;
;''Monitoribus asper''
:&quot;Rebell ouzh ar c'huzulioù&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163].
;''Monstrum vel prodigium''
:&quot;Euzhvil pe varzh&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den.
;''Montani semper liberi''
:&quot;Atav e vez dishual ar venezidi&quot;. Sturienn [[West Virginia]].
;''Montis insignia calpe''
:&quot;[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe&quot;. Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned.
;''More ferarum''
:&quot;Hervez boaz al loened ferv&quot;. A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ.
;''More solito''
:&quot;Hervez ar boaz&quot;.
;''More uxorio''
:&quot;Hervez boaz ar briedelezh&quot;.
;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia''
:&quot;Marvomp evit hor roue Maria Theresia&quot;. A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]&lt;ref&gt;{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA108&amp;lpg=RA1-PA108&amp;dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&amp;source=bl&amp;ots=e_TypB40wy&amp;sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&amp;ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&amp;f=false p. 108]&lt;/ref&gt;.
;''Morior invictus''
:&quot;Difaezh e varvan&quot;. Troet ivez dre &quot;ar marv kent an drouziwezh&quot;.
;''Morituri nolumus mori''
:&quot;Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)&quot;. Tennet eus ''The Last Hero'' (&quot;An haroz diwezhañ&quot;), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].&lt;ref&gt;{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}&lt;/ref&gt;
;''[[Morituri te salutant]]''
:&quot;Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel&quot;.
;''Mors acerba''
:&quot;Marv re abred&quot;. — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]).
;''Mors certa, hora incerta''
:&quot;Sur eo ar marv, diasur eo an eur&quot;.
;''Mors est ianua vitae''
:&quot;Dor ar vuhez eo ar marv&quot;.
;''Mors etiam non sufficit''
:&quot;Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h&quot;.
;''Mors immatura''
:&quot;Marv rakkoulzek&quot;. Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''.
;''Mors omnia solvit''
:&quot;Ar marv a zispenn pep tra&quot;.
;''Mors omnibus''
:&quot;Ar marv evit an holl&quot;.
;''Mors tua vita mea''
:&quot;Da varv-te eo ma buhez-me&quot;.
;''Mors vincit omnia''
:&quot;Ar marv zo trec'h war bep tra&quot;. Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. 
;''Morte magis metuenda senectus''
:&quot;Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv&quot;.
;''Mortui vivos docent''
:&quot;Ar re varv a gelenn ar re vev&quot;. Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv.
;''Mortuum flagellas''
:&quot;Emaoc'h o skourjezañ un den marv&quot;. Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Mos Maiorum''
:&quot;Doareoù an hendadoù&quot;.
;''Motu proprio''
:&quot;Diwar e intrudu&quot;. Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant.
===Mu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]''
:&quot;Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet&quot;.
;''Mulgere hircum''
:&quot;Goro ur bouc'h&quot;. Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. 
;''Mulier est hominis confusio''
:&quot;Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez&quot;. — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&amp;LHvol=&amp;LHCopy=1&amp;RHPage=315r&amp;RHvol=&amp;RHCopy=1&amp;disp=s&amp;Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] &amp; [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20].
;''Multa fercula, multos morbos''
:&quot;Lies meuzioù, lies kleñvedoù&quot;.
;''Multa paucis''
:&quot;Kalz dre nebeut&quot;.
;''Multa renascentur quae iam cecidere''
:&quot;Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija&quot;. Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv.
;''Multae manus onus levant''
:&quot;Meur a zoarn a skañva ar bec'h&quot;.
;''Multi sunt vocati, pauci vero electi''
:&quot;Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet&quot;.
;''Multis e gentibus vires''
:&quot;Nerzh diwar meur a bobl&quot;. Sturienn [[Saskatchewan]].
;''Multitudo sapientium sanitas orbis''
:&quot;Savete ar bed eo engroeziad ar furien&quot;.
;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est''
:'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour&quot;. — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2].
;''Multum in parvo''
:&quot;Kalz e nebeut&quot;. Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg &lt;q&gt; e berr gomzoù &lt;/q&gt;.
;''Multum, non multa''
:&quot;Kalz, nann lies&quot;. Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus.
;''Mundae vestis electio adpetenda est homini''
:&quot;Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12].
;''Mundus senescit''
:&quot;Koshaat a ra ar bed&quot;.
;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur''
:&quot;Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot; /&gt;
;''Munit haec et altera vincit''
:&quot;Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile&quot;. Sturienn [[Skos Nevez]]. 
;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt''
:&quot;Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn&quot;.
;''Mutatio libelli''
:&quot;Kemmadenn er c'hlemm&quot;. Er [[Gwir (lezenn)|gwir]].
;''Mutatis mutandis''
:&quot;Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet&quot;. A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis.

==N==
[[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']]
[[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]]
===Na===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat''
:&quot;Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù&quot;. — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20].
;''Natio sibi''
:&quot;Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan&quot;.
;''Natura abhorret a vacuo''
:&quot;Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo&quot;.
;''Natura non facit saltus''
:&quot;An Natur ne ra ket lammmoù&quot;. — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16).
;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret''
:&quot;Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24].
;''Navigare necesse est, vivere non est necesse''
:&quot;Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket&quot;. Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]].
===Ne===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nec caput, nec pedes habens''
:&quot;N'eus na penn na treid&quot;. N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se.
;''Nec Hercules contra plures''
:&quot;N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez&quot;.
;''Nec plus ultra''
:&quot;N'eus netra gwell&quot;.
;''Nec pluribus impar''
:&quot;Bastañ a ran da veur a ved&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.&lt;ref&gt;Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].&lt;/ref&gt; Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket&lt;ref&gt;{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier &amp; C&lt;sup&gt;ie&lt;/sup&gt;, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&amp;seq=580 p. 570]&lt;/ref&gt;. Meur a droidigezh zo bet kinniget : &quot;Nann izeloc'h eget muioc'h&quot;, &quot;E-unan enep an holl&quot; hag &quot;A-us an holl&quot; (evel an heol)&lt;ref&gt;{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse &amp; Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].&lt;/ref&gt;, &quot;Hep e bar&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]&lt;/ref&gt;, &quot;Bastus (e-unan) da gement a draoù&quot; pe &quot;Pep tra zo gallus evitañ&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&amp;pg=PA5&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 5].&lt;/ref&gt;.
;''Nec puero gladium''
:&quot;Kleze ebet d'ur paotrig&quot;.
;''Nec spe, nec metu''
:&quot;Hep goanag, hep aon&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans''
:&quot;Den ne vo klevet o komz eus e vezh&quot;.
;''Nemo censetur ignorare legem''
:&quot;Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn&quot;.
;''Nemo me impune lacesset''
:&quot;Den na 'm anoaz digastiz&quot;. Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]].
;''[[Nemo judex in causa sua]]''
:&quot;Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ&quot;.
;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura''
:&quot;Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved&quot;.
;''Neque pessimus neque primus''
:&quot;Na gwashoc'h, na kentañ&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22.
===Ni===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nihil lacrima citius arescit''
:&quot;Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn&quot;.
;''Nihil obstat''
:&quot;N'eus netra a yafe a-enep&quot;. Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel.
;''Nil novi sub sole''
:&quot;Netra nevez dindan an heol&quot;.
;''Nil sine numini''
:&quot;Netra hep bolontez an doueed&quot;. Sturienn Stad [[Colorado]].
===No===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nocumentum documentum''
:&quot;Ur c'hloaz zo ur gentel&quot;.
;''Non bis in idem''
:&quot;Ket div wech en hevelep tra&quot;. Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed.
;''Non causa pro causa''
:&quot;Abeg ebet evit abeg&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : &lt;q&gt; Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù  e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''.
;''[[Noli me tangere]]''
:&quot;Na stok ket ouzhin&quot;. Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17].
;''Nomen est omen''
:&quot;Diougan eo an anv&quot;.
;''Non est otium servis''
:&quot;N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved&quot;.
;''Non est vivere, sed valere vita est''
:&quot;Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h&quot;.  Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15].
;''Non ficta fabula, sed vera historia''
:&quot;N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo&quot;.
;''Non fui, fui, non sum, non curo''
:&quot;Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh&quot;. Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''.
;''Non licet omnibus adire Corinthum''
:&quot;N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos&quot;. [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno.
;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam''
:&quot;N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar&quot;.
;''Non nova sed nove''
:&quot;Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez&quot;.
;''Non omnia possumus omnes''
:&quot;An holl n'hallont ket pep tra&quot;.
;''Non sequitur''
:&quot;Ne heuilh ket&quot;. N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù.
;''Non scholæ, sed vitæ discimus''
:&quot;N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo&quot;.
;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo''
:&quot;N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran&quot;.
;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum''
:&quot;N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad&quot;.
;''Non vini vi no, sed vi no aquæ''
:&quot;N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian&quot;. C'hoari war ar gerioù.
;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem''
:&quot;Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh&quot;. [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1].
;''Nosce te ipsum''
:&quot;En em anavez&quot;. Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] &quot;gnôthi seautón&quot;.
;''Nota bene''
:&quot;Merkit mat&quot;. Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''.
;''Novus ordo seclorum''
:&quot;Urzh nevez ar c'hantvedoù&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5].
===Nu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nulla dies sine linea''
:&quot;Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet&quot;. Reolenn ar skrivagner.
;''Nulla est medicina sine lingua latina''
:&quot;N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin&quot;. Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg.
;''Nulla poena sine lege''
:&quot;Kastiz ebet hep lezenn&quot;. Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn.
;''Nulla regula sine exceptione''
:&quot;N'eus reolenn hep he nemedenn&quot;.
;''Nulla res tam necessaria est quam medicina''
:&quot;N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh&quot;.
;''Nulla rosa sine spinis''
:&quot;N'eus rozenn dizraen ebet&quot;.
;''Nullum gratuitum prandium''
:&quot;N'eus pred digoust ebet&quot;.
;''Nullum malum impunitum''
:&quot;N'eus gwallober digastiz ebet&quot;.
;''Nunc est bibendum''
:&quot;Bremañ emañ evañ&quot;. ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' &quot;evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ&quot; eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]].  — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' &quot;Bremañ eo e ranker mezviñ&quot; a-c'houde marv Myrsilus&lt;ref&gt;{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [http://www.aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']&lt;/ref&gt;.

==O==
;''Opus citatum''
:&quot;Oberenn veneget&quot;. Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ.
;''O tempora, o mores''
:&quot;A amzer, a zoareoù&quot;. Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2].
;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello''
:&quot;En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus&quot;. Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''.
;''Oculi plus vident quam oculus''
:&quot;Meur a lagad a wel gwell eget unan&quot;.
;''Oculos habent et non videbunt''
:&quot;Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket&quot;.
;''Oderint, dum metuant''
:&quot;Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon&quot;.
;''Omne ignotum pro magnifico''
:&quot;Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket.&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']&lt;/ref&gt;  
;''Omne ignotum pro terribili''
:&quot;Spontus eo an holl zañjerioù dianav&quot;.
;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt''
:&quot;An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ&quot;.
;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]]
:&quot;An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh&quot;. A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]].
;''Omnia mecum porto mea''
:&quot;Ma holl vadoù a zougan ganin&quot;. Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8].
;''Omnia mutantur, nihil interit''
:&quot;Pep tra a gemm, netra ne varv&quot; — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165].
;''[[Omnia vincit amor]]''
:&quot;Ar garantez a deu a-benn eus pep tra&quot; — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''.
;''Omnibus viis Romam pervenitur''
:&quot;Da [[Roma]] e kas an holl hentoù&quot;.
;''Omnis homo mendax''
:&quot;An holl dud zo gaouierien&quot;.
;''Omnium artium medicina nobilissima est''
:&quot;A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ&quot;.
;''Optima medicina temperantia est''
:&quot;Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ&quot;.
;''Optimum medicamentum quies est''
:&quot;An diskuizh eo ar gwellañ louzoù&quot;.
;''Optimus magister bonus liber''
:&quot;Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner&quot;.
;''Ora et labora''
:&quot;Ped ha labour&quot;. Sturienn ar [[manac'h|venec'h]].
;''Oratores, bellatores, laboratores''
:&quot;Pedereien, brezelerien, labourerien&quot;. Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.''  [[1010]])

==P==
===Pa===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Panem et circenses]]''
:&quot;[[Bara]] ha c'hoarioù&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81].
;''Passim''
;&quot;E meur a lec'h&quot;. Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn.
;''Pauci sed boni''
:&quot;Nebeut, hogen mat&quot;.
;''Pax melior est quam iustissimum bellum''
:&quot;Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel&quot;.

===Pe===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Par tibi, Roma, nihil''
:&quot;Par dit, [[Roma]], n'eus ket&quot;.
;''[[Pecunia non olet]]''
:&quot;Dic'hwezh eo an arc'hant&quot;. — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]].
;''Per aequa et iniqua''
:&quot;Dre reizh ha direizh&quot;. Ne vern ar priz.
;''Per ardua ad astra''
:&quot;A-dreuz an enebiezh betek ar stered&quot;. [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''.
;''Per aspera ad astra''
:&quot;Dre hentoù serzh trema ar stered&quot;. Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''.
;''Per inania regna''
:&quot;E rouantelezh ar skeudoù&quot;.
;''Per scientiam ad salutem ægroti''
:&quot;Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour&quot;.
;''[[Perinde ac cadaver]]''
:&quot;Evel ur c'horf-marv&quot;.
;''Persona non grata''
:&quot;Den ha n'eo ket c'hoantaet&quot;. A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h.

===Pl===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Plenus venter non studet libenter''
:&quot;Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat&quot;.
;''Plures crapula quam gladius perdidit''
:&quot;Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze&quot;.
===Po===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Post acerba prudenter''
:&quot;Goude ar c'hwervoni, an evezh&quot;. Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro.
;''Post bellum auxilium''
:&quot;Goude ar brezel, ar skoazell&quot;.
;''Post cenam non stare sed mille passus meare''
:&quot;Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed&quot;.
;''Post Cristum natum''
:&quot;Goude ganedigezh Jezuz-Krist&quot;. Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''.
;''Post hoc, ergo propter hoc''
:&quot;Goude-se, neuze dre-se&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : &lt;q&gt; Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''.
;''Post hoc non est propter hoc''
:&quot;Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se&quot;.
;''Post ludos ad seria''
:Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius&quot;.
;''Post mortem nihil est''
:&quot;Goude ar marv n'eus mann&quot;.
;''Post nubila Phoebus''
:&quot;Goude ar c'houmoul, an heol&quot;. Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo&quot;.
;''Post prandium''
:&quot;Goude merenn&quot;.
;''Post proelium praemium''
:&quot;Goude an emgann, ar garedon&quot;.
;''[[Post scriptum]]''
:&quot;Skrivet war-lerc'h&quot;. Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù.
;''Post spinas palma''
:&quot;Goude an drein, ar balmezenn&quot;. Arouez an trec'h eo ar balmezenn.
;''[[Potius mori quam foedari]]''
:&quot;Ar marv kent ar c'housi&quot;. Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]].
===Pr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Pro bono publico''
:&quot;Evit ar mad foran&quot;. Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia.
;''Præsente medico nihil nocet''
:&quot;Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet&quot;.
;''Prævenire melius est quam præveniri''
:&quot;Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget&quot;.
;''Primordia cuncta pavida sunt''
:&quot;Spontus e vez an holl gentaoù&quot;.
;''Primum non nocere''
:&quot;Da gentañ chom hep noazout&quot;. Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]].
;''Primum vivere, deinde philosophari''
:&quot;Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]&quot;.
;''Primus inter pares''
:&quot;An hini kentañ e-touez tud par&quot;. Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''.
;''Prisca latinitas''
:&quot;Henlatin&quot;.
;''Provocatio ad populum''
:&quot;Galv d'ar bobl&quot;. Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]].
;''Publica fama non semper vana''
:&quot;Brud foran ne vez ket atav goullo&quot;.

==Q==
;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''
:&quot;An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar&quot;.
;''Qualis artifex pereo !''
:&quot;Pebezh arzour a varv pa varvan !&quot;. Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1].
;''Qualis pater, talis filius''
:&quot;Hevelep tad, hevelep mab&quot;. &lt;q&gt; Mab e dad eo [[Kadiou]] &lt;/q&gt;.
;''Quando cadet Roma, cadet et mundus''
Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez&quot;. Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' &quot;Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed&quot;. — [[Beda Venerabilis]].
;''Quantum debeatur''
:&quot;Pegement an dle&quot;. Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''.
;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare''
:&quot;Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren&quot;.
;''Qui rogat, non errat''
:&quot;Neb a c'houlenn, ne fazi ket&quot;.
;''Qui scribit, bis legit''
:&quot;Neb a skriv a lenn div wech&quot;. Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat.
;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit''
:&quot;Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle&quot;. — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]&lt;ref&gt;{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Google Books''].&lt;/ref&gt;.
;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia''
:&quot;A zo komzerien divoued ha diarc'hant&quot;. — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472].
;''Quid pro quo''
:&quot;Un dra bennak evit un dra bennak&quot;. Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all.
;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem''
:&quot;N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh&quot;.
;''Quidquid discis, tibi discis''
:&quot;Evidout-te e teskez kement tra a zeskez&quot;.
;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]''
:&quot;Piv a ziwallo an diwallerien ?&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348].
;''Quo fata ferunt''
:&quot;War hentoù an tonkad&quot;. Sturienn [[Bermuda]].
;''[[Quod erat demonstrandum]]''
:&quot;Ar pezh a oa ret anataat&quot;. Berraet alies dre ''Q.E.D.&quot;.
;''Quod licet Iovis, non licet bovis''
:&quot;Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout&quot;. Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin.
;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum''
:&quot;Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all&quot;.
;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle''
:&quot;Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2].
;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?''
:&quot;Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1].
;''Quot homines, tot sententiæ''
:&quot;Kement a dud, kement a alioù&quot;. — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454].

==R==
;''[[Rara avis]]''
:&quot;Al labous dibaot&quot;. Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh.
;''Rarum carum''
:&quot;Ker e vez ar pezh a zo rouez&quot;.
;''Rarus fidus amicus''
:&quot;Rouez eo ar mignon feal&quot;.
;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo''
:&quot;Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue&quot;. — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]&lt;ref&gt;Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.&lt;/ref&gt;. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''.
;''Reductio ad absurdum''
:&quot;Kas da ziskiantegezh&quot;. Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''.
;''Rem acu tetigisti''
:&quot;An dra begek hoc'h eus stoket outañ&quot;. A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. 
;''Repetitio est mater memoriae''
:&quot;An adlavarout eo mamm an eñvor&quot;.
;''Repetitio est mater studiorum''
:&quot;An adlavarout eo mamm ar studioù&quot;.
;''Requiescat in pace''
:&quot;Ra ziskuizho e peoc'h&quot;. Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ.
;''Res judicata pro veritate habetur''
:&quot;Tra barnet zo gwirionez&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet.
;''Res nullius''
:&quot;Tra da zen ebet&quot;. A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak.
;''Res, non verba''
:&quot;An dra, ha n'eo ket gerioù&quot;. A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek &lt;q&gt; Teod hir, dorn berr &lt;/q&gt;.
;''Respice finem''
:&quot;Bez soñj er finvezh&quot;. Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''.
;''Retro Satana !''
:Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''.
;''[[Risus abundat in ore stultorum]]''
:&quot;Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot&quot;.
;''Rixa rixae causa est''
:&quot;Un tabut zo abeg d'unan all&quot;.
;''Roma aeterna''
:&quot;Peurbad eo [[Roma]]&quot;.
;''Roma caput mundi''
:&quot;Penn ar bed eo Roma&quot;.
;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet''
:&quot;Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn&quot;.
;''Rus in Urbe''
:&quot;Maezioù er Gêr&quot;. [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21].

==S==
;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt''
:&quot;Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus&quot;.
;''Salus populi suprema lex''
:&quot;Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ&quot;.  Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8].
;''Sapere aude''
:&quot;Kred gouzout&quot;. Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]&lt;ref&gt;{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}&lt;/ref&gt;.
;''Sapientia est potentia''
:&quot;Ar furnezh zo ur galloud&quot;.
;''Satis eloquentiae, sapientiae parum''
:&quot;Kalz helavarded, nebeut a furnez&quot;. — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4].
;''Scientia potentia est''
;''Scripta manent, verba volant''
:&quot;Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit&quot;. A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''.
:&quot;Ar c'houiziegezh zo ur galloud&quot;.
;''Semel malus, semper malus''
:&quot;Fall ur wech, fall bepred&quot;.
;''Semper fidelis''
:&quot;Feal bepred&quot;. Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]].
;''Semper odoriferis proxima spina rosis''
:&quot;Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus&quot;.
;''[[Senatus Populusque Romanus]]''
:&quot;Ar Sened hag ar Bobl Roman&quot;. Berraet dre ''S.P.Q.R.''&lt;ref&gt;E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].&lt;/ref&gt;.
;''Sermo vulgaris''
:&quot;Yezh ar bobl&quot;, eleze al latin poblek.
;''Serum auxilium post proelium.''
:&quot;Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann&quot;.
;''Serum est post facta consilium''
:&quot;Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober&quot;.
;''Si napo leo viveret, hominem non esset''
:&quot;Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud&quot;.
;''Si non nova, saltem nove''
:&quot;Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare&quot;.
;''Si satis est, multum est''
:&quot;Mard eo a-walc'h, kalz eo'&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI].
;''Si tacuisses, philosophus mansisses''
:&quot;Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]&quot;.
;''Si vis pacem, para bellum''
:&quot;Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel&quot;. Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' &quot;Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel&quot;. — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger].
;''Si vis pacem, para iustitiam''
:&quot;Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis&quot;.
;''[[Sic]]''
:&quot;Evel-se emañ&quot;. Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', &quot;keusteurenn&quot;.
;''Sic cuncta caduca''
:&quot;Evel-se e vez distabil pep tra&quot;.
;''[[Sic et simpliciter]]''
:&quot;Evel-se emañ, ken plaen ha tra&quot;.
;''Sic luceat lux''
:&quot;Ra splanno ar gouloù evel-se&quot;.
;''Sic semper tyrannis''
:&quot;Evel-se bepred d'an diranted&quot;. Sturienn [[Virginia]].
;''[[Sic transit gloria mundi]]''
:&quot;Evel-se e tremen gloar ar bed&quot;. Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.
;''Silentii tutum praemium''
:&quot;Asur eo garedon an tav&quot;. Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù.
;''Similia similibus curantur''
:&quot;Dre ar seurt e pareer ar seurt&quot;. Pennaenn an [[homeopatiezh]]&lt;ref&gt;Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' &quot;heñvel&quot; ha πάθος ''páthos'' &quot;ar pezh a c'houzañver&quot;.&lt;/ref&gt;.
;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est''
:&quot;Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz&quot;. Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10].
;''Sine anno et loco''
:&quot;Hep bloaz na lec'h&quot;. A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne.
;''Sine die''
:&quot;Hep deiz&quot;. Hep resisaat pegoulz.
;''Sine labore non erit panis in ore''
:&quot;Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù&quot;.
;''Solem lucerna non ostenderent''
:&quot;Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern&quot;.
;''Soli sol soli''
:&quot;An heol hepken&quot;.
;''Spes salutis''
:&quot;Goanag ar savete&quot;.
;''Spoliatis arma supersunt''
:&quot;An armoù a chom da neb a zo dibourc'het&quot;. Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]&lt;ref&gt;{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}&lt;/ref&gt;.
;''sqq.''
:Berradur eus ''sequunturque'', &quot;hag ar re da heul&quot; en un dave. Da skouer : &quot;pajenn 123 ''sqq.''&quot;.
;''Stat sua cuique dies''
:&quot;Da bep unan e zedevezh dezhañ&quot;.
;''Statu quo''
:Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. 
;''[[Statu quo ante bellum]]''
:&quot;Evel ma oa an traoù kent ar brezel&quot;. A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel.
;''Stricto sensu''
:&quot;Er ster strizh&quot;.
;''Stultorum infinitus est numerus''
:&quot;Dreistkont eo niver an dioded&quot;. — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15].
;''Stupete, gentes''
:&quot;Bezit souezhet, tudoù&quot;. ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]&lt;/ref&gt;
;''Substine et abstine''
:&quot;Gouzañv hag en em vir&quot;. Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]].
;''Substructiones insanae''
:&quot;Danenframmoù diskiant&quot;. Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']&lt;/ref&gt;.
;''Sui generis''
:&quot;Eus e seurt-eñ&quot;. Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez.
;''Summa cum laude''
:&quot;Gant ar brasañ enor&quot;. Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''.
;''Summum ius, summa iniuria''
:&quot;Ar reishañ, an direishañ&quot;. Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33].
;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas''
:&quot;Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri&quot;. Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', &quot;Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended&quot;.
;''Supremumque 'vale' ''
:&quot;Un 'adeo' diwezhañ&quot; distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62].
;''Sursum corda !''
:&quot;Savit, kalonoù !&quot;. A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon.
;''Sutor ne supra crepidam''
:&quot;Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez&quot;. Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' &quot;[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez&quot; e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all.
;''Suum cuique''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' &quot;Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', &quot;reiñ da bep unan e hini&quot;, a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''.

==T==
;''Tarde venientibus ossa''
:&quot;D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern&quot;. A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann.
;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis''
:&quot;Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto&quot;. Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' &quot;pep tra a gemm, netra ne varv&quot; gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165].
;''Tempori servire''
:&quot;En em ober diouzh an degouezhioù&quot;.
;''Ter''
:&quot;Teir gwech&quot;.
;''Terminus''
:&quot;Diwezh&quot;.
;''Testis unus, testis nullus''
:&quot;Un test hepken, test ebet&quot;. Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h.
;''Timeo Danaos et dona ferentis''
:&quot;Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù&quot;. — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49].
;''Timeo hominem unius libri''
:&quot;Aon am bez rak den ul levr hepken.&quot; Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''.
;''Titulus crucis''
:&quot;Talbenn ar groaz&quot;. Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'&quot;.
;''Tres faciunt collegium''
:&quot;Tri a ra ur strollad&quot;. Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur.
[[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]]
;''Tu quoque, mi fili''
:&quot;Te ivez, ma mab&quot;. Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon'').

==U==
===Ub===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Uberrima fides''
:&quot;Fonnusañ feiz&quot;. Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta.
;''Ubi amici ibidem opes''
:&quot;El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh&quot;.
;''Ubi amor, ibi dolor''
:&quot;El lec'h ma vez karantez e vez poan&quot;. 
;''Ubi bene, ibi patria''
:&quot;El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro&quot;.
;''Ubi commoda, ibi incommoda''
[[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]]
;''Ubi concordia, ibi victoria''
:&quot;El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h&quot;. [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez.
;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli''
:&quot;El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù&quot;.
;''Ubi dubium, ibi libertas''
:&quot;El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz&quot;.
;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio''
:&quot;El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn&quot;.
;''Ubi est, mors, victoria tua ?''
:&quot;Marv, pelec'h emañ da drec'h ?&quot;
;''Ubi feuda, ibi demania''
:&quot;El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani&quot;. Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]].
;''Ubi fumus, ibi ignis''
:&quot;El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan&quot;. &lt;q&gt; Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled &lt;/q&gt;.
;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus''
:&quot;El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ&quot;.
;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit''
:&quot;El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas&quot;. Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien.
;''Ubi maior minor cessat''
:&quot;Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv&quot;.
;''Ubi mel ibi apes''
:&quot;El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan&quot;.
;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia''
:&quot;El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez&quot;. Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]].
;''Ubi periculum''
:&quot;El lec'h (m'emañ an) dañjer&quot;. Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab&lt;ref&gt;{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].&lt;/ref&gt;.
;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis''
:&quot;El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù&quot;.
;''Ubi societas, ibi ius''
:&quot;El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir&quot;. N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù.
;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant''
:&quot;El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h&quot;.
;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?''
:&quot;Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?&quot;. Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304191815/http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].&lt;/ref&gt;. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [https://web.archive.org/web/20150430193006/http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis''].
;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia''
:&quot;El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia&quot;. Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh.
===Ul===
[[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]]
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ultima cave''
:&quot;Douj d'an hini ziwezhañ.&quot; Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]].
;''Ultima ratio regum''
:&quot;Diwezhañ arguzenn ar rouaned&quot;. An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]].
;''Ultra posse nemo obligatur''
:&quot;N'eo an dic'hallus rekis da zen&quot;. 
;''Ultra vires''
:&quot;Dreist ar galloudoù&quot;.
;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis''
:&quot;Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto&quot;.
===Um===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Umbram facere alicui rei''
:&quot;Bannañ ur skeud war un dra bennak&quot;. Da lavaret eo e vougañ.
;''Umbram suam metuere''
:&quot;Kaout aon rak e skeud&quot;.
===Un===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Una hirundo non facit ver''
:&quot;Ur wennili ne ra ket an hañv&quot;. Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h.
;''Una nota super la, semper est canendum fa''
:&quot;Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa&quot;. Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]&lt;/ref&gt;.
;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione''
:&quot;Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ.
;''Una salus victis, nullam sperare salutem''
:&quot;Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet&quot;.
;''Una tantum''
:&quot;Unan hepken&quot;. Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel.
;''Unguibus et rostro''
:&quot;Gant an ivinoù hag ar pigos&quot;. En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]].
;''Unicuique suum''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''.
;''Unitas virtute''
:&quot;An unaniezh a ra an nerzh&quot;.
;''Universalia sunt nomina post rem''
:&quot;Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù&quot;. Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an &quot;denelezh&quot; a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]].
;''Universalia sunt realia ante rem''
:&quot;Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù&quot;. Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an &quot;denelezh&quot;, zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien.
;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)''
:&quot;En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus&quot;. Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo &quot;Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet&quot;. Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez &quot;An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest&quot;. Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello&quot;. Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster.
;''Unum castigabis, centum emendabis''
:&quot;Mar kastizez unan e reizhi kant&quot;. Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien.
;''Unus inter pares''
:&quot;Unan e-touez tud par&quot;. Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''.
;''Unus lanius non timet multas oves''
:&quot;Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus&quot;.
;''Unus omnium parens mundus est''
:&quot;Ar bed eo tad nemetañ an holl&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28].
;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]''
:&quot;Unan evit an holl, an holl evit unan&quot;. Sturienn [[Suis]].
;''Unus testis, nullus testis''
:&quot;Un test, test ebet&quot;. Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken.

===Ur===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Urbi et orbi]]''
:&quot;D'ar Gêr ha d'ar bed&quot;. A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr.
;''Urticae proxima saepe rosa est''
:&quot;Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus&quot;.
===Us===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia''
:&quot;Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez&quot;. — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1].
;''Usque ad finem''
:&quot;Betek an diwezh&quot;. Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''.
;''Usque ad effusionem sanguinis''
:&quot;Betek skuilh ar gwad&quot;. &lt;q&gt; Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad &lt;/q&gt; eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù.
;''Usque ad sideras, usque ad inferos''
:&quot;Eus ar stered betek an ifernioù&quot;.
;''Usus magister est optimus''
:&quot;An ober eo ar gwellañ mestr&quot;.
;''Usus sine fructu potest''
:&quot;Gallus eo an implij hep ar frouezh&quot;. — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&amp;pg=PA535&amp;lpg=PA535&amp;dq=usus+sine+fructu+potest&amp;source=bl&amp;ots=fBkmSG2ajQ&amp;sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&amp;ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=usus%20sine%20fructu%20potest&amp;f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1].
===Ut===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ut ameris, ama''
:&quot;Evit bezañ karet, kar&quot;.
;''Ut ameris, amabilis esto''
:&quot; Evit bezañ karet, bez hegarat&quot;.
;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas''
:&quot;Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79].
;''Ut pictura poesis''
:&quot;Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361].
;''Ut quiescat Atlas''
:&quot;Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Ut sementem feceris, ita metes''
:&quot;Evel ho po hadet ez eostot&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261].
;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis''
:&quot;Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr&quot;.
;''Utile per inutile non vitiatur''
:&quot;Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ.
;''Uti, non abuti''
:&quot;Ober, ha n'eo ket reober&quot;.
; &quot;[[Uti possidetis]]&quot;
;''Ut supra''
:&quot;Evel (meneget) uheloc'h&quot;.

===Ux===
;''Uxori dilectae''
:&quot;D'am gwreg karet&quot;. ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''&lt;ref&gt;{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}&lt;/ref&gt;.

==V==
;''V.S.L.M''
:Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h.
;''V. V. V. V. V.''
:Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', &quot;dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved&quot;. Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat.
===Va===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Vacatio legis''
:&quot;Ezvezañs al lezenn&quot;.
;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam''
:&quot;Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez&quot;. — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6].
;''Vade in pace''
:&quot;Kae e peoc'h&quot;. Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn.
;''Vade mecum''
:&quot;Deus ganin&quot;. Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den.
;''Vade retro Satana''
:&quot;Tec'h alese, Satan !&quot;. Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33].
;''Vae soli''
:&quot;Gwa an den an-unan&quot;. ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' &quot;gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav&quot; eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10].
;''Væ victis''
: ''Gwa ar re drec'het&quot;. A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48].
;''Vaga est fortuna''
:&quot;Kemm-digemm eo ar chañs&quot;.
;''Vale''
:&quot;Chom yac'h&quot;. Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]].
;''Vanitas vanitatum omnis vanitas''
:&quot;Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra&quot;. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]].
;''Vare, legiones redde !''
:&quot;[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !&quot;. Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23].
;''Varia vita est''
:&quot;Kemm-digemm eo ar vuhez&quot;.
;''Variorum''
:&quot;Gant a bep seurt&quot;. Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]''
;''Varitatio delectat''
:&quot;Plijus e vez ar c'hemm&quot;.
;''Varium et mutabile semper femina''
:&quot;Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav&quot;. — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570].

===Ve===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Velle est posse''
:&quot;Youlañ a zo gallout&quot;. &lt;q&gt; Neb a venn a c'hall &lt;/q&gt;.
;''Veni vidi vici''
:&quot;Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus&quot;. A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3].
;''Venia aetatis''
:&quot;Brient an oad&quot;. Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz&lt;ref&gt;{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&amp;pg=PA760&amp;lpg=PA760&amp;dq=venia+aetatis&amp;source=bl&amp;ots=sTLsU1hx9x&amp;sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&amp;ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=venia%20aetatis&amp;f=false p. 760-b].&lt;/ref&gt;.
;''Venia sit dicto''
:&quot;Lavaret hep dismegañsiñ an doue&quot;. — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ.
;''Ventis secundis, tene cursum''
:&quot;Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red&quot;.
;''Vera causa''
:&quot;:(Ar) gwir abeg&quot;.
;''Verae amicitiae sempiternae est''
:&quot;Peurbadus eo ar vignoniezh wirion&quot;.
;''Verba docent, exempla trahunt''
:&quot;Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù&quot;.
;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat''
:&quot;Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get&quot;.
;''Verbatim''
:&quot;Ger-ha-ger&quot;. [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' &quot;ger&quot;, liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=verbatim&amp;searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].&lt;/ref&gt;.
;''Verba volant, scripta manent''
:&quot;Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom&quot;. en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''.
;''Vere papa mortuus est''
:&quot;E gwirionez, marv eo ar pab&quot;. Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]].
;''Veritas odium parit''
:&quot;Ar wirionez a c'han ar gasoni&quot;. Pe : &quot;Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez&quot;. &lt;q&gt; Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus &lt;/q&gt;.
;''Veritas odium parit, obsequium amicos''
:&quot;Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned&quot;.
;''Vestigia terrent''
:&quot;Aon am eus rak al louc'hoù&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].&lt;/ref&gt;.
;''Vestis virum facit''
:&quot;An dilhad a ra an den&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)&lt;ref&gt;{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&amp;pg=PA240&amp;lpg=PA240&amp;dq=vestis+virum+facit&amp;source=bl&amp;ots=SvHvh1kxAJ&amp;sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&amp;ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&amp;q=vestis%20virum%20facit&amp;f=false p. 240]&lt;/ref&gt;.
;''Veto''
:&quot;Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)&quot;. Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak.
;''Vexata quaestio''
:&quot;Goulenn skoemp&quot;. A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh.
===Vi===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Vi veri universum vivus vici]]''
:&quot;Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved&quot;. ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])&lt;ref&gt;{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}&lt;/ref&gt;.
;''Via''
:&quot;Hent&quot;. Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster &quot;o tremen dre&quot; ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]].
;''Via crucis''
:&quot;Hent ar groaz&quot;.
;''Via antique via est tuta''
:&quot;An hent kozh eo an hent asur&quot;.
;''Via trita via tuta''
:&quot;An hent uzet eo an hent asur&quot;.
;''Vice versa''
:&quot;En daou du a bep eil&quot;.
;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni''
:&quot;Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]&quot;. — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128].
;''Vide infra''
:&quot;Gwelit (amañ) izeloc'h&quot;. Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken.
;''Vide supra''
:&quot;Gwelit (amañ) uheloc'h&quot;. Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken.
;''Video meliora proboque deteriora sequor''
:&quot;Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran&quot;. Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21].
;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus''
:&quot;Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien&quot;. — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&amp;pg=PA114&amp;lpg=PA114&amp;dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&amp;source=bl&amp;ots=3BVoONFQ8p&amp;sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&amp;ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&amp;f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum].
;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt''
:&quot;Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket&quot;. N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn.
;''Vilicus ne sit ambulator''
:&quot;Ar feurmer n'eo ket ur pourmener&quot;. — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2].
;''Vim vi repellere licet''
:&quot;Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh&quot;. Evit en em zifenn.
;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis''
:&quot;Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket&quot;. Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma.  — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51].
;''Vindica te tibi''
:&quot;Azgoulenn da-unan&quot;. Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1].
;''Vinum animi speculum''
:&quot;Melezour an ene eo ar gwin&quot;. Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion.
;''Vinum aqua miscere''
:&quot;Lakaat dour er gwin&quot;. Bezañ izeloc'h e gribenn.
;''Vinum et musica laetificant cor''
:&quot;Gwin ha sonerezh a laouena ar galon&quot;. 
;''Vir bonus dicendi peritus''
:&quot;Un den mat a oar komz&quot;. Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]].
;''Vir ex virtute''
:&quot;An den dre ar vertuz&quot;. Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp.
;''Vires acquirit eundo''
:&quot;Nerzh a zastum en ur vont&quot;. Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175].
;''Virgo intacta''
:&quot;Gwerc'h dibistik&quot;. Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel.
;''Viribus unitis''
:&quot;Nerzhioù an unaniezh&quot;. &lt;q&gt; Kant neudenn / A ra kordenn &lt;/q&gt;.
;''Virtus post nummos''
:&quot;Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant&quot;.
;''Virtus unita fortior''
:&quot;An nerzh eo vertuz an unaniezh&quot;. Sturienn [[Angola]].
[[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Virtute siderum tenus''&lt;br&gt;''Aeronautica Militare'', Italia&lt;/div&gt;]]
;''Virtute siderum tenus''
:&quot;Gant kadarnded trema ar stered&quot;. Sturienn [[aerlu]] [[Italia]].
;''Vis comica''
:&quot;An nerzh fentus&quot;. Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin.
;''Vis consili expers mole ruit sua''
:&quot;An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65].
;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias''
:&quot;Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus&quot;. — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21].
;''[[Vis grata puellae]]''
:&quot;Feulster c'hoantaet gant ar plac'h&quot;. Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' &quot;Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed&quot; — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674].
;''Vis maior''
:&quot;Rediezh vuiek&quot;.
;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile''
:&quot;Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn&quot;. Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&amp;id=_vPKvaXuU-0C&amp;q=ars+longa#v=snippet&amp;q=ars%20longa&amp;f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1].
;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum''
:&quot;Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V].
;''Vita mutatur non tollitur''
:&quot;Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket&quot;. Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&amp;pg=PA743&amp;lpg=PA743&amp;dq=messe+des+morts+en+latin&amp;source=bl&amp;ots=6IXTVZAHK7&amp;sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&amp;ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&amp;q=tollitur&amp;f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].&lt;/ref&gt;.
;''Vitiantur et vitiant''
:&quot;Siek ha sier&quot;. Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
;''Vitiantur sed non vitiant''
:&quot;Siek hogen ket sier&quot;. Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
;''Vive et me ama''
:&quot;Bev ha kar ac'hanon &quot;. A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''.
;''Vivere est cogitare''
:&quot;Prederiañ eo bevañ&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111].
;''Vive valeque''
:&quot;Bev ha bez yac'h&quot;. A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5].
;''Vivit sub pectore vulnus''
:&quot;Er galon e vev ar c'hloaz&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67].
;''Vixit''
:&quot;Bevet en (he) deus&quot;. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.
===Vo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]]
;''Volenti non fit iniuria''
:&quot;Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet&quot;. Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all.
;''Vota superis reddite''
:&quot;Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII].
;''Votum Solvit Libens Merito''
:&quot;A galon vat en deus graet hervez e c'houestl&quot;. A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies.
;''Vox clamantis in deserto''
:&quot;Ar vouezh o huchal en dezerzh&quot;. Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? »  A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : &quot;mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire&quot; — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3].  
;''Vox populi vox dei''
:&quot;Mouezh Doue eo mouezh ar bobl&quot;. Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus &quot;mouezh an dud goulennataet&quot; gant ar ''[[media]]''.
===Vu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]]
;''Vulgare amici nomen sed rara est fides''
:&quot;Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX].
;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur''
:&quot;Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot; /&gt;
;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]''
:&quot;An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh&quot;. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies.
;''[[Vulpes et uva]]''
:&quot;Al louarn hag ar rezin&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva''].
;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]''
:&quot;Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket&quot;. — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2].
;''Vultus est index animi ''
:&quot;Melezour an [[ene]] eo an dremm&quot;.

==Daveoù==
===Levrioù===
;{{en}} 
*Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}}
*Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W)
;{{fr}}
*C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes&quot;. 1828
*Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}}
*Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}}
*Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}}
*Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}}
===Kenrouedad===
*{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel.
*{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs'']
*{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín'']
*{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)]
*{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&amp;op=list_content&amp;eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines'']

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

==Gwelet ivez==
*[[Lavaroù latin ar gwir]]

[[Rummad:Rolloù]]
[[Rummad:Lavaroù latin]]</text>
      <sha1>ad94ay7gws3539wu8gsj6lmpgd9bg30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dilastezer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33334</id>
    <revision>
      <id>2200487</id>
      <parentid>2027713</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T23:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5360" sha1="qn5hxrj4uf524bak5dvoqjg6n9bdy01" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Cropduster spraying pesticides.jpg|thumb|right|250px|Karr-nij o strewiñ dilastezerien war ar parkeier.]]
'''Dilastezer''' eo an anv hollek roet d’an holl [[danvez]]ioù naturel pe [[kevanaoz]]el gouest da gontrolañ, da zedennañ, da argas, da zistrujañ pa da enebiñ ouzh diorroadur ar boudoù bev ([[mikrob]]où, loened ha plant) a vez sellet oute evel noazus evit al labour-douar, an naetadurezh publik (da skouer ar [[c’hwil-du|c’hwiled-du]] en tier), ar yec’hed publik (an [[amprevan]]ed [[arvevat]] ([[laou]], [[c’hwen]]) pe a zegas kleñvedoù evel [[terzhienn-ar-paludoù]] hag ar [[bakteri]] kontammus eus an dour distrujet gant [[klor]]), yec’hed al loened, pe an tachennoù n’int ket gounezet (hentoù, aerborzhioù, hentoù-houarn, rouedadoù tredan...).

Ledanoc’h hag hollekoc’h eo ar ger « dilastezer » evit an anv « produioù fitoyec’hedel » rak talvezout a ra ivez evit an holl broduioù implijet evit stourm ouzh holl an organegoù anvet noazus, pe mall o c’has (da skouer ar c’habelloù-touseg a c’hallfe labezañ koadaj un ti) hag al louzeier evit al loened a dalvez da wareziñ ar chatal, ar jiber pe al loened doñv (da skouer, an troioù-c’hoûg enep ar [[c’hwen]] evit ar chas).

== Levrlennadur ==
* {{fr}} [http://www.inra.fr/l_institut/missions_et_strategie/les_missions_de_l_inra/eclairer_les_decisions/pesticides_agriculture_et_environnement/ Danevell an INRA diwar an dilastezerien]
* {{fr}}[http://www.pesticides-lelivre.com/ Fabrice Nicolino &amp; François Veillerette, ''Pesticides : Révélations sur un scandale français''. Fayard, 2006]
* Greene, Stanley A.; Pohanish, Richard P. (editors), ''Sittig's Handbook of Pesticides and Agricultural Chemicals'', SciTech Publishing, Inc, 2005, ISBN 0-8155-1516-2
* Hamilton, Denis; Crossley, Stephen (editors), ''Pesticide residues in food and drinking water'', J. Wiley, 2004, ISBN 0-471-48991-3
* Hond, Frank et.al., ''Pesticides: problems, improvements, alternatives'', Blackwell Science, 2003, ISBN 0-632-05659-2
* Kegley, Susan E.; Wise, Laura J., ''Pesticides in fruits and vegetables'', University Science Books, 1998, ISBN 0-935702-46-6
* Miller, G. Tyler Jr. (2002). ''Living in the Environment'' (12th Ed.). Belmont: Wadsworth/Thomson Learning. ISBN 0-534-37697-5
* Watson, David H. (editor), ''Pesticide, veterinary and other residues in food'', Woodhead Publishing, 2004, ISBN 1-85573-734-5
* Ware, George W.; Whitacre, David M., ''Pesticide Book'', Meister Publishing Co, 2004, ISBN 1-892829-11-8

== Pennadoù-skrid ==
* Walter A. Alarcon, et.al., « Acute Illnesses Associated With Pesticide Exposure at Schools », ''Journal of the American Medical Association'', miz Gouere 2005, levrenn 294, pajenn 455–465
* Anderson DW, Hickey JJ, Risebrough RW, Hughes DF, Christensen RE. « Significance of chlorinated hydrocarbon residues to breeding pelicans and cormorants. » ''The Canadian Field-Naturalist''. 1969; 83:91–112.
* Janofsky, Michael, [http://www.nytimes.com/2006/08/04/washington/04pest.html accessdate = 2006-08-24  « E.P.A. Recommends Limits on Thousands of Uses of Pesticides »], ''New York Times'', 4 a viz Eost 2006
* Janofsky, Michael, « Unions Say E.P.A. Bends to Political Pressure », [http://www.nytimes.com/2006/08/02/washington/02pest.html New York Times], 2006-08-02
* Jocelyn Kaiser, « Endocrine Disrupters Trigger Fertility Problems in Multiple Generations », ''Science'', June 2005, levrenn 308, pajenn 1391-1392
* Jocelyn Kaiser, « House Would Foil Human Pesticide Studies », ''Science'', miz Mae 2005, levrenn 308, pajenn 1234
* Paul Webster, « Study Finds Heavy Contamination Across Vast Russian Arctic », ''Science'', Dec 2004, levrenn 306, pajenn 1875
* Erik Stokstad, « EPA Criticized for Study of Child Pesticide Exposure », ''Science'', Nov 2004, levrenn 306, pajenn 961
* Laura Helmuth, « Pesticide Causes Parkinson's in Rats », ''Science'', Nov 2000, levrenn 290, pajenn 1068
* David Adam, « Pesticide use linked to Parkinson's disease », ''Nature'', Nov 2000, levrenn 408, pajenn 125
== Liammoù diavaez ==
=== Riskloù ===
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20110430000116/http://www.observatoire-pesticides.fr/ Arsellva gall an dilastezerien]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070506200325/http://www.dgccrf.minefi.gouv.fr/04_dossiers/consommation/controles_alimentaires/actions/pesticide0806.htm Eveshaerezh dilerc’hioù an DGCCRF]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20070928212034/http://www.pesticides.be/pdf/epidemio-pesticides.pdf dilastezerien ha epidemiologiezh ar c’hrign-bev]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20071022205144/http://www.pasteur-lille.fr/images/images_expertises/images_eau/RAPPORT%20FINAL.pdf Ur studi diwar-benn an dilastezerien en dour glav]
* {{fr}} [http://www.actu-environnement.com/ae/news/airparif_pesticide_pollution_paris_2962.php4 Pennad-skrid diwar-benn ur studiadenn gant Airparif diwar-benn an dilastezerien en aer e 2007]
=== Diazoù stlenn ===
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20100722023626/http://www.dive.afssa.fr/agritox/index.php Tirtouroù fizik-ha-kimiek ha pistriouriezh diwar-benn an dialstezerien]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20071015073105/http://www.hclrss.demon.co.uk/ Anvioù boutin ha frammoù kimiek an dilastezerien]

== Notennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:dilastezerioù|*]]</text>
      <sha1>qn5hxrj4uf524bak5dvoqjg6n9bdy01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roll ar melestradurezhioù o deus embannet timbroù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42868</id>
    <revision>
      <id>2200497</id>
      <parentid>2200099</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:57:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanjee</username>
        <id>563</id>
      </contributor>
      <comment>/* Okeania */</comment>
      <origin>2200497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17521" sha1="0vum06ubqy5hu7nbfc6tg5545re2d38" xml:space="preserve">Setu roll ar melestradurezhioù o deus embannet [[Timbr|timbroù]].

== [[Afrika]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Tiriad gall pobloù Afar hag Issa|Tiriad gall pobloù Afar hag Issa]]
*[[Timbroù Afrika ar C’heheder C’hall|Afrika ar C'heheder C'hall]]
*[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg C'hall|Afrika ar C'hornaoueg C'hall]]
*[[Timbroù Afrika ar C'hornaoueg Spagnol|Afrika ar C’hornaoueg Spagnol]]
*[[Timbroù Afrika bortugalek|Afrika bortugalek]]
*[[Timbroù Afrika ar Reter alaman|Afrika ar Reter alaman]]
*[[Timbroù Afrika ar Reter italian|Afrika ar Reter italian]]
*[[Timbroù Afrika ar Reter saoz|Afrika ar Reter saoz]]
*[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|La Agüera]]
*[[Timbroù Aljeria|Aljeria]]
*[[Timbroù Anjouan|Anjouan]]
*[[Timbroù Aod an Aour|Aod an Aour]]
*[[Timbroù Aod an Niger|Aod an Niger]]
*[[Timbroù Djibouti|Aod c'hall ar Somalianed]]
*[[Timbroù Ascension|Ascension]]
*[[Timbroù Basoutoland|Basoutoland]]
*[[Timbroù Bechuanaland|Bechuanaland]]
*[[Timbroù Cyrenaica|Benghazi]]
*[[Timbroù Benin|Benin]]
*[[Timbroù Biafra|Biafra]]
*[[Timbroù Botswana|Botswana]]
*[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Cabo Juby]]
*[[Timbroù Cyrenaica|Cyrenaica]]
*[[Timbroù Benin|Dahomey]]
*[[Timbroù Diego-Suárez|Diego-Suárez]]
*[[Timbroù Djibouti|Djibouti]]
*[[Timbroù Egipt|Egipt]]
*[[Timbroù Egipt - Burevioù gall|Egipt - Burevioù gall]]
*[[Timbroù Elobey, Annobón ha Corrisco|Elobey, Annobón ha Corrisco]]
*[[Timbroù Enez ar Reünion|Enez ar Reünion]]
*[[Timbroù Enezeg an Azorez|Enezeg an Azorez]]
*[[Timbroù Eritrea|Eritrea]]
*[[Timbroù Fernando Poo|Fernando Poo]]
*[[Timbroù Fezzan Ghadames|Fezzan Ghadames]]
*[[Timbroù Gabon|Gabon]]
*[[Timbroù Gambia|Gambia]]
*[[Timbroù Ginea ar C’heheder|Ginea ar C’heheder]]
*[[Timbroù Ginea Frañs|Ginea Frañs]]
*[[Timbroù Ginea spagnol|Ginea spagnol]]
*[[Timbroù Griqualand|Griqualand]]
*[[Timbroù Ifni|Ifni]]
*[[Timbroù Inhambane|Inhambane]]
*[[Timbroù Itron Varia Madagaskar|Itron Varia Madagaskar]]
*[[Timbroù Joubaland|Joubaland]]
*[[Timbroù Kab ar Spi Mat|Kab ar Spi Mat]]
*[[Timbroù Su Kasaï|Su Kasaï]]
*[[Timbroù Katanga|Katanga]]
*[[Timbroù Kenya|Kenya]]
*[[Timbroù Kenya hag Ouganda|Kenya hag Ouganda]]
*[[Timbroù Kenya Ouganda Tanganyika|Kenya Ouganda Tanganyika]]
*[[Timbroù Kionga|Kionga]]
*[[Timbroù Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika|Kompagnunezh Vreizh-Veur evit Su-Afrika]]
*[[Timbroù Kongo Frañs|Kongo Frañs]]
*[[Timbroù Kongo Grenn|Kongo Grenn]]
*[[Timbroù Kongo Velgia|Kongo Velgia]]
*[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Republik Demokratel Kongo]]
*[[Timbroù Kreizafrika|Kreizafrika]]
*[[Timbroù Kreizafrika saoz|Kreizafrika saoz]]
*[[Timbroù Lagos|Lagos]]
*[[Timbroù Lesotho|Lesotho]]
*[[Timbroù Lourenço Marques|Lourenço Marques]]
*[[Timbroù Maouritania|Maouritania]]
*[[Timbroù Maroko spagnol|Maroko spagnol]]
*[[Timbroù Mervent Afrika|Mervent Afrika]]
*[[Timbroù Moheli|Moheli]]
*[[Timbroù Mozambik|Mozambik]]
*[[Timbroù Postoù prevez Mozambik|Postoù prevez Mozambik]]
*[[Timbroù Namibia|Namibia]]
*[[Timbroù Natal|Natal]]
*[[Timbroù Niger|Niger]]
*[[Timbroù Nosy Be|Nosy Be]]
*[[Timbroù Nyasaland|Nyasaland]]
*[[Timbroù Obock|Obock]]
*[[Timbroù an Oubangi-Chari|Oubangi-Chari]]
*[[Timbroù Bro-Orañje|Bro-Orañje]]
*[[Timbroù Quelimane|Quelimane]]
*[[Timbroù Republik Nevez Suafrika|Republik Nevez Suafrika]]
*[[Timbroù Rio Muni|Rio Muni]]
*[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Rio de Oro]]
*[[Timbroù Rodezia|Rodezia]]
*[[Timbroù Rodezia an Norzh|Rodezia an Norzh]]
*[[Timbroù Rodezia ar Su|Rodezia ar Su]]
*[[Timbroù Rodezia ha Nyasaland|Rodezia ha Nyasaland]]
*[[Timbroù Ruanda-Urundi|Ruanda-Urundi]]
*[[Timbroù Sahara ar C'hornôg|Sahara ar C'hornôg]]
*[[Timbroù Sechelez|Sechelez]]
*[[Timbroù Senegal|Senegal]]
*[[Timbroù Senegal-Uhel ha Niger|Senegal-Uhel ha Niger]]
*[[Timbroù Senegambia ha Niger|Senegambia ha Niger]]
*[[Timbroù Somalia|Somalia]]
*[[Timbroù Somalia italian|Somalia italian]]
*[[Timbroù Somaliland saoz|Somaliland saoz]]
*[[Timbroù Soudan c'hall|Soudan c'hall]]
*[[Timbroù Stellaland|Stellaland]]
*[[Timbroù Stadoù emren Suafrika|Stadoù emren Suafrika]]
*[[Timbroù Swaziland|Swaziland]]
*[[Timbroù Tanganyika|Tanganyika]]
*[[Timbroù Tchad|Tchad]]
*[[Timbroù Tete|Tete]]
*[[Timbroù Transvaal|Transvaal]]
*[[Timbroù Tripolitania|Tripolitania]]
*[[Timbroù Republik Demokratel Kongo|Zair]]
*[[Timbroù Zambezia|Zambezia]]
*[[Timbroù Zambia|Zambia]]
*[[Timbroù Zanzibar - Burevioù gall|Zanzibar - Burevioù gall]]
*[[Timbroù Zanzibar|Zanzibar]]
*[[Timbroù Zimbabwe|Zimbabwe]]
*[[Timbroù Zoulouland|Zoulouland]]
&lt;/div&gt;

== [[Amerika]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Anguilla|Anguilla]]
*[[Timbroù Antigua|Antigua]]
*[[Timbroù an Antilhez Bihanañ saoz|Antilhez Bihanañ saoz]]
*[[Timbroù Antilhez Danmark|Antilhez Danmark]]
*[[Timbroù an Antilhez Nederlandat|Antilhez Nederlandat]]
*[[Timbroù Antilhez Spagn|Antilhez Spagn]]
*[[Timbroù Aruba|Aruba]]
*[[Timbroù Bahamas|Bahamas]]
*[[Timbroù Barbuda|Barbuda]]
*[[Timbroù Belize|Belize]]
*[[Timbroù Bermuda|Bermuda]]
*[[Timbroù Bolivia|Bolivia]]
*[[Timbroù Brunswick-Nevez|Brunswick-Nevez]]
*[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Caicos]]
*[[Timbroù Chile|Chile]]
*[[Timbroù Corrientes|Corrientes]]
*[[Timbroù Costa Rica|Costa Rica]]
*[[Timbroù Curaçao|Curaçao]]
*[[Timbroù Dominika|Dominika]]
*[[Timbroù an Douar-Nevez|Douar-Nevez]]
*[[Timbroù Inizi Grenadinez (norzh)|Inizi Grenadinez (norzh)]]
*[[Timbroù Inizi Grenadinez (su)|Inizi Grenadinez (su)]]
*[[Timbroù Greunland|Greunland]]
*[[Timbroù Guatemala|Guatemala]]
*[[Timbroù Gwadeloup|Gwadeloup]]
*[[Timbroù Gwiana c'hall|Gwiana c'hall]]
*[[Timbroù Gwiana saoz|Gwiana saoz]]
*[[Timbroù Honduras Breizh-Veur|Honduras Breizh Veur]]
*[[Timbroù Inini|Inini]]
*[[Timbroù Inizi Cayman|Inizi Cayman]]
*[[Timbroù Inizi Gwerc’h Breizh-Veur|Inizi Gwerc’h Breizh-Veur]]
*[[Timbroù Inizi Maloù|Inizi Maloù]] 
*[[Timbroù Jamaika|Jamaika]]
*[[Timbroù Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver|Kolombia Breizh-Veur hag Enez Vancouver]]
*[[Timbroù Martinik|Martinik]]
*[[Timbroù Montserrat|Montserrat]]
*[[Timbroù Nevis|Nevis]]
*[[Timbroù Panama|Panama]]
*[[Timbroù Paraguay|Paraguay]]
*[[Timbroù Perou|Perou]]
*[[Timbroù Enez ar Priñs-Edward|Enez ar Priñs-Edward]]
*[[Timbroù Sant Kitts|Sant Kitts]]
*[[Timbroù Sant Kitts ha Nevis|Sant Kitts ha Nevis]]
*[[Timbroù Santez-Lusia|Santez-Lusia]]
*[[Timbroù Sant-Martin|Sant-Martin]]
*[[Timbroù Sant-Pêr-ha-Mikelon|Sant-Pêr-ha-Mikelon]]
*[[Timbroù Sant Visant|Sant Visant]]
*[[Timbroù Skos Nevez|Skos Nevez]]
*[[Timbroù Stadoù-Unanet Kolombia|Stadoù-Unanet Kolombia]]
*[[Timbroù Surinam|Surinam]]
*[[Timbroù Tobago|Tobago]]
*[[Timbroù Inizi Turks ha Caicos|Inizi Turks ha Caicos]]
&lt;/div&gt;

== [[Antarktika]] hag all ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Antarktika - Tiriad Breizh-Veur|Antarktika - Tiriad Breizh-Veur]]
*[[Timbroù Antarktika – Tiriad Bro-C’hall|Antarktika - Tiriad Bro-C'hall]]
*[[Timbroù Tiriad Zeland-Nevez|Antarktika - Tiriad Zeland-Nevez]]
*[[Timbroù Georgia ar Su|Georgia ar Su]]
*[[Timbroù Saint Helena|Saint Helena]]
*[[Timbroù Tristan da Cunha|Tristan da Cunha]]
&lt;/div&gt;

== [[Azia]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Abc'hazia|Abc'hazia]]
*[[Timbroù Afghanistan|Afghanistan]]
*[[Timbroù Âlwâr|Âlwâr]]
*[[Timbroù Annam ha Tonkin|Annam ha Tonkin]]
*[[Timbroù Armenia|Armenia]]
*[[Timbroù Azerbaidjan|Azerbaidjan]]
*[[Timbroù Bahawalpour|Bahawalpour]]
*[[Timbroù Bangkok|Bangkok]]
*[[Timbroù Bamra|Bamra]]
*[[Timbroù Barwani|Barwani]]
*[[Timbroù Batoum|Batoum]]
*[[Timbroù Bhopal|Bhopal]]
*[[Timbroù Bhor|Bhor]]
*[[Timbroù Bijawar|Bijawar]]
*[[Timbroù Borneo an Norzh|Borneo an Norzh]]
*[[Timbroù Bouchir|Bouchir]]
*[[Timbroù Brunei|Brunei]]
*[[Timbroù Bundi|Bundi]]
*[[Timbroù Chamba|Chambâ]]
*[[Timbroù Datia|Datia]]
*[[Timbroù Dhâr|Dhâr]]
*[[Timbroù Dungarpour|Dungarpour]]
*[[Timbroù Faridkot|Faridkot]]
*[[Timbroù Formoza (Taiwan)|Formoza (Taiwan)]]
*[[Timbroù Gwalior|Gwalior]]
*[[Timbroù Ginea-Nevez ar C'hornaoueg|Ginea-Nevez ar C'hornaoueg]]
*[[Timbroù Holkar|Holkar]]
*[[Timbroù Hong Kong|Hong Kong]]
*[[Timbroù Hyderabad|Hyderabad]]
*[[Timbroù Idar|Idar]]
*[[Timbroù Indez Breizh-Veur|Indez Breizh-Veur]]
*[[Timbroù Indez-Sina c'hall|Indez-Sina c'hall]]
*[[Timbroù India - Tiriadoù gall|India - Tiriadoù gall]]
*[[Timbroù Jaipour|Jaipour]]
*[[Timbroù Jammu-ha-Kachmir|Jammu-ha-Kachmir]]
*[[Timbroù Jasdan|Jasdan]]
*[[Timbroù Jhalawar|Jhalawar]]
*[[Timbroù Jhind|Jhind]]
*[[Timbroù Jorjia|Jorjia]]
*[[Timbroù Kambodja|Kambodja]]
*[[Timbroù Kazac'hstan|Kazac'hstan]]
*[[Timbroù Kedah|Kedah]]
*[[Timbroù Kiav-Tchou|Kiav-Tchou]]
*[[Timbroù Kirgizstan|Kirgizstan]]
*[[Timbroù Kishangârh|Kishangârh]]
*[[Timbroù Kochin|Kochin]]
*[[Timbroù Kochin-Sina|Kochin-Sina]]
*[[Timbroù Labuan|Labuan]]
*[[Timbroù Las Bela|Las Bela]]
*[[Timbroù Inizi Maldivez|Inizi Maldivez]]
*[[Timbroù Manchukuo|Manchukuo]]
*[[Timbroù Morvi|Morvi]]
*[[Timbroù Nabha|Nabha]]
*[[Timbroù Nandgam|Nandgam]]
*[[Timbroù Nowanuggur|Nowanuggur]]
*[[Timbroù Orcha|Orcha]]
*[[Timbroù Ouzbekistan|Ouzbekistan]]
*[[Timbroù Pahang|Pahang]]
*[[Timbroù Pakhoi|Pakhoi]]
*[[Timbroù Pakistan|Pakistan]]
*[[Timbroù Patiala|Patiala]]
*[[Timbroù Penang|Penang]]
*[[Timbroù Perak|Perak]]
*[[Timbroù Perlis|Perlis]]
*[[Timbroù Pounch|Pounch]]
*[[Timbroù Rajpipla|Rajpipla]]
*[[Timbroù RSKS Treuzkaokazek|RSKS Treuzkaokazek]]
*[[Timbroù Rusia - Impalaeriezh|Rusia - Impalaeriezh]]
*[[Timbroù Inizi Ryūkyū|Inizi Ryūkyū]]
*[[Timbroù Sabah|Sabah]]
*[[Timbroù Sarawak|Sarawak]]
*[[Timbroù Sina – Burevioù alaman|Sina – Burevioù alaman]]
*[[Timbroù Sina - Burevioù gall|Sina - Burevioù gall]]
*[[Timbroù Sina - Burevioù italian|Sina - Burevioù italian]]
*[[Timbroù Sina – Burevioù rusian|Sina – Burevioù rusian]]
*[[Timbroù Sina - Burevioù saoz|Sina - Burevioù saoz]]
*[[Timbroù Sirmoor|Sirmoor]]
*[[Timbroù Soruth|Soruth]]
*[[Timbroù Tadjikistan|Tadjikistan]]
*[[Timbroù Tibet|Tibet]]
*[[Timbroù Timor ar Reter|Timor ar Reter]]
*[[Timbroù Touva|Touva]]
*[[Timbroù Travancore|Travancore]]
*[[Timbroù Turkmenistan|Turkmenistan]]
*[[Timbroù Viet Nam ar Su|Viet Nam ar Su]]
*[[Timbroù Wadhwan|Wadhwan]]
&lt;/div&gt;

== [[Europa (kevandir)|Europa]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Alamagn - Impalaeriezh|Alamagn - Impalaeriezh]]
*[[Timbroù Alamagn - Republik Weimar|Alamagn - Republik Weimar]]
*[[Timbroù Alamagn - IIIde Reich|Alamagn - IIIde Reich]]
*[[Timbroù Alamagn – Melestradurezh Kevredidi an Eil Brezel-bed|Alamagn – Prantad 1945-1949]]
*[[Timbroù Alamagn ar C’hornaoueg|Alamagn ar C’hornaoueg]]
*[[Timbroù Alamagn ar Reter|Alamagn ar Reter]]
*[[Timbroù Aldernez|Aldernez]]
*[[Timbroù Allenstein|Allenstein]]
*[[Timbroù Andorra|Andorra]]
*[[Timbroù Arad|Arad]]
*[[Timbroù Fiume|(Inizi) Arbe ha Veglia]]
*[[Timbroù Asturiez ha Leon|Asturiez ha Leon]]
*[[Timbroù Aunus|Aunus]]
*[[Timbroù Baden|Baden]]
*[[Timbroù Barcelona|Barcelona]]
*[[Timbroù Bavaria|Bavaria]]
*[[Timbroù Belarus|Belarus]]
*[[Timbroù Bergedorf|Bergedorf]]
*[[Timbroù Berlin ar Reter|Berlin ar Reter]]
*[[Timbroù Bohemia ha Moravia|Bohemia ha Moravia]]
*[[Timbroù Bosnia ha Herzegovina|Bosnia ha Herzegovina]]
*[[Timbroù Brunswick|Brunswick]]
*[[Timbroù Campione|Campione]]
*[[Timbroù Danzig|Danzig]]
*[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Dedeagh]]
*[[Timbroù Elzas ha Loren|Elzas ha Loren]]
*[[Timbroù Epira|Epira]]
*[[Timbroù Eupen ha Malmedy|Eupen ha Malmedy]]
*[[Timbroù Euskal Herria|Euskal Herria]]
*[[Timbroù Fiume|Fiume]]
*[[Timbroù Gagaouzia|Gagaouzia]]
*[[Timbroù Galitsia|Galitsia]]
*[[Timbroù Gres|Gres]]
*[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Gres - Burevioù gall]]
*[[Timbroù Gwernenez|Gwernenez]]
*[[Timbroù Hamburg|Hamburg]]
*[[Timbroù Hannover|Hannover]]
*[[Timbroù Heligoland|Heligoland]]
*[[Timbroù Ikaria|Ikaria]]
*[[Timbroù Ingria|Ingria]]
*[[Timbroù an Inizi Åland|Inizi Åland]]
*[[Timbroù Inizi Mor Egea|Inizi Mor Egea]]
*[[Timbroù an Inizi Faero|Inizi Faero]]
*[[Timbroù Inizi Mor Ionian|Inizi Mor Ionian]]
*[[Timbroù Istria|Istria]]
*[[Timbroù Republik Sokial Italia|Republik Sokial Italia]]
*[[Timbroù Italia|Italia]]
*[[Timbroù Iwerzhon|Iwerzhon]]
*[[Timbroù Jerzenez|Jerzenez]]
*[[Timbroù Jibraltar|Jibraltar]]
*[[Timbroù Karelia|Karelia]]
*[[Timbroù Karintia|Karintia]]
*[[Timbroù Katalonia|Katalonia]]
*[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Kavala]]
*[[Timbroù Kengevread Norzh Alamagn|Kengevread Norzh Alamagn]]
*[[Timbroù Keoded Dieub Lubeck|Keoded Dieub Lubeck]]
*[[Timbroù Kiprenez|Kiprenez]]
*[[Timbroù Kosovo|Kosovo]]
*[[Timbroù Kreta|Kreta]]
*[[Timbroù Kreta - Burevioù aostrian|Kreta - Burevioù aostrian]]
*[[Timbroù Kreta - Burevioù gall|Kreta - Burevioù gall]]
*[[Timbroù Kreta – Burevioù italian|Kreta - Burevioù italian]]
*[[Timbroù Kreta – Burevioù rusian|Kreta – Burevioù rusian]]
*[[Timbroù Kreta – Burevioù saoz|Kreta – Burevioù saoz]]
*[[Timbroù Kroatia|Kroatia]]
*[[Timbroù Lemnos|Lemnos]]
*[[Timbroù Liechtenstein|Liechtenstein]]
*[[Timbroù Lituania|Lituania]]
*[[Timbroù Bro-Ljubljana|Bro-Ljubljana]]
*[[Timbroù Rouantelezh Lombardia-Veneto|(Rouantelezh) Lombardia-Veneto]]
*[[Timbroù Makedonia|Makedonia]]
*[[Timbroù Manav|Manav]]
*[[Timbroù Marienwerder|Marienwerder]]
*[[Timbroù Mecklenbourg|Mecklenbourg]]
*[[Timbroù Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg|Mecklenbourg-Pomerania ar C'hornaoueg]]
*[[Timbroù Lituania|Memel]]
*[[Timbroù Modena|Modena]]
*[[Timbroù Moldova|Moldova]]
*[[Timbroù Montenegro|Montenegro]]
*[[Timbroù Mytilíni|Mytilíni]]
*[[Timbroù Oldenburg|Oldenburg]]
*[[Timbroù Parma|Parma]]
*[[Timbroù Polonia|Polonia]]
*[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Port Lagos]]
*[[Timbroù Portugal|Portugal]]
*[[Timbroù Prusia|Prusia]]
*[[Timbroù Roenland-Pfalz|Roenland-Pfalz]]
*[[Timbroù Romagna|Romagna]]
*[[Timbroù Roumelia ar Reter|Roumelia ar Reter]]
*[[Timbroù Saarland|Saarland]]
*[[Timbroù Saksonia|Saksonia]]
*[[Timbroù Samos|Samos]]
*[[Timbroù Sardigna|Sardigna]]
*[[Timbroù Enez Saseno|(Enez) Saseno]]
*[[Timbroù Rouantelezh an Div Sikilia|(Rouantelezh) an Div Sikilia]]
*[[Timbroù Rusia - Impalaeriezh|Rusia - Impalaeriezh]]
*[[Timbroù Silezia|Silezia]]
*[[Timbroù Slovenia|Slovenia]]
*[[Timbroù Slovakia|Slovakia]]
*[[Timbroù Spagn|Spagn]]
*[[Timbroù Stadoù ar Pab|Stadoù ar Pab]]
*[[Timbroù Sveden|Sveden]]
*[[Timbroù Szeged|Szeged]]
*[[Timbroù Tchekoslovakia|Tchekoslovakia]]
*[[Timbroù Tiriad Dieub Trieste|Tiriad Dieub Trieste]]
*[[Timbroù Thessalia|Thessalia]]
*[[Timbroù Thüringen|Thüringen]]
*[[Timbroù Thurn ha Taksis|Thurn ha Taksis]]
*[[Timbroù Toskana|Toskana]]
*[[Timbroù Udine|Udine]]
*[[Timbroù Ukraina ar C'hornaoueg|Ukraina ar C'hornaoueg]]
*[[Timbroù Gres - Burevioù gall|Vathy]]
*[[Timbroù Venezia Giulia|Venezia Giulia]]
*[[Timbroù Wenden|Wenden]]
*[[Timbroù Württemberg|Württemberg]]
*[[Timbroù Zadar|Zadar]]
&lt;/div&gt;

== [[Okeania]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Aitutaki|Aitutaki]]
*[[Timbroù Aostralia ar Su|Aostralia ar Su]]
*[[Timbroù Inizi Cook|Inizi Cook]]
*[[Timbroù Inizi Fidji|Inizi Fidji]]
*[[Timbroù Gilbert hag Ellice|Gilbert hag Ellice]]
*[[Timbroù Ginea-Nevez|Ginea-Nevez]]
*[[Timbroù Enez ar Gouraleg Vras|Enez ar Gouraleg Vras]]
*[[Timbroù Guam|Guam]]
*[[Timbroù Hawaii|Hawaii]]
*[[Timbroù Hebridez-Nevez|Hebridez-Nevez]]
*[[Timbroù an Inizi Karolina|Inizi Karolina]]
*[[Timbroù Kiribati|Kiribati]]
*[[Timbroù Inizi Mariana|Inizi Mariana]]
*[[Timbroù Inizi Marshall|Inizi Marshall]]
*[[Timbroù Mikronezia|Mikronezia]]
*[[Timbroù Inizi Gwalarn ar Mor Habask|Inizi Gwalarn ar Mor Habask]]
*[[Timbroù Nauru|Nauru]]
*[[Timbroù Niue|Niue]]
*[[Timbroù Palau|Palau]]
*[[Timbroù Papoua|Papoua]]
*[[Timbroù Penrhyn|Penrhyn]]
*[[Timbroù Inizi Pitcairn|Inizi Pitcairn]]
*[[Timbroù Queensland|Queensland]]
*[[Timbroù Rarotonga|Rarotonga]]
*[[Timbroù Inizi Salomon|Inizi Salomon]]
*[[Timbroù Samoa ar C’hornaoueg|Samoa ar C’hornaoueg]]
*[[Timbroù Tahiti|Tahiti]]
*[[Timbroù Tasmania|Tasmania]]
*[[Timbroù Tiriadoù gall Okeania|Tiriadoù gall Okeania]]
*[[Timbroù Tuvalu|Tuvalu]]
*[[Timbroù Vanuatu|Vanuatu]]
*[[Timbroù Victoria|Victoria]]
*[[Timbroù Wallis-ha-Futuna|Wallis-ha-Futuna]]
*[[Timbroù Zeland-Nevez|Zeland-Nevez]]
&lt;/div&gt;

== [[Reter-Kreiz]] ==
&lt;div style=&quot;column-count:5;&quot;&gt;
*[[Timbroù Abou Dhabi|Abou Dhabi]]
*[[Timbroù Aden|Aden]]
*[[Timbroù Sandjak Alexandretta|(Sandjak) Alexandretta]]
*[[Timbroù Arabia Saoudat|Arabia Saoudat]]
*[[Timbroù Bro warezet Arabia ar Su|Arabia ar Su]]
*[[Timbroù Dubai|Dubai]]
*[[Timbroù Emirelezhioù Arab Unanet|Emirelezhioù Arab Unanet]]
*[[Timbroù Rouantelezh Hedjaz|Rouantelezh Hedjaz]]
*[[Timbroù Kastellórizo|Kastellórizo]]
*[[Timbroù Katar|Katar]]
*[[Timbroù Kilikia|Kilikia]]
*[[Timbroù Kurdistan|Kurdistan]]
*[[Timbroù Manama|Manama]]
*[[Timbroù Nedjed|Nedjed]]
*[[Timbroù Enez Rouad|Enez Rouad]]
*[[Timbroù ar Sav-Heol|Sav-Heol - Burevioù estren]]
*[[Timbroù Smyrna|Smyrna]]
*[[Timbroù Stadoù an Arsav-brezel|Stadoù an Arsav-brezel]]
*[[Timbroù Tiriad an Alawited|Tiriad an Alawited]]
*[[Timbroù Treuzjordania|Treuzjordania]]
*[[Timbroù Yemen|Yemen]]
*[[Timbroù Yemen an Norzh|Yemen an Norzh]]
*[[Timbroù Yemen ar Su|Yemen ar Su]]
&lt;/div&gt;

== Pennad kar ==
*[[Istor an timbroù]]

[[Rummad:Timbrouriezh]]
[[Rummad:Timbroù hervez ar vro| ]]</text>
      <sha1>0vum06ubqy5hu7nbfc6tg5545re2d38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kornôg Bengal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55494</id>
    <revision>
      <id>2200491</id>
      <parentid>2188976</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T06:24:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="3yoowfizgl7e0hgdz2n9ymxphzfpvx8" xml:space="preserve">[[Restr:India West Bengal locator map.svg|right|250 px|thumb|Kornôg Bengal en India]]
[[Restr:Panthera tigris tigris.jpg|thumb|200px|right|An [[tigr]], arouez Bengal]]
'''Kornôg Bengal''' (পশ্চিমবঙ্গ ''Poshchim Bônggo'' e [[banglaeg]], distaget /poʃtʃim bɔŋɡo/) zo unan eus [[Stadoù ha tiriadoù India|stad]]où Unaniezh [[India]]. En-dro dezhi emañ [[Bangladesh]] er reter, [[Assam]], [[Sikkim]] ha [[Bhoutan]] er biz, [[Orissa]] er mervent, [[Jharkhand]] ha [[Bihar]] er c’hornôg, ha [[Nepal]] er gwalarn. Er c’hreisteiz emañ [[Pleg-mor Bengal]]. [[Bangladesh]] ha Kornôg Bengal a ya, asambles, d’ober un unanenn istorel ha sevenadurel : [[Bengal]].

Ouzhpenn 80 milion a dud zo o vevañ e Kornôg Bengal. E-keñver poblañs ez eo ar pevare stad vrasañ en India, met an hini gentañ eo pa seller ouzh stankter an dud. [[Kolkata]] eo ar gêr-benn.

Yezh ofisiel ar stad eo ar [[banglaeg]] (pe ''bengali''), yezh an darn vrasañ eus an dud enni (85 %); bihanniveroù a gomz yezhoù all evel [[hindeg]] (7 %), [[ourdoueg]] (2 %) ha yezhoù all c'hoazh ([[santaleg]], [[nepaleg]]...).

Etre an {{VIIIvet}} hag an {{XIIIvet kantved}} e oa poblet ar rannved-mañ gant [[Hindouegezh|hindoued]]. Goude se e voe ar vro e dalc’h an [[islam]]. An dud kentañ eus [[Europa]] a erruas e-pad ar {{XVvet kantved}}. Dont a reas India a-bezh, tamm-ha-tamm, da vezañ un drevadenn [[Rouantelezh Unanet|saoz]]. 

Krouet e oa bet stad Kornôg Bengal e [[1947]] pa oa deuet India da vezañ digabestr ha pa oa bet rannet India ha Pakistan da vont d’ober div stad distag. Neuze e oa bet rannet Bengal e div lodenn : Kornôg Bengal, annezet gant hindoued dreist-holl, en India, pa oa reter Bengal, annezet gant muzulmaned dreist-holl, o vont d’ober lodenn [[reter Pakistan]] (aet da vezañ Bangladesh diwezhatoc’h). E-pad meur a viz e voe milionoù a dud o vont da glask repu eus an eil bro d’eben.

Diazezet eo armerzh Kornôg Bengal war al [[labour-douar]] dreist-holl. Kreñv eo ar strolladoù politikel eus an tu kleiz er vro, hag abaoe bloavezhioù eo renet gant un emglev strolladoù eus an tu kleiz, kaset war-raok gant [[Strollad Komunour India (Marksour)]]. 

== Tud eus Kornôg Bengal ==
* [[Satyajit Ray]]
* [[Ravi Shankar]]
* [[Rabindranath Tagore]]
* [[Amartya Sen]]

== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Category:West Bengal}}
* [https://web.archive.org/web/20030424103314/http://www.wbgov.com/ Lec'hienn gouarnamant  Kornôg Bengal] (e saozneg)
* [http://www.wbtourism.com West Bengal Tourism]

{{StadoùIndia}}

[[Rummad:Stadoù India]]</text>
      <sha1>3yoowfizgl7e0hgdz2n9ymxphzfpvx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buoc'h-vor vrizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60230</id>
    <revision>
      <id>2200493</id>
      <parentid>1602574</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Magnefl</username>
        <id>8822</id>
      </contributor>
      <comment>foto</comment>
      <origin>2200493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="f73bm8669awz8zyfvx2b8q7aa6949gp" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen |Buoc'h-vor vrizh |Aplysia punctata.jpg}}
{{Taxobox Phylum | Mollusca}}
{{Taxobox Classis | Gastropoda}}
{{Taxobox Ordo | Anaspidea}}
{{Taxobox Familia | Aplysiidae}}
{{Taxobox Genus | Aplysia}}
{{Taxobox Anv skiantel |Aplysia punctata| Cuvier, [[1803]]}}
{{Taxobox Echu}}
[[File:Aplysia punctata-s.jpg|thumb|upright]]

Ar '''vuoc'h-vor vrizh''' (''Aplysia punctata''), liester: '''saout-mor brizh''', zo ur [[blotvil]] [[gasteropod]].

== Doareoù pennañ ==
Betek 30 cm eo he hirder ha 4 cm he [[krogenn|c'hrogenn]] diabarzh treuzwelus. He liv zo diouzh ar [[bezhin]] a zebr : du, gell, ruz...

Dozviñ a ra miliadoù a vioù gwarezet en ur gouhin stumm ur vuzhugenn dezhañ ha laosket war ar bezhin.

== Annez ==
Bevañ a ra er [[meurvor Atlantel]], e [[mor Breizh]], e [[mor an Hanternoz]], er [[mor Baltek]] hag er [[mor Kreizdouar]].

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Aplysia punctata}}

[[Rummad:Divellkeineged]]
[[Rummad:Blotviled]]</text>
      <sha1>f73bm8669awz8zyfvx2b8q7aa6949gp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200499</id>
      <parentid>2200493</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>dilec'hiañ 1 skeudenn</comment>
      <origin>2200499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="oe3sov7fv5nkmwprcj6pr370wmr41ih" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen |Buoc'h-vor vrizh |Aplysia punctata.jpg}}
{{Taxobox Phylum | Mollusca}}
{{Taxobox Classis | Gastropoda}}
{{Taxobox Ordo | Anaspidea}}
{{Taxobox Familia | Aplysiidae}}
{{Taxobox Genus | Aplysia}}
{{Taxobox Anv skiantel |Aplysia punctata| Cuvier, [[1803]]}}
{{Taxobox Echu}}
Ar '''vuoc'h-vor vrizh''' (''Aplysia punctata''), liester: '''saout-mor brizh''', zo ur [[blotvil]] [[gasteropod]].

== Doareoù pennañ ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
| [[File:Aplysia punctata-s.jpg|frameless]]
|
:Betek 30 cm eo he hirder ha 4 cm he [[krogenn|c'hrogenn]] diabarzh treuzwelus. He liv zo diouzh ar [[bezhin]] a zebr : du, gell, ruz...

:Dozviñ a ra miliadoù a vioù gwarezet en ur gouhin stumm ur vuzhugenn dezhañ ha laosket war ar bezhin.
|}
== Annez ==
Bevañ a ra er [[meurvor Atlantel]], e [[mor Breizh]], e [[mor an Hanternoz]], er [[mor Baltek]] hag er [[mor Kreizdouar]].

==Liammoù diavaez==
{{Commonscat|Aplysia punctata}}

[[Rummad:Divellkeineged]]
[[Rummad:Blotviled]]</text>
      <sha1>oe3sov7fv5nkmwprcj6pr370wmr41ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Proviñs Brescia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60980</id>
    <revision>
      <id>2200524</id>
      <parentid>2038614</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T11:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="fbsto98nhxj57jqkk1nyilwzni3a9ta" xml:space="preserve">{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style=&quot;margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | &lt;big&gt;Proviñs Brescia&lt;/big&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Skeudenn:Brescia posizione.png|250px]]&lt;br&gt;Lec'hiadur en Italia
|- 
|Stad 
|{{Italia}}
|-
|Rannvro
|{{R. Lombardia}}
|-
| '''[[Yezh ofisiel]]'''
| [[Italianeg]]
|-
| '''[[Kêr-benn]]'''
| [[Brescia]]
|-
| '''Berradur'''
|BS
|-
| '''Prezidant ar broviñs'''&lt;br /&gt;&lt;small&gt;''(presidente)''&lt;/small&gt;||Daniele Molgora ([[PdL]]-[[Lega Nord]]) 
|-
|'''Gorread'''
|4 783 km²
|-
|'''Poblañs'''&lt;br /&gt; -Stankter
|1 228 784 &lt;small&gt; (11.2008) &lt;/small&gt;&lt;br /&gt; 250 a./km²
|-
|'''Lec'hienn'''
| [https://web.archive.org/web/20110820160838/http://www3.provincia.brescia.it/ Pr. Brescia]
|}

'''Proviñs Brescia''' zo ur proviñs eus [[Lombardia]], en [[Italia]], ha kêr [[Brescia]] eo ar pennlec'h.

== Istor ==
''Republik Brescia'' a voe savet eno e 1797.

== Kumunioù  Proviñs Brescia ==
206 kumun zo er broviñs.

=== Kumunioù pennañ Proviñs Brescia ===
* Andon : [https://web.archive.org/web/20080516014128/http://demo.istat.it/bilmens2007gen/index02.html Istat, 31.03.2008]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot;
!style=&quot;background:#CCF&quot;| Renk
&lt;!--!style=&quot;background:#CCF&quot;| Skoed-ardamez-- © --&gt;
!style=&quot;background:#CCF&quot;| Kumun
!style=&quot;background:#CCF&quot;| Annezidi
!style=&quot;background:#CCF&quot;| Gorread&lt;br&gt;(km²)
!style=&quot;background:#CCCCFF&quot;|Stankter&lt;br&gt; (ann/km²)
!style=&quot;background:#CCCCFF&quot;|Uhelder&lt;br&gt;(m)
|-
|'''1°'''
&lt;!--|-- © --&gt;
|[[Brescia]]
|189.564
|90,68
|2092
|149
|-
|'''2°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Desenzano del Garda-Stemma.png|30px]]-- © --&gt;
|[[Desenzano del Garda]]
|26.737
|60,1
|443
|67
|-
|'''3°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Lumezzane-Stemma.png|30px]]-- © --&gt;
|[[Lumezzane]]
|23.956
|31
|773
|457
|-
|'''4°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Montichiari-Stemma.png|30px]]-- © --&gt;
|[[Montichiari]]
|22.006
|89
|247
|108
|-
|'''5°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Palazzolo sull'Oglio-Stemma.png|25px]]-- © --&gt;
|[[Palazzolo sull'Oglio]]
|19.226
|23,06
|833
|166
|-
|'''6°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Chiari-Stemma.png|30px]]-- © --&gt;
|[[Chiari]]
|18.404
|38
|483
|145
|-
|'''7°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Ghedi-Stemma.png|20px]]-- © --&gt;
|[[Ghedi]]
|17.800
|60
|296
|85
|-
|'''8°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Rovato-Stemma.png|30px]]-- © --&gt;
|[[Rovato]]
|16.900
|26,1
|642
|192
|-
|'''9°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Gussago-Stemma.png|25px]]-- © --&gt;
|[[Gussago]]
|16.239
|25
|647
|190
|-
|'''10°'''
&lt;!--|[[Skeudenn:Travagliato-Stemma.png|25px]]-- © --&gt;
|[[Travagliato]]
|15.781
|17
|744
|85
|-
|}

{{Proviñsoù Lombardia}}
[[Rummad:Proviñsoù Italia|Brescia]]
[[Rummad:Proviñsoù Lombardia|Brescia]]
{{Kumunioù Proviñs Brescia}}</text>
      <sha1>fbsto98nhxj57jqkk1nyilwzni3a9ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ennetières-en-Weppes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67653</id>
    <revision>
      <id>2200488</id>
      <parentid>2196602</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T00:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8254" sha1="csb9q09pmrudc0ofubhmas8djenuw10" xml:space="preserve">{{Labour zo}}

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|+&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;  &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #adafda&quot; |'''Kumunioù Frañs'''
|-
|- align=&quot;center&quot;
|Anv 
|'''Ennetières-en-Weppes'''
|- align=&quot;center&quot;
|Skoed
|[[Skeudenn:Blason de la ville de Ennetières-en-Weppes (59) Nord-France.svg|90px]]
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hiadur Ennetières-en-Weppes e [[Kanton Lomme]] hag en [[Arondisamant Lille]]
|[[Skeudenn:Ennetières-en-Weppes.jpg|220px]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
|{{Frañs}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Departamant]] 
|{{FR-Norzh}} 
|- align=&quot;center&quot;
|[[Bro hengounel]] 
|
|- align=&quot;center&quot;
|[[Arondisamant]] 
|[[Arondisamant Lille|Lille]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Etrekumuniezh]] 
| Lille Métropole Communauté urbaine 
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kanton]] 
|[[Kanton Lomme|Lomme]] 
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kod INSEE]] 
|59196
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kod-post]] 
|59320 
|- align=&quot;center&quot;
|Maer 
|Michel Courouble  
|- align=&quot;center&quot;
|Amzer-gefridi 
|[[2008]]-[[2014]]
|- align=&quot;center&quot;
|Gorread
|10,44&amp;nbsp;km²
|- align=&quot;center&quot;
|Led
|50° 38' 07&quot; Norzh 
|- align=&quot;center&quot;
|Hed
|02° 56' 32&quot; Reter
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder kreiz 
|.. m
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder bihanañ 
|18 m
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder brasañ 
|49 m
|- align=&quot;center&quot;
|Poblañs hep kontoù doubl
|1 088 &lt;small&gt;(2007)&lt;/small&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|Stankter
|104 a./km²
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hienn ar gumun
|[https://web.archive.org/web/20200319164643/http://www.ennetieres-en-weppes.com/  Ennetières-en-Weppes] 
|-
|}
'''Ennetières-en-Weppes''' a zo ur gumun eus [[departamant gall]] [[Norzh (departamant)|Norzh]] e [[Bro-C'hall]]. 
== Istor ==
=== {{XXvet}} kantved ===
'''[[Brezel-bed kentañ]]''': roet e voe ar [[Kroaz-vrezel 1914-1918|Groaz-vrezel 1914-1918]] d'ar gumun e [[1920]] 
&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20170303083543/http://pages14-18.mesdiscussions.net/pages1418/forum-pages-histoire/communes-decorees-guerre-sujet_7632_2.htm Pages 14-18]&lt;/ref&gt;.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
{|
|[[Skeudenn:Ennetières-en-Weppes - Eglise (1).JPG|left|thumb|180px| Iliz katolik ''Saint Martin'']]
|}
== Douaroniezh ==
== Emdroadur ar boblañs 1793-2007 ==
&lt;timeline&gt;
Colors=						
  id:lightgrey value:gray(0.9)						
  id:darkgrey value:gray(0.7)						
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)						
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)						
ImageSize  = width:800 height:350						
PlotArea   = left:50 bottom:30 top:30 right:50						
DateFormat = x.y						
Period =from:0 till:2300						
TimeAxis   = orientation:vertical						
AlignBars  = justify						
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:300 start:0						
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:150 start:0						
						
BackgroundColors = canvas:sfondo						
BarData=						
  bar:1791						
  bar:1792						
  bar:1793						
  bar:1794						
  bar:1795						
  bar:1796						
  bar:1797						
  bar:1798						
  bar:1799						
  bar:1800 text:1800						
  bar:1801						
  bar:1802						
  bar:1803						
  bar:1804						
  bar:1805						
  bar:1806						
  bar:1807						
  bar:1808						
  bar:1809						
  bar:1810						
  bar:1811						
  bar:1812						
  bar:1813						
  bar:1814						
  bar:1815						
  bar:1816						
  bar:1817						
  bar:1818						
  bar:1819						
  bar:1820 text:1820						
  bar:1821						
  bar:1822						
  bar:1823						
  bar:1824						
  bar:1825						
  bar:1826						
  bar:1827						
  bar:1828						
  bar:1829						
  bar:1830						
  bar:1831						
  bar:1832						
  bar:1833						
  bar:1834						
  bar:1835						
  bar:1836						
  bar:1837						
  bar:1838						
  bar:1839						
  bar:1840 text:1840						
  bar:1841						
  bar:1842						
  bar:1843						
  bar:1844						
  bar:1845						
  bar:1846						
  bar:1847						
  bar:1848						
  bar:1849						
  bar:1850						
  bar:1851						
  bar:1852						
  bar:1853						
  bar:1854						
  bar:1855						
  bar:1856						
  bar:1857						
  bar:1858						
  bar:1859						
  bar:1860 text:1860						
  bar:1861						
  bar:1862						
  bar:1863						
  bar:1864						
  bar:1865						
  bar:1866						
  bar:1867						
  bar:1868						
  bar:1869						
  bar:1870						
  bar:1871						
  bar:1872						
  bar:1873						
  bar:1874						
  bar:1875						
  bar:1876						
  bar:1877						
  bar:1878						
  bar:1879						
  bar:1880 text:1880						
  bar:1881						
  bar:1882						
  bar:1883						
  bar:1884						
  bar:1885						
  bar:1886						
  bar:1887						
  bar:1888						
  bar:1889						
  bar:1890						
  bar:1891						
  bar:1892						
  bar:1893						
  bar:1894						
  bar:1895						
  bar:1896						
  bar:1897						
  bar:1898						
  bar:1899						
  bar:1900 text:1900						
  bar:1901						
  bar:1902						
  bar:1903						
  bar:1904						
  bar:1905						
  bar:1906						
  bar:1907						
  bar:1908						
  bar:1909						
  bar:1910						
  bar:1911						
  bar:1912						
  bar:1913						
  bar:1914						
  bar:1915						
  bar:1916						
  bar:1917						
  bar:1918						
  bar:1919						
  bar:1920 text:1920						
  bar:1921						
  bar:1922						
  bar:1923						
  bar:1924						
  bar:1925						
  bar:1926						
  bar:1927						
  bar:1928						
  bar:1929						
  bar:1930						
  bar:1931						
  bar:1932						
  bar:1933						
  bar:1934						
  bar:1935						
  bar:1936						
  bar:1937						
  bar:1938						
  bar:1939						
  bar:1940 text:1940						
  bar:1941						
  bar:1942						
  bar:1943						
  bar:1944						
  bar:1945						
  bar:1946						
  bar:1947						
  bar:1948						
  bar:1949						
  bar:1950						
  bar:1951						
  bar:1952						
  bar:1953						
  bar:1954						
  bar:1955						
  bar:1956						
  bar:1957						
  bar:1958						
  bar:1959						
  bar:1960 text:1960						
  bar:1961						
  bar:1962						
  bar:1963						
  bar:1964						
  bar:1965						
  bar:1966						
  bar:1967						
  bar:1968						
  bar:1969						
  bar:1970						
  bar:1971						
  bar:1972						
  bar:1973						
  bar:1974						
  bar:1975						
  bar:1976						
  bar:1977						
  bar:1978						
  bar:1979						
  bar:1980 text:1980						
  bar:1981						
  bar:1982						
  bar:1983						
  bar:1984						
  bar:1985						
  bar:1986						
  bar:1987						
  bar:1988						
  bar:1989						
  bar:1990						
  bar:1991						
  bar:1992						
  bar:1993						
  bar:1994						
  bar:1995						
  bar:1996						
  bar:1997						
  bar:1998						
  bar:1999						
  bar:2000 text:2000						
  bar:2001						
  bar:2002						
  bar:2003						
  bar:2004						
  bar:2005						
  bar:2006						
  bar:2007						
PlotData=						
 color:barra width:10 align:left						
 bar:1793 from:0 till: 1630						
 bar:1800 from:0 till: 2244						
 bar:1806 from:0 till: 2228						
 bar:1821 from:0 till: 1722						
 bar:1831 from:0 till: 1789						
 bar:1836 from:0 till: 1771						
 bar:1841 from:0 till: 1749						
 bar:1846 from:0 till: 1724						
 bar:1851 from:0 till: 1658						
 bar:1856 from:0 till: 1681						
 bar:1861 from:0 till: 1635						
 bar:1866 from:0 till: 1664						
 bar:1872 from:0 till: 1650						
 bar:1876 from:0 till: 1678						
 bar:1881 from:0 till: 1739						
 bar:1886 from:0 till: 1733						
 bar:1891 from:0 till: 1684						
 bar:1896 from:0 till: 1698						
 bar:1901 from:0 till: 1605						
 bar:1906 from:0 till: 1656						
 bar:1911 from:0 till: 1601						
 bar:1921 from:0 till: 569						
 bar:1926 from:0 till: 794						
 bar:1931 from:0 till: 856						
 bar:1936 from:0 till: 848						
 bar:1946 from:0 till: 919						
 bar:1954 from:0 till: 901						
 bar:1962 from:0 till: 1021						
 bar:1968 from:0 till: 1012						
 bar:1975 from:0 till: 1036						
 bar:1982 from:0 till: 1093						
 bar:1990 from:0 till: 1162						
 bar:1999 from:0 till: 1126						
 bar:2006 from:0 till: 1088						
 bar:2007 from:0 till: 1088						
						
TextData=						
  fontsize:S pos:(50,10)						
  text:sources Cassini et INSEE						
&lt;/timeline&gt;
&lt;ref&gt;Cassini hag [[EBSSA]]&lt;/ref&gt;
== Melestradurezh ==
== Tud ==
== Liammoù diavaez ==
== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumunioù an Norzh (departamant)]]
[[Rummad:Kroaz-vrezel 1914-1918 (kumunioù Norzh)]]</text>
      <sha1>csb9q09pmrudc0ofubhmas8djenuw10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Noli me tangere</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68440</id>
    <revision>
      <id>2200501</id>
      <parentid>2195218</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:57:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 3 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17884" sha1="m7qvy1xaph2vh6yal3np7jt9wwxkh1c" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Noli me tangere''}}
[[Restr:Chapel of John the Baptist IMG 0480.JPG|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Al lec'h ma vije bet distaget&lt;br&gt;''Noli me tangere''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Chapel Sant Yann-Vadezour, [[Iliz ar Bez Santel]], [[Jeruzalem]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Noli me tangere - Capella dei Scrovegni - Padua 2016.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Noli me Tangere''&lt;br&gt;[[Giotto di Bondone|Giotto]], ~[[1304]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Chapel ar re Scrovegni, [[Padova]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Correggio Noli Me Tangere.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Noli me Tangere''&lt;br&gt;[[Antonio da Correggio]], ~[[1525]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Mirdi ar Prado]], [[Madrid]]&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
{{Commonscat|Noli me tangere}}
'''''Noli me tangere''''' zo ur frazenn [[latin]] hag a dalv &quot;Na stok ket ouzhin&quot;. Lavaret eo bet gant [[Jezuz]] da [[Mari Madalen (santez)|Vari Madalen]] pa voe anavezet ganti, goude an [[Dasorc'hidigezh]], hervez a lenner en [[Aviel Yann]] (XX-17)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130428080736/http://speedbible.com/vulgate/B43C020.htm Ar Bibl latin]&lt;/ref&gt;, hini ar ''[[Vulgat]]a'', troet e latin gant [[Hieronimos]] diwar an henc'hresianeg.

== Ster ha troidigezhioù ==
''Μή μου ἅπτου'' ''mê mou haptou'' eo ar bomm er skrid [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] orin, ar pezh a dalvez kement ha ''diskrog diouzhin'' pe ''paouez a gregiñ ennon''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190406141809/http://www.dtl.org/bible/article/touch.htm ''Touch Me Not'', gant Gary F. Zeolla]&lt;/ref&gt;{,}}&lt;ref&gt;[http://www.angelfire.com/nt/theology/greekverbs.html ''Greek Verbs'']&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;E latin eo un urzh en unander : ''Arabat '''dit''' stekiñ ouzhin&lt;ref&gt;[http://lapoesieetsesentours.blogspirit.com/archive/2009/12/25/balise-55.html#ld Blog ''P/oésie'']&lt;/ref&gt;.''&lt;br&gt;Diemglev zo e gwirionez war-sigur ster resis al lavarenn :
:• ha da Vari Madalen hepken e vefe bet distaget, ar pezh a glotfe gant an [[teal ha c'hwial|teal]] a zo kustum er [[yezhoù semitek]] ?
:• pe d'e heulierien e komzas Jezus-Krist, ar pezh a glotfe gant ar [[teal ha c'hwial|c'hwial]] ? Met n'eo ket al liester a zo nag er skrid henc'hresianeg nag er skrid latin.
Meur a droidigezh zo eta ; setu amañ un nebeud anezho :

=== E brezhoneg ===
* ''Ar Bibl'', Guillaume Le Coat, 1897 (nevesaet gant ''Unvaniezh ar Bibl en Anjev'', bloavezh ebet)&lt;ref&gt;[http://bibl.monsite-orange.fr/index.html Ar Bibl e brezhoneg]&lt;/ref&gt; : &quot;Na stok ket ennon&quot;.
* [https://web.archive.org/web/20220807221855/https://worldbibles.org/linkWindow.php?st=eng&amp;language=bre&amp;name=Breton&amp;id=27592&amp;url=http%3A%2F%2Fetabetapi.com%2Fread%2Fbrtg%2FMatt%2F1 ''World Bibles''] : &quot;Na stok ket ennon&quot;.

=== E galleg ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! Levr !! Troidigezh !! Bloavezh !! ''Noli me tangere''
|-
| ''La Bible''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250222052132/https://www.e-rara.ch/gep_g/content/zoom/1965236 ''Bibliothèque de Genève'']&lt;/ref&gt; || Pierre de Vingles || 1535 || ''Ne me touche point''
|-
| ''Le Nouveau Testament''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250222182133/https://www.e-rara.ch/gep_g/content/zoom/1007755 ''Bibliothèque de Genève'']&lt;/ref&gt; || [[Jean Calvin]] || 1562 || ''Ne me touche point''
|-
| ''La Bible, qui est toute la Saincte Escriture du Vieil &amp; du Nouveau Testament''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20250222093609/https://www.e-rara.ch/gep_g/content/zoom/1007127 ''Bibliothèque de Genève'']&lt;/ref&gt; || Jean Calvin || 1588 || ''Ne me touche point''
|-
| ''Le Nouveau Testament de Notre Seigneur Jésus-Christ''&lt;ref&gt;[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k106221h/f458.image ''Gallica'']&lt;/ref&gt;|| Isaac Lemaistre de Sacy || 1667 || ''Ne me touchez pas''
|-
| ''Nouveau Testament''&lt;ref&gt;[http://books.google.fr/books?id=Qm0GAAAAQAAJ&amp;pg=PP7#v=snippet&amp;q=Chapitre%20XX&amp;f=false ''Google Books'']&lt;/ref&gt; || Isaac de Beausobre &amp; Jacques Lenfant || 1718 || ''Ne me touchez point''
|-
| ''Les Évangiles''&lt;ref&gt;[http://books.google.fr/books?id=0mQNAAAAYAAJ&amp;printsec=frontcover#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Google Books'']&lt;/ref&gt; || Félicité Robert de Lamennais || 1846 || ''Ne me touchez point''
|-
| ''La Sainte Bible''&lt;ref&gt;[http://books.google.fr/books?id=-olAAAAAIAAJ&amp;printsec=frontcover#v=snippet&amp;q=Chapitre%20XX&amp;f=false ''Google Books'']&lt;/ref&gt; || Jean-Frédéric Osterwald || 1847 || ''Ne me touche point''
|-
| ''La Sainte Bible''&lt;ref&gt;[http://books.google.ca/books?id=K88WAAAAQAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_atb#v=onepage&amp;q&amp;f=true ''Google Books'']&lt;/ref&gt; || David Martin || 1859 || ''Ne me touche point''
|-
| ''La Sainte Bible''&lt;ref&gt;[http://www.bibliquest.org/Bible/BibleJNDhtm-nt04-Jean.htm#nt04_20 ''BibliQuest'']&lt;/ref&gt; || John Nelson Darby || 1872 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''Le Nouveau Testament de Notre Seigneur Jésus-Christ''&lt;ref&gt;[http://archive.org/stream/LeNouveauTestamentDeNotreSeigneur/nt#page/n237/mode/2up ''Internet Archive'']&lt;/ref&gt; || Hugues Oltramare || 1872 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''La Bible française de Calvin''&lt;ref&gt;[http://archive.org/stream/labiblefranaise01reusgoog#page/n389/mode/1up ''American Libraries'']&lt;/ref&gt;|| Jean Calvin|| 1897 || ''Ne me touche point''
|-
| ''La Sainte Bible''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130310110412/http://bible.catholique.org/evangile-selon-saint-jean/3283-chapitre-20 ''Catholique.org'']&lt;/ref&gt; || Augustin Crampon || 1923 || ''Ne me touchez point''
|-
| ''La Sainte Bible commentée d'après la Vulgate et les textes originaux''&lt;ref&gt;[http://archive.org/stream/lasaintebibletex07fill#page/596/mode/2up ''Internet Archive'']&lt;/ref&gt; || Louis-Claude Fillion || 1925 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''Traduction Œcuménique de la Bible''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304212711/http://lire.la-bible.net/index.php?reference=Jean%2020%3A1&amp;versions%5B%5D=TOB ''Alliance biblique française'']&lt;/ref&gt;|| (Labour a-stroll) || 1976 || ''Ne me retiens pas''
|-
| ''Bible de la liturgie catholique''&lt;ref&gt;[http://www.aelf.org/bible-liturgie/Jn/Evangile+de+J%C3%A9sus-Christ+selon+saint+Jean/chapitre/20 Association Épiscopale Liturgique pour les pays Francophones'']&lt;/ref&gt; || (Labour a-stroll) || 1980 || ''Cesse de me tenir''
|-
| ''Évangiles de l'ACÉBAC''&lt;ref name=&quot;Interbible&quot;&gt;[http://www.interbible.org/interBible/ecritures/bu/index.php ''Interbible'']&lt;/ref&gt;|| Éditions Bellarmin || 1983 || ''Ne me retiens pas''
|-
| ''La Bible en français courant''&lt;ref name=&quot;Interbible&quot;/&gt;|| Société biblique française || 1997 || ''Ne me retiens pas''
|-
| ''Bible pastorale de Maredsous''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130316115247/http://www.knowhowsphere.net/Main.aspx?BASEID=marp ''Informatique et Bible'']&lt;/ref&gt; || ''Abbaye de Maredsous'' || 1998 || ''Ne me retiens pas''
|-
| ''Bible à la Colombe''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304212717/http://lire.la-bible.net/index.php?reference=Jean+20:1&amp;versions%5B%5D=Colombe ''Alliance biblique française'']&lt;/ref&gt; || ''American Bible Society'' || 2000 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''La Nouvelle Bible Segond''&lt;ref&gt;[http://lire.la-bible.net/index.php?reference=Jean+20%3A1&amp;versions%5B%5D=NBS ''Alliance biblique française'']&lt;/ref&gt; || ''Société biblique française'' || 2002 || ''Cesse de t'accrocher à moi''
|-
| ''La bible de Jérusalem''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131228143950/http://bibliotheque.editionsducerf.fr/par%20page/84/TM.htm ''La Bible de Jérusalem'']&lt;/ref&gt; || Éditions du Cerf || 2003 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''La Bible Parole de Vie''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304211725/http://lire.la-bible.net/index.php?reference=Jean%2020%3A1&amp;versions%5B%5D=PDV ''Alliance biblique française]&lt;/ref&gt; || ''Aliance biblique française'' || 2006 || ''Ne me retiens pas''
|-
| ''La Bible King James française''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120210182652/http://kingjamesfrancaise.net/la-bible-king-james-francaise/44-nouveau-testament/103-evangile-selon-saint-jean.html?start=19 ''King James Française'']&lt;/ref&gt; || Nadine Stratford || 2006 || ''Ne me touche pas''
|-
| ''La Bible''&lt;ref&gt;[http://nachouraqui.tripod.com/id60.htm ''Le Pacte Neuf'']&lt;/ref&gt; || André Chouraqui || 2007 || ''Ne me touche pas''
|}

== Skrid ar ''Vulgata'' ==
Setu amañ skrid latin ar ''Vulgata'', hag un droidigezh vrezhonek anezhañ.
{|
|+ &lt;big&gt;'''Arroudenn eus Aviel Yann, pennad XX : ar gwerzadoù 11-18'''&lt;/big&gt;
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''11.''' ''Maria autem stabat ad monumentum foris plorans dum ergo fleret inclinavit se et prospexit in monumentum''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Met edo Mari er-maez e-kichen ar bez, o ouelañ dourek, hag en ur ouelañ e stouas evit gwelet diabarzh ar bez 
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''12.''' ''et vidit duos angelos in albis sedentes unum ad caput et unum ad pedes ubi positum fuerat corpus Iesu''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
ha hi gwelet daou ael gwisket e gwenn, azezet an eil ouzh ar penn hag egile ouzh an treid el lec'h ma oa bet lakaet korf Jezuz. 
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''13.''' ''dicunt ei illi mulier quid ploras dicit eis quia tulerunt Dominum meum et nescio ubi posuerunt eum''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Hag i ha lavaret dezhi, &quot;Maouez, petra zo kaoz dit da ouelañ ?&quot; Hi a lavaras dezho, &quot;Abalamour m'o deus kemeret ma Aotrou, ha n'ouzon ket pelec'h o deus e lakaet&quot;.
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''14.''' ''hæc cum dixisset conversa est retrorsum et videt Iesum stantem et non sciebat quia Iesus est''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Goude bezañ lavaret kement-se e troas hag e welas Jezuz en e sav, ha ne ouie ket e oa Jezuz.
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''15.''' ''dicit ei Iesus mulier quid ploras quem quaeris illa existimans quia hortulanus esset dicit ei domine si tu sustulisti eum dicito mihi ubi posuisti eum et ego eum tollam''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Jezuz a lavaras dezhi, &quot;Maouez, perak e ouelez ? Piv a glaskez ?&quot; Hi, a soñje dezhi e oa-eñ al liorzhour, a lavaras dezhañ, &quot;Aotrou, mard eo te en deus e gaset, lavar din pelec'h ec'h eus e lakaet, hag en e gemerin&quot;. 
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''16.''' ''dicit ei Iesus Maria conversa illa dicit ei rabboni quod dicitur magister''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Jezuz a lavaras dezhi, &quot;Mari&quot;. Hi a droas hag a lavaras dezhañ, &quot;Rabboni&quot;, ar pezh a dalvez « Mestr ».
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''17.''' ''dicit ei Iesus '''noli me tangere''' nondum enim ascendi ad Patrem meum vade autem ad fratres meos et dic eis ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum et Deum meum et Deum vestrum''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Jezuz a lavaras dezhi, &quot;'''Na stok ket ouzhin''', rak n'on ket pignet davet ma Zad, met kae davet ma breudeur ha lavar dezho e pignan war-du ma Zad hag ho Tad ha ma Doue hag ho Toue&quot;. 
|-
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F0FFFF&quot; |
'''18.''' ''venit Maria Magdalene adnuntians discipulis quia vidi Dominum et haec dixit mihi''
| valign=&quot;top&quot; bgcolor=&quot;#F5F5F5&quot; |
Mont a reas Mari Madalen da gemenn d'an diskibien, &quot;Gwelet em eus an Aotrou, ha setu ar pezh en deus lavaret din&quot;. 
|-
|}

== ''Noli me tangere'' en arz ==
Meur a [[arz]]our zo bet awenet gant an darvoudenn a zo kontet en Aviel Yann :
* ''[[Mestr an Dasorc'hidigezh]]'', ul livour [[italia]]n dizanv eus skol [[Rimini]], a labouras etre [[1300]] ha [[1350]] — Mirdi ar Vatikan
* [[Duccio di Buoninsegna]] (~[[1255]]-[[1319]]), livour italian — ''Museo dell'Opera Metropolitana del Duomo'', [[Siena]] (~[[1310]])
* [[Giotto di Bondone]] ([[1267]]-[[1337]], livour ha kizellour italian — ''Cappella Scrovegni'', [[Padova]] ha penniliz ''San Francesco'' [[Assisi]] ([[1320]])
* [[Fra Angelico]] (~[[1400]]-[[1455]]), livour italian — Kouent San Marco, [[Firenze]] (~[[1441]])
* [[Hans Memling]] (~[[1437]]-[[1494]]), livour alaman — ''Alte Pinakothek'', München ([[1480]])
* [[Martin Schongauer]] (~[[1450]]-[[1491]]), livour hag engraver [[elzas]]at — ''[[Mirdi Unterlinden]]'', [[Colmar]] ([[1473]])
* [[Bramantino]] (~[[1450]]-~[[1530]], livour italian — ''Pinacoteca del Castello Sforzesco'', [[Milano]] (~[[1507]])
* [[Tilman Riemenschneider]] (~[[1460]]-[[1531]]), kizellour [[alaman]] — ''Staatliche Museum'', [[Berlin]] ([[1490]]-[[1492]])
* [[Jacob Cornelisz van Oostsanen]] (kent [[1470]]-[[1533]]), livour hag engraver flandrezat — ''Museumlandschaft Hessen'', [[Kassel (Alamagn)|Kassel]] ([[1507]])
* [[Hans Baldung]] (~[[1484]]-[[1545]]), livour hag engraver alaman — ''Hessisches Landesmuseum'', [[Darmstadt]] ([[1539]])
* [[Andrea del Sarto]] ([[1486]]-[[1531]]), livour italian — ''San Salvi Museo'', Firenze (~[[1510]])
* [[Tizian]] ([[1488]]-[[1576]]), livour italian — [[National Gallery, Londrez]] (~[[1514]])
* [[Antonio da Correggio]] (~[[1489]]-[[1534]]), livour italian — ''Museo del Prado'', [[Madrid]] (~[[1525]])
* [[Hans Holbein ar Yaouankañ]] ([[1497]]-[[1543]]), livour hag engraver alaman — ''Royal Collection - Hampton Court,'' Londrez ([[1524]])
* [[Agnolo Bronzino]] ([[1503]]-[[1572]]), livour italian — ''Casa Buonarroti'', Firenze ([[1531]])
* [[Lambert Sustris]] (~[[1515]]~[[1590]]), livour flandrezat — ''Musée des Beaux-Arts, [[Lille]] (etre [[1548]] ha [[1553]])
* [[Paolo Veronese]] ([[1528]]-[[1588]]), livour italian — ''Musée des Beaux-Arts'', [[Grenoble]] (~[[1580]])
* [[Federico Barocci]] ([[1535]]-[[1612]]), livour italian — ''[[Alte Pinakothek]]'', [[München]] ([[1590]]), hag Ofisoù [[Firenze]] (1590)
* [[Giovanni Paolo Lomazzo]] ([[1538]]-[[1592]]), livour italian — ''Pinacoteca Civica'', [[Venezia]] ([[1568]])
* [[Lavinia Fontana]] ([[1552]]-[[1614]]), livourez italian —, ''Galleria degli Uffizi'', Firenze ([[1581]])
* [[Pieter Brueghel yaouank]] ([[1565]]-[[1636]]), livour [[brabant]]at — ''Musée historique lorrain'', [[Nancy]] ([[1630]])
* [[Battistello Caracciolo]] ([[1578]]-[[1635]]), livour italian — ''Museo Civico'', [[Prato]] (~[[1620]])
* [[Nicolas Poussin]] ([[1594]]-[[1665]]), livour gall — ''Museo del Prado'', Madrid ([[1653]])
* [[Gian Lorenzo Bernini]] ([[1598]]-[[1680]]), livour ha kizeller italian — Iliz ''Santi Domenico e Sisto'', [[Roma]] ([[1649]] ; gant Bernini e voe treset ar c'hizelladur ''Noli me tangere'', hogen gant e zeskard E. Antonio Raggi e voe graet al labour&lt;ref&gt;[http://romanchurches.wikia.com/wiki/Santi_Domenico_e_Sisto ''Santi Domenico e Sisto'']&lt;/ref&gt;.)
* [[Jan Brueghel yaouank]] ([[1601]]-[[1678]]), livour flamank — ''Musée des Beaux-Arts'', Nancy (~[[1620]])
* [[Alonso Cano]] ([[1601]]-[[1667]]), livour ha kizellour [[spagnol]] — ''Szépmûvészeti Múzeum'', [[Budapest]]'' (~[[1640]])
* [[Laurent de La Hyre]] ([[1606]]-[[1656]]), livour gall — ''Mirdi an Arzoù-Kaer'', Grenoble ([[1656]])
* [[Eustache Le Sueur]] ([[1616]]-[[1655]]), livour gall — ''[[Mirdi al Louvre]]'', [[Pariz]] ([[1651]])
* [[Gregorio de Ferrari]] (~[[1647]]-[[1726]]), livour italian — ''Galleria di Palazzo Bianco'', [[Genova]] (~[[1685]])
* [[William Etty]] ([[1787]]-[[1849]]), livour [[saoz]] — ''Tate Gallery'', London ([[1834]]) 
* [[Aleksandr Andreyevitch Ivanov]] ([[1806]]-[[1858]]), livour [[rus]] — ''Русский музей (ar Mirdi Rusian&quot;)'', [[Sant-Petersbourg]] ([[1835]])
* [[Maurice Denis]] ([[1870]]-[[1943]], livour hag engraver gall — (1895-1896, ''Musée du Prieuré'', [[Saint-Germain-en-Laye]] ([[1896]])

==Livadurioù==
&lt;gallery&gt;
Duccio di Buoninsegna 001.jpg|[[Duccio di Buoninsegna]], ~1310
Noli me tangere, fresco by Fra Angelico.jpg|[[Fra Angelico]], ~1441
Schongauer, Martin - Noli me tangere (detail).JPG|[[Martin Schongauer]], 1473
Botticelli, pala delle convertite, predella 01, noli me tangere.jpg|[[Sandro Botticelli]], 1491-93
Fra bartolomeo 09 Noli Me Tangere.jpg|[[Fra Bartolomeo]], ~1506
Tizian 050.jpg|[[Tizian]], ~1514
Noli me tangere by Pontorno - 2.jpg|[[Pontormo]], 1531
Noli me tangere by Hans Holbein d. J. - Hampton Court Palace.jpg|[[Hans Holbein ar Yaouankañ]], 1532-33
Hans Baldung 005.jpg|[[Hans Baldung]], 1539
Le Christ en jardinier apparaît aux trois Marie ou Noli Me tangere - Il Bronzino - Musée du Louvre Peintures INV 130 ; MR 79.jpg|[[Angelo Bronzino]], 1561
Paolo Veronese 015.jpg|[[Paolo Veronese]], ~1580
Alexander Ivanov - Christ's Appearance to Mary Magdalene after the Resurrection - Google Art Project.jpg|[[Aleksandr Ivanov]], 1835
&lt;/gallery&gt;

==Lennegezh==
*''Noli me tangere'', romant [[spagnolek]] gant ar skrivagner [[Filipinez|filipina]]t [[José Rizal]] e [[1887]].
*''Noli me tangere'', sonedenn [[Sveden|svedek]] gant [[Carl Johan Gustaf Snoilsky]] ([[1841]]–[[1903]]).

== Sterioù deveret ''Noli me tangere'' ==
Meur a dra zo bet anvet diwar an droidigezh ''Na stok ket ouzhin''.
* Anv ur blantenn, ''Impatiens noli-tangere'', a vann hec'h hadoù pa vez stoket outi.
* Anv ul loen, ar fasm (&quot;bazh-an-diaoul&quot;) ''Epidares nolimetangere'', a ya e darsonn p'en em sant an arvar&lt;ref&gt;[https://labibledesphasmes.wixsite.com/monsite/post/2019/01/17/epidares-nolimetangere ''Epidares nolimetangere'']&lt;/ref&gt;.
* Anv ur c'hleñved, ''Noli me tangere'', a zo un angreizh kroc'henel a vez gwashaet gant forzh pe antred a lakaer warnañ&lt;ref&gt;Geriadur galleg ''Le Robert''.&lt;/ref&gt;

==Banniel==
[[Restr:Flag of the Alabama Secession Convention (reproduction, reverse).svg|thumb|Tu gin banniel Alabama e 1861]]
E [[1861]] e voe graet ur banniel nevez da [[Alabama]], ha war an tu gin e oa skrivet ''Noli me tangere'' dindan ur barr [[kotoñs]].

== Levrlennadur ==
* Marianne Alphant &amp; Daniel Arasse &amp; Guy Lafon : ''L'apparition à Marie-Madeleine'', Desclée de Brouwer, 2001, 125 pajenn {{ISBN|978-2-220-04988-5}}

== Liammoù diavaez ==
* {{es}} [https://web.archive.org/web/20110308052743/http://www.gooachi.com/blog.php?fich=Maria_Magdalena Mari Madalen:  Perak e c'houlennas Jezuz diganti choù hep stekiñ outañ?]
* {{es}} [http://www.historia-del-arte-erotico.com/arte_sacro/noli_me_tangere/home.htm Noli me tangere en arz]
== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=4}}
[[Rummad:Lavaroù latin]]
[[Rummad:Jezuz el livadurioù]]
[[Rummad:Vulgat]]</text>
      <sha1>m7qvy1xaph2vh6yal3np7jt9wwxkh1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hacı II Giray</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77989</id>
    <revision>
      <id>2200489</id>
      <parentid>2024816</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T03:38:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="pjwfvjj4lfef7zm14wph3rpu9sp1ez4" xml:space="preserve">'''Hacı II Giray''' a oa khan [[khanat Krimea|Krimea]] er XVIIvet kantved.

Lakaet e voe war tron [[Krimea]] goude ma voe skarzhet [[Murat Giray]]. Kriz e oa ha diwar goulenn ar bobl e voe tennet e garg digantañ ha galvet en-dro [[Selim Iañ Giray|Selim I{{añ}} Giray]].


{| align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot; border=&quot;2&quot;
|-
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | En e raok:&lt;br&gt;'''[[Murat Giray]]'''
| width=&quot;40%&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Roll khaned Krimea|Khan Krimea]] &lt;br /&gt;[[Skeudenn:Gerae-tamga.svg|thum|60 px]]&lt;br /&gt;[[1683]] &amp;ndash; [[1684]]'''
| width=&quot;30%&quot; align=&quot;center&quot; | War e lerc'h:&lt;br&gt;'''[[Selim Iañ Giray|Selim I{{añ}} Giray]] '''
|}


==Mammenn==
* ''Kırım ve Kırımlılar'' e [https://web.archive.org/web/20160305015733/http://ekitap.kulturturizm.gov.tr/ e-kitap] (e [[turkeg]])


[[Rummad:Khaned Krimea]]</text>
      <sha1>pjwfvjj4lfef7zm14wph3rpu9sp1ez4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jack Kirby</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78385</id>
    <revision>
      <id>2200490</id>
      <parentid>2018409</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T04:41:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8474" sha1="7na2vtvsx7ogbu7tzchclio64k9xity" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Jack Kirby (1982) (cropped).jpg|thumb|right|200px|Jack Kirby e ''San Diego Comic Convention'' e 1982]]
'''Jack Kirby''', bet ganet '''Jacob Kurtzberg''', ([[28 a viz Eost]] [[1917]] e [[New York]] - [[6 a viz C'hwevrer]] [[1994]] e [[Thousand Oaks]] e [[California]]) a oa unan eus arzourien vrudetañ, levezonusañ ha strujusañ ar c'h[[comic]].

Asambles gant [[Stan Lee]] e krouas er bloavezhioù kalz gourharozed a lakaas [[Marvel Comics|Marvel]] da vezañ brudet evel [[Fantastic Four]], [[Hulk]], pe [[X-Men]]. E-pad ouzhpenn hanter-kant vloaz e tresas, ha frouezhus e voe ivez e genlabour gant [[Joe Simon]]. Gantañ e voe krouet ivez ar Pevare Bed. Diwar e anv ez eus bet krouet ur font anvet ''Kirby's Hand''. Unan eus arzourien bennañ sevenadur ar bobl er Stadoù-Unanet eo bet Jack Kirby. Degaset en deus d'ar c'homic nerzh ar romantoù avañturioù hag ar sinema. Ijinet en deus ivez perzhioù dibar evel ar splash-pajennoù (ur bajenn leuniet gant un dresadenn nemetken heukiet gant pajennoù enno kalz skeudennoù dispartiet), hag ar c'h/krackle (strakadeg treset da ziskouez bervadenn an dour pe stokadoù energiezh).

== Yaouankiz ==
Divroidi eus kreiz Europa e oa tud Kirby. En em staliañ a rejont er [[Stadoù-Unanet]]. Kirby a gasas e vugaleaj e [[Brooklyn]]. Labourat a reas e studioù fiñvtresadennoù [[Fleisher]]. Goude-se e stagas gant ar c'h [[comic]] hag e labouras evit Lincoln Features, evit studio [[Jerry Iger]] hag ivez evit hini [[Will Eisner]]. D'ar mare-se ez implije meur a lesanv, hag unan anezho a chomas brudet : Jack Kirby an hini eo. E [[1940]] e tresas hag e savas senario ''&quot;Merc'her en 20{{vet}} kantved&quot;'' gant an anv Martin A. Bursten evit Red Raven Comics.

== Simon ha Kirby ==
E penn-kentañ ar bloavezhioù 1940 e kejas Jack Kirby ouzh [[Joe Simon]].
E [[1941]] e kroujont [[Captain America]] evit an ti-embann [[Marvel Comics|Timely]], hag a zeufe da vezañ [[Marvel Comics|Marvel]]. Ur gourharoz brogarour eo Captain America, ha stourm a ra a-enep an nazied. Krouiñ a rejont ivez ''Young Allies'' ha ''[[Vision (Young Avengers)|The Vision]]'' a veze embannet e Marvel Mystery Comics. Ober a rejont war-dro heuliadoù all evel Daring Comics, USA Comics ha Young Winners. Kirby a c'houlennas gant [[Martin Goodman]] bezañ e penn ar renerezh arzel, hag a galz e kreskas ar werzh. Simon ha Kirby a embannas Mercury e ''Raven'' #1 met ne rejont ket berzh&lt;ref&gt;Marvel Deluxe, Jack Kirby, 2006 Panini France, digoradur gant Greg Theakston, 2004) ISBN : 2-84538-864-0&lt;/ref&gt;.

=== DC Comics ===

Goude-se ez eas Simon ha Kirby da labourat evit [[DC Comics|DC]] hag e kroujont tudennoù a reas berzh evel ''The Newsboy Legion'' (embannet e-barzh Star Spangled Comics), ''The Boys commandos'' hag ec'h ijinont stumm nevez un haroz bet krouet c'hoazh : [[Sandman (Golden Age)|Sandman]]. Embannet e voe er gelaouenn Adventure Comics.

=== Goude an Eil Brezel-bed ===
Jack Kirby et [[Joe Simon]] a voe soudardet e [[1942]], ha Kirby a gemeras perzh en arme Patton e Frañs. E [[1945]] e tistrojont d'ar [[Stadoù-Unanet]] ma labourjont evit an ti-embann [[Harvey]] (''Stuntman'', ''Boy Explorers''). Krouiñ a rejont o zi-embann dezho, anvet Prize-Crestwood. Krouiñ a rejont a bep seurt traoù : [[comic]] enno istorioù karantez (''Young Romance'', ''Young Love'', ''Young Brides''), western (''Boy's Ranch'', ''Bullseye''), unan diwar-benn an huñvreoù (''The Strange world of your dreams'') ehag un drevezadenn eus [[Captain America]] (''Fighting American''). Met ar stourm a-enep ar c'homic kaset gant ar bredvezeg [[Fredric Wertham]] a lakaas meur a di-embann comic da vont da get, Prize-Crestwood en o zouez. Sed penaos ec'h echuas ar c'henlabour etre Jack Kirby ha Joe Simon.

== Atlas Comics a zeu da vezañ Marvel ==
E [[1956]] e krouas Kirby ''Sky Masters'', ur [[comic|comic strip]] skiant-faltazi inkret gant [[Wallace Wood]]. E [[1958]] ec'h adkorgas da labourat evit [[DC Comics|DC]] ma labouras war ''[[The Challengers of the Unknown]]''. E [[1959]] ez eas da labourat gant [[Atlas Comics]], bet [[Marvel Comics|Timely]], ma kenlabouras gant [[Stan Lee]].

E [[1961]] e krouas Kirby ha Lee ur strollad gourharozed nevez, ''The Fantastic Four'' e anv. A-drugarez da verzh [[Fantastic Four|The Fantastic Four]] e teuas [[Marvel Comics|Marvel]] da vezañ embanner comic brasañ ar Stadoù-Unanet. Kaset gant Lee e voe Kirby e-touez ar re evel [[Steve Ditko]] ha [[Don Heck]] a ijinas ar c'hourharozed a lakaas Marvel da vezañ brudet : [[Hulk]], [[Thor (Marvel)|Thor]], [[X-Men]], [[Iron Man (comic)|Iron Man]], [[Silver Surfer]] ha re all c'hoazh.
Kirby ha Lee a grouas istorioù hollvrudet evel ''The coming of Galactus'' e [[1966]] e-barzh ''Fantastic Four #48'' hag ivez saga ar [[Silver Surfer]] (''FF#50'') gant [[Joe Sinnott]].

Stan Lee a roe lesanvioù d'an holl dud a laboure gantañ, ha Jack Kirby a voe lesanvet ''The King''. E [[1970]] e voe diemglev etre Kirby ha Marvel, ha Kirby a guitaas an ti-embann.

== Pevare Bed DC Comics ==
Kirby a zistroas neuze da [[DC Comics|DC]] ha fellout a rae dezhañ krouiñ un hollved klok ha kempoell diazezet war bevar [[comic|c'homic]] : ''Superman's Pal Jimmy Olsen'', ''[[New Gods]]'', ''Forever People'' ha ''Mister Miracle''. Sed penaos e krouas ''The Fourth World''.

Daoust ma labouras kalz Kirby war an heuliadoù-se ne voe ket plijet pennoù [[DC Comics|DC]] peogwir ne voent ket gwerzhet mat, ha nullet e voent ganto. Kenderc'hel a reas memestra da labourat evit [[DC Comics|DC]] hag e krouas ''[[Kamandi]]'', ''[[The Demon]]'' ha ''[[Omac]]''. 
== Marvel en-dro ==
E [[1975]] ec'h adkrogas Kirby da labourat evit [[Marvel Comics|Marvel]] ma reas war-dro tudennoù bet krouet gantañ evel [[Captain America]], [[Black Panther (comic)|Black Panther]] ha [[Silver Surfer]]. Lakaet e voe ivez da dresañ kalz goloioù. Krouiñ e heuliadoù dezhañ eo ar pezh a felle dezhañ, hag ijinañ a reas ''Devil Dinosaur'', ''Machine Man'' pe ''[[The Eternals]]''. E [[1978]] e paouezas da labourat evit Marvel da vat.

== Dibenn e vuhez ==
Mont a reas Kirby da chom da aodaoù kornôg ar Stadoù-Unanet, ma oa staliet studioioù fiñvtresadennoù pennañ ar vro. Hag e-pad un nebeud bloavezhioù e reas war-dro fiñvtresadennoù. A-hed e vuhez en doa labouret war dudennoù n'en doa tamm gwir ebet warno. E [[1981]] e voe kinniget dezhañ gant tud Pacific Comics krouiñ tudennoù a vefe perc'henn warno. Sed penaos e krouas ''[[Silver Star]]'' ha ''Captain Victory  &amp; the Galactic Rangers''. E [[1986]] e voe ur prosez etre Kirby ha [[Marvel Comics|Marvel]] : ma felle dezhañ adtapout e dresadennoù orin e oa dav dezhañ sinañ ur gevrat ma asante e vefe perc'henn Marvel wan an holl dudennoù kenijinet gantañ. Un emglev a voe kavet, ha meur a aozer comic a savas a-du gant Kirby.

E dibenn e vuhez e labouras Jack Kirby evit Topps Comics (krouiñ a reas ''Bombast'', ''Captain Glory'', ''Nightglider'', ''Satan's Six'') hag [[Image Comics|Image]]. Ma n'ez eas ket gwall bell an heuliadoù ijinet evit Topps Comics e labouras da vat war ''Phantom Force'' en doa ijinet evit Image Comics. Div niverenn a voe embannet, hag un niverenn 0 oa bet raktreset, met mervel a reas Kirby a-raok stagañ gant ar raktres-se.

== Notenn ==
&lt;references /&gt;

== Liammoù diavaez ==
* [http://kirbymuseum.org Lec'hienn The Jack Kirby Museum &amp; Research Center]
* [http://www.comics.org/credit/name/Jack%20Kirby/sort/chrono/ Jack Kirby e lec'hienn Grand Comics Database]
* [https://web.archive.org/web/20090901151705/http://comicbookdb.com/creator.php?ID=100 Jack Kirby e lec'hienn Comic Book Database]
* [http://www.imdb.com/name/nm0456158/ Jack Kirby e lec'hienn IMDB]
* [https://web.archive.org/web/20090918160012/http://www.povonline.com/Jack%20Kirby.htm POV Online: &quot;Jack Kirby&quot; gant Mark Evanier]
* [https://web.archive.org/web/20081224184051/http://home.att.net/~mrmorse/nytimes20030827kirb.html &quot;Jack Kirby Heroes Thrive in Comic Books and Film&quot;], gant Elvis Mitchell, ''The New York Times'',27 a viz Eost 2003
* [http://twomorrows.com/kirby/articles/10roz.html &quot;Roz Kirby Interview Excerpts&quot;], ''The Jack Kirby Collector'' #10, miz Ebrel 1966
* [http://www.marvunapp.com/list/appkirby.htm Krouidigezhioù Jack Kirby] en Appendix to the Handbook of the Marvel Universe
* [http://www.angelfire.com/comics/kirbymonsters/ Euzhviled Jack Kirby]

{{DEFAULTSORT:Kirby, Jack}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1917]]
[[Rummad:Marvioù 1994]]
[[Rummad:Treserien bannoù-treset SUA]]</text>
      <sha1>7na2vtvsx7ogbu7tzchclio64k9xity</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Oriant tolpad-kêrioù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90321</id>
    <revision>
      <id>2200479</id>
      <parentid>2134171</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="166lyudielb85kqbc50jrvm85hc86ah" xml:space="preserve">{{Infobox etrekumuniezh
| anvOfisiel = Lorient Agglomération
| rannvro = [[rannvro Breizh]]
| departamant = [[Mor-Bihan]]
| bro velestradurel = [[Bro an Oriant]]
| amzer-gefridi = 2020-2026
| poblañs = 203309
| deiziad-poblañs = 2017
| gorread = 738.71
| kumun = 25
}}
[[Restr:Localisation EPCI du pays de Lorient dans le Morbihan, France.svg|thumb|dehou|Pelec'h emañ ar gumuniezh tolpad-kêrioù er Mor-Bihan.]]

'''An Oriant tolpad-kêrioù''' (berraet a-wechoù en '''an Oriant Tolpad'''&lt;ref&gt;Gwelet al logo brezhonek war al lec'hienn [https://web.archive.org/web/20110901222255/http://www.caplorient.com/]&lt;/ref&gt;) a zo anezhi un aozadur savet etre kumunioù eus Frañs, e departamant ar [[Mor-Bihan]], e Breizh. Krouet e voe e [[2000]].
== Kumunioù ==
Kab an Oriant tolpad-kêrioù a ya 25 kumun d'ober anezhi abaoe ar 1{{añ}} a viz Genver 2014.

# [[an Arvor]]
#[[Bubri]]
# [[Gavr (Mor-Bihan)|Gavr]]
# [[Groe]]
# [[Gwidel]]
# [[Henbont]]
# [[an Ignel]]
# [[Kalann]]
# [[Kaodan]]
# [[Kewenn]]
#[[Kistinid]]
# [[Kleger]]
# [[Langedig]]
# [[Lannarstêr]]
#[[Lanvodan]]
# [[Lokmikaelig]]
# [[an Oriant]]
# [[Plañvour]]
#[[Ploue]]
# [[Pont-Skorf]]
# [[Porzh-Loeiz]]
# [[Prederion]] 
# [[Rianteg]]
# [[Yestael]]
# [[Zinzag-Lokrist]]

== Brezhoneg ==

=== Ya d'ar brezhoneg ===
* Votet e oa bet ar garta Ya d'ar brezhoneg gant Kab An Oriant.
* Roet e oa bet d'ar C'hab an Oriant al label Ya d'ar brezhoneg live 1.

=== Deskadurezh ===
* E distro-skol 2024 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 1661 skoliad (9,3 % eus skolidi an tolpad-kêrioù evit a sell ouzh ar c'hentañ derez).&lt;ref&gt;[https://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Ofis Publik Ar Brezhoneg]&lt;/ref&gt;

== Lec’hienn genrouedad ==
*[https://www.lorient-agglo.bzh Lec'hienn ofisiel]]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Kumuniezhioù tolpad-kêrioù ar Mor-Bihan|Oriant]]</text>
      <sha1>166lyudielb85kqbc50jrvm85hc86ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atlas (kartennaoueg)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112647</id>
    <revision>
      <id>2200483</id>
      <parentid>1587189</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:51:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <comment>Ouzph. orin ar ger</comment>
      <origin>2200483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="iufvnzoult6ukyntu6uc4trze72kweh" xml:space="preserve">[[Restr:Blaeu 1645 - Theatrvm Orbis Terrarum.jpg|thumb|250px|Golo ''Theatrvm Orbis Terrarum'', gant Willem ha Joan Blaeu, eus [[1645]].]]
Un '''atlas''' zo, peurvuiañ, un [[dastumad]] [[Kartennouriezh|kartenn]]où douaroniezh, pe tresadennoù ha skeudennoù diwar-benn an [[douaroniezh]]

En ''atlasoù'' douaroniezh e pleder peurvuiañ gant an [[Douar (planedenn)|Douar]] pe gant ul lodenn anezhañ, met gallout a reer kaout ivez ''atlasoù'' a bled gant un arvez hepken eus an douaroniezh ([[armerzh]], [[douarouriezh]]...), ''atlasoù'' istorel pe yezhoniel, pe c'hoazh ''atlasoù'' eus ar [[planedenn]]où all pe o [[loarenn]]où. Alies e vez bodet ar c'hartennoù-se e stumm ul [[levr]], met stummoù all a c'haller kaout ivez (stummoù niverel da sellet outo gant urzhiataerioù).

Bez e voe teskadoù kartennoù er [[Krennamzer|Grennammzer]] hag e teuont da vezañ moullet, pa voe ijinet ar [[moullañ]]. An den kentañ en deus implijet ''atlas'' eo [[Gerardus Mercator]], rak anv roue mojennel [[Mauretania]] eo bet [[Atlas (roue)|Atlas]] ha lavaret e veze en doa graet labourioù war an douaroniezh en [[Henamzer]]. Mercator a savas ''atlasoù'' moullet priziet-tre e [[1569]], [[1578]], [[1585]], [[1589]], [[1595]] hag e [[1606]].

== Gwelet ivez ==
* [[Atlas linguistique de la Basse-Bretagne]]
* [[Atlas Linguistique de la France]]
* [[Mikael Bodlore-Penlaez]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}

{{Commons|Atlas}}

[[Rummad:Kartennouriezh]]</text>
      <sha1>iufvnzoult6ukyntu6uc4trze72kweh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lhotse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114989</id>
    <revision>
      <id>2200515</id>
      <parentid>1605437</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="257" sha1="8ugsjgs3qpo0bqb6rfufd6qee2z6770" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:LhotseMountain.jos.500pix.jpg|thumb|Lhotse]]

'''Lhotse''' eo ar pevare menez uhelañ er bed hag en [[Himalaya]], war an harzoù etre [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; 8 516 metr uhelder zo dezhañ.

[[Rummad:Himalaya]]
[[Rummad:Menezioù Tibet]]</text>
      <sha1>8ugsjgs3qpo0bqb6rfufd6qee2z6770</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200516</id>
      <parentid>2200515</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="203" sha1="ma9lrdu6ybfojzgtwwdzdipn1yusjz5" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lhotse''' eo ar pevare menez uhelañ er bed hag en [[Himalaya]], war an harzoù etre [[Nepal]] ha [[Tibet]] ; 8 516 metr uhelder zo dezhañ.

[[Rummad:Himalaya]]
[[Rummad:Menezioù Tibet]]</text>
      <sha1>ma9lrdu6ybfojzgtwwdzdipn1yusjz5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Roncevaux (824)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121733</id>
    <revision>
      <id>2200517</id>
      <parentid>2008450</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="340" sha1="46ecxihqa45bd52kghkvxqs37lt6ug2" xml:space="preserve">{{pennad zo|Emgann Roncevaux}}
{{databox}}
'''Emgann Roncevaux''' en 824 a c'hoarvezas etre un arme vaskon hag un armead Franked hag a glaske teurel o c'hrabanoù war [[Navarra]].

Gant an trec'h -se e c'hallas ar Vaskoned krouiñ Rouantelezh Pampelona.

[[Rummad:Emgannoù|Roncevaux]]
[[Rummad:824]]


[[Rummad:Emgannoù an IXvet kantved]]</text>
      <sha1>46ecxihqa45bd52kghkvxqs37lt6ug2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blitzkrieg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124632</id>
    <revision>
      <id>2200456</id>
      <parentid>2189429</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2236" sha1="sp8a5i4nc4wchy2hfyka6pq1vwrh5mi" xml:space="preserve">{{implijoù all}}
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-218-0510-22, Russland-Süd, Panzersoldat.jpg|thumb|260px|Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, [[1942]]]]
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-769-0229-11A, Frankreich, Guderian, &quot;Enigma&quot;.jpg|260px|thumb|Poltred e-pad kampagn Mae [[1940]] : ar jeneral [[Heinz Guderian]], tad ar ''[[panzer]]'', en e garbed-penn [[SdKfz 251]]]]
[[Restr:SemaTaktikaBlitzkrieg.jpg|thumb|500px|Strategiezh ar Blitzkrieg berr dreset]]
Ar '''''Blitzkrieg''''' (&quot;brezel prim&quot;, « brezel ''[Krieg]'' luc'hedenn ''[Blitz]''» en [[alamaneg]]) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar [[brezel hobregonet]] gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù [[karbed hobregonet|karbedoù hobregonet]] e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh. 

Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour.
== Orin ==
Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh [[1935]] en ur pennad eus ar gazetenn [[Deutsche Wehr]], kazetenn ofisiel al [[lu]] [[Alamagn|alaman]]. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ». 

Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn [[Time Magazine]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1939]] a zispleg aloubadeg [[Polonia]] gant Alamagn : &quot;This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war&quot; &quot;N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim &quot;.

== Ur skouer ==
[[Restr:Poland2.jpg|500px|center]]
E-pad aloubadeg Polonia e [[1939]], armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet.

== Pennadoù kar ==
* [[Heinz Guderian]]

[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>sp8a5i4nc4wchy2hfyka6pq1vwrh5mi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200463</id>
      <parentid>2200456</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T17:55:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>+ alc'hwez ur skeudenn</comment>
      <origin>2200463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3834" sha1="hv58hgnh7fdcxxpeod4pvxuxnq5pxzt" xml:space="preserve">{{implijoù all}}
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-218-0510-22, Russland-Süd, Panzersoldat.jpg|thumb|260px|Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, [[1942]]]]
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-769-0229-11A, Frankreich, Guderian, &quot;Enigma&quot;.jpg|260px|thumb|Poltred e-pad kampagn Mae [[1940]] : ar jeneral [[Heinz Guderian]], tad ar ''[[panzer]]'', en e garbed-penn [[SdKfz 251]]]]
Ar '''''Blitzkrieg''''' (&quot;brezel prim&quot;, « brezel ''[Krieg]'' luc'hedenn ''[Blitz]''» en [[alamaneg]]) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar [[brezel hobregonet]] gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù [[karbed hobregonet|karbedoù hobregonet]] e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh. 

Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour.
== Orin ==
Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh [[1935]] en ur pennad eus ar gazetenn [[Deutsche Wehr]], kazetenn ofisiel al [[lu]] [[Alamagn|alaman]]. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ». 

Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn [[Time Magazine]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1939]] a zispleg aloubadeg [[Polonia]] gant Alamagn : &quot;This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war&quot; &quot;N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim &quot;.

== Ur skouer ==
[[Restr:Poland2.jpg|500px|center]]
E-pad aloubadeg Polonia e [[1939]], armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet.

== Taktik ar ''Blitzkrieg'' ==
{| style=&quot;width:600px; margin:auto;&quot;
|-
|[[Restr:SemaTaktikaBlitzkrieg.jpg|frameless|600px|center]]
|-
|
#Savlec'hioù an difenner.
#Savlec'hioù an arsailher.
#Kanolierezh an difenner.
#Tankoù an difenner.
#Kanolierezh an arsailher : bleinerezh dre aer pe termenadur palioù war-eeun diwar an douar ; bihanoc'h a-galz eo takad ar palioù eget er Brezel-bed kentañ.
#Tankoù etre ha pounner an arsailher : distrujañ lec'hioù bannañ, difennoù ha karbedoù hobregoned an enebour eo ar pal.
#Goude kanoliata ar c'hanolierezh hag an tankoù, nijerezioù Stuka a arsailh savlec'hioù an difenner ; distrujañ an armoù anep-tankoù, an tankoù difenner hag ar bunkerioù eo ar pal; koulz ha seizañ savlec'hioù a-drek an difenner.
#Ouzhpenn da skoazell an nijerezed en arsailh a-dost, skouadrennoùigoù bombezerioù a-bik aambroug war-eeun an araokadenn hag a sko war savlec'hioù a-drek an difenner.
#Arsailh pennañ an tankoù : stok ar ''Panzer''où — tolpet e vez tankoù eveit tagañ un takad strizh a-walc'h en talbenn.
#Krak goude ma 'z eo bet toullet linennoù an enebour, unl lodenn eus an arsailherien a sko savlec'hioù a-drek tostañ an enebour evit e c'hronnañ hag e zistrujañ.
#An droadegiezh a arsailh evit skoazellañ an tankoù ; karbedoù hobregonet da dreuzdougen soudarded (''Panzergrenadiers'') a vez implijet ivez..
#Unvezioù war varc'h-tan a erru a-dreñv an nerzhioù-toullañ ; goude torret an talbenn ec'h eont tre e donder savlec'hioù a-drek an enebour evit suraat al linennoù kehentiñ ha heñch ar bagadoù arsailher.
#Nevez ivez er ''Blitzkrieg'' eo ar c'hanolioù-arsailh evel ar [[Sturmgeschütz III|StuG]].
|}
== Pennadoù kar ==
* [[Heinz Guderian]]

[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>hv58hgnh7fdcxxpeod4pvxuxnq5pxzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200473</id>
      <parentid>2200463</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Taktik ar Blitzkrieg */ v-k</comment>
      <origin>2200473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3848" sha1="44gtvb9iw8wjtleuwsosm86hjtw5ffj" xml:space="preserve">{{implijoù all}}
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-218-0510-22, Russland-Süd, Panzersoldat.jpg|thumb|260px|Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, [[1942]]]]
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-769-0229-11A, Frankreich, Guderian, &quot;Enigma&quot;.jpg|260px|thumb|Poltred e-pad kampagn Mae [[1940]] : ar jeneral [[Heinz Guderian]], tad ar ''[[panzer]]'', en e garbed-penn [[SdKfz 251]]]]
Ar '''''Blitzkrieg''''' (&quot;brezel prim&quot;, « brezel ''[Krieg]'' luc'hedenn ''[Blitz]''» en [[alamaneg]]) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar [[brezel hobregonet]] gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù [[karbed hobregonet|karbedoù hobregonet]] e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh. 

Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour.
== Orin ==
Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh [[1935]] en ur pennad eus ar gazetenn [[Deutsche Wehr]], kazetenn ofisiel al [[lu]] [[Alamagn|alaman]]. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ». 

Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn [[Time Magazine]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1939]] a zispleg aloubadeg [[Polonia]] gant Alamagn : &quot;This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war&quot; &quot;N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim &quot;.

== Ur skouer ==
[[Restr:Poland2.jpg|500px|center]]
E-pad aloubadeg Polonia e [[1939]], armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet.

== Taktik ar ''Blitzkrieg'' ==
{| style=&quot;width:600px; margin:auto;&quot;
|-
|[[Restr:SemaTaktikaBlitzkrieg.jpg|frameless|600px|center]]
|-
|
#Savlec'hioù an difenner.
#Savlec'hioù an arsailher.
#Kanolierezh an difenner.
#Tankoù an difenner.
#Kanolierezh an arsailher : bleinerezh dre aer pe termenadur palioù war-eeun diwar an douar ; bihanoc'h a-galz eo takad ar palioù eget er [[Brezel-bed kentañ]].
#Tankoù etre ha pounner an arsailher : distrujañ lec'hioù bannañ, difennoù ha karbedoù hobregonet an enebour eo ar pal.
#Goude kanoliata ar c'hanolierezh hag an tankoù, nijerezioù ''[[Stuka]]'' a arsailh savlec'hioù an difenner ; distrujañ an armoù enep-tankoù, an tankoù difenner hag ar bunkerioù eo ar pal, koulz ha seizañ savlec'hioù a-drek an difenner.
#Ouzhpenn da skoazell an nijerezed en arsailh a-dost, skouadrennoùigoù bombezerioù a-bik a ambroug war-eeun an araokadenn hag a sko war savlec'hioù a-drek an difenner.
#Arsailh pennañ an tankoù : stok ar ''Panzer''où — tolpet e vez tankoù evit tagañ un takad strizh a-walc'h en talbenn.
#Krak goude ma 'z eo bet toullet linennoù an enebour, ul lodenn eus an arsailherien a sko savlec'hioù a-drek tostañ an enebour evit e c'hronnañ hag e zistrujañ.
#An droadegiezh a arsailh evit skoazellañ an tankoù ; karbedoù hobregonet da dreuzdougen soudarded (''Panzergrenadiers'') a vez implijet ivez.
#Unvezioù war varc'h-tan a erru a-dreñv an nerzhioù-toullañ ; goude torret an talbenn ec'h eont tre e donder savlec'hioù a-drek an enebour evit suraat al linennoù kehentiñ ha heñchañ ar bagadoù arsailher.
#Nevez ivez er ''Blitzkrieg'' eo ar c'hanolioù-arsailh evel ar [[Sturmgeschütz III|StuG]].
|}

== Pennadoù kar ==
* [[Heinz Guderian]]

[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>44gtvb9iw8wjtleuwsosm86hjtw5ffj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200475</id>
      <parentid>2200473</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:05:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taktik ar Blitzkrieg */</comment>
      <origin>2200475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3864" sha1="351t192yw0khkhc4rr9s7cdgsl9ypj9" xml:space="preserve">{{implijoù all}}
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-218-0510-22, Russland-Süd, Panzersoldat.jpg|thumb|260px|Soudard kirri-hobregonet e penn un dagadenn Blitzkrieg war talbenn ar reter, [[1942]]]]
[[Restr:Bundesarchiv Bild 101I-769-0229-11A, Frankreich, Guderian, &quot;Enigma&quot;.jpg|260px|thumb|Poltred e-pad kampagn Mae [[1940]] : ar jeneral [[Heinz Guderian]], tad ar ''[[panzer]]'', en e garbed-penn [[SdKfz 251]]]]
Ar '''''Blitzkrieg''''' (&quot;brezel prim&quot;, « brezel ''[Krieg]'' luc'hedenn ''[Blitz]''» en [[alamaneg]]) a zo un doazhadur brezel arsailh eus ar [[brezel hobregonet]] gant ar pal da gaout un trec'h meur oc'h implij un hollad nerzhioù [[karbed hobregonet|karbedoù hobregonet]] e-pad ul lajad amzer termenet ha war un dachenn bevennet strizh. 

Ouzhpenn an nerzhioù-se e vez implijet nerzhioù an droadegiezh ha nerzhioù an aerlu evit skeiñ kreñv barrregezhioù milourel, ekonomikel ha politikel an enebour.
== Orin ==
Testeniekaet eo ar ger evit ar wech kentañ er bloavezh [[1935]] en ur pennad eus ar gazetenn [[Deutsche Wehr]], kazetenn ofisiel al [[lu]] [[Alamagn|alaman]]. Hervez ar gazetenn vilourel-se, ar Stadoù o vezañ treut gant an danvezioù diazez a vez rediet da « echuiñ ar buanañ ar gwellañ gant ur brezel en ur glask raktal bezañ trec'h dre implij o holl nerzhioù arsailh en un taol dizamant ». 

Ar ger a zo adkemeret en ur pennad eus ar gazetenn [[Time Magazine]] d'ar [[25 a viz Gwengolo]] [[1939]] a zispleg aloubadeg [[Polonia]] gant Alamagn : &quot;This is no war of occupation, but a war of quick penetration and obliteration - Blitzkrieg, lightning war&quot; &quot;N'eo ket ur brezel dalc'hidigezh, met ur brezel drebarzhiñ prim ha distruj — ar Blitzkrieg, ar brezel prim &quot;.

== Ur skouer ==
[[Restr:Poland2.jpg|500px|center]]
E-pad aloubadeg Polonia e [[1939]], armeoù alaman o fiñval prim a enkelc'hias an nerzhioù polonat (kelc'hioù glas) na oant ket nerzhioù hobregonet dishual met nerzhioù hobregonet, troadegiezh, aerlu ha kanolierezh kenaozet.

== Taktik ar ''Blitzkrieg'' ==
{| style=&quot;width:600px; margin:auto;&quot;
|-
|[[Restr:SemaTaktikaBlitzkrieg.jpg|frameless|600px|center]]
|-
|
#Savlec'hioù an difenner.
#Savlec'hioù an arsailher.
#Kanolierezh an difenner.
#Tankoù an difenner.
#Kanolierezh an arsailher : bleinerezh dre aer pe termenadur palioù war-eeun diwar an douar ; bihanoc'h a-galz eo takad ar palioù eget er [[Brezel-bed kentañ]].
#Tankoù etre ha pounner an arsailher : distrujañ lec'hioù bannañ, difennoù ha karbedoù hobregonet an enebour eo ar pal.
#Goude kanoliata ar c'hanolierezh hag an tankoù, nijerezioù ''[[Stuka]]'' a arsailh savlec'hioù an difenner ; distrujañ an [[Arm eneptank|armoù eneptankoù]], an tankoù difenner hag ar bunkerioù eo ar pal, koulz ha seizañ savlec'hioù a-drek an difenner.
#Ouzhpenn da skoazell an nijerezed en arsailh a-dost, skouadrennoùigoù bombezerioù a-bik a ambroug war-eeun an araokadenn hag a sko war savlec'hioù a-drek an difenner.
#Arsailh pennañ an tankoù : stok ar ''Panzer''où — tolpet e vez tankoù evit tagañ un takad strizh a-walc'h en talbenn.
#Krak goude ma 'z eo bet toullet linennoù an enebour, ul lodenn eus an arsailherien a sko savlec'hioù a-drek tostañ an enebour evit e c'hronnañ hag e zistrujañ.
#An droadegiezh a arsailh evit skoazellañ an tankoù ; karbedoù hobregonet da dreuzdougen soudarded (''Panzergrenadiers'') a vez implijet ivez.
#Unvezioù war varc'h-tan a erru a-dreñv an nerzhioù-toullañ ; goude torret an talbenn ec'h eont tre e donder savlec'hioù a-drek an enebour evit suraat al linennoù kehentiñ ha heñchañ ar bagadoù arsailher.
#Nevez ivez er ''Blitzkrieg'' eo ar c'hanolioù-arsailh evel ar [[Sturmgeschütz III|StuG]].
|}

== Pennadoù kar ==
* [[Heinz Guderian]]

[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>351t192yw0khkhc4rr9s7cdgsl9ypj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann a-renkadoù</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139670</id>
    <revision>
      <id>2200457</id>
      <parentid>2122750</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:07:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2303" sha1="6apiwttw6mmpcj1xuwjjf5m5m723a9l" xml:space="preserve">[[Restr:Battle of crecy froissart.jpg|thumb|[[Emgann Crécy]] e 1346.]]
Un '''emgann a-renkadoù''' zo un [[emgann]] graet en un dachenn dibabet gant an div arme enebet, ha ma c'hall an armeoù en em dennañ, pe e deroù an emgann, pe tostik goude an taolioù kentañ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150923193129/http://www.bodley.ox.ac.uk/cgi-bin/ilej/image1.pl?item=page&amp;seq=3&amp;size=1&amp;id=bm.1852.6.x.71.440.x.649 Blackwood's Edinburgh Magazine Vol. 71 (440) June 1852, p. 649]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Oxford English Dictionary, 1989 : '''battle''', ''n''. 1.b ''With various qualifying attributes: ... ''pitched battle'', a battle which has been planned, and of which the ground has been chosen beforehand, by both sides ...''&lt;/ref&gt;. Un emgann a-renkadoù n'eo ket un emgann dre zegouezh evel un [[emgann emgav]], pe pa vez rediet unan eus an armeoù da gregiñ un emgann hep choaz ebet na war ar mare na war al lec'h evel e-kerzh ur seziz pe un trap. An emgannoù a-renkadoù a zo raksoñjet mat evit ma vefe uhelaet nerzh un tu war an hini enebour oc'h implijout displet dre brientiñ diarbennoù, troioù pilpous, hag embregadennoù all. Unan eus an traoù pouezusañ a oa choaz an dachenn emgann evit tennañ gounid war an tu enep. An nerzhioù kreñv evel ar [[Marc'hegerezh|marc'hegiezh]], da skouer, n'int ket en o aes en ur wern, koadoù, pe menezioù ma vez eus un emgann. Ar jeneral [[Hannibal Barca|Hannibal]] eus [[Kartada]] da skouer, a choaze ar muiañ posubl un dachenn plaen nepell diouzh kêriadenn [[Cannae (Italia)|Cannae]] evit ar stourmadenn veur a-enep ar [[Republik Roma|Romaned]], ha ne oa ket tachenn roc'hellek uhel an [[Apenninoù]]. Memes doare e oa ar penn brezel [[Rouantelezh Zulu|Zulu]] [[Shaka]] hag a chome pell diouzh an tachennoù koadek pe ar gwernioù, ha gwelloc'h e oa dezhañ geot uhel (lec'hioù plaen pe e traoñ menezioù), ha dre-se e oa aesaet fiñvoù bras ar bagadoù Impi Zulu. Kemmet e voe an emgann a-renkadoù hervez ar mare hag an armeoù ha gant nevezintioù an armamant hag ar strategiezhioù.
== Istor ==
Er [[Krennamzer|Grennamzer]] e klasked peurvuiañ diwall rak an emgannoù a-renkadoù : gwelloc'h e kaved lakaat seziz pe ober galoupadegoù.
==Notennoù==
&lt;references /&gt;
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Emgannoù]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>6apiwttw6mmpcj1xuwjjf5m5m723a9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bedreuziad COVID-19</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142318</id>
    <revision>
      <id>2200482</id>
      <parentid>2189869</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:41:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96227" sha1="drv8grbl8bk30sowdd5yny5yu1x7dvy" xml:space="preserve">{{Gouzavadenn COVID-19}}
[[Restr:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|upright=1.2|thumb|Red COVID-19 dre ar bed '''(30 Meurzh 2020)'''&lt;br&gt;{{legend|#900000| &gt; 100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#c80200| 10–100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ee7070| 1–10 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffC0C0| 0.1–1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffdfe0| 0.001–0.1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#e0e0e0| N'eus den klañv ebet disklêriet/N'eus den ebet}}]]
D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[2019]] e stagas ur c'hleñved da redek e kêr [[Wuhan]], e [[Republik Pobl Sina]] : ar c'h[[COVID-19]]. Ur c'hurunviruz nevez, anvet [[SARS-CoV-2]], a oa krog da redek dre [[Wuhan]], kêr-benn proviñs [[Hubei]]. Meur a zen a oa bet tapet gant [[tanijenn skevent]] hep ma vefe sklaer eus pelec'h e teue ar c'hleñved. An holl pareoù implijet a oa chomet diefed. Buan a-walc'h e oa deuet war-wel e oa eus un eskemm den-den evel doare treuzkas. An niver a dud klañv a oa aet buan war gresk betek tizhout milieroù a dud e fin miz Genver 2020. Meur a vro a oa bet tapet gant ar c'hleñved ouzhpenn Sina, en Europa, Norzhamerika ha dreist-holl en Azia. Mare goradur ar c'hleñved (pa vezer kontamet betek ar c'hentañ azonoù) zo etre 2 ha 14 devezh. Gallout a ra un den klañv binimañ tud all pad ma vez klañv met ivez e-pad meur a zevezh ur wech pareet. An azonoù zo lies met an daou azon diazez eo an derzhienn uhel hag ur skuizhder bras. Goude-se e krog kudennoù gant ar reizhiad analañ, kudennoù gant al lounezh, ar reizhiad gwazhiadur. Gellout a reer mervel diwar ar c'hleñved.

Diaes spontus eo kaout sifroù skiantel war an niver a dud klañv hag an niver a dud marvet. D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2020 e voe embannet gant [[Sina]] e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv. Hervez skiantourien arbennikaet war ar c'hleñvedoù-red, e vefe e-tro 44 000 den klañv d'ar 27 a viz Genver hag e miz C'hwevrer e vefe 100 000 den klañv d'an nebeutañ, pell-tre diouzh sifroù ofisiel ar vro&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/connait-vraiment-le-taux-de-mortalite-du-coronavirus-6717061|titl=Connaît-on vraiment le taux de mortalité du coronavirus|oberour=Ouest-France}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh 2020 eo disklêriet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] eo deuet kleñved-red Wuhan da vezañ ur bedreuziad.

Evit ar 26 a viz Meurzh a oa bet testeniekaet ouzhpenn 522 000 den klañv gant ar c'hCOVID-19 en ouzhpenn 190 bro ha tiriad, gant 23 701 den marvet gant ar c'hleñved hag ouzhpenn 123 000 den pareet&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6|titl=Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University (JHU)|oberour=Johns Hopkins University|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

==Doareoù==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|[[Restr:Symptoms of 2019 novel coronavirus.svg|260px]]&lt;br&gt;Kudennoù degaset gant COVID-19&lt;hr&gt;
|-
!Azonoù&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|titl=1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=16-24.02.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;
!%
|-
|Terzhienn||87.9%
|-
|Paz sec'h||67.7%
|-
|Skuizhder||38.1%
|-
|[[Digraostiñ]]||33.4%
|-
|[[Anosmiezh]] (koll ar c'hlevet dre ar fri)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf|titl=ENT UK at The Royal College of Surgeons of England 35-43 Lincoln’s Inn Fields London WC2A 3PE Tel: 020 7404 8373 | Email: entuk@entuk.org|Web: www.entuk.org1Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection|oberour=ENT UK|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;||30–66%
|-
|Berranal||18.6%
|-
|Poan-gigennoù||14.8%
|-
|Gourlañchenn sec'h||13.9%
|-
|Poan-benn||13.6%
|-
|Krenañ gant ar riv||11.4%
|-
|C'hoant rechetiñ||5.0%
|-
|Stoufet ar fri||4.8%
|-
|Dipadapa||3.7–31%&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wei|first=Xiao-Shan|last2=Wang|first2=Xuan|last3=Niu|first3=Yi-Ran|last4=Ye|first4=Lin-Lin|last5=Peng|first5=Wen-Bei|last6=Wang|first6=Zi-Hao|last7=Yang|first7=Wei-Bing|last8=Yang|first8=Bo-Han|last9=Zhang|first9=Jian-Chu|last10=Ma|first10=Wan-Li|last11=Wang|first11=Xiao-Rong|date=26 February 2020|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3546120}}&lt;/ref&gt;
|-
|Pasat gwad||0.9%
|-
|Poan-lagad||0.8%
|}
Ur viruz eus familh ar [[grip]] hag ar [[sifern]] eo, kar ivez da hini ar [[SRAS]] (2003) hag d'ar gripoù [[H5N1]] hag [[H1N1]]. Infektiñ a ra dreist-holl ar skevent. 80% eus an dud detektet o dez simptomoù bihan (terzhienn, pas) met evit ar peurrest anezho e c'hell ar c'hleñved bezañ grevus a-walc'h, betek kas unan bennak d'an ospital ma n'eo ket e lazhañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/fr/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/q-a-coronaviruses|titl=Maladie à coronavirus 2019 (COVID-19) : questions-réponses|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Seblantout a ra chom hep touchal ar vugale dindan 10 vloaz&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; ha seul goshoc'h an den klañv, seul zañjerusoc'h evitañ, dreist-holl ma vez klañv gant traoù all ([[krign-bev]]...). Adalek 60% e c'hell ar c'hleñved lazhañ 30% eus an dud detektet.

Kavet e oa bet e c'hell ivez ur bern tud tapet ar viruz hep bezañ klañv gantañ. Evit doare e vije un den disimptom evit un den gant simptomoù, pezh zo e c'hell an dud disimpton kas ar viruz d'ar re all memestra.

Gorrek eo ar viruz da gemmañ e [[TDN]] hervez enklaskoù bet graet e [[Sina]] hag en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/stability-of-coronavirus-genome-is-good-news-for-vaccine-development-scientists-say/?fbclid=IwAR08_ZGXcI0rFQc5GnGDM3-WguNEkSt13erWL97n4LPuqmnmlJndkJ-B2WI|titl=Stability Of Coronavirus Genome Is Good News For Vaccine Development, Scientists Say|oberour=IFLS|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ar pezh a zo keloù mat evit kavet ur brec'hiadur.

===Treuzkas===
Diouer zo a vunudoù war an doare ma vez treuzkaset etre an dud. Ur studiadenn bet embannet d'ar [[27 a viz Meurzh]] a ziskouez penaos e vez treuzkaset dreist-holl dre darempredoù tost ha [[takennoù halañ]] produet en ur streviañ pe en ur basaat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|titl=How Coronavirus Spreads|oberour=Center for Disease Control and Prevention (SUA)|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Darempredoù tost a dalvez dindan ur metrad pe zaou. Takennoù halañ a vez kaset ivez en ur gaozeal, met ne seblant ket ar viruz bezañ kaset pelloc'h gant an aer.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|titl=Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=9.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Gallout a reer tapet ar viruz en ur douchal goreoù koñtaminet a-raok touchal e fri, e zaoulagad pe e c'henoù.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot; /&gt;

Evit en em wareziñ eus ar viruz e oa bet erbedet da walc'hiñ an daouarn alies, gant soavon (a zo gouest da derriñ he c'hurunenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://covid19.govt.nz/|titl=United against Covid-19|oberour=Gouarnamant [[Zeland-Nevez]]|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 25 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;) pe gant kaod dour-alkool hag ober kement-all d'ar gorreoù&lt;ref&gt;Kampf, G.; Todt, D.; Pfaender, S.; Steinmann, E. (March 2020). &quot;Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation with biocidal agents&quot;. The Journal of Hospital Infection.&lt;/ref&gt;.

===Viruz===
Ar [[SARS-CoV-2]] (Kleñved halañ grevus kurunviruz 2) zo ur viruz nevez kavet da gentañ e-barzh tri den tapet gant ur bneumoniezh e-liamm ouzh ar skoulmad kleñvedoù-halañ e [[Wuhan]] e [[Sina]].&lt;ref name=&quot;Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf|titl=Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update|oberour=ECDC (Kreizenn Europa evit diwall diouzh ar c'hleñvedoù)|deiziad=14.02.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Dre e orin e tenn kalz eus ar c'hurunviruzoù all. Seblantout a ra ar viruz bezañ ur chimera etre daou viruz, unan boaz da iñfektiñ [[logod-dall]], egile boaz da iñfektiñ ar [[pangolin]]ed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/coronavirus-origins-genome-analysis-suggests-two-viruses-may-have-combined/?fbclid=IwAR03THMxlrzvzFRw1rFcNpZM12unRJFJ8xqKip4jq6Uc_HZU_QCa1KAjDmI|titl=Coronavirus Origins: Genome Analysis Suggests Two Viruses May Have Combined|oberour=IFLS|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Tostoc'h eo viruz ar pangolin ouzh ar SARS-CoV-2 met mankout a ra eus ur protein a laka anezhañ da vezañ gouest da vont e-barzh kelloù mab-den, evel hini al logo-dall.

===En em wareziñ diouzh ar viruz===
Erbedet eo da gentañ bezañ naet evit talañ ouzh ar viruz, da gentañ penn gwalc'hiñ an daouarn alies, chom hep touchal e zremm, e zaoulagad, e c'henoù dre vras, met dreist-holl gant daouarn lous, goude bezañ paset. Pasat pe streviañ a rankjed ober en ur mouchouer da skarzhañ, pe da nebeutañ en e ilin evit chom hep louzañ an daouarn. Ar re glañv hag a oar a rankje dougen ur meskl evit chom hep kas ar c'hleñved da dud all.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization|deiziad=8.02.2020 bet nevesaet d'an 18.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Erbedet eo ivez da lakaat e plas doareoù evit lakaat an dud da bellaat an eil diouzh egile (''physical distancing'' e saozneg, ''pellaat sokial'' e brezhoneg da c'hortoz e vije studiet an term-se)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/|titl=Coronavirus (COVID-19) – 5 things you can do to protect yourself and your community|oberour=Public Health England|deiziad=4.03.2020|lennet d'=28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Pa oa nevez a-walc'h ar viruz e veze erbedet gant ur bern broioù chom hep beajiñ d'ar broioù pe rannvroioù tapet gant ar viruz, da lavaret eo [[Wuhan]], [[Sina]] da gentañ penn, met dibosupl e oa deuet da vezañ heuliañ an ali-se adalek fin miz C'hwevrer 2020 abalamour ma rede ar c'hleñved un tammig e pep lec'h er bed.

Dañjerus-kenañ eo ar viruz evit ar vedisined, ar glañvdiourien hag an dud a labour tost ouzh ar re glañv dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.officiel-prevention.com/sante-hygiene-medecine-du-travail-sst/service-de-sante-au-travail-reglementations/detail_dossier_CHSCT.php?rub=37&amp;ssrub=151&amp;dossid=556|titl=Les mesures de prévention et de protection du personnel en cas de pandémie|oberour=Officiel Prévention - Santé et Sécurité au travail|deiziad=Meurzh 2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; hag aliet eo dezho labourat gant meskloù [[Meskl FFP2|FFP2]], dreist-dilhad ha lunedoù-gwareziñ. E broioù zo, evel Frañs, evelato o doa savet ur bern tud a vicher war ar yec'hed o mouezh evit klemm e vankont eus peadra evit en em wareziñ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lavoixdunord.fr/727741/article/2020-03-17/coronavirus-les-professionnels-de-sante-en-colere-contre-la-penurie-de-masques|titl=Coronavirus : les professionnels de santé en colère contre la pénurie de masques|oberour=La Voix du Nord|deiziad=17.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour da choazoù bet graet gant ar gouarnamantoù tremenet a-raok&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-la-france-manque-t-elle-de-masques-respiratoires_3871243.html|titl=Coronavirus : pourquoi la France manque-t-elle de masques de protection respiratoire ?|oberour=France Info TV|deiziad=19.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh}}&lt;/ref&gt; ha da stad an ospitalioù dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencesetavenir.fr/politique/greves-illimitees-et-demissions-massives-l-appel-a-l-aide-de-l-hopital_140490|titl=Grèves illimitées et démissions massives : l'appel à l'aide de l'hôpital|oberour=Sciences &amp; Avenir|deiziad=15.01.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Heuliañ an darempredoù (medisinerezh)|Heuliañ an darempredoù]] zo un hentenn a-bouez evit talañ ouzh ar viruz. Klask a reer gouzout gant piv eo bet unan iñfektet e darempred evit kelaouiñ, gwareziñ ha dispellañ ha neuze kavet mammenn ur skoulmad-infektiñ ha miret ouzh ar viruz strewiñ muioc'h&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/|titl=Coronavirus (COVID-19) Expert interview: What is contact tracing?|oberour=Public Health England|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E fin miz Meurzh 2020 ne oa ket c'hoazh eus [[brec'hiad]]où evit ar viruz-se, daoust ma'z eus leizh ha labourvaioù oc'h ober war-dro.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/coronavirus-vaccine|titl=Coronavirus vaccine: Everything you need to know|oberour=Medical News Today|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Gwalc'hiñ e zaouarn====
Gwalc'hiñ e zaouarn zo aliet groñs evit talañ ouzh ar viruz. Gant ar [[Center for Disease Control and Prevention|Greizenn evit kontroliñ ha diwall diouzh ar c'hleñvedoù]] amerikan e oa bet erbedet gwalc'hiñ e zaouarn gant dour ha soavon alies, e-pad 20 eilenn da nebeutañ, drest-holl goude bezañ bet er privezioù pe ma vez lous an daouarn da vat ; a-raok mont da zebriñ ; goude bezañ streviet, pasaet pe c'hwezhet e fri. Ma n'haller ket gwalc'hiñ an daouarn diouzhtu e c'heller implijet kaod dour-alkool, gant 60% alkool ennañ da nebeutañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Fprevention.html|titl=How to Protect Yourself|oberour=CDC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Erbedet eo ivez gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] chom hep touchal an daoulagad, ar fri, ar genoù ma n'eo ket gwalc'het an daouarn.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

====Yec'hed an analiñ====
Erbeded eo gant aozadurioù ar yec'hed da c'holoiñ e c'henoù hag e fri pa vezer o pasaat pe o streviañ, gant pleg e vrec'h pe ur mouchouer d'en em zizober diouzhtu en un doare sur.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt; An dud iñfektet a rankfe dougen ur meskl surjian&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/pneumonia_respiratory_health_advice_abstract.pdf|titl=Prevention of Pneumonia and Respiratory Tract Infection|oberour=Gouarnamant Hong Kong|deiziad=Genver 2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html|titl=What To Do if You Are Sick|oberour=CDC|deiziad=25.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour ma c'hell ar meskl herzel d'an takennoù analiñ mont re bell ha re niverus pa vezer o pasaat, o streviañ pe o kaozeal c'hoazh, met dreist-holl hervez Stephen Griffin, ur virologour eus [[Skol-Veur Leeds]], e c'hell miret ouzh an dud da douchal o bizaj&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200317-how-to-stop-touching-your-face|titl=How to avoid touching your face so much|oberour=BBC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Alioù zo bet roet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] evit penaos dougen ar meskl&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2019%E2%80%9320_coronavirus_pandemic#cite_note-WHO_masks-358|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks|oberour=WHO - ABY|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Aliet eo groñs dougen ur meskl evit an dud a labour e bed ar yec'hed, dreist-holl ar re a labour gant tud klañv gant ar viruz&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;/&gt; met an dud n'int ket klañv ne rankfent dougen ur meskl nemet ma vez riskloù (abalamour ma reont war-dro unan bennak klañv da skouer). Burutellaet eo bet gouarnamant [[Frañs]] avat abalamour d'an alioù disheñvel roet diwar-benn talvoudegezh ar meskl, ar pezh zo bet liammet ouzh an diouer a veskloù miret gant ar Stad&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.liberation.fr/debats/2020/03/24/masques-mais-de-qui-se-moque-t-on_1782908|titl=Masques : mais de qui se moque-t-on ?  - Pennad gant Serge Galam, enklaskour e CNRS ha CEVIPOF|oberour=Libération|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.europe1.fr/medias-tele/pour-marina-carrere-dencausse-on-a-menti-sur-lutilite-des-masques-pour-une-bonne-cause-3959187|titl=Pour Marina Carrère d'Encausse, on a menti sur l'utilité des masques &quot;pour une bonne cause&quot;  - Pennad gant Par Jonathan Grelier|oberour=Europe1|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 01 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Pellaat sokial====
[[Restr:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|thumb|upright=1.4|Ur gif e saozneg evit taolenniñ penaos e c'heller herzel ouzh red ar c'hleñved.]]
Un doare da herzel ouzh red ar c'hleñved zo bihanaat niver a zarempredoù a c'hell unan bennak kaout e-korf un devezh. Gallout a ra mont betek un dispell ; herzel ouzh ar beajoù ; berziñ ar bodadoù ouzhpenn un niver resis a dud (5000, 1000, 100 a dud) ; serriñ ar skolioù, an embregerezhioù n'int ket ret evit buhez ar vro, al lec'hioù-sport pe sevenadur, ar stalioù... Erbediñ an dud da chom er gêr a c'heller ober ivez, pe da vihanañ da chom hep mont da lec'hioù paket gant ur mor a dud, implijet doare d'en em saludiñ hep touchal an den all, chom pell an eil diouzh egile.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

Aliet eo d'an dud deuet kozh a-walc'h pe d'an dud tapet gant ur c'hleñved evel an [[diabet]], ar [[Kleñvedoù kalongwazhiedel|c'hleñvedoù kalongwazhiedel]], an [[uswask]] pe c'hoazh an [[immunodigresk]] chom er gêr ivez abalamour ma vez muioc'h a riskloù da ziorren ur stumm kreñv eus ar c'hleñved&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/indonesia/news/detail/08-03-2020-knowing-the-risk-for-covid-19|titl=Media Statement: Knowing the risks for COVID-19|oberour=ABY ([[Aozadur Bedel ar Yec'hed]]) - WHO (World Health Organization)|deiziad=8.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kavet e oa bet e-kerzh miz Meurzh 2020 e oa re forc'hellek ar ger saoznek ''social distancing'' ha gwelloc'h e vije bet implijet ar ger ''physical distancing'' (''pellaat fizikel'') evit diskouez e c'heller digreskiñ an niver a zarempredoù fiziel en ur viret an darempredoù sokial, alies eus un tammig pelloc'h pe gant ar binvioù niverel.

== Er bed ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot; style=&quot;margin-top:20px;&quot;&gt;
Coronavirus patients at the Imam Khomeini Hospital in Tehran, Iran -- بخش ویژه بیماران کرونا در بیمارستان امام خمینی تهران -- March 1, 2020.jpg|Un ospital e [[Tehran]]
蔡總統視導33化學兵群 02.jpg|Karbed naetaat e [[Taipei]]
Avenue CdG - confinement.jpg|Bali Charles de Gaulle e Neuilly-sur-Seine d'an 18 a viz Meurzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Dried pasta shelves empty in an Australian supermarket.jpg|Gourmarc'had [[aostralian]] goullonderet
Empty shelves in Bangor, Wales.jpg|Goullo estajerennoù e [[Bangor]], [[Kembre]]
Emergenza coronavirus (49501382461).jpg|Tud a youl vat ar surentez trevour en Italia
Affichette rupture stock pharmacie Strasbourg 1er mars 2020.jpg|Skritell o kelaouiñ n'eus ket ken a veskloù e Strasbourg
Ensemble Bleuniadur Brittany 2020 06.jpg|Dañserez hengounel e Breizh e 2020
Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|Skritell e brezhoneg 2020
&lt;/gallery&gt;

Meur a vartezeadenn a zo diwar-benn ar [[Klañvour kentañ|c'hlañvour kentañ]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200221-coronavirus-the-harmful-hunt-for-covid-19s-patient-zero|titl=Who is 'patient zero' in the coronavirus outbreak?|oberour=Fernando Duarte|embanner=BBC Future|deiziad=24.02.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ha eus a belec'h e teu. An hini kentañ zo bet kavet e oa bet paket klañv gant ar viruz nevez a oa bet kavet roudoù anezhañ d'ar 1añ a viz Kerzu [[2019]] e [[Wuhan]] e [[Sina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally|titl=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally|oberour=John Cohen|embanner=Science|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Hervez lod avat e oa bet marvet ar c'hlañvour kentañ, un den 55 vloaz anezhañ, d'ar 17a viz Du [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3074991/coronavirus-chinas-first-confirmed-covid-19-case-traced-back|titl=Coronavirus: China’s first confirmed Covid-19 case traced back to November 17|oberour=Joséphine Ma|embanner=South China Morning Post|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. D'an 30 a viz Kerzu [[2019]] e voe sachet evezh gouarnamant [[Sina]] gant ur strollad medisined eus Ospital Kreiz Wuhan, renet gant Dr. Ai Fen ha [[Li Wenliang]], diwar-benn ur c'hurunviruz nevez heñvel ouzh ar [[SARS-CoV]].

D'an 31 a viz Kerzu e voe a-walc'h a glañvourien evit ma voe savet un enklask e [[Wuhan]] gant an aozadurioù yec'hed, ha liammet e voe ar bneumoniezh nevez ouzh [[Marc'had Boued Mor Huanan]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025|titl=China pneumonia outbreak: Mystery virus probed in Wuhan|oberour=BBC|deiziad=3.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/westernpacific/emergencies/covid-19|titl=Coronavirus disease (COVID-19) outbreak|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Soñjet e voe neuze e oa ar c'hleñved a-orin an anevaled gouez gwerzhet er marc'had ha ne dremene ket a dud da dud.

Gant lidoù ar [[Bloaz Nevez Sinat]], ha gant [[Wuhan]] bezañ un hub a-bouez e treuzdougen ar vro, e strewas ar c'hleñved e-kerzh miz Genver da broviñsoù all [[Sina]]&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; goude ur prantad ma zouble an niver a dud klañv bep sizhun. D'an 20 a viz Genver 2020 e oa bet kelaouet e oa 6174 a dud o doa bet simptomoù&lt;ref&gt;The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. [http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51 The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020][J]. China CDC Weekly, 2020, 2(8): 113-122.&lt;/ref&gt;.

D'an 10 a viz Genver e voe embannet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] ur gemmennadenn evit goulenn gant an dud o veajiñ e rannvro Wuhan da heuliañ doareoù da &quot;zigreskiñ riskloù iñfektiñ en ur veajiñ.&quot;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/who-advice-for-international-travel-and-trade-in-relation-to-the-outbreak-of-pneumonia-caused-by-a-new-coronavirus-in-china/|titl=WHO advice for international travel and trade in relation to the outbreak of pneumonia caused by a new coronavirus in China|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|deiziad=10.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Ne c'houlenne ket e vije berzet beajiñ e Wuhan avat, goude ma chome amsklaer an doareoù iñfektiñ. D'an 12 a viz Genver e voe embannet gant an [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] ne oa ket riskloù evit micherourien ar yec'hed ha ne oa ket prouet e veze kaset ar c'hleñved a zen da zen&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/|titl=Novel Coronavirus – China|oberour=ABY - WHO|deiziad=12.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an 13 a viz Genver e voe diskuliet ar c'hlañvour kentañ er-maez eus [[Sina]], ur beajour sinat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.statnews.com/2020/01/13/woman-with-novel-pneumonia-virus-hospitalized-in-thailand-the-first-case-outside-china/|titl=Woman with novel pneumonia virus hospitalized in Thailand — the first case outside China|oberour=Andrew Joseph|embanner=Stat News|deiziad=13.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 20 a viz Genver e voe disklêriet gant [[Bodad Yec'hed Broadel Sina]] e oa eus treuzkazoù den da zen gant ar c'hCOVID-19.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/20/coronavirus-spreads-to-beijing-as-china-confirms-new-cases|titl=China confirms human-to-human transmission of coronavirus|oberour=Lily Kuo|embanner=The Guardian|deiziad=21.01.2020|lennet d'=30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'ar 24 a viz Genver e voe nevesaet alioù an ABY diwar-benn ar beajoù o c'houlenn ma vije arsellet ar veajourien, hep berziñ ar beajoù avat.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/updated-who-advice-for-international-traffic-in-relation-to-the-outbreak-of-the-novel-coronavirus-2019-ncov-24-jan/|titl=Updated WHO advice for international traffic in relation to the outbreak of the novel coronavirus 2019-nCoV|oberour=ABY -WHO|deiziad=24.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 27 a viz Genver e voe lakaet gourdrouz ar c'hCOVID-19 da &quot;uhel dre vras&quot; gant an ABY.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/01/27/coronavirus-en-france-quels-criteres-de-risques-comment-reagir-les-questions-que-vous-vous-posez_6027408_3244.html|titl=Coronavirus en France : quels symptômes ? Comment réagir ? Les questions que vous vous posez|oberour=Le Monde avec AFP|embanner=[[Le Monde]]|deiziad=27.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Restr:COVID-19 Outbreak lockdowns.svg|350px|thumb|dehou|Kartenn an dispelloù broadel (glas teñval) ha rannvroel (glas sklaer)]]

Daou zevezh war-lerc'h e voe disklêriet gant an ABY e oa ar c'hleñved ur g[[Kudenn Etrevroadel a Yec'hed Publik Mallus]], o kelaouiñ an holl vroioù o doa da brientiñ doareoù da dalañ ouzh ar c'hleñved, da lavaret eo eveshaat, anavezet abred piv zo klañv, emglozañ, ober war-dro an dud klañv ha dont war-lerc'h roudoù o darempredoù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|titl=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|oberour=ABY - WHO|deiziad=30.01.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; O welet an niver a dud klañv o kreskiñ er-maez eus Sina e voe disklêriet gant rener [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] [[Tedros Adhanom]] e oa dañjer d'ar viruz dont da [[bedreuziad|vedreuziad]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalreview.com/news/who-head-warns-of-potential-pandemic-after-initially-praising-chinas-response-to-coronavirus/|titl=WHO Head Warns of ‘Potential Pandemic’ after Initially Praising China’s Response to Coronavirus|oberour=Tobias Hoonhout|embanner=National Review|deiziad=24.02.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ez ofisiel e voe disklêriet ar stad a [[bedreuziad|vedreuziad]] evit ar c'h[[COVID-19]] d'an 11 a viz Meurzh gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]], goude ur prantad ma chome ar c'hleñved-red kontrollet tamm pe tamm e meur a lec'h er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020|titl=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020|oberour=ABY - WHO|deiziad=11.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; gant [[Europa]] o tont tamm ha tamm da vezañ kreiz ar c'hleñved-red&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51876784|titl=Coronavirus: Europe now epicentre of the pandemic, says WHO|oberour=BBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Muioc'h a dud klañv anavezet a oa bet kavet er-maez eus [[Sina]] eget e-barzh ar vro adalek ar 16 a viz Meurzh.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/16/world/coronavirus-covid-19-update-intl-hnk/index.html|titl=More coronavirus cases outside mainland China than inside as pandemic accelerates|oberour=Helen Regan|embanner=CNN|deiziad=17.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 19 a viz Meurzh ne voe disklêriet tamm den klañv nevez ebet e [[Sina]] (war-bouez tud deuet eus an estrenvro) tra ma voe muioc'h a dud marvet gant ar c'hleñved en [[Italia]] eget e [[Sina]] d'an deiz-se.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51964307|titl=Coronavirus: Italy's death toll overtakes China's|oberour=BBC|deiziad=19.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 823 626 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (72 736 nevez) ha 40 598 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200401-sitrep-72-covid-19.pdf?sfvrsn=3dd8971b_2|titl=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)Situation Report –72|oberour=ABY - WHO|deiziad=1.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

=== E Sina ===
[[Restr:COVID-19 Confirmed Cases Animated Map.webm|thumb|upright=1.2|Red e Sina abaoe ar 24 a viz Genver]]
D'ar [[1añ a viz C'hwevrer]] [[2020]] e voe embannet gant Sina e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv
D'ar 6 a viz C'hwevrer 2020 e vez embannet e oa bet 564 den marvet ha 28 359 den klañv. D'an 10 a viz C'hwevrer e vez embannet gant Sina e vefe 908 den marvet ha 40 000 den klañv&lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-bilan-grimpe-908-morts-en-chine-et-plus-de-40-000-contamines-6728993&lt;/ref&gt;. D'an [[2 a viz Meurzh]] [[2020]] e oa 3058 den marvet ha 89252 klañv gant 45216 den pareet.&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/coronavirus/&lt;/ref&gt;.

=== En Europa ===
D'an 9 a viz Meurzh 2020 eo lakaet Italia a-bezh en dispell gant gouarnamant ar vro. Graet eo kement all gant [[Spagn]] d'ar 15, ha gant [[Frañs]] d'ar 17. Ret eo d'an dud chom er gêr, nemet ha ne c'hallont ket pellabourat. Gant broioù all avat (An Izelvroioù, Sued, Breizh-Veur er penn-kentañ) eo dibabet ur strategiezh all, an immuniezh a-stroll. An holl stadoù a serr o harzoù, o skolioù hag an darn vuiañ eus an embregerezhioù hag an amaezhiadurezh.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 464 121 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (40 226 nevez) ha 30 089 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot; /&gt;

==== E Frañs ====
[[Restr:COVID-19 Outbreak Hospitalized in France 13 Regions &amp; DomTom.svg|thumb|left|Rannvroioù Frañs hervez an niver a dud klañv ospitalizet]]
Kavet e oa bet an den klañv kentañ gant ar viruz d'ar 24 a viz Genver, e [[Bourdel]]. Un den 48 vloaz, eus [[Frañs]] ha [[Sina]] a oa erruet e [[Frañs]] daou zervezh a-raok&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|title=Coronavirus en France : le parcours des trois patients|date=24 January 2020|work=France Info|access-date=26 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221231826/https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|archive-date=21 February 2020|language=fr}}&lt;/ref&gt; Da c'houde e oa bet detektet un nebeud tud c'hoazh, en o zouez 6 den eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[Savoia]], betek lakaat an niver-se da 12. En o zouez e oa pareet 11 hag unan zo marvet, un tourist eus [[Sina]], 80 vloaz anezhañ, a oa chomet da reanimañ e-pad pell.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|title=First coronavirus death confirmed in Europe|date=2020-02-15|work=BBC News|access-date=2020-02-27|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219204410/https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|archive-date=19 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ar wezh kentañ e oa marvet unan bennak en [[Europa]] abalamour d'ar c'hleñved-se.

D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 100 den bet klañv gant ar c'hleñved-red-se e Frañs : 11 o doa pareet, 2 a oa marvet. Kresket e voe buan an niver a dud klañv avat : ouzhpenn 2000 e voe d'an 11 a viz Meurzh&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html&lt;/ref&gt; ha 48 den a oa marvet gantañ, ken ma voe lakaet ar gaoz war aozadur an dilennadegoù ti-kêr. Nullet e voe ur bern darvoudoù sportel (marathon Pariz) pe sevenadurel (sonadegoù [[Tri Yann]] e Pariz) ha serret e voe ar skolioù en [[Oise]], [[Haut-Rhin]] ha [[Korsika]]. Klañv e oa ivez un nebeud kannaded eus ar [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Vodadeg Vroadel]] ha ministr ar sevenadur [[Franck Riester]]. [[Nicole Belloubet]], ministrerezh ar Justis zo bet testet ivez, met negatif e oa&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-nicole-belloubet-franck-riester-et-olivier-veran-ont-ils-pu-etre-depistes-alors-que-le-test-n-est-plus-systematique_3860613.html&lt;/ref&gt;.

D'an 12 a viz Meurzh, pa oa 2876 den iñfektet (pe bet iñfektet) ha 61 den marv, e oa bet disklêriet gant Prezidant ar Republik [[Emmanuel Macron]] e vije serret ar skolioù, ar skolajoù, al liseoù, ar skolioù-meur hag ar magourioù e Frañs a-bezh, ouzhpenn goulenn gant an dud koshoc'h eget 70 vloaz da chom er gêr ar muiañ ma c'hellent ha d'an holl dud chom hep mont re er-maez dre vras. Divizet e oa bet memestra delc'her an dilennadegoù ti-kêr d'ar 15 a viz Meurzh daoust d'ar riskloù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-les-etats-unis-ferment-leurs-frontieres-aux-europeens_3862735.html|titl=DIRECT. Coronavirus : Emmanuel Macron annonce la fermeture de tous les établissements scolaires dès lundi|oberour=France Info|deiziad=12 a viz Meurzh 2020|lennet d'=12 viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Er [[Stadoù-Unanet]] e oa bet disklêriet gant ar Prezidant [[Donald Trump]] e oa berzet d'ar Frañsizien mont di e-pad 14 devezh.

Daou zervezh war-lerc'h, d'ar 14 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant [[Édouard Philippe]] e vije serret an holl stalioù n'int ket eus ar redioù kentañ (tavarnioù, sinemaioù...) ha goulennet gant an dud chom &quot;ar muiañ posupl er gêr&quot;. Chom a ra digor ar stalioù-boued, an apotikerezhioù hag un nebeud stalioù all. Koulskoude e chomo dalc'het an dilennadegoù ti-kêr raktreset an deiz war-lerc'h hag ar genstrivadegoù publik daoust d'an niver a dud o komañs da sevel o mouezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-epidemie-de-coronavirus-covid-19-les-restrictions-sur-les-voyages-se-multiplient-dans-le-monde_3866075.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Espagne interdit les déplacements sauf pour travailler ou aller faire ses courses|oberour=France Info|deiziad=14 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 14.03.2020}}&lt;/ref&gt;.

==== E Breizh ====
D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 5 den klañv e Breizh : 2 ospitalaet e [[Brest]] goude beaj ar gwaz en [[Ejipt]], daou e [[Roazhon]] goude ur veaj en [[Oise]] hag unan en [[Naoned]], medisinez an den bet klañv en Oise da gentañ, a oa e vakañsoù er [[Ar Baol-Eskoubleg|Baol-Eskoubleg]].

D'an 2 a viz Meurzh e oa bet kavet 20 den klañv e Breizh&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/covid-19-cas-confirmes-morbihan-ecoles-fermees-1793731.html|title=Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-02}}&lt;/ref&gt;, 13 anezho en ur skoulmad nevez kavet tro-dro [[Krac'h]], [[Karnag]] hag [[An Alre]].&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot; /&gt; Tamm ha tamm e oa kresket ar skoulmad-se betek tizhet [[Kiberen]] ha [[Brec'h]].

An hini kentañ a varvas e [[Breizh]] a voe un den 92 vloaz, ospitalizet e [[Gwened]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/coronavirus-en-bretagne-les-dernieres-infos-en-direct-02-03-2020-12515408.php|title=Coronavirus en Bretagne : premier décès dans le Morbihan [Direct]|date=2020-03-02|website=Le Telegramme|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/coronavirus-quatrieme-mort-france-homme-92-ans-morbihan-1794551.html|title=[VIDEO] Coronavirus : un quatrième mort en France, un homme de 92 ans dans le Morbihan|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;.

Divizet e oa bet gant prefed Morbihan chom a-sav gant an holl zarvourdoù publik en departamant ha goulenn gant tud ar parrezioù tapet er skoulmad chom eno ha chom hep mont re er-maez. D'an dud a vije aet kuit dija e oa bet goulennet chom er gêr e-pad pemzekteiz da c'hortoz e vijent sur da chom hep bezañ klañv.

D'an 9 a viz Meurzh e voe lakaet war-wel 80 rannet evel-se : 11 en [[Il-ha-Gwilun]], 9 e [[Liger-Atlantel]], 5 e [[Penn ar Bed]], 55 er [[Morbihan]] hag hini ebet en [[Aodoù an Arvor]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19%20%28002%29.pdf|title=Bulletin d'information n°3 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19.pdf|title=Bulletin d'information n°7 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Pays de la Loire|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh e oa bet kavet 105 den klañv e Breizh : 13 en Il-ha-Gwilun, 12 e Liger-Atlantel, 7 e Penn ar Bed, 73 e Morbihan hag hini ebet c'hoazh en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-11-bulletin%20information%20COVID-19_numero5_VF.pdf|titl=Bulletin de l'ARS|oberour=ARS rannvro Breizh|deiziad=11.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Kavet e oa bet ur skoulmad nevez kostez [[Bruz]], e-kichen [[Roazhon]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Italie ferme tous ses commerces en dehors des enseignes alimentaires et des pharmacies|oberour=Mathilde Goupil ; Kocila Makdeche : Yann Thompson|embanner=France TV Info|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

D'an 12 a viz Meurzh e voe disklêriet e oa marvet ur vaouez a 93 vloaz er Morbihan&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/morbihan/coronavirus-un-deuxieme-deces-dans-le-morbihan-12-03-2020-12523534.php?utm_term=Autofeed&amp;utm_medium=Social&amp;utm_source=Twitter#Echobox=1584009956|titl=Coronavirus : un deuxième décès dans le Morbihan|oberour=Le Telegramme|deiziad=12.03.2020|lennet d'=13.03.2020}}&lt;/ref&gt;. Kemeret e oa bet ivez an diviz nullañ [[Tro Breizh (belo)|an Dro Breizh war velo]] evit e 54{{vet}} redadeg, raktreset e miz Ebrel 2020&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://twitter.com/tourdebretagne/status/1238056294159876097|titl=Tweet Aozadur Tro-Breizh war velo evit displegañ e oa bet nullet ar redadeg|oberour=Aozadur Tro-Breizh war velo|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; D'an noz e oa bet kavet 135 den klañv e Breizh : 22 en Il-ha-Gwilun, 15 e Liger-Atlantel, 12 e Penn ar Bed, 85 e Morbihan hag unan en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12-bulletin%20information%20COVID-19_VF.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION N°6 COVID-19|oberour=ARS Breizh|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12%20bulletin%20information%20COVID-19%20%282%29.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION COVID-19|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Evel e Frañs a-bezh e oa bet serret ar skolioù e Breizh adalek ar 16 a viz Meurzh ha kenfinet an holl dud adalek ar 17 a viz Meurzh. Mouezhioù a savas kerkent pa voe gouezet e oa deuet ur bern tud eus Pariz d'en em genfinañ lec'h all, en o eil tiez, e Breizh ivez, ha dreist-holl war an aod pe en inizi&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nouvelobs.com/coronavirus-de-wuhan/20200318.OBS26267/re-belle-ile-groix-les-parisiens-se-confinent-sur-les-iles-et-ne-sont-pas-forcement-les-bienvenus.html#modal-msg|titl=Ré, Belle-Ile, Groix… les Parisiens se confinent sur les îles, et ne sont pas forcément les bienvenus|oberour=Le Nouvel Obs|deiziad=19 a viz Meurzh 2020|lennet d'=22.03.2020}}&lt;/ref&gt; Nec'het e oa an dud kar n'eo ket savet ospitalioù an inizi evit kement a dud, dreist-holl ma vez kudennoù ken don, ha dre vras e oa kavet ne oa ket sirius a-walc'h ar c'henfinañ gant darn eus an dud nevez-emgavet, dre ma oa brav an amzer. Evit kaout an tu da fiñval eo ret kaout un testenni dilec'hiañ hag a vez kavet e brezhoneg&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240617125059/https://www.lorient.bzh/fileadmin/lorient.bzh/brezhoneg/Testeni-dilec-hian-disdalc-hus.pdf&lt;/ref&gt;.

Adalek an 22 a viz Meurzh e oa lakaet war wel gant prefeti rannvro Breizh sifroù an dud n'emaint ket o chom e rannvro Breizh met a zo ospitalizet enni asambles gant sifroù an dud testet hep gouzout e peseurt departamant emaint o chom&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires|titl=Situation en Bretagne : 446 cas confirmés au 22 mars 2020|embanner=Prefeti Rannvro Breizh|deiziad=22 a viz Meurzh 2020|lennet d'=an 22 av viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Embannet e oa bet d'an 23 a viz Meurzh e oa kenfinet [[Johanna Rolland]], maerez [[Naoned]] en he zi abalamour ma oa he merc'h tapet gant simptomoù ar viruz&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/sa-fille-suspectee-de-covid-19-la-maire-de-nantes-se-place-en-confinement-23-03-2020-12530586.php|titl=Covid-19 : sa fille présente des symptômes, la maire de Nantes se place en confinement|oberour=Le Telegramme|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 23 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

7 den eus skipailh a zo klañv war mordreizher Celebrity Apex e [[Sant-Nazer]]. Ar skipailh eus 1407 a zo bet kenfinet ar vourzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/saint-nazaire/coronavirus-7-cas-testes-positifs-bord-du-paquebot-celebrity-apex-saint-nazaire-1807142.html|titl=Coronavirus : 7 cas testés positifs à bord du paquebot Celebrity Apex à Saint-Nazaire|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=an 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 31{{añ}} a viz Meurzh e voe embannet e oa 106 gwele evit ar glañvourien, ha 40 gwele advevaat e [[Sant-Brieg]] ( Ospital Y. ar Foll) ha [[Plerin]] ( Ospital Prevez Aodoù an Arvor )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-nombre-de-lits-en-reanimation-augmente-dans-le-secteur-de-saint-brieuc-6796903|titl=Coronavirus. Un train médicalisé arrive ce mercredi : combien de lits disponibles à Saint-Brieuc ?|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E skipailh ar mordreizher Celebrity Apex e Sant-Nazer, e-mesk 157 den corona-pozitivel, e oa 144 n'ho doa tamm azon ebet eus ar c'hleñved.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/economie/entreprises/crise-du-coronavirus/coronavirus-saint-nazaire-157-cas-positifs-bord-du-paquebot-apex-6796845|titl=Coronavirus. Saint-Nazaire : 157 cas positifs à bord du paquebot Apex|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel e erruas 12 den klañv e Roazhon gant un [[Tren Tizh-ha-Tizh|TTB]] mezegel, ha kaset d'ar pennospital&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/rennes-un-train-voyageurs-transforme-en-train-medicalise-6797850|titl=Rennes un train voyageurs transforme en train medicalise|oberour=Ouest-France|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Kaset e voe tud all da [[Sant-Brieg]] ha da [[Brest|Vrest]].

D'ar 4 a viz Ebrel : 7 den eus AHDOD (annez herberc'hiañ evit an dud oadet dalc'het) Stz Ana e [[Lannuon]] a zo marv e-pad ar sizhunvezh. 14 tud all eus Stz Ana a zo klanv&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/cotes-d-armor/coronavirus-six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19-1811610.html|titl=six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19|oberour=France3|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an [[11 a viz Mae]] [[2020]] e oa roet lamm d'ar c'hefinamant e Breizh. Aotreet eo fiñval hag un-dro en ur c'helc'h 100 kilometrad tro-dro d'an ti.
===== Stadegoù Breizh =====
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:3%; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud bet tapet gant ar viruz e pep departamant Breizh
|- valign=&quot;top&quot;
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad&lt;br&gt;Breizh !! Diavaezidi !! Tud&lt;br&gt;dianav o&lt;br&gt;departamant !! Hollad 
|-
| 6.03.2020 || 4 || 0 || 24 || 6 || 3 || '''41''' ||colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;16&quot;|[[Restr:Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|200px]]&lt;br&gt;Skritell vrezhonek&lt;br&gt;Skol Diwan Kommanna
|-
| 7.03.2020 || 5 || 0 || 35 || 7 || 4 || '''51'''
|-
| 8.03.2020 || 5 || 0 || 47 || 7 || 8 || '''67'''
|-
| 9.03.2020 || 5 || 0 || 55 || 11 || 9 || '''80'''
|-
| 10.03.2020 || 7 || 0 || 63 || 11 || 9 || '''90'''
|-
| 11.03.2020 || 7 || 0 || 73 || 13 || 12 || '''105'''
|-
| 12.03.2020 || 12 || 1 || 85 || 22 || 15 || '''135'''
|-
| 13.03.2020 || 22 || 1 || 100 || 34 || 22 || '''179'''
|-
| 14.03.2020 || 34 || 4 || 106 || 34 || 32 || '''210'''
|-
| 15.03.2020 || 34 || 4 || 114 || 43 || 39 || '''234'''
|-
| 16.03.2020 || 35 || 5 || 129 || 44 || 39&lt;ref&gt;D'ar 16 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant ARS Broioù-al-Liger ne vije ket roet ar sifroù hollek ken, ha chomet e oant a-sav da reiñ ar sifroù dre zepartamant.&lt;/ref&gt; || '''252'''
|-
| 17.03.2020 || 43 || 11 || 132 || 50 || ? || '''&gt; 275'''
|-
| 18.03.2020 || 51 || 12 || 134 || 55 || ? || '''&gt; 291'''
|-
| 19.03.2020 || 60 || 16 || 134 || 58 || ? || '''&gt; 307'''
|-
| 20.03.2020 || 79 || 21 || 134 || 72 || ? || '''&gt; 345'''
|-
| 21.03.2020 || 91 || 27 || 157 || 84 || ? || '''&gt; 398'''
|-
| 22.03.2020 || 99 || 33 || 174 || 91 || ? || '''&gt; 436''' || 11 || 38 || '''&gt; 485'''
|-
| 23.03.2020 || 112 || 36 || 181 || 105 || ? || '''&gt; 473''' || 14 || 42 || '''&gt; 529'''
|-
| 24.03.2020 || 127 || 38 || 185 || 115 || 147&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-pays-loire-comptent-14-victimes-359-cas-testes-positif-ce-24-mars-1805872.html|titl=Coronavirus : les Pays de la Loire comptent 14 victimes et 368 cas testés positifs ce 24 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|en linenn d'=ar 25 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''612''' || 19 || 42 || '''673'''
|-
| 25.03.2020 || 143 || 47 || 206 || 135 || ? || '''&gt; 678''' || 24 || 48 || '''&gt; 750'''
|-
| 26.03.2020 || 171 || 60 || 231 || 152 || 191&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-seuil-epidemique-est-depasse-point-region-ars-ce-jeudi-26-mars-1807182.html|titl=Coronavirus : le seuil épidémique est dépassé, le point dans la région avec l'ARS ce jeudi 26 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''805''' || 32 || 61 || '''898'''
|-
| 27.03.2020 || 191 || 77 || 256 || 167 || ? || '''&gt; 882''' || 39 || 67 || '''&gt; 988'''
|-
| 28.03.2020 || 210 || 92 || 276 || 187 || ? || '''&gt; 956''' || 46 || 78 || '''&gt; 1 080'''
|-
| 29.03.2020 || 230 || 107 || 313 || 208 || ? || '''&gt; 1 049''' || 48 || 56 || '''&gt; 1 153'''
|-
| 30.03.2020 || 235 || 112 || 320 || 220 || ? || '''&gt; 1 078''' || 49 || 57 || '''&gt; 1 184'''
|-
| 31.03.2020 || 249 || 122 || 338 || 236 || ? || '''&gt; 1 136''' || 51 || 44 || '''&gt; 1 231'''
|-
| 01.04.2020 || 260 || 136 || 357 || 257 || ? || '''&gt; 1 201''' || 52 || 47 || '''&gt; 1 300'''
|-
| 02.04.2020 || 270 || 154 || 372 || 272 || 425&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-04/2020-04-02-bulletin%20information%20COVID-19.pdf|titl=Bulletin d'Information COVID-19 - 29|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; || '''1493''' || 55 || 48 || '''1576'''
|-
| 03.04.2020 || 285 || 157 || 391 || 282 || 471 || '''1 586''' || 66 || 54 || '''1 706'''
|-
| 04.04.2020 || 291 || 167 || 414 || 289 || 510 || '''1 671''' || 72 || 52 || '''1 795'''
|-
| 05.04.2020 || 305 || 177 || 428 || 303 || 542 || '''1 755''' || 74 || 55 || '''1 884'''
|-
| 06.04.2020 || 312 || 178 || 438 || 308 || 556 || '''1 792''' || 75 || 57 || '''1 924'''
|-
| 07.04.2020 || 314 || 182 || 452 || 324 || 575 || '''1 847''' || 88 || 54 || '''1 989'''
|-
| 08.04.2020 || 326 || 188 || 459 || 338 || 633 || '''1 944''' || 98 || 51 || '''2 093'''
|-
| 09.04.2020 || 339 || 200 || 475 || 362 || 651 || '''2 027''' || 98 || 46 || '''2 171'''
|-
| 10.04.2020 || 366 || 209 || 478 || 377 || 689 || '''2 119''' || 102 || 49 || '''2 270'''
|-
| 11.04.2020 || 371 || 213 || 489 || 391 || 734 || '''2 198''' || 106 || 51 || '''2 355'''
|-
| 12.04.2020 || 375 || 222 || 491 || 404 || 762 || '''2 254''' || 107 || 60 || '''2 421'''
|-
| 13.04.2020 || 377 || 223 || 496 || 414 || 779 || '''2 289''' || 107 || 60 || '''2 456'''
|-
| 14.04.2020 || 380 || 226 || 501 || 416 || 779 || '''2 302''' || 106 || 58 || '''2 466'''
|-
| 15.04.2020 || 495 || 265 || 505 || 556 || 798 || '''2 619''' || 118 || 70 || '''2 807'''
|-
| 16.04.2020 || 505 || 268 || 510 || 571 || 823 || '''2 677''' || 120 || 68 || '''2 865'''
|-
| 17.04.2020 || 513 || 272 || 523 || 588 || 849 || '''2 745''' || 121 || 67 || '''2 933'''
|-
| 20.04.2020 || 522 || 314 || 526 || 606 || 855 || '''2 823''' || 123 || 101 || '''3 047'''
|----
|21.04.2020
|527
|316
|532
|607
|
|
|122
|
|
|----
|22.04.2020
|540
|322
|545
|618
|
|
|121
|
|
|----
|23.04.2020
|544
|322
|549
|629
|
|
|121
|
|
|----
|24.04.2020
|550
|326
|555
|636
|
|
|123
|
|
|----
|27.04.2020
|553
|328
|567
|646
|
|
|126
|
|
|----
|28.04.2020
|554
|338
|573
|649
|
|
|126
|
|
|----
|29.04.2020
|573
|339
|619
|658
|
|
|129
|60
|
|----
|30.04.2020
|575
|379
|622
|664
|
|
|129
|60
|
|----
|01.05.2020
|577
|380
|626
|667
|
|
|129
|60
|
|----
|04.05.2020
|584
|390
|637
|671
|
|
|
|74
|
|----
|05.05.2020
|585
|392
|641
|671
|
|
|
|
|
|----
|06.05.2020
|591
|404
|642
|672
|
|
|
|
|
|----
|07.05.2020
|592
|420
|642
|676
|
|
|
|
|
|----
|08.05.2020
|594
|420
|642
|677
|
|
|
|
|
|----
|11.05.2020
|598
|436
|647
|678
|
|
|128
|64
|
|----
|12.05.2020
|599
|437
|648
|678
|
|
|129
|65
|
|----
|13.05.2020
|599
|439
|649
|680
|
|
|129
|65
|
|----
|14.05.2020
|599
|441
|649
|681
|
|
|129
|65
|
|----
|15.05.2020
|599
|446
|659
|684
|
|
|129
|67
|
|----
|18.05.2020
|602
|517
|665
|692
|
|
|129
|68
|
|----
|19.05.2020
|602
|517
|665
|694
|
|
|129
|68
|
|----
|20.05.2020
|606
|537
|668
|701
|
|
|130
|67
|
|----
|21.05.2020
|608
|578
|673
|703
|
|
|131
|67
|
|----
|22.05.2020
|609
|596
|673
|708
|
|
|131
|67
|
|----
|25.05.2020
|612
|617
|679
|714
|
|
|132
|66
|
|----
|26.05.2020
|612
|619
|686
|715
|
|
|132
|66
|
|----
|27.05.2020
|614
|621
|686
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|28.05.2020
|614
|631
|689
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|29.05.2020
|615
|638
|692
|720
|
|
|132
|67
|
|----
|01.06.2020
|619
|641
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|02.06.2020
|619
|642
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|03.06.2020
|619
|643
|699
|725
|
|
|133
|67
|
|----
|04.06.2020
|620
|643
|699
|728
|
|
|133
|67
|
|----
|05.06.2020
|621
|644
|699
|730
|
|
|133
|67
|
|----
|08.06.2020
|622
|645
|699
|732
|
|
|133
|67
|
|----
|09.06.2020
|622
|645
|700
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|10.06.2020
|624
|649
|702
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|12.06.2020
|627
|649
|702
|735
|
|
|133
|68
|
|----
|15.06.2020
|629
|649
|702
|735
|
|
|134
|68
|
|----
|17.06.2020
|629
|650
|702
|736
|
|
|135
|68
|
|----
|19.06.2020
|629
|652
|705
|736
|
|
|136
|68
|
|----
|22.06.2020
|630
|655
|707
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|24.06.2020
|631
|655
|711
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|26.06.2020
|632
|658
|712
|739
|
|
|136
|68
|
|----
|30.06.2020
|632
|667
|722
|742
|
|
|136
|70
|
|----
|03.07.2020
|637
|668
|726
|743
|
|
|136
|70
|
|----
|07.07.2020
|645
|670
|727
|744
|
|
|139
|70
|
|----
|10.07.2020
|655
|670
|732
|755
|
|
|141
|74
|
|----
|15.07.2020
|703
|683
|734
|785
|
|
|156
|76
|
|----
|17.07.2020
|764
|700
|744
|805
|
|
|170
|77
|
|----
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&lt;!--margin-left:3%;--&gt; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud en Ospital (Deuet, Adreiñ buhez ''(Réa.)'', Distro d'ar gêr, Marv )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement-6792616|titl=carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement|oberour=ouest-france|deiziad=29.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://dashboard.covid19.data.gouv.fr/|titl=Tableau de bord COVID 19 Données santé publique France|deiziad=03.04.2020|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;
|- 
|
|colspan=6| Ospital 
|colspan=6| Advevaat
|colspan=6| Distro d'ar gêr 
|colspan=8| Marv 
|-
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
|| Marv e-pad
 pemzektez
|-
| 29.03.2020 || 50 || 36 || 98 || 84 || 158 || '''426''' || 11 || 5 || 26 || 15 ||39 || '''96''' || 28 || 8 || 79 || 51 || 41 || '''207''' || 5 || 3 || 28 || 5 || 23 || '''64'''
|-
| 30.03.2020 || 54 || 39 || 106 || 91 || 158 || '''448''' || 12 || 5 || 29 || 17 ||40 || '''103''' || 29 || 9 || 79 || 53 || 53 || '''223''' || 6 || 3 || 29 || 7 || 28 || '''73'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2020 || 56 || 47 || 133 || 106 || 188 || '''530''' || 17 || 5 || 32 || 25 || 45 || '''124''' || 41 || 13 || 86 || 62 || 81 || '''283''' || 7 || 6 || 32 || 10 || 36 || '''91'''
|-
| 02.04.2020 || 66 || 59 || 138 || 106 || 204 || '''595''' || 27 || 16 || 30 || 38 || 52 || '''163''' || 48 || 16 || 95 || 68 || 91 || '''318''' || 7 || 9 || 35 || 12 || 38 || '''101'''
|-
| 03.04.2020 || 74 || 65 || 143 || 129 || 216 || '''627''' || 32 || 17 || 29 || 36 || 60 || '''174''' || 55 || 20 || 98 || 72 || 109 || '''354''' || 7 || 9 || 37 || 16 || 43 || '''112'''
|-
| 04.04.2020 || 79 || 62 || 136 || 131 || 244 || '''652''' || 33 || 17 || 24 || 38 || 63 || '''175''' || 56 || 25 || 110 || 82 || 121 || '''394''' || 8 || 10 || 40 || 17 || 45 || '''120'''
|-
| 05.04.2020 || 82 || 70 || 135 || 136 || 250 || '''673''' || 34 || 16 || 24 || 38 || 67 || '''179''' || 59 || 25 || 113 || 83 || 133 || '''413''' || 9 || 10 || 45 || 17 || 45 || '''126'''
|-
| 06.04.2020 || 93 || 75 || 147 || 156 || 261 || '''732''' || 40 || 17 || 35 || 49 || 69 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''210''' || 60 || 29 || 119 || 88 || 138 || '''434''' || 9 || 11 || 48 || 20 || 47 || '''135'''
|-
| 07.04.2020 || 94 || 69 || 144 || 154 || 264 || '''625''' || 42 || 13 || 34 || 44 || 64 || '''197''' || 62 || 42 || 127 || 104 || 160 || '''495''' || 9 || 13 || 52 || 23 || 51 || '''148'''
|-
| 08.04.2020 || 102 || 66 || 154 || 162 || 263 || '''747''' || 43 || 13 || 34 || 46 || 66 || '''202''' || 66 || 45 || 149 || 113 || 169 || '''552''' || 11 || 14 || 55 || 27 || 54 || '''161'''
|-
| 09.04.2020 || 109 || 64 || 147 || 173 || 274 || '''767''' || 40 || 12 || 33 || 48 || 66 || '''199''' || 69 || 49 || 162 || 117 || 197 || '''594''' || 11 || 16 || 55 || 27 || 57 || '''166'''
|-
| 10.04.2020 || 110 || 70 || 139 || 171 || 289 || '''779''' || 40 || 11 || 34 || 42 || 70 || '''197''' || 78 || 54 || 175 || 124 || 210 || '''641''' || 12 || 17 || 56 || 36 || 60 || '''181'''
|-
| 11.04.2020 || 116 || 69 || 130 || 172 || 288 || '''775''' || 39 || 12 || 35 || 38 || 65 || '''189''' || 82 || 59 || 194 || 135 || 227 || '''697''' || 13 || 18 || 59 || 39 || 62 || '''191'''
|-
| 14.04.2020 || 120 || 77 || 127 || 190 || 297 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''811''' || 37 || 10 || 34 || 36 || 63 || '''180''' || 86 || 66 || 207 || 152 || 244 || '''755''' || 19 || 21 || 65 || 44 || 77 || '''226'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2020 || 115 || 75 || 118 || 196 || 292 || '''796''' || 34 || 8 || 31 || 33 || 58 || '''164''' || 89 || 72 || 215 || 164 || 259 || '''799''' || 20 || 22 || 69 || 48 || 83 || '''242''' || +151
|-
|26.04.2020
|75
|51
|125
|157
|253
|'''661'''
|17
|6
|16
|19
|32
|'''90'''
|122
|122
|267
|261
|362
|'''1134'''
|36
|24
|76
|67
|115
|'''318'''
|-
|
|-
| 30.04.2020 || 64 || 50 || 127 || 150 || 221 || '''644''' || 14 || 4 || 14 || 15 || 25 || '''72''' || 128 || 130 || 288 || 277 || 410 || '''1233''' || 37 || 25 || 80 || 70 || 124 || '''336'''
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2020 || 59 || 46 || 126 || 142 || 216 || '''589''' || || || || || || || || || || || || || 37 || 25 || 80 || 70 || 125 || '''337''' || +95 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2020 || 40 || 53 || 89 || 83 || 150 || '''415''' || || || || || || || || || || || || || 40 || 30 || 84 || 79 || 141 || '''374''' || +37 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2020 || 26 || 38 || 62 || 70 || 127 || '''323''' || 1 || 4 || 7 || 5 || 6 || '''23''' || 162 || 184 || 384 || 413 || 566 || '''1709''' || 43 || 33 || 90 || 85 || 146 || '''397''' || +23 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2020 || 19 || 28 || 36 || 58 || 77 || '''216''' || || || || || || || || || || || || || 43 || 37 || 91 || 86 || 156 || '''413''' || +16 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2020 || 13 || 13 || 27 || 37 || 37 || '''128''' || 0 || 0 || 1 || 2 || 2 || '''5''' || 175 || 209 || 424 || 464 || 696 || '''1968''' || 43 || 38 || 92 || 86 || 159 || '''418''' || +5
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.08.2020 || 7 || 3 || 16 || 30 || 7 || '''63''' || 0 || 0 || 0 || 3 || 0 || '''3''' || || || || || || || 44 || 39 || 96 || 88 || 164 || '''431''' || +13
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.09.2020 || 9 || 7 || 14 || 35 || 14 || '''79''' || 1 || 0 || 0 || 5 || 2 || '''8''' || || || || || || || 44 || 40 || 96 || 89 || 170 || '''439''' || +8
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.09.2020 || 19 || 7 || 39 || 51 || 33 || '''149''' || 4 || 0 || 2 || 6 || 4 || '''16''' || || || || || || || 44 || 40 || 97 || 90 || 172 || '''443'''|| +4
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.10.2020 || 23 || 15 || 73 || 79 || 57 || '''247''' || 4 || 3 || 2 || 10 || 12 || '''31''' || || || || || || || 48 || 42 || 100 || 101 || 178|| '''469'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.10.2020 || 26 || 19 || 70 || 86 || 95 || '''296''' || 3 || 2 || 5 || 15 || 13 || '''38''' || || || || || || || 48 || 43 || 102 || 108 || 194 || '''495'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.11.2020 || 81 || 135 || 56 || 211 || 267 || '''750''' || 28 || 11 || 24 || 6|| 34 || '''107''' || || || || || || || 54 || 51 || 119 || 131 || 212 || '''567'''|| +72
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.11.2020 || 126 || 81 || 216 || 296 || 373 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1092''' || 31 || 13 || 31 || 39 || 49 || '''163''' || || || || || || || 69 || 66 || 146 || 169 || 286 || '''736'''|| +169
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.12.2020 || 72 || 58 || 152 || 260 || 277 || '''819''' || 17 || 7 || 13 || 33 || 29 || '''99''' || || || || || || || 84 || 87 || 174 || 217 || 349 || '''911'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+175
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.12.2020 || 93 || 95 || 165 || 247 || 258 || '''858''' || 11 || 5 || 11 || 26 || 26 || '''79''' || || || || || || || 98 || 97 || 191 || 248 || 377 || '''1011'''|| +100
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.01.2021 || 105 || 62 || 143 || 208 || 209 || '''727''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 14 || '''49''' || || || || || || || 126 || 109 || 205 || 287 || 416 || '''1143'''|| +132
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.01.2021 || 106 || 52 || 147 || 280 || 197 || '''782''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 27 || '''62''' || || || || || || || 140 || 112 || 225 || 317 || 440 || '''1234'''|| +91
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.02.2021 || 132 || 37 || 173 || 369 || 245 || '''956''' || 11 || 3 || 9 || 23 || 27 || '''73''' || || || || || || || 164 || 121 || 255 || 382 || 505 || '''1427'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+193
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.02.2021 || 119 || 57 || 150 || 396 || 227 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1090''' || 10 || 4 || 8 || 35 || 32 || '''89''' || || || || || || || 187 || 124 || 273 || 458 || 571 || '''1613'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+186
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.03.2021 || 93 || 68 || 166 || 355 || 227 || '''956''' || 13 || 6 || 10 || 27 || 21 || '''77''' || || || || || || || 203 || 138 || 306 || 505 || 604 || '''1756'''|| +143
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.03.2021 || 75 || 86 || 159 || 396 || 246 || '''892''' || 15 || 13 || 13 || 28 || 25 || '''94''' || || || || || || || 214 || 157 || 331 || 535 || 645 || '''1882'''|| +126
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2021 || 98 || 118 || 172 || 377 || 286 || '''1200''' || 22 || 12 || 25 || 51 || 39 || '''149''' || || || || || || || 222 || 179 || 349 || 577 || 704 || '''2031'''|| +149
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2021 || 104 || 119 || 219 || 362 || 297 || style=&quot;background: #ffaadc;&quot; |'''1296''' || 30 || 16 || 40 || 57 || 52 || '''195''' || || || || || || || 226 || 198 || 366 || 613 || 739 || '''2142'''|| +111
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2021 || 97 || 112 || 208 || 395 || 271 || '''1241''' || 26 || 13 || 25 || 39 || 55 || '''158''' || || || || || || || 234 || 225 || 393 || 655 || 788 || '''2295'''|| +153
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2021 || 88 || 85 || 175 || 335 || 181 || '''987''' || 15 || 7 || 17 || 42 || 42 || '''123''' || || || || || || || 251 || 238 || 408 || 685 || 814 || '''2396'''|| +101
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2021 || 72 || 36 || 132 || 240 || 127 || '''692''' || 12 || 3 || 14 || 26 || 30 || '''85''' || || || || || || || 259 || 246 || 430 || 705 || 836 || '''2452'''|| +56
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2021 || 64 || 29 || 102 || 194 || 92 || '''536''' || 6 || 5 || 8 || 19 || 17 || '''55''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2479'''|| +27
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2021 || 57 || 21 || 86 || 156 || 48 || '''400''' || 6 || 3 || 6 || 9 || 8 || '''32''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2494'''|| +15
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.07.2021 || 47 || 20 || 76 || 136 || 37 || '''338''' || 6 || 1 || 5 || 5 || 5 || '''22''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2506'''|| +12
|-
|}
{{Coronavirus/Graph/Breizh}}
|}

== Levezon ar bedreuziad ==
=== War an deskadurezh ===
[[Restr:COVID-19 school closures.svg|thumb|upright=1.6|Skolidi touchet gant ar bedreuziad COVID-19 (17/03/2020) {{legend|#e6550d|Skolioù serret er vro a-bezh}} {{legend|#fdae6b|Skolioù serret e lec'hioù zo}} {{legend|#1f78b4|Skol serret ebet}} {{legend|#c0c0c0|Titour ebet}}]]
E fin miz Meurzh 2020 e oa 1.5 miliard a skolidi a oa bet serret o skol evit ar vro a-bezh er bed, muioc'h c'hoazh e broioù zo ma oa bet kemeret an diviz gant rannvroioù zo ha pas reoù all.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/covid19/educationresponse|titl=COVID-19 Educational Disruption and Response|oberour=UNESCO|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Hogozik 90% eus studierien ar bed a oa er-maez eus o skol neuze. E [[Taiwan]], [[Singapour]], [[Aostralia]], [[Sveden]] hag e stadoù zo eus an [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]] e chome digor ar skolioù avat.

Daoust ma klasked serriñ ar skolioù war berr-amzer ez eus bet levezonoù e meur a zoare war buhez ar familhoù ha doareoù da zeskiñ ar vugale. N'eo ket gouest an holl familhoù da gemer amzer d'ober [[skol er gêr]], dreist-holl ma rankont [[Pellabour|pell-labourat]] pe chom a-sav da labourat.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/penaos-ober-skol-bar-ger-respontet-vez-deoc-h-gant-an-aotrou-ministr-jean-michel-blanquer-1809486.html|titl=Penaos ober skol bar gêr ? Respont a ra an Aotrou ministr, Jean-Michel Blanquer, deoc'h.|oberour=Chloé Tempéreau|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Evit ober war-dro ar skolidi e oa erbedet gant an [[UNESCO]] implijet hentennoù [[deskiñ a-bell]] ha arloadoù evit deskiñ dre an internet evit liammañ ar skolidi hag o c'helennerien hag eskemm dielloù, ober kentelioù video, a-seurt ma chomje un deskadurezh e-keit ma voe serret ar skolioù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/news/290-million-students-out-school-due-covid-19-unesco-releases-first-global-numbers-and-mobilizes|titl=290 million students out of school due to COVID-19: UNESCO releases first global numbers and mobilizes response|oberour=UNESCO|deiziad=04.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Klask a reas ar skolioù hag ar rouedadoù skolioù aozañ ur &quot;c'hendalc'husted d'ar c'helenn&quot; gant a-bep seurt mennozhioù ha doareoù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/diwan-e-mare-ar-chenfinan|titl=Diwan e mare ar c’henfinañ|oberour=Diwan Breizh|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kudenn ar [[brezhoneg]] a oa bet lakaet war-wel evit ar skolidi en hentennoù divyezhek dre soubidigezh [[Diwan]] pe gant eurvezhioù par ([[Div Yezh]] ; [[Dihun]]) : aon a oa e kollje ar vugale o liamm gant ar brezhoneg, da nebeutañ evit ar re zo e familhoù gallek nemetken. Gant Diwan e oa bet renablet danvez evit delc'her gant ar brezhoneg&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/renabl-danvez-niverel-e-brezhoneg-evit-talan-ouzh-epidemiezh-ar-chovid-19|titl=Renabl danvez niverel e brezhoneg evit talañ ouzh epidemiezh ar c’hovid-19|oberour=Diwan Breizh|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.skolaerien.diwan.bzh/embann/|titl=Dafar Diwan|oberour=Skolaerien Diwan|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pa oa bet klasket gant ar stummadurioù hir doareoù nevez da gelenn.

=== War an abadennoù sevenadur ===
Dre an divizoù bet kemeret evit talañ ouzh ar bedreuziad (berziñ ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 den, da c'houde 500, 10... ; kenfinañ an dud hag all...) a oa bet ul levezon kreñv war bed ar sevenadur, evit ar publik kenkoulz hag evit an dud a labour er bed-se. Er broioù a oa bet tapet ar muiañ e oa bet nullet pe daleet ur bern abadennoù arz, diskouezadegoù ha serret an holl virdioù, levraouegoù, stalioù-levrioù e fin miz Meurzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theartnewspaper.com/news/here-are-the-museums-that-have-closed-due-to-coronavirus|titl=Here are the museums that have closed (so far) due to coronavirus|oberour=Hannah McGivern ; Nancy Kenney|embanner=The Art Newspaper|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/coronavirus-chateau-de-versailles-le-louvre-orsay-l-olympia-le-chatelet-le-theatre-des-champs-elysees-une-avalanche-de-fermetures_3864933.html|titl=Coronavirus : Château de Versailles, Tour Eiffel, Louvre, Centre Pompidou, Musée d'Orsay, Olympia, Châtelet, Théâtre des Champs-Elysées... des fermetures en cascade|oberour=France Info|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Diaezamantoù a oa bet savet ivez e greanterezh ar [[sinema]] abalamour ma oa bet ranket serriñ ar seveniñ evit meur a film, daleet embannadur filmoù zo a-raok ma oa bet serret ar sinemaoù el lec'hioù tapet gant ar viruz. Daleet e voe [[Gouel Canas|Gouel ar filmoù Canas]] d'un deiziad ne oa ket bet lavaret e penn-kentañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18688648.html|titl=Cannes 2020 : le Festival reporté !|oberour=Vincent Garnier|embanner=Allociné|deiziad=19.03.2020|lennet d'=2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E [[Breizh]] e oa bet divizet nullañ (pe daleañ en ur cheñch ar stumm) ar [[Redadeg 2020]], a oa sañset bezañ redet e miz Mae,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francebleu.fr/infos/culture-loisirs/redadeg-2020-annulee-ou-reportee-en-raison-du-coronavirus-1584813970|titl=Redadeg 2020 annulée en raison du Coronavirus|oberour=Tudi Crequer|embanner=France Bleu Breizh Izel|deiziad=21.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag ivez [[Gouel Breizh]]. Serret e voe ar c'hentelioù-noz hag ar stummadurioù hir er vro a-bezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://7seizh.info/2020/03/16/brest-nullet-ar-chenteliou-e-sked-suspension-des-cours-a-sked/|titl=Brest : Nullet ar c’hentelioù e SKED/Suspension des cours à SKED|oberour=7seizh|deiziad=16.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Evit talañ ouzh an diouer a vrezhoneg er mediaoù abalamour ma oa digresket plas an abadennoù vrezhonek&lt;ref&gt;Nullet e oa bet [[Bali Breizh]] hag an [[Taol Lagad]] ouzhpenn ar c'heleier e brezhoneg war [[France Bleu Breizh Izel]]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/info-breton-au-ralenti-1810152.html|titl=Coronavirus. L'info en breton au ralenti.|oberour=Bleuenn ar Borgn|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; e oa bet kaset un nebeud raktresoù war-raok, evel ar podkast [[Klozet]] kinniget gant [[Metig Jakez-Vargas]] ha [[Tudi Crequer]] war [[Dispak]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.dispak.bzh/klozet-ar-podkast-savet-dindan-ar-cholched/|titl=Klozet – ar podkast savet dindan ar c’holc’hed|oberour=Metig Jakez-Vargas|embanner=Dispak|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an abadennoù sport ===
Ur bern abadennoù meur a denne d'ar sport a oa bet daleet pa ne oant ket nullet e-pad mizioù kentañ 2020. Amañ dindan e kavoc'h ur renabl eus an abadennoù-se :
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Abadennoù sport daleet, ehanet pe nullet abalamour d'ar bedreuziad
|- valign=&quot;top&quot;
! Abadenn !! Sport !! Deiziad !! Statud !! Bro
|-
| [[C'hoarioù Olimpek]] hañv 2020 || A bep seurt || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[UEFA Euro 2020]] || [[Mell-droad]] || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[Tournamant ar C'hwec'h Bro]] [[2020]] || [[Rugbi]] || C'hwevrer - Meurzh [[2020]] || Daleet pevar c'hrogad || Etrevroadel
|-
| [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Du 29 [[2020]] || 2 redadeg nullet&lt;br&gt;6 redadeg daleet || Etrevroadel
|-
| [[IndyCar 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Gwengolo [[2020]] || 3 redadeg nullet&lt;br&gt;3 redadeg daleet || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Indianapolis 500]] 2020 || [[Redadegoù kirri]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Eost [[2020]] || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Tournamant Wimbledon]] 2020 || [[Tennis]] || Even [[2020]] || Nullet || [[Bro-Saoz]]
|-
| [[Tro Breizh war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Ebrel [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Tro Menez Are]] 2020 || [[Bale]] || Mae [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Kampionad mell-droad Frañs]] 2019-2020 || [[Mell-droad]] || Eost [[2019]] - Miz Even [[2020]] || Ehanet || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Gouere [[2020]] || Dalc'het || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Paris-Nice]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Meurzh [[2020]] || Dalc'het&lt;br&gt;Nullet an devezh diwezhañ || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Italia war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Mae [[2020]] || Daleet || [[Italia]]
|-
| [[Tournamant Roland-Garros]] [[2020]] || [[Tennis]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Gwengolo [[2020]] || [[Bro-C'hall]]
|}

=== War ar vuhez relijiel ===
Dre ma oa c'hoarvezet da vare gouelioù relijiel bras (evel ar [[Bloaz Nevez Sinat]], [[Pask]] pe [[Pesac'h]]) en deus bet ar bedreuziad ul levezon bras war buhez ar gredourien, met diheñchet eo bet ivez ar vuhez pemdez, dreist-holl evit ar relijionoù reolennet-tre.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ou.org/covid19/|titl=Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19|oberour=Orthodox Union - Kevredigezh ar yuzevien reizhkredour en [[SUA]]|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Gant difenn ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 (da c'houde 1000 ma ne oa ket aet betek 10) a dud e voe serret an [[iliz]]ioù, ar [[sinagogenn]]où hag ar [[moskeenn]]où en ur bern broioù. Nullet e oa bet lidoù [[Sizhun Fask]] er [[Vatikan]]&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/14/world/churches-mosques-temples-coronavirus-spread/index.html|titl=The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus|oberour=Daniel Burke|embanner=CNN|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; tra ma oa bet aozet [[oferenn]]où dre ar radio evit derc'hel an dud er gêr&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.foxnews.com/us/coronavirus-update-church-sunday-service-online|titl=Churches cancel Sunday service, move online amid coronavirus outbreak|oberour=Caleb Parke|embanner=Fox News|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt; Komañs ar reas ar [[pab]] [[Frañsez (pab)|Frañsez]] d'ober oferennoù e-unan war [[plasenn Sant-Pêr]] da bediñ evit ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.la-croix.com/Monde/Virus-pape-preside-solitaire-priere-planetaire-2020-03-27-1301086448|titl=Le pape affronte «la tempête» du coronavirus, seul sur la place Saint-Pierre|embanner=La Croix, gant an AFP|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Nullet e voe ivez pirc'hinaj [[Mekka]] gant [[Arabia Saoudat]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.middleeasteye.net/news/coronavirus-saudi-arabia-bans-umrah-pilgrimage-residents-and-citizens|titl=Coronavirus: Saudi Arabia bans all Umrah pilgrimage to Mecca|embanner=Middle East Eye|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E metoù ar [[yuzevegezh]] ez eus bet tabutoù diwar-benn lidoù ar [[Chabat]] ma ranker sañset kaout ur minyan a zek den. Lod eus ar sinagogennoù o deus graet ar choaz da zelc'her ar minyanoù-se en linenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.timesofisrael.com/in-shadow-of-coronavirus-american-jews-brace-for-a-shabbat-like-no-other/|titl=In shadow of coronavirus, American Jews brace for a Shabbat like no other|oberour=Ben Harris ha Josefin Dolsten|embanner=Times of Israel|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; padal e voe divizet chom a-sav gant ar minyan, ha pa vije prevez, gant lod all.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot; /&gt; A-benn lidoù [[Pesac'h]] (eus an 8 betek ar 16 a viz Ebrel e [[2020]]), tra ma oa difennet bodañ familhoù asambles evit ar [[Seder Pesac'h|seder]], e oa bet erbedet gant kumuniezhioù zo aozañ ur rak-seder gant ar familh a-raok ma kouezhje an noz gant doareoù elektronek&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fr.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/4706874/jewish/Comment-tenir-un-rassemblement-familial-pr-Sder-sur-Zoom.htm|titl=Comment tenir un rassemblement familial pré-Séder sur Zoom|oberour=Chabad|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha, zoken, derc'hel ar seder e-unan dre zoareoù elektronek (gant ma vezont lakaet war elum a-raok an noz), gant rabined reizhkredour eus en [[Israel]], o lakaat war wel pegen dibar e oa an amzerioù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.jpost.com/israel-news/raabis-approve-the-use-of-zoom-to-celebrate-passover-due-to-coronavirus-622221|titl=Senior Orthodox rabbis allow Zoom for Passover Seder due to coronavirus|oberour=Jeremy Sharon|embanner=Jerusalem Post|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Holl zoareoù ar yuzevegezh o deus lakaet pouez war an ezhomm saveteiñ buhezioù a oa dreist pep tra hervez o lezenn.&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt;

Tabut zo bet e [[Frañs]] e penn-kentañ ar c'henfinañ abalamour ma vije bet roet gwir d'ar yuzevien mont d'ar sinagogenn d'ar Sadorn hep an atestadenn dleet (n'eus ket droed kaout objedoù gant an nen devezh ar Chabat). Savet e oa bet ur bern mouezhioù a-enep ar gwir-se, daoust ma ne oa diwar intrudu ur post-polis bennak nemetken, hep goulenn alioù gant ar hierarikiezh, ha daoust ma oa serret holl sinagonennoù ar vro hag e oa diezhomm reiñ seurt aotre. Evelato e oa bet ur bern evezhiadennoù enebyuzev goude bezañ embannet ar c'heloù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.i24news.tv/fr/actu/international/europe/1584880598-polemique-autour-d-une-pretendue-derogation-permettant-aux-juifs-de-se-promener-pendant-le-shabbat-sans-attestation|titl=Polémique autour d'une prétendue &quot;dérogation&quot; permettant aux Juifs de se promener pendant le shabbat sans attestation|oberour=i24 News|deiziad=22.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an endro ===
[[Restr:Pollutant Drops in wuhan china due to virus.png|200px|thumb|dehou|Skeudenn graet gant an [[NASA]] a ziskouez live ar CO2 kaset e kêr [[Wuhan]] d'an hevelep deiziadoù e [[2019]] hag e [[2020]]]]
Abalamour d'ar muzulioù bet kemeret evit talañ ouzh ar c'hleñved, abalamour d'an digresk e-keñver implij an trañsportoù e oa bet kavet e oa nebeutoc'h a saotradur en aer en ur bern broioù ha rannvroioù er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution|titl=Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution|oberour=Jonathan Watts ha Niko Kommenda|embanner=The Guardian|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; : da skouer e oa 25% nebeutoc'h a garbon en aer e [[Sina]] e-pad ar c'henfinañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffmcmahon/2020/03/16/coronavirus-lockdown-may-have-saved-77000-lives-in-china-just-from-pollution-reduction/#109ddd1b34fe|titl=Study: Coronavirus Lockdown Likely Saved 77,000 Lives In China Just By Reducing Pollution|oberour=Jeff McMahon|embanner=Forbes|deiziad=16.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kavet e oa bet gant [[Ajañs European an Egor]] e oa bet digresket ar saotradur oksid nitrus produet gant an otoioù, ar greizennoù tredan hag an ijinadegoù e plaenenn ar [[Pô]] en [[Italia]] etre deroù miz Genver hag an 11 a viz Meurzh [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-italy-pollution/air-pollution-clears-in-northern-italy-after-coronavirus-lockdown-satellite-shows-idUSKBN2102X4|titl=Air pollution clears in northern Italy after coronavirus lockdown, satellite shows|oberour=Matthew Green|embanner=Reuters|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Koulskoude e oa bet kavet ne oa ket keloù mat dre ret abalamour d'ar c'hoant m'o dije ar broioù da adtapet o dale&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.csis.org/analysis/global-impacts-coronavirus-outbreak|titl=The Global Impacts of the Coronavirus Outbreak|oberour=Center for Strategic &amp; International Studies|deiziad=05.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh d'an diouer a arc'hant abalamour d'an enkadenn ekonomiezh gortozet evit arc'hantaouiñ e-barzh an energiezhioù padus.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/13/coronavirus-could-weaken-climate-change-action-hit-clean-energy.html|titl=Coronavirus could weaken climate change action and hit clean energy investment, researchers warn|oberour=Emma Newburger|embanner=CNBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sachet e oa bet evezh an dud ivez diwar-benn ar meskloù d'en em zizober anezho hag a veze skarzhet en natur.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-hongkong-environme/discarded-coronavirus-masks-clutter-hong-kongs-beaches-trails-idUSKBN20Z0PP|titl=Discarded coronavirus masks clutter Hong Kong's beaches, trails|oberour=Reuters|deiziad=12.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Un efed padus eus ar bedreuziad a vije war ar [[pellabour]], ar pezh en deus ul levezon mat war ar saotradur abalamour d'an trañsportoù met ul levezon fall war ar saotradur abalamour d'ar rouedad internet.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fortune.com/2020/03/10/coronavirus-remote-flexible-work-from-home/|titl=Coronavirus may finally force businesses to adopt workplaces of the future|oberour=Erin L. Kelly ha Phyllis Moen|embanner=Fortune|deiziad=10.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Tremenet e oa bet kalzig a skeudennoù eus anevaled o pourmen e kêrioù dilezet gant an dud (marmouzed e [[Thailand]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/coronavirus-affames-ces-singes-se-battent-en-pleine-rue-en-thailande_fr_5e6cf7bfc5b6bd8156f85149|titl=Coronavirus: affamés, ces singes se battent en pleine rue en Thaïlande|oberour=Matthieu Balu|embanner=The Huffington Post|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; moc'h gouez e [[Barcelona]], [[Katalonia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lci.fr/planete/video-coronavirus-singes-daims-dauphins-les-animaux-sauvages-a-l-assaut-des-villes-2148637.html|titl=VIDÉO - Coronavirus : Singes, daims, dauphins… Les animaux sauvages à l’assaut des villes|oberour=Jerôme Vermelin|embanner=LCI|deiziad=20.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, youc'hed en [[Aovergn]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/auvergne-rhone-alpes/loire/saint-etienne/loire-confinement-animaux-plus-plus-pres-maisons-1808480.html|titl=Loire : avec le confinement, des animaux de plus en plus près des maisons|oberour=Matthieu Boudet|embanner=France 3 Auvergne Rhône-Alpe|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;...). Gortozet e oa un efed mat war parañ al laboused ivez&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-quand-le-monde-animal-reprend-ses-droits_3890509.html|titl=Coronavirus : quand le monde animal reprend ses droits|oberour=France 2|embanner=France TV Info|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sklaeroc'h e voe ivez dourioù [[Venezia]], met hervez ar maer ne oa ket abalamour ma oa nebeutoc'h a saotradur met kentoc'h abalamour ne oa ket a vont ha dont bigi a veske dour ha sedimantoù ar c'hanolioù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://thehill.com/changing-america/sustainability/environment/488286-italys-coronavirus-lockdown-shows-what-nature|titl=As Italy quarantines over coronavirus, misleading reports of swans and dolphins in Venice canals go viral|oberour=Anagha Srikanth|embanner=The Hill|deiziad=18.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kontrol d'ar pezh a oa bet lavaret gant mediaoù zo ne oa ket distroet [[delfin]]ed eno, nag [[Alarc'h|elerc'h]] (a oa kustum da zaremprediñ ar Serenissima a-raok ar c'henfinañ).&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalgeographic.fr/environnement/2020/03/coronavirus-attention-aux-fake-news-sur-le-retour-de-la-vie-sauvage|titl=Coronavirus : attention aux fake news sur le retour de la vie sauvage|oberour=Natasha Daly|embanner=National Geographic|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Kaz ouzh an estrañjourien ha gouennelouriezh ===
Abaoe ma oa tarzhet ar c'hleñved-red, ha dre ma oa tarzhet en [[Azia]] ar Gevred, a-raok en em zilec'hiañ en [[Europa]] hag en [[Amerika an Norzh]], e oa bet notennet ur c'hresk en emzalc'hioù hag e tagadennoù gouennelour e-keñver tud a-orin eus al lec'hioù-se, dreist-holl Azia&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html|titl=Fears of coronavirus trigger anti-China sentiment worldwide|oberour=The Korea Times|deiziad=02.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tra ma chome ar c'hleñved-red e [[Sina]] dreist-holl e oa bet lakaet war-wel ur santimant gouennelour a-enep tud a-orin Azia ar Gevred, o lavaret e veritent tapet ar c'hleñved,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/its-catching/202002/the-coronavirus-and-the-search-scapegoats|titl=The Coronavirus and the Search for Scapegoats|oberour=Robert Bartholomew Ph.D.|embanner=Psychology Today|deiziad=06.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/coronavirus-pangolins-racism-why-conservationism-prejudice-shouldn-t-mix-ncna1136681|titl=Coronavirus, pangolins and racism: Why conservationism and prejudice shouldn't mix|oberour=Dr. Jonathan Kolby|embanner=NBC News|deiziad=15.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; liammet alies ouzh ar soñj n'eo ket propr ar Sinaiz.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians|titl=The coronavirus exposes the history of racism and “cleanliness”|oberour=Nylah Burton|embanner=Vox|deiziad=7.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Annezidi [[Wuhan]] ha proviñs [[Hubei]] o doa klemmet bezañ bet drougziforc'hiet e Sina abalamour d'al lec'h ma oant o chom.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/china-desperate-to-stop-coronavirus-turns-neighbor-against-neighbor/articleshow/73922967.cms|titl=China, desperate to stop coronavirus spread, turns neighbor against neighbor|oberour=New York Times|embanner=Economic Times|deiziad=04.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin [[Italia]] o doa bet kudennoù ivez dre ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.wsj.com/articles/italians-are-being-treated-as-a-risk-abroad-over-coronavirus-11582913454|titl=Italians Are Being Treated as a Risk Abroad Over Coronavirus|oberour=Margherita Stancati|embanner=The Wall Street Journal|deiziad=28.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Keodedourien eus [[Malaysia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nst.com.my/news/nation/2020/01/559942/some-malaysians-calling-ban-chinese-tourists|titl=Some Malaysians calling for ban on Chinese tourists|oberour=Farah Solhi|embanner=News Straits Times|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, [[Zeland-Nevez]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12304816|titl=Calm urged as anti-Chinese sentiment felt in New Zealand|oberour=Ben Leahy|embanner=New Zealand Herald|deiziad=2.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; [[Singapour]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://eu.usatoday.com/story/news/nation/2020/01/31/coronavirus-chinese-xenophobia-racism-misinformation/2860391001/|titl=Coronavirus is spreading. And so is anti-Chinese sentiment and xenophobia.|oberour=Marco della Cava ha Kristin Lam|embanner=USA Today|deiziad=03.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha broioù all o doa savet sinadegoù evit difenn ouzh ar Sinaiz mont e-barzh o bro. E [[Japan]] e voe krouet an hashtag #''ChineseDontComeToJapan'' (« &quot;#SinaizNaZeuitKetDaJapan&quot;) a reas berzh war [[Twitter]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/sarahkim/2020/01/30/coronavirus-racism-asian-communities/#381321ee2865|titl=As The Coronavirus Spreads, So Does Racism — Both Against And Within Asian Communities|oberour=Sarah Kim|embanner=Forbes|deiziad=30.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin Sina, pe c'hoazh a-orin Azia dre vras, ha pa vijent tud ganet ha maget en o bro, a voe kunujennet pe taget e [[Stadoù-Unanet]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/chinese-coronavirus-racist-attacks.html|titl=Spit On, Yelled At, Attacked: Chinese-Americans Fear for Their Safety|oberour=Tavernise, Sabrina; Oppel Jr, Richard A.|embanner=The New York Times|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag e [[Frañs]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/le-coronavirus-chinois-reveille-les-stereotypes-racistes-envers-les-asiatiques_fr_5e2ff88cc5b68f86c8cd7e87|titl=Le coronavirus chinois réveille les stéréotypes racistes envers les Asiatiques|oberour=Marine Le Breton|embanner=The Huffington Post|deiziad=28.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Feuket e oa bet tud o klevet Prezidant ar [[Stadoù-Unanet]] [[Donald Trump]] oc'h ober &quot;biruz Sina&quot; eus ar viruz-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/18/us/politics/china-virus.html|titl=Trump Defends Using ‘Chinese Virus’ Label, Ignoring Growing Criticism|oberour=Rogers, Katie; Jakes, Lara; Swanson, Anna|embanner=The New York Times|deiziad=18.03.2020 nevesaet d'an 19.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag embannet e voe gant prezidant ar [[Bharatiya Janata Party]] e [[Kornôg Bengal]] [[Dilip Gosh]], en [[India]], e oa bet distrujet an natur gant ar Sinaiz hag e oa abalamour d'an dra-se en doa &quot;kemeret Doue rebech outo&quot;, ar pezh en doa desachet ur respont feuket gant kannad Sina e [[Kolkata]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/chinese-government-condemns-bjp-bengal-presidents-comment-on-coronavirus/article31044588.ece|titl=Chinese government condemns BJP Bengal president’s comment on Coronavirus|embanner=The Hindu|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ne voe ket tapet tud Azia nemetken avat, tud distro eus [[Sina]] o doa gouzañvet emzalc'hioù feuls ivez, evel [[Ukraina]]niz (ha tud a-estrenvro) a oa bet digarzhet eus Wuhan ha taget gant manifestourien en [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/02/21/europe/ukraine-wuhan-bus-coronavirus-intl/index.html|titl=Protesters attack buses carrying Wuhan evacuees in Ukraine|oberour=Nathan Hodge, Anastasia Graham-Yooll ha Tara John|embanner=CNN|deiziad=21.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh studierien a-orin eus [[India]] ar Biz, tost ouzh Sina, o chom e kêrioù bras a oa bet harellet e-liamm ouzh ar c'hleñved evit doare&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/students-from-northeast-complain-of-racism-at-kmc/articleshow/74071475.cms|titl=Students from Northeast complain of racism at Kirori Mal Col .. Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/74071475.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst|oberour=Mohammad Ibrar|embanner=The Times of India|deiziad=11.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Drougziforc'hiezh ha feulster a oa kresket ivez a-enep kumuniezh [[Islam|muzulman]] India, abalamour ma oa bet lakaet ar biz war bodadoù anezho evel mammenn ar c'hleñved en India.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://slate.com/news-and-politics/2020/04/tablighi-jamaat-india-muslims-coronavirus.html|titl=Indian Muslims Are Being Scapegoated for the Coronavirus|oberour=Namrata Kolachalam|embanner=Slate|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://foreignpolicy.com/2020/04/07/islamophobia-coronavirus-crisis-worse-india-tablighi-jamaat/|titl=Islamophobia Is Making the Coronavirus Crisis Worse|oberour=Ravi Agrawal|embanner=Foreign Policy|deiziad=07.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; E [[Sina]] ivez e oa savet sañtimantoù e-enep an dud estren, taolennet evel &quot;lastez estren&quot; gant tud zo, &quot;da gas d'ar boubellenn&quot;.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-04-09/coronavirus-intensifies-anti-foreigner-sentiment-in-china/12128224|titl=Print Email Facebook Twitter More As coronavirus sparks anti-Chinese racism, xenophobia rises in China itself|oberour=Max Walden ha Samuel Yang|embanner=ABC|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==
* [[COVID-19]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Li Wenliang]], [[sacher evezh]] ar c'hurunviruz-mañ e Wuhan.

== Liammoù diavaez ==
===Aozadurioù yec'hed===
* {{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Pajenn gouestlet d'ar bedreuziad war lec'hienn an ABY]
* {{en}} [https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19-pandemic COVID-19 Lec'hienn Kreizenn Europa evit Diwall ha Kontrolliñ ar C'hleñvedoù-red]
* {{fr}} [https://www.bretagne.ars.sante.fr/coronavirus-actualite-et-conduite-tenir-8 ARS rannvro Breizh]
* {{fr}} [https://www.ch-stbrieuc.fr/IMG/pdf/tutoriel_masque_patron.pdf Ospital Sant-Brieg : fardañ maskloù]
* {{fr}} [http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires Pajenn Prefeti Rannvro Breizh diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://www.gouvernement.fr/info-coronavirus Lec'hienn gouarnamant Frañs diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20200401231057/https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/maladies/2019-nouveau-coronavirus/symptomes.html Lec'hienn gouarnamant Kanada diwar-benn ar c'hleñved]

===Kartennoù ha data===
*{{fr}} [https://bing.com/covid Benveg kartennel hizivaet bep kardeur]
*{{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/situation-reports/ Lizher-kelaouiñ an ABY diwar-benn ar bedreuziad (gant ur gartenn)]
*{{en}} [https://www.worldometers.info/coronavirus/ Worldometers]
*{{en}} [https://experience.arcgis.com/experience/685d0ace521648f8a5beeeee1b9125cd Kartenn bedel red ar c'hleñved]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=3}}
|}
|}

[[Rummad:Kleñvedoù-red]]
[[Rummad:Istor Sina]]</text>
      <sha1>drv8grbl8bk30sowdd5yny5yu1x7dvy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>.357 Magnum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169281</id>
    <revision>
      <id>2200478</id>
      <parentid>2197222</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pistolennoù */</comment>
      <origin>2200478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4685" sha1="ncdcms3vsab5ysqrf9c7ibgn4nvp6sr" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|.357 Magnum|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:38_Special_Comparison.JPG|frameless|250x250px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;A gleiz da zehou : kartouchennoù [[.44 Magnum]] - '''.357 Magnum''' - [[.38 Special]] - [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62  Tokarev]] - [[.45 ACP]] - [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]]  
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù
|-
! Kalibr
|.357
|-
! Doare korf an douilhez
|bourled, eeun
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! Bro orin
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|9,06 mm
|-
! Ø trogleuziñ
|8,8 mm
|-
! Ø kolier
|9,6 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|9,6 mm
|-
! Ø strad
|11,2 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,5 mm
|-
! Hirder an douilhez
|33 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|40 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|8 - 12 g
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|380 - 520 m/s
|-
! Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:2420}} bar
|-
! Energiezh ar vannadell
|780 - {{formatnum:1090}} J
|-
! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|SPM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|}
An '''.357 Magnum''' ('''9 × 33 mm R''' e anv metrek) zo ur [[munision]] armoù-dorn galloudus a-orin eus ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], deveret eus ar c'halibr [[.38 Special]]. Implijet e vez er [[Revolver|revolverioù]] dreist-holl, er [[Karabinenn|c'harabinennoù]] a-wechoù met ral-tre eo er [[Pistolenn|pistolennoù]] abalamour d'ar bourled war e zouilhez a laka anezhañ da vezañ diaes da gambriñ en armoù damaotomatek.

Krouet e oa bet e 1934 gant [[Elmer Keith]], Phillip B. Sharpe, ha Douglas B. Wesson eus an embregerezh [[Smith &amp; Wesson]], o fal krouiñ ur gartouchenn uhel he zizh hag a c'hallfe bezañ implijet e revolverioù. He douilhez eo hini un .38 Special hiraet eus 3,43 mm : dre se eo uheloc'h e endalc'h, ha n'hall ket bezañ ensoc'het en un arm ha ne zere ket&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 228&lt;/ref&gt;. Ar revolverioù kambret e .357 Magnum a c'hall tennañ munisionoù [[.38 Special]] ivez ; an diforc'h etre an daou eo hirder o [[Douilhez (elfenn munision)|douilhez]], a zo hiroc'h war an .357.

== Implij ==
Ar c'hartouchennoù .357 Magnum kentañ a voe produet gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Soñjet e oa bet evel ur munision liezimplij, evit ar brezel, ar polis, ar [[Chaseal|chase]] koulz hag ar [[sportoù tennañ]]. Berzh bras a reas diouzhtu goude e grouidigezh e-touez ar polis stadunanat, o doa kavet gant an .357 Magnum ur gartouchenn gouest da doullañ karoñserezh forzh peseurt karbed sivil ar mare&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Chom a reas boutin-tre er metoù-se betek ar bloavezhioù 1980 ha donedigezh war ar marc'had pistolennoù damaotomatek uheloc'h o endalc'h, kambret e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]] peurliesañ&lt;ref&gt;{{En}} Dave CAMPBELL, ''[https://www.americanhunter.org/content/the-almost-forgotten-357-mag/ The Almost Forgotten .357 Mag.]'', American Hunter, 06/09/2013 (lennet d'ar 06/05/2026)&lt;/ref&gt;. Brudet eo an .357 Magnum evit bezañ galloudus ha resis ; poblek-tre e chom e-touez an dennerien sport hiziv an deiz&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Un nebeud armoù brudet e .357 Magnum ==

=== Revolverioù  ===
* [[Colt Single Action Army]]
* [[Colt Python]]
* [[Manurhin MR 73]]
* [[Manurhin MR 88|Manurhin F1/X1 Spécial Police]]
* [[Ruger Redhawk]]
* Smith &amp; Wesson [[Smith &amp; Wesson Model 27|Model 27]] ha [[Smith &amp; Wesson Model 28|Model 28]]
* [[Smith &amp; Wesson Model 686]]

=== Pistolennoù ===
Ral-kenañ eo ar pistolennoù damaotomatek kambret evit ar c'halibr-mañ, abalamour da vourled ar gartouchenn.
* [[Desert Eagle|IMI Desert Eagle]]
* [[Coonan (pistolenn)|Coonan]]
* [[Thompson/Center Contender|Contender]]

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-iv/357-magnum-fr.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Levrlennadur ==
* {{En}} Timothy J. Mullin, ''Magnum : the S&amp;W .357 Magnum Phenomenon'', Collector Grade Publications, 2012, 282 p., ISBN 978-0889355408

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:357 Magnum}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù SUA]]</text>
      <sha1>ncdcms3vsab5ysqrf9c7ibgn4nvp6sr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RWS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169351</id>
    <revision>
      <id>2200484</id>
      <parentid>2197618</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4370" sha1="frtf35adylt4lujww6xma4k1fusvbzs" xml:space="preserve">[[Restr:LogoRWS.jpg|thumb|Logo an embregerezh.]]
'''RWS GmbH (Rheinisch-Westfälischen Sprengstofffabriken)''' zo un embregerezh [[Alamagn|alaman]] [[Munision|munisionoù]] chase, [[biatlon]] ha [[sportoù tennañ]] diazezet e [[Fürth]] ([[Bavaria]]). Krouet e voe e 1889. War-dro {{formatnum:1500}} den a labour bremañ evit an embregerezh. 100 devezh-arat eo gorread al lec'h-produiñ, ha 35 [[stand tennañ]] a gaver eno evit amprouiñ ar munisionoù produet&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Istor ==
E 1855 e krogas Heinrich Utendoerffer da sevel [[Emors (munisionoù)|emorsoù]] en e labourva e [[Nürnberg]]. E 1889 e voe adprenet e stal gant an embregerezh '''Rheinisch Westfälische Sprengstoff-Actien-Gesellschaft''' ha savet un uzin e Fürth, nepell alese&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} ''[https://rws-ammunition.com/fr/marque/la-marque-rws La marque RWS]'' war lec'hienn an embregerezh (lennet d'an 31/12/2023)&lt;/ref&gt;. Da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] e teuas RWS da vezañ ur produer emorsoù a bouez.
[[Restr:.22 lfB RWS.jpg|kleiz|thumb|Ur voestad giz kozh kartouchennoù [[.22 Long Rifle]] produet gant RWS.]]
E 1931 e voe adprenet gant Dynamit Nobel AG. Daou [[Kalibr (armoù-tan)|galibr]] kartouchennoù chase evit ar fuzuilhoù [[Gewehr 98]] a voe ijinet gant August Schüler ha produet gant RWS adalek ar bloavezhioù 1930 : ar [[6,5 × 68 mm]] hag an [[8 × 68 mm S]]. Bombezet e voe an uzinoù en [[Eil Brezel-bed]] abalamour ma produe RWS kartouchennoù evit an [[Wehrmacht|arme alaman]]. Nebeud a zistruj a voe avat hag e kendalc'has ar produiñ betek 1945.

Abaoe fin ar brezel e vez produet kartouchennoù chase ha tennañ gant RWS. Perzh eo bremañ eus ar strollad [[Beretta Holding]]. Ar strollad RWS GmbH a brodu munisionoù dindan anvioù merkoù all ([[Geco (munisionoù)|Geco]], Rottweil) pe [[Reduer-son|reduerioù-son]] evit an armoù dindan ar merk Hausken.&lt;ref&gt;{{En}} [https://www.rws-technology.com/en/ Pajenn ar strollad RWS GmbH] (lennet d'an 31/12/2023)&lt;/ref&gt;

== Produioù ==

=== Kartouchennoù skoet war o zro ===

* Kartouchennoù e [[.22 Long Rifle]] (al liveoù-resisted zo roet hervez roadennoù ar merk&lt;ref&gt;{{Fr}} Hervez al levrig-bruderezh ''[https://rws-ammunition.com/fr/service/telechargements/brochure-rws-munitions-de-tireur#c1226 Brochure sur les munitions de tireurs]'' (lennet d'an 12/04/2024)&lt;/ref&gt;) :
** Kartouchennoù sportoù tennañ uhel-tre o resisted : ''R100, R50, Special Match''
** Kartouchennoù sportoù tennañ uhel o resisted : ''Rifle Match S, Rifle Match, Pistol Match, Pistol Match SR''
** Kartouchennoù sportoù tennañ o resisted etre : ''Target Rifle, Target Pistol''
** Kartouchennoù sportoù tennañ izeloc'h o resisted : ''Club, Auto''
** Kartouchennoù chase : ''Z Lang, Subsonic HP, High Velocity, High Velocity HP''

* Kartouchennoù chase e [[.22 WMR]] : ''22 Magnum SP, 22 Magnum FMJ''

=== Kartouchennoù skoet en o c'hreiz ===
RWS a brodu munisionoù evit an armoù-skoaz en un tregont kalibr bennak. Ouzhpenn ar c'halibroù implijetañ e werzh kartouchennoù [[5,6 × 57 mm]] ha [[6,5 × 68 mm]], bet krouet gantañ.

=== Produioù all ===
Gwerzhañ a ra RWS munisionoù e [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Luger]], plomoù evit an [[Arm dre aer gwasket|armoù dre aer gwasket]], ha dafar adkargañ.

&lt;gallery&gt;
Restr:Long rifles Guns Munition .22 LR RWS Dynamit Nobel 01.jpg|Boest munisionoù .22 Long Rifle (1972).
Restr:8x57mm IS RWS cartridge cases.jpg|Douilhezioù evit kartouchennoù [[7,92 × 57 mm Mauser|8 mm Mauser]].
Restr:2023 Kapiszony RWS 1075 (2).jpg|Kapsulennoù evit an armoù dre skeiñ.
Restr:RWS Target Rifle 22LR.jpg|Ur voest kartouchennoù .22 LR modern.
&lt;/gallery&gt;

== Sponsoring ==
Gant ar merk e vez pourvezet ha sponsorizet sportourien pe skipailhoù tennañ, en o zouez&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://rws-ammunition.com/fr/marque/wall-of-fame Wall of fame]'' war lec'hienn ar merk (lennet d'an 31/12/2023)&lt;/ref&gt; :
* skipailh broadel tennañ Frañs
* skipailh broadel tennañ Hungaria
* skipailh broadel pistolenn Breizh-Veur
* skipailh broadel biatlon Suis
* kevredad broadel tennañ Suis
* kevredad broadel tennañ Alamagn

== Liamm diavaez ==
* {{De}} [https://rws-ammunition.com/de/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]]</text>
      <sha1>frtf35adylt4lujww6xma4k1fusvbzs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>FN Herstal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169588</id>
    <revision>
      <id>2200505</id>
      <parentid>2200165</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eus an eil brezel d'egile */</comment>
      <origin>2200505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14034" sha1="mlhds6ywx21npsg5675ikvp9vj56vm4" xml:space="preserve">{{Pennad zo|FN Browning Group}}
[[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]]
Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet '''FN Herstal''' ivez, zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]] penn-da-benn.
{{databox}}
== Istor ==
Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945).

E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an [[Arme Belgia|arme belgiat]]. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns &amp; Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]]

=== Kenlabour gant John Browning ===
An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965.

=== Eus an eil brezel d'egile ===
Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Birmingham|vBirmingham]] ([[Bro-Saoz]]) e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Peter Suciu, ''[https://nationalinterest.org/blog/buzz/fabrique-nationale-herstal-gun-legend-almost-unknown-america-165091 Fabrique Nationale Herstal Is the Gun Legend Almost Unknown in America]'', National Interest, 19/07/2020 (lennet d'an 22/09/2026)&lt;/ref&gt;. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet.

Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh.
[[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]]
E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)&lt;ref&gt;'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://web.archive.org/web/20250522093335/https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]].

E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN.
[[Restr:FN-FAL belgian.jpeg|kleiz|thumb|250x250px|Ur fuzuilh-emgann FN FAL.]]

=== Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved ===
E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet.

Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese.

E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro {{formatnum:10000}} den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])&lt;ref&gt;{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;.

Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester.
[[Restr:FN-P90 2.jpg|thumb|200x200px|Un FN P90.]]

=== Goude ar bloavezhioù 1990 ===
Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Er bloavezhioù 1990 e voe ijinet gant an FN Herstal ar munision [[5,7 × 28 mm]], hag an armoù [[FN P90]] hag [[FN Five-seveN]] kambret evitañ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. {{formatnum:2300}} den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 2024 he deus sinet arme Belgia un emglev gant an FN Herstal evit ma produfe he holl vunisionoù. 100 den ouzphenn zo bet implijet ha 100 milion a euroioù zo bet postet evit dont a-benn d'en ober&lt;ref&gt;{{fr}} Olivier THUNUS, ''[https://www.rtbf.be/article/la-fn-herstal-remporte-un-important-marche-de-munitions-pour-l-armee-francaise-11758664 La FN Herstal remporte un important marché de munitions pour l’armée française]'', RTBF, 16/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;. Bro-C'hall, evel broioù all, he deus merzhet e oa e dalc'h embregerezhioù estren e-keñver produioù strategel goude ar [[bedreuziad COVID-19]]. E hanterenn gentañ ar bloavezhioù 2020 en deus an [[Pennrenerezh an Armerezh (Bro-C'hall)|DGA]] galvet da ginnigoù evit adproduiñ munisionoù milourel bihan o c'halibr er vro. An FN Herstal, asambles gant an embregerezhioù Chedditte ha Nobelsport, en deus gounezet e miz Gouere 2026 ar marc'had evit produiñ 75 milion a gartouchennoù [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ha [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], ar re implijetañ en [[Arme Frañs|arme c'hall]], adalek 2029&lt;ref&gt;{{fr}} Mia Goasguen-Rodeno, ''[https://www.usinenouvelle.com/aero-spatial/defense/financement-capacite-de-production-exclusion-du-9-mm-comment-letat-veut-relancer-la-production-de-munitions-de-petit-calibre-en-france.X6ZUXKMOQFBJPIQCEXT7IWN6GY.html Financement, capacité de production, exclusion du 9 mm… Comment l’État veut relancer la production de munitions de petit calibre en France]'', L'Usine Nouvelle, 22/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;.

An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.

== Armoù produet gant an FN Herstal ==
=== Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Mauser 1889]]
* [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905)
* [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900
* [[FN Trombone]] (1921)
* [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931)
* Mauser 1935
* Mauser 1936
* [[SAFN 49]] (1947)
* [[FN FAL]] (1953)
|
* [[FN CAL]]
* [[FN FNC]] (1977)
* FN SPR
* [[FN F2000]] (2001)
* [[FN SCAR]] (2004)
* [[FN FNAR]] (2008)
* [[FN ARKA]] (2026)
|
[[Restr:FN FAL rifle.JPG|thumb|Ur fuzuilh-arsailh FN FAL.|kreizenn]]
|}

=== Fuzuilhoù-mindrailher ===
* [[FN Minimi]] (1974)

=== Pistolennoù-mindrailher ===
* [[Uzi|FN Uzi]]
* Beretta M12
* [[FN P90]]

=== Pistolennoù ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Browning M1900]]
* [[FN Model 1903|FN M1903]]
* [[Browning M1906]]
* [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]]
* [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]]
* Browning HP-DA
* FN Forty-Nine
|
* Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011)
* FN FNS
* Rummad [[FN Five-seveN]] (abaoe 1998)
* Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ)
* [[FN 509]] (&amp; FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017
|
[[Restr:FN High Power.png|thumb|Ur bistolenn FN Browning GP 35.|kreizenn]]
|}

=== Revolver ===
* [[FN Barracuda]] (produet gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]])

=== Banner-greunadennoù ===
* FN40GL

=== Mindrailherezioù ===
* [[FN MAG]] (1958)
* [[M2 Browning|M2 Browning QCB]]
* [[FN EVOLYS]]

=== Armoù nann-varvus ===
* [[FN 303]]

== En Istor ==
* Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} FRANCOTTE Auguste &amp; GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441
* {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal]
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Belgia]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]]</text>
      <sha1>mlhds6ywx21npsg5675ikvp9vj56vm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200506</id>
      <parentid>2200505</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Armoù produet gant an FN Herstal */</comment>
      <origin>2200506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14096" sha1="cm1vy83904lsgak5ie27kla7dbz12lo" xml:space="preserve">{{Pennad zo|FN Browning Group}}
[[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]]
Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet '''FN Herstal''' ivez, zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]] penn-da-benn.
{{databox}}
== Istor ==
Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945).

E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an [[Arme Belgia|arme belgiat]]. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns &amp; Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]]

=== Kenlabour gant John Browning ===
An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965.

=== Eus an eil brezel d'egile ===
Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Birmingham|vBirmingham]] ([[Bro-Saoz]]) e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Peter Suciu, ''[https://nationalinterest.org/blog/buzz/fabrique-nationale-herstal-gun-legend-almost-unknown-america-165091 Fabrique Nationale Herstal Is the Gun Legend Almost Unknown in America]'', National Interest, 19/07/2020 (lennet d'an 22/09/2026)&lt;/ref&gt;. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet.

Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh.
[[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]]
E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)&lt;ref&gt;'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://web.archive.org/web/20250522093335/https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]].

E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN.
[[Restr:FN-FAL belgian.jpeg|kleiz|thumb|250x250px|Ur fuzuilh-emgann FN FAL.]]

=== Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved ===
E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet.

Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese.

E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro {{formatnum:10000}} den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])&lt;ref&gt;{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;.

Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester.
[[Restr:FN-P90 2.jpg|thumb|200x200px|Un FN P90.]]

=== Goude ar bloavezhioù 1990 ===
Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Er bloavezhioù 1990 e voe ijinet gant an FN Herstal ar munision [[5,7 × 28 mm]], hag an armoù [[FN P90]] hag [[FN Five-seveN]] kambret evitañ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. {{formatnum:2300}} den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 2024 he deus sinet arme Belgia un emglev gant an FN Herstal evit ma produfe he holl vunisionoù. 100 den ouzphenn zo bet implijet ha 100 milion a euroioù zo bet postet evit dont a-benn d'en ober&lt;ref&gt;{{fr}} Olivier THUNUS, ''[https://www.rtbf.be/article/la-fn-herstal-remporte-un-important-marche-de-munitions-pour-l-armee-francaise-11758664 La FN Herstal remporte un important marché de munitions pour l’armée française]'', RTBF, 16/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;. Bro-C'hall, evel broioù all, he deus merzhet e oa e dalc'h embregerezhioù estren e-keñver produioù strategel goude ar [[bedreuziad COVID-19]]. E hanterenn gentañ ar bloavezhioù 2020 en deus an [[Pennrenerezh an Armerezh (Bro-C'hall)|DGA]] galvet da ginnigoù evit adproduiñ munisionoù milourel bihan o c'halibr er vro. An FN Herstal, asambles gant an embregerezhioù Chedditte ha Nobelsport, en deus gounezet e miz Gouere 2026 ar marc'had evit produiñ 75 milion a gartouchennoù [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ha [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], ar re implijetañ en [[Arme Frañs|arme c'hall]], adalek 2029&lt;ref&gt;{{fr}} Mia Goasguen-Rodeno, ''[https://www.usinenouvelle.com/aero-spatial/defense/financement-capacite-de-production-exclusion-du-9-mm-comment-letat-veut-relancer-la-production-de-munitions-de-petit-calibre-en-france.X6ZUXKMOQFBJPIQCEXT7IWN6GY.html Financement, capacité de production, exclusion du 9 mm… Comment l’État veut relancer la production de munitions de petit calibre en France]'', L'Usine Nouvelle, 22/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;.

An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.

== Armoù produet gant an FN Herstal ==
=== Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Mauser M1889]]
* [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905)
* [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900
* [[FN Trombone]] (1921)
* [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931)
* Mauser 1935
* Mauser 1936
* [[SAFN 49]] (1947)
* [[FN FAL]] (1953)
|
* [[FN CAL]]
* [[FN FNC]] (1977)
* FN SPR
* [[FN F2000]] (2001)
* [[FN SCAR]] (2004)
* [[FN FNAR]] (2008)
* [[FN ARKA]] (2026)
|
[[Restr:Gewehr m1889 Mauser Belgien noBG.png|thumb|Ur fuzuilh Mauser M1889, an arm kentañ produet gant an FN Herstal.|kreizenn]]
|}

=== Fuzuilhoù-mindrailher ===
* [[FN Minimi]] (1974)

=== Pistolennoù-mindrailher ===
* [[Uzi|FN Uzi]]
* Beretta M12
* [[FN P90]]

=== Pistolennoù ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Browning M1900]]
* [[FN Model 1903|FN M1903]]
* [[Browning M1906]]
* [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]]
* [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]]
* Browning HP-DA
* FN Forty-Nine
|
* Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011)
* FN FNS
* Rummad [[FN Five-seveN]] (abaoe 1998)
* Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ)
* [[FN 509]] (&amp; FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017
|
[[Restr:FN High Power.png|thumb|Ur bistolenn FN Browning GP 35.|kreizenn]]
|}

=== Revolver ===
* [[FN Barracuda]] (produet gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]])

=== Banner-greunadennoù ===
* FN40GL

=== Mindrailherezioù ===
* [[FN MAG]] (1958)
* [[M2 Browning|M2 Browning QCB]]
* [[FN EVOLYS]]

=== Armoù nann-varvus ===
* [[FN 303]]

== En Istor ==
* Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} FRANCOTTE Auguste &amp; GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441
* {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal]
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Belgia]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]]</text>
      <sha1>cm1vy83904lsgak5ie27kla7dbz12lo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200507</id>
      <parentid>2200506</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:04:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh */</comment>
      <origin>2200507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14096" sha1="ipi4jd2v5pmfj6qhu3yplisaz8etvq4" xml:space="preserve">{{Pennad zo|FN Browning Group}}
[[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]]
Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet '''FN Herstal''' ivez, zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]] penn-da-benn.
{{databox}}
== Istor ==
Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945).

E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an [[Arme Belgia|arme belgiat]]. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns &amp; Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]]

=== Kenlabour gant John Browning ===
An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965.

=== Eus an eil brezel d'egile ===
Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Birmingham|vBirmingham]] ([[Bro-Saoz]]) e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Peter Suciu, ''[https://nationalinterest.org/blog/buzz/fabrique-nationale-herstal-gun-legend-almost-unknown-america-165091 Fabrique Nationale Herstal Is the Gun Legend Almost Unknown in America]'', National Interest, 19/07/2020 (lennet d'an 22/09/2026)&lt;/ref&gt;. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet.

Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh.
[[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]]
E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)&lt;ref&gt;'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://web.archive.org/web/20250522093335/https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]].

E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN.
[[Restr:FN-FAL belgian.jpeg|kleiz|thumb|250x250px|Ur fuzuilh-emgann FN FAL.]]

=== Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved ===
E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet.

Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese.

E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro {{formatnum:10000}} den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])&lt;ref&gt;{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;.

Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester.
[[Restr:FN-P90 2.jpg|thumb|200x200px|Un FN P90.]]

=== Goude ar bloavezhioù 1990 ===
Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Er bloavezhioù 1990 e voe ijinet gant an FN Herstal ar munision [[5,7 × 28 mm]], hag an armoù [[FN P90]] hag [[FN Five-seveN]] kambret evitañ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. {{formatnum:2300}} den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 2024 he deus sinet arme Belgia un emglev gant an FN Herstal evit ma produfe he holl vunisionoù. 100 den ouzphenn zo bet implijet ha 100 milion a euroioù zo bet postet evit dont a-benn d'en ober&lt;ref&gt;{{fr}} Olivier THUNUS, ''[https://www.rtbf.be/article/la-fn-herstal-remporte-un-important-marche-de-munitions-pour-l-armee-francaise-11758664 La FN Herstal remporte un important marché de munitions pour l’armée française]'', RTBF, 16/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;. Bro-C'hall, evel broioù all, he deus merzhet e oa e dalc'h embregerezhioù estren e-keñver produioù strategel goude ar [[bedreuziad COVID-19]]. E hanterenn gentañ ar bloavezhioù 2020 en deus an [[Pennrenerezh an Armerezh (Bro-C'hall)|DGA]] galvet da ginnigoù evit adproduiñ munisionoù milourel bihan o c'halibr er vro. An FN Herstal, asambles gant an embregerezhioù Chedditte ha Nobelsport, en deus gounezet e miz Gouere 2026 ar marc'had evit produiñ 75 milion a gartouchennoù [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ha [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], ar re implijetañ en [[Arme Frañs|arme c'hall]], adalek 2029&lt;ref&gt;{{fr}} Mia Goasguen-Rodeno, ''[https://www.usinenouvelle.com/aero-spatial/defense/financement-capacite-de-production-exclusion-du-9-mm-comment-letat-veut-relancer-la-production-de-munitions-de-petit-calibre-en-france.X6ZUXKMOQFBJPIQCEXT7IWN6GY.html Financement, capacité de production, exclusion du 9 mm… Comment l’État veut relancer la production de munitions de petit calibre en France]'', L'Usine Nouvelle, 22/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;.

An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.

== Armoù produet gant an FN Herstal ==
=== Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Mauser M1889]]
* [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905)
* [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900
* [[FN Trombone]] (1921)
* [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931)
* Mauser 1935
* Mauser 1936
* [[SAFN 49]] (1947)
* [[FN FAL]] (1953)
* [[FN CAL]]
|
* [[FN FNC]] (1977)
* FN SPR
* [[FN F2000]] (2001)
* [[FN SCAR]] (2004)
* [[FN FNAR]] (2008)
* [[FN ARKA]] (2026)
|
[[Restr:Gewehr m1889 Mauser Belgien noBG.png|thumb|Ur fuzuilh Mauser M1889, an arm kentañ produet gant an FN Herstal.|kreizenn]]
|}

=== Fuzuilhoù-mindrailher ===
* [[FN Minimi]] (1974)

=== Pistolennoù-mindrailher ===
* [[Uzi|FN Uzi]]
* Beretta M12
* [[FN P90]]

=== Pistolennoù ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Browning M1900]]
* [[FN Model 1903|FN M1903]]
* [[Browning M1906]]
* [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]]
* [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]]
* Browning HP-DA
* FN Forty-Nine
|
* Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011)
* FN FNS
* Rummad [[FN Five-seveN]] (abaoe 1998)
* Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ)
* [[FN 509]] (&amp; FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017
|
[[Restr:FN High Power.png|thumb|Ur bistolenn FN Browning GP 35.|kreizenn]]
|}

=== Revolver ===
* [[FN Barracuda]] (produet gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]])

=== Banner-greunadennoù ===
* FN40GL

=== Mindrailherezioù ===
* [[FN MAG]] (1958)
* [[M2 Browning|M2 Browning QCB]]
* [[FN EVOLYS]]

=== Armoù nann-varvus ===
* [[FN 303]]

== En Istor ==
* Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} FRANCOTTE Auguste &amp; GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441
* {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal]
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Belgia]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]]</text>
      <sha1>ipi4jd2v5pmfj6qhu3yplisaz8etvq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200508</id>
      <parentid>2200507</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh */</comment>
      <origin>2200508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14096" sha1="kiw78b5qvjiqeduswje9tnvjs3g9o3w" xml:space="preserve">{{Pennad zo|FN Browning Group}}
[[Restr:FN-Herstal-logo.svg|Logo an embregerezh.|dehou|220x220px]]
Ar '''Fabrique Nationale Herstal''', anvet '''FN Herstal''' ivez, zo un embregerezh [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel ha munisionoù [[Belgia|belgiat]] diazezet abaoe 1889 e kumun [[Herstal]], nepell diouzh [[Liège]]. Perc'henn eo war merkoù armoù brudet all evel [[Browning]] pe [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]. Perzh eo er strollad [[FN Browning Group]], perc'hennet gant [[Wallonia|Rannvro Wallonia]] penn-da-benn.
{{databox}}
== Istor ==
Adalek ar XV{{Vet}} kantved ha deroù implij an armoù-tan en [[Europa (kevandir)|Europa]] e oa brudet Liège evit he [[Bombezerez|bombezerezioù]] hag hec'h [[Akebut|akebutoù]]. [[Kleze|Klezeoù]], bouc'haloù ha kontilli a veze graet eno a-raok dija. [[Poultr-tarzh|Poultr du]] a veze produet ivez e Liège abaoe 1595 er ''Maison Curtius''. E 1803 e tibabas [[Napoleon Iañ|Napoléon Bonaparte]] savadurioù ar ''Prieuré de Saint-Léonard'', hanter zistrujet, d'ober un deuzerez kanolioù enno, a zeuas goude da vezañ ar ''Fonderie Royale de Saint-Léonard'' (serret e 1945).

E 1889 e voe krouet e Liège ar '''Fabrique Nationale d'Armes de Guerre''' diwar intrudu bourc'hizien an trowardroioù, evit gellet respont d'ur goulenn {{formatnum:150000}} fuzuilh [[Mauser M1889|Mauser]] da bourveziañ an [[Arme Belgia|arme belgiat]]. Savet e voe uzinoù e kumun Herstal, nepell diouzh Liège. Implijet e voe an armoù gant arme ar vro ar Brezel-bed Kentañ, betek ar bloavezhioù 1930&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} POOLE Eric, JAMES Garry, ''[https://www.gunsandammo.com/editorial/the-untold-fn-story/248546 The Untold FN Story, Guns &amp; Ammo]'', 24/03/2016 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Herstal - Entrée FN.jpg|kleiz|thumb|Mont e-barzh al labouradeg e Herstal.]]

=== Kenlabour gant John Browning ===
An ijinour armoù stadunanat [[John Browning|John M. Browning]] en doa krouet e 1898 an [[Browning Auto-5|Auto-5]], ar fuzuilh-chase damaotomatek modern kentañ. Nac'het e oa bet ar raktres gant Winchester a oa boas da labourat gantañ, ha mont a reas ar Stadunanad e 1902 da ginnig e arm d'an FN Herstal, a brodue dija ar bistolenn [[Browning M1900|Model 1900]] ijinet gantañ. Plijout a reas an Auto-5 d'an FN Herstal ha sinañ a reas ur gevrat gant Browning evit produiñ ar fuzuilh. Berzh a reas, ha {{formatnum:50000}} skouerenn anezhi a voe gwerzhet er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]] er bloavezh kentañ. Penn-kentañ ur c'henlabour frouezhus e voe etre an ijinour hag an embregerezh. John M. Browning a roas an droad d'an FN da implijout e anv evel merk marilhet. E 1912 e oa bet produet ur milion a fuzuilhoù Auto-5 e Herstal dija. Un arm all, an [[Browning M1900|FN M1900]], a verkas ivez deroù berzh ar pistolennoù savet gant Browning evit an FN&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Un nebeud kirri-tan ha marc'hoù-houarn a voe produet ivez gant an FN Herstal e kard kentañ an XX{{Vet}} kantved, ha marc'hoù-tan betek 1965.

=== Eus an eil brezel d'egile ===
Aloubet e voe kêr Liège e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] gant an arme alaman. Savadurioù an FN Herstal a zeuas da vezañ un ospital evit ar soudarded c'hloazet. Ul lod deus implijdi an embregerezh a voe kaset just a-raok an aloubadeg da [[Birmingham|vBirmingham]] ([[Bro-Saoz]]) e-lec'h ma kendalc'hjont da broduiñ fuzuilhoù evit pourveziañ an arme belgiat&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Peter Suciu, ''[https://nationalinterest.org/blog/buzz/fabrique-nationale-herstal-gun-legend-almost-unknown-america-165091 Fabrique Nationale Herstal Is the Gun Legend Almost Unknown in America]'', National Interest, 19/07/2020 (lennet d'an 22/09/2026)&lt;/ref&gt;. John Browning en em lakaas neuze e servij arme ar Stadoù-Unanet.

Goude ar brezel e teuas ar bank ''Société Générale de Belgique'' da vezañ mestr war an FN Herstal. Ar bloavezhioù 1920 a voe diaes evit an embregerezh. E miz Du 1926 e voe digoret un atalier engravañ war vetal en uzin, ennañ 10 artizan o labourat. Er memes bloaz e varvas John M. Browning e Herstal pa oa o labourat war ar B25, ur fuzuilh-chase dezhi kanolioù an eil war egile, un nevezinti d'ar poent-se. E vab Val Allen, unan eus renerien ar produerezh abaoe 1920, a echuas al labour hag e 1930 e voe lakaet an arm war ar marc'had. Ur wech ouzhpenn e reas berzh hag e sikouras an FN Herstal da adsevel. Betek 1980 e voe produet {{formatnum:500000}} skouerenn eus an arm gant an embregerezh.
[[Restr:FN Hi Power.jpg|thumb|200x200px|Ur Browning HP (1935)]]
E 1930 e voe kemeret plas penn ijiner armoù-tan an FN Herstal gant ar Belgiad [[Dieudonné Saive]]. Hemañ a savas da skouer ar bistolenn [[Browning HP|GP 35]] (pe Hi-Power)&lt;ref&gt;'''{{En}}''' T. Logan Metesh, ''[https://web.archive.org/web/20250522093335/https://www.highcaliberhistory.com/post/brief-bio-dieudonn%C3%A9-saive Brief Bio: Dieudonné Saive]'', High Caliber History, 17/11/2022 (lennet d'an 19/05/2025)&lt;/ref&gt;, a voe unan eus an armoù-dorn implijetañ gant an armeoù en XX{{Vet}} kantved&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1940 e voe aloubet Liège gant an Alamaned adarre. Ul lod deus an implijdi a guitaas an uzin, Saive en zouez. Steuñvioù armoù evel reoù ar Browning HP a voe kaset da [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]], hag alese betek [[Kanada]], e-lec'h ma kenlabouras skipailhoù an FN Herstal gant [[John Inglis and Company|Inglis]] evit produiñ pistolennoù e uzin [[Toronto]]. Klask a reas ar [[Wehrmacht]] produiñ enni pistolennoù dindan aotre Browning. Tarvet e voe meur a arm gant al labourerien. Troc'het e voe da vat an darempred etre ar familh Browning hag an FN Herstal e fin 1941 pa zisklêrias ar Stadoù-Unanet ar brezel a-enep d'an [[Trede Reich]].

E miz Gwengolo 1944 e voe dieubet Liège gant Stadunaniz. Bombezadegoù alaman kalet a zistrujas neuze ul lod deus savadurioù an FN.
[[Restr:FN-FAL belgian.jpeg|kleiz|thumb|250x250px|Ur fuzuilh-emgann FN FAL.]]

=== Kresk eil hanter an XX{{Vet}} kantved ===
E dibenn ar bloavezhioù 1940, goude ar brezel, e voe krouet gant Dieudonné Saive evit ezhommoù an arme belgiat an [[SAFN 49]] (evit ''Semi-Automatique FN''), ur fuzuilh-emgann, ha dreist-holl an [[FN FAL]] (''Fusil d'Assaut Léger'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, evit heuliañ meizad ar [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[Sturmgewehr 44]] ijinet en Alamagn e dibenn ar brezel. Berzh a reas an arm diwezhañ-mañ e broioù all eus [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]] hag adsevel a reas an FN Herstal a-drugarez dezhañ ha gant sikour an ezporzhioù war-zu ar Stadoù-Unanet.

Er bloavezhioù 1960 e c'hoarvezas harzoù-labour ha manifestadegoù kalet e Wallonia. Pevar labourer a varvas en emgannoù. Ar familh Browning a zivizas lakaat produiñ ul lodenn eus e armoù e [[Japan]]. En arvar e oa an FN Herstal da vont da get ma kolle ar marc'had stadunanat dre ma teue 60% eus e werzhoù alese.

E fin ar bloavezhioù 1970 e cheñchas an traoù avat : bresk e oa deuet da vezañ an embregerezh Browning eno abalamour d'an enkadenn ekonomikel ha da gudennoù justis gant gouarnamant ar Stadoù-Unanet. E 1977 e tivizas an FN Herstal prenañ [[Browning Arms Company|Browning USA]] evit 20 milion $. Ne felle ket da Veljiz e kouezhfe ar merk etre daouarn o c'hevezerien. Ul lod deus ar produerezh a chomas memestra e Japan. Er bloavezhioù war-lerc'h e voe klasket ledanaat oberioù Browning ha gwerzhet produioù a bep seurt dindan e anv : dafar pesketa, golf, sportoù dour... Ne badas ket an traoù ha dilaosket e voe tamm-ha-tamm ar rannoù-mañ. Tro {{formatnum:10000}} den a laboure evit an FN Herstal er bloavezhioù 1970. E 1979 e voe krouet FN America, skourr an embregerezh er Stadoù-Unanet, evit produiñ an M240 eno, un adstumm eus ar vindrailherez [[FN MAG]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} ''[https://fnamerica.com/press-releases/fn-announces-second-facility-in-pickens-county-south-carolina/ FN Announces Second Facility in Pickens County, South Carolina]'', war lec'hienn FN America, 26/04/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;. Savet e voe an uzin e [[Columbia (South Carolina)|Columbia]] ([[South Carolina]])&lt;ref&gt;{{En}} SAGI Guy J., ''[https://www.americanrifleman.org/content/fn-breaks-ground-on-second-south-carolina-factory/ FN Breaks Ground On Second South Carolina Factory]'', American Rifleman, 31/10/2023 (lennet d'ar 14/11/2024)&lt;/ref&gt;.

Er bloavezhioù 1980 e oa en arvar ivez ar produer armoù [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]], un embregerezh istorel all er Stadoù-Unanet. An FN Herstal a brenas anezhañ. Postañ a reas kalz arc'hant da adsevel un uzin nevez e [[New Haven (Connecticut)|New Haven]], nepell diouzh an hini gozh. Divizet e voe produiñ armoù a rummad uhel dindan an anv Browning ha reoù a rummad etre dindan hini Winchester.
[[Restr:FN-P90 2.jpg|thumb|200x200px|Un FN P90.]]

=== Goude ar bloavezhioù 1990 ===
Goude diskar [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e kouezhas ar goulenn war an armoù er bed. Er bloavezhioù 1990 e voe ijinet gant an FN Herstal ar munision [[5,7 × 28 mm]], hag an armoù [[FN P90]] hag [[FN Five-seveN]] kambret evitañ&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. Ar garabinenn Maral, gwerzhet adalek 2013, a reas berzh e bed ar chaseourien. E 2022 e tigreskas gwerzhoù munisionoù an FN deus 30% goude ehan ar produiñ evit an [[Arabia Saoudat]]. Ar [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel en Ukraina]] en deus adsavet ar goulenn war ar munisionoù abaoe 2023 ha tennañ a ra an FN Herstal gounid deus se. {{formatnum:2300}} den a labour evit an embregerezh hiziv an deiz. E miz Ebrel 2023 en deus kemennet FN America e oa o vont da sevel un eil uzin e kêr [[Liberty (South Carolina)|Liberty]] ([[kontelezh Pickens]], South Carolina) evit gellet respont da gresk marc'had an armoù-tan hiniennel eno&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

E 2024 he deus sinet arme Belgia un emglev gant an FN Herstal evit ma produfe he holl vunisionoù. 100 den ouzphenn zo bet implijet ha 100 milion a euroioù zo bet postet evit dont a-benn d'en ober&lt;ref&gt;{{fr}} Olivier THUNUS, ''[https://www.rtbf.be/article/la-fn-herstal-remporte-un-important-marche-de-munitions-pour-l-armee-francaise-11758664 La FN Herstal remporte un important marché de munitions pour l’armée française]'', RTBF, 16/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;. Bro-C'hall, evel broioù all, he deus merzhet e oa e dalc'h embregerezhioù estren e-keñver produioù strategel goude ar [[bedreuziad COVID-19]]. E hanterenn gentañ ar bloavezhioù 2020 en deus an [[Pennrenerezh an Armerezh (Bro-C'hall)|DGA]] galvet da ginnigoù evit adproduiñ munisionoù milourel bihan o c'halibr er vro. An FN Herstal, asambles gant an embregerezhioù Chedditte ha Nobelsport, en deus gounezet e miz Gouere 2026 ar marc'had evit produiñ 75 milion a gartouchennoù [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] ha [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], ar re implijetañ en [[Arme Frañs|arme c'hall]], adalek 2029&lt;ref&gt;{{fr}} Mia Goasguen-Rodeno, ''[https://www.usinenouvelle.com/aero-spatial/defense/financement-capacite-de-production-exclusion-du-9-mm-comment-letat-veut-relancer-la-production-de-munitions-de-petit-calibre-en-france.X6ZUXKMOQFBJPIQCEXT7IWN6GY.html Financement, capacité de production, exclusion du 9 mm… Comment l’État veut relancer la production de munitions de petit calibre en France]'', L'Usine Nouvelle, 22/07/2026 (lennet d'an 23/07/2026)&lt;/ref&gt;.

An [[FN Minimi]], [[FN MAG]], hag ar rummad modernoc'h [[FN SCAR]] zo e-touez an armoù hiniennel gwerzhet ar muiañ hiziv-an-deiz gant an FN Herstal.

== Armoù produet gant an FN Herstal ==
=== Fuzuilhoù ha fuzuilhoù-arsailh ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Mauser M1889]]
* [[Browning Auto-5|FN/Browning Auto-5]] (1905)
* [[Remington Model 8]] (1910), dindan an anv FN Modèle 1900
* [[FN Trombone]] (1921)
* [[Browning B25|FN/Browning B25]] (1931)
* Mauser 1935
* Mauser 1936
* [[SAFN 49]] (1947)
|
* [[FN FAL]] (1953)
* [[FN CAL]]
* [[FN FNC]] (1977)
* FN SPR
* [[FN F2000]] (2001)
* [[FN SCAR]] (2004)
* [[FN FNAR]] (2008)
* [[FN ARKA]] (2026)
|
[[Restr:Gewehr m1889 Mauser Belgien noBG.png|thumb|Ur fuzuilh Mauser M1889, an arm kentañ produet gant an FN Herstal.|kreizenn]]
|}

=== Fuzuilhoù-mindrailher ===
* [[FN Minimi]] (1974)

=== Pistolennoù-mindrailher ===
* [[Uzi|FN Uzi]]
* Beretta M12
* [[FN P90]]

=== Pistolennoù ===
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[Browning M1900]]
* [[FN Model 1903|FN M1903]]
* [[Browning M1906]]
* [[Browning M1910|Browning M1910 / M1922]]
* [[Browning HP|Browning HP / Browning GP 35]]
* Browning HP-DA
* FN Forty-Nine
|
* Rummad [[FN FNP|FNP]] (2003-2011)
* FN FNS
* Rummad [[FN Five-seveN]] (abaoe 1998)
* Rummad [[FN FNX|FNX]] (2009 - bremañ)
* [[FN 509]] (&amp; FN 545, FN 510, [[FN 502]]) : abaoe 2017
|
[[Restr:FN High Power.png|thumb|Ur bistolenn FN Browning GP 35.|kreizenn]]
|}

=== Revolver ===
* [[FN Barracuda]] (produet gant [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]])

=== Banner-greunadennoù ===
* FN40GL

=== Mindrailherezioù ===
* [[FN MAG]] (1958)
* [[M2 Browning|M2 Browning QCB]]
* [[FN EVOLYS]]

=== Armoù nann-varvus ===
* [[FN 303]]

== En Istor ==
* Implijet e voe ur bistolenn [[Browning M1910]] produet en FN Herstal gant [[Gavrilo Princip]] e [[gwalldaol Sarajevo]], d'an [[28 a viz Mezheven]] [[1914]]&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;. 

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} FRANCOTTE Auguste &amp; GAIER Claude, ''FN 100 ans, Histoire d'une grande entreprise liégeoise'', Didier Hatier, 1989, EAN 9782870886441
* {{en}} Auguste Francotte, Claude Gaier, Robert Karlshausen, ''Ars mechanica. Le grand livre de la FN'', Herstal Group / La Renaissance du Livre, 2008, 250 p., ISBN 978-2874158773

== Liammoù diavaez ==
* {{En}} [https://fnherstal.com/en/ Lec'hienn an FN Herstal]
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=suoDKRsJiS4 La Fabrique Nationale]'' war ''Liège ma ville'', 2023
* {{Fr}} ''[https://www.youtube.com/watch?v=O2XKNtakoNM Browning, une marque qui a révolutionné les armes à feu],'' 16/11/2022

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Belgia]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1889]]</text>
      <sha1>kiw78b5qvjiqeduswje9tnvjs3g9o3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Armoù ar Rezistañs e Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169827</id>
    <revision>
      <id>2200452</id>
      <parentid>2189435</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T13:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9823" sha1="msf6p0a2xymlvc0kd315q8cwq9dvnxu" xml:space="preserve">[[Restr:SC 193119 - Members of the Free French resistance group collect their arms and get instructions in the village of Kersaint, just outside of Brest. (53407957555).jpg|thumb|Izili ar Rezistañs bodet e [[Kersent-Plabenneg|Kersent]], e-kichen [[Brest]] (16 a viz Eost 1944). Armoù skrapet digant an Alamaned a zo gante dreist-holl, hag un nebeud re eus Breizh-Veur ha deus ar Stadoù-Unanet ivez.]]
E-pad an [[Eil Brezel-bed]], an armoù implijet gant ar [[Rezistañs c'hall e-pad an Eil Brezel-bed|Rezistañs]] diabarzh e Breizh eus 1940 betek 1944 a-enep d'an [[Wehrmacht|arme alaman]] ha d'ar genlabourerien tost outi a emdroas hervez doare hec'h oberennoù eus un tu, ha barregezhioù ha youl ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] da bourveziañ anezho eus an tu all.

== Deroù ==
Diouzhtu goude aloubadeg miz Even 1940 e krogas an oberennoù rezistañs e Breizh. Tarvadennoù e oant peurliesañ, ha ne veze ket ezhomm da gaout armoù da gas anezho da benn. Tamm-ha-tamm e savas rouedadoù evit sikour ar vlenierien kirri-nij saoz da achap kuit eus ar vro ha rouedadoù all da ditouriñ ar [[BCRA]] (''Bureau Central de Renseignement et d'Action'') gall e [[Londrez]] hag an ''[[Intelligence Service]]'' saoz, evel ar ''Confrérie Notre-Dame'' savet gant ar gwenedad Gilbert Renault, lesanvet ''[[Colonel Rémy]]''.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;MONNIER Jean-Jacques &amp; CASSARD Jean-Christophe (kenurzhierezh), ''Toute l'Histoire de Bretagne'', Skol Vreizh 2003&lt;/ref&gt; Dañjerus e oa an obererennoù-mañ evit ar rezistanted met ne oa ket ezhomm ivez da vezañ pourveziet gant armoù-tan galloudus evit o c'has. Perviregoù a veze implijet ivez war an hentoù breton da lakaat skoilhoù dindan rodoù otoioù an arme alaman.
[[Restr:Henri Guisan FN Browning model 1906 IMG 3267.jpg|kleiz|thumb|Ur Browning M1906 par d'an hini implijet evit lazhañ ar Feldkomandant Hotz en Naoned e 1941.]]

=== Penn-kentañ ar stourm armet ===
E deroù an diskar-amzer 1941 e roas renerezh kuzh ar [[Strollad Komunour Gall|strollad komunour]] e Frañs urzhioù evit ma vije kroget gant an drouklazhioù hiniennel hag ar stourm armet a-enep d'an nazied&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. D’an 20 a viz Here 1941 e voe lazhet en [[Naoned]] an ijinour hag ofiser alaman Karl Hotz, ''Feldkomandant'' al [[Liger-Atlantel|Liger-Izelañ]], gant ur c’hommando komunour, a-drugarez da zaou voled kalibr [[6,35 mm Browning|6,35 Browning]] tennet eus ur bistolenn damaotomatek [[Browning M1906|Browning Model 1906]]. Un arm bihan hag aes da guzhat e oa met diaes da implijout a-bell abalamour da vent vihan e galibr. Azasaet e oa mat da oberennoù drouklazh a-dost. Aes e oa da gavout ivez dre ma oa aotreet da bep hini e Frañs kaout un arm-dorn bihanoc'h e galibr evit 7,65 mm er gêr d'en em zifenn abaoz lezennoù miz Ebrel 1939 war an armoù-tan&lt;ref&gt;{{Fr}} D’ANDURAIN Julie, ''[https://www.museedelaresistanceenligne.org/musee/doc/pdf/ressource_bibliographique/12869.pdf Le 6,35 de la comta. Une arme de femme, symbole de la résistance]'' e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet,'' Maisonneuve &amp; Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 87-104 (pellgarget war [http://www.museedelaresistanceenligne.org www.museedelaresistanceenligne.org])&lt;/ref&gt;. Dilezet e voe an drouklazhoù ofiserien alaman er straedoù goude ar moustrerezh a zegasjont a-berzh an alouberien. [[Greunadenn-zorn (arm)|Greunadennoù]] a voe implijet ivez d'ober gwalldaolioù, evel an hini a-enep d'ar ''Soldatenheim'' (Oaled ar soudarded) e Montroulez d'ar 24 a viz Kerzu 1943&lt;ref&gt;{{Fr}} COLLET Daniel, ''Les 60 otages de Morlaix'', e Bulletin de la Société d'Histoire et d'Archéologie de Bretagne, 2002, p. 260&lt;/ref&gt;.

Ral e oa an armoù-tan etre daouarn ar rezistanted betek deroù 1944. Servijoù gall ar BCRA ne bourvezient ket kalz ar Rezistañs, gant an aon e vefent implijet gant strolladoù komunour. E 1943 e voe harzlammet armoù e Breizh gant an ''Intelligence Service'' hag ar BOA gall, met ar bras anezhe a voe paket gant ar polis hag an [[Archeriezh vroadel (Bro-C'hall)|Archeriezh Vroadel]] ha roet d'an alamanted&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;'''{{Fr}}''' BOUTOUILLER Jean, GUILLOU Michel, MONNIER Jean-Jacques, ''Été 44, Résistances et Libération en Trégor'', Skol Vreizh n°56, miz Gwengolo 2004, ISBN 2-915623-04-X&lt;/ref&gt;.

Implij an armoù bihan evel ar pistolennoù hag ar greunadennoù dreist-holl betek 1943 a ziskoueze ezhommoù ar Rezistañs evit dafar aes da guzhat, da vare oberennoù ne gasent ket d'ur stourm tal-ouzh-tal gant an alouberien war-bouez drouklazhoù soudarded o-unan.

== 1943 - 1944 ==
[[Restr:Huelgoat. Résistants 2ème guerre mondiale.JPG|thumb|Rezistanted yaouank en Uhelgoad, gante (a gleiz da zehou) div fuzuilhenn [[Lee Enfield]], ur fuzuilh-vindrailher [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] hag ur bistolenn-vindrailher [[STEN (pistolenn-vindrailher)|Sten]].]]
A-hed 1943 e kreskas ar strouezhegoù evel hini [[Strouezheg Sant-Marc'hell|Sant-Marc'hell]] (krouet e miz C'hwevrer) pe hini [[Strouezheg Saverieg|Saverieg]], savet diwezhatoc'h er memes bloavezh ha pourveziet gant tud yaouank o kuzhat diouzh an [[STO]]. E-sell da brientiñ un [[Dilestradeg Normandi|dilestradeg]] e kornog Europa e savas an ezhomm da greñvaat ar Rezistañs diabarzh en ur bourveziañ anezhe gant armoù-tan aotomatek gouest da vezañ implijet e emgannoù krenn o c'hreñvder evel reoù ur [[Gouvrezel|guerilla]].

Adalek miz Even 1944 e krogas ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]] da harzlammañ milieroù a armoù-tan da rezistanted Breizh. 1.000 anezho a oa armet d'ar 6 a viz Even, 9.000 anezho e fin miz Gouere ha 30.000 e miz Eost.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Er memes koulz hag an armoù e voe harzlammet skipailhoù [[Special Air Service|SAS]] (war-dro 490 soudard etre ar 6 hag an 18 a viz Even) evit sikour, stummañ ha frammañ ar strolladoù rezistanted war an dachenn. Pal an amerikaned hag ar saozon a oa rediañ an alamanted da dennañ kuit soudarded eus an emgannoù en Normandi pe lakaat skoilhoù war o hent evit ma n'halljent ket erruiñ di buan, kontroliñ al linenn-houarn Pariz-Brest, ha pourveziañ o soudarded gant heñcherien armet da vare dieubidigezh Breizh.

Fonnus e voe an niveroù a oberennoù harzlammañ armoù e pemp korn Breizh etre miz Even ha miz Eost 1944. D’an 29 a viz Even 1944 da skouer, degadoù a gontenerioù enne pistolennoù [[Colt M1911|Colt 45]] ha [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] [[STEN (pistolenn-vindrailher)|Sten]] a voe taolet dre harzlammoù e-kichen ar Marchanderie ([[Enorzh]], [[Bro-Naoned]]), re ziwezhat evit bezañ implijet e emgannoù [[strouezheg Saverieg]] a oa bet en deizioù a-raok&lt;ref&gt;Hervez [https://www.ouest-france.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/nantes-le-29-juin-1944-andre-jarret-a-recupere-les-armes-parachutees-pour-le-maquis-de-saffre-87520e55-ed1a-4660-b526-7c734f859154 testeni ar rezistant André Jarret]  '''{{Fr}}''' e ''Ouest-France'', 26/06/2019&lt;/ref&gt;. Stank e voe an emgannoù lec'hel etre rezistanted hag alamaned er mare-se ivez. Er Boulva ([[Sant-Yann-ar-Biz]], [[Bro-Dreger]]) e voe implijet da skouer ur fuzuilh-vindrailher saoz [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] en ur spi a-enep da zaou garr-tan alaman d'ar 5 a viz Eost.&lt;ref&gt;'''{{Fr}}''' LE GROS Jules, ''Plougasnou de l'occupation à la Libération'', p.109, Section Patrimoine du Foyer Rural de Plougasnou, 2001, ISBN 2-9508369-3-3&lt;/ref&gt; An armoù-mañ (Sten, BREN hag un tamm nebeutoc'h Colt M1911) a weler stank war luc'hskeudennoù ar strolladoù rezistanted d'ar poent-se, evel da skouer war reoù [http://guemenesurscorff.blogspot.com/2014/08/il-y-70-ans-guemene-aout-1944-souvenons.html div strollad FFI] eus bro [[ar Gemene]] en hañv 1944. Abegoù pleustrek a oa e dibab an armoù-mañ gant ar Gevredidi :
[[Restr:Sten Mk II IMG 4781 (Nemo5576) noBG.png|kleiz|thumb|Ur bistolenn-vindrailher Sten, hag a gaved stank etre daouarn rezistanted Breizh e 1944.]]

* ar bistolenn-vindrailher saoz '''Sten''' a oa marc'hadmat, simpl da gempenn ha da implijout. Berr e oa (760 mm dibleget) hag aes da guzhat. He c'harger a oa ennañ 32 gartouchenn [[9 × 19 mm Parabellum|9 mm Parabellum]], efedus en emgannoù boaz ar guerilla (spioù, tennañ war enebourien dost). An [[Maschinenpistole 40|MP40]] alaman a oa kambret evit ar memes munisionoù.
* ar fuzuilh-vindrailher saoz '''Bren''' a c'halle bezañ implijet evel arm-souten er spioù pe da zifenn takadoù da wareziñ a-drugarez d'he galloud-tennañ uhel (500 tenn/mn) ha d'he munisionoù galloudus [[.303 British]].
* ar bistolenn '''Colt M1911''' a c'helle bezañ kuzhet aes. Galloudus-kenañ e oa he munisionoù [[.45 ACP]] en emgannoù tost.

Daoust dezhe bezañ raloc'h war luc'hskeudennoù ar mare-se ha diaesoc'h da renabliñ abalamour d'an doare &quot;nann-ofisiel&quot; ma vezent tapet e c'halle bezañ implijet gant ar rezistanted armoù alaman tapet da vare spioù pe emgannoù evel an [[Maschinenpistole 40|MP40]], ar garabinenn [[Karabiner 98k|Mauser 98k]] pe ar greunadennoù [[Stielhandgranate|Stielhandgranate 24]].

E miz Gouere 1944 e istimer e oa, etre daouarn ar Rezistañs, 5000 arm hiniennel e Penn-ar-Bed, 6000 e Aodoù-an-Hanternoz, ha 13.000 er Mor-Bihan, peadra da armiñ 17.000 rezistant hepken, en abeg d'an armoù kollet da vare an harzlammañ pe seziset gant an Alamaned&lt;ref&gt;{{Fr}} FUNK Arthur L., ''«Les missions alliées parachutées en Bretagne»'', in ''La Résistance les français'', PUR, 1995, pp. 67-72&lt;/ref&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[Strouezheg Saverieg]]
* [[Strouezheg Sant-Marc'hell]]
* [[Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Rezistanted Breizh]]
[[Rummad:Strouezhegoù Breizh]]
[[Rummad:Armoù-tan]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]
[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>msf6p0a2xymlvc0kd315q8cwq9dvnxu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2200476</id>
      <parentid>2200364</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pistolennoù */</comment>
      <origin>2200476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37118" sha1="d44qiiz5j9isdplivriw6xtiuii9xrx" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>d44qiiz5j9isdplivriw6xtiuii9xrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200486</id>
      <parentid>2200476</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T22:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karabinennoù */</comment>
      <origin>2200486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37139" sha1="d28ub2cvmcznxauum1awj2lkafyek5d" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>d28ub2cvmcznxauum1awj2lkafyek5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Savage Model 1907</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173321</id>
    <revision>
      <id>2200477</id>
      <parentid>2193698</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T20:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6469" sha1="fw4zxya1z5ktiupbsxzort6d4l02ypf" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Savage Model 1907|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Savage 1907 (6825677636).jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur bistolenn '''Savage Model 1907'''   
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Doare
|[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil simpl
|-  
! [[Munision|Munisionoù]]
|[[.32 ACP]]&lt;br&gt;[[.380 ACP]]&lt;br&gt;[[.45 ACP]] (stumm amprouiñ evit an [[US Army]])
|-
! Produer
|[[Savage Arms]]
|-
! Mare produiñ
|1907–1928
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|0,540 kg
|-
! Hirder
|168 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|96 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|244 m/s (.32 ACP)
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 10 kartouchenn (e .32 ACP)&lt;br&gt;Karger fiñv 9 c'hartouchenn (e .380 ACP)&lt;br&gt;Karger fiñv 8 kartouchenn (e .45 ACP)
|-
! Adstummoù
|Model 1915&lt;br&gt;Model 1917
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Savage Model 1907''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek bihan produet gant an embregerezh [[Savage Arms|Savage]] eus 1907 betek 1928. Soñjet e oa bet evit an arme stadunanat da gentañ, met servijout a reas en [[Arme Frañs|arme c'hall]] e-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]] dreist-holl, ha gwerzhet e voe kalz a skouerennoù anezhe war ar marc'had sivil. 

== Istor ==

=== Kentpatrom evit an arme ===
E 1905 ec'h embannas an [[Arme ar Stadoù-Unanet|U.S. Army]] e c'hoant da gaout un arm-dorn standart nevez kambret e [[.45 ACP]]. Evit respont d'o galv e kinnigas an embregerezh Savage ur bistolenn ijinet gant ar major [[Elbert H. Searle]], dezhi ur c'harger 8 [[Kartouchenn (arm-tan)|kartouchenn]] e endalc'h hag ur [[Platinenn (arm-tan)|blatinenn un-ober]]. Mont a rae en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|argil berr]] daleet&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/savagemodele1907.html Savage modèle 1907]'', Arme et Passion (lennet d'an 11/01/2025)&lt;/ref&gt; hag ur c'hanol hag a droe eus 5° evit morailhañ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} SCARLATA Paul, ''[https://www.shootingtimes.com/editorial/handgun_reviews_st_savagemodel1907_200901/100157 Savage Model 1907 Automatic Pistol]'', Shooting Times, 03/01/2011 (lennet d'an 10/01/2025)&lt;/ref&gt;. En eil plas en em gavas pistolenn Savage en amprouennoù, a-dreñv d'ar [[Colt M1911]], ha ne voe ket choazet evit an arme neuze. Ar 195 skouerenn e .45 ACP amprouet en arme a voe kaset da Savage en-dro ha gwerzhet. Pezhioù-dastumadeg priziet int hiziv-an-deiz&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} HUNTINGTON Roy, ''[https://gunsmagazine.com/our-experts/the-delightful-savage-1907/ The Delightful Savage 1907]'', Guns Magazine, 2022 (lennet d'an 11/01/2025)&lt;/ref&gt;.

=== Stumm sivil ===
Pa oa ijinourien 'zo e Savage o labourat war ar bistolenn evit an arme adalek 1905, lod all a labouras war ur stumm heñvel, met kambret e [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]], ur [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]] poblek d'ar poent-se, hag uheloc'h e endalc'h (10 tenn e-lec'h 8). Un arm skañv ha bihan e oa, ha lakaet e voe en gwerzh adalek 1908. Diwar-neuze ha betek ar Brezel bras e voe ar bistolenn werzhetañ er [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadoù-Unanet]], evel arm d'en em zifenn, a-drugarez da arguzennoù ha luganoù hag a roe ton d'he skañvder, d'he ment vihan ha d'he endalc'h, evel ''&quot;Ma c'hall mamm-gozh dougen anezhi e c'hallez ivez&quot;''&lt;ref&gt;''&quot;If grandma could handle it, so can you!&quot;''&lt;/ref&gt;, ''&quot;Kas a ra an aon da netra&quot;''&lt;ref&gt;''&quot;It banishes fear!&quot;''&lt;/ref&gt; pe an hini implijetañ anezhe, {{En}}''&quot;Ten shots quick&quot;'' (''&quot;Dek tenn prim&quot;''). Ur stumm e [[.380 ACP]] a voe gwerzhet adalek 1913&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

=== Implij er brezel ha stummoù all ===
E deroù ar Brezel-bed Kentañ e klaskas an arme c'hall kavout armoù-dorn buan, abalamour e oa re nebeut evit pourveziañ an holl soudarded. Urzhiañ a reas neuze 27.000 pistolenn Model 1907 e .32 ACP digant Savage&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, dezhe kemmoù bihan evel un anell e penn an dornell evit stagañ ul lêrenn, pe ur [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] difiñv. Arme ar [[Portugal]] a brenas 1.200 skouerenn eus ar stumm-mañ ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.
[[Restr:Savage Model 1917.jpg|kleiz|thumb|Ur Model 1917]]
Ur stumm disheñvel, ar '''Model 1915''', a voe gwerzhet adalek 1915, dezhañ kemmoù bihan e-keñver ar sistem [[Geriaoueg an armoù-tan#Sistemoù surentez un arm|surentez]]. Ne reas ket berzh, ha paouezet e voe e broduiñ e 1917 p'en em gavas Savage Arms e banktorr a-raok bezañ adframmet dindan an anv Savage Arms Corporation. E memes bloaz e voe kinniget ur stumm all eus an arm, ar '''Model 1917''', dezhañ kemmoù all evel ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Merker-kargañ|merker-kargañ]]. Paouez a reas produiñ ar Model 1907 e 1920, hag hini ar Model 1917 e 1928. War-dro 235.000 skouerenn eus an eil ha 43.000 eus eben a voe produet en holl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Deskrivadur ==
Un arm un-ober eo ar Model 1907 hag e stummoù deveret. Ne vez ket lakaet he skoer da vont en-dro dre hanterouriezh ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Ki|c'hi]] bennak, hag an nevezenti a-bouez degaset gant ar Model 1907 e-keñver an armoù-dorn all d'ar poent-se, reoù [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] ha [[Browning Arms Company|Browning]] en o zouez, a oa endalc'h ha [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] aozet e div golonenn&lt;ref&gt;{{En}} JARDIM Frank, ''[https://americanhandgunner.com/handguns/the-savage-model-1907-pistol-eating-colts-lunch/ The Savage Model 1907 Pistol: Eating Colt’s Lunch]'', American Handgunner, 2022 (lennet d'an 11/01/2025)&lt;/ref&gt;. N'eus biñs ebet enni ivez, ha gellet a raer divontañ anezhi hep ostilh ebet&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kudennoù surentez&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 75&lt;/ref&gt; ha gwander e galibr a verzas an arm da vezañ implijet muioc'h gant armeoù er bed.

== Levrlennadur ==
* {{En}} Bailey Brower Jr., ''Savage Pistols'', UNKNO, 2008, 268 p., ISBN 978-0811704229

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW1FRAArme}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>fw4zxya1z5ktiupbsxzort6d4l02ypf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel ar fozioù-difenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174727</id>
    <revision>
      <id>2200459</id>
      <parentid>2189430</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:08:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="6eaf1i5bxoyihe7c3sbzfudyki668nb" xml:space="preserve">'''Brezel ar fozioù-difenn''' a vez graet eus un doare [[brezel war zouar]] ma vez implijet fozioù&lt;ref&gt;Anvet &quot;trañcheoù&quot; ivez, diwar ar galleg ''tranchées'';&lt;/ref&gt; toullet en douar, evit kuzhat ar [[soudard]]ed diouzh tennoù armoù skañv an enebourien, met ivez diouzh tennoù ar [[kanolierezh|c'hanolioù]]. An doare brezel-se a zo deuet da vezañ implijet kalz ha brudet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] (1914–1918). Pa oa bet echuet gant ar [[Redadeg etrezek ar mor]] e oa bet stabilaet an talbenn ha toullet e oa bet an douar evit kuzhat soudarded [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn ar C'hornôg]] adalek miz Gwengolo 1914.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Aerial Photography on the Western Front, 1916. HU100394.jpg|Un talbenn gant fozioù-difenn saoz (a-us) hag alaman (dindan), e 1916
Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|Soudarded alaman eus an 11{{vet}} rejimant husarded adarmead o stourm adalek ur foz-difenn war talbenn ar C'hornôg e 1916
Plan of ruapekapeka pa.jpg|Tres [[Emgann Ruapekapeka|Ruapekapeka Pā 1846]], lakaet d'ar c'hentañ gwech marteze ma voe implijet ar pezh a droas da &lt;q&gt; vrezel ar fozioù-difenn &lt;/q&gt;
&lt;/gallery&gt;
==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>6eaf1i5bxoyihe7c3sbzfudyki668nb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gewehr 88</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175442</id>
    <revision>
      <id>2200498</id>
      <parentid>2189600</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6632" sha1="kmvqmx4omjje397hl1h7unott84oqen" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|Gewehr 98}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Gewehr 88|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Infanteriegewehr m-1888 - Tyskland - kaliber 7,92mm - Armémuseum noBG.png|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Gewehr 88''' kinniget e mirdi an arme e [[Stockholm]] ([[Sveden]])
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Impalaeriezh alaman}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[7,92 × 57 mm Mauser|8 × 57 mm Mauser]] (stumm M/88 da gentañ ; stumm Spitzer adalek an 88/05)&lt;br&gt;[[7 × 57 mm Mauser]] (stumm ezporzhiet da Vrazil)
|-
! Produerien
|[[Ludwig Loewe &amp; Co.]]&lt;br&gt;[[C. G. Haenel]]&lt;br&gt;[[ŒWG]]&lt;br&gt;[[Königlich Bayerische Gewehrfabrik|Arsanailh Amberg]]&lt;br&gt;[[Arsanailh Dantzig]]&lt;br&gt;[[Arsanailh Erfurt]]&lt;br&gt;[[Arsanailh Spandau]]&lt;br&gt;[[Arsanailh Hanyang]]
|-
! Mare produiñ
|1888-1899
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas
|3,9 kg
|-
! Hirder
|1.245 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|740 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|620 m/s (M/88)&lt;br&gt;868 m/s (7,92 mm  gant boledoù Spitzer)
|-
! Endalc'h
|Karger diavaez pourveziet gant klipoù 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Ar '''Gewehr 88''', pe '''Kommissiongewehr''', zo ur [[fuzuilh]] tennata dre zorn implijet gant an [[Tirlu impalaerel alaman|Deutsches Heer]], arme-zouar an [[Impalaeriezh alaman]], adalek 1888. 

== Istor ha deskrivadur ==
E 1887 e voe choazet gant an [[Arme Frañs|arme c'hall]] ur fuzuilh standart nevez, al [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]], hag a denne kartouchennoù enne ar [[poultr divoged]] ijinet gant ar Gall [[Paul Vieille]] e 1884. Diamzeriet e teuas da vezañ ar [[Mauser M1871]] implijet en arme alaman betek neuze, hag urzh a voe roet da sevel un arm nevez. Savet e voe gant an armeurer [[Louis Schlegelmilch]] hag amprouet e 1888 gant ar GPK (GewehrPrufungsKomission, ''Komision Amprouiñ ar Fuzuilhoù'', ur bodad ofiserien hag a laboure e [[arsanailh Spandau]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/military-rifles/bolt-action-rifles/germany-bolt-action-rifles/gew-88-eng/ Rifle Gew.88 (&quot;Gewehr modell 1888&quot;) or &quot;Komissiongewehr&quot; (Commission rifle) (Germany)]'', Modern Firearms (lennet d'an 11/06/2025)&lt;/ref&gt;. D'an 20 a viz Du er bloavezh-se e voe choazet da vat evit an arme gant ar c'haiser [[Gwilherm II (Alamagn)|Wilhelm II]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/gewehr1888.html Gewehr Mle 1888]'', Arme et Passion (lennet d'an 11/06/2025)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} FIRESTONE Adam, HARDIN John, ''[https://web.archive.org/web/20081030020413/http://www.texastradingpost.com/m88/commission88.html The Model 1888 Commission Rifle]'', Texas Trading Post (lennet d'an 11/06/2025)&lt;/ref&gt;.

Ar Gewehr 88 a oa dezhi ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] hag a c'halle degemer ur c'hlip 5 kartouchenn M/88. Un [[arm-tennata]] dre vorailh e oa. Awenet e oa he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] gant hini ar Mauser M1871 ha kopiet e oa rizennoù e ganol diwar reoù al Lebel gall. Ur wech boulc'het ar produiñ ha kroget e implij gant ar soudarded e teuas kudennoù war-wel. Ne oa ket fiziapl e garger&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;, ha bresk e oa e ganol : frailhoù a zeue war-wel war kalz skouerennoù, ha tarzhañ a rae an arm a-wechoù memes. Kement-mañ a zeue eus ar fed ne oa ket ket raksoñjet mat galloud ar munision implijet en arm&lt;ref&gt;{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 145&lt;/ref&gt;.

Ur gabal enepyuzev a savas e metoù an tu dehoù pellañ alaman, a embanne e oa siek an armoù a ratozh-kaer dre faot perc'henned yuzev an embregerezh [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]], a oa e-touez produerien ar Gewehr 88. ''Judenflinte'' (&quot;Fuzuilh yuzev&quot;) e voe lesanvet an arm gante&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

Un nebeud kemmoù a voe degaset evit renkañ ar c'hudennoù : kemmet penn ar gulasenn, ouzhpennet un toullig da skarzhañ an aezhennoù ma tarzhe an douilhez, cheñchet stumm ar c'hanol hag adtreset e rizennoù. Ar skouerennoù kemmet pe nevez-produet a zo merket gant al lizherennoù ''Z'' pe ''n.m.'' (''Neues Material'')&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ne chomas ket pell ar Gewehr 88 fuzuilh standart an droadegiezh alaman, pa voe kemeret he flas en ur mod ofisiel e 1898 gant ar [[Gewehr 98]]. Chom a rae kalz skouerennoù anezhi e servij e deroù an XX{{Vet}} kantved memestra, ha pa voe kemmet ar gartouchenn M/88 en ur lakaat ur boled begek (''Spitzer'') dezhi e 1902 e voe divizet azasaat ar Gewehr 88 a chome evit ar gartouchenn nevez, brudet bremañ dindan an anv [[7,92 × 57 mm Mauser]]. Boulc'het e voe adalek 1905, ha '''Gewehr 88/05''' a anver ar skouerennoù-mañ. Al lizherenn ''S'' a zo engravet warne. Ur stumm diwezhañ, anvet '''Gewehr 88/14''', a voe produet e deroù ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]. Heñvel a-walc'h eo ouzh an 88/05 met izeloc'h e galite&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ur stumm karabinenn, berroc'h, a voe savet diwar ar Gewehr 88, hag anvet '''Karabiner 88'''. Kemmet e voe ivez evit degemer ar munisionoù 7,92 mm nevez e 1903&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/caragewehr1888.html Karabiner 88]'', Arme et Passion (lennet d'an 11/06/2025)&lt;/ref&gt;.

War-dro {{formatnum:2000000}} a skouerennoù eus ar Gewehr 88 a voe produet en holl&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Implijet e voe en Alamagn betek 1945 etre daouarn ar [[Volkssturm|Volksturm]]. Kalz kopiennoù eus an arm a voe produet e [[arsanailh Hanyang]], e [[Sina]]. [[Turkia]] a savas ivez he stumm anezhañ. Ur stumm kambret e [[7 × 57 mm Mauser|7 × 57 mm]] a voe ezporzhiet da [[Brazil|Vrazil]]. Implijet e voe e kalz broioù all, en o zouez [[Republik Iwerzhon]] da vare he ganedigezh&lt;ref&gt;{{En}} SCARLATA Paul, ''[https://www.thefreelibrary.com/Firearms+of+the+Irish+Civil+Wars:+Part+2+the+Republicans:+their...-a0207048671 Firearms of the Irish Civil Wars: Part 2 the Republicans]'', Shotgun News, 20/08/2009 (lennet d'an 11/06/2025)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{en}} SCARLATA Paul S., ''A Collector's Guide to the German Gew. 88 &quot;Commission&quot; Rifles and Carbines'', Andrew Mowbray Inc., Publishers, 2007, 215 p., ISBN 978-1931464307

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>kmvqmx4omjje397hl1h7unott84oqen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rubén Felgaer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178103</id>
    <revision>
      <id>2200469</id>
      <parentid>2177370</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:07:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Astenn ha  kempenn.</comment>
      <origin>2200469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="7hs64cepx26ohs1c52eu1v29aud7rqp" xml:space="preserve">[[Restr:Felgaer Ruben.jpg|thumb|right|100px|Rubén Felgaer e Toluca e 2011.]]
'''Rubén Felgaer''' a zo bet ganet d'ar [[4 Ebrel|4 a viz Ebrel]] [[1981]] e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]).&lt;br&gt;Ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]] eo.&lt;br&gt;Mestr Meur (GM) eo abaoe 2002 ha Stummer Diorrenour abaoe 2018&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/107069 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Kerzu 2025: 2 556 eo e [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 529 e renk Elo ''Fonnapl'' ha 2 459 e renk Elo ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/107069 E fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel === 
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e  2002, e 2007 (bet c'hoariet  e miz Even 2008), e 2008 (bet c'hoariet e miz Eost 2008), e 2010 hag e 2014 (trec'h e voe er match dirampoiñ e miz Gouhere a-enep da [[Federico Pérez Ponsa]]). 
=== Kevezadegoù dre skipailh === 
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ====
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Arc'hantina.  
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Miz ha bloaz||Niverenn an Olimpiad||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-   
|Here 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||1||3/9 (+ 1, = 4, - 4)||33,3||113||-||63||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002/2002arg.html 35th Chess Olympiad: Bled 2002 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|Here 2004||36||{{Spagn}}, [[Calvià]]||1||4,5/11 (+ 2, = 5, - 4)||40,9||86||-||34||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2004/2004arg.html 36th Chess Olympiad: Calvia 2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Mae 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||1||3/5 (+ 2, = 2, - 1)||60||-||-||51||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006/2006arg.html 37th Chess Olympiad: Turin 2006 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||1||2/9 (+ 0, = 4, - 5)||22,2||88||-||69||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/2008/2008arg.html 38th Chess Olympiad: Dresden 2008  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|Gwengolo-Here 2010||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||2||5,5/10 (+ 4, = 3, - 3)||55||42||-||25||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010/2010arg.html 39th Chess Olympiad: Khanty-Mansiysk 2010 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||3||7/10 (+ 4, = 3, - 3)||70||8||-||22||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012/2012arg.html 40th Chess Olympiad: Istanbul 2012  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-
|Eost 2014||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||3||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||12||-||18||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012/2012arg.html 40th Chess Olympiad: Istanbul 2012 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|2024||45||{{Hungaria}}, [[Budapest]]||3||0,5/2 (+ 0, = 1, - 1)||25||-||-||37||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2024/2024arg.html 45th Chess Olympiad: Budapest 2024 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|}
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/107069 E fichenn FIDE]
* {{en}}[http://www.chessgames.com/player/ruben_felgaer.html E c'hoari e  Chess Games]
* {{en}}[http://www.argedrez.com.ar/jugador_107069_2_home.aspx Partiennoù en argedrez.com.ar]
{{DEFAULTSORT:Felgaer, Ruben}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1981]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>7hs64cepx26ohs1c52eu1v29aud7rqp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jorge Rubinetti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178933</id>
    <revision>
      <id>2200518</id>
      <parentid>2200280</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Resisadennoù ha daveennoù.</comment>
      <origin>2200518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4958" sha1="4sgze6fdixk1poq7il9ny8efon7qc3h" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
[[Skeudenn:Jorge_Rubinetti_(Schacholympiade_Luzern_1982).jpg|right|140px|Jorge Rubinetti e Luzern e 1982.]]
''' Jorge Alberto Rubinetti''' ([[Buenos Aires]], 31 a viz Meurzh 1945 - 19 a viz Gwengolo 2016) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.p4r.org.ar/biografias/rubinetti.htm p4r - Biografía]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;
Mestr etrebroadel (IM) e voe adalek 1969.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
=== Kampionadoù arc'hantinat an echedoù ===
==== Kampionad ar re Yaouank ====
* Beskampion e voe war-lerc'h [[Eduardo Scanavino]] en [[Olavarría]] e 1960.
* Trec'h e voe e 1961 e Termas de Río Hondo.
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h [[Claudio Amado]] ha [[Luis Barea]] e 1962 e [[Chapadmalal]].
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h [[Víctor Brond]] ha [[Leandro Travaglio]] e 1963 e Buenos Aires.
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1971, e [[La Plata]] e 1982, e Buenos Aires e 1988 hag e  1991&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20160303171847/ Campeonato de Argentina - Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;.
* Beskampion e voe e [[Quilmes]] e 1980 war-lerc'h [[Miguel Quinteros]].
==== Tournamantoù etretakadel ===)
C'hoari a reas e [[Palma (Mallorca)|Palma de Mallorca]] (Inizi [[Balearez]]) e 1970 hag e [[Toluca de Lerdo]] ([[Mec'hiko]]) e 1982.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== 
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Arc'hantina.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Here 1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||erlec'hier 1||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||-||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Gwengolo 1970||19||Republik Kebreadel Alamagn, [[Siegen]]||erlec'hier 1||4,5/9 (+ 5, = 11, - 1)||50||-||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Gwengolo 1972||20||{{YUG}}, [[Skopje]]||3||6/14 (+ 4, = 4, - 6)||42,9||38||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Even 1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nisa]]||3||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||56,3||29||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-  
|Du 1980||24||{{Malta}}, [[Valletta]]||2||5/11 (+ 4, = 2, - 5)||45,5||50||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1980/1980arg.html 24th Chess Olympiad: La Valletta 1980 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Here-Du 1982||25||{{Suis}}, [[Luzern]]||4||5,5/10 (+ 3, = 5, - 2)||55||29||-||11||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1982/1982arg.html 25th Chess Olympiad: Lucerne 1982 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Du 1988||28||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||4||6/10 (+ 4, = 4, - 2)||60||22||-||10||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1988/1988arg.html  28th Chess Olympiad: Thessaloniki 1988 - Olimp Base] &lt;/ref&gt;. 
|- 
|Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||3||5/9 (+ 3, = 4, - 2)|||55,6,9||32||-||34||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992/1992arg.html 30th Chess Olympiad: Manila 1992 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
==== Kampionad bedel (kemmesk) ====
C'hoariet en deus ur wezh e skipailh Arc'hantina.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù 
|- 
|1985||1||{{Suis}} Luzern||6||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1985t/1985arg.html 1st World Team Chess Championship: Lucerne 1985 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|}
== Ur bartienn ==
Jorge Rubinetti - [[Aldo Seidler]], [[Mar del Plata]], 1976. Primer Premio a la Brillantez
1. e4 c5 2. Cc3 d6 3. Cge2 Cf6 4. g3 b5 5. Ag2 Ab7 6. d3 a6 7. 0–0 e6 8. a3 Dc7 9. h3 h6 10. f4 d5 11. e5 Cfd7 12. f5! Cxe5 13. fxe6 fxe6 14. Cf4 Rd7 15. Dh5 g5 16. Cxe6!! (Profunda combinación hecha tras más de una hora de reflexión) Rxe6 17. Txf8! Txf8 18. Dxh6+ Tf6 19. Axd5+! (La clave) Re7 [Si 19...Axd5 20. Dxf6+! Rxf6 21. Cxd5+ decide] 20. Axg5 Cf3+! 21. Rg2 [No 21. Axf3? Dxg3+] 21...Cxg5 22. Te1+ Ce6 23. Dg7+ (Esta movida tenía que ser calculada en la jugada 16) Rd6 24. Dxf6 Axd5+ 25. Cxd5 Dd7 26. Cf4 Db7+ 27. Rh2 Cd7 28. Dxe6+ Rc7 29. Cd5+ Rb8 30. Dd6+ Ra7 31. Te7 Td8 32. Cf6 y las negras abandonaron.
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16273 207 partienn e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Rubinetti, Jorge}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1945]]
[[Rummad:Marvioù 2016]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>4sgze6fdixk1poq7il9ny8efon7qc3h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200521</id>
      <parentid>2200518</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="21y3y3qahtg5v5e5i9jfwa5fkwbtulq" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Jorge_Rubinetti_(Schacholympiade_Luzern_1982).jpg|right|140px|Jorge Rubinetti e Luzern e 1982.]]
''' Jorge Alberto Rubinetti''' ([[Buenos Aires]], 31 a viz Meurzh 1945 - 19 a viz Gwengolo 2016) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.p4r.org.ar/biografias/rubinetti.htm p4r - Biografía]&lt;/ref&gt;.
Mestr etrebroadel (IM) e voe adalek 1969.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
=== Kampionadoù arc'hantinat an echedoù ===
==== Kampionad ar Re Yaouank ====
* Beskampion e voe war-lerc'h [[Eduardo Scanavino]] en [[Olavarría]] e 1960.
* Trec'h e voe e 1961 e Termas de Río Hondo.
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h [[Claudio Amado]] ha [[Luis Barea]] e 1962 e [[Chapadmalal]].
* Tapout a reas an deirvet plas war-lerc'h [[Víctor Brond]] ha [[Leandro Travaglio]] e 1963 e Buenos Aires.
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1971, e [[La Plata]] e 1982, e Buenos Aires e 1988 hag e  1991&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20160303171847/ Campeonato de Argentina - Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;.
* Beskampion e voe e [[Quilmes]] e 1980 war-lerc'h [[Miguel Quinteros]].
==== Tournamantoù etretakadel ====
C'hoari a reas e [[Palma (Mallorca)|Palma de Mallorca]] (Inizi [[Balearez]]) e 1970 hag e [[Toluca de Lerdo]] ([[Mec'hiko]]) e 1982.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== 
C'hoari a reas eizh gwezh e skipailh Arc'hantina.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Here 1968||18||{{Suis}}, [[Lugano]]||erlec'hier 1||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||-||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1968/1968arg.html 18th Chess Olympiad: Lugano 1968 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Gwengolo 1970||19||Republik Kebreadel Alamagn, [[Siegen]]||erlec'hier 1||4,5/9 (+ 5, = 11, - 1)||50||-||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1970/1970arg.html 19th Chess Olympiad: Siegen 1970 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Gwengolo 1972||20||{{YUG}}, [[Skopje]]||3||6/14 (+ 4, = 4, - 6)||42,9||38||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Even 1974||21||{{Bro-C'hall}}, [[Nisa]]||3||8/14 (+ 6, = 4, - 4)||56,3||29||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1974/1974arg.html  21st Chess Olympiad: Nice 1974 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-  
|Du 1980||24||{{Malta}}, [[Valletta]]||2||5/11 (+ 4, = 2, - 5)||45,5||50||-||14||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1980/1980arg.html 24th Chess Olympiad: La Valletta 1980 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Here-Du 1982||25||{{Suis}}, [[Luzern]]||4||5,5/10 (+ 3, = 5, - 2)||55||29||-||11||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1982/1982arg.html 25th Chess Olympiad: Lucerne 1982 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Du 1988||28||{{Gres}}, [[Thessaloniki]]||4||6/10 (+ 4, = 4, - 2)||60||22||-||10||-||&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.olimpbase.org/1988/1988arg.html  28th Chess Olympiad: Thessaloniki 1988 - Olimp Base] &lt;/ref&gt;. 
|- 
|Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||3||5/9 (+ 3, = 4, - 2)|||55,6,9||32||-||34||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992/1992arg.html 30th Chess Olympiad: Manila 1992 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
==== Kampionad bedel (kemmesk) ====
C'hoariet en deus ur wezh e skipailh Arc'hantina.
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù 
|- 
|1985||1||{{Suis}} Luzern||6||3,5/7 (+ 2, = 3, - 2)||50||6||-||8||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1985t/1985arg.html 1st World Team Chess Championship: Lucerne 1985 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|}
== Ur bartienn ==
Jorge Rubinetti - [[Aldo Seidler]], [[Mar del Plata]], 1976. Primer Premio a la Brillantez
1. e4 c5 2. Cc3 d6 3. Cge2 Cf6 4. g3 b5 5. Ag2 Ab7 6. d3 a6 7. 0–0 e6 8. a3 Dc7 9. h3 h6 10. f4 d5 11. e5 Cfd7 12. f5! Cxe5 13. fxe6 fxe6 14. Cf4 Rd7 15. Dh5 g5 16. Cxe6!! (Profunda combinación hecha tras más de una hora de reflexión) Rxe6 17. Txf8! Txf8 18. Dxh6+ Tf6 19. Axd5+! (La clave) Re7 [Si 19...Axd5 20. Dxf6+! Rxf6 21. Cxd5+ decide] 20. Axg5 Cf3+! 21. Rg2 [No 21. Axf3? Dxg3+] 21...Cxg5 22. Te1+ Ce6 23. Dg7+ (Esta movida tenía que ser calculada en la jugada 16) Rd6 24. Dxf6 Axd5+ 25. Cxd5 Dd7 26. Cf4 Db7+ 27. Rh2 Cd7 28. Dxe6+ Rc7 29. Cd5+ Rb8 30. Dd6+ Ra7 31. Te7 Td8 32. Cf6 y las negras abandonaron.
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=16273 207 partienn e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Rubinetti, Jorge}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1945]]
[[Rummad:Marvioù 2016]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>21y3y3qahtg5v5e5i9jfwa5fkwbtulq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tom MacDonald (raper)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179084</id>
    <revision>
      <id>2200468</id>
      <parentid>2184267</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T18:42:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10089" sha1="2uod196cf5zv3w0imoneo44pc163ps1" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Thomas MacDonald''', ganet d'an [[21 a viz Gwengolo]] [[1988]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Tom MacDonald Songs, Albums, Reviews, Bio &amp; More |url=https://www.allmusic.com/artist/tom-macdonald-mn0003984792 |access-date=2023-10-01 |website=AllMusic |language=en}}&lt;/ref&gt;, zo ur [[rap|raper]], kaner, saver pozioù, produer sonerezh ha [[Katch|katcher a-vicher]]. Brudet eo evit e bozioù eus an [[tu dehoù (politikerezh)|tu dehoù]]&lt;ref&gt;
* {{cite web |last1=Greenberg |first1=Courtney |title=Anti-woke Canadian rapper tops music charts with his controversial message |url=https://www.chathamdailynews.ca/news/anti-woke-canadian-rapper-tops-music-charts |website=The Chatham Daily News |access-date=November 24, 2024 |date=December 30, 2022 |quote=Rapper Tom MacDonald, who grew up in Alberta and British Columbia, is known for his anti-woke, anti-government stance  — and has amassed a right-wing fanbase for his bold lyrics — is rising to the top of mainstream music charts. |archive-date=February 21, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221120622/https://www.chathamdailynews.ca/news/anti-woke-canadian-rapper-tops-music-charts |url-status=live }}
* {{cite web |last1=Gurvis |first1=Jacob |title=Ben Shapiro raps about his 'yarmulke, homie' in new right-wing song that tops iTunes charts |url=https://www.jpost.com/omg/article-784271 |website=[[The Jerusalem Post]] |access-date=November 24, 2024 |date=January 30, 2024 |quote=Ben Shapiro makes his rap debut alongside right-wing rapper Tom MacDonald, 2024. |archive-date=November 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130072415/https://www.jpost.com/omg/article-784271 |url-status=live }}
* {{cite web |title=The Tom MacDonald Interview |url=https://inkedmag.com/original-news/tommacdonald |website=Inked |access-date=November 24, 2024 |date=March 2, 2021 |quote=Once right-wingers caught wind of MacDonald's persona, it didn't take long for them to cling onto every word he uttered ... We live in a world where right wing opinions are ... permeating every aspect of our lives, including the world of hip-hop. |archive-date=January 14, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250114071854/https://inkedmag.com/original-news/tommacdonald |url-status=live }}
* {{cite magazine |last1=Knopper |first1=Steve |title=Can Conservative Music Hit the Right Commercial Notes? |url=https://www.billboard.com/pro/conservative-music-market-radio-airplay/ |magazine=Billboard |access-date=November 24, 2024 |date=August 15, 2022 |quote=MacDonald, 33, a California-based pro-wrestler-turned-rapper, has spent the last few years making DIY streaming hits that are popular among Fox News viewers and right-wing YouTube commenters. |archive-date=February 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223110223/https://www.billboard.com/pro/conservative-music-market-radio-airplay/ |url-status=live }}
* {{cite web |last1=Romano |first1=Aja |title=What's going on with these viral, right-wing country music hits? |url=https://www.vox.com/culture/23842173/oliver-anthony-rich-men-controversy-morgan-wallen-jason-aldean-small-town-political |website=Vox |access-date=24 November 2024 |date=23 August 2023 |quote=Tom MacDonald and Adam Calhoun ... seem to have tapped the same well of reactionary extremist conservative ire. |archive-date=January 10, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250110101919/https://www.vox.com/culture/23842173/oliver-anthony-rich-men-controversy-morgan-wallen-jason-aldean-small-town-political |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. E sonerezh zo bet deskrivet evel &quot;rap [[Make America Great Again|MAGA]]&quot;, un is-skourr eus an [[hip-hop politikel]] doare [[Trumpouriezh|trumpour]]&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Baragona |first1=Justin |title=Ben Shapiro Is a Rapper Now Because That's What 2024 Deserves |url=https://www.thedailybeast.com/ben-shapiro-is-a-rapper-now-because-thats-what-2024-deserves |website=The Daily Beast |access-date=October 5, 2024 |date=January 26, 2024 |quote=Shapiro, the founder of right-wing media empire The Daily Wire, teamed up with MAGA rapper Tom MacDonald—yes, MAGA rap is a real genre—on the lib-owning track 'Facts,' which debuted Friday. |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007101245/https://www.thedailybeast.com/ben-shapiro-is-a-rapper-now-because-thats-what-2024-deserves |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=McClure |first1=Kelly |title=Ben Shapiro's new anti-woke rap single tops Justin Timberlake and Britney Spears |url=https://www.salon.com/2024/01/26/ben-shapiros-new-anti-woke-rap-tops-justin-timberlake-and-britney-spears/ |website=[[Salon.com|Salon]] |access-date=October 5, 2024 |date=January 27, 2024 |quote=In Shapiro's track, he teams up with MAGA rapper Tom MacDonald{{nbsp}}... |archive-date=October 7, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007100353/https://www.salon.com/2024/01/26/ben-shapiros-new-anti-woke-rap-tops-justin-timberlake-and-britney-spears/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Skopic |first1=Alex |title=A Brief Cultural History of the White Rapper |url=https://www.currentaffairs.org/news/2023/11/a-brief-cultural-history-of-the-white-rapper |website=[[Current Affairs (magazine)|Current Affairs]] |access-date=October 5, 2024 |date=November 29, 2023 |quote=[[Forgiato Blow]] might be the first MAGA rapper{{nbsp}}... But their king is Tom MacDonald. MacDonald is by far the most popular figure in this wretched subgenre...}}&lt;/ref&gt;.

Brudet e oa bet pa oa bet embannet ar single &quot;Dear Rappers&quot; e 2017. E 2021, e single &quot;[[Fake Woke]]&quot; en doa digoret dezhañ ar [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. E 2024, e single &quot;[[Facts (kanaouenn Tom MacDonald)|Facts]]&quot; (gant [[Ben Shapiro]]) a oa bet o tizhout ar 16vet plas er ''Billboard'' Hot 100 hag an 42vet plas er [[Canadian Hot 100]]&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/ben-shapiro-tom-macdonald-facts-hot-100-first-timers-1235600864/ | title=Hot 100 First-Timers: Ben Shapiro Debuts with Tom MacDonald Team-Up 'Facts' | magazine=[[Billboard (kelaouenn)|Billboard]] | access-date=October 25, 2024 | archive-date=April 26, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240426213235/https://www.billboard.com/music/chart-beat/ben-shapiro-tom-macdonald-facts-hot-100-first-timers-1235600864/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;.
==Brud==
MacDonald zo deuet a-benn da vezañ brudet-mat enlinenn e-touez an dud eus an tu dehoù, betek dont da vezañ ar soner &quot;rap MAGA&quot;&lt;ref&gt;{{cite magazine | url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/the-right-wing-troll-rappers-are-coming-1341251/ | title=How to Become a MAGA Rap Kingpin (Without Believing What You're Saying) | magazine=[[Rolling Stone]] | date=April 26, 2022 | access-date=August 23, 2023 | archive-date=January 15, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240115074128/https://www.rollingstone.com/music/music-features/the-right-wing-troll-rappers-are-coming-1341251/ | url-status=live }}&lt;/ref&gt;. O skrivañ evit ''[[Vice (kelaouenn)|Vice]]'', Drew Millard en doa deskrivet MacDonald evel &quot;c'hwezhet&quot; hag ouzhpennet en doa e oa deuet da vezañ brudet o &quot;kemer soñjoù diazez [[Intelektualed an dark web]] ha lakaat anezho e stumm kanaouennoù&quot;, hag ouzhpennañ a rae ivez ez &quot;eus un nerzh mirour droch ha n'haller ket parraat outañ&quot;. Ariana Thompson evit ''[[Inked (kelaouenn)|Inked]]'' a embann eo MacDonald &quot;unan eus an dud gant ar muiañ a zisrann tro-dro dezhañ e bed an [[hip hop]] abaoe ma'z eus eus outañ&quot; ha skrivet he deus e oa an dud eus an tu dehoù &quot;staget ouzh kement ger a gan&quot;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thompson |first=Ariana |date=2021-03-02 |title=The Tom MacDonald Interview |url=https://inkedmag.com/original-news/tommacdonald/ |access-date=2023-08-23 |website=InkedMag |language=en-US |archive-date=October 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003093339/https://inkedmag.com/original-news/tommacdonald/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. En ur poltred evit ar gelaouenn ''[[Rolling Stone]]'', MacDonald a embann en dije c'hoant da &quot;ziskouez d'an dud n'eo ket eñ hepken ur zombi dibreder eus an tu dehoù&quot;&lt;ref&gt;{{Cite magazine |last=Hines |first=Alice |date=2022-04-26 |title=How to Become a MAGA Rap Kingpin (Without Believing What You're Saying) |url=https://www.rollingstone.com/music/music-features/the-right-wing-troll-rappers-are-coming-1341251/ |access-date=2023-08-23 |magazine=Rolling Stone |language=en-US |archive-date=January 15, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115074128/https://www.rollingstone.com/music/music-features/the-right-wing-troll-rappers-are-coming-1341251/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;. Evit an ''[[Dallas Observer]]'', Garrett Gravley en doa burutellet e ganaouennoù evel  &quot;kanoù-lid [[kemplezh ar merzher]] gwenn&quot; hag ouzhpennet e roe dezhañ &quot;ur statud e-touez harperien Trump, evel un doare orakl&quot;.

==Buhez prevez==
Abaoe 2017 emañ MacDonald e koublad gant ar raperez kanadian ha kenlabourerez [[Nova Rockafeller]], hag a zo deuet da vezañ filmaozerez ar filmigoù sonerezh a embann. Ouzhpenn-se, ar c'houblad a labour war ur steuñv anvet GFBF, ur strollad savet ganto o-daou&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://lemonwire.com/2018/12/28/strong-sentiments-against-the-man-nova-palohek-and-tom-macdonald-gfbf/|title=Strong sentiments against the man: Nova Palohek and Tom MacDonald [GFBF]|first=Ian|last=Romaker|date=December 28, 2018|access-date=February 8, 2021|archive-date=January 21, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121042716/https://lemonwire.com/2018/12/28/strong-sentiments-against-the-man-nova-palohek-and-tom-macdonald-gfbf/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. MacDonald en deus bet bec'h gant an [[alkoolegezh]] en darn vrasañ eus e vuhez hag er bloavezh 2017 e oa c'hoarvezet ur &quot;gwashadur grevus&quot; gantañ hag a vountas warnañ da gregiñ gant an dizoniñ.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:MacDonald, Tom}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1988]]
[[Rummad:Raperien SUA]]
[[Rummad:YouTuberien]]
[[Rummad:Sonerien gristen]]
[[Rummad:Trumpourien]]
[[Rummad:Kanerien Kanada]]</text>
      <sha1>2uod196cf5zv3w0imoneo44pc163ps1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mauser M1893</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179275</id>
    <revision>
      <id>2200494</id>
      <parentid>2195734</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3504" sha1="h91al9su9giu2lxb3twwp115o3uqm0w" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Mauser Modell 1893|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Ottoman m1893.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Mauser Modell 1893''' produet evit an [[Impalaeriezh otoman]]
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Impalaeriezh alaman}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]où
|[[7 × 57 mm Mauser]]&lt;br&gt;[[7,65 × 53 mm Mauser]]
|-
! Produerien
|[[Mauser]]&lt;br&gt;[[Ludwig Loewe &amp; Co.]]&lt;br&gt;[[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken]]&lt;br&gt;[[FN Herstal|Fabrique Nationale]]&lt;br&gt;[[Fábrica de armas de Oviedo]]&lt;br&gt;[[Comissió d'Indústries de Guerra|Industrias de Guerra de Cataluña]]
|-
! Mare krouidigezh
|1893
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas
|4,440 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1235}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|738 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Endalc'h
|Karger diabarzh 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Ar '''Mauser Modell 1893''', anvet '''Mauser spagnol''' a-wechoù, zo ur [[fuzuilh]]-vorailh ijinet e 1893 gant an Alaman [[Paul Mauser]].

Diazezet eo war ar fuzuilh arnodel [[Mauser M1892]]. Ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] diabarzh skeuliadet zo dezhi, ennañ 5 kartouchenn [[7 × 57 mm Mauser|7 × 57 mm]]. He fust hag he [[Lamm (arm-tan)|lamm]] zo en ur pezh hepken. Ur [[Kouch (arm-tan)#Bizerez|vizerez]] reoliek etre 100 ha 2000 metr he deus&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[http://www.armeetpassion.com/mauserespagnol1893.html Mauser Espagnol Mle 1893]'', Arme et Passion (lennet d'an 22/02/2026)&lt;/ref&gt;.

Choazet e voe gant [[arme Spagn]] e miz Kerzu 1893. An arm a voe produet gant an embregerezhioù [[Mauser]], [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] hag an [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] war-lerc'h. Berzh a reas e broioù all : gwerzhet e voe da [[Honduras]], [[Filipinez]], [[Brazil]] ha [[Stad Dizalc'h Congo]]. An [[Impalaeriezh otoman]] a brenas {{formatnum:201100}} skouerenn anezhi. Servijout a rejont d'ar vro er [[Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.awm.gov.au/collection/C2089020?image=2 Turkish Mauser Model 1893 Rifle : Turkish Army]'', Australian War Memorial (lennet d'an 22/02/2026)&lt;/ref&gt;.

Sistem [[Arm-tennata|tennata]] an arm a ziskouezas bezañ efedus, da skouer e-pad [[Brezel 1898 etre Spagn hag ar Stadoù-Unanet|brezel Spagn a-enep ar Stadoù-Unanet]] (1898), pa rae Stadunaniz gant fuzuilhoù [[Krag-Jørgensen]] un-tenn c'hoazh. Skouerennoù a voe savet e-pad [[Brezel diabarzh Spagn]] gant an [[Comissió d'Indústries de Guerra|Industrias de Guerra de Cataluña]] e [[Katalonia]]&lt;ref&gt;{{En}} JAMES Garry, ''[https://www.americanrifleman.org/content/this-old-gun-model-1893-spanish-mauser/ This Old Gun: Model 1893 Spanish Mauser]'', American Rifleman, 17/02/2022 (lennet d'an 22/02/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} Vicente Navarro-Serra, ''Le fusil Mauser 1893 espagnol'', e ''La Gazette des Armes'' n°181, miz Gwengolo 1988, pp. 19-26
* {{En}} GUILLOU Luc, ''Mauser Rifles Vol. 1: 1870-1918'', Schiffer Publishing, 2020, 80 p., ISBN 978-0764360626

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ]]</text>
      <sha1>h91al9su9giu2lxb3twwp115o3uqm0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tercio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180011</id>
    <revision>
      <id>2200454</id>
      <parentid>2191527</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:02:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gwelet ivez */</comment>
      <origin>2200454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4085" sha1="4v50du70qzmagq79ofn8ubq9pbmsfwf" xml:space="preserve">[[Restr:Cross of Burgundy (Template).svg|thumb|200x200px|[[Kroaz Vourgogn]], arouez Rouantelezh Spagn hag an tercios. Foñs ar banniel a veze cheñchet evit disheñvelaat an tercios an eil diouzh egile.]]
Un '''tercio''' a oa un unvez [[troadegiezh]] e [[Spagn|Rouantelezh Spagn]], da vare ar [[Rouaned katolik]] ha ren an [[Tiegezh Habsburg|Habsburged]] er vro. En o barr e voe an tercios war an tachennoù-emgann europat er XVI{{Vet}} kantved hag e hanterenn gentañ ar XVII{{Vet}} kantved.

== Istor hag aozadur ==
E dibenn ar XV{{Vet}} kantved e oa tri rummad en droadegiezh spagnol : [[Pik (arm)|pikerien]], [[Kleze|klezeourien]] ha [[Kroazwareg|kroazwaregerien]]. E 1534, dindan ren [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]], e voe aozet an tercios kentañ. E pep hini anezho e oa {{formatnum:3000}} soudard, rannet e dek ''bandera'' a 300 soudard. E pep ''bandera'' e oa un drederenn ''corseletes'' (pikerien warne un hanter [[houarnwisk]]) ; un drederenn ''piqueros secos'', pikerien dezhe skoedoù ront bihan ; hag un drederenn ''espingarderos'' ([[Akebut|akebuterien]]). Peurliesañ e veze aozet an tercio e stumm karrezioù : en o c'hreiz e veze lakaet ar bikerien, a oa karget da grouiñ ur seurt moger pikoù hir diaes da dreuziñ, pe e vefe gant troadegiezh pe gant [[Marc'hegerezh|marc'heregezh]] an enebourien. An akebuterien a veze lakaet war gostezioù ar c'harrez, war veur a linenn : karget e oant da dennañ ingal war an arsailherien. Ne oa ket difiñv ar c'harrezad tercios, ha gouest e oa da argadiñ koulz ha da zifenn ul lec'h&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} François PERNOT, Pierre GRUMBERG, ''Rocroi : le duc d'Enghien sonne le glas de la suprématie espagnole'', e Sciences et Vie Guerres &amp; Histoire HS n°19, miz Gouere 2025, p. 56&lt;/ref&gt;.
[[Restr:Rocroi, el último tercio, por Augusto Ferrer-Dalmau.jpg|kleiz|thumb|210x210px|''Rocroi, el último tercio'', taolenn gant [[Augusto Ferrer-Dalmau]] (2011)]]
Efedus-tre e tiskouezas an ''tercios'' bezañ war an tachennoù-emgann e-pad ur c'hantved. Un elfenn a bouez e voent en dalc'h spagnol war ul lodenn eus Europa d'ar mare-se, e [[Flandrez]] peurgetket. Un tercio renet gant [[Juan del Águila]] a zilestras e Loperan ([[Porzh-Loeiz]] a-vremañ) e 1590, evit souten ar [[Kevre Katolik|C'hevre katolik]] ha [[Philippe-Emmanuel de Lorraine|dug Mercœur]], gouarnour Breizh. Kemer a rejont perzh e emgannoù evit kontrolliñ [[Blaen]], [[Brest]], [[Montroulez]] ha [[Sant-Maloù]]. Chom a rejont er vro betek 1598&lt;ref&gt;{{Es}} César CERVERA, ''[https://www.abc.es/historia/abci-300-espanoles-castillo-leon-brutal-gesta-tercio-aniquilado-fortaleza-francia-201811220236_noticia.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Los 300 españoles del Castillo del León: la brutal gesta de un tercio aniquilado en su fortaleza de Francia]'', ABC, 23/11/2018 (lennet d'an 29/04/2026)&lt;/ref&gt;.

Savet e oant gant soudarded a vicher, gourdonet mat, ha taolet e veze evezh ouzh kempouez pep ''bandera'' en ur lakaat enni soudarded yaouank koulz ha veteraned. Diwezhatoc'h e voe izelaet an niver a soudarded da 250 e pep ''bandera'', hag ar [[Mousked|mouskedoù]] a gemeras plas an arkebutoù tamm-ha-tamm. Koulskoude, an ''tercios'' a gouste ker da Rouantelezh Spagn, a dale ouzh diaesterioù arc'hant bras e deroù ar XVII{{Vet}} kantved, betek disklêriañ ur banktorr e 1627. E [[emgann Rocroi]], e 1643, [[Marc'hekadeg|marc'hekadegoù]] an arme c'hall a zeuas a-benn da drec'hiñ an tercios spagnol. Diwar neuze e voe diskaret tamm-ha-tamm o efedusted hag o brud. E 1704 e voe adaozet an arme spagnol e rejimantoù modern, ha mont a reas an tercios da get&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[Diego Alatriste]], tudenn faltazi e romantoù [[Arturo Pérez-Reverte]], a oa ezel eus un tercio.
* [[Pik ha tenn]]
* [[Karakol]], un taktik ijinet gant marc'hegerezh [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karlez V]].

== Levrlennadur ==
* {{En}} DAVIES, Reginald Thorne, ''The Golden Century of Spain, 1501-1621'', Macmillan and Co., 1937, pp. 123–124, 163–164

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Spagn]]
[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>4v50du70qzmagq79ofn8ubq9pbmsfwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200462</id>
      <parentid>2200454</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T17:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4111" sha1="5d5ht10vcu062i4h51q7kshb3rqn4of" xml:space="preserve">[[Restr:Cross of Burgundy (Template).svg|thumb|200x200px|[[Kroaz Vourgogn]], arouez Rouantelezh Spagn hag an tercios. Foñs ar banniel a veze cheñchet evit disheñvelaat an tercios an eil diouzh egile.]]
Un '''tercio''' a oa un unvez [[troadegiezh]] e [[Spagn|Rouantelezh Spagn]], da vare ar [[Rouaned katolik]] ha ren an [[Tiegezh Habsburg|Habsburged]] er vro. En o barr e voe an tercios war an tachennoù-emgann europat er XVI{{Vet}} kantved hag e hanterenn gentañ ar XVII{{Vet}} kantved.

== Istor hag aozadur ==
E dibenn ar XV{{Vet}} kantved e oa tri rummad en droadegiezh spagnol : [[Pik (arm)|pikerien]], [[Kleze|klezeourien]] ha [[Kroazwareg|kroazwaregerien]]. E 1534, dindan ren [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]], e voe aozet an tercios kentañ. E pep hini anezho e oa {{formatnum:3000}} soudard, rannet e dek ''bandera'' a 300 soudard. E pep ''bandera'' e oa un drederenn ''corseletes'' (pikerien warne un hanter [[houarnwisk]]) ; un drederenn ''piqueros secos'', pikerien dezhe skoedoù ront bihan ; hag un drederenn ''espingarderos'' ([[Akebut|akebuterien]]). Peurliesañ e veze aozet an tercio e stumm karrezioù : en o c'hreiz e veze lakaet ar bikerien, a oa karget da grouiñ ur seurt moger pikoù hir diaes da dreuziñ, pe e vefe gant troadegiezh pe gant [[Marc'hegerezh|marc'heregezh]] an enebourien. An akebuterien a veze lakaet war gostezioù ar c'harrez, war veur a linenn : karget e oant da dennañ ingal war an arsailherien. Ne oa ket difiñv ar c'harrezad tercios, ha gouest e oa da argadiñ koulz ha da zifenn ul lec'h&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} François PERNOT, Pierre GRUMBERG, ''Rocroi : le duc d'Enghien sonne le glas de la suprématie espagnole'', e Sciences et Vie Guerres &amp; Histoire HS n°19, miz Gouere 2025, p. 56&lt;/ref&gt;.

Efedus-tre e tiskouezas an ''tercios'' bezañ war an tachennoù-emgann e-pad ur c'hantved. Un elfenn a bouez e voent en dalc'h spagnol war ul lodenn eus Europa d'ar mare-se, e [[Flandrez]] peurgetket. Un tercio renet gant [[Juan del Águila]] a zilestras e Loperan ([[Porzh-Loeiz]] a-vremañ) e 1590, evit souten ar [[Kevre Katolik|C'hevre katolik]] ha [[Philippe-Emmanuel de Lorraine|dug Mercœur]], gouarnour Breizh. Kemer a rejont perzh e emgannoù evit kontrolliñ [[Blaen]], [[Brest]], [[Montroulez]] ha [[Sant-Maloù]]. Chom a rejont er vro betek 1598&lt;ref&gt;{{Es}} César CERVERA, ''[https://www.abc.es/historia/abci-300-espanoles-castillo-leon-brutal-gesta-tercio-aniquilado-fortaleza-francia-201811220236_noticia.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Los 300 españoles del Castillo del León: la brutal gesta de un tercio aniquilado en su fortaleza de Francia]'', ABC, 23/11/2018 (lennet d'an 29/04/2026)&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot; caption=&quot;''Rocroi, el último tercio''&quot;&gt;Rocroi, el último tercio, por Augusto Ferrer-Dalmau.jpg|Taolenn gant [[Augusto Ferrer-Dalmau]] (2011)&lt;/gallery&gt;
Savet e oant gant soudarded a vicher, gourdonet mat, ha taolet e veze evezh ouzh kempouez pep ''bandera'' en ur lakaat enni soudarded yaouank koulz ha veteraned. Diwezhatoc'h e voe izelaet an niver a soudarded da 250 e pep ''bandera'', hag ar [[Mousked|mouskedoù]] a gemeras plas an arkebutoù tamm-ha-tamm. Koulskoude, an ''tercios'' a gouste ker da Rouantelezh Spagn, a dale ouzh diaesterioù arc'hant bras e deroù ar XVII{{Vet}} kantved, betek disklêriañ ur banktorr e 1627. E [[emgann Rocroi]], e 1643, [[Marc'hekadeg|marc'hekadegoù]] an arme c'hall a zeuas a-benn da drec'hiñ an tercios spagnol. Diwar neuze e voe diskaret tamm-ha-tamm o efedusted hag o brud. E 1704 e voe adaozet an arme spagnol e rejimantoù modern, ha mont a reas an tercios da get&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[Diego Alatriste]], tudenn faltazi e romantoù [[Arturo Pérez-Reverte]], a oa ezel eus un tercio.
* [[Pik ha tenn]]
* [[Karakol]], un taktik ijinet gant marc'hegerezh [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karlez V]].

== Levrlennadur ==
* {{En}} DAVIES, Reginald Thorne, ''The Golden Century of Spain, 1501-1621'', Macmillan and Co., 1937, pp. 123–124, 163–164

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Spagn]]
[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>5d5ht10vcu062i4h51q7kshb3rqn4of</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200472</id>
      <parentid>2200462</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:35:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2200472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="e0krky0grbj2zjziyjg3nvnk5ard2g4" xml:space="preserve">[[Restr:Cross of Burgundy (Template).svg|thumb|upright 0.9|[[Kroaz Vourgogn]], arouez Rouantelezh Spagn hag an tercios. Foñs ar banniel a veze cheñchet evit disheñvelaat an tercios an eil diouzh egile.]]
Un '''tercio''' a oa un unvez [[troadegiezh]] e [[Spagn|Rouantelezh Spagn]], da vare ar [[Rouaned katolik]] ha ren an [[Tiegezh Habsburg|Habsburged]] er vro. En o barr e voe an tercios war an tachennoù-emgann europat er XVI{{Vet}} kantved hag e hanterenn gentañ ar XVII{{Vet}} kantved.

== Istor hag aozadur ==
E dibenn ar XV{{Vet}} kantved e oa tri rummad en droadegiezh spagnol : [[Pik (arm)|pikerien]], [[Kleze|klezeourien]] ha [[Kroazwareg|kroazwaregerien]]. E 1534, dindan ren [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]], e voe aozet an tercios kentañ. E pep hini anezho e oa {{formatnum:3000}} soudard, rannet e dek ''bandera'' a 300 soudard. E pep ''bandera'' e oa un drederenn ''corseletes'' (pikerien warne un hanter [[houarnwisk]]) ; un drederenn ''piqueros secos'', pikerien dezhe skoedoù ront bihan ; hag un drederenn ''espingarderos'' ([[Akebut|akebuterien]]). Peurliesañ e veze aozet an tercio e stumm karrezioù : en o c'hreiz e veze lakaet ar bikerien, a oa karget da grouiñ ur seurt moger pikoù hir diaes da dreuziñ, pe e vefe gant troadegiezh pe gant [[Marc'hegerezh|marc'heregezh]] an enebourien. An akebuterien a veze lakaet war gostezioù ar c'harrez, war veur a linenn : karget e oant da dennañ ingal war an arsailherien. Ne oa ket difiñv ar c'harrezad tercios, ha gouest e oa da argadiñ koulz ha da zifenn ul lec'h&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} François PERNOT, Pierre GRUMBERG, ''Rocroi : le duc d'Enghien sonne le glas de la suprématie espagnole'', e Sciences et Vie Guerres &amp; Histoire HS n°19, miz Gouere 2025, p. 56&lt;/ref&gt;.

Efedus-tre e tiskouezas an ''tercios'' bezañ war an tachennoù-emgann e-pad ur c'hantved. Un elfenn a bouez e voent en dalc'h spagnol war ul lodenn eus Europa d'ar mare-se, e [[Flandrez]] peurgetket. Un tercio renet gant [[Juan del Águila]] a zilestras e Loperan ([[Porzh-Loeiz]] a-vremañ) e 1590, evit souten ar [[Kevre Katolik|C'hevre katolik]] ha [[Philippe-Emmanuel de Lorraine|dug Mercœur]], gouarnour Breizh. Kemer a rejont perzh e emgannoù evit kontrolliñ [[Blaen]], [[Brest]], [[Montroulez]] ha [[Sant-Maloù]]. Chom a rejont er vro betek 1598&lt;ref&gt;{{Es}} César CERVERA, ''[https://www.abc.es/historia/abci-300-espanoles-castillo-leon-brutal-gesta-tercio-aniquilado-fortaleza-francia-201811220236_noticia.html?ref=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F Los 300 españoles del Castillo del León: la brutal gesta de un tercio aniquilado en su fortaleza de Francia]'', ABC, 23/11/2018 (lennet d'an 29/04/2026)&lt;/ref&gt;.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot; caption=&quot;''Rocroi, el último tercio''&quot;&gt;Rocroi, el último tercio, por Augusto Ferrer-Dalmau.jpg|Taolenn gant [[Augusto Ferrer-Dalmau]] (2011)&lt;/gallery&gt;
Savet e oant gant soudarded a vicher, gourdonet mat, ha taolet e veze evezh ouzh kempouez pep ''bandera'' en ur lakaat enni soudarded yaouank koulz ha veteraned. Diwezhatoc'h e voe izelaet an niver a soudarded da 250 e pep ''bandera'', hag ar [[Mousked|mouskedoù]] a gemeras plas an arkebutoù tamm-ha-tamm. Koulskoude, an ''tercios'' a gouste ker da Rouantelezh Spagn, a dale ouzh diaesterioù arc'hant bras e deroù ar XVII{{Vet}} kantved, betek disklêriañ ur banktorr e 1627. E [[emgann Rocroi]], e 1643, [[Marc'hekadeg|marc'hekadegoù]] an arme c'hall a zeuas a-benn da drec'hiñ an tercios spagnol. Diwar neuze e voe diskaret tamm-ha-tamm o efedusted hag o brud. E 1704 e voe adaozet an arme spagnol e rejimantoù modern, ha mont a reas an tercios da get&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Gwelet ivez ==
* [[Diego Alatriste]], tudenn faltazi e romantoù [[Arturo Pérez-Reverte]], a oa ezel eus un tercio.
* [[Pik ha tenn]]
* [[Karakol]], un taktik ijinet gant marc'hegerezh [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karlez V]].

== Levrlennadur ==
* {{En}} DAVIES, Reginald Thorne, ''The Golden Century of Spain, 1501-1621'', Macmillan and Co., 1937, pp. 123–124, 163–164

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Spagn]]
[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>e0krky0grbj2zjziyjg3nvnk5ard2g4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arsailh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180086</id>
    <revision>
      <id>2200458</id>
      <parentid>2191772</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T14:07:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="765" sha1="ode71y7x0chgote3lnz8cbzzqrbtr50" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arsailh''' a vez graet eus un [[argadenn]] lec'hel e-kerzh un [[emgann]] pa vez [[Stourmer (Gwir)|stourmerien]] o fiñval war-zu an enebourien en ur glask mont diouzh ar [[tizh|buanañ]] evit [[Close-quarters combat|tagañ a-dost]] ha bezañ trec'h. An arsailh a zo diazez er strategiezh [[Taktik stroñs|stroñs]] hag a zo implijet abaoe pell hag e meur a emgann en istor.  An arsailhoù a-vremañ a implij unvezioù bihan [[troadegiezh]] dafaret gant armoù gant ul [[lusk-tennañ]] uhel evit badaouiñ kreñvlec'hioù bihan (evel [[Hesco bastion|begoù-moger]] pe [[bunker]]ioù), ha n'eo ket mui strolladoù soudarded bras oc'h arsailhañ unan all kuzhet gant ul [[linenn difenn]].

[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>ode71y7x0chgote3lnz8cbzzqrbtr50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6,5 × 57 mm Mauser</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180700</id>
    <revision>
      <id>2200481</id>
      <parentid>2194990</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T21:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="rhxbyvqfmpv78u0i8hvcazf3baia63r" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|6,5 × 57 mm Mauser|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Doare douilhez
|kreuzenn, boutailh
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! Bro orin
|{{Impalaeriezh alaman}}
|-
! Bloavezh krouidigezh
|1894
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|6,70 mm
|-
! Ø trogleuziñ
|6,45 mm
|-
! Ø kolier
|7,65 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Ø skoaz
|10,94 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|11,90 mm
|-
! Ø strad
|11,95 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,30 mm
|-
! Hirder an douilhez
|56,70 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|82 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|6 - 10 g
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|813 - {{formatnum:1011}} m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:3057}} - {{formatnum:3301}} J
|-
! Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:3900}} bar
|-
! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LR
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
Ar '''6,5 × 57 mm Mauser''' zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] evit an [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] gwerzhet evit ar wech kentañ e 1894 gant an [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] en [[Impalaeriezh alaman|Alamagn]]. Ur munision [[Chaseal|chase]] eo, deveret eus ar [[7 × 57 mm Mauser|7 × 57 mm]] strishaet e golier evit degemer ur boled kalibr 6,70 mm. Ur stumm gant ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Bourled|bourled]] zo anezhañ ivez, izeloc'h e wask gazoù d'ar muiañ ({{formatnum:2900}} bar e-lec'h {{formatnum:3900}})&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 109&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/tabical-fr-page24.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:6,5 × 57 mm Mauser}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù Alamagn]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]</text>
      <sha1>rhxbyvqfmpv78u0i8hvcazf3baia63r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Toull-bac'h Andersonville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181018</id>
    <revision>
      <id>2200511</id>
      <parentid>2199344</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:07:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1890" sha1="09rlw7otsosgp12istvov22sgi2cn1i" xml:space="preserve">{{Pennad zo|Andersonville}}
{{databox}}
'''Toull-bac'h Andersonville''' (anvet '''Kamp Sumter''' ivez), lec'hiet nepell diouzh [[Andersonville (Georgia)|Andersonville]] e [[Georgia]], a oa ur [[Kamp prizonidi vrezel|c'hamp prizonidi vrezel]] dalc'het gant [[Stadoù Kengevreet Amerika]] e-kerzh pevarzek miz diwezhañ ar [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh]]. An darn vrasañ eus al lec'h zo e gevred [[Kontelezh Macon (Georgia)|Kontelezh Macon]], er reter da gêr Andersonville. An toull-bac'h a oa bet krouet e miz C'hwevrer [[1864]] hag implijet e oa bet betek miz Ebrel [[1865]]. '''Andersonville National Historic Site''' eo anv al lec'h hiziv an deiz. Ouzhpenn ar c'hamp emañ Bered vroadel Andersonville ha Mirdi broadel ar brizonidi vrezel.

Al lec'h a oa bet renet gant ar c'habiten [[Henry Wirz]], a voe barnet ha kondaonet d'ar marv dre [[post-kroug|groug]] goude ar brezel pa damalled [[torfed brezel|torfedoù brezel]] dezhañ&lt;ref&gt;{{fr}} John Keegan, ''La guerre de Sécession'' (troet diwar ar saozneg), Perrin, 2011, ISBN 978-2-262-03249-4, pp. 360-361&lt;/ref&gt;. Dreistpoblet betek peder gwech e oa al lec'h, hag ouzhpenn-se ne oa ket aes da bourveziñ gant dour, berr e oa ar boued, hag an doareoù bevañ ne oant ket gwall yac'h. Eus ar {{formatnum:45000}} prizoniad brezel eus [[Lu an Unvaniezh]] bet dalc'het er c'hamp, tost da {{formatnum:13000}} (28%) a oa marvet. An darn vrasañ anezho a oa marvet gant ar [[skorbut]], [[red-kof]], ha [[flus-gwad]].

== Er sevenadur ==
* Er bannoù-treset ''La prison de Robertsonville'' (1974) gant [[Lambil]] ha [[Raoul Cauvin|Cauvin]] eo bac'het ar serjant Chesterfield hag ar c'haporal Blutch en toull-bac'h hag a ra dave da hini Andersonville.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Toulloù-bac'h]]
[[Rummad:Kampoù-bac'h]]
[[Rummad:Kampoù prizonidi vrezel]]
[[Rummad:Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]</text>
      <sha1>09rlw7otsosgp12istvov22sgi2cn1i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Merour-kêr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181144</id>
    <revision>
      <id>2200495</id>
      <parentid>2200315</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T08:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>2200495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="871" sha1="2w4x1tz456tufc9nz3ps0vi1360u6wx" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''merour-kêr''' zo un den choazet evit [[Mererezh|merañ]] [[melestradurezh (gouarnamant)|melestradurezh]] ur gêr gant an [[Gouarnamant meret gant an ti-kêr|ti-kêr]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160403013916/http://www.naperville.il.us/community_relations_government.aspx City of Naperville&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; Kavet e vez e [[Kanada]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] gant an anv '''city manager''', pe, raloc'h, '''chief administrative officer'''. 

En un doare gouarnamant evel-se ar c'huzul-kêr (etre 5 hag 11 den) a zo dilennet eeun gant ar boblañs, hag eñ eo hag a choaz ar maer hag en deus ur roll lid muioc'h evit unan errounit. Ar merour-kêr eo neuze an den hag a zo kefridiet gant lakaat da dalvezout choazoù ar c'huzul-kêr.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Merour-kêr}}
[[Rummad:Micherioù]]</text>
      <sha1>2w4x1tz456tufc9nz3ps0vi1360u6wx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wikipedia:Kumuniezh/An davarn/sizhunvezh 39, bloaz 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>181154</id>
    <revision>
      <id>2200460</id>
      <parentid>2200372</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T15:26:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>28743</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */ rann nevez</comment>
      <origin>2200460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="idxa8226hjt41f4y3ct2xq4yfwzohdv" xml:space="preserve">= 21/09/2026 — 27/09/2026 =
:[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_39,_bloaz_2026&amp;action=edit Skrivañ un dra bennak en navvet sizhun ha tregont eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_38, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_40, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]]

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)''

Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]]

Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 21 Gwengolo 2026 da 15:26 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;</text>
      <sha1>idxa8226hjt41f4y3ct2xq4yfwzohdv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200467</id>
      <parentid>2200460</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T18:26:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Your feedback wanted: Remove (Language link added:) and similar edits from Special:RecentChanges */</comment>
      <origin>2200467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2444" sha1="tocqu92sztyolktwy6hrxg1cx1znz8a" xml:space="preserve">= 21/09/2026 — 27/09/2026 =
:[http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_39,_bloaz_2026&amp;action=edit Skrivañ un dra bennak en navvet sizhun ha tregont eus 2026] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn|An davarn]] | [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_38, bloaz_2026|sizhun a-raok]] — [[Wikipedia:Kumuniezh/An_davarn/sizhunvezh_40, bloaz_2026|sizhun war-lerc’h]]

== Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges ==
''(Ma digarezit evit implij ar saozneg. Gallout a reoc'h sikour da dreiñ)''

Demat, Danny on eus strollad ar [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Alamaneg]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata evit ar steuñvioù Wikimedia]].&lt;br/&gt;
We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader).

We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.&lt;br/&gt;
Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis.
[[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of &quot;Language Link&quot; edits as seen in the Recent Changes feed]]

The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why?
Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. 

Titouroù ouzhpenn war ar c'hemm: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/kuzhañ kemmoù al liammoù etreyezhel]]

Bennozh da gemer perzh pe da reiñ o ali, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 21 Gwengolo 2026 da 15:26 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&amp;oldid=31067433 --&gt;</text>
      <sha1>tocqu92sztyolktwy6hrxg1cx1znz8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karakol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181171</id>
    <revision>
      <id>2200453</id>
      <timestamp>2026-09-21T14:00:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Restr:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|234x234px|Ur ''Reiter'' (taolennadur modern).]] Ar '''c'harakol''' eo anv un [[Taktik|taktik milourel]] hag a veze implijet gant ar [[marc'hegerezh]], pa dremene a wagennoù dirak an [[Troadegiezh|droadegiezh]], en ur vannañ bannadelloù outi evit he gwanaat. Dont a ra ar ger eus ar spagnoleg ''caracol'' (&quot;melc'hedenn grogennek&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.cnrtl.fr/definition/caracole/nom Caracole]'', CNTRL (lennet d'ar 21/09/2026)...&quot;</comment>
      <origin>2200453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2874" sha1="2ih0sy4n0z0jmnhylzj3cvdoq0rungm" xml:space="preserve">[[Restr:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|234x234px|Ur ''Reiter'' (taolennadur modern).]]
Ar '''c'harakol''' eo anv un [[Taktik|taktik milourel]] hag a veze implijet gant ar [[marc'hegerezh]], pa dremene a wagennoù dirak an [[Troadegiezh|droadegiezh]], en ur vannañ bannadelloù outi evit he gwanaat. Dont a ra ar ger eus ar spagnoleg ''caracol'' (&quot;melc'hedenn grogennek&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.cnrtl.fr/definition/caracole/nom Caracole]'', CNTRL (lennet d'ar 21/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
En [[Henamzer]] eo testeniekaet implij [[Arm-bann|armoù-bann]] gant marc'hegerien evit harellañ an droadeien. Adimplijet e voe en Europa adalek hanterenn gentañ ar XVI{{vet}} kantved gant ''[[Reiter]]'' armeoù [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]]. Ar ''Reiter'' a oa ur marc'hegerezh skañv, armet gant [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|pistolennoù-rod]], anezhe armoù-tan nevez hir da adkargañ&lt;ref&gt;{{Fr}} Jean Bourcart, ''Les armes à feu de cavalerie dans l'armée française (XIXe et XXe siècles) : héritages et ambitions'', e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet'' (dindan renerezh Julie d'Andurain), Maisonneuve &amp; Larose / Hémisphères éditions, 2018, ISBN 9-782377010158, p. 122 &lt;/ref&gt;. En ur c'harakol e save ar ''Reiter'' betek 16 linenn ; ur wech erruet al linenn gentañ dirak an droadegiezh enebour e tiskarge he fistolennoù, a-raok treiñ trumm a-gleiz evit lezel ar plas d'al linenn da heul, a rae heñvel. Ur wech graet o jeu ez ae ar varc'hegerien a-dreñv d'al linenn ziwezhañ, evit adkargañ o fistolenn&lt;ref&gt;{{fr}} Gaspard de Saux (aotroù Tavannes), ''Mémoires du très noble et très illustre Gaspard de Saux, seigneur de Tavannes'', in ''Collection des mémoires pour servir à l’histoire de France'', Michaud &amp; Poujalat, levrenn VIII, 1838, p. 267&lt;/ref&gt;.

A-drugarez d'an taktik-mañ e tenne splet ar varc'hegerien eus o fiñvusted hag eus galloud o armoù-tan, en ur chom pelloc'h eus o enebourien. Degas a reas ur cheñchamant e lusk ar c'hezeg ivez : betek-neuze, pa garge an droadegiezh, e c'houlenne gant ar c'hezeg galoupat ar buanañ ar gwellañ a-raok kejañ ouzh an enebourien, a-benn krouiñ ur stok greñv ; e-pad ur c'harakol e ranke ar c'hezeg mont goustadikoc'h evit aesaat ar bukañ ha dornata an armoù-tan&lt;ref&gt;{{fr}} Frédéric Chauviré, ''[https://journals.openedition.org/rha/553#ftn13 Le problème de l’allure dans les charges de cavalerie du XVIe au XVIIIe siècle]'', Revue Historique des Armées, n°249, 2007, pp. 16-27&lt;/ref&gt;.

Mont a reas war ziskar implij ar c'harakol, evel hini an [[Tercio|tercios]], adalek kreiz ar XVII{{vet}} kantved, goude [[emgann Rocroi]] (1643) peurgetket, ma tistroas ar marc'hegerezh gall, ha reoù all war e lerc'h, da deknikoù hag a implije ar stok eeun.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>2ih0sy4n0z0jmnhylzj3cvdoq0rungm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200461</id>
      <parentid>2200453</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T17:01:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>+ daveenn</comment>
      <origin>2200461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="2ne8zzcwbiixmk7iipwcu5bsv4msk84" xml:space="preserve">[[Restr:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|upright 1.05|Ur ''Reiter'' (taolennadur modern).]]
'''Karakol''' eo anv un [[Taktik|taktik milourel]] hag a veze implijet gant ar [[marc'hegerezh]] pa dremene a-wagennoù dirak an [[Troadegiezh|droadegiezh]] en ur vannañ bannadelloù outi evit he gwanaat. Dont a ra ar ger eus ar [[spagnoleg]] ''caracol'' (&quot;[[maligorn]]&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} {{cite web|url=https://www.cnrtl.fr/definition/caracole/nom|titl=caracole • CNTRL|accessdate=21/09/2026}}&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
En [[Henamzer]] eo testeniekaet implij [[Arm-bann|armoù-bann]] gant marc'hegerien evit harellañ an droadeien. Adimplijet e voe en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek hanterenn gentañ ar {{XVIvet kantved}} gant ''[[Reiter]]'' armeoù [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]]. Ar ''Reiter'' a oa ur marc'hegerezh skañv, armet gant [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|pistolennoù-rod]], anezhe [[arù-tan|armoù-tan]] nevez hir da adkargañ&lt;ref&gt;{{Fr}} Bourcart, Jean. ''Les armes à feu de cavalerie dans l'armée française (XIXe et XXe siècles) : héritages et ambitions'', e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet'' (dindan renerezh Julie d'Andurain). Paris : Maisonneuve &amp; Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 122 {{ISBN|9782377010158}}&lt;/ref&gt;. En ur c'harakol e save ar ''Reiter'' betek 16 linenn ; ur wech erruet al linenn gentañ dirak an droadegiezh enebour e tiskarge he fistolennoù, a-raok treiñ trumm a-gleiz evit lezel ar plas d'al linenn da heul, a rae heñvel. Ur wech graet o jeu ec'h ae ar varc'hegerien a-dreñv al linenn ziwezhañ, evit adkargañ o fistolenn&lt;ref&gt;{{fr}} De Saux, Gaspard (aotrou Tavannes). ''Mémoires du très noble et très illustre Gaspard de Saux, seigneur de Tavannes'', in ''Collection des mémoires pour servir à l’histoire de France''. Michaud &amp; Poujalat, levrenn VIII, 1838, p. 267 • [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k308839/f271.item Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;.

A-drugarez d'an taktik-mañ e tenne splet ar varc'hegerien eus o fiñvusted hag eus galloud o armoù-tan, en ur chom pelloc'h eus o enebourien. Degas a reas ur cheñchamant e lusk ar c'hezeg ivez : betek-neuze, pa garge an droadegiezh, e c'houlenne gant ar c'hezeg galoupat ar buanañ ar gwellañ a-raok kejañ ouzh an enebourien, evit krouiñ ur stok kreñv ; e-pad ur c'harakol e ranke ar c'hezeg mont goustadikoc'h evit aesaat ar bukañ ha dornata an armoù-tan&lt;ref&gt;{{fr}} Chauviré, Frédéric. {{Cite web|url=https://journals.openedition.org/rha/553#ftn13|title=Le problème de l’allure dans les charges de cavalerie du XVIe au XVIIIe siècle • Revue Historique des Armées, n°249, 2007, pp. 16-27|accessdate=21/09/2026}}&lt;/ref&gt;.

Mont a reas war ziskar implij ar c'harakol, evel hini an [[Tercio|tercios]], adalek kreiz ar {{XVIIvet kantved}}, goude [[emgann Rocroi]] e [[1643]] peurgetket, ma tistroas ar marc'hegerezh gall, ha reoù all war e lerc'h, da deknikoù hag a implije ar stok eeun.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>2ne8zzcwbiixmk7iipwcu5bsv4msk84</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200474</id>
      <parentid>2200461</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T19:40:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Adlakaet traoù en daveoù evel ma oant a-raok : 1) ne yae ket en-dro an hini kentañ ; 2) en daveenn n°4 e teue tost an holl ditouroù (titl, deiziad, bloaz...) en italek, hag el liamm, ar pezh en zere ket gant ar reolennoù evit an daveoù. A galon,</comment>
      <origin>2200474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3008" sha1="batdiw2gv5ri8pj58r2kkx4xj32gsyy" xml:space="preserve">[[Restr:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|upright 1.05|Ur ''Reiter'' (taolennadur modern).]]
'''Karakol''' eo anv un [[Taktik|taktik milourel]] hag a veze implijet gant ar [[marc'hegerezh]] pa dremene a-wagennoù dirak an [[Troadegiezh|droadegiezh]] en ur vannañ bannadelloù outi evit he gwanaat. Dont a ra ar ger eus ar [[spagnoleg]] ''caracol'' (&quot;melc'hwedenn grogennek&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.cnrtl.fr/definition/caracole/nom Caracole]'', CNTRL (lennet d'ar 21/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
En [[Henamzer]] eo testeniekaet implij [[Arm-bann|armoù-bann]] gant marc'hegerien evit harellañ an droadeien. Adimplijet e voe en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek hanterenn gentañ ar {{XVIvet kantved}} gant ''[[Reiter]]'' armeoù [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]]. Ar ''Reiter'' a oa ur marc'hegerezh skañv, armet gant [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|pistolennoù-rod]], anezhe [[arù-tan|armoù-tan]] nevez hir da adkargañ&lt;ref&gt;{{Fr}} Bourcart, Jean. ''Les armes à feu de cavalerie dans l'armée française (XIXe et XXe siècles) : héritages et ambitions'', e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet'' (dindan renerezh Julie d'Andurain). Paris : Maisonneuve &amp; Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 122 {{ISBN|9782377010158}}&lt;/ref&gt;. En ur c'harakol e save ar ''Reiter'' betek 16 linenn ; ur wech erruet al linenn gentañ dirak an droadegiezh enebour e tiskarge he fistolennoù, a-raok treiñ trumm a-gleiz evit lezel ar plas d'al linenn da heul, a rae heñvel. Ur wech graet o jeu ec'h ae ar varc'hegerien a-dreñv al linenn ziwezhañ, evit adkargañ o fistolenn&lt;ref&gt;{{fr}} De Saux, Gaspard (aotrou Tavannes). ''Mémoires du très noble et très illustre Gaspard de Saux, seigneur de Tavannes'', in ''Collection des mémoires pour servir à l’histoire de France''. Michaud &amp; Poujalat, levrenn VIII, 1838, p. 267 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k308839/f271.item (lenn enlinenn war Gallica)]&lt;/ref&gt;.

A-drugarez d'an taktik-mañ e tenne splet ar varc'hegerien eus o fiñvusted hag eus galloud o armoù-tan, en ur chom pelloc'h eus o enebourien. Degas a reas ur cheñchamant e lusk ar c'hezeg ivez : betek-neuze, pa garge an droadegiezh, e c'houlenne gant ar c'hezeg galoupat ar buanañ ar gwellañ a-raok kejañ ouzh an enebourien, evit krouiñ ur stok kreñv ; e-pad ur c'harakol e ranke ar c'hezeg mont goustadikoc'h evit aesaat ar bukañ ha dornata an armoù-tan&lt;ref&gt;{{fr}} Frédéric Chauviré, ''[https://journals.openedition.org/rha/553#ftn13 Le problème de l’allure dans les charges de cavalerie du XVIe au XVIIIe siècle]'', Revue Historique des Armées, n°249, 2007, pp. 16-27&lt;/ref&gt;.

Mont a reas war ziskar implij ar c'harakol, evel hini an [[Tercio|tercios]], adalek kreiz ar {{XVIIvet kantved}}, goude [[emgann Rocroi]] e [[1643]] peurgetket, ma tistroas ar marc'hegerezh gall, ha reoù all war e lerc'h, da deknikoù hag a implije ar stok eeun.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>batdiw2gv5ri8pj58r2kkx4xj32gsyy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200512</id>
      <parentid>2200474</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:08:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="knn959ro9bk19olh8idqruo9db244nr" xml:space="preserve">[[Restr:Reiter gdanski 2.1.jpg|thumb|upright 1.05|Ur ''Reiter'' (taolennadur modern).]]
'''Karakol''' zo un [[Taktik|taktik milourel]] hag a veze implijet gant ar [[marc'hegerezh]] pa dremene a-wagennoù dirak an [[Troadegiezh|droadegiezh]] en ur vannañ bannadelloù outi evit he gwanaat. Dont a ra ar ger eus ar [[spagnoleg]] ''caracol'' (&quot;melc'hwedenn grogennek&quot;)&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://www.cnrtl.fr/definition/caracole/nom Caracole]'', CNTRL (lennet d'ar 21/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
En [[Henamzer]] eo testeniekaet implij [[Arm-bann|armoù-bann]] gant marc'hegerien evit harellañ an droadeien. Adimplijet e voe en [[Europa (kevandir)|Europa]] adalek hanterenn gentañ ar {{XVIvet kantved}} gant ''[[Reiter]]'' armeoù [[Karl V an Impalaeriezh Santel|Karl V]]. Ar ''Reiter'' a oa ur marc'hegerezh skañv, armet gant [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|pistolennoù-rod]], anezhe [[arù-tan|armoù-tan]] nevez hir da adkargañ&lt;ref&gt;{{Fr}} Bourcart, Jean. ''Les armes à feu de cavalerie dans l'armée française (XIXe et XXe siècles) : héritages et ambitions'', e ''Les Français et les armes à feu. De 1789 à nos jours, Hommage à François Cochet'' (dindan renerezh Julie d'Andurain). Paris : Maisonneuve &amp; Larose / Hémisphères éditions, 2018, p. 122 {{ISBN|9782377010158}}&lt;/ref&gt;. En ur c'harakol e save ar ''Reiter'' betek 16 linenn ; ur wech erruet al linenn gentañ dirak an droadegiezh enebour e tiskarge he fistolennoù, a-raok treiñ trumm a-gleiz evit lezel ar plas d'al linenn da heul, a rae heñvel. Ur wech graet o jeu ec'h ae ar varc'hegerien a-dreñv al linenn ziwezhañ, evit adkargañ o fistolenn&lt;ref&gt;{{fr}} De Saux, Gaspard (aotrou Tavannes). ''Mémoires du très noble et très illustre Gaspard de Saux, seigneur de Tavannes'', in ''Collection des mémoires pour servir à l’histoire de France''. Michaud &amp; Poujalat, levrenn VIII, 1838, p. 267 [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k308839/f271.item (lenn enlinenn war Gallica)]&lt;/ref&gt;.

A-drugarez d'an taktik-mañ e tenne splet ar varc'hegerien eus o fiñvusted hag eus galloud o armoù-tan, en ur chom pelloc'h eus o enebourien. Degas a reas ur cheñchamant e lusk ar c'hezeg ivez : betek-neuze, pa garge an droadegiezh, e c'houlenne gant ar c'hezeg galoupat ar buanañ ar gwellañ a-raok kejañ ouzh an enebourien, evit krouiñ ur stok kreñv ; e-pad ur c'harakol e ranke ar c'hezeg mont goustadikoc'h evit aesaat ar bukañ ha dornata an armoù-tan&lt;ref&gt;{{fr}} Frédéric Chauviré, ''[https://journals.openedition.org/rha/553#ftn13 Le problème de l’allure dans les charges de cavalerie du XVIe au XVIIIe siècle]'', Revue Historique des Armées, n°249, 2007, pp. 16-27&lt;/ref&gt;.

Mont a reas war ziskar implij ar c'harakol, evel hini an [[Tercio|tercios]], adalek kreiz ar {{XVIIvet kantved}}, goude [[emgann Rocroi]] e [[1643]] peurgetket, ma tistroas ar marc'hegerezh gall, ha reoù all war e lerc'h, da deknikoù hag a implije ar stok eeun.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>knn959ro9bk19olh8idqruo9db244nr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rummad:Taktikoù milourel</title>
    <ns>14</ns>
    <id>181172</id>
    <revision>
      <id>2200455</id>
      <timestamp>2026-09-21T14:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[Rummad:Brezeloniezh]]&quot;</comment>
      <origin>2200455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="7tsg7i1kp9f1sj94ndf1a4lcqb8zrxg" xml:space="preserve">[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>7tsg7i1kp9f1sj94ndf1a4lcqb8zrxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clive Barker's Hellraiser: Revival</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181173</id>
    <revision>
      <id>2200464</id>
      <timestamp>2026-09-21T18:18:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} '''''Clive Barker's Hellraiser: Revival''''' zo ur [[c'hoari video]] [[Kentañ sell (c'hoarioù video)|kentañ sell]] [[dreistbevañ spont]] [[C'hoari video birvidik|birvidik]] sevenet hag embanent gant [[Saber Interactive]]. Diazezet eo war ar [[Hellraiser (frañchiz)|frañchiz ''Hellraiser'' ]], ar c'hoari a zo da vezañ embannet war ar savennoù [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]], ha [[Xbox heuliadoù X/S]] d'an 8 a viz Here 2026. An...&quot;</comment>
      <origin>2200464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="pm0oj98fi5t50taj5sz5p5nh8stg83q" xml:space="preserve">{{databox}}
'''''Clive Barker's Hellraiser: Revival''''' zo ur [[c'hoari video]] [[Kentañ sell (c'hoarioù video)|kentañ sell]] [[dreistbevañ spont]] [[C'hoari video birvidik|birvidik]] sevenet hag embanent gant [[Saber Interactive]]. Diazezet eo war ar [[Hellraiser (frañchiz)|frañchiz ''Hellraiser'' ]], ar c'hoari a zo da vezañ embannet war ar savennoù [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]], ha [[Xbox heuliadoù X/S]] d'an 8 a viz Here 2026. An istor a zo bet skrivet gant sikour krouer ar frañchiz, [[Clive Barker]].
==Istor ha tudennoù==
Aidan Lynch (c'hoariet gant [[Xalavier Nelson Jr.]])&lt;ref name=&quot;Xalavier&quot;&gt;{{cite web |last1=Phillips Kennedy |first1=Victoria |title=First-ever Hellraiser game announced, with Doug Bradley returning as Pinhead |url=https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |website=[[Eurogamer]] |publisher=[[Gamer Network]] |access-date=December 18, 2025 |date=July 22, 2025 |archive-date=October 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002113504/https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |url-status=live }}&lt;/ref&gt; zo un ezel eus ur [[Outlaw motorcycle club|gang marc’htanerien]]. Gant he amourous Sunny (Leader Looi) a zizolo ur voest [[miltamm]] dreistnaturel anvet Reizhidigezh Genesis. Pa vez troc'het Sunny gant Aidan e-kerzh darempredoù reizhel, o deus bet digoret un dor hag ur strollad boudoù eus an [[ifern]], [[Sadomazoc'hegezh|sadomasochisted]] anvet [[Senobite (Hellraiser)|Senobited]]. Penn ar strollad, [[Pinhead (Hellraiser)|Pinhead]] ([[Doug Bradley]]), a ginnig da Sunny dont ganto en ifern. Sevel a ra a-du, hag Aidan da heuliañ anezho evit dieubiñ anezhi diouzh ar Senobited hag o harperien feuls troet da sot, ar sektenn ''Scarlet Church''.

Ouzhpenn da Pinhead, gwelet e vez Senobited all er c'hoari tennet eus ar frañchiz evel ''Butterball'', [[Chatterer]], ha Deepthroat. Enebourien all a zo evel Bruno Keller, un arzour chivous.{{cite web |last1=King |first1=Jade |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Hands-on Gamescom Preview |url=https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |website=TheGamer |publisher=[[Valnet]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913064833/https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpotPreview&quot;&gt;{{cite web |last1=Wen |first1=Alan |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Game Is As NSFW As Its Creator's Original Vision |url=https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |website=[[GameSpot]] |publisher=[[Fandom, Inc.]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 11, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911174037/https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ar c'hoari a dremen en un hollved kememsk etre bed gwirion ha bed ar Senobited.&lt;ref name=&quot;DbltapPreview&quot; /&gt;
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://hellraiserrevival.com/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:C'hoarioù video spont]]
[[Rummad:Frañchiz Hellraiser]]
[[Rummad:C'hoarioù video gwadus]]</text>
      <sha1>pm0oj98fi5t50taj5sz5p5nh8stg83q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200465</id>
      <parentid>2200464</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T18:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3384" sha1="r7mmtunn1nn1leptwyjtxkol61r9bxg" xml:space="preserve">{{databox}}
'''''Clive Barker's Hellraiser: Revival''''' zo ur [[c'hoari video]] [[Kentañ sell (c'hoarioù video)|kentañ sell]] [[dreistbevañ spont]] [[C'hoari video birvidik|birvidik]] sevenet hag embanent gant [[Saber Interactive]]. Diazezet eo war ar [[Hellraiser (frañchiz)|frañchiz ''Hellraiser'' ]], ar c'hoari a zo da vezañ embannet war ar savennoù [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]], ha [[Xbox heuliadoù X/S]] d'an 8 a viz Here 2026. An istor a zo bet skrivet gant sikour krouer ar frañchiz, [[Clive Barker]].
==Istor ha tudennoù==
Aidan Lynch (c'hoariet gant [[Xalavier Nelson Jr.]])&lt;ref name=&quot;Xalavier&quot;&gt;{{cite web |last1=Phillips Kennedy |first1=Victoria |title=First-ever Hellraiser game announced, with Doug Bradley returning as Pinhead |url=https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |website=[[Eurogamer]] |publisher=[[Gamer Network]] |access-date=December 18, 2025 |date=July 22, 2025 |archive-date=October 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002113504/https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |url-status=live }}&lt;/ref&gt; zo un ezel eus ur [[Outlaw motorcycle club|gang marc’htanerien]]. Gant he amourous Sunny (Leader Looi) a zizolo ur voest [[miltamm]] dreistnaturel anvet Reizhidigezh Genesis. Pa vez troc'het Sunny gant Aidan e-kerzh darempredoù reizhel, o deus bet digoret un dor hag ur strollad boudoù eus an [[ifern]], [[Sadomazoc'hegezh|sadomasochisted]] anvet [[Senobite (Hellraiser)|Senobited]]. Penn ar strollad, [[Pinhead (Hellraiser)|Pinhead]] ([[Doug Bradley]]), a ginnig da Sunny dont ganto en ifern. Sevel a ra a-du, hag Aidan da heuliañ anezho evit dieubiñ anezhi diouzh ar Senobited hag o harperien feuls troet da sot, ar sektenn ''Scarlet Church''.

Ouzhpenn da Pinhead, gwelet e vez Senobited all er c'hoari tennet eus ar frañchiz evel ''Butterball'', [[Chatterer]], ha Deepthroat. Enebourien all a zo evel Bruno Keller, un arzour chivous.{{cite web |last1=King |first1=Jade |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Hands-on Gamescom Preview |url=https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |website=TheGamer |publisher=[[Valnet]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913064833/https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpotPreview&quot;&gt;{{cite web |last1=Wen |first1=Alan |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Game Is As NSFW As Its Creator's Original Vision |url=https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |website=[[GameSpot]] |publisher=[[Fandom, Inc.]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 11, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911174037/https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ar c'hoari a dremen en un hollved kememsk etre bed gwirion ha bed ar Senobited.
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://hellraiserrevival.com/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:C'hoarioù video spont]]
[[Rummad:Frañchiz Hellraiser]]
[[Rummad:C'hoarioù video gwadus]]</text>
      <sha1>r7mmtunn1nn1leptwyjtxkol61r9bxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200466</id>
      <parentid>2200465</parentid>
      <timestamp>2026-09-21T18:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="3rm5j102tg1a8dtav3hlrv952o2rqr5" xml:space="preserve">{{databox}}
'''''Clive Barker's Hellraiser: Revival''''' zo ur [[c'hoari video]] [[Kentañ sell (c'hoarioù video)|kentañ sell]] [[dreistbevañ spont]] [[C'hoari video birvidik|birvidik]] sevenet hag embanent gant [[Saber Interactive]]. Diazezet eo war ar [[Hellraiser (frañchiz)|frañchiz ''Hellraiser'' ]], ar c'hoari a zo da vezañ embannet war ar savennoù [[Nintendo Switch 2]], [[PlayStation 5]], [[Windows]], ha [[Xbox heuliadoù X/S]] d'an 8 a viz Here 2026. An istor a zo bet skrivet gant sikour krouer ar frañchiz, [[Clive Barker]].
==Istor ha tudennoù==
Aidan Lynch (c'hoariet gant [[Xalavier Nelson Jr.]])&lt;ref name=&quot;Xalavier&quot;&gt;{{cite web |last1=Phillips Kennedy |first1=Victoria |title=First-ever Hellraiser game announced, with Doug Bradley returning as Pinhead |url=https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |website=[[Eurogamer]] |publisher=[[Gamer Network]] |access-date=December 18, 2025 |date=July 22, 2025 |archive-date=October 2, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251002113504/https://www.eurogamer.net/first-ever-hellraiser-game-announced-with-doug-bradley-returning-as-pinhead |url-status=live }}&lt;/ref&gt; zo un ezel eus ur [[Outlaw motorcycle club|gang marc’htanerien]]. Gant he amourous Sunny (Leader Looi) a zizolo ur voest [[miltamm]] dreistnaturel anvet Reizhidigezh Genesis. Pa vez troc'het Sunny gant Aidan e-kerzh darempredoù reizhel, o deus bet digoret un dor hag ur strollad boudoù eus an [[ifern]], [[Sadomazoc'hegezh|sadomasochisted]] anvet [[Senobite (Hellraiser)|Senobited]]. Penn ar strollad, [[Pinhead (Hellraiser)|Pinhead]] ([[Doug Bradley]]), a ginnig da Sunny dont ganto en ifern. Sevel a ra a-du, hag Aidan da heuliañ anezho evit dieubiñ anezhi diouzh ar Senobited hag o harperien feuls troet da sot, ar sektenn ''Scarlet Church''.

Ouzhpenn da Pinhead, gwelet e vez Senobited all er c'hoari tennet eus ar frañchiz evel ''Butterball'', [[Chatterer]], ha Deepthroat. Enebourien all a zo evel Bruno Keller, un arzour chivous.{{cite web |last1=King |first1=Jade |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Hands-on Gamescom Preview |url=https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |website=TheGamer |publisher=[[Valnet]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 13, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250913064833/https://www.thegamer.com/hellraiser-revival-gameplay-preview/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GameSpotPreview&quot;&gt;{{cite web |last1=Wen |first1=Alan |title=Clive Barker's Hellraiser: Revival Game Is As NSFW As Its Creator's Original Vision |url=https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |website=[[GameSpot]] |publisher=[[Fandom, Inc.]] |access-date=December 18, 2025 |date=August 26, 2025 |archive-date=September 11, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250911174037/https://www.gamespot.com/articles/clive-barkers-hellraiser-revival-game-is-as-nsfw-as-its-creators-original-vision/1100-6534252/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ar c'hoari a dremen en un hollved kememsk etre bed gwirion ha bed ar Senobited.
== Notennoù ha davennnoù == 
{{Daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [https://hellraiserrevival.com/ Lec'hienn ofisiel]
[[Rummad:C'hoarioù video spont]]
[[Rummad:Frañchiz Hellraiser]]
[[Rummad:C'hoarioù video gwadus]]</text>
      <sha1>3rm5j102tg1a8dtav3hlrv952o2rqr5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coonan (pistolenn)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181174</id>
    <revision>
      <id>2200480</id>
      <timestamp>2026-09-21T21:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Coonan|696969|talbenn defaut|FFF}} |-    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! Bro |{{Stadoù-Unanet Amerika}} |- ! Doare |[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol |-   ! [[Munision|Munisionoù]] |[[.357 Magnum]] |- ! Produer |[[Coonan Arms Inc.]] |- ! Mare produiñ |1907–1928 |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;p...&quot;</comment>
      <origin>2200480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3168" sha1="pn3svfey8o3ndvnemtyj2a4sip9vhgh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Coonan|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Doare
|[[Pistolenn]] damaotomatek, un-ober
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre argil berr ar c'hanol
|-  
! [[Munision|Munisionoù]]
|[[.357 Magnum]]
|-
! Produer
|[[Coonan Arms Inc.]]
|-
! Mare produiñ
|1907–1928
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|1,190 kg
|-
! Hirder
|210 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|127 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 7 kartouchenn (stumm A), 6 kartouchenn (Cadet), 8 kartouchenn (stumm B)
|-
! Adstummoù
|Stumm A, Cadet, Stumm B
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Coonan''' zo ur [[Pistolenn|bistolenn]] damaotomatek bet produet gant an embregerezh stadunanat [[Coonan Arms Inc.]] etre deroù ar bloavezhioù 1980 betek 1998, hag adarre etre 2009 ha 2019&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Unan eus ar pistolennoù nemete kambret e [[.357 Magnum]] eo.

== Deskrivadur ==
Dan Coonan, un ijiner stadunanat, a grogas da labourat war un arm-dorn nevez e 1977. Klask a rae krouiñ un arm galloudus e .357 Magnum, met simploc'h da adkargañ hag uheloc'h e endalc'h evit ur [[revolver]], arm boaz ar c'halibr-mañ. Ur wech ijinet ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] ledan a-walc'h evit degemer ar c'hartouchennoù, labourat a reas diwar pezhioù ur [[Colt M1911]]. Lies eo an elfennoù boutin etre an div bistolenn : mont en-dro dre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|argil berr ar c'hanol]], loc'henn surentez a-dreñv d'o dornikell ha doare da zivontañ anezhe da skouer. Kemmoù a voe degaset gant Coonan evit ma c'hallje an arm anduriñ gwask gazoù ar munision .357, evel pezhioù tevoc'h hag ur sistem morailhañ kreñvoc'h d'ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]]. 7 kartouchenn e oa endalc'h karger ar stumm kentañ-se&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume ALEXANDRE, ''Coonan .357 Magnum : précision et sensations garanties !'', e Cibles n°583, miz Here 2018, pp. 52-58&lt;/ref&gt;.

Daou stumm all a voe kinniget er bloavezhioù war-lerc'h : ar stumm B, brasoc'h, hag uheloc'h endalc'h he c'harger (8 tenn) ouzhpenn un nebeud kemmoù all, hag ur stumm bihanoc'h anvet ''Cadet'', gant un endalc'h 6 kartouchenn. Ne reas ket berzh ar pistolennoù Coonan : a galite met ker e oant (war-dro {{formatnum:2400}} € war ar marc'had gall e 2018, da skouer). Freuzstal a reas an embregerezh e 1998&lt;ref&gt;{{en}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/u-s-a-semi-automatic-pistols/coonan-eng/ Coonan]'', Modern Firearms (lennet d'ar 21/09/2026)&lt;/ref&gt;. Adsavet e voe gant Dan Coonan e 2009, met mont a reas da get adarre e dibenn ar bloavezhioù 2010&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Oberiant e seblant bezañ bet an embregerezh war e rouedadoù sokial betek dibenn 2018.&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>pn3svfey8o3ndvnemtyj2a4sip9vhgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>6,5 × 68 mm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181175</id>
    <revision>
      <id>2200485</id>
      <timestamp>2026-09-21T22:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot; |- {{Infobox/Titl|6,5 × 68 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}} |-    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! Doare douilhez |kreuzenn, boutailh |- ! Doare skeiñ |e-kreiz |- ! Bro orin |{{Trede Reich}} |- ! Ijiner |August Schüler |- ! Bloavezh produiñ |Adalek 1939-1940 |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù |- ! Ø...&quot;</comment>
      <origin>2200485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="qakmqcq1myp40t3svixs00ezcbhp0i3" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot;
|-
{{Infobox/Titl|6,5 × 68 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Doare douilhez
|kreuzenn, boutailh
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! Bro orin
|{{Trede Reich}}
|-
! Ijiner
|August Schüler
|-
! Bloavezh produiñ
|Adalek 1939-1940
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|6,7 mm
|-
! Ø kolier
|7,6 mm
|-
! Ø skoaz
|12,18 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|13,3 mm
|-
! Ø strad
|13 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,40 mm
|-
! Hirder an douilhez
|67,50 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|86,50 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|93/127 greunenn (6/8,2 g)
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|960 - {{formatnum:1150}} m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|{{formatnum:3779}} - {{formatnum:3968}} J
|-
! Gwask ar gazoù d'ar muiañ
|{{formatnum:4400}} bar
|-
! [[Emors (munisionoù)#Mentoù|Emors]]
|LRM
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|}
Ar '''6,5 × 58 mm''', anvet '''6,5 x 68 RWS Magnum''' ivez, zo ur [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] evit an [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] bet ijinet gant August Schüler er memes koulz hag an [[8 × 58 mm S]], ha produet gant [[RWS]] adalek 1940. Poblek eo evit chaseal dibaoe, en Alamagn dreist-holl&lt;ref&gt;{{es}} ''[https://municion.org/producto/65-x-68-rws-magnum/ 6,5 x 68 RWS Magnum]'', Muinicion.org (lennet d'ar 21/09/2026)&lt;/ref&gt;. Un tizh uhel he deus. Gwerzhet e vez hiziv an deiz gant boledoù 93 ha 127 greunenn.

Ur stumm gant ur bourled (6,5 × 58 mm R) zo deveret anezhi, evit ar fuzuilhoù [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|drilling]] hag express&lt;ref&gt;{{Fr}} MALFATTI René, ''Manuel de Rechargement'' ''N°6'', Crépin-Leblond, 2004, ISBN 2-7030-0235-1, p. 112&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* {{Fr}} [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/tabical-fr-page30.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:6,5 × 68 mm}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù Alamagn]]
[[Rummad:Munisionoù-chase]]</text>
      <sha1>qakmqcq1myp40t3svixs00ezcbhp0i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Timbroù Papoua</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181176</id>
    <revision>
      <id>2200496</id>
      <timestamp>2026-09-22T08:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tanjee</username>
        <id>563</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;[[File:Territorios coloniales de Nueva Guinea.PNG|thumb| left|upright 1.0|Ginea Nevez e 1914]]  Emañ enez Ginea Nevez en Okeania, er c’hornaoueg d’ar Meurvor Habask hag er biz da Aostralia. Rannet eo bet etre trevadennerien Europa e dibenn an XIXvet kantved :  lodenn gornôgel an enezenn zo bet meret gant [[Kompagnunezh Indez ar Reter nederlandat]] ha gouarnamant [[Amsterdam]] betek ma voe dizalc’h [[Indonezia]] e 1949 ha staget outi. Al lodenn er biz voe anvet...&quot;</comment>
      <origin>2200496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6376" sha1="b2v28v29in318kb997toz72kqck4prc" xml:space="preserve">[[File:Territorios coloniales de Nueva Guinea.PNG|thumb| left|upright 1.0|Ginea Nevez e 1914]]

Emañ enez Ginea Nevez en Okeania, er c’hornaoueg d’ar Meurvor Habask hag er biz da Aostralia. Rannet eo bet etre trevadennerien Europa e dibenn an XIXvet kantved :  lodenn gornôgel an enezenn zo bet meret gant [[Kompagnunezh Indez ar Reter nederlandat]] ha gouarnamant [[Amsterdam]] betek ma voe dizalc’h [[Indonezia]] e 1949 ha staget outi. Al lodenn er biz voe anvet Kaiser-Wilhems-Land (=''Tiriad an impalaer Wilhelm'') gant an [[Impalaeriezh Alaman]], ha rannvro ar gevred, dindan aotrouniezh ar Rouantelezh-Unanet, zo bet badezet [[Papoua]].

Breizh-Veur a oa e penn rannvro Papoua adalek dibenn 1884. Meret e oa an drevadenn gant pennadurezhioù [[Queensland]], ha timbroù-post ar Stad aostralian-se gant skeudenn ar rouanez Victoria zo bet implijet e Ginea-Nevez Breizh-Veur etre 1885 ha 1901. Kachedet e oant gant ur siell ispisial ennañ ar berradur '''B.N.G.''' (=''British New-Guinea'').

== Timbroù Ginea-Nevez Breizh-Veur ==

[[File:Stamps of British New Guinea Lakatoi 1901.jpg|thumb|right|upright 2.0| Al Latakoi (1901)]]

D'ar 1añ a viz Gouere 1901 e voe embannet ur rummad timbroù kentañ, warno anv an drevadenn ('''BRITISH NEW GUINEA'''), moullet hervez ar [[krafengravadur|c’hrafengravadur]] gant De La Rue e Londrez. Savet e oa bet an dresadenn diwar ul luc'hskeudenn tapet gant ar c'habiten Barton, sekretour letanant-meur ar vro, hag a ziskoueze ul ul lestr eus ar vro anvet [[lakatoi]], dirak kêriadenn Hanuabada, e-kichen [[Port Moresby]].

E 1902 e voe treuzkaset melestradurezh Ginea-Nevez Breizh da gKenglad Aostralia ent-ofisiel, ar pezh a zegasas ur cheñchamant anv : treiñ a reas ar vro da d'''Tiriad Papua''' (''Territory of Papua'' e saozneg). Ar peurrest eus ar stok timbroù Lakatoi a voe moullet '''PAPUA''' warne ha lakaet e gwerzh e 1906, evit a sell an timbroù dreistmoullet e Port Moresby, hag e miz Mae 1907 evit ar re kaset da vBrisbane. Evit doare, klask  gounid arc’hant an dastumerien timbroù kentoc’h eget doujañ ouzh emdroadur melestradurel an tiriad a oa penn-kaoz an dibab-se.

[[File:Papua Lakatoi 2s 6d stamp with POSTAGIE variety.jpg|thumb|left|upright 1.0|Al Latakoi (1911)]]

E miz Du 1907 e voe savet timbroù gant tres al Lakatoi en-dro, nemet troet e oa bet an alc'hwez da &lt;small&gt;PAPUA&lt;/small&gt;. Savet hervez teknik an dipografiezh, gant ar memes mouller ha timbroù Aostralia, e Melbourne. 

Miret e voe an hevelep tresadenn betek 1932, gant kemmoù avat (al livioù hag an talvoudoù-gwerzh) pa voe cheñchet ar prizioù ar postañ lizherennoù e 1912, 1921 ha 1924.

E 1929 e voe aozet an nijadennoù kentañ evit kas lizherennoù eus Port Moresby da Aostralia, ha da lec'hioù digenvez all en drevadenn, evel komiserdi Oroville war ar stêr [[Fly (stêr)|Fly]]. Tri zimbr Lakatoi a oa bet dreistmoullet gant ar gerioù '''AIR MAIL''' pe gant tres ur c'harr-nij, evit merkañ an degouezh.

Gant moulladurioù 1929-1931 e kreskas war-bouez div wech hanter an niver a dimbroù-post Papoua gwerzhet, a-drugarez d'an dastumerien dreist-holl.

[[File:Papua 1941 1s6d airmail stamp in imprint block.jpg|thumb|left||upright 1.0|Postoù dre-nij gant poltred George VI (1941)]]
[[File:1940 Papua Motuan Girl stamp in imprint block.jpg|thumb|right|upright 1.0|Plac’h ar bobl Motu (1940)]]

== Embann timbroù evit mad budjed ar Stad ==
E 1932 e voe digresket korvoderioù melestradurezh Papoua en un doare spontus, ar pezh a lakaas da stankañ an arc'hantaouiñ, da zigreskiñ goproù implijidi ar Stad, ha da baouez gant tutañ re nevez. Diouzh ma teue an traoù e teuas ar menoz gwerzhañ timbroù nevez d'an dastumerien un diskoulm dereat.

Evit lakaat war gresk gounidoù ar gouarnamant e tivizas Hubert Murray, melestrour an drevadenn, bodañ ur skipailh arzourien, skiantourien, kargidi…  evit prientiñ embann ur rummad timbroù-post nevez. Pemp timbr unliv a voe krouet gant tresadennoù savet gant E. Whitehouse, div dresadenn gant an denoniour [[Francis Edgar Williams]], ha nav luc'hskeudenn gant Williams hag [[Alfred Gibson]] a voe danvez unnek timbr divliv.

Ar c'hwezek timbr-se a ziskoueze sevenadur henvroat Papoua : ul Lakatoi, Papouaiz gant dilhad hengounel, tiez, ha daou zen anavezet (Steve Dagora, mab Oalaa, en e dilhad lid hag ar serjant Simoi, ofisour polis). 

Moullet e Melbourne, an heuliad a voe embannet d'ar 14 a viz Du 1932. A drugarez da werzh an timbroù e voe dastumet tremen dek mil lur saoz e-pad ar prantad 1932-1933, pemp gwech muioc'h eget e 1929-1930, ar bloavezh diwezhañ hep embannadur nevez. 

== An timbroù diwezhañ ==

D'ar 6 a viz Du 1934 e voe lidet hanter-kantvet deiz-ha-bloaz ren Breizh-Veur en ur embann pevar [[Timbr-lidañ|zimbr-lidañ]],  savet gant Frank Manley ha kizellet gant Edward Broad. Daou darvoud eus ar 6 a viz Even 1884 a oa enno : sevel an [[Union Jack]] e Port Moresby hag an emgav etre ar c'homodor Erskine eus an HMS Nelson ha pennoù bras Ginea-Nevez.

Ne voe ket disoñjet brudañ an darvoudoù liammet gant tiegezh Roue Breizh-Veur eveljust. E miz Gouere 1935 e voe adembannet pevar zimbr ar bloaz 1932, ouzhpennet warno &lt;small&gt;HIS MAJESTY’S JUBILEE 1910-1935&lt;/small&gt;, evit lidañ Jubile Arc'hant [[George V]]. Da vare kurunidigezh [[George VI]] e voe embannet pemp timbr e 1937, gant ar profil luc'hskeudennet gant Bertram Park hag engravet gant Frank Parkley.

E koun 50vet deiz-ha-bloaz krouidigezh trevadenn Ginea-Nevez Breizh-Veur e voe embannet pemp timbr d'ar 5 a viz Gwengolo 1938, gant ar postoù dre-nij. Porzh Moresby e oa danvez pep timbr, ha talvoudegezhioù-gwerzh a save da 2 c, 3c, 5c, 8c hag 1 shiling. Da heul ar rummad-mañ e teuas unan all e 1939 skeudennaouet gant Edward Broad : daou zen papou war bigi bihan, ur c’harr-nij en uhel.

E penn-kentañ Brezel ar Meurvor Habask, aloubadeg Ginea-Nevez gant ar Japaniz a reas ehan ar velestradurezh geodedel e Papoua d'an 12 a viz C'hwevrer 1942. Implijet e voe timbroù Papoua gant servij postoù lu Aostralia da gentañ a-raok ober gant re Aostralia.

Goude ar brezel e voe implijet timbroù Inizi Gwalarn ar Mor Habask, goude reoù tiriad nevez Papoua Ginea-Nevez.

== Pennadoù kar ==
* [[Timbroù Ginea-Nevez]]
* [[Timbroù Inizi Gwalarn ar Mor Habask]]
* [[Timbroù Papoua Ginea-Nevez]]

[[Rummad:Timbroù hervez ar vro| Inizi Gwalarn ar Mor Habask]]</text>
      <sha1>b2v28v29in318kb997toz72kqck4prc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rhun ap Iorwerth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181177</id>
    <revision>
      <id>2200500</id>
      <timestamp>2026-09-22T09:56:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;'''Rhun ap Iorwerth''' (ganet d'ar 27 a viz Eost 1972) zo ur politikour kembreat hag a zo kentañ ministr [[Kembre]] abaoe miz Mae 2026. Dilennet e voe e [[Parlamant Kembre]], en anv [[Plaid Cymru]], adalek 2013.   Desavet e voe Rhun ap Iorwerth en [[Enez Mon]] ha studioù politikouriezh a reas e skol-veur Kerdiz. Goude se e labouras evel kazetenner evit BBC Cymru Wales adalek  1994. E 2013 e roas e zilez da vont war ar renk en anv Plaid Cymru evit bezañ dilennet ha...&quot;</comment>
      <origin>2200500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="cxbvs8ey2hpnjs9ahggpsikjxdnykdd" xml:space="preserve">'''Rhun ap Iorwerth''' (ganet d'ar 27 a viz Eost 1972) zo ur politikour kembreat hag a zo kentañ ministr [[Kembre]] abaoe miz Mae 2026. Dilennet e voe e [[Parlamant Kembre]], en anv [[Plaid Cymru]], adalek 2013. 

Desavet e voe Rhun ap Iorwerth en [[Enez Mon]] ha studioù politikouriezh a reas e skol-veur Kerdiz. Goude se e labouras evel kazetenner evit BBC Cymru Wales adalek  1994. E 2013 e roas e zilez da vont war ar renk en anv Plaid Cymru evit bezañ dilennet ha dont da vezañ kannad e parlamant Kembre.

Addilennet e voe e 2016 hag e 2021 ha meur a garg en devoe e Plaid Cymru. Dilennet e voe e penn ar strollad e 2023, hag e miz Mae 2026, goude trec'h e strollad e dilennadeg parlamant Kembre e voe anvet da gentañ ministr. Ar wech kentañ eo, abaoe m'eo bet savet ar parlamant emren-se e 1999, ez eus, e penn ar vro, un den ha n'eo ket ezel eus Strollad al Labour.

{{DEFAULTSORT:ap Iorwerth, Rhun}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1972]]
[[Rummad:Politikourien Kembre]]
[[Rummad:Kentañ ministred Kembre]]
[[Rummad:Plaid Cymru]]</text>
      <sha1>cxbvs8ey2hpnjs9ahggpsikjxdnykdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200502</id>
      <parentid>2200500</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Rhun ap iorwerth]] da [[Rhun ap Iorwerth]]</comment>
      <origin>2200500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1035" sha1="cxbvs8ey2hpnjs9ahggpsikjxdnykdd" xml:space="preserve">'''Rhun ap Iorwerth''' (ganet d'ar 27 a viz Eost 1972) zo ur politikour kembreat hag a zo kentañ ministr [[Kembre]] abaoe miz Mae 2026. Dilennet e voe e [[Parlamant Kembre]], en anv [[Plaid Cymru]], adalek 2013. 

Desavet e voe Rhun ap Iorwerth en [[Enez Mon]] ha studioù politikouriezh a reas e skol-veur Kerdiz. Goude se e labouras evel kazetenner evit BBC Cymru Wales adalek  1994. E 2013 e roas e zilez da vont war ar renk en anv Plaid Cymru evit bezañ dilennet ha dont da vezañ kannad e parlamant Kembre.

Addilennet e voe e 2016 hag e 2021 ha meur a garg en devoe e Plaid Cymru. Dilennet e voe e penn ar strollad e 2023, hag e miz Mae 2026, goude trec'h e strollad e dilennadeg parlamant Kembre e voe anvet da gentañ ministr. Ar wech kentañ eo, abaoe m'eo bet savet ar parlamant emren-se e 1999, ez eus, e penn ar vro, un den ha n'eo ket ezel eus Strollad al Labour.

{{DEFAULTSORT:ap Iorwerth, Rhun}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1972]]
[[Rummad:Politikourien Kembre]]
[[Rummad:Kentañ ministred Kembre]]
[[Rummad:Plaid Cymru]]</text>
      <sha1>cxbvs8ey2hpnjs9ahggpsikjxdnykdd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200504</id>
      <parentid>2200502</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T09:59:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1047" sha1="j9tttpefv73ff1tm46uca0qsujk5e4b" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Rhun ap Iorwerth''' (ganet d'ar 27 a viz Eost 1972) zo ur politikour kembreat hag a zo kentañ ministr [[Kembre]] abaoe miz Mae 2026. Dilennet e voe e [[Parlamant Kembre]], en anv [[Plaid Cymru]], adalek 2013. 

Desavet e voe Rhun ap Iorwerth en [[Enez Mon]] ha studioù politikouriezh a reas e skol-veur Kerdiz. Goude se e labouras evel kazetenner evit BBC Cymru Wales adalek  1994. E 2013 e roas e zilez da vont war ar renk en anv Plaid Cymru evit bezañ dilennet ha dont da vezañ kannad e parlamant Kembre.

Addilennet e voe e 2016 hag e 2021 ha meur a garg en devoe e Plaid Cymru. Dilennet e voe e penn ar strollad e 2023, hag e miz Mae 2026, goude trec'h e strollad e dilennadeg parlamant Kembre e voe anvet da gentañ ministr. Ar wech kentañ eo, abaoe m'eo bet savet ar parlamant emren-se e 1999, ez eus, e penn ar vro, un den ha n'eo ket ezel eus Strollad al Labour.

{{DEFAULTSORT:ap Iorwerth, Rhun}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1972]]
[[Rummad:Politikourien Kembre]]
[[Rummad:Kentañ ministred Kembre]]
[[Rummad:Plaid Cymru]]</text>
      <sha1>j9tttpefv73ff1tm46uca0qsujk5e4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rhun ap iorwerth</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181178</id>
    <redirect title="Rhun ap Iorwerth" />
    <revision>
      <id>2200503</id>
      <timestamp>2026-09-22T09:57:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>Llydawr en deus kaset ar bajenn [[Rhun ap iorwerth]] da [[Rhun ap Iorwerth]]</comment>
      <origin>2200503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="8m8wvaaxkca35a9wa1ap4km3w596uft" xml:space="preserve">#ADKAS [[Rhun ap Iorwerth]]</text>
      <sha1>8m8wvaaxkca35a9wa1ap4km3w596uft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atef Najib</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181179</id>
    <revision>
      <id>2200509</id>
      <timestamp>2026-09-22T10:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;'''Atef Najib''' ([[arabeg]]: عاطف نجيب) ganet e 1960)&lt;ref&gt;Brudet ivez evel '''Atef Haj Najib''', hervez testennoù ofisiel e vez graet ivez ''Zaman al-Wasl'' eus outañ&lt;ref name=&quot;SyriaDirect&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Atef Najib, the man who fanned the flames of revolution in Daraa? |url=https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |date=31 January 2025 |access-date=2 June 2025 |last=Al Nofal |first=Walid |web...&quot;</comment>
      <origin>2200509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2681" sha1="qkutop24m0fueshzjmvg8ftn91un0hn" xml:space="preserve">'''Atef Najib''' ([[arabeg]]: عاطف نجيب) ganet e 1960)&lt;ref&gt;Brudet ivez evel '''Atef Haj Najib''', hervez testennoù ofisiel e vez graet ivez ''Zaman al-Wasl'' eus outañ&lt;ref name=&quot;SyriaDirect&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Atef Najib, the man who fanned the flames of revolution in Daraa? |url=https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |date=31 January 2025 |access-date=2 June 2025 |last=Al Nofal |first=Walid |website=[[Syria Direct]] |translator=Mateo Nelson |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131225422/https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; zo un ofiser surentez sirian ha penn [[Political Security Directorate|ar surentez politikel]] e [[Gouarnelezh Daraa]]. Kenderv d'ar prezidant sirian  [[Bashar al-Assad]], deuet e oa da vezañ gwallvrudet ha gwelet evel unan eus mammennoù [[Brezel diabarzh Siria]], pa oa bet e 2011 o skrapañ ha jahinañ 15 krennard o devoa skrivet luganioù enep Assad war mogerioù e [[Daraa]]. Dre e obererezhioù didruez e oa bet manifestadegoù peoc'hus gant annezidi al lec'h. Ar respont gant an nerzhioù surentez a oa bet da dennañ gant armoù war an dud ha kroget e oa an eneberezh armet goude-se. 

Goude [[kouezhadenn ren Assad]], e voe harzet gant [[Gouarnamant da c'hortoz sirian|nerzhioù surentez Siria]] war ar maezioù e [[Gouarnelezh Latakia|Latakia]] d'an 31 a viz Genver 2025. D'an 29 a viz Ebrel 2026, Najib a oa bet ar c'hentañ penn uhel eus an diktatouriezh Assad o vezañ barnet e [[Damask]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-29 |title=Syria trial seen as first step on long road for Assad's victims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn5pzw4gn1no |access-date=2026-06-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; He was subsequently sentenced to death on 11 August 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bashar al-Assad, Atef Najib sentenced to death in landmark Syria trial |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/11/bashar-al-assad-atef-najib-sentenced-to-death-in-landmark-syria-trial |access-date=2026-08-11 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Prosez ==
D'an 11 a viz Eost 2026, ul lez-varn sirian en doa kavet Najib kablus eus muntr ha jahinerez marvus prederiet, ha kondaonet e voe d'ar marv.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sana.sy/en/syria/2335651/ |title=Syrian court issues death sentences against Bashar al-Assad, former officials |publisher=SANA |date=11 August 2026 }}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Najib, Atef}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Torfedourien Siria]]
[[Rummad:Jeneraled Siria]]</text>
      <sha1>qkutop24m0fueshzjmvg8ftn91un0hn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200510</id>
      <parentid>2200509</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="haozmzgbeebwbul8sjnicn6jvhn3nlx" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Atef Najib''' ([[arabeg]]: عاطف نجيب) ganet e 1960)&lt;ref&gt;Brudet ivez evel '''Atef Haj Najib''', hervez testennoù ofisiel e vez graet ivez ''Zaman al-Wasl'' eus outañ&lt;ref name=&quot;SyriaDirect&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Atef Najib, the man who fanned the flames of revolution in Daraa? |url=https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |date=31 January 2025 |access-date=2 June 2025 |last=Al Nofal |first=Walid |website=[[Syria Direct]] |translator=Mateo Nelson |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131225422/https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; zo un ofiser surentez sirian ha penn [[Political Security Directorate|ar surentez politikel]] e [[Gouarnelezh Daraa]]. Kenderv d'ar prezidant sirian  [[Bashar al-Assad]], deuet e oa da vezañ gwallvrudet ha gwelet evel unan eus mammennoù [[Brezel diabarzh Siria]], pa oa bet e 2011 o skrapañ ha jahinañ 15 krennard o devoa skrivet luganioù enep Assad war mogerioù e [[Daraa]]. Dre e obererezhioù didruez e oa bet manifestadegoù peoc'hus gant annezidi al lec'h. Ar respont gant an nerzhioù surentez a oa bet da dennañ gant armoù war an dud ha kroget e oa an eneberezh armet goude-se. 

Goude [[kouezhadenn ren Assad]], e voe harzet gant [[Gouarnamant da c'hortoz sirian|nerzhioù surentez Siria]] war ar maezioù e [[Gouarnelezh Latakia|Latakia]] d'an 31 a viz Genver 2025. D'an 29 a viz Ebrel 2026, Najib a oa bet ar c'hentañ penn uhel eus an diktatouriezh Assad o vezañ barnet e [[Damask]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-29 |title=Syria trial seen as first step on long road for Assad's victims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn5pzw4gn1no |access-date=2026-06-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; He was subsequently sentenced to death on 11 August 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bashar al-Assad, Atef Najib sentenced to death in landmark Syria trial |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/11/bashar-al-assad-atef-najib-sentenced-to-death-in-landmark-syria-trial |access-date=2026-08-11 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Prosez ==
D'an 11 a viz Eost 2026, ul lez-varn sirian en doa kavet Najib kablus eus muntr ha jahinerez marvus prederiet, ha kondaonet e voe d'ar marv.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sana.sy/en/syria/2335651/ |title=Syrian court issues death sentences against Bashar al-Assad, former officials |publisher=SANA |date=11 August 2026 }}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Najib, Atef}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Torfedourien Siria]]
[[Rummad:Jeneraled Siria]]</text>
      <sha1>haozmzgbeebwbul8sjnicn6jvhn3nlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200513</id>
      <parentid>2200510</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:09:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="9elemfjq1i1qyf43uc1fjysv5p1eafb" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Atef Najib''' ([[arabeg]]: عاطف نجيب) ganet e 1960&lt;ref&gt;Brudet ivez evel '''Atef Haj Najib''', hervez testennoù ofisiel e vez graet ivez ''Zaman al-Wasl'' eus outañ&lt;ref name=&quot;SyriaDirect&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Atef Najib, the man who fanned the flames of revolution in Daraa? |url=https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |date=31 January 2025 |access-date=2 June 2025 |last=Al Nofal |first=Walid |website=[[Syria Direct]] |translator=Mateo Nelson |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131225422/https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; a oa un ofiser surentez sirian ha penn [[Surentez politikel gouarnelezh|ar surentez politikel]] e [[Gouarnelezh Daraa]]. Kenderv d'ar prezidant sirian  [[Bashar al-Assad]], deuet e oa da vezañ gwallvrudet ha gwelet evel unan eus mammennoù [[Brezel diabarzh Siria]], pa oa bet e 2011 o skrapañ ha jahinañ 15 krennard o devoa skrivet luganioù enep Assad war mogerioù e [[Daraa]]. Dre e obererezhioù didruez e oa bet manifestadegoù peoc'hus gant annezidi al lec'h. Ar respont gant an nerzhioù surentez a oa bet da dennañ gant armoù war an dud ha kroget e oa an eneberezh armet goude-se. 

Goude [[kouezhadenn ren Assad]], e voe harzet gant [[Gouarnamant da c'hortoz sirian|nerzhioù surentez Siria]] war ar maezioù e [[Gouarnelezh Latakia|Latakia]] d'an 31 a viz Genver 2025. D'an 29 a viz Ebrel 2026, Najib a oa bet ar c'hentañ penn uhel eus an diktatouriezh Assad o vezañ barnet e [[Damask]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-29 |title=Syria trial seen as first step on long road for Assad's victims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn5pzw4gn1no |access-date=2026-06-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; He was subsequently sentenced to death on 11 August 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bashar al-Assad, Atef Najib sentenced to death in landmark Syria trial |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/11/bashar-al-assad-atef-najib-sentenced-to-death-in-landmark-syria-trial |access-date=2026-08-11 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Prosez ==
D'an 11 a viz Eost 2026, ul lez-varn sirian en doa kavet Najib kablus eus muntr ha jahinerez marvus prederiet, ha kondaonet e voe d'ar marv.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sana.sy/en/syria/2335651/ |title=Syrian court issues death sentences against Bashar al-Assad, former officials |publisher=SANA |date=11 August 2026 }}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Najib, Atef}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Torfedourien Siria]]
[[Rummad:Jeneraled Siria]]</text>
      <sha1>9elemfjq1i1qyf43uc1fjysv5p1eafb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200514</id>
      <parentid>2200513</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2687" sha1="a08ljcyctyqu79zrp6ulnjbnhmn6ywy" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Atef Najib''' ([[arabeg]]: عاطف نجيب) ganet e 1960&lt;ref&gt;Brudet ivez evel '''Atef Haj Najib''', hervez testennoù ofisiel e vez graet ivez ''Zaman al-Wasl'' eus outañ&lt;ref name=&quot;SyriaDirect&quot;&gt;{{Cite web |title=Who is Atef Najib, the man who fanned the flames of revolution in Daraa? |url=https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |date=31 January 2025 |access-date=2 June 2025 |last=Al Nofal |first=Walid |website=[[Syria Direct]] |translator=Mateo Nelson |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131225422/https://syriadirect.org/who-is-atef-najib-the-man-who-fanned-the-flames-of-revolution-in-daraa/ |archive-date=31 January 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; a oa un ofiser surentez sirian ha penn [[Surentez politikel gouarnelezh|ar surentez politikel]] e [[Gouarnelezh Daraa]]. Kenderv d'ar prezidant sirian  [[Bashar al-Assad]], deuet e oa da vezañ gwallvrudet ha gwelet evel unan eus mammennoù [[Brezel diabarzh Siria]], pa oa bet e 2011 o skrapañ ha jahinañ 15 krennard o devoa skrivet luganioù enep Assad war mogerioù e [[Daraa]]. Dre e obererezhioù didruez e oa bet manifestadegoù peoc'hus gant annezidi al lec'h. Ar respont gant an nerzhioù surentez a oa bet da dennañ gant armoù war an dud ha kroget e oa an eneberezh armet goude-se. 

Goude [[kouezhadenn ren Assad]], e voe harzet gant [[Gouarnamant da c'hortoz sirian|nerzhioù surentez Siria]] war ar maezioù e [[Gouarnelezh Latakia|Latakia]] d'an 31 a viz Genver 2025. D'an 29 a viz Ebrel 2026, Najib a oa bet ar c'hentañ penn uhel eus an diktatouriezh Assad o vezañ barnet e [[Damask]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-29 |title=Syria trial seen as first step on long road for Assad's victims |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cn5pzw4gn1no |access-date=2026-06-07 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt; Kondaonet e voe d'ar marv d'an 11 a viz Eost 2026.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bashar al-Assad, Atef Najib sentenced to death in landmark Syria trial |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/8/11/bashar-al-assad-atef-najib-sentenced-to-death-in-landmark-syria-trial |access-date=2026-08-11 |website=Al Jazeera |language=en}}&lt;/ref&gt;
== Prosez ==
D'an 11 a viz Eost 2026, ul lez-varn sirian en doa kavet Najib kablus eus muntr ha jahinerez marvus prederiet, ha kondaonet e voe d'ar marv.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://sana.sy/en/syria/2335651/ |title=Syrian court issues death sentences against Bashar al-Assad, former officials |publisher=SANA |date=11 August 2026 }}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Najib, Atef}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Torfedourien Siria]]
[[Rummad:Jeneraled Siria]]</text>
      <sha1>a08ljcyctyqu79zrp6ulnjbnhmn6ywy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis Dominique Cartouche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181180</id>
    <revision>
      <id>2200519</id>
      <timestamp>2026-09-22T10:27:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} '''Louis Dominique Garthausen''', lesanvet '''Cartouche''' (anvet ivez '''Bourguignon''', '''Petit''' pe '''Lamarre'''&lt;ref&gt;Cartouche est fréquemment appelé « Louis Dominique Bourguignon » ; or ce nom de « Bourguignon » fait référence au pseudonyme utilisé par Cartouche en 1721, année de son arrestation. Il avait alors usurpé l'identité d'un certain Jean Bourguignon, lors d'une escapade en Lorraine avec son complice, Gruthus du Châtelet, surnom...&quot;</comment>
      <origin>2200519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="m60avc1id59gylr3yxl3kd2kr5us6uh" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Louis Dominique Garthausen''', lesanvet '''Cartouche''' (anvet ivez '''Bourguignon''', '''Petit''' pe '''Lamarre'''&lt;ref&gt;Cartouche est fréquemment appelé « Louis Dominique Bourguignon » ; or ce nom de « Bourguignon » fait référence au pseudonyme utilisé par Cartouche en 1721, année de son arrestation. Il avait alors usurpé l'identité d'un certain Jean Bourguignon, lors d'une escapade en Lorraine avec son complice, Gruthus du Châtelet, surnommé, quant à lui, « le Lorrain ». Son véritable patronyme est « Garthausen », du nom de son père, ancien mercenaire allemand installé à Paris. La francisation du nom produit ensuite les formes ''Gartouse'', ''Gartouche'' puis ''Cartouche''.&lt;/ref&gt;), ganet e 1693 ha lakaet d'ar marv [[brevet ouzh ar rod]] d'an 28 a viz Du 1721, a oa [[Brigandage|brigant]] ha penn torfedour bet oberiant dreist-holl e [[Pariz]], e-kerzh [[Rejañs (1715-1723)|rejañs Philippe d'Orléans]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Cartouche, Louis Dominique}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1693]]
[[Rummad:Tud eus Pariz]]
[[Rumamd:Torfedourien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Tud brevet ouzh ar rod]]</text>
      <sha1>m60avc1id59gylr3yxl3kd2kr5us6uh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200520</id>
      <parentid>2200519</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="a2kudfa8dm5ugw8oy6crqm8869n7lga" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Louis Dominique Garthausen''', lesanvet '''Cartouche''' (anvet ivez '''Bourguignon''', '''Petit''' pe '''Lamarre'''&lt;ref&gt;Cartouche est fréquemment appelé « Louis Dominique Bourguignon » ; or ce nom de « Bourguignon » fait référence au pseudonyme utilisé par Cartouche en 1721, année de son arrestation. Il avait alors usurpé l'identité d'un certain Jean Bourguignon, lors d'une escapade en Lorraine avec son complice, Gruthus du Châtelet, surnommé, quant à lui, « le Lorrain ». Son véritable patronyme est « Garthausen », du nom de son père, ancien mercenaire allemand installé à Paris. La francisation du nom produit ensuite les formes ''Gartouse'', ''Gartouche'' puis ''Cartouche''.&lt;/ref&gt;), ganet e 1693 ha lakaet d'ar marv [[brevet ouzh ar rod]] d'an 28 a viz Du 1721, a oa [[Brigandage|brigant]] ha penn torfedour bet oberiant dreist-holl e [[Pariz]], e-kerzh [[Rejañs (1715-1723)|rejañs Philippe d'Orléans]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Cartouche, Louis Dominique}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1693]]
[[Rummad:Tud eus Pariz]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Tud brevet ouzh ar rod]]</text>
      <sha1>a2kudfa8dm5ugw8oy6crqm8869n7lga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Étienne-Benjamin Deschauffours</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181181</id>
    <revision>
      <id>2200522</id>
      <timestamp>2026-09-22T10:44:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;'''Étienne-Benjamin Deschauffours''', ganet e Viviers e-tro 1690 ha marvet e Pariz d'ar [[24 a viz Mae]] [[1726]], a oa un torfedour pedofil gall. Konaonet e oa bet da vezañ [[Keuneudeg|devet bev]] evit « [[sodomiezh]] »&lt;ref&gt;{{Gallica|id=btv1b8600477g |t=Jugement à mort rendu par Monsieur Herault, lieutenant général de police de la ville, prevosté et vicomté de Paris… (1726, 2 p.)}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Ouvrage |titre=Collection des lois, ordonnances et règl...&quot;</comment>
      <origin>2200522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="7s1t3mgu7bx80eh66s8hfvgf0anj48o" xml:space="preserve">'''Étienne-Benjamin Deschauffours''', ganet e Viviers e-tro 1690 ha marvet e Pariz d'ar [[24 a viz Mae]] [[1726]], a oa un torfedour pedofil gall. Konaonet e oa bet da vezañ [[Keuneudeg|devet bev]] evit « [[sodomiezh]] »&lt;ref&gt;{{Gallica|id=btv1b8600477g |t=Jugement à mort rendu par Monsieur Herault, lieutenant général de police de la ville, prevosté et vicomté de Paris… (1726, 2 p.)}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Ouvrage |titre=Collection des lois, ordonnances et règlements de police depuis le {{s-|13}} jusqu'à l'année 1818 |volume=3 |titre volume=1719-1730 |éditeur=Lottin |année=1818 |passage=377 |lire en ligne={{Google Livres |id=POhIAAAAcAAJ |page=377 |surligne=Benjamin Deschauffours}}}}.&lt;/ref&gt;.
== Torfedoù, harzadenn ha prosez ==
Benjamin Deschauffours a oa bet ganet e [[Viviers (Ardèche)|Viviers]], mab da Abraham Deschauffours ha Judith d'Artillac. E-kerzh e harzadenn e miz Gouhere 1725, en doa embannet e oa oadet a « war-dro 36 vloaz » : ganet e vije neuze e-tro 1690.

Ouzhpenn d'an torfed a sodomiezh ha « pec'hedoù a-enep d'an natur », e oa tamallet dezhañ da vezañ bet skrapet paotred yaouank, ha gwerzhet anezho da dud binvidik ha galloudus ha lazhet unan anezho da nebeutañ.

Harzet miz Gouhere 1725, toullbac'het eo er [[Bastille]]. Dre ar prosez e oa bet goulennataet kalz tud. Ar pennadurezhioù o devoa klasket da sioulaat an trouz tro-dro d'an afer rak e-touez an 200 den a oa pratik da Deschauffours e vez kavet tud brudet-mat evel Eskob [[Laon]] hag ur c'hont, marc'heg [[ordre du Saint-Esprit|Urzh ar Spered Santel]]. Met dre ar skouer-se al letanant-jeneral eus polis Pariz en doa c'hoant da saouzaniñ an dud uhel na c'helle ket furchal eñ.

D'ar gwener 24 a viz Mae 1726, Deschauffours a oa bet kondaonet da vezañ devet bev er [[place de l'Hôtel-de-Ville - Esplanade de la Libération|place de Grève]]. Lakaet e voe d'ar marv memes devezh, da eizh eur noz. Strisaet eo a-raok bezañ devet, hervez ar gwir a oa bet er ''[[retentum]]'' e-kerzh ar prosez. Hervez un test gwelet evel sirius e vije bet o fiñval memestra pa oa bet an tan o tizhout anezhañ.
{{DEFAULTSORT:Deschauffours, Etienne-Benjamin}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1690]]
[[Rummad:Marvioù 1726]]
[[Rummad:Pedofiled]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>7s1t3mgu7bx80eh66s8hfvgf0anj48o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200523</id>
      <parentid>2200522</parentid>
      <timestamp>2026-09-22T10:45:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="gwe8cptnf89irj0pnf6gmm4khyjdvuu" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Étienne-Benjamin Deschauffours''', ganet e Viviers e-tro 1690 ha marvet e Pariz d'ar [[24 a viz Mae]] [[1726]], a oa un torfedour pedofil gall. Konaonet e oa bet da vezañ [[Keuneudeg|devet bev]] evit « [[sodomiezh]] »&lt;ref&gt;{{Gallica|id=btv1b8600477g |t=Jugement à mort rendu par Monsieur Herault, lieutenant général de police de la ville, prevosté et vicomté de Paris… (1726, 2 p.)}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Ouvrage |titre=Collection des lois, ordonnances et règlements de police depuis le {{s-|13}} jusqu'à l'année 1818 |volume=3 |titre volume=1719-1730 |éditeur=Lottin |année=1818 |passage=377 |lire en ligne={{Google Livres |id=POhIAAAAcAAJ |page=377 |surligne=Benjamin Deschauffours}}}}.&lt;/ref&gt;.
== Torfedoù, harzadenn ha prosez ==
Benjamin Deschauffours a oa bet ganet e [[Viviers (Ardèche)|Viviers]], mab da Abraham Deschauffours ha Judith d'Artillac. E-kerzh e harzadenn e miz Gouhere 1725, en doa embannet e oa oadet a « war-dro 36 vloaz » : ganet e vije neuze e-tro 1690.

Ouzhpenn d'an torfed a sodomiezh ha « pec'hedoù a-enep d'an natur », e oa tamallet dezhañ da vezañ bet skrapet paotred yaouank, ha gwerzhet anezho da dud binvidik ha galloudus ha lazhet unan anezho da nebeutañ.

Harzet miz Gouhere 1725, toullbac'het eo er [[Bastille]]. Dre ar prosez e oa bet goulennataet kalz tud. Ar pennadurezhioù o devoa klasket da sioulaat an trouz tro-dro d'an afer rak e-touez an 200 den a oa pratik da Deschauffours e vez kavet tud brudet-mat evel Eskob [[Laon]] hag ur c'hont, marc'heg [[ordre du Saint-Esprit|Urzh ar Spered Santel]]. Met dre ar skouer-se al letanant-jeneral eus polis Pariz en doa c'hoant da saouzaniñ an dud uhel na c'helle ket furchal eñ.

D'ar gwener 24 a viz Mae 1726, Deschauffours a oa bet kondaonet da vezañ devet bev er [[place de l'Hôtel-de-Ville - Esplanade de la Libération|place de Grève]]. Lakaet e voe d'ar marv memes devezh, da eizh eur noz. Strisaet eo a-raok bezañ devet, hervez ar gwir a oa bet er ''[[retentum]]'' e-kerzh ar prosez. Hervez un test gwelet evel sirius e vije bet o fiñval memestra pa oa bet an tan o tizhout anezhañ.
{{DEFAULTSORT:Deschauffours, Etienne-Benjamin}}
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1690]]
[[Rummad:Marvioù 1726]]
[[Rummad:Pedofiled]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>gwe8cptnf89irj0pnf6gmm4khyjdvuu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>