Wikipedia:Porched ar porchedoù

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.21</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Wikipedia:Porched ar porchedoù</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2427</id>
    <revision>
      <id>2200771</id>
      <parentid>2187963</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:28:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51765-85</username>
        <id>94241</id>
      </contributor>
      <origin>2200771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3330" sha1="s6e0ttw9asdiefz3xl8ytipq4jpuvyg" xml:space="preserve">{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; cellSpacing=&quot;10px&quot; style=&quot;border:8px groove Thistle; border-radius:1em; background-color: #FFF3A9;&quot;
|-
| colspan=2 | {{Degemer porched ar porchedoù}}
|-
|
==Ar broioù==
&lt;div style=&quot;background-color:#fff3a9;&quot;&gt;
{| align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;10px&quot;
|- valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Germany.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Alamagn|Alamagn]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Austria.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Aostria|Aostria]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Gwenn ha du.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Breizh|Breizh]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of France.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Bro-C'hall|Bro-C'hall]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of the Netherlands.svg|45px|border]] &lt;br /&gt;'''[[Porched:Izelvroioù|An Izelvroioù]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Japan.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Japan|Japan]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of the People's Republic of China.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Ar bed sinaat|Sina]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of USA.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Stadoù-Unanet Amerika|SUA]]''' ||
|-
|}
&lt;/div&gt;

==An Istor==
&lt;div&gt;
* &lt;big&gt;'''Ar porched pennañ :''' [[Restr:Museum btn.png|45px]] '''[[Porched:Istor|An Istor]]'''&lt;/big&gt;
{|
|- valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Helmed Hoplite Sparta.JPG|45px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Restr:Pantheon rome 2005may.jpg|90px]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Bedoù henc'hresian hag henroman|Ar bed henc'hresian ha henroman]]''' || || || ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Tutanchamun Maske Transparent.png|60px]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Egiptopedia|Egiptopedia]]''' || || || ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:War flag of the Imperial Japanese Army.svg|90px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Impalaeriezh Japan|Impaleriezh Japan]]'''
|-
|}
&lt;/div&gt;
==A bep seurt==
&lt;div&gt;
{|
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:M1911a1.jpg|45px]] '''[[Porched:Armoù-tan| An armoù-tan]]'''
| [[Restr:Socrates blue version2.png|45px]] '''[[Porched:Prederouriezh| Ar brederouriezh]]'''
| [[Restr:Stamp Breizh.gif|45px]] '''[[Porched:Timbrouriezh|An dimbrawouriezh]]'''
| [[Restr:P vip.svg|45px]] '''[[Porched:Tud|An dud]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:Albert Einstein Head.jpg|45px]] '''[[Porched:Fizik|Ar fizik]]'''
| [[Restr:ClarkJim-Lotus19620805.jpg|45px]] '''[[Porched:Formulenn 1|Ar Formulenn 1]]'''
| [[Restr:European honey bee extracts nectar.jpg|45px]] '''[[Porched:Gwenanerezh|Ar gwenanerezh]]'''
| [[Restr:Réseau Breton E.416 - Gare de Rosporden.jpg|45px]] '''[[Porched:Hentoù-houarn Breizh|Hentoù-houarn Breizh]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:Murakami Haruki (2009).jpg|45px]] '''[[Porched:Lennegezh| Al lennegezh]]'''
| [[Restr:Youenn-Olier-yaouank.jpg|45px]] '''[[Porched:Lennegezh vrezhonek|Al lennegezh vrezhonek]]'''
| [[Restr:Great Wave off Kanagawa restored.jpg|45px]] '''[[Porched:Ar mor|Ar mor]]'''
| [[Restr:Twemoji12_1f308.svg|45px]] '''[[Porched:Revelezh|Ar revelezh denel hag LGBT]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:SCOport-fr-language.png|45px]] '''[[Porched:Babel|Ar yezhoù hag ar skriturioù]]'''
| [[Restr:Treuzdougerezh.png|45px]] '''[[Porched:Treuzdougerezh|An treuzdougerezh]]'''
| [[Restr:Tellissaare.JPG|45px]] '''[[Porched:Boued ha Keginerezh|Ar boued hag ar c'heginerezh]]'''
|}
&lt;/div&gt;
&lt;HR&gt;
&lt;br /&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù]]</text>
      <sha1>s6e0ttw9asdiefz3xl8ytipq4jpuvyg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200774</id>
      <parentid>2200771</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2200771|2200771]] a-berzh [[Special:Contributions/~2026-51765-85|~2026-51765-85]] ([[User talk:~2026-51765-85|kaozeal]])</comment>
      <origin>2200774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="ce7i3bwmksx3zambi23vyzfz46cmbk5" xml:space="preserve">{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; cellSpacing=&quot;10px&quot; style=&quot;border:8px groove Thistle; border-radius:1em; background-color: #FFF3A9;&quot;
|-
| colspan=2 | {{Degemer porched ar porchedoù}}
|-
|
==Ar broioù==
&lt;div style=&quot;background-color:#fff3a9;&quot;&gt;
{| align=&quot;center&quot; cellspacing=&quot;10px&quot;
|- valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Germany.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Alamagn|Alamagn]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Austria.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Aostria|Aostria]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Gwenn ha du.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Breizh|Breizh]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of France.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Bro-C'hall|Bro-C'hall]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Egypt.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Egipt|Egipt]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of the Netherlands.svg|45px|border]] &lt;br /&gt;'''[[Porched:Izelvroioù|An Izelvroioù]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of Japan.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Japan|Japan]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of the People's Republic of China.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Ar bed sinaat|Sina]]''' ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Flag of USA.svg|45px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Stadoù-Unanet Amerika|SUA]]''' ||
|-
|}
&lt;/div&gt;

==An Istor==
&lt;div&gt;
* &lt;big&gt;'''Ar porched pennañ :''' [[Restr:Museum btn.png|45px]] '''[[Porched:Istor|An Istor]]'''&lt;/big&gt;
{|
|- valign=&quot;bottom&quot;
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Helmed Hoplite Sparta.JPG|45px]]&amp;nbsp;&amp;nbsp;[[Restr:Pantheon rome 2005may.jpg|90px]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Bedoù henc'hresian hag henroman|Ar bed henc'hresian ha henroman]]''' || || || ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:Tutanchamun Maske Transparent.png|60px]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Egiptopedia|Egiptopedia]]''' || || || ||
| align=&quot;center&quot; | [[Restr:War flag of the Imperial Japanese Army.svg|90px|border]]&lt;br /&gt;'''[[Porched:Impalaeriezh Japan|Impaleriezh Japan]]'''
|-
|}
&lt;/div&gt;
==A bep seurt==
&lt;div&gt;
{|
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:M1911a1.jpg|45px]] '''[[Porched:Armoù-tan| An armoù-tan]]'''
| [[Restr:Socrates blue version2.png|45px]] '''[[Porched:Prederouriezh| Ar brederouriezh]]'''
| [[Restr:Stamp Breizh.gif|45px]] '''[[Porched:Timbrouriezh|An dimbrawouriezh]]'''
| [[Restr:P vip.svg|45px]] '''[[Porched:Tud|An dud]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:Albert Einstein Head.jpg|45px]] '''[[Porched:Fizik|Ar fizik]]'''
| [[Restr:ClarkJim-Lotus19620805.jpg|45px]] '''[[Porched:Formulenn 1|Ar Formulenn 1]]'''
| [[Restr:European honey bee extracts nectar.jpg|45px]] '''[[Porched:Gwenanerezh|Ar gwenanerezh]]'''
| [[Restr:Réseau Breton E.416 - Gare de Rosporden.jpg|45px]] '''[[Porched:Hentoù-houarn Breizh|Hentoù-houarn Breizh]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:Murakami Haruki (2009).jpg|45px]] '''[[Porched:Lennegezh| Al lennegezh]]'''
| [[Restr:Youenn-Olier-yaouank.jpg|45px]] '''[[Porched:Lennegezh vrezhonek|Al lennegezh vrezhonek]]'''
| [[Restr:Great Wave off Kanagawa restored.jpg|45px]] '''[[Porched:Ar mor|Ar mor]]'''
| [[Restr:Twemoji12_1f308.svg|45px]] '''[[Porched:Revelezh|Ar revelezh denel hag LGBT]]'''
|- valign=&quot;middle&quot;
| [[Restr:SCOport-fr-language.png|45px]] '''[[Porched:Babel|Ar yezhoù hag ar skriturioù]]'''
| [[Restr:Treuzdougerezh.png|45px]] '''[[Porched:Treuzdougerezh|An treuzdougerezh]]'''
| [[Restr:Tellissaare.JPG|45px]] '''[[Porched:Boued ha Keginerezh|Ar boued hag ar c'heginerezh]]'''
|}
&lt;/div&gt;
&lt;HR&gt;
&lt;br /&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù]]</text>
      <sha1>ce7i3bwmksx3zambi23vyzfz46cmbk5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ergerzh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3050</id>
    <revision>
      <id>2200746</id>
      <parentid>2017306</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7813" sha1="awa98u6840xv6jcy8nrv3nvdqnqzvf0" xml:space="preserve">[[Image:Kazimierz Nowak in jungle 2.jpg|300px|thumb|An ergerzher [[Kazimierz Nowak]] en [[Afrika]]]]

An '''ergerzh''' eo an obererezh klask pe beajiñ en un tachad dianav pe diaes da dizhout (war an douar, er mor, pe en egor) a-benn dizoleiñ titouroù, danvezioù pe madoù. Gallout a ra cheñch ar sell diwar-benn an ergerzh hervez an dud zo kaoz anezhe. Daoust ha gwelet e oa [[Kristol Goulm]] evel un ergerzher gant annezidi [[Suamerika|Amerika ar Su]]? Ha daoust ha graet e veze ergerzherien eus ar c'hentañ Afrikaned, Arabed pe Indianed a erruas en Europa gant hec'h annezidi? &lt;/br&gt;
En istor an denelezh ez eus bet hevelep ergerzhadegoù pe ergerzhadennoù abaoe an deroù hag en holl sevenadurioù. Peurliesañ e vez anv dreist-holl eus an ergerzhadegoù renet gant Europaiz e prantad an [[Dizoloadennoù bras]], eus ar {{XVIvet}} betek ar {{XVIIvet}} kantved, hag a lakaas Europa da anavout ar peurrest eus ar bed, hag eus an [[ergerzhadegoù bras]] evit ergerzh skiantel ar bed. Kavout a reer ergerzherien e sevenadurioù hag e mareoù all avat.

Implijet e vez ivez ar ger ergerzh evit komz eus argadegoù kaset da benn a-enep pobloù pe strolladoù, pe broioù all hag a denn kentoc'h d'ar brezel, d'ar preizherezh, pe d'ur gest, evit d'an dizoloadennoù. Gallout a reer menegiñ e-touez an ergerzhadegoù anavezetañ c'hoarvezet en Henamzer : Ergerzhadeg an [[Argonaoted]] er [[Mojennoù Hellaz|vitologiezh c'hresian]], Ergerzhadeg [[Aleksandr Veur]] en Henamzer, pe ergerzhadeg [[Mao]] en {{XXvet}} kantved. Anv a vo amañ da-heul eus an ergerzh er c'hentañ ster.

==Sell berr war an ergerzhadegoù==
Sellet ouzh [[roll ergerzherien|roll an ergerzherien]]&lt;br&gt;

Setu amañ un nebeud ergerzherien eus ar bed a-bezh

=== Etre 1550 ha 300 a-raok J.-K. ===
*Ar [[Fenikianed]] (Etre 1550 ha 300 a-raok J.-K.), a rae koñvers er [[Mor Kreizdouar]] hag en [[Azia-Vihanañ]], ha kalz eus o hentoù zo dianav c'hoazh hiziv an deiz. Sevel a rejont [[Kartada]] e norzh Afrika ha renerien ar geoded-se a gasas bigi en-dro da Afrika a-hervez. Bet e vijent bet betek [[Preden]] marteze zoken abalamour da gaout [[staen]]. Skiantourien a zo a soñj e vijent bet en Amerika ar Su zoken met n'eo ket prouet. 

=== IV{{re}} kantved kent J.-K.=== 
*[[Piteas|Piteas]] (380 – war-dro 310 kent J.-K.) a oa un ergerzher gresian a oa ar c'hentañ a verdeas en-dro da Enez-Preden ha da ergerzhet aodoù [[Germania]]. Tizhout a reas ur vro anvet Thule, an [[inizi Shetland]] pe [[Island]] war a soñjer.

===  III{{-de}} kantved kent J.-K. === 
*Xu Fu (ganet e 255 kent J.-K.) a oa ur sorser eus Sina a reas div veaj e morioù ar reter e 219 kent J.-K. hag e 210 kent J.-K. 
===  Eil kantved kent J.-K. === 
*Zhang Qian a oa ur c'hannad eus Impalaeriezh [[Sina]] kaset da [[kreizazia|Greizazia]] hag a sikouras sevel [[Hent ar seiz]]. 
===  {{Vvet}} kantved === 
*[[Brendan ar merdeer]] (war-dro 484 – 577) a oa ur manac'h eus [[Iwerzhon]] en dije dizoloet Island hag Amerika er {{Vvet}} kantved. 
===  {{VIIIvet}} kantved  === 
*[[Dicuil|Dicuil]] a oa ur manac'h hag un douaroniour eus Iwerzhon en deus savet &quot;De mensura Orbis terrae&quot;. 
* Ar venec'h a orin eus IWerzhon a oa o vevañ en Island en {{VIIIvet}} kantved, a-raok ar [[Vikinged]]. 
===  {{Xvet}} kantved === 
*Ahmad ibn Fadlan a oa un ergerzher a orin eus ar vro zo anvet [[Irak]] hiziv. 
* [[Erik ar Ruz|Erik ruz]] (950–1003) a oa un ergerzher viking eus [[Norvegia]]. Goude bezañ bet harluet eus Island, ez eas da vevañ d'ar [[Greunland]]. 
* [[Leif Ericson]] (980–1020) a oa un ergerzher viking eus Island. Krediñ a reer e vefe ar c'hentañ den eus Europa a zouaras e Norzhamerika.

===  {{XIIIvet}} kantved === 
* [[Marco Polo]] a oa un ergerzher eus [[Venezia]] a dreuzas Azia betek [[Sina|impalaeriezh Sina]]. 
===  {{XIVvet}} kantved === 
* [[Zheng He]] (1371–1433) a oa un amiral hag un ergerzher a reas seizh beaj, da [[Arabia]], [[India]], [[Indonezia]], [[Tailand]] ha [[Kenya]].&lt;br&gt;

===  An dizoloadennoù bras === 
[[restr:CantinoPlanisphere.png|thumb|right|400px|Planisferenn Cantino, savet e 1502, eo taolennadur koshañ beajoù [[Kristol Goulm]] en inizi Amerika, eus [[Gaspar Corte-Real]] betek an [[Douar-Nevez]], eus [[Pedro Álvares Cabral]] e [[Brazil]] hag eus [[Vasco da Gama]] en [[India]].]]

Eus ar XVvet kantved betek an [[XVIIIvet kantved]] e voe amzer an &quot;[[dizoloadennoù bras]]&quot;. Mont a reas [[Italia]]ned, [[Portugal]]ed, Gallaoued ha [[Spagn]]oled kaset gant ar Stadoù bras da zizoleiñ peurrest ar bed, Azia ar Gevred koulz hag Amerika (dizoloet gant [[Kristol Goulm]] da skouer). Savet e oa evel se darempredoù war-eeun gant Afrika, Azia, Okeania hag Amerika. Ur Breizhad eus [[Sant-Maloù]], [[Jakez Karter]] a voe unan eus an ergerzherien kaset gant [[Frañsez Iañ a Vro-C'hall|Fransez Iañ]] da welet ma c'hallje dizoleiñ un hent trema Azia pe pinvidigezhioù hag a zizoloas [[Kebeg]].&lt;br&gt;

=== An ergerzhadegoù goude amzer an dizoloadennoù bras ===

Kenderc'hel a reas an ergerzhadegoù renet gant an Europeaned goude an Dizoloadennoù bras. E deroù an {{XVIIIvet}} kantved e oa savet mat a-walc'h al listri hag ar verdeerien a oa barrek a-walc'h da vont da forzh peseurt lec'h war ar blanedenn war vor. 
[[Bro-Saoz]] ha [[Bro-C'hall]] a gasas moraerien, evel [[James Cook]], [[Henry Hudson]], [[Yves de Kerguélen]], [[Louis de Saint-Allouarn]] ha [[Jean-François de La Pérouse]] da verdeiñ war an holl vorioù.
Moraerien eus an [[Izelvroioù]] evel [[Willem Jansz]] hag [[Abel Tasman]] a ergerzhas aodoù Aostralia. 
Ergerzhadegoù renet gant Spagnoled ha loc'het diouzh ar [[Perou]] a ergerzhas Kreisteiz ar [[Meurvor Habask]] hag a zizoloas enezegoù evel ar [[Vanuatu]] hag an [[Inizi Pitcairn]]. Luis Vaez de Torres a savas kartennoù eus aodoù [[Ginea Nevez]] ha re eus an [[inizi Salomon]], hag a zizoloas ar [[strizh-mor]] a zoug e anv. Savet e oa kartennoù eus aodoù kornôg ha norzh Aostralia, met ret e voe gortoz ar c'hantved goude da sevel hini ar reter. En {{XVIIIvet}} kantved [[James Cook]] a savas kartennoù eus ar pep brasañ eus [[Polinezia]] hag a veajas betek [[Alaska]]. 
E diwezh an {{XVIIIvet}} kantved e oa ergerzhet ar Meurvor Habask a-nevez, gant ergerzhadegoù spagnol betek norzh Kanada hag Alaska, hag Europaiz an Norzh a ergerzhas toleadoù dianav en aod kornôg Norzhamerika.

Tizhet e oa kreiz Amerika e-kreiz ar {{XVIvet}} kantved, daoust ma chomas tachadoù dianav betek an {{XVIIIvet}} hag an {{XIXvet}} kantved. Diabarzh Aostralia hag Afrika avat ne oant ket ergerzhet gant Europaiz kent kreiz pe diwezh an {{XIXvet}} pe deroù an {{XXvet}} kantved. Dleet eo d'an dister ma oa ar c'henwerzh a c'halled ober eno ha da gudennoù bras abalamour da gleñvedoù trovanel pegus. 

En {{XIXvet}} kantved a talc'has an ergerzherien da veajiñ e-kreiz ar [[kevandir|c'hevandirioù]] (en Afrika dreist-holl). En {{XXvet}} kantved e voe tizhet ar [[penn-ahel|pennoù-ahel]] ([[Roald Amundsen]], Robert Peary), kreiz Azia ([[Sven Heding]]) hag an egor adalek [[1961]] goude an nijadenn gentañ er spas graet gant ar [[Rusia]]n [[Youri Gagarin]] en anv an [[URSS]].

==Ergerzhioù a bep seurt ==
* [[Ergerzh ar gouelec'hioù]]
* [[Ergerzh ar pennoù-ahel]]
* [[Ergerzh ar spas]]
* [[Ergerzh ar morioù]]
* [[Roll ergerzherien]]

==Liammoù diavaez==
{{Wikeriadur}}
* [https://web.archive.org/web/20071221024705/http://www.nationalgeographic.com/field/explorers ''National Geographic'' Explorer Program]
* [http://www.oceanexplorer.noaa.gov NOAA Ocean Explorer] - pourchas a ra titouroù diwar-benn raktresoù ergerzhadennoù skiantel ha skoliañ hag obererezh eus an NOAA er morioù
* [https://web.archive.org/web/20180830120838/http://explore.noaa.gov/ NOAA Office of Ocean Exploration and Research] - Ofis ergerzherezh ar morioù hag enklask


[[Rummad:Ergerzherezh]]</text>
      <sha1>awa98u6840xv6jcy8nrv3nvdqnqzvf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liger-Atlantel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5232</id>
    <revision>
      <id>2200668</id>
      <parentid>2178071</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:34:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51372-15</username>
        <id>94222</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2200668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5863" sha1="tst8dgwu7dh2o45cw2xe37ulhctetbf" xml:space="preserve">{{Infobox Departamant gall
 | anv               = 
 | anvYezh           = ''Leire-de-Bertègn''
 | Yezh              = gallaouek
 | anvOfisiel        = ''Loire-Atlantique''
 | skeudenn          = Loire-Atlantique-Position.svg
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason département fr Loire-Atlantique.svg
 | logo              = Flag of the Department of Loire-Atlantique.svg
 | bro               = {{Breizh}}
 | rannvro           = {{Broioù-al-Liger}}
 | prefeti           = [[Naoned]]
 | isprefetioù       = [[Kastell-Briant]]&lt;br&gt;[[Sant-Nazer]]
 | prezidant         = [[Michel Ménard]] ([[Strollad Sokialour Gall|PS]])
 | prefed            = Fabrice Rigoulet-Roze 
 | ebbsa             = 44
 | kod2              = FR-44
 | kod3              = FR511
 | anvAnnezidi       = 
 | hedred            = 1/40/W
 | ledred            = 47/20/N
 | gorread           = 6809
 | arondisamant      = [[:Rummad:Arondisamantoù Liger-Atlantel|3]]
 | pastell-vro       = 10
 | kanton            = [[Roll kantonioù Liger-Atlantel|31]]
 | etrekumuniezh     = 17
 | kumun             = [[Roll kumunioù Liger-Atlantel|207]]
}}
Al '''Liger-Atlantel''' (distaget: {{IPA|[ˈliːɡɛraˈtlãntɛl]}}), ''Loire-Atlantique'' e galleg hag ent-ofisiel (distaget: {{IPA|[lwa.ʁat.lɑ̃.tik]}}), zo unan eus ar pemp [[departamant gall|departamant]] a oa bet savet e [[Breizh]] da heul ar [[Dispac'h gall|Reveulzi c'hall]]. E gevred ar vro emañ, [[Naoned]] eo ar pennlec'h anezhañ, hag ar 44 an niverenn roet dezhañ. Abaoe ma'z eo savet ar [[rannvro c'hall|rannvroioù gall]] eo bet lakaet e [[Rannvro c'hall|Rannvro velestradurel]] [[Broioù-al-Liger]] ha neket e [[Rannvro Breizh|hini Breizh]]. 1 301 325 a annezidi a zo ennañ hervez sifroù an [[EBSSA]] e [[2011]]. 12&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; [[departamant gall|departamant]] Frañs eo e-keñver ar boblañs dre se.

==Douaroniezh==
[[Restr:Carteroute44.jpg|thumb|kleiz|250px|Kartenn Liger-Atlantel]]

=== Koadeier ===
[[Koad Ankiniz]], [[Koad Domnaiche]], [[Koad ar C'havr]], [[Koad La Groulais]], [[Koad Juzet]], [[Koad Keller]], [[Koad Machikoul]], [[Koad Merzhelieg]], [[Ar C'hoad Pavez]], [[Koad Princé]], [[Koad Sant-Marzh-an-Olivenn]], [[Koad Saverieg]], [[Koad Tilheg]], [[Koad Tolvez]], [[Koad Vioreau]], [[Koad Yaoueneg]].

=== Stêrioù ===
Al [[Liger]], pe al Loer, a dreuz an departamant a reter da gornôg.
{{clr|left}}
= Istor =
D'ar [[4 a viz Meurzh]] [[1790]] e oa bet krouet an departamant, hervez lezenn an [[22 a viz Kerzu]] 1789. '''Loire-Inférieure''' (Liger-Izelañ, pe ''Loer-Izelañ'' ha ''Loar-Izelañ''&lt;ref&gt;&quot;[http://devri.bzh/dictionnaire/l/loer-izelan/ Loer-Izelañ]&quot; war al lec'hienn ''devri.bzh''&lt;/ref&gt; evel ma veze lâret d'ar poent-se) e oa e anv neuze. D'an [[9 a viz Meurzh]] [[1957]] e oa bet adanvet '''Loire-Atlantique''' (Liger-Atlantel), diwar ar stêr [[Liger]] hag a dreuz an departamant, hag ar [[Meurvor Atlantel]].

Bevennoù [[Bro-Naoned]] a yae d'ober an departamant mui ul lodenn eus su [[eskopti Roazhon]] (war-zu [[Bro-Vaez]]) met ul lodenn eus [[bro Redon]] a yeas gant eskopti Roazhon ha bro Vitau a yeas gant ar [[Mor-Bihan]], un toullad parrezioù eus [[Marzioù dispartiañ Breizh ha Poatev|Marzioù Breizh]] hag a oa e Bro-Naoned a voe staget ouzh departamant ar [[Vande (departamant)|Vande]]. D'an 30 a viz Mezheven [[1941]] e voe krouet rannvroioù ekonomikel gant [[gouarnamant Vichy]] ha distaget al lodenn-mañ eus Breizh evit he bodañ gant departamantoù all e rannvro Anjev. 

E [[1955]] e voe krouet rannvroioù programm ha kadarnaet an dibab lodenniñ e Breizh dre daou damm pa'z eas Liger-Atlantel gant rannvro Broioù-al-Liger. N'eus ket bet a zistro war an dibab-mañ pa oa bet krouet ar prefetioù rannvro e [[1964]] pe an [[desavadurioù publik rannvroel]] e [[1972]] pe c'hoazh ar rannvroioù evel gwir [[strollegezhioù lec'hel]] e 1982. 

Daoust d'ar sontadegoù (75% eus al Liger-Atlanteliz a-du evit adstagañ o departamant ouzh ar peurrest eus Breizh), ar manifestadegoù abaoe 30 vloaz ha votadegoù a-du e Kuzul-departamant Liger-Atlantel hag e Kuzul-rannvro Breizh e chom difiñv an traoù.

D'an [[10 Here]] [[2005]] en em vodas ur bodad-labour kuzulerien-rannvro Breizh ha kuzulerien-departamant Liger-Atlantel e Redon evit kregiñ da labourat asambles koulz diwar-benn ar sevenadur, ar sport hag an touristerezh.

== Brezhoneg ==
4 c'humun a zo ur skol divyezhek enno ([[Naoned]], [[Sant-Nazer]], [[Gwenrann]] ha [[Savenneg]]). 0,3% eus bugale an departamant a zo ganti er c'hentañ derez&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20070211064034/http://www.ofis-bzh.org/bzh/services/observatoire/travaux.php?travail_id=82]&lt;/ref&gt;.

E miz Mezheven 2008 e oa bet divizet lakaat panelloù divyezhek war an hentoù-departamant stok ouzh an departamantoù breizhat all.
{{clr|left}}
==Arondisamantoù Liger-Atlantel==
*[[Arondisamant Kastell-Briant-Ankiniz]]
*[[Arondisamant Naoned]]
*[[Arondisamant Sant-Nazer]]

== Prezidanted Kuzul-departamant al Liger-Atlantel ==
* Abel Durand (1945-1970)
* Jean du Dresnay (1970-1976)
* Charles-Henri de Cossé-Brissac (1976-1994)
* [[Luc Dejoie]] (1994-2001)
* [[André Trillard]] (2001-2004)
* [[Patrick Mareschal]] (2004-2011)
* [[Philippe Grosvalet]] (2011-)

== Gwelet ivez ==
* [[Kuzulierion jeneral Liger-Atlantel]]

== Liammoù diavaez ==
{{Commons|Category:Loire-Atlantique}}
{{Wikeriadur}}
* [http://www.loire-atlantique.fr/ Lec'hienn ar C'huzul-departamant]
* [https://web.archive.org/web/20111127045644/http://www.loire-atlantique.pref.gouv.fr/ Lec'hienn ar stad c'hall en departamant (prefeti)]
* [https://web.archive.org/web/20160201074326/http://www.ohlaloireatlantique.com/ Touristañ el Liger-Atlantel] {{fr}} {{en}}

== Daveoù ha notennoù ==
{{Daveoù}}
{{Navbox Breizh}}
{{Departamantoù Frañs}}

[[Rummad:Departamantoù Breizh]]
[[Rummad:Departamantoù Broioù al Liger]]
[[Rummad:Liger-Atlantel|*]]</text>
      <sha1>tst8dgwu7dh2o45cw2xe37ulhctetbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Firenze</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8291</id>
    <revision>
      <id>2200750</id>
      <parentid>2091954</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7993" sha1="ebeb8bi7ckbkq7a39by0nesbmqkbgl6" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Firenze|ea0406|talbenn map|f4f6dc}}
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:FlorenceCoA.svg|50px|Skoed-ardamez Firenze]]&lt;br&gt;''En argant e flourdilizenn Firenze en gul''&lt;hr&gt;
|- align=&quot;center&quot; |
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:Firenze.Ponte Vecchio01.jpg|240px]]&lt;br&gt;''Ponte Vecchio'', ar Pont kozh&lt;hr&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
|[[Italia]]
|- align=&quot;center&quot;
|Rannvro 
| [[Toskana]] 
|- align=&quot;center&quot;
| Kod post
| 50 100
|- align=&quot;center&quot;
| Kod pellgomz
| (39) 55
|- align=&quot;center&quot;
| Maer
| Dario Nardella &lt;small&gt;(PD)&lt;br&gt;(2014)&lt;/small&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| Gorread
| 102 km²
|- align=&quot;center&quot;
| Hed
| 11° 15′ 0′′ R
|- align=&quot;center&quot;
| Led
| 43° 47′ 0′′ N 
|- align=&quot;center&quot;
| Uhelder
| keitat: 50m 
|- align=&quot;center&quot;
| Poblañs&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;
| 368 059 &lt;small&gt; ''(2004)''&lt;/small&gt; 
|- align=&quot;center&quot;
| Stankter
|3 453 a./km²
|-
|}
'''Firenze''' a zo ur gêr ag [[Italia]], [[kêrbenn]] [[Toskana]] ha pennlec'h he froviñs (417 386 annezad). En Italianeg ez eo anvet &quot;Firenze&quot; [fiˈrɛntse] (&quot;Fiorenza&quot; zo ur stumm dispredet), hag e [[latin]] : &quot;Florentia&quot;). Bet eo bet kêrbenn gentañ [[Italia]] pa oa bet unanet ar vro en ur [[rouantelezh]] e [[1865]]. Brudet-tre eo Firenze diwar ar monumantoù hag an oberennoù-arz savet e-pad an Azginivelezh a zo bet gwelet an elfennoù kentañ enni.
&lt;br break=&quot;all&quot;&gt;
[[Restr:Florenz weitwinkel.jpg|center|660px|Firenze]]

== Istor ==
Krouet eo bet Firenze (latin : Florentia) gant ar [[Henroma|Romaned]] e [[-59|59 kent Jezuz-Krist]], war riblennoù ar stêr [[Arno]]. Betek an {{XIIvet kantved}}, ne oa nemet ur [[kêriadenn|gêriadenn]] ha da c'houde eo bet kresket e nerzhioù armerzhel gant ar [[kenwerzh|c'henwerzh]] hag ar [[gwiaderezh]] ken e teuas pinvidik-tre er {{XVvet}} ha er {{XVIvet kantved}}. Ur [[Republik Firenze|republik]] vihan evel ma oa kalz anezho en [[Italia]] eo bet er [[Krennamzer|Grennamzer]], met e [[1539]] e voe krouet [[dugelezh-veur Toskana]], Firenze e gêrbenn. An duged-veur eus an tiegezh [[Medici]], ar re-se ar pennoù uhelañ goude [[1434]], o-deus dispignet kalz evit ma vo savet oberennoù arzel eus ar re gaerañ. E-touez savadurioù pennann ar gêr emañ iliz San Miniato al Monte ([[1018]]), iliz Santa Maria Novella, iliz Santa Croce (ar Groaz Santel), [[Iliz-Veur Santez Maria ar Bleunioù]] (''il Duomo'', ur goupolenn ijinet gant ar savour [[Filippo Brunelleschi]]) warni. E pep korn a'r gêr e c'heller gwelout oberennoù-arz [[Giotto]], [[Donatello]], [[Fra Angelico]], [[Cimabue]], [[Piero della Francesca]] ha [[Michelangelo Buonarotti]].

War vihanaat e oa aet pouez Firenze betek mare unanidigezh ar riez italiat ha pa oa deuet Roma da vezann kêrbenn Italia e 1870. Sez Levraoueg vroadel Italia a zo chomet enni.
[[Restr:Ponte vecchio.jpg|thumb|center|upright=2|Ar ''Ponte Vecchio'' (Pont kozh) e Firenze]]

== Tud dibar ==
* [[Dante Alighieri]]
* [[Bocaccio]]
* [[Ken Laszlo]]
* [[Lorenzo de' Medici]] (1449-1492), den a stad
* [[Amerigo Vespucci]] (1454 e-kichen Firenze, 1512), merdeer 
* [[Leonardo Da Vinci]] (1452-1519), livour, ijinour, gouizieg
* [[Niccolò Machiavelli]] (1469-1527), denelour

== Gevelladennoù ==
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* {{gevelliñ|Arequipa|Perou|Peru}}&lt;ref&gt;Patto di amicizia tra la città di Arequipa e la città di Firenze [Firenze - Arequipa]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110722065707/http://www.viaggiavventurenelmondo.it/nuovosito/eventi/cdoc/entry.php?id=107 Avventure nel Mondo - Centro di Documentazione&lt;!--Título generado por Muro Bot--&gt;]&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Nazareth|Israel|Israel}}
* {{gevelliñ|Asmara|Eritrea|Eritrea}}
* {{gevelliñ|Beirout|Liban|Lebanon}}
* {{gevelliñ|Bethlehem|Palestina|Palestine}}&lt;ref name=&quot;BethlehemTwinning&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.bethlehem-city.org/Twining.php |title=::Bethlehem Municipality:: |publisher=www.bethlehem-city.org |accessdate=10 October 2009 }}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Budapest|Hungaria|Hungary}}
* {{gevelliñ|Sydney|Aostralia|Australia}} 
* {{gevelliñ|Dresden|Alamagn|Germany}}&lt;ref name=&quot;Dresden&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.dresden.de/en/02/11/c_03.php|title=''Dresden - Partner Cities''|publisher=Landeshauptstadt Dresden |accessdate=29 December 2008}}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Sant Petersbourg|Rusia|Russia}}
* {{gevelliñ|El Aaiún|Sahara ar C'hornôg|Western Sahara}}
* {{gevelliñ|Fes|Maroko|Morocco}}
|
* {{gevelliñ|Granada (Spagn)|Spagn|Spain|kêr=Granada}} 
* {{gevelliñ|Isfahan|Iran|Iran}}
* {{gevelliñ|Istanbul|Turkia|Turkey}}
* {{gevelliñ|Kassel (Alamagn)|Alamagn|Germany|kêr=Kassel}} 
* {{gevelliñ|Kiev|Ukraina|Ukraine}}
* {{gevelliñ|Kêr Goweit|Koweit|Kuwait}}
* {{gevelliñ|Kyoto|Japan|Japan}}&lt;ref name=&quot;Kyoto&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.city.kyoto.jp/koho/eng/databox/sister.html |title=Kyoto City Web / Data Box / Sister Cities |publisher=www.city.kyoto.jp |accessdate=14 January 2010 }}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Malmö|Sveden|Sweden}}&lt;ref name=&quot;Malmö twinning&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.malmo.se/faktaommalmopolitik/internationelltsamarbete/vanortssamarbetet.4.33aee30d103b8f15916800032874.html|title=Malmö stads vänortssamarbete|publisher=© 2004-2009 [http://www.malmo.se/ Malmö stad], 205 80 Malmö,  Organisationsnummer: 212000-1124 |language=Swedish|accessdate=27 June 2009}}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Nablus|Palestina|Palestine}}
* {{gevelliñ|Nanjing|Sina|China}}
* {{gevelliñ|Philadelphia|Stadoù Unanet|United States}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ivc.org/florence__italy |title=Florence, Italy |publisher=Ivc.org |date= |accessdate=26 June 2009}}&lt;/ref&gt;
|
* {{gevelliñ|Providence (Rhode Island)|Stadoù Unanet|United States|kêr=Providence}} 
* {{gevelliñ|Reims|Bro-C'hall|France}}
* {{gevelliñ|Riga|Latvia|Latvia}}&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.riga.lv/EN/Channels/Riga_Municipality/Twin_cities_of_Riga/default.htm |title=Twin cities of Riga |publisher=[[Riga City Council]] |accessdate=27 July 2009}}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Dinedin|Bro-Skos|Scotland}}&lt;ref name=&quot;Edinburgh&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.edinburgh.gov.uk/internet/city_living/CEC_twin_and_partner_cities |title=''Edinburgh - Twin and Partner Cities'' |accessdate=21 December 2008 |publisher=The City of Edinburgh Council, City Chambers, High Street, Edinburgh, EH1 1YJ Scotland}}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Salvador da Bahia|Brazil|Brazil}}
* {{gevelliñ|Cambridge (Massachusetts)|Stadoù Unanet|United States|kêr=Cambridge}}&lt;ref name=&quot;dept&quot;&gt;[http://www.cambridgema.gov/deptann.cfm?story_id=1597 &quot;A Message from the Peace Commission: Information on Cambridge's Sister Cities,&quot;] 15 February 2008. Retrieved 12 October 2008.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;thompson&quot;&gt;Richard Thompson. [https://web.archive.org/web/20160303213617/http://www.boston.com/news/local/massachusetts/articles/2008/10/12/looking_to_strengthen_family_ties_with_sister_cities/?page=full &quot;Looking to strengthen family ties with 'sister cities',&quot;] ''Boston Globe'', 12 October 2008. Retrieved 12 October 2008.&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Tirana|Albania|Albania}}&lt;ref name=&quot;International relations&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.tirana.gov.al/common/images/International%20Relations.pdf |title=Twinning Cities: International Relations (NB Florence is listed as 'Firenze')|accessdate=23 June 2009 |work=Municipality of Tirana |publisher=www.tirana.gov.al|format=PDF}}&lt;/ref&gt;
* {{gevelliñ|Turku|Finland|Finland}}
* {{gevelliñ|Valladolid|Spagn|Spain}}
* {{gevelliñ|Voždovac|Serbia|Serbia}}
* {{gevelliñ|Yerevan|Armenia|Armenia}}&lt;ref name=&quot;Yerevan Sister Cities&quot;&gt;{{cite web|url=http://yerevan.am/main.php?lang=3&amp;page_id=194|title=Yerevan Municipality - Sister Cities|publisher=www.yerevan.am |accessdate=22 June 2009}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Echedourien ganet e Firenze ===
* [[Clarice Benini]], mestrc'hoarierez [[echedoù]], 
* [[Sergio Mariotti]], mestrc'hoarier [[echedoù]], 
* [[Stefano Rosselli del Turco]], mestrc'hoarier [[echedoù]].

== Daveoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

[[Rummad:Kêrioù Toskana]]
[[Rummad:Firenze]]
[[Rummad:Proviñs Firenze]]</text>
      <sha1>ebeb8bi7ckbkq7a39by0nesbmqkbgl6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banniel Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9957</id>
    <revision>
      <id>2200724</id>
      <parentid>2090061</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9155" sha1="4a8vh7xvqjhv0e84mu6o2zkbgrpeqsj" xml:space="preserve">[[Restr:Flag of Brittany.svg|thumb|280px|Ar ''Gwenn-ha-du'']]
[[Restr:Rohan pontivy.jpg|thumb|Ar ''Gwenn-ha-Du'' dirak [[Kastell Pondi]]]]

Ar '''Gwenn-ha-du''' eo an anv a roer da '''vanniel [[Breizh]]'''. Ur [[banniel]] nevez a-walc'h eo en istor ar vro, p'eo bet savet war-dro ar bloaz [[1923]]. Da galz koshoc'h avat e tenn an traoù a zo aet da sevel anezhañ, anezho arouezioù a zo bet graet ganto abaoe kantvedoù gant ar Vretoned. Bremañ eo deuet da vezañ arouez pennañ Breizh hag ar Vretoned. Brav eo da welet ha n'eus [[talvoudegezh]] politikel resis ebet ken gantañ. Gwelet a reer anezhañ bremañ ouzh talbennoù an [[ti-kêr|tiez-kêr]] hag ar [[savadur]]ioù ofisiel all ha dre ar bed-holl, dalc'het uhel er vann, gant ar Vrezhoned foeterien-bro. 

==Morvan Marchal, saver ar Gwenn-ha-du==
Ar Gwenn-ha-du a zo bet savet gant [[Morvan Marchal]] ([[1900]]-[[1963]]), un [[tisavouriezh|tisavour]] hag un emsaver politikel. Evitañ e oa ur banniel modern evit Breizh vodern. Gwelet e oa bet war di Breizh da geñver diskouezadeg an Arzoù kinklañ e [[Pariz]] e [[1925]]. Eno e oa traoù bet savet gant arzourien ar [[Seizh Breur]] war ziskouez. Ezel eus al luskad arzourien-se e oa Morvan Marchal.

==Petra a dalvez ar Gwenn-ha-du?==
Evit a sell e zoare hag e livioù eo ar Gwenn-ha-du ur banniel simpl hag eeun:

Ar [[brizhenn]]où [[erminig]] a ra dave da [[banniel duged Breizh|vanniel duged Breizh]]. [[Unnek]] eo an [[niver]] anezho. A-raok e lavared e oant diniver, da lavaret hep niver resis ebet. Ha lavaret e veze ivez e oa ret kaout brizhennoù troc'het ouzh ar [[bord]]où (lavaret e vez, e gaou, &quot;reizh ent-ardamezek&quot;). Gwell eo chom hep ober gant an doare diwezhañ-mañ. En [[ardamezouriezh]] hengounel Breizh ne veze troc'het ar brizhennoù gwezh ebet. Bremañ e kaver 11 brizhenn eta, n'eus talvoudegezh ebet gant an niver-se, met war ar skeudennoù kozh eus ar grennamzer e weler alies bannieloù gant 11 brizhenn.

An nav bandenn a zo evit an nav [[bro istorel]] a ya da ober Breizh. Ar re [[gwenn|wenn]] evit re [[Breizh-Izel|Vreizh-Izel]] (pe an darn vrasañ anezho e Breizh-Izel: [[Gwened]], [[Kerne]]v, [[Bro-Leon|Leon]], [[Treger]]), hag ar re [[du (liv)|zu]] evit re Vreizh-Uhel (pe an darn vrasañ anezho e Breizh-Uhel: [[Dol]], [[Naoned]], [[Roazhon]], [[Sant-Brieg]], [[Sant-Maloù]]). Klevet e vez anv alies eus &quot;eskoptioù&quot;, met an eskoptioù kozh a oa diazezet war ar broioù da gentañ, met ne oa eskopti ebet a-gement a glote da 100% gant bro ebet.

Setu amañ displegadur ar banniel hervez Morvan Marchal e-unan: &quot;E [[korn]] [[kleiz]] ar banniel, ur [[karter|c'harter]] erminigoù diniver; nav bandenn keit-ha-keit du ha gwenn a bep eil, [[liv]]ioù kozh ha boas Breizh, a ziskouez: evit a sell ar re wenn, ar broioù brezhonek, Leon, Treger, Kernev ha Gwened, hag ar re zu ar broioù gallaouek, Roazhon, Naoned, Dol, Sant-Maloù ha [[Pentevr]]. Adlavaret a ran: ar banniel-se n'eus pal politikel ebet dezhañ, met un arouez modern eo evit Breizh. Evidon-me ez eo ur c'hendeuz aes da zegemer eus hengoun ar banniel erminiget plaen hag eus ur skeudenn eus [[liested]] Breizh&quot;.

== Gant petra eo bet awenet ar Gwenn-ha-du? ==
[[Restr:US flag 48 stars.svg|thumb|Banniel ar Stadoù-Unanet (1918-1959)]]
[[Restr:Drapeau Rennes.svg|thumb|Banniel kêr Roazhon]]

E-kichen an displegadurioù-se e kreder ivez eo bet awenet Morvan Marchal gant elfennoù zo tennet eus arouezioù all.
*Livioù hag elfennoù istorel : gwenn ha du ha brizhennoù erminig, kement-mañ zo anat ha lavaret gantañ e-unan.
*[[Banniel ar Stadoù-Unanet]] (''{{lang|en|Stars and Stripes}}'') pe hini [[Banniel Gres|Gres]], a oa modern ha demokratel d'an ampoent, ar pezh eo c'hoazh pa weler ar berzh a ra e-mesk ar re gozh koulz hag ar re yaouank.
*Banniel kêr [[Roazhon]] : ar pezh n'eo ket hep abeg. An holl a oar eo bet [[awen]]et banniel ar Frañs gant livioù kêr [[Pariz]], petra 'virje e vije bet [[levezon]]et banniel Breizh gant doare skoed unan eus he c'hêrioù-penn?
*Ur [[familh]] eus [[Iwerzhon]] a zo anvet Marshal. He skoed a denn kalz da hini ar Gwenn-ha-du. Un [[degouezh]] hepken e vije?

Ne c'heller bezañ sur eus hini ebet eus an teir [[martezeadenn]] diwezhañ, pa n'hon eus prouenn ebet war-eeun. Marteze a-walc'h ez eus bet hini pe hini, pe meur a hini marteze a-walc'h, hag en deus bet ul levezon bennak. Met ne c'hallimp biken gouzout moarvat.

==Penaos en deus graet berzh ar Gwenn-ha-Du? ==
* Er bloaz [[1925]] e oa ur Gwenn-ha-du e diskouezadeg an Arzoù kinklañ e Pariz.
* Er bloaz [[1927]] e oa degemeret ar Gwenn-ha-du da vanniel broadel gant an emsav politikel (Strollad an emrenerien da gentañ penn). Diwar neuze e vo degemeret ivez gant an emsavioù sevenadurel, hag ar c'hevredigezhioù lec'hel evel ar [[Kelc'h keltiek|C'helc'hioù keltiek]]. Bannet e veze ar Gwenn ha du e penn an [[dibunadeg]]où. Kavet e vez meneg eus ar Gwenn-ha-du er studiadennoù veksillologiezh etrebroadel, er mare-se.
* Er bloaz [[1937]] ez eus ur Gwenn-ha-du war di Breizh en Diskouezadeg etrebroadel e Pariz gouestlet d'an &quot;Arzoù hag an teknikoù er vuhez vodern&quot;. E penn an ti-se e oa [[Charles Couësnon]].
* Berzet e oa bet ar banniel-se meur a wech gant ar Stad c'hall na felle ket dezhi gwelet Breizh o tihuniñ, ha n'eo nemet e-kerzh ar [[bloavezh]]ioù '60 e vo gwelet mui-ouzh-mui bannieloù Gwenn-ha-du un tammig dre-holl gant nebeut-ouzh-nebeut a ziaesterioù.
* Gant [[freuz]] ha [[reuz]] diwezh ar [[bloavezhioù 1960|bloavezhioù 60]] (diskrogoù-labour ar vicherourien hag ar studierien, dihun ar stourmoù e Breizh...) e weler ar Gwenn-ha-du oc'h ober berzh (gwelet e vo evel-se gwintet e beg [[korzenn]] [[Iliz-veur Intron-Varia Pariz|Iliz-veur an Itron-Varia e Pariz]] e 1972).
* Tamm ha tamm e tihun ar Vretoned, mui-ouzh-mui e vezont sachet gant o [[sevenadur]]. Bremañ en deus kavet ar Gwenn ha du e lec'h ouzh [[talbenn]]où an tiez-kêr hag ar c'huzulioù-departamant (hini [[Liger-Atlantel]] en o zouez evit diskouez mat emañ e Breizh), pe [[Kuzul-rannvro Breizh]]. Dispaket e vez e-kerzh [[manifestadeg]]où hag [[abadenn]]où a bep seurt.
* Abaoe miz Ebrel 2009 emañ war [[plakennoù marilh|blakennoù marilh]] ar c'hirri eus [[Rannvro Breizh]]. Ur stourm a vez renet evit ma vo degemeret ivez evit al [[Liger-Atlantel]].
*E 2018 e lavar ur c'hlasker e oa bet douget ur gwenn-ha-du gant ur soudard e dilestradeg ar 6 a viz Mezheven 1944 : http://www.letelegramme.fr/bretagne/histoire-un-gwenn-ha-du-au-debarquement-03-06-2018-11980689.php?cx_tag=trend&amp;cx_navSource=CxRecPourVous&amp;cx_artPos=1#cxrecs_s

== Bannieloù Breizh istorel ha orin arouezioù ar vro ==
=== Bannieloù kentañ ===
[[Restr:Bannière-bretonne.svg|thumb|Banniel Rouaned Breizh hervez Divi Kervella ha Mikael Bodlore-Penlaez]]
N'eus mammenn ebet a ginnig ar bannieloù implijet gant ar rouaned hag an duked eus Breizh a-raok an {{XIvet kantved}}. An dave kentañ o c'hinnig ur banniel a zo kavet e-barzh [[La Chanson de Roland|Kan Roland]] hag a veneg ur banniel &quot;gwer gant seizh sant Breizh&quot; hag a vije bet gwerniet e fin ar Grennamzer Uhel.

Hervez [[Divi Kervella]] e veze gwerniet gant rouaned Breizh en {{IXvet kantved}} ur banniel gwenn gant ur vandenn ruz, a vije bet un eeunadur eus an Aerouant ruz a veze gwerniet gant ar Vrezhoned ha miret gant ar Gembreiz hiziv c'hoazh. Deuet eo ar soñj-se dezhañ diwar ur mignadur ha diwar bannieloù kozh [[Egineg]] ha [[Lanneur]], ha niver bras degouezhioù an daou liv-mañ war skoedoù pennoù-bras e-kichen an Duked.

=== Skoed an tiegezh Dreux ===
[[Pêr Iañ (dug Breizh)|Pêr Dreux]], abalamour d'e oa an eil henañ eus e familh, a ranke lakaat un aezhenn war skoed e diegezh. Peogwir e zlee mont da veleg en devoe dibabet lakaat ur c'hrennbalefarzh gant erminiged.

== Levrioù ==
*[[Divi Kervella]], ''Emblèmes et symboles des Bretons et des Celtes'', Coop Breizh, 1998, 2005, ISBN 2-84346-044-1
*[[Divi Kervella]] ha [[Mikael Bodlore-Penlaez]], ''Guide des drapeaux bretons et celtes'', [[Yoran Embanner]], 2008. ISBN 978-2-916579-12-2.
*[[Philippe Rault]], ''Les drapeaux bretons de 1188 à nos jours'', Coop Breizh, ISBN 2-84346-034-4.
== Pennadoù kar ==
* [[Roll bannieloù Breizh]]
* [[Kroaz Du]]
== Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Gwenn ha Du}}
*[https://web.archive.org/web/20210307050916/https://banniel.com/ Bannieloù Breizh, kement tra  a ouzer diwar-benn bannieloù Breizh (e Brezhoneg)]
*[http://www.udb-bzh.net/article.php3?id_article=1168 Difennet diskouez ar Gwenn-ha-Du e Gwengamp]
*[[John Kerry]] gwisket gant ur rochedig marc'hhouarner warni ar gwenn-ha-du [[http://www.google.fr/imgres?imgurl=http://cdn-europe1.new2.ladmedia.fr/var/europe1/storage/images/europe1/international/john-kerry-hospitalise-apres-un-accident-de-velo-en-haute-savoie-1348846/20997488-2-fre-FR/John-Kerry-hospitalise-apres-un-accident-de-velo-en-Haute-Savoie.jpg&amp;imgrefurl=http://www.europe1.fr/international/john-kerry-hospitalise-apres-un-accident-de-velo-en-haute-savoie-1348846&amp;h=640&amp;w=1280&amp;tbnid=atDymeobc0kAGM:&amp;zoom=1&amp;tbnh=90&amp;tbnw=180&amp;usg=__w79DglyZbHT6c-NTtckMk8GRems=&amp;docid=t8pZj0Rb9gpdFM&amp;client=opera]]

{{Porched Breizh}}

[[Rummad:Bannieloù Breizh]]</text>
      <sha1>4a8vh7xvqjhv0e84mu6o2zkbgrpeqsj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aberteifi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14445</id>
    <revision>
      <id>2200692</id>
      <parentid>2190342</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1936" sha1="ph2x9x5p7m9efghjwla9gvlyfh65cde" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Cardiganhighstreet.jpg|thumb|200px|right|Aberteifi]]
'''Aberteifi''' eo anv ar gêr a zo e penn kontelezh [[Ceredigion]] e [[Kembre]], war lez ar stêr [[Teifi]]. Bez' e oa 4 203 a annezidi e 2001.

Un [[enezenn]] zo nepell a vez graet [[Ynys Aberteifi]] anezhi. 

E 2011 e oa {{formatnum:4184}} a dud o chom e kumuniezh Aberteifi ha {{formatnum:2194}} anezho a oa [[kembraeg]]erien (54,6%)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151002033137/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/cyfrifiad-2011/ystadegau-allweddol-ar-gyfer-awdurdodau-unedol-yng-nghymru/stb-2011-key-statistics-for-wales---welsh.html Office for National Statistics - Key Figures for 2011 Census: Key Statistics]&lt;/ref&gt;.

== Kontelezh ==
&quot;Sir Aberteifi&quot; a veze graet ivez eus kontelezh Ceredigion.

Gevellet eo gant kêr [[Brioude]], e [[Bro-C'hall]].

== Pennadoù kar ==
* [[Eisteddfod Aberteifi, 1176]]

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20080511234141/http://www.cardiganguide.com/gallery/c1.html Skeudennoù eus Aberteifi]
* [https://web.archive.org/web/20081010061338/http://www.tourism.ceredigion.gov.uk/saesneg/cardigan.htm Lec'hienn ofisiel]
* [https://web.archive.org/web/20090829165752/http://www.neighbourhood.statistics.gov.uk/dissemination/LeadDatasetList.do?a=3&amp;b=546813&amp;c=cardigan&amp;d=14&amp;g=415704&amp;i=1001x1003&amp;m=0&amp;r=1&amp;s=1206603299823&amp;enc=1&amp;domainId=16 Niveridigezh 2001. Stadegoù poblañs]
* [http://www.mwldan.co.uk/ Theatr Mwldan Cardigan]
* [https://web.archive.org/web/20090111142319/http://www.bbc.co.uk/wales/mid/sites/cardigan/ BBC Cardigan - Aberteifi]
* [https://web.archive.org/web/20080421154111/http://www.mym.co.uk/index.cfm?UUID=DE0484E7-70C8-4A56-A23367B950C328B3&amp;language=en Mudiad Ysgolion Meithrin]
* {{en}} [http://www.geograph.org.uk/search.php?i=3089878 www.geograph.co.uk : Skeudennoù eus Aberteifi ha tro-war-dro]

{{Kêrioù Ceredigion}}

[[Rummad:Kêrioù Ceredigion]]
[[Rummad:Kumuniezhoù Ceredigion]]</text>
      <sha1>ph2x9x5p7m9efghjwla9gvlyfh65cde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosovo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20140</id>
    <revision>
      <id>2200677</id>
      <parentid>2110437</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T17:45:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Brezel Kosovo */</comment>
      <origin>2200677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24679" sha1="hbhxgbk1osvsud5v9wge1ue60v0n8ph" xml:space="preserve">{{Patrom:Infobox bro
|anv ofisiel              = {{lang|sq|Republika e Kosovës}}&lt;br /&gt;{{lang|sr-Cyrl|Република Косово}} / {{lang|sr-Latn|Republika Kosovo}}
|anv klok bzg             = Republik Kosovo
|anv boutin bzg           = Kosovo
|skeudenn banniel         = Flag of Kosovo.svg
|skeudenn skoed-ardamez   = Coat_of_arms_of_Kosovo.svg
|doare arouez             = skoed ardamez
|skeudenn_kartenn         = Europe-Republic of Kosovo.svg
|ger-stur broadel         = 
|kan broadel              = 
|yezhoù ofisiel           = [[Albaneg]], [[Serbeg]]
|strolladoù etnek         = 
|kêr-benn                 = [[Prishtina]]
|Led-d=42 |Led-m=40 |Led-NS=N |Hed-d=21 |Hed-m=10 |Hed-RK=E
|kêr vrasañ               = [[Priština]]
|doare gouarnamant        = 
|titl penn ar vro1        = [[Prezidant Kosovo|Prezidant]]
|anv penn ar vro1         = [[Vjosa Osmani]]
|titl penn ar vro2        = [[Kentañ ministr Kosovo|Kentañ ministr]]
|anv penn ar vro2         = [[Albin Kurti]]
|gorread                  = 10.887
|renk_gorread             = 
|dregantad doureier       = 
|istimadur_poblañs        = 2,2 vilion
|istimadur_poblañs_renk   = 
|istimadur_poblañs_bloaz  = 2005
|niveradeg_poblañs        = 
|niveradeg_poblañs_bloaz  = 
|stankter_ar_boblañs      = 220
|renk_stankter_ar_boblañs = 
|PDK_PGP                  = 
|PDK_PGP_renk             = 
|PDK_PGP_bloaz            = 
|PDK_PGP_keidenn          = 
|PDK_PGP_renk_keidenn     = 
|doare_riegezh            = [[Dizalc'hded]]
|elfenn_war_ar_riegezh    = diwar [[Serbia]]
|darvoud_heverk1          = Diskleriet
|deiziad_heverk1          = [[17 C'hwevrer]] [[2008]]
|darvoud_heverk2          = 
|deiziad_heverk2          = 
|darvoud_heverk3          = 
|deiziad_heverk3          = 
|darvoud_heverk4          = 
|deiziad_heverk4          = 
|FDD                      = 
|FDD_renk                 = 
|FDD_bloaz                = 
|FDD_rummad               = 
|moneiz                   = [[Euro]] (€){{smallsup|1}}
|kod moneiz               = EUR
|gwerzhid-eur             = [[Central European Time|CET]]
|utc_offset               = +1
|gwerzhid-eur_eur_hañv    = [[Central European Summer Time|CEST]]
|eur_hañv_notenn          = 
|utc_offset_eur_hañv      = +2
|Kod pellgomz             = 383
|Kod kenrouedad           = .xk
|notennoù                 = 1. [[Dinar Serbia]] a vez implijet a-wechoù en ennezadoù serbiat hag e hanternoz Kosovo.
}}

'''Kosovo''' ([[albaneg|albanianeg]]: ''Kosovë, Kosova''; [[Serbeg]]: ''Косово'') a oa ur rannvro eus ar [[Balkanioù]]. Embannet eo bet he dizalc'hidigezh gant parlamant ar rannvro, leviet gant ar muiañ-niver albanian, d’ar [[17 C'hwevrer|17 a viz C'hwevrer]] 2008. 

Adalek 2020, tost da 60%, pe 114 diwar 193 (59,1%) eus ar Stadoù ezel eus ar Broadoù Unanet, o deus anavezet ent-ofisiel Republik Kosovo. Da skouer, 22 Stad ezel eus [[Unaniezh Europa]] diwar 27 (81%) ha 24 Stad ezel eus an [[OTAN]] diwar 28 (86%) o deus anavezet Kosovo, hag ivez an [[FME]] hag ar [[Bank Bed]].
* Riezoù all o deus nac'het dre ma ne vije ket bet embannet an dizalc'hidigezh hervez al lezenn etrebroadel, da heul [[Serbia]] (ar riez a oa ar vro staget outi betek neuze), en o zouez emañ [[Rusia]], [[Republik Pobl Sina]] ha [[Spagn]].

Bet eo bet Kosovo ur [[proviñs]] e [[su]] Yougoslavia (ha [[Serbia]] dizalc'h da-c'houde) melestret gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] abaoe 1999. Tra ma veze anavezet beli [[Serbia]] war ar vro gant ar gumuniezh etrebroadel ne rene ket anezhi. Renet eo bet Kosovo gant [[Kefridi ar Broadoù Unanet e Kosovo]] hag an [[Aozadur da C'hortoz ag Emc'houarnamant]]. Gant ar c'h[[KFOR]] eo gwarantet ar surentez.

Kosovo he deus [[harz]]où gant [[Montenegro]], [[Albania]] ha [[Makedonia an Norzh]] ha [[Serbia|Republik Serbia]]. Ar [[kêr-benn|gêr-benn]] hag ar [[kêr|gêr]] vrasañ eo [[Priština]]. Ur [[poblañs|boblañs]] a 2,1 milion a dud he deus ar vro. Kenaozet eo gant [[Albania]]ned dreist-holl gant ur vinorelezh a Serbed, a [[Turkia|Durked]] hag a [[Bosnia|Vosniaked]].

Un [[tabut]] taer a zo bet etre ar gouarnamant serb (hini [[Yougoslavia]] a-raok [[2006]]) hag ar boblañs albanat bloavezioù-pad. 

Lez-varn Etrebroadel a embannas d'an 22 a viz Kerzu 2010 ne oa ket disklêriadur dizalc'hiezh Kosovo a-enep al lezenn etrebroadel.

D’an [[10 a viz Gwengolo]] [[2012]] e tizh ar [[riegezh]] leun gant klozadur ar goursellerezh etrebroadel.

== Douaroniezh ==
[[Restr:Kosovo map-fr.svg|300px|left|thumb|Geography of Kosovo]]

Gant ur gorread a 10,912km² hag ur boblañs a vuioc'h eget daou vilion a dud a-raok enkadenn [[1999]] he deus Kosovo harzoù gant [[Montenegro]] war-du ar gwalarn, gant kreiz [[Serbia]] war-du an norzh hag ar reter, gant [[Makedonia an Norzh]] war-du ar su ha gant [[Albania]] war-du ar mervent. Savet e oa bet hec'h harzioù a-vremañ e [[1945]].

Ar c'herioù brasañ a zo [[Pristina]], ar gêr-benn gant 600,000 annezad, ha [[Prizren]] er mervent gant 120.000 annezad. Pemp kêr arall o-deus muioc'h eget 50.000 annezad. Kevandirel eo hiniad Kosovo, gant hañvioù tomm ha goañvioù yen.

Div [[kompezenn|gompezenn]] ez eus e Kosovo : [[Metohija]]/Rrafshi i Dukagjinit, lec'hiet e [[kornôg]] ar broviñs ha kompezenn Kosovo ([[Albaneg]]: Rrafshi i Kosovës, [[Serbeg]]: Kosovska Dolina) er c'hreiz.

[[Menez]]ek eo darn vrasañ tachennad Kosovo. Lec'h uhelañ a zo Deravica/Gjeravica (2 656 m) lec'hiet er [[mervent]], e-kichen an harzioù gant [[Montenegro]] hag [[Albania]] [[Menezioù Sar]] (Albaneg: Mali i Sharrit, Serbeg: Šar Planina) a zo lec'hiet er su hag er [[gevred]], war an harzioù gant Makedonia. Unan eus ar rannvroioù touristelañ er vro eo.

Daouhanteret eo ar vro gant ar [[Menezioù Milliget]] (Albaneg: ''Bjeshkët e Nemuna'', Serbeg: ''Prokletije''). En [[norzh]], war an harzoù gant kreiz Serbia, e kaver ar menezioù Kopaonik. Kreiz ha reter ar vro a zo tuchennek kentoc'h eget menezek.

Meur a [[stêr]]ioù ha lennoù ez eus e Kosovo. Ar stêrioù brasañ eo an [[Drin]](Albaneg: Drini i Bardhë, Serbeg: Beli Drin) a red war-du [[Mor Adria]], ar Sitnica, ar Morava e rannvro Gollak hag an Ibar (Albaneg Ibër). Al [[lenn]]où pennañ eo [[Badovc]] er [[biz (roud-avel)|biz]] ha Gazivoda er [[gwalarn]].

== Istor ==

=== [[Henamzer]] ===
[[Restr:Dardania kingdom.png|thumb|right]]
[[Restr:Dardania and kosovo.png|thumb|right]]
E-pad an amzerioù ragistorel e oa annezet Kosovo, war a seblant, gant daou [[sevenadur]] distag. E [[Metohija]] hepken e kavjod ''bez''ioù eus [[oadvezh an arem]] ha [[oadvezh an houarn]]. Goude donedigezh an Indezeuropiz ec'h annezas an [[Thrased|Dhrased]] hag an [[Iliryaned]] er vro. Ar [[meuriad]]où pennañ e oa an [[Dardani]] hag an [[Triballi]]. Aloubet e voe su Kosovo gant [[Aleksandr Veur]] ha staget ouzh [[Rouantelezh Makedonia]]. An norzh a chomas frank betek an [[aloubidigezh]] roman e 28 kt J-K. N'eo ket sklaer, avat, hag ebarzhet e voe e proviñs [[Moesia]] pe daouhanteret etre Moesia ha [[Dalmatia]].

[[Diokletian]] a grouas proviñs [[Dardania]] war-dro 284 ha lakaat a reas he c'hêr-benn e [[Naissus]] ([[Niš]] hiziv). Pa voe disrannet an [[impalaeriezh roman]] e [[395]] ez eas ar rannvro d'un darn eus [[Impalaeriezh roman ar Reter]].

=== [[Krennamzer]] ===

==== An aloudabegoù bras ====

E-pad ar {{VIIvet kantved}} ec'h erruas ar Serbed en tachennadoù m'emañ Kosovo a-vremañ warno. Bleinet gant ur penn, - anvet &quot;an arc'hont dianav&quot; er mammennoù bizantat -, en em staliañ a rejont war-dro [[630]] daoust ma oa Slaved er rannvro dija adalek ar {{VIvet]] pe zoken ar {{Vvet kantved}}. Da [[kristeniezh|gristen]] ez ejont etre ar {{VIIvet}} hag an {{IXvet kantved}}. Etre [[867]] ha [[874]] e voe ar re ziwezhañ gounezet d'ar feiz nevez. Gwalarn ar vro, [[Hvosno]], a yeas d'un darn eus [[priñselezh Rascia]], ur stad serb dindan beli [[Kergustentin]] hag a oa e gêr-benn [[Dostinik]].

E fin an {{IXvet kantved}} e voe aloubet ar vro a-bezh gant an [[Impalaeriezh vulgarat Kentañ]]. Daoust ma'c'h adstagas [[Serbia]] [[Metohija]] e-pad an {{Xvet kantved}} e tistroas ar peurrest eus Kosovo da [[Bizantion|Vizantion]] pa'z eas da ziskar an Impelaeriezh vulgarat. E fin ar c'hantved ec'h aloubas [[Samuil Bulgaria]] ar vro a-bezh adarre. He c'hontroliñ a reas betek distrujadur e riez gant ar Vizantiz. E 1040-1041 en em savas ar Slaved a-enep [[Bizantion]] met, daoust ma talc'hjont ar vro e-pad ur prantad, e voent faezhet.

E 1072 e klaskas ur bochad Slaved, bleinet gant un uhelad lec'hel, George Voiteh, dsevel an impalaeriezh vulgarat. Gervel a rejont [[hêr]] diwezhañ [[tierniezh Comitopuli]] - priñs [[Duklja]] Konstantin Bodin eus [[tierniezh Vojislavljevic]], mab [[Mihailo Voislav]], roue [[Serbia]]. Aloubiñ a rejont proviñs [[Bulgaria]] a-bezh. Kurunet e voe Konstantin Bodin [[Tsar ar Vulgariz]] e [[Prizren]]. Goude un nebeud berzhioù, avat, e voe faezhet e [[Pauni]] ha bac'het e [[1073]] gant ar Vizantiz.

==== Stagidigezh ouzh Serbia ====

Staget e voe Kosovo ouzh Serbia dindan ren [[Tierniezh Voislav]]. E [[1093]] e aloubas ar priñs Vukan [[Lipljan]]. An impalaer bizantiat zeuas da [[Zvečan]] da varc'hata, met terriñ a reasVukan an [[arsav-brezel]] ha faezhiñ a reas [[niz]] an impalaer Yann Komnenos. Goude e drec'h e aloubas Kosovo a-bezh. E [[1094]] e arnodas an impalaer [[Alexios Iañ Komnenos]] da varc'hata adarre hag ur [[peoc'h]] a voe sinet ha prizonnidi a voe eskemmet. Vukan a argasas an impalaeriezh adarre e [[1106]] avat. Faezhiñ a reas al lu bizantiat, met mervel a reas kent bet peuraloubet ar vro.

E [[1166]] ez eas un uhelad eus [[Zeta]], [[Stefan Nemanja]] da briñs-meur [[priñselezh Rascia|Rascia]]. Diazezout a reas [[tierniezh Nemanja]] hag aloubiñ a reas darn vrasañ Kosovo e-pad un emsavidigezh a-enep an impalaer [[Manuel Iañ Komnenos.]]. Faezhiñ a reas lu ar priñs veur diaraok, Thomir, e Pantino, e-kichen [[Pauni]]. Trec'het e voe Stefan gant ar Vizantiz, met goude marv [[Manuel Iañ Komnenos.]] e kevreas gant [[Hungaria]] hag e [[1180]] e aloubas Kosovo da vat.

Gant e vab [[Stefan II a Serbia]] e voe peurechuet an aloubidigezh e [[1208]] goude stagidiezh Prizren ha Lipljan

==== Rouantelezh Serbia ====

E [[1217]] e voe anavezet [[rouantelezh Serbia]] hag e [[1219]] e voe krouet un iliz ortodoks serbiat emren. Hvosno, Prizren ha Lipljan ha yeas d'hec'h eskoptioù. [[Peć]] a oa he sez met e-pad an {{XIIIvet}} kantved e voe diblaset da [[Žiča]].

E-pad an {{XIIIvet}} kantve ez eas Kosovo da greizenn bolitikel, sevenadurel ha relijiel ar riez serbiat. Aloubet e voe e 1291 gant an datared met diarbennet e voent gant ar roue [[Stefan Milutin]]. Hemañ a renas betek 1331 pa voe diskaret gant e vab [[Stefan Dušan]].

==== An impalaeriezh serbiat hag an despotiezh ====

Dindan ren [[Stefan Dušan]] ez eas d'un impalaeriezh rouantelezh Serbia. Ne dreuzvevas ket d'he c'hrouer, avat. Goude [[1355]] e voe disrannet etre meur a briñselezh c'hladdac'hel a oa roue [[Stefan Uroš V]] divarrek da gontroliñ. [[Tierniezh Mrnjavčević]] a zalc'he Kosovo. Kinniget e oa, avat, gant Voislav Voinović a voe faezhet gant [[Vukašin Mrnjavčević]] e 1369. Goude [[Emgann Marica]], d'ar 26 gwengolo 1371, ma voe lazhet ar breudeur Mrnjavčević gant an Otomaned, e voe aloubet gant [[Đurađ I Balšić]], priñs [[Zeta]] a stagas Prizren ha Peć. Ar peurrest ar vro a yeas da zarn tachennad an [[tierniezh Lazarević|dierniezh Lazarević]].

An [[Impalaeriezh otoman|Otomaned]] a aloubas ar vro e [[1389]]. O stourm a reas ur c'hevread kristen bleinet gant Lazar d'ar [[26 Mezheven|a viz Mezheven]] e-pad [[Emgann Kosovo]] e Gazi Mestan, e-kichen [[Pristina]]. Lazhet e voe Lazar ha distrujet e voe e lu. [[Miloš Obilić]], ur brezelour serbiat, a zeuas a-benn da vuntrañ ar [[sultan]] [[Mourad Iañ]] ha ret e voe d'e warlerc'hiad [[Beyazid]] kilañ da startaat e c'halloud. Daoust ma chomas Serbia frank e voe gwanaet gant he faezhidigezh hag [[marv]] darn vrasañ he [[noblañs]].

Er {{XVvet}} kantved e voe dalc'het Kosovo gant [[Tierniezh Branković]] a skoazellas an Otomaned a-enep [[Skanderbeg]] hag e gevreidi hungariat e [[1448]]. D'ur gwaz eus an impalaeriezh otoman ez eas ar vro neuze betek stagidigezh Serbia e [[1459]].

==== Sujidigezh Otoman ====

An [[Islam]] a degasas an Otomaned ganto. Tra ma voe ar gristenien keodedourien ag an eil ren ne voent ket heskinet en un doare gwir. En o zouez e tute an impalaeriezh darn vrasañ e gardidi. An iliz serb a voe divodet e [[1532]], met gwirioù ispisial a viras ar gristenien ha adsavet e oe [[Patriarc'hat Peć]] e [[1557]]. Un darn eus ar Serbed a voe gouneszet d'ar feiz nevez, met al lodenn vrasañ eus ar vuzulmaned a oa Albaniz a grogas d'en em staliañ er vro. E fin an {{XIXvet}} kantved e oa an albanat ar bobl niverusañ er vro.

E-pad ar [[brezel turkat meur eus ar c'hevread santel|brezel 1683-1699]] e voe aloubet Kosovo gant an [[Aostria]]ned gant skoazell ar penn-eskop [[Pjetër Bogdani]] (un albanat). Adaloubet e voe gant an [[impalaeriezh otoman]] e [[1690]] avat hag d'un niver bras a serbiz e voe ret tec'hout kuit eus ar vro.

Divodet e voe ar [[Patriarc'hat Peć]] e [[1766]]. Da galz gwashoc'h eyeas pleg ar gristenien neuze.

=== Amzer a-vremañ ===
[[Restr:Kosovo02.png|thumb|right]]
[[Restr:Vilayet of Kosovo (1881–1913) map.png|thumb|right]]
E [[1871]] e voe ur [[kendalc'h|c'hendalc'h]] serbiat bras e [[Prizren]]. Ennañ e komzjod evit ar wech gentañ a-zivout adaloudabeg Kosovo. Goude-se e krogas [[priñselezh Serbia]] d'ober raktres evit adstagañ ar broviñs.

E fin [[brezel Turkia-Rusia 1877 - 1878]] e voe roet [[Priština]] ha [[Kosovska Mitrovica]] da Serbia tra ma vire [[Turkia]] ar peurrest eus ar vro. Da wareziñ o gwirioù e furmas an Albaniz [[Kevread Prizren]] e [[Prizren]]. Kentrollañ a reas 300 penn-bras albanat eus Kosovo ha kornôg Makedonia. Harpet e oa ar c'hevread gant ar sultan abalamour d'e ideologiezh islamek ha peogwir ne oa ket e intent disrannañ Kosovo diouzh an impalaeriezh. Da enebiñ ar gristenien ez eas an emsav ha rediañ a reas Serbiz niverus da dec'hout kuit eus ar vro. Pouezañ a reas galloudoù ar c'hornôg war an impalaeriezh otoman evit ma gwasko an emsav, ar pezh a reas. Sevel a reas an Albaniz ur gouarnamant da c'hortoz neuze, met faezhet e voent goude tri [[bloaz|bloavezh]] a vrezel. Un emsavidigezh nevez a c'hoarvezas e [[1910]]. Da Gevread Prizren e fell unvanniñ ar peder rannvro albanat ha sevel ur riez albanat dizalc'h. D'n amzer-se e oa albanat 40% eus poblañs Kosovo hepken hag un darn vras anezhi a oa enebet ouzh an emsav.

E [[1912]], goude ar [[Brezeloù Balkanek]] e voe staget an darn vrasañ eus ar vro ouzh [[Rouantelezh Serbia]] tra ma stage [[rouantelezh Montenegro [[Metohija]] (Albaneg: Traonienn Dukagjini). Un darn vras eus ar boblañ albanat a dec'has kuit deus ar vro tra m'en em stalias kalz [[familh]]où serb enni. Raktresoù a voe aozet gant ar gouarnamant serb evit adtrevadenniñ ar vro.

E-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] e voe Kosovo ar rannvro diwezhañ aloubet gant Aostria. An Albaniz a skoazellas an Aostriz a zalc'has ar vro betek 1918. Pa zeuas ar Serbed en-dro e [[1918]] e heskinjont anezho ha [[torfed]]où niverus a rejont outo.

Goude ar brezel e voe ebarzhet Kosovo er [[riez]] nevez-furmet dre unvaniezh Serbia ha Montenegro : Rouantelezh ar Serbed, Kroated ha Slovened.

==== Rouantelezh [[Yougoslavia]] hag an [[Eil Brezel-Bed]] ====
[[Restr:Kosovo 1941.png|thumb|left]]
Etre [[1919]] ha [[1929]] e kreskas adarre kenfeur ar Serbed er boblañs tra ma tigreske hini ar pobloù arall. Disrannet e voe ar vro e peder kontelezh. Teir anezho ( Zvečan, Kosovo ha Metohija ar Su) a oa darn eus Serbia tra ma oa Metohija an Norzh un darn eus Montenegro. E [[1922]] e tisrannas un [[adreizhadur]] anezhi e teir froviñs : Kosovo, Rascia ha Zeta. E [[1921]] en em glemmas an Albaniz ouzh [[Kevredigezh ar Broadoù]] ha goulenn a rejont unvaniezh ar broioù albanek met nac'het e voent. Aozañ a rejont un emsav armet, ''Kachak'' e anv, a oa e bal da adunvaniñ tout ar broioù albanek ouzh rouantelezh [[Albania]].

E [[1929]] ez eas ar rouantelezh da [[Rouantelezh Yougoslavia]] ha disrannet e voe Kosovo etre [[banat]]où Zeta, Morava ha Zardar. Padout a reas ar rouantelezh betek and [[aloudabeg]] alaman e [[1941]].

Darn vrasañ Kosovo a yeas d'un darn eus [[Albania]] a oa d'an amzer-se dalc'het gant [[Italia]]. Ar peurrest a yeas da [[Bulgaria Vras|Vulgariaha]] da [[Serbia]] (dalc'het gant an alamaned). Diarbennet e voe kalz serbiz deus ar vro e-pad ar marevezh-se. Ur rann-arme SS albanat voe tutet er vro e [[1944]], ar [[rann-arme Skanderbeg]]. Enep emsaverien e voe implijet dreist holl hag he zalvoudegezh vilourel a oa gwan tre.

Goude konianidigezh Italia e [[1943]] e kemeras Alamagn kontrol ar vro. Goude meur a emsavidigezh e voe frankizaet ar vro gant [[Emsaverien Yougoslavat|emsaverien gommunour]] albanat ha serb e 1944. Ebarzhet e voe e [[Serbia]] a yeas d'un darn eus Republik Gevreel [[Yougoslavia]].

==== Kosovo en eil Yougoslavia ====

Savet e voe Kosovo d'ur broviñs emren e-barzh [[Republik Poblek Serbia]], un izel eus [[Republik Kevreel Poblek Yougoslavia]]. Nebeut a emrenidigezh wir a oa ganti, avat. Pa yeas ar vro da [[Republik Sokialour Kevreel Yougoslavia]] ha Serbia da [[Republik Sokialour Serbia]] e [[1953]], hepken, e c'hounezas Kosovo e [[emrenerezh]] diabarzh. Muioc'h a c'halloud a zegemeras e [[1972]] pa vez embannet ur [[bonreizh|vonreizh]] nevez. Da brezidant ez eas e benn hag dezhañ e voe roet ur sez er bennrenerezh gevreel. An hevelep galloudoù hag ur republik gevreet en-doa neuze hag en e chome, hervez al lezenn, un darn eus Serbia. An [[albaneg]] hag ar [[serbeg]] a oa e yezhoù-stad. 

Er bloavezhioù 70 e kerc'has un emsav albanek da c'hounit ur statud a republik wir tra ma kroge un vinorelezh anezho da stourm evit ur stad dizalc'h. Gwasket e voent gant ar galloud komunour, avat. E-pad ar marevezh-se e kreskas kenfeur an Albaniz er boblañs. Tric'hementiñ a reas o niver tra ma chome stabil hini ar Serbiz. Efed ar fiñvadeg-se a voe e furme an Albaniz 80% ar boblañs e deroù ar bloavezhioù 80.

E [[1981]] e teraouas ar studierienn da vanifestiñ eit ma vo savet Kosovo d'ur [[republik]] wir e-barzh Yougoslavia. Da gabaduilhoù ez ejont buan ha daoust ma voent gwasket e voe trubuilhoù e-pad an holl zekvloaziad, ar pezh a vroudas ar Serbed a chome da zivroañ. E fin ar bloavezhioù 80 e krogas ar gouarnamant serb da c'houlenn ma vo adsavet [[aotrouniezh]] ar stad kevreel war ar broviñs.

==== Brezel Kosovo ====

E 1987 e kasas prezidant Serbia, Ivan Stambolic, [[Slobodan Milošević]] da beoc'haat ar Serbed a felle dezho strishaat statud emrennigezh ar broviñs. D'o skoazell e tivizas hemañ, avat. D'ar [[28 Mezheven|28 a viz Even]] 1989 e reas ur [[prezegenn|brezegenn]] e-tal da 1 000 000 Serb edo o gouelañ [[Emgann Kosovo]]. Enni e abegas disrannadurioù e-barzh [[Yougoslavia]]. Un tammig goude se, e 1990, e voe strishaet emrenerezh Kosovo gant parlamant Serbia ha goude disrannidigezh [[Slovenia]] e [[1991]] e implijas Milošević sez Kosovo, a gontrole, da gemer ar galloud e-barzh ar bennrenerezh.

Aozañ a reas an Albaniz un emsav disranner peoc'hek. An [[dilennadeg]]où a voikotjont ha [[skol]]ioù kuzh a savjont. Ur gouarnamant kuzh a voe aozet ha d'an [[2 Gouere|2 a viz Gouere]] [[1990]] e embannas ur parlamant dilezennel Kosovo d'ur vor dizalc'h. Nag gant ar gouarnamant nag gant ar broioù arall e voe anavezet, avat. E miz [[Gwengolo]] an hevelep bloaz e voe votet ur vonreizh gant ar parlamant nann-ofisiel hag e [[1992]] e voe aozet ur referendum gantañ a oa eveshaet gant sellerien etrevroadel met na voe ket anavezet nag gant ar broioù arall na gant ar gouarnamant serb. 98% ar voterien a voe a-du gant [[dizalc'hted|dizalc'herezh]] ar vro.

Goude fin ar brezel e [[Kroatia]] hag e [[Bosnia]] e stalias ar gouarnamant serbat repuidi e Kosovo.

Goude an [[Skridoù-emglev Dayton|emglevioù Dayton]] e aozas albaniz un emsav [[brezelig]], an [[UÇK]] a stourmas ouzh ar polis serbat. Respontiñ a reas homañ ha kreskiñ a ra niver al lazhidi nann-milourel. Broioù ar c'hornôg a bouezas war Serbia hag he rediañ a reas da embann un arsav ha da lemel hec'h arme deus un darn eus ar vro. Ne badas ket, avat ha d'ar 16 a viz genver 1999 e kavjod krofoù 46 albanat lazhet gant an nerzhioù serbat e keriadenn [[Racak]]. Rediañ a reas broioù ar c'hornôg ar serbiz da varc'hata e [[Rambouillet]] met nac'hañ a rejont a re-mañ da sinañ an emglev peogwir e roe d'an [[AFNA]] gwir da gas soudarded e-barzh ar broviñs.

Bombeziñ a reas AFNA Serbia e-pad 78 devezh. En deroù n'argasas nemet gwennoù milourel e Kosovo met evelma gile ket Serbia e krogas da vukañ uzinoù, pontoù, ha savadurioù melestradurel e Serbia end-eeun. Goude 78 devezh e lamas kuit Serbia he lu eus ar vro hag a voe dalc'het gant AFNA 

E-pad ar brezel e tec'has kuit ur milion ag Albaniz eus ar vro hag meur a viliad a voe lazhet. Un diemglev ez eus a-zivout niver hag orin an dud lazhet. Krediñ a reer e voe lazhet 10.000 - 12.000 ag Albaniz ha 3.000 a serbiz. 3.000 a dud a vank. 2.500 anezho a zo albanat hag ar re arall a zo rom pe serbat dreist holl. 47.5 eus an albaniz ha 59.5% eus ar Serbed a zo kuitaet ar vro e-pad ar brezel. Goude m'en doa en em staliet AFNA ez eas en dro an Albaniz.

Goude donedigezh AFNA e repuas 250,000 a serbiz e Serbia, tra ma chome 120.000 anezho er vro. N'int ket distroet ar repuidi-se rak aon o-deus da vezañ heskinet gant an Albaniz ha fiziañs ebet o-deus ouzh ANFA.

== Politikerezh ==

Diviz 1244 [[Kuzul Surentez ar Broadoù Unanet|Kuzul Surentez]] [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] en-deus lakaet Kosovo dindan melestradurezh da c'hortoz ABU betek ma vo divizet petra e vo he statud fin. En deus roet galloudoù bras da UNMIK met aliet en-deus outi da aozañ ur gouarnamant emren. Da [[Serbia]] e ro perzh ebet e Kosovo hag adalek 1999 n'int ken talvoudek al lezennoù serbat e-barzh ar vro. Ur mandad distag en-deus AFNA da virout ar peoc'h e Kosovo.

E mae 2001 e embannas UNMIK ur vonreizh da c'hortoz a grouas an [[Aozadur da C'hortoz ag Emc'houarnamant]]. Abaoe 2001 en-deus roet UNMIK muioc'h a c'halloudoù a-nebeudigoù dezhañ met miret en-deus ar re a vez o perc'henn ouzh ar riezoù dizalc'h hepken evel an aferoù etrevroadel pe an difenn. Bez ez eus kuzulioù-kêr hag ur polis evezhiet gant UNMIK.

Hervez ar vonreizh da c'hortoz he-deus kosovo ur parlamant a 120 ezel. Enderc'hel a ra ugent sez miret evit ar serbiz ha dek evit ar minorelezhioù nann-serbat (Bosniat, rom...). Gant ar parlamant e vez dilennet ar prezidant hag ar ministr kentañ.

Ar strollad politikel brasañ er vro a zo [[Kevread Demokratel Kosovo]]. E orin en-deus en emsav nann-feuls a-enep Milosevic e-pad ar bloavezhioù 90. Gant [[Ibrahim Rugova]] e oa bleiniet betek e varv e 2006. An daou strollad bras arall o-deus o gwriz en UCK : [[Strollad Demokratel Kosovo]] bleiniet gant ar penn-brezel kozh [[Hashim Thaci]] ha [[Kevread evit Dazont Kosovo]] bleiniet gant [[Ramush Haradinaj]]. An embanner Veton Surroi en-deus krouet un strollad politikeel distag, &quot;Ora.&quot; e an, e 2004. Ar serbiz a grouas al [[Listenn Serbat evit Kosovo ha Metohija]] met boikotiñ a reaont gouarnamant ar vro ha nac'hañ a reont da seziñ er parlamant.

Er miz du [[2001]] e c'hoarvezas an dilennadeg gentañ dindan eveshiadenn an [[OSCE]]. Goudezi e furmas an holl strolladoù ur gevread vras hag [[Ibrahim Rugova]] a zilenjont da brezidant ha Bajram Rexhepi da vinistr kentañ.

Goude dilennadegoù ar miz Here 2004 e furmas [[Kevread Demokratel Kosovo]] ha [[Kevread evit Dazont Kosovo]] ur gouarnamant asambles. Ramush Haradinaj a yeas da vinistr kentañ tra ma chome [[Ibrahim Rugova]] prezidant.

Ramush Haradinaj en deus dilezet e bost a vinistr kentañ pa voe tamallet da vezañ un torfedour-brezel gant al Lez-barn-kastizañ evit Yougoslavia e miz meurzh [[2005]]. Bajram Kosumi ([[Kevread evit Dazont Kosovo]]) a gemeras e blas met dezhañ e voe bet ret emzigargañ goude marv [[Ibrahim Rugova]] e miz Genver 2006. Gant [[Agim Ceku]] e voe erlec'hiet. Ar parlamant a zilennas [[Fatmir Sejdiu]] (Kevread Demokratel Kosovo) da brezidant. Slaviša Petkovic, ministr ar C'humuniezhoù hag an Distro, eo an ezel serbiat nemetañ eus Kuzul ar vinistred.

Embann a ra al [[Lez-varn etrebroadel]] d'an 22 a viz Gouere 2010 eo disklêriadur dizalc'hidigezh Kosovo diouzh ar gwir etrebroadel.
[[Restr:CountriesRecognizingKosovo.png|thumb|left|400px|Broioù a anavez dizalc'hiezh Kosovo (e gwer, 2012)]]

=== Statud da zont Kosovo ===
 

{{Stadoù Europa}}

[[Rummad:Kosovo]]
[[Rummad:Serbia]]</text>
      <sha1>hbhxgbk1osvsud5v9wge1ue60v0n8ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21255</id>
    <revision>
      <id>2200728</id>
      <parentid>2189434</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6252" sha1="qsghzx1lvnxokabowlre4mrp3tk231i" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
{{databox}}
[[Restr:Nagasakibomb.jpg|250px|right|thumbnail|Ar [[Stadoù-Unanet]] o deus lakaet da darzhañ ur [[Fat Man|vombezenn atomek]] e neñv [[Nagasaki]] e [[9 Eost|9 a viz Eost]], [[1945]]. Ar bombezadegoù atomek war Hiroshima ha Nagasaki o deus lakaet da vervel raktal etre 100 000 ha 200 000 [[nannsoudard]], ar gwechoù nemeto m'eo bet implijet seurt armoù evit brezeliñ.]]

Ar '''brezel''' a zo ur [[bec'h]] etre [[riez]]où pe [[strollad]]où bras a-walc'h o vent, a ya da lakaat anezho da implijout [[arm]]où hag an nerzh fizikel en ur enebiñ. Dispaket int dre sevel [[lu]]ioù [[soudard]]ed kaset e tu all an [[harz]]où a oa etre an div gostezenn a-raok. Pal ar vrezelerien eo tapout pe virout [[tiriad]]où 'zo, hag e c'hoarvez ma vez kollet hag adtapet an tiriadoù en-dro gant pep a du. Un aozadur hag ur [[raktres]] milourel a vez savet gant an emgannerien. Bez e c'hell ar brezel bezañ berr (dindan ur bloaz pe ur miz) pe padout meur a vloavezh gant meur a [[kampagn|gampagn]], da lavaret eo [[prantad]]où [[tagadenn]]où e-kreiz ehanoù. ''[[Brezeloniezh]]'', pe ''polemologiezh'', eo anvioù ar skiant a zo he fal studiañ ar brezelioù.

Meur a [[abeg]] a vez da vrezeliñ : gounid pe adc'hounid ar [[riegezh]], un tiriad, danvezioù naturel, ledanaat levezon ur [[relijion]] pe un [[ideologiezh]]. Pa vez adtapet un tiriad a oa bet skrapet hag ac'hubet e vez kaoz eus ur [[brezel dieubiñ]]. Pa vez brezel etre kostezennoù e diabarzh ur riez e vez kaoz eus ur [[brezel diabarzh]]. Betek diwezh an [[Eil Brezel-bed]] e vezed kustum da embann un [[disklêriadur brezel]] ofisiel, spis e stumm. 

Gant ar brezel e vez kaset tud d'ar marv ha n'int holl dibellaus, dreist-holl pa vez lazhet nannsoudarded e-leizh evel e-korf brezelioù an {{XXvet kantved}} ha re ar XXI{{Añ}} ivez. E-pad an {{XXvet kantved}} ez eus bet jedet e c'hellfe bezañ bet lazhet etre 130 ha 142 milion a dud, nannsoudarded an darnvuiañ anezho. Hag e-touez ar buhezioù kollet-se, 51 milion a dud a zo marvet e diwezh an Eil Brezel-bed.

== Istor ar brezel ==
{{Pennad pennañ|Istor ar Brezel}}
N'eus emglev ebet ez eus diwar-benn orin ar brezel. Hervez reoù 'zo e oa bet atav brezelioù etre ar strolladoù denel tra ma pouez ar re arall war ar fed n'eus ket sin ebet a vrezel e-pad ar [[Ragistor]]. Da gentañ e oa ar brezel un heuliad ag argadegoù bihan ; n'eo nemet gant ganedigezhioù ar riezoù kentañ, 5000 bloaz 'zo, e c'heller gwelout kampagnoù milourel bras.

== Gwelet ivez ==
* [[Brezel-bed]]
* [[Brezel diabarzh]]
* [[Brezelekaerezh]]
* [[Brezelerezh]]
* [[Brezelgarouriezh]]
* [[Brezeloniezh]]
* [[Kadouriezh]]
* [[brezelour]] ha [[kenvrezelour]]
* Pennadoù hag a grog gant ar ger ''brezel'' er wikipedia [http://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Dibar%3AAnHollBajennoù&amp;from=Brezel&amp;to=bri&amp;namespace=0]

== Liammoù diavaez ==
{{commonscat|War}}
*{{fr}} [https://arbrezel.hypotheses.org/ Ar Brezel / Guerres et Bretagne]

''{{en}} — [[Saozneg|Saoznek]] eo an holl liammoù all.''
* [https://web.archive.org/web/20080717222856/http://www.pbs.org/now/shows/349/index.html O komz diwar-benn ar brezel] Penaos e tiviz an [[demokratelezh]] mont da vrezeliñ ?
* [http://www.thirdworldtraveler.com/Book_Excerpts/Warlords_PE.html ''The Warlords'' (&quot;Aotrounez ar brezel&quot;), C. Wright Mills, The Power Elite, 1956]
* [https://web.archive.org/web/20080219090327/http://www.datesofhistory.com/wars.general.html Ul listennad brezelioù]
* [https://web.archive.org/web/20180401101531/http://www.warchat.org/ Pennadoù diwar-benn ar brezel, ur sturlevr istorel, ul lec'hienn digor diwar-benn ar brezel]
* [http://www.warscholar.com/Timeline.html Amzeroniezh ar brezelioù dre ar bed, eus 3000 k. J-K betek 1999]
* [http://users.erols.com/mwhite28/battles.htm Brezelioù gwadusañ an XXvet kantved]
* [http://users.erols.com/mwhite28/battle19.htm Niver ar marvioù en emgannoù ar XVIvet, XVIIvet, XVIIIvet ha XIXvet kantved]
* [https://web.archive.org/web/20030430111348/http://www.geocities.com/dtmcbride/hist/disasters-war.html Niver a varvioù e gwallreuzioù, brezelioù ha gwallzarvoudoù]
* [https://web.archive.org/web/20091224150610/http://www.warcrimes.info/ Teulioù ha daveoù diwar-benn ar brezelioù, an torfedoù brezel hag ar gouennlazhoù]
* [https://web.archive.org/web/20070713201341/http://www.populationaction.org/Publications/Reports/The_Security_Demographic/Summary.shtml Titouroù diwar-benn perzh ar boblañsouriezh er brezelioù]
* [http://www.umich.edu/~cowproj/ ''Correlates of War (COW)'' : kendavead diwar-benn ar brezelioù]
* [https://web.archive.org/web/20070823050743/http://cow2.la.psu.edu/ ''Correlates of War 2'']
* [http://www.antiwar.com ''Antiwar.com'']
* [http://plato.stanford.edu/entries/war/ ''Stanford Encyclopedia of Philosophy'']
* [https://web.archive.org/web/20090807190016/http://www.cred.be/cedat/index.htm ''Complex Emergencies Database (CE-DAT)''] - Un diaz-ditouroù diwar-benn skog ar brezelioù war mab-den
* [http://us.ft.com/ftgateway/superpage.ft?news_id=fto010520071511229900 ''Christopher Caldwell: Youth and War, a deadly Duo - short summary of youth bulge theory''] &lt;span style=&quot;color:Red&quot;&gt;Sac'het&lt;/span&gt; 02-02-2013 
* [http://war.wikia.com/wiki/Main_Page ''WarWiki''] (''N'eo ket ezel eus ar raktres Wikimedia'')
* [https://web.archive.org/web/20020727083022/http://www.arthurhu.com/index/genocide.htm ''War Disaster and Genocide''] — Ur renabl eus ar marvioù a-vernadoù
* [https://web.archive.org/web/20081224070337/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1282/is_n16_v48/ai_18614114/pg_1 Gwengel ar goueziad peoc'hus]
* [https://web.archive.org/web/20060706042537/http://www.atimes.com/atimes/Front_Page/HG04Aa02.html Flod ar wiriegezh kentidik]
* [https://web.archive.org/web/20101121021158/http://brneurosci.org/reviews/war.html Ar brezel etre ar meuriadoù]
* [https://web.archive.org/web/20080628194111/http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20030612.shtml &quot;Arz ar brezel — delc'her d'ar pal ?] skignet gant ''BBC Radio 4'', abadenn ''In Our Time'' (&quot;En hon amzer&quot;)
* [http://www.warstudiesprimer.org/ ''War Studies Primer''] - ur gentel-ginnig diwar-benn studi ar brezel

[[Rummad:Brezel]]
[[Rummad:Feulster]]
[[Rummad:Brezeloniezh]]</text>
      <sha1>qsghzx1lvnxokabowlre4mrp3tk231i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listennad lavaredoù latin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21480</id>
    <revision>
      <id>2200798</id>
      <parentid>2200492</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169671" sha1="7650xbbdyd1lim2bw0gfn39i2gvuemm" xml:space="preserve">__NOTOC__
''Multae clarae locutiones latinae hic inveniuntur.''. / Kalz frazennoù [[latin]] brudet a gavor amañ.

[[Restr:Errare humanum est.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Perzh an den eo faziañ''&lt;/div&gt;]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
| &lt;big&gt;'''[[#A_2|A]]''' • [[#Ab|Ab]] • [[#Ac|Ac]] • [[#Ad|Ad]] • [[#Ae|Ae]] • [[#Af|Af]] • [[#Ag|Ag]] • [[#Al|Al]] • [[#Am|Am]] • [[#An|An]] • [[#Ap|Ap]] • [[#Aq|Aq]] • [[#Ar|Ar]] • [[#As|As]] • [[#Au|Au]] • [[#Aut|Aut]] • [[#Av|Av]] • '''[[#Ba|Ba]]''' • [[#Be|Be]] • [[#Bi|Bi]] • [[#Bo|Bo]] • [[#Br|Br]] • '''[[#Ca|Ca]]''' • [[#Ce|Ce]] • [[#Ci|Ci]] • [[#Co|Co]] • [[#Cr|Cr]] • [[#Cu|Cu]] • '''[[#Da|Da]]''' • [[#De|De]] • [[#Di|Di]] • [[#Do|Do]] • [[#Dr|Dr]] • [[#Du|Du]] • '''[[#E|E]]''' • [[#Et|Et]] • [[#Ex|Ex]] • '''[[#F|F]]''' • '''[[#G|G]]''' • '''[[#H|H]]''' • '''[[#I|I]]''' • '''[[#J|J]]''' • '''[[#L|L]]''' • '''[[#Ma|Ma]]''' • [[#Me|Me]] • [[#Mi|Mi]] • [[#Mo|Mo]] • [[#Mu|Mu]] • '''[[#Na|Na]]''' • [[#Ne|Ne]] • [[#Ni|Ni]] • [[#No|No]] • [[#Nu|Nu]] • '''[[#O|O]]''' • '''[[#Pa|Pa]]''' • [[#Pe|Pe]] • [[#Pl|Pl]] • [[#Po|Po]] • [[#Pr|Pr]] • '''[[#Q|Q]]''' • '''[[#R|R]]''' • '''[[#S|S]]''' • '''[[#T|T]]''' • '''[[#Ub|Ub]]''' • [[#Ul|Ul]] • [[#Um|Um]] • [[#Un|Un]] • [[#Ur|Ur]] • [[#Us|Us]] • [[#Ut|Ut]] • '''[[#Va|Va]]''' • [[#Ve|Ve]] • [[#Vi|Vi]] • [[#Vo|Vo]] • [[#Vu|Vu]]&lt;/big&gt;
|}

==A==
===A===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''AA.VV''
:Berradur ''auctores varii'', &quot;lies aozer&quot;, a skriver a-wechoù pa vefe re hir menegiñ anvioù an holl dud o deus kemeret perzh e sevel ar skridoù a zo dastumet en ul levr. 
;''[[A bene placito]]''
:&quot;Evel a gerfet&quot;.
;''A bove ante, ab asino retro, a stulto undique caveto''
:&quot;Diwall diouzh an [[ejen]] dre zirak, diouzh an [[azen]] dre a-dreñv, diouzh an den diboell a bep tu&quot;.
;''A bove majore discit arare minor''
:&quot;Digant an ejen kozh e tesk an ejen yaouank arat&quot;.
;''A caelo usque ad centrum''
:&quot;Eus an oabl betek ar c'hreiz&quot;. Lavaret e vez ivez ''[[#Cu|Cuius est solum, eius est usque ad coelum et ad inferos]]''.
;''A cane non magno saepe tenetur aper''
:&quot;Alies e vez harzet ar pemoc'h-gouez gant ur c'hi bihan&quot;.
;''[[A capite ad calcem]]''
:&quot;Adalek ar penn betek ar [[seul]]&quot;. Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A pedibus usque ad caput]]''
;''[[A communi observantia non est recedendum]]''
:&quot;Arabat eo pellaat diouzh ar soñjoù boutin&quot;.
;''A contrariis''
:&quot;Dre an tuioù kontrol&quot;. Dre an traoù enebet : un arguzenn ''a contrariis'' zo un arguzenn diwanet eus an tu enep.
;''A contrario''
:&quot;En enep, kontrol da se&quot;.
;''A cruce salus''
:&quot;Eus ar groaz (e teu) ar silvidigezh&quot;.
;''A Deo rex, a rege lex''
:&quot;A Zoue (e teu) ar roue, ag ar roue (e teu) al lezenn&quot;.
;''A Deucalione''
:&quot;Abaoe [[Deukalion, mab Prometeüs|Deukalion]]&quot;. Abaoe pell.
;''A divinis''
:&quot;Pellaet diouzh an oberoù doueel&quot;. Er relijion gatolik, ar c'hastiz ''suspentio a divinis'' a zo unan eus an doareoù digargoù a c'hall kastizañ ur c'hloareg. An [[eskob]] [[Fernando Lugo]] a voe digarget ''a divinis'' pa voe dilennet da brezidant [[Paraguay]] d'an [[20 a viz Ebrel]] [[2008]].
;''A facto ad jus non datur consequentia''
:&quot;N'eus ket ur gwir eus ar fed e-unan&quot;.
;''A falsis principiis proficisci''
:&quot;A zisoc'h diwar pennaennoù diwir&quot;.
;''A fluctibus opes''
:&quot;Eus ar mor (e teu) ar binvidigezh&quot;. [[Sturienn]] kêr [[Sarzhav]].
;''[[A fortiori ratione]]''
:&quot;Ken met rak se&quot;. Seul gent a se ; berraet alies en ''[[A fortiori]]''.
;''A Jove principium''
:&quot;Krogomp gant Jupiter&quot;, da lavaret eo &quot;enor d'ar mestr, da vestr an ti&quot;.
;''A latere''
:&quot;E-kichen&quot;. ''Cardinal a latere'' : [[kardinal]] kaset gant ar [[pab]] d'ur pennstad bennak.
;''A mari usque ad mare''
:&quot;Adal ar mor betek ar mor&quot;. Eus an eil mor d'egile ; sturienn [[Kanada]].
;''A mensa et t(h)oro''
:&quot;Eus an daol hag eus ar gwele&quot;. Disrann a gorf, hep na vefe torret an dimeziñ.
;''A minima''
:&quot;Ag an hini bihanañ&quot;. Talvoudegezh vihanañ un dra bennak.
;''A minore ad maius''
:&quot;Eus ar bihanañ d'ar brasañ&quot;.
;''A mundo condito''
:&quot;Adalek krouidigezh ar bed&quot;.
;''A non domino''
:&quot;Eus un nann-aotrou&quot;. Implijet pa resever ur mad digant un den ha n'eo ket perc'henn warnañ.
;''A parte''
:&quot;A-gostez&quot;. Er [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], komzoù ''a parte'' a vez lavaret gant un dudenn war-eeun d'an arvesterien, en diavaez d'ar c'hendivizoù etre an tudennoù all.
;''[[A pedibus usque ad caput]]''
:&quot;Eus an troad betek ar penn&quot;. Penn-kil-ha-troad ; gwelit ''[[A capite ad calcem]]''.
;''A posse ad esse non valet consequentia''
:&quot;Diwar gallusted bezañ un dra ez eo arabat dezastum ez eus anezhañ&quot;.
;''A posteriori''
:&quot;Diwar skiant-prenet&quot;.
;''[[A priori]]''
:&quot;Diwar raksant&quot;.
;''[[A quo]]''
:&quot;Diwarnañ&quot;. An ''dies a quo'' eo an deiz ma krog ur pad diwarnañ, enebet ouzh an ''dies [[#Ad|ad quem]]'', an devezh ma paouez ar pad en diwezh anezhañ.
;''A silentio''
:&quot;Dre an tav&quot;. Tennet eus ''argumentum a silentio'', a vez implijet evit lavaret ez eo dic'houest un den da sevel enep un arguzenn, pa chom mut goude e glevet.
;''A solis ortu usque ad occasum''
:&quot;Eus ar sav-heol betek ar c'huzh-heol&quot; (e sevenan ma c'hefridi).
===Ab===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ab abrupto''
:&quot;En un doare reut, trumm&quot;.
;''Ab absurdo''
:&quot;Dre an emsiv&quot; ; prouiñ ''ab absurdo''. &lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]], 2020, &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;absurde&lt;/span&gt;, p. 32-b.&lt;/ref&gt;
;''Ab abusu ad usum non valet consequentia''
:&quot;Un arver diwar ur c'hammarver n'eo ket gwiriek.&quot; Gwelit ''[[#Ab|Abusus non tollit usum]]''.
;''Ab aestu et tempestate''
:&quot;(Goudoriñ) diouzh ar wrez vras hag ar gorventenn&quot;.
;''Ab aeterno''
:&quot;Adal deroù an amzer&quot;. A-holl-viskoazh.
;''Ab ante''
:&quot;A-ziagent&quot;. En a-raok.
;''Ab antiquo''
:&quot;A-gozh-amzer&quot;.
;''Ab agendo''
:&quot;Diwar an oad&quot;. ''Ab agendo'' a reer eus un den a zo dic'houest da ober un dra bennak peogwir eo re gozh, re wan a spered, nammet pe war e leve.
;''Ab amicis honesta petamus''
:&quot;Digant ur mignon ne ranker goulenn nemet ar pezh ez eo gouest da ober.&quot; — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/amic.shtml ''Laelius De Amicitia'', 44].
;''Ab asino lanam quaeris''
:&quot;Emaoc'h o c'hortoz kaout gloan digant un [[azen]]&quot;.
;''Ab assuetis non fit passio''
:&quot;Ne zeu ket an angerzh diwar an traoù boas&quot;.
;''Ab epistulis''
:&quot;Diwar al lizheroù&quot;.
;''Ab esse ad posse valet consequentia''
:&quot;Mard eus eus un dra e c'haller kendastum ez eo gallus&quot;.
;''Ab extra''
:&quot;Eus an tu-hon&quot;. 
;''Ab hinc''
:&quot;Alemañ&quot;.
;''Ab hoc et ab hac''
:&quot;Amañ hag ahont&quot;. A-hed hag a-dreuz : komz ''ab hoc et ab hac''.
;''Ab igne ignem capere''
:&quot;Lezel un tan da gregiñ en e dan&quot;. Ober en un doare ent-keodedel, asantiñ da ober un dra a zo reizh e buhez ar gevredigezh.
;''Ab illo tempore''
:&quot;Abaoe an amzer-se&quot;.
;''Ab imis fundamentis''
:&quot;Adalek an diazezoù donañ&quot;. Nevesaat ar gevredigezh ''ab imis fundamentis'' e oa pal an [[Dispac'h Gall]].
;''Ab immemorabili''
:&quot;Abaoe (amzerioù) dreist koun&quot;. A-holl-viskoazh.
;''[[Ab imo corde]]''
:&quot;A-greiz-kalon&quot;.
;''[[Ab imo pectore]]''
:&quot;Eus don ar bruched&quot;. En un doare gwirion : diskouez bezañ brouezet ''ab imo pectore''.
;''Ab inconvenienti''
:&quot;Diwar zivarregezh&quot;. Un arguzenn ''ab inconvenienti'' a ziskouez divarregezh an arguzenner, pa heuilh un hent a gas da fazioù pe da zislavaroù.
;''Ab incunabulis''
:&quot;Abaoe ar gavell&quot;. Abaoe ar vugeliezh.
;''Ab initio''
:&quot;Adalek an deroù&quot;.
;''Ab intestat''
:&quot;Hep testamant&quot;. A lavarer diwar-benn un den a zo marvet hep testamantiñ, hag a-zivout e hêred.
;''Ab Iove principium''
:&quot;Gwelit'' ''[#A|A Jove principium]]''.
;''Ab irato homine''
:&quot;Diwar un den fuloret&quot;. Arabat eo ober un testamant ''ab irato'', rak keuz a c'hallfe dont goude.
;''Ab origine''
:&quot;Adalek an orin&quot;. Adalek ar penn-kentañ : studiañ un afer ''ab origine''.
;''Ab origine fidelis''
:&quot;Feal d'e orin'', na zisoñj ket a be lec'h e teu.
;''Ab ovo''
:&quot;Adalek ar [[vi]]&quot;. Adalek an orin.
;''Ab ovo usque ad mala''
:&quot;Eus ar vi betek an aval&quot;. A-hed ar pred, diwar ar boaz roman da gregiñ pep pred gant vioù ha d'e echuiñ gant frouezh.
;''Ab tam tenui initio tantae opes sunt profligatae''
:&quot;[Biskoazh] ne voe ken bras ur galloud diskaret gant kentaoù ken dister.&quot; — [[Cornelius Nepos]] (~100 – ~25), [https://books.google.fr/books?id=rNxGAQAAMAAJ&amp;pg=PA57&amp;lpg=PA57&amp;dq=%22Ab+tam+tenui+initio+tantae+opes+sunt+profligatae%22&amp;source=bl&amp;ots=NL6cBehDHz&amp;sig=DZ94_UZGHOMd7sL4IOXJ2_5Ue34&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=WgZfVdTuNsixUaL4gsgB&amp;ved=0CCsQ6AEwAjgU#v=onepage&amp;q=%22Ab%20tam%20tenui%20initio%20tantae%20opes%20sunt%20profligatae%22&amp;f=false ''De vita excellentium imperatorum et Phaedri fabulae selectae'', linenn 15] – [https://web.archive.org/web/20231031195446/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/cornelius_nepos_Vies/ligne05.cfm?numligne=17&amp;mot=profligatae Troidigezh c'hallek].
;''Ab uno disces omnes''
:&quot;Diwar unan anavez an holl.&quot; — [[Virgilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'' II:65].
;''Ab Urbe condita''
:&quot;Adalek diazezidigezh ar Gêr&quot;. [[Roma]] eo ar Gêr, bet diazezet e 754 pe 753 kJK hervez Marcus Terentius Varro en e ''Rerum rusticarum de agricultura''. &lt;ref&gt;{{la}} Marcus Terentius Varro, [https://www.thelatinlibrary.com/varro.rr1.html ''Rerum rusticarum de agricultura''].&lt;/ref&gt;
;''Aberratio delicti''
:&quot;Distro ar felladenn&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], gallusted ur fazi, a-greiz seveniñ ur gwallober, a c'hoarvez pa 'z eo atebek ar gwalloberour d'un darvoud disheñvel diouzh e bal kentañ.
;''Aberratio ictus''
:&quot;Distro an taol&quot;. Tenn hebiou. Er gwir, un ober reizh a zegas ur gaou dre fazi, gant atebegezh an oberour.
;''Abest ut fatear, ut praecise negem''
:&quot;Pell diouzh en anzav en e nac'han da vat&quot;.
;''Abiens abi''
:&quot;O vont gant e hent&quot;. O kuitaat ul lec'h pe ur garg.
;''Abistis, dulces caricae''
:&quot;Echu eo ganeoc'h, fiez c'hwek&quot;. Aet eo an devezhioù c'hwek da get. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', LXIV].
;''Abrogata lege abrogante non reviviscit lex abrogata''
:&quot;Ne vez ket adsavet ul lezenn dorr dre derriñ al lezenn he deus he zorret&quot;.
;''Absens haeres non erit''
:&quot;An ezveziad ne vo ket hêr&quot;. Aet diwar wel, aet diwar galon.
;''Absentem lædit, qui cum ebrio litigat''
:&quot;Skeiñ gant un den ezvezant a ra an hini a vez o tabutal gant un den mezv&quot;.
;''Absit inuidia verbo''
:&quot;Ra ne vo noaz ebet er ger-se&quot;. Hep dismegañsiñ den, gant neptuegezh. — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.9.shtml#19 ''Ab Urbe condita libri'', IX-19].
;''Absit omen''
:&quot;Ra ne vo ket ur vallozh&quot; eus kement-mañ. Latin ar [[Grennamzer]].
;''Absit reverentia vero''
:&quot;Arabat eo dimp kaout aon rak lavaret ar wirionez&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.her5.shtml ''Heroides'' V:13].
;''Absolutio ab actione''
:&quot;Didamalladur diwar ober&quot;. Da lavaret eo : evit abegoù danvezel.
;''Absolutio ab instantia''
:&quot;Didamalladur diwar ar goulenn&quot;. Da lavaret eo : dre ur si en argerzh an tamall.
;''Absolutum dominium''
:&quot;Beli ziharz&quot;.
;''Absque argento omnia vana''
:&quot;Hep arc'hant e vez aner pep tra&quot;.
;''Abstinere debet aeger''
:&quot;Ret eo d'ar c'hlañvad yunañ&quot;.
;''Abundans cautela non nocet''
:&quot;Ne zeu droug ebet diwar re a ziarbennoù&quot;. Keñveriañ gant ar c'hrennlavar &lt;q&gt; Al logodenn n'he deus nemet un toull zo boued d'ar c'hazh. &lt;/q&gt;
;''Abusus non tollit usum''
:&quot;Reober ne dalv ket paouez d'ober&quot;. N'eo ket peogwir eo fall ur boaz e vo diskaret. Gwelit ''[[#Ab|Ab abusu ad usum non valet consequentia]]''.
;''Abuti errore hostium''
:&quot;Tenn splet eus fazi an enebour&quot;.
;''Abyssus abyssum invocat''
:&quot;Gervel an islonk a ra an islonk&quot;. &lt;ref&gt;{{fr}} [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]] [https://web.archive.org/web/20150510044804/http://www.psaumes.site-catholique.fr/index.php?post/Psaume-42 II-42:8].&lt;/ref&gt;
===Ac===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Accessorium sequitur principale''
:&quot;Da heul ar pouezusañ e teu an eilrenk&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : diwar hini ar mad pennañ e teu dezvad ur mad a eil renk.
;''Accessum ad res salutares, a pestiferis recessum''
:&quot;Tostaat d'an traoù salvus, pellaat diouzh ar re noazus&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd2.shtml#34 ''De Natura Deorum''II:34].
;''Accipe quam primum, brevis est occasio lucri''
:&quot;Gra diouzhtu, dibad eo ar chañsoù da zont a-benn&quot;. « Pa vez gedon eo gedona ».
;''Accidere ex una scintilla incendia passim''
:&quot;Diwar ur fulenn en em strew an tangwall&quot;. 
;''Accipio omen''
''Degemer a ran an diougan&quot;.
;''Accusare nemo se debet nisi coram Deo''
;''''Den ne rank en em damall, nemet dirak e-tal Doue&quot;.
;''Acetum habet in pectore''
:&quot;Gwinêgr zo em bruched&quot;. Lemm eo ma spered ha kalz danvez zo ennon. &lt;ref&gt;{{fr}} C. de Méry (1828), ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes'', [https://books.google.fr/books?id=9xulEVI0kGwC&amp;pg=PA508&amp;dq=cetum+habet+in+pectore&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=1R53VceNLIGsUbmqgYAP&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q=cetum%20habet%20in%20pectore&amp;f=false p. 201.]&lt;/ref&gt;.
;''Acta est fabula, plaudite !''
:&quot;C'hoariet eo ar [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]], strakit ho taouarn!&quot;. Gerioù diwezhañ distaget gant [[Aogust (impalaer)|Aogust]] war ar varskaoñ, a-hervez. Kar da &quot;echu eo an abadenn&quot;.
;''Actio adversus iudicem que litem suam fecit''
:&quot;Keinad a-enep ur barner hag en deus ul laz personel er gaoz&quot;.
;''Actio libera in causa''
:&quot;Ober dishual en afer&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur gwallober sevenet gant un den a zo en em lakaet da ziatebek.
;''Actio nondum nata non praescribitur''
:&quot;Un ober ha n'eo ket bet ganet c'hoazh ne c'hall ket bezañ digastizet&quot;.
;''Actio personalis moritur cum persona''
:&quot;Gant an den e varv e oberoù&quot;.
;''Actor sequitur forum rei''
:&quot;Neb a vreut ur gaoz a heuilh kreizon an difenner&quot;.
;''Actore non probante, reus absolvitur''
:&quot;Mar ne zegas ket ar goulenner ar brouenn, ret eo didamall an difenner&quot;.
===Ad===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ad abundantiam''
:&quot;A-builh&quot;.
;''Ad agendum''
:&quot;A-benn an ober&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] e c'hall ur c'hlemmer reiñ d'un den all un urzh ''ad agendum'' evit ma kasfe ar prosez e-lec'h ar c'hlemmer.
;''Ad astra''
:&quot;Trema ar stered&quot;.
;''Ad astra per aspera''
:&quot;Trema ar stered a-dreuz an diaesterioù&quot;.
;''Ad audiendum verbum''
:&quot;War selaou ar gomz''. Da skouer : ur c'henglav ''ad audiendum verbum'', ma teuer da selaou ar pezh a zo da vezañ lavaret fraezh.
;''Ad augusta per angusta''
:&quot;D'an nec'h dre an hentoù strizh&quot;. Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor.
;''Ad bestias''
:&quot;D'al loened&quot;. Gwelit ''[[#Da|Damnatio ad bestias]]''.
;''Ad captandum vulgus''
:&quot;A-benn pakañ an engroez&quot;. Er [[politikerezh]], plijout d'ar yoc'hoù eo pal un arguzenn ''ad captandum vulgus''.
;''Ad coetum geniti sumus''
:&quot;Evit an unaniezh ec'h omp bet ganet&quot;.
;''Ad gloriam per spinas''
:&quot;Trema ar c'hlod a-dreuz drein&quot;.
;''Ad explorandum''
:&quot;Klask evit kavout&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit goulenn un enklask ma vo kavet ur brouenn bennak.
;''[[Ad hoc]]''
:&quot;Graet evit se&quot;. Evel pa lakaer un dra bennak el lec'h ''ad hoc''.
;''[[Ad hominem]]''
:&quot;War-du an den&quot;. Arguzennoù ''ad hominem'' zo mennet da skeiñ war un den, d'e ziskar, pe da ziskar e vrud, e-lec'h diskar e arguzennoù. Gwelit ''[[#Ad|Ad personam]]''.
;''Ad honorem nostrum interest''
:&quot;Rekis eo d'hon enor&quot;.
;''Ad horas''
:&quot;A-barzh un nebeud eurvezhioù&quot;.
;''Ad impossibilia nemo tenetur''
:&quot;Den n'eo ret dezhañ ober ar pezh na c'heller ket ober&quot;.
;''[[Ad infinitum]]''
:&quot;Betek an didermen&quot;.
;''Ad instar''
:&quot;Diouzh patrom&quot;. Er gloer [[henroma]]n, ur garg ''ad instar'' a oa unan a enor, da lavaret eo gant an titl hep ar garg wirion.
;''Ad interim''
:&quot;En amzer etre&quot;. Da c'hortoz ; ur [[gouarnamant]] etreadegat eo unan ''ad interim''.
;''Ad iura renunciata, non datur regressus''
:&quot;N'eus distro ebet da zilez ar gwirioù&quot;.
;''Ad Kalendas graecas''
:&quot;Da Gala ar C'hresianed &quot;. E [[Roma]] e oa eus ar c'hala, ha kala ar C'hresianed ne oa ket anezho. Kement ha &quot;bloavezh an erc'h du&quot; eo eta.
;''[[Ad libitum]]''
:&quot;Diouzh gwalc'h&quot;.
;''Ad litteram''
:&quot;Hervez al lizherenn&quot;. Sentiñ rik ouzh ar ger eo sentiñ ''ad litteram''.
;''Ad maiora''
:&quot;War-du traoù brasoc'h&quot;. Implijet da sevel yec'hedoù, da hetiñ muioc'h c'hoazh a verzh en dazont.
;''Ad maiorem regis gloriam''
:&quot;Evit brasañ gloar ar roue&quot;.
[[Restr:St. Ignatius A.M.D.G..jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center;&quot;&gt;''Ad majorem Dei gloriam''&lt;br&gt;skrivet en un iliz e [[SUA]]&lt;/div&gt;]]
;''Ad majorem Dei gloriam''
:&quot;Evit brasañ gloar Doue&quot;. Sturienn [[Kompagnunezh Jezuz]], skrivet ivez ''A.M.D.G&quot;., a vez moullet war al levrioù embannet ganto.
;''Ad malum malae res plurimae se agglutinant''
:&quot;Alies e vez meur a reuz goude ur reuz&quot;. « Pa erru ur c'holl en ti / Ez erru daoou pe dri ».
;''Ad multos annos !''
:&quot;War-du kalz bloavezhioù !&quot; Hetoù. ''Many happy returns'' eo an droienn [[saoznek]] a glot amañ.
;''Ad nauseam''
:&quot;Betek sevel ar galon&quot;. Betek bezañ heug.
;''Ad nocendum potentes sumus''
:&quot;Evit noazout ez omp galloudus&quot;.
;''[[Ad nutum]]''
:&quot;Diwar un hejadenn penn&quot;. Evit komz eus un disentez bet kemeret war an tach, hep goulenn ali den pe zen ha hep en em wennañ dirak den pe zen.
;''Ad oculum''
:&quot;Diwar al lagad&quot;. Priziañ ''ad oculum'' : priziañ well-wazh, d'ar much.
;''Ad patres''
:&quot;War-du an tadoù&quot;. Kas un den bennak ''ad patres'' zo kement hag e gas da welout e hendadoù, da lavarout eo e lazhañ.
;''Ad perpetuam rei memoriam''
:&quot;Evit ar goun beurbadel&quot;. Lakaet goude a ar c'hevarc'hiñ e dibenn un teul roman, evit reiñ da c'houzout e oa an teul unan solius ha trebad.
;''Ad personam''
:&quot;War-du an den&quot;. Tagañ an den e-lec'h e brezeg a reer pa'z implijer un arguzenn ''ad personam''. Gwelit ''[[Ad hominem]]''.
;''Ad probationem''
:&quot;Evit ar brouenn&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta solius na c'hall ket bezañ enebadus ouzh ar gevrenn enep hep prouenn. Gwelit ''ad validitatem''' amañ izeloc'h.
;''Ad proximum antecedens fiat relatio, nisi impediatur sententia''
:&quot;Ra vo liammet ar ger kent ouzh ar ger a zo war e lerc'h, anez ez eo distrujet ster ar frazenn&quot;.
;''[[Ad quem]]''
:Implijet en troiennoù ''dies ad quem'', enebet ouzh ''dies [[a quo]]''.
;''Ad referendum''
:&quot;D'ar vodadeg&quot;. Kaset e vez un afer ''ad referendum'' evit goulenn ali ur vodadeg kent kemer un disentez.
;''Ad rem''
:&quot;Perzhiek&quot;. A denn dres d'an dodenn.
;''Ad substantiam''
:&quot;Evit an danvez&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ar stumm rekis dre lezenn evit ma talvezfe un akta da vat.
;''Ad unguem''
:&quot;D'an ivinenn&quot;; En un doare disi, diwar [[arz]] ar [[kizellerezh|c'hizellerezh]].
;''Ad usum Delphini44
:&quot;Evit barr an Daofin&quot;. Meneg e oa lakaet war un dastumad skridoù klasel latin ha [[henc'hresianek]] a oa bet moullet evit [[Loeiz Bro-C'hall (1661-1711)|Loeiz Bro-C'hall]], mab [[Loeiz XIV]].
;''Ad Urbis fabricae / Ad usum fabricae44
:&quot;Evit sevel Kêr / Evit implij ar sevel&quot;. Berraet alies dre ''A.U.F.&quot;. Eilsinadur teulioù an treuzkas dafar evit sevel ilizoù-meur [[Italia]] ([[Firenze]], [[Milano]], [[Roma]]. Dizemglev zo diwar-benn e ster resis : ha digoust e oa an tailhoù war an dafar hag an treuzkas, pe get ?
;''Ad validitatem''
:&quot;Evit ar soliusted&quot;. Implijet er [[gwir (lezenn)|gwir]] diwar-benn un akta a c'hall bezañ nullet mar ne sevener ket un diviz a soliusted. Gwelit ''Ad probationem''.
;''Ad valorem''
:&quot;Diouzh an dalvoudegezh&quot;. Implijet er [[maltouterezh]].
;''Ad veritatem''
:&quot;Trema ar wirionez&quot;.
;''Ad vitam æternam''
:&quot;A-hed ar vuhez peurbadel&quot;. Da viken.
;''Ad vinum disertum esse''
:&quot;Bezañ helavar dre ar gwin&quot;.
;''Adde parvum parvo, magnus acervus erit''
:&quot;Laka ouzhpenn tamm-ha-tamm, kalz az po&quot;.
;''Addenda et corrigenda''
:&quot;Ouzhpennadennoù ha reizhadennoù&quot;.
;''Addendum''
:&quot;Tra da lakaat ouzhpenn&quot;. ''Addenda'' el liester.
;''Adducere inconveniens non est solvere argumentum''
:&quot;Degas nemedennoù ne ziskoulmo ket ar gudenn&quot;.
;''Adfines inter se non sunt adfines''
:&quot;An heñvelderioù a zo etrezo n'int ket dre nesaelezh&quot;.
;''Adfinitas in coniuge superstite non deletur''
:&quot;N'eo ket nullet nesaelezh ar pried manet bev&quot;. 
;''Adfinitas iure nulla successio permittitur''
:&quot;An nesaelezh ne ro ket gwirioù kantved-diner&quot;.
;''Adiaphora''
:&quot;An traoù diforzh&quot;. Diwar an [[henc'hresianeg]] ἀδιάφορα, evit diskouez an traoù ha n'int na ret na berzet. Eus ar [[stoikegezh]] e teu ar meizad, hag adkemeret eo bet gant ar [[Kristeniezh|gristeniezh]].
;''Adoptio naturam imitatur''
:&quot;Drevezañ an natur a ra an advabadur&quot;.
;''Adtemptata pudicitia''
:&quot;Dismeg ouzh an elevez&quot;.
;''Adulatio perpetuum malum regum''
:&quot;Dre flanerezh e kendalc'h ar renerezh fall&quot;.
;''Adversae res religionum admonent''
:&quot;E-kreiz an droukverzh e tihun an dra relijiel&quot;. 
;''Adversis rerum immersabilis undis''
:&quot;Bepred skoet gant gwagennoù an droukverzh, hep bezañ beuzet nepred&quot;. — [[Horatius]], en e droidigezh latin diwar ''[[Odysseia]]'' [[Homeros]] ; {{la}} {{en}} [https://www.loebclassics.com/view/horace-epistles/1926/pb_LCL194.265.xml ''Episluæ'', II, linenn 23].
;''Advocatus diaboli''
:&quot;Alvokad an diaoul&quot;. Implijet pa arguzenner a-ratozh-ker enep un den padal e vezer a-du gantañ, evit amprouiñ talvoudegezh e arguzennoù.
===Ae===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:AEIOU Buchmalerei in der Handregistratur König Friedrichs IV 1446.jpg|thumb|''[[A.E.I.O.U.]]'' en arouez an [[Friedrich III|impalaer santel Friedrich IV]], [[1446]]]]
;''A.E.I.O.U.''
:''Austria Est Imperare Orbi Universi''. &quot;[[Aostria]] eo dezhi da c'hourc'hemenn ar bed-holl&quot;, sturienn latin an [[Tiegezh Habsburg]] ; ''Alle Erdreich Ist Österreich Untertan'' eo en [[alamaneg]].
;''Ægroto dum anima est, spes est''
:&quot;Goanag zo keit ha ma vez anal gant ar c'hlañvour&quot;.
;''Aequam memento servare mentem''
:&quot;Bez soñj da virout ur spered ''plaen&quot;.
;''Aequat omnes cinis
:&quot;Al ludu a laka an holl dud da gevatal&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'', XCI:16].
;''Aeque principaliter''
:&quot;Ken pouezus all&quot;. En [[Iliz katolik roman]], unaniñ [[eskopti]]où ''aeque principaliter'' zo o c'hendeuziñ hep na vefe lakaet an eil dreist egile.
;''Aequo pulsat pede''
:&quot;A sko gant un troad diforzh&quot;. Berradur ar werzenn ''Pallida Mors æquo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris'', &quot;gant un troad diforzh e sko ar Marv disliv gant tavarnioù ar re baour ha rourioù ar rouaned&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I.IV.13].
;''Aequum est ut cujus participavit lucrum, participet et damnum''
:&quot;Reizh eo e kemerfe perzh er goll ivez an neb en deus kemeret perzh er gounid&quot;.
;''Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)''
:&quot;Padusoc'h eget arem (savet em eus ur monumant padusoc'h eget arem)&quot; — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, XXX, 1].
;''Aes triplex''
:&quot;Arem tric'hement&quot;. Tri gwiskad arem war bruched ar verdeerien gentañ, arouez o c'halonegezh. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I-III-9].
;''Aetatis cujusque notandi sunt tibi mores''
:&quot;Dalc'h kont eus boazioù pep amzer&quot;.
;''Æternum vale''
:&quot;Kenavo da viken&quot;. Gwelout ''[[#S|Supremum vale]]''.
===Af===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Affidavit''
:&quot;Feiz en deus graet&quot;. Un ''affidavit'' zo ur skrid ma tisklêrier ha touer dirak un den aotreet gant al lezenn ez eo gwir kement fed a zo skrivet.
;''Affirmanti incumbit probatio''
:&quot;Gant neb a lavar e tegouezh prouiñ&quot;.
;''Afflictis lentae''
:&quot;Gorrek eo d'ar gouzañvidi&quot;. Hir e vez an amzer d'an dud a c'houzañv.
;''Afflictis longae, celeres gaudentibus horae''
:&quot;Gorrek eo eurioù ar gouzañvidi, buan eo re an dud laouen&quot;.
===Ag===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Age quod agis''
:&quot;Gra ar pezh a rez''. Gra ''mat'' ar pezh a rez.
;''Agnosco stilum Romanae ecclesiae''
:&quot;Anavezout a ran stil an Iliz roman&quot;.
;''Agnosco veteris vestigia flammae''
:&quot;Anavezout a ran roudoù ma flammenn gozh&quot;.
;''Agnus Dei''
:&quot;Oan Doue&quot;. [[Jezuz Nazaret]] gwelet evel an [[oan]] a voe aberzhet war ar [[kroaz|Groaz]] hervez an [[Testamant Nevez]].
===Al===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Caesar-ueberschreitet-den-rubikon.jpg|thumb|upright 1.8|&lt;div class=&quot;center;&quot;&gt;Julius Caesar o treuziñ ar stêr Rubicone&lt;/div&gt;]]
;''Alas accidere''
:&quot;Troc'hañ an divaskell&quot;.
;''Albo lapillo diem notare''
:&quot;Merkañ an deiz gant ur maen gwenn''. Da gaout soñj eus un darvoud laouen ; kevatal da « lakaat ur groaz en nor ». An eneb d'al lavared ''[[#Di|Dies ater]]''.
;''Albo signanda lapillo dies''
:&quot;Devezh da verkañ dre ur maen gwenn&quot;.
;''[[Alea jacta est]]''
:&quot;Taolet eo an diñs&quot;. A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] pa dreuzas ar stêr [[Rubicone]], a oa berzet outañ, da vont da [[Roma]] da gemer ar galloud.
;''Alias''
:&quot;En un doare all&quot;. Arveret gant ar ster &quot;anvet en un doare all&quot;, kenster gant &quot;derc'hanvenn&quot;, &quot;anv-pluenn&quot; : &lt;q&gt; Louis-Paul Nemo, ''alias'' [[Roparz Hemon]]. &lt;/q&gt;.
;''Alibi''
:&quot;E lec'h all&quot;. Er [[gwir|lezenn|gwir]], un digarez diazezet war ar fed ma oa an tamallad en ul lec'h disheñvel diouzh an hini m'eo bet sevenet ar gwallober.
;''Aliena vitia in oculis habemus a tergo nostra sunt''
:&quot;Dirak hon daoulagad emañ fazioù an hentez, a-dreñv dimp emañ hor re&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXVIII:8].
;''Alieni iuris''
:&quot;E lezenn unan all&quot;. A-zivout an dud, bugale peurliesañ, a zo e gwardoniezh un den all.
;''Alienis malis discimus''
:&quot;Deskiñ a reomp diwar fazioù an hentez&quot;.
;''Alii bella gerunt, tu felix Austria nube''
:&quot;Ar re all a ren brezel, te, Aostria eürus, a zimez&quot;. Lavarenn-stur [[Aostria|Arc'hdugelezh Aostria]].
;''Aliis inserviendo consumor''
:&quot;Deviñ evit servij an hentez&quot;. Sturienn Ernest I (dug Brunswick ; 1497-1546), Skol-veur [[Mezegiezh]] Danylo Halytslyi [[Lviv]] ([[Ukraina]]), Skol-veur [[Tyoumen]] ([[Rusia]]) ha The Catholic University of America (SUA).
;''Aliorum medicus, ipse ulceribus scates''
:&quot;Mezeg ar re all, hag eñ goloet a c'houlioù&quot;. — [[Erasmus]], [https://web.archive.org/web/20120314093101/http://sites.univ-lyon2.fr/lesmondeshumanistes/wp-content/uploads/2010/09/Adages-tome-2.pdf ''Adagiorum'', II, v, 38.]
;''Aliquando et insanire iucundum est''
:&quot;Plijus e vez bezañ foll a-wechoù&quot;.
;''Aliquem indicta causa damnare''
:&quot;Kondaoniñ un den hep e glevout&quot;.
;''Aliquid dare, aliquid retinere''
:&quot;Un dra bennak da reiñ, un dra bennak da virout&quot;. Arveret er [[gwir (lezenn)|gwir]] evit merkañ ar c'henaotre etre div gevrenn evit lakaat termen d'o dizemglev.
;''Aliquis non debet esse judex in propria causa, quia non potest esse judex et pars''
:&quot;Arabat eo d'an den bezañ barner e gaoz dezhañ, abalamour ma ne c'heller ket bezañ barner ha kevrenn&quot;.
;''Aliquid stats pro aliquo''
:&quot;Un dra bennak a dalvez evit un dra bennak all&quot;. Diazez ar [[semiotik]], ar skiant a bled gant argerzh ar c'henderc'hañ, ar bonekaat hag ar c'hehentiñ arouezioù.
;''Alis luporum catulos''
:&quot;Emaoc'h o vagañ bleizigoù&quot;.
;''Aliud est celare, aliud tacere''
:&quot;Kuzhat zo un dra, tevel zo un dra all&quot;.
;''Aliud pro alio''
:&quot;Un dra evit unan all&quot;.
;''Alium silere quod voles primus sile''
:&quot;Na lavar ket ar pezh na fell ket dit klevet digant un den all&quot;.
;''Alma mater''
:&quot;Mamm vagerez&quot;. Implijet gant an dud da envel ar skol-veur m'int bet gant o studi.
;''Alter ego''
:&quot;Me arall&quot;. Hennezh eo ma ''alter ego'' : hennezh pe me, heñvel eo.
;''Alter frenis, alter eget calcaribus''
:&quot;Lod o deus ezhomm rañjennoù, lod all kentroù&quot;. Lod tud zo re herrek, lod zo re c'horrek.
;''Alterius non sit qui suus esse potest''
:&quot;Na vezañ d'unan all neb a c'hall bezañ dezhañ e-unan&quot;. Arabat eo da neb a c'hall bezañ perc'henn warnañ e-unan bezañ perc'hennet gant un den all. – Sturienn [[Paracelsus]].
;''Alterum non laedere''
:&quot;Na noazout d'an hentez&quot;.
;''Altis plerumque adjacent abrupta''
:&quot;Amezek d'un islonk e vez an uhelder peurliesañ&quot;.

===Am===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|thumb|[[Amor Vincit Omnia (Caravaggio)|''Amor vincit omnia'']] ]]
;''Amantes amentes''
:&quot;Foll eo an amourouzien&quot;.
;''Amantium irae amoris integratio''
:&quot;Nevesadur ar garantez eo tabutoù an amourouzien&quot;.
;''Amat victoria curam''
:&quot;An trec'h a gar ar striv&quot;.
;''Ames parentem, si aequus est – si aliter, feras''
:&quot;Kar da dud, mard int reizh : anez, gouzañv-i&quot;.
;''Amice, ad quid venisti !''
:&quot;Mignon, evit petra out deuet !&quot; — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 XXVI:50].
;''Amici inesse adulationem''
:&quot;N'eus lubanerezh ebet etre mignoned&quot;. — [[Tacitus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann2.shtml#12 ''Annales'', II.12].
;''Amici, hodie diem perdidi''
:&quot;Mignoned, hiziv em eus kollet un devezh&quot;. Lavaret gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] pa n'en devoa graet mad ebet da zen ebet.
;''Amici nec multi nec nulli''
:&quot;Na kalz mignoned, na hini ebet&quot;.
;''Amici vitia si feras, facis tua''
:&quot;Mar gouzañvez sioù da vignon e rez da sioù-te ganto&quot;.
;''Amici mores noveris, non oderis''
:&quot;Anaout boazioù da vignon a rankez, arabat eo o c'hasaat&quot;.
;''Amicitia inter pocula contracta, plerumque est vitrea''
:&quot;Ken bresk hag ar gwer eo ar vignoniezh skoulmet tro-dro da vannac'hoù&quot;.
;''Amicitia magis elucet inter aequales''
:&quot;Pelloc'h e pad ar vignoniezh etre tud kevatal&quot;.
;''Amicum an nomen habeas, aperit calamitas''
:&quot;Diwar da walldroioù e ouezi hag ur mignon gwirion zo dit pe an anv anezhañ hepken&quot;.
;''Amicum secreto admone, palam lauda''
:&quot;Kroz da'z mignon ez-prevez, gra meuleudi dezhañ ez-foran&quot;.
;''Amicus certus in re incerta cernitur''
:&quot;Ur gwir vignon a vez anavezet pa zegouezh ur gwall&quot;.
;''Amicus magis necessarius quam ignis et aqua''
:&quot;Rekisoc'h eget an tan hag an dour eo ar mignon&quot;.
;''Amicus ollaris''
:&quot;Mignon ar pod pri&quot;. Ho mignon eo keit ha ma vez boued en ho pod.
;''Amicus omnibus, amicus nemini''
:&quot;Mignon d'an holl (zo koulz ha) mignon da zen ebet&quot;.
;''Amicus Plato, sed magis amica veritas''
:&quot;Mignon da Blaton on, hogen d'ar wirionez muioc'h c'hoazh&quot;. — [[Aristoteles]], ''Ethica Nicomachea'' I-6, diwar-benn [[Platon]], pa ne oa ket a-du gantañ.
;''Amicus verus rara avis''
:&quot;Evned rouez eo ar vignoned wirion&quot;.
;''Amittit merito proprium, qui alienum appetit''
:&quot;Neb a c'hoanta peadra an hentez zo dellezek da goll e hini&quot;.
;''Amor crescit dolore repulsae''
:&quot;Kreskiñ a ra ar garantez gant poan an nac'hadenn&quot;.
;''Amor – dolor''
:&quot;Karantez – poan&quot;.
;''Amor et deliciae humani generis''
:&quot;Karantez ha dudi mab-den&quot;. Ul lesanv gounezet gant an [[Roll an impalaerien roman|impalaer]] [[Titus (impalaer)|Titus]] a-drugarez d'e vadelezh e-keñver e sujidi. — [[Eutropius (istorour)|Eutropius]], [http://www.thelatinlibrary.com/eutropius/eutropius7.shtml#21 ''Breviarium Historiae Romanae'', VII.21].
;''Amor omnia vincit''
:&quot;Trec'h e vez ar garantez war pep tra&quot;.
;''Amor et melle et felle est fecundissimus''
:&quot;Ar garantez eo ken puilh ar mel hag ar vestl enni&quot;.
;''Amor libertatis nobis est innatus''
:&quot;Enganet ennomp ar ar garantez ouzh ar frankiz&quot;.
;''Amor patriae nostra lex''
: ''Karantez ouzh ar vammvro eo hor lezenn&quot;.
;''Amor vincit omnia''
:&quot;Trec'hiñ war bep tra a ra ar garantez&quot;.
;''Amore, more, ore, re''
:&quot;Ar garantez, ar vuhezegezh, ar c'homzoù, an oberoù&quot;. Berradur eus ''Verus amicus amore more ore re cognoscitur'' : &quot;dre e garantez, e vuhezegezh, e gomzoù, e oberoù ez anavezer ar mignon gwirion&quot;.
===An===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Duerer Dreifaltigkeitsaltar.jpg|thumb|Munud eus ''Azeulerezh an Drinded'', un emboltred gant [[Albrecht Dürer]]]]
[[Restr:Great_Seal_of_the_United_States_(reverse).svg|thumb|''Annuit cœptis'' war Siell Veur gouarnamant SUA]]
;''An debeatur''
:&quot;Mard eo dleet&quot;. Implijet er gwir evit klask gouzout hag unj digoll zo ret a-c'houde ur gaou. Gwelit ''[[#Q|Quantum debeatur]]''.
;''An et quantum debeatur''
:&quot;Mard eo dleet ha pegement&quot;.
;''Angina pectoris''
:&quot;Kevenkez bruched&quot;. &lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]], 2020, p. 76-b.&lt;/ref&gt;.
;''Anguillam cauda tenes''
:&quot;Dalc'h ar silienn dre he lost&quot;.
;''Angulus ridet''
:&quot;Ar c'horn-bro a c'hoarzh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carminum'', II-6:14].
;''Animum debes mutare non caelum''
:&quot;An ene a ranker kemmañ, an hinonad n'eo ket&quot;.
;''Animus ex ipsa desperatione sumatur''
:&quot;Tennomp hor c'halonegezh eus an dic'hoanag&quot;.
;''Animus meminisse horret''
:&quot;Skrijañ a ra ma ene gant an eñvorenn-se&quot;.
;''Animus pugnandi''
:&quot;Ar youl da stourm&quot;.
;''Animus se a corpore abstrahit''
:&quot;En em zisujañ eus ar c'horf a ra an ene&quot;.
;''Anno a Virginis partu''
:&quot;Er bloaz goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ&quot;. Heñvelster gant al lavared ''[[#An|Anno Domini]]''. Evel el livadur ''Azeulerezh an Drinded'' gant [[Albrecht Dürer]], a zo sinet ''Albertus Durer Noricus faciebat anno a Virginis partu 1511'', &quot;Albrecht Dürer a Nürnberg a reas er bloaz 1511 goude d'ar Werc'hez gwilioudiñ&quot;.
;''Anno Domini''
:&quot;Goude an Aotrou ([[Jezuz Nazaret]])&quot;. Berraet en ''A. D.''.
;''Annuit cœptis''
:&quot;Darbennet (en deus) an embregadenn-mañ&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war pil Siell Veur [[Stadoù-Unanet Amerika]] ; embann a ra ez eo bet darbennet krouidigezh SUA gant Ragevezh Doue.
;''[[Annus horribilis]]''
:&quot;Bloavezh euzhus&quot;. Bomm lavaret gant [[Elesbed II]], [[rouanez]] ar [[Rouantelezh-Unanet]], da zisplegañ petra he doa bevet e [[1992]]. Dre fent e veze kemmet gant farserien ar ger ''annus'' en ''anus'' ([[fraez]]).
;''[[Annus mirabilis]]''
:&quot;Bloavezh brav-estlammus&quot;.
;''Ante Christum natum''
:&quot;Kent ganedigezh Jezus-Krist&quot;. Berradurioù :  a.C.n., A.C.N., ACN, a.Ch.n., a.Chr.n.). Gwelit ''[[#P|Post Christum natum]]''.
;''Ante diem''
:&quot;Kent an deiz&quot;. A-raok hiziv.
;''Ante litteram''
:&quot;Kent ar skrid&quot;. A-raok ma vefe eus ar ger ; da skouer : Henry Havelock Ellis (1859-1939) a voe ur [[revoniezh|revoniour]] ''ante litteram''.
;''Ante pedes non videre''
:&quot;Na gwelout dirak e dreid&quot;. Bezañ avelek, pe verrsperedet.
;''Antiqua nove''
:&quot;Traoù kozh en un doare nevez&quot;.
;''Antiqua sunt optima''
:&quot;Ar re wellañ eo an traoù kozh&quot;. Arnodet ha gwiriekaet eo bet an traoù kozh, hervez ar Romaned bepred.
;''Antiquior mors turpitudine''
:&quot;Gwell ar marv eget ar vezh&quot;.
;''Antiquo jure tutor''
:&quot;Gouarnour kozh al lezenn&quot;.
;''Antiquo more''
:&quot;Ar c'hiz kozh&quot;.
;''Antiquus amor cancer est''
:&quot;Ur garantez kozh n'eo nemet ur valitouch (da soñj ar merc'hed)&quot; – [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', II-42]. 
;''Anxia divitiarum cura''
:&quot;Enkrezus eo bezañ nec'het gant ar binvidigezh&quot;.
===Ap===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Apertis verbis''
:&quot;Komzoù fraezh&quot;.
;''Apices juris non sunt jura''
:&quot;Soutilderioù ar gwir n'int ket ar gwir&quot;.
;''Appellatio ad Caesarem''
:&quot;Galv d'an impalaer&quot;. Evit terriñ ur barn d'ar marv. ''[[#Pr|Provocatio ad populum]]'' a veze graet kent an [[Impalaeriezh roman]].
;''Aptari onus viribus debet''
:&quot;Ret eo azasaat al labour ouzh an nerzh&quot;.
===Aq===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Aqua et ignis interdictio''
:&quot;Berzet an dour hag an tan&quot;. A-zivout un den forbannet.
;''Aqua profunda est quieta''
:&quot;Difiñv eo an dour don&quot;.
;''Aqua vitae''
:&quot;An dour a vuhez&quot;. Ar gwin-ardant, an &quot;odivi&quot; : lambig, [[rom]], [[whisky]] hag all.
;''Aquila non capit muscas''
:&quot;N'eo ket an erer a dap kelien&quot;. Un den a bouez ne ra ket war-dro aferioù ken dister.
;''Aquila non captat muscas''
:''[[#I|idem]]''.
;''Aquilam volare docet''
:&quot;Emaoc'h o teskiñ nijal d'un erer&quot;.
;''Aquiris quodcumque rapis''
:&quot;Dit eo ar pezh a laerez&quot;.
===Ar===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Arbiter elegantiae''
:&quot;Barner ar granded&quot;. — [[Tacitus]] diwar-benn [[Petronius]] en [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann16.shtml ''Annales'', XVI, 18].
;''Arbitror esse aliquam liberi arbitrii vim''
:&quot;Krediñ a ra din ez eus un nerzh gant ar frankdivizout&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Arbor mala, mala mala''
:&quot;Gwezenn fall, avaloù fall&quot;.
;''Arcades ambo''
:&quot;Arkadianed o-daou&quot;. Daou sod, an [[azen|ezen]] o vezañ loened brudetañ [[Arkadia (Henamzer)|Arkadia]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec7.shtml ''Eclogues'' VII:4].
;''Ardet nec consumitur''
:&quot;Deviñ a ra hep peurzeviñ&quot;. Diwar-benn ar [[feniks]].
;''Ardua ad gloriam via''
:&quot;Diaes eo an hent trema ar c'hlod&quot;.
;''Ardua para subire''
:&quot;Dev evit sevel&quot;.
;''Arenae semina mandare''
:&quot;Hadañ en traezh&quot;.
;''[[Argumentum ad verecundiam]]''
:&quot;Arguzenn a zoujañs&quot;.
;''Argumentum baculinum''
:&quot;Arguzenn ar vazh&quot;. Skeiñ, implijout an nerzh e-lec'h ar reizhpoell (evel e pezh-c'hoari [[Molière]] ''Les Fourberies de Scapin'').
;''Articulus stantis vel cadentis Ecclesiae''
:&quot;Ar benngredenn a laka an Iliz da chom en he sav pe da gouezhañ&quot;. Ar feiz kristen hervez [[Martin Luther]], da lavar an doueoniour Balthasar Meisner (1587-1626).
;''Ars casus similis''
:&quot;Heñvel eo an arz ouzh ar chañs&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars Amatoria'' III:155].
;''Ars est celare artem''
:&quot;Kuzhat an arz eo an arz&quot;. Kuzhat an ardoù eo an arz.
;''Ars est difficilis, recte rempublicam gerere''
:&quot;Un arz diaes eo gouarn mat ar Stad&quot;.
;''Ars gratia artis''
:&quot;An arz evit an arz&quot;. Sturienn ar gompagnunezh [[sinema]] [[Metro Goldwyn Mayer]].
;''Ars longa, vita brevis''&lt;ref&gt;Troidigezh latin eus an [[henc'hresianeg]] Ὁ βίος βραχὺς, ἡ δὲ τέχνη μακρὴ ''O víos vrachýs, i dé téchni makrí'', bomm kentañ [https://www.remacle.org/bloodwolf/erudits/Hippocrate/aphorismes1.htm ΑΦΟΡΙΣΜΟ]] ''Aforismoi'' [[Hippokrates]] ;'' &quot;berr ar vuhez, hir an arz&quot; eo al lavared orin.&lt;/ref&gt;
:&quot;Hir an arz, berr ar vuhez&quot;.
;''Artem quævis alit terra''
:&quot;Ar vicher a vag an den e pep lec'h&quot;.
===As===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Asinus asinorum in sæcula sæculorum''
:&quot;[[Azen]] an ezen da viken&quot;. N'eus ket sotoc'h eget hemañ.
;''[[Asinus asinum fricat]]''
:&quot;Azen a frot azen&quot;. 
;''Asinus balneatoris numquam particeps balnei''
:&quot;Azen gward ar c'hibellec'h n'en devez kibelladenn ebet&quot;.
;''Asinus gestat mysteria''
:&quot;Emañ an azen o tougen an ikonoù&quot;. – [[Andrea Alciato]] (1492-1550). 
;''''Asinus in catedra''
:&quot;Azen er gador&quot;. Un azen o prezeg pe o kelenn an dud.
;''Asinus in tegulis''
:&quot;Un azen war an toennoù&quot;. Un dra iskis.
;''Aspexi terram et ecce vacua erat et nihil''
:&quot;Sellet a ran ouzh an douar ha setu eo goullo ha distumm&quot;. — [[Vulgata]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/jeremiah.shtml#4 Jeremiaz, 4:23].
;''Aspiciendo senescis''
:&quot;Koshaat a rez en ur sellet ouzhin&quot;.
;''Assem habeas, assem valeas''
:&quot;Bez arc'hant, kreñv e vi gant an arc'hant&quot;. Bez pinvidik ha stad a vo graet ac'hanout. An ''as'' e oa ar moneiz roman.
===At===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Athanasius contra mundum''
:&quot;Athanasius Enep ar Bed&quot;. Lesanv [[Athanasius Aleksandria]] ([[297]]-[[373]]), ugentvet [[eskob]] [[Aleksandria]] adal [[328]] betek e varv, pa voe harluet pemp gwezh diwar urzh pevar [[Impalaeriezh roman|impalaer roman]] : [[Kustentin Iañ (impalaer roman)|Kustentin Iañ]], [[Constantius II]], [[Juluan II]] ha [[Valens]].
===Au===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Auctores varii''
:&quot;Lies aozerien&quot;. Berraet dre ''AA.VV.''.
;''Auctoritatem rebus vilitas adimit''
:&quot;Ur priz izel a denn pep pouezusted d'an dra&quot;.
;''Audacia fidentiae est apposita''
:&quot;Stok ouzh ar fiziañs eo an herder&quot;.
;''Audacter calumniare, semper aliquid haeret''
:Falstamall dizaon, atav e chom un dra bennak peg&quot;.
;''Audax est ad omnia quaecumque amat vel odit femina, et artificiosa est nocere cum vult''
:&quot;Her eo ar vaouez e kement tra a gar hag a gaz, ha gouzout a ra noazañ pa fell dezhi&quot;.
;''Audax Japeti genus''
:&quot;Mab dispont ganet eus Japet&quot;.
;''Aude contemnere opes''
:&quot;Kred ober fae war ar stroñs&quot;.
;''Audendum est, fortes adjuvat ipsa Venus''
:&quot;Ret eo krediñ ober, [[Gwener (doueez)|Gwener]] hec'h-unan a skoazell ar re galonek&quot;. — [[Tibullus]], [http://www.thelatinlibrary.com/tibullus1.html#2 ''Carminum Libri Tres'' I, II:16].
;''Audentis fortuna juvat''
:&quot;Ar chañs a c'hoarzh ouzh an dud dispont&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:284]).
;''Audere est facere''
:&quot;Krediñ ober eo ober&quot;.
;''Audi alteram partem''
:&quot;Ra vo klevet ar gostenn all ivez&quot;.
;''Audi, vide, sile''
:&quot;Selaou, sell, tav&quot;.
;''Audi, vide, tace, si tu vis vivere in pace''
:&quot;Selaou, sell, tav, ma kerez bevañ e peoc'h&quot;. Par da « un den berzet a dalv kant ».
;''Audiatur et altera pars''
:&quot;Ra vo klevet an tu arall&quot;. A vez lavaret en ur prosez, pa vez bet klevet an tamaller peurvuiañ.
;''Audite pars adversa''
:''[[#I|idem]]''.
;''Aura popularis''
:&quot;C'hwezh ar bobl&quot;. Avel (hegemm) ar bobl, ar c'hrad-vat a-berzh ar bobl a zoug brud an den hag e ziskar.
;''Auream quisquis mediocritem diligit''
:&quot;Prizius evel an aour eo neb a gar ar muzul mat&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm2.shtml ''Carmina'' II, X:5].
;''Aures serva''
:&quot;Diwall da zivskouarn&quot;.
;''Auri mediocritas''
:&quot;Izelded an aour&quot;.
;''Auri sacra fames !''
:&quot;Naon kazus a aour !&quot;
;''Auribus teneo lupum''
:&quot;Ar bleiz a zalc'han war-bouez e zivskouarn&quot;.
;''Aurora Musis amica est''
:&quot;Mignonez d'ar [[Muzezed]] eo gouloù-deiz&quot;.
===Aut===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Aut agere aut mori''
:&quot;Pe ober pe mervel&quot;.
;''Aut amat aut odit mulier, nil est tertium''
:&quot;Pe karout pe kazout a ra ar vaouez, n'eus dibab all ebet&quot;.
;''Aut ... aut ...''
:&quot;Pe ... pe ..&quot;. A dalvez &quot;ya pe nann&quot;, &quot;an eil pe egile&quot;.
;''Aut bibas aut abeas''
:&quot;Ev pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut Cæsar, aut nihil''
:&quot;Pe impalaer pe netra&quot;. Sturienn [[Cesare Borgia]].
;''Aut dedere aut punire''
:&quot;Pe daskor pe kastizañ&quot;.
;''Aut disce aut discede''
:&quot;Pe studi, pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut dosce, aut disce, aut discede''
:&quot;Pe kelenn,  pe desk, pe kerzh kuit&quot;.
;''Aut nunc, aut numquam''
:&quot;Pe bremañ pe biken&quot;.
;''Aut omnia, aut nihil''
:&quot;Pe holl, pe netra&quot;.
;''Aut pati aut mori''
:&quot;Pe gouzañv pe mervel&quot;.
;''Aut viam inveniam aut faciam''
:&quot;Pe e kavin an hent pe e toullin anezhañ&quot;.
;''Aut vincere, aut mori''
:&quot;Pe trec'hiñ pe mervel&quot;.
;''Autobi passebant completi''
:&quot;Leun e oa ar busoù o tremen&quot;.
;''Autor opus laudat''
:&quot;An oberour a gan meuleudi d'an oberenn&quot;.
;''Aut regem aut fatuum nasci oportet''
:&quot;Ret eo bezañ ganet roue pe foll&quot;. Evit ober ar pezh a garer.
;''Aut ridenda omnia aut flenda sunt''
:&quot;Ret eo c'hoarzhin pe gouelañ gant pep tra&quot;.
;''Aut vincere, aut emori/mori''
:&quot;Bout trec'h pe mervel&quot;.
===Av===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Avaritia facit bardus''
:&quot;Ar bizhoni a laka an den genaouek&quot;.
;''Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil''
:&quot;D'an den pizh e vank pep tra, d'ar paour nebeud a dra, d'ar fur (ne vank) netra&quot;.
;''[[Avarum est mulierum genus]]''
:&quot;C'hoantek eo gouenn ar maouezed&quot;.
;''Avarum irritat, non satiat pecunia''
:&quot;An arc'hant a vrouez an den, n'en dic'hoant ket&quot;.
;''Avarus nisi cum moritur, nil recte facit''
:&quot;Madober nemetañ an den pizh eo mervel&quot;.
;''Ave atque vale''
:&quot;Kevarc'h, ha bez yac'h&quot;.
;''Ave Cæsar, morituri te salutant''
:&quot;Salud dit, [[Caesar (titl)|Caesar]], ar re zo o vont da vervel az salud&quot;. A veze lavaret er sirk gant ar glezeourion d'an impalaer a-raok an [[emgann]].
::'''''Ave imperator, morituri te salutant''''' eo a gaver e levr [[Suetonius]], ''[[De Vita Caesarum]]'', [[Tiberius Claudius Caesar Augustus Germanicus|Claudius]] [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.claudius.html#21 21].
;''Ave color vini clari, Ave sapor sine pari''
:&quot;Salud dit liv gwin sklaer, Salud dit blaz dibar&quot;.
;''[[Ave Maria]]''
:&quot;Me ho salud, Mari'';'' pedenn gatolik d'ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]].
;''Ave, ave, aves esse aves''
:&quot;Salud dit, tad-kozh, ha debriñ evned a fell dit ?'' – C'hoari gerioù diwar ''ave'' (salud), ''avus'' (tad-kozh), ''avis'' (evn), hag ''aveo'' (c'hoantaat [a ran}).
;''Avis alba''
:&quot;Ur voualc'h wenn&quot;. Un dra rouez.

==B==
===Ba===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Barba crescit, caput nescit''
:&quot;Kreskiñ a ra ar barv, ar penn ne fura ket&quot;.
;''Barba non facit philosophum''
:&quot;N'eo ket ar barv a ra ar prederour &quot;.
;''Barba tenus sapientes''
:&quot;Furien betek ar barv&quot;. Furien diwar-c'horre — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Barbam auream habere''
:&quot;Kaout ur barv aour&quot;. Bezañ un doue.
;''Barbam sapientem pascere''
:&quot;Derc'hel barv ur prederour&quot;. Bezañ prederour a-vicher.
===Be===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Beati pauperes spiritu''
:&quot;Evurus ar re baour a spered&quot;. Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] er ''Prezeg war menez'', en [[Aviel Mazhev]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml 5:3]. A vez lavaret dre fent ivez ouzh un den ha n'eo ket gwall fin, en ur ster disheñvel-rik diouzh hini al lavared orin.
;''Beatus qui prodest quibus potest''
:&quot;Evurus an hini a ra vad d'ar re a c'hall&quot;.
;''Bellum frigidum''
:&quot;Brezel yen&quot;.Gwelit [[Brezel Yen]].
;''Bellum omnium contra omnes''
:&quot;Brezel an holl enep an holl&quot;.
;''Belua fera est avaritia''
:Ar bizhoni zo ul looen ferv&quot;.
;''Bene diagnoscitur, bene curatur''
:&quot;Kement ha pareañ eo anaoudaduriñ&quot;.
;''Bene vobis''
:&quot;Mat, (ha) c'hwi ?&quot;.
===Bi===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Bibere humanum est, ergo bibamus''
:&quot;Perzh an den eo evañ, evomp eta&quot;.
;''Bis dat, qui cito dat''
:&quot;Div wech e ro an hini a ro buan&quot;.
;''Bis pueri senes''
:&quot;An dud kozh zo div wech bugale&quot;.
;''[[Bis repetita placent]]''
:&quot;Div wech lavaret a blij&quot;.
;''Bis repetita non placent''
:&quot;Div wech lavaret ne blijont ket&quot;. Ar bomm ''deciens repetita placebit'' a lenner digant [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'' 365], ma respont ar barzh e c'heller lavarout dek gwech un dra vrav hep skuizhañ penn ar selaouer.
===Bo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Bona diagnosis, bona curatio''
:&quot;Deznaou mat, louzoù mat&quot;.
;''[[Bona fide]]''
:&quot;A feiz vat&quot;.
;''Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ''
:&quot;Gwell eo yec'hed mat evit pinvidigezh vras&quot;.
;''Bonum vinum lætificat cor hominum''
:&quot;Gant gwin mat e vez laouenaet kalon an den&quot;.
;''Bonus liber amicus optimus''
:&quot;Ul levr mat eo ar mignon gwellañ&quot;.
;''Bonus pater familias''
:&quot;Den mat eo an [[ozhac'h]]&quot;.
===Br===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Breve et inreparabile tempus omnibus est vitae''
:&quot;Un amzer berr ha dirapar eo buhez an holl&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:467].
;''Brevi manu''
:&quot;Dre zorn berr&quot;. &lt;q&gt; Roet eo bet an arc'hant dezhi ''brevi manu'' &lt;/q&gt;, roet eo bet an arc'hant dezhi war-eeun etre he daouarn.
;''Brevis in longo''
:&quot;Ur silabenn verr e lec'h unan hir&quot;. War hirder ar silabennoù ez eo diazezet ar gwerzaouerezh latin&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304211706/https://scribium.com/yohan-charles-roger-picot/a/la-versification-latine/ ''Scribium'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20160304122827/http://www.weblettres.net/blogs/uploads/p/Philomene/29893.pdf ''WebLettres'']&lt;/ref&gt;. Gwelit ''[[#L|Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt]]''.
;''Brevitatis causa''
:&quot;Lavaret berr&quot;. E berr gomzoù.
;''[[Britannia reges habet, sed tyrannos]]''
:&quot;(Enez) Breizh he deus rouaned, hogen tiranted int&quot;.

==C==
===Ca===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Caeca invidia est''
:&quot;Dall eo an droukc'hoant&quot;.
;''Canis sine dentibus vehementius latrat''
:&quot;Ki hep dent a harzh kreñvoc'h&quot;. Ne grog ket ar c'hi a harzh.
;''Captatio benevolentiae''
:&quot;Degerc'hañ an hegarated&quot;. En [[retorik|helavarouriezh]], frazenn a lakaer e deroù ur brezegenn, ur skrid pe ul lizher, evit broudañ ar selaouer pe al lenner da vont a-du gant an aozer ha neuze da selaou pe da lenn pelloc'h.
;''Caput imperat, non pedes''
:&quot;Ar penn ar ren, an treid ne reont ket&quot;.
;''Caput sine lingua pedaria sententia est''
:&quot;Ur penn dideod eo ali ar senedourien ardroader&quot;. — [[Aulus Gellus]], ''Noctes atticae'', III-18). &quot;Senedourien ardroader&quot; eo ster ''pedaria'', pa oa anezho senedourien nann-ofisiel a zeue war droad d'ar bodadegoù da reiñ o ali ; pignet war girri ez errue ar senedourien ''curulis'', ar re a oa e karg ent-ofisiel.
[[File:Zonnewijzer Carpe Diem.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''[[Carpe diem]]''&lt;/div&gt;]]
;''[[Carpe diem]]''
:&quot;Kutuilh an deiz&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XI:8].
;''[[Carthago delenda est]]''
:&quot;Ret eo distruj [[Kartago]]&quot;. Berradur eus ''Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam'', &quot;ouzhpenn-se, da'm meno e rank Kartago bezañ distrujet&quot;, a veze lavaret alies gant [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]] e-kerzh e brezegennoù a-raok an trede [[brezelioù punek|brezel punek]] etre Kartago ha [[Roma]]&lt;ref&gt;Meur a desteni skrivet zo : [[Aurelius Victor]], [http://www.thelatinlibrary.com/victor.ill.html ''De Viris Illustibus'' XLVII:8] ;'' [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/senectute.shtml ''De Senectute'', VI:18] ;'' [[Plinius an Henañ]], [http://www.hs-augsburg.de/~harsch/Chronologia/Lspost01/PliniusMaior/plm_hi15.html ''Naturalis Historia'' XV:20] ;'' [[Florus]], ''Epitome de T. Livio bellorum omnium annorum DCC'' I, XXXI] ;'' [[Ploutarc'hos]], ''Βίοι Παράλληλοι'' [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Cato_Major*.html#27 27.1 {{en}}] ;'' [[Titus Livius]], [https://la.wikisource.org/wiki/Ab_Urbe_Condita_-_Periochae/liber_XLIX ''Ab Urbe Condita Libri'' XLIX].''&lt;/ref&gt;. 
;''Castigat ridendo mores''
:&quot;Reizhañ a ra ar boaz dre ar c'hoarzh&quot;. Sturienn ar c'hoariva ''[[Comédie-Française]]'' e [[Paris]], troet e galleg dre ''Elle corrige les mœurs en riant&quot;.
;''Castis omnia casta''
:&quot;Enor kement tra a zo glan&quot;.
;''Casus belli''
:&quot;Degouezh a c'hall degas [[brezel]]&quot;.
[[File:Cave canem2.jpg|thumb|''Cave canem'']]
;''Causa causans''
:&quot;Abeg devoudus&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], pennabeg an darvoudenn. 
;''Causa causarum''
:&quot;Abeg an abegoù&quot;. — [[Tommaso d'Aquino]], ''Questiones disputatoe de veritate, 21-3-3, en ''Sancti Thomae de Aquino opera omnia'', Fratrum Praedicatorum, XXII, Romae, 1976, p. 598:18-19&lt;ref&gt;{{fr}} J. follon &amp; J. McEvoy, ''Finalité et intentionnalité'' - Doctrine thomiste et perspectives modernes - Actes du Colloque de Louvain-la-Neuve et Louvain, 21-23/05/1990 [https://books.google.fr/books?id=gUkFxPDXCWIC&amp;pg=PA93&amp;lpg=PA93&amp;dq=causa+causarum&amp;source=bl&amp;ots=fPdBdoRptr&amp;sig=khjp1AlBhu2ZOUloJX5WsVzAExU&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ved=0CEsQ6AEwBzgKahUKEwipxOe-uI3GAhVLPBQKHZ4qAPo#v=onepage&amp;q=causa%20causarum&amp;f=false p.70]&lt;/ref&gt;.
;''Causa proxima''
:&quot;Abeg nesañ&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : an abeg tostañ d'an darvoudenn eo ''causa proxima'' en heuliad an abegoù o deus degaset ur gaouad.
;''Causa sine qua non''
:&quot;Abeg ret&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], an abeg ret evit ma c'hoarvezfe ar gaouad.
;''[[Cave canem]]''
:&quot;Diwall diouzh ar c'hi&quot;. Enskrivadur kavet war ur [[marelladur]]-leur ma weler ur c'hi dirak un nor e [[Pompei]].
;''Caveat emptor''
:&quot;Ra ziwallo ar prener&quot;.
;''Cave ne cadas''
:&quot;Diwall na gouezhi&quot;. Distaget gant ar [[sklaverezh|sklav]] en em zalc'h a-drek an ''imperator'' pa vez [[lid an trec'h]].
;''Cave ab homine unius libri''
:&quot;Diwall diouzh an den ha n'en deus nemet ul levr hepken&quot;. Sturienn ti-embann Umberto Allemandi e [[Torino]], en [[Italia]]. Gwelit ''[[#T|Timeo hominem unius libri]]''.
===Ce===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cedo maiori''
:&quot;Plegañ a ran d'un den meuroc'h&quot;.
;''Ceteris paribus''
:&quot;Pep tra o vezañ par&quot;.
===Ci===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cibi condimentum est fames''
:&quot;Temz pep meuz eo an naon&quot;. Pa vez naon e kaver mat pep tra.
;''Cibus non qui plurimus, sed qui suavissimus''
:&quot;Ket ar muiañ a veuzioù, hogen ar re saourusañ&quot;.
;''Cicada cicadae cara, formicae formica''
:&quot;Ar c'hrank-raden a gar ar c'hrank-raden, ar verienenn ar verienenn&quot;. — [[Aisopos]].
;''Circa''
:&quot;War-dro&quot;. Berraetdre ''c.'' peurliesañ.
;''Citius, Altius, Fortius''
:&quot;Fonnusoc'h, uheloc'h, kreñvoc'h !' Sturienn ar [[C'hoarioù Olimpek]].
;''Cito maturum, cito putridum''
:&quot;Azv buan, brein buan&quot;. Rekis eo lezel amzer d'an amzer.
;''[[Civitas sine suffragio]]''
:&quot;Keodedouriezh hep mouezhiañ&quot;. Un dere e [[Republik Roma]] hag a roe d'un den holl wirioù ur c'heodedad war-bouez ar gwir da vouezhiañ en dilennadegoù.
===Cl===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Claudite jam rivos, pueri ; sat prata biberunt''
:&quot;Serrit ar gwazhioù, sklaved ; ar pradoù o deus evet a-walc'h&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III:111]). &lt;q&gt; Serret ar gwazhioù, douret ar pradoù &lt;/q&gt;, evel meneget gant [[L. F. Sauvé]]&lt;ref name=&quot;LFS&quot;&gt;Léopold-François Sauvé, ''Proverbes et dictons de la Basse-Bretagne'', Genève-Paris, Slatkine Reprints, 1986 {{ISBN|978-2-05-100101-4}}.&lt;/ref&gt; #753, notenn 1, pp. 110-111.

===Co===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Cogito ergo sum''
:&quot;Sonjal a ran neuze ez on&quot;. — [[René Descartes]], [http://fr.wikisource.org/w/index.php?title=Discours_de_la_m%C3%A9thode/Quatri%C3%A8me_partie&amp;oldid=1284239 ''Discours de la méthode'', IV, §§ 1 &amp; 3].
;''Concordia civium murus urbium''
:&quot;Kenemglev etre keodedourion, (zo kement ha) mogerioù (d') ur gêr&quot;.
;''Conditio sine qua non''
:&quot;An diviz ha n'eus netra hepti&quot;. N'heller ket tremen heptañ.
;''Confer''
:&quot;Kerzh da welout&quot;. Berraet dre ''cf.'' peurliesañ.
;''Consuetudinis vis magna est''
:&quot;Bras eo nerzh ar boaz&quot;.
;''Consuetudo altera natura est''
:&quot; Un natur all eo ar boaz&quot;.
;''Consuetudo est altera natura''
:&quot;Un natur arall eo ar boaz&quot;.
;''Contra aquam remigare''
:&quot;Roeñvat a-benn da red an dour&quot;.
;''Contra bonos mores''
:&quot;Enep ar vuhezegezh vat&quot;.
;''Contra vim mortis non est medicamen in hortis''
:&quot;Ouzh nerzh ar marv n'eus louzaouenn ebet el liorzh&quot;.
;''Contraria contrariis curantur''
:&quot; An traoù kontrol a vez paraet gant traoù kontrol&quot;.
;''Conubia sunt fatalia''
:&quot;Planedennoù eo an dimezioù&quot;. Den ne oar penaos ez echuo un dimeziñ.
;''Copia ex industria''
:&quot;Puilhentez diwar obererezh&quot;. Strivañ a ranker ober a-benn dastum frouezh a-builh.
;''Cor plumbeum''
:&quot; Kalon blom&quot;. — [[Caius Suetonius Tranquilus]], ''[[De Vita Caesarum]]'', ''Nero'', 2. A-zivout Domitius : ''In hunc dixit Licinius Crassus orator non esse mirandum, quod aeneam barbam haberet, cui os ferreum, ''cor plumbeum'' esset'', &quot;diwar e benn e lavare Licinius Crassus ne oa ket souezh en devoa ur barv kouevr, p'en devoa ur genoù houarn hag ur galon blom.&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20140123040125/http://www.cndp.fr/archive-musagora/gaulois/textes/latinbi/suetone_neron_2.doc ''CNDP'']&lt;/ref&gt;
;''Corpus delicti''
:&quot;Korf an torfed''. Pe « korf an den lazhet », evel prouenn ur muntr.
;''Corruptio optimi pessima''
:&quot;Ar gwashañ tra eo breinadur ar pep gwellañ&quot;.
;''[[Corruptissima re publica plurimae leges]]''
:&quot;Seul vreinoc'h ar Stad seul niverusoc'h al lezennoù&quot;. — [[Tacitus]], [https://www.thelatinlibrary.com/tacitus/tac.ann3.shtml#27 ''Annales'', III, 27]
===Cr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Crocodili lacrimae''
:&quot;Daeroù ur c'hrokodil&quot;. Daeroù faos, daeloù ki.
===Cu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[File:Ms 224 anselm.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Cur Deus Homo''&lt;br&gt;[[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]]&lt;br&gt;([[1098]])&lt;/div&gt;]]
;''Cui bono ?''
:&quot;Da biv eo mat ?&quot;. Piv a denn gounit eus an torfed ? Hag a c'hall bezañ torfedour ?
;''Cuique suum''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Da bep den ar pezh a zellez, da geñveriañ gant &lt;q&gt; E-keñver an dellidoù / Emañ ar c'haoudoù &lt;/q&gt;.
;''Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos''
:&quot;Neb a zo perc'henn war an douar zo perc'henn betek an neñv ha betek doneier an douar&quot;. Lezenn ar berc'henniezh douaroù en Henroma hag e [[SUA]].
;''[[Cuius regio, eius religio]]''
:&quot;Hevelep priñs, hevelep relijion&quot;. An neb a zo e penn ar vro a ziviz petra eo relijion e genvroiz.
;''Cuiusvis hominis est errare''
:&quot;Faziañ eo tech kement den a zo&quot;. Gwelout ''[[#E|Errare humanum est]]''.
;''Cum grano salis''
:&quot;Gant ur c'hreunenn holen&quot;. Komz gant un tamm fent, hep mennout bezañ sirus eo komz ''cum grano salis'' ; diouzh tu ar selaouerien ez eo na krediñ da vat er pezh a vez lavaret&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20140810151348/http://www.btb.termiumplus.gc.ca/tpv2guides/guides/chroniq/index-eng.html?lang=eng&amp;lettr=indx_autr8BKE-TUZytps&amp;page=9Am92FVvGFZo.html ''BtB'']&lt;/ref&gt;.
;''Cum hoc, ergo propter hoc''
:&quot;Gant se, neuze dre se&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : &lt;q&gt; Bep beure e kan ar c'hilhog, neuze e laka ar c'hilhog an heol da sevel. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''.
;''Cum laude''
:&quot;Gant meuleudi&quot;, ur meneg a vez deroet a-gevret gant un diplom.
;''Cum nexum faciet mancipiumque, uti lingua nuncupassit, ita ius esto''
:&quot;Graet dre sklavidigezh pe dre an dorn, pa vez disklêriet dre gomz ez eo roet ar gwir&quot;. Doare ar gwir roman da wareziñ ur gevrat : dre ''nexum'' en em lakae an amprester dindan beli ar prester – pe e lakae unan eus e vugale – betek ma vefe daskoret ar mad a oa prestet ; dre ''mancipium''&lt;ref&gt;Diwar ''manus'' &quot;dorn&quot; ha ''capio'' &quot;kemer&quot;.&lt;/ref&gt; e veze savet ul lid dezvekaet heuliet gant ar gwerzher, ar prener, pemp test hag un den a zalc'h ur ventel, ma tremen arouez ar mad eus dorn ar gwerzher da zorn ar prener.
;''Cum notis variorum scriptorum''
:&quot;Gant notennoù a bep seurt skrivagnerien&quot;. Merk war embannadurioù latin kozh.
;''Cur Deus Homo''
:&quot;Perak eo aet Doue da zen&quot;.&lt;ref name=&quot;CDH&quot;&gt;{{la}} [[Anselm Canterbury|Anselmus Cantuariensis]], ''Cur Deus Homo'', I, 1.&lt;/ref&gt;
;''Cura ut valeas !''
:&quot;Diwall, ma vi yac'h !&quot;

==D==
===Da===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Damnant quod non intelligunt''
:&quot;Kondaoniñ a reont pezh na gomprenont ket&quot;. Frazenn implijet diwar-benn an dud sot pe dizesk.
;''[[Damnatio ad bestias]]''
:&quot;Kondaonidigezh d'al loened&quot;. En [[Henroma]], un doare [[kastiz ar marv|poan a varv]] ma veze ar gondaonidi roet da loened ferv, en ur gaoued ganto pe er stourmva.
;''Dat veniam corvis, vexat censura columbas''
:&quot;Pardoniñ d'ar brini ha heskinañ ar c'houlmed a ra ar c'hontrollerezh&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/2.shtml ''Saturae'', II:63].
===De===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''De duobus malis minus est semper eligendum''
:&quot;A-douez daou zroug ez eo ret dibab ar bihanañ bepred&quot;. [[Thomas von Kempen]], [http://www.thelatinlibrary.com/kempis/kempis3.shtml ''De Imitatione Christi'' III-12-2].
;''[[De facto]]''
:&quot;Hervez ar fed&quot;. Hervez ar pezh a zo gwir.
;''[[De gustibus et coloribus non disputandum]]''
:&quot;War blizidigezh na livioù n'eus ket d'ober kaozioù&quot;.
;''[[De jure]]''
:&quot;Dre lezenn&quot;.
;''De jure uxoris''
:&quot;Dre lezenn ar wreg&quot;. Gwir ur gwaz dre ar galloudoù a zo gant e wreg.
;''De minimis non curat prætor''
:&quot;Ar pretor ne ra forzh gant an traoù dister&quot;. Kement ha &quot;komandant&quot;, &quot;penn&quot;, e talvez ''prætor''.
;''De mortuus aut bene aut nihil''
:&quot;Diwar-benn ar re varv : pe mad pe netra&quot;. Arabat eo lavaret droug diwar-benn ar re varv.
;''De mortuis nihil nisi bene''
:&quot;Diwar-benn ar re varv netra nemet mad&quot;.
;''De omnibus dubitandum''
:&quot;Arvar war pep tra&quot;. Sturienn [[Karl Marx]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.marxists.org/archive/marx/works/1865/04/01.htm ''Karl Marx's &quot;Confession&quot;'']&lt;/ref&gt;.
;''De profundis''
:&quot; Eus ar goueled em eus garmet&quot;. Deroù ar werzenn ''De profundis clamavi ad te, Domine'' en [[Testamant Kozh]], [[Levr ar Salmoù]], [https://web.archive.org/web/20241213115711/https://www.introibo.fr/Psaume-129 Salm 129].
;''De visu''
:&quot;Diouzh gwelout&quot;.
;''Decet imperatorem stantem mori''
:&quot;D'un impalaer e tere mervel en e sav&quot;. — [[Vespasian]].
;''Degetetur corium de tergo meo''
:&quot;Diwar ma c'hein eo kemeret al lêr&quot;. Em riskl e reer an dra-mañ. — [[Titus Maccius Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/epidicus.shtml ''Epidicus'', I:65]) ; gwelit [[L. F. Sauvé]]&lt;ref name=&quot;LFS&quot; /&gt;, #648 notenn 1, pp. 92-93.
;''Delicta juventutis meæ''
:&quot; Fazioù ma yaouankiz &quot;.
;''Deus ex machina''
:&quot;Doue (deuet) e-maez an ardivink&quot;. Damveneg eus an doueed ha doueezed lakaet da zont a-us al leurenn-c'hoariva gant ardivinkoù ijinus ha koustus hag a ziskoulme en un taol an holl gudennoù a oa bet rouestlet er pezh a-raok pa veze poent d'ar pezh echuiñ.
===Di===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Di lanatos pedes habent''
:&quot;An doueed o deus treid gloan&quot;. — [[Petronius]], [http://www.thelatinlibrary.com/petronius1.html ''Satiricon'', XLIV]).
;''Di te ament''
:&quot;An doueed ra 'z pennigo&quot;.
;''Di te incolumem custodiant''
:&quot;An doueed ra 'z kwarezo&quot;.
;''Dictum, factum''
:&quot;Lavaret, graet&quot;.
;''Dies ater''
:&quot;Devezh du&quot;. Un devezh fall. An eneb da ''[[#Al|Albo lapillo diem notare]]''.
;''Dies dominica''
:&quot;Deiz an aotrou&quot;. Ar [[Sul]], deiz kentañ ar sizhun en [[Iliz katolik roman]].
;''Dignus barba majorum''
:&quot;Den a vuhezegezh hen&quot;.
;''Disciplina in civitatem''
:&quot;Kelennadurezh evit ar geodedourelezh&quot;. Sturienn an [[Ohio]] State University e [[Columbus (Ohio)|Columbus]].
;''Discipulus est prioris posterior dies''
:&quot;Skoliad an deiz a-raok eo an deiz war-lerc'h&quot;.
;''Discite iustitiam moniti et non temnere divos''
:&quot;Deskit kelennoù ar justis ha na disprizañ an doueed&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI:620].
;'' Distinguo''
:&quot; Gwelout a ran ar c'hemm&quot;. Troienn a vez implijet dre fent evit ober goap ouzh ar c'hemmoù ken bihan ma'z int dister ha dibouez, ha dreist-holl ouzh ar re o c'hav pouezus.
;''[[Divide et impera]]''
:&quot;Rann ha ren&quot;. Un doare all eo ''Divide ut imperes'', ''rann ma reni&quot;.
;''Divitiae bona ancilla, pessima domina''
:&quot;Ur servijourez vat eo ar binvidigezh, hag an itron washañ&quot;. Ret eo d'an den bezañ mestr war e binvidigezh, arabat eo e vefe e binvidigezh mestrez warnañ.
===Do===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Do ut des, do ut facias, facio ut des, facto ut facias''
:&quot;Reiñ a ran evit ma rofes, reiñ a ran evit ma rafes, ober a ran evit ma rofes, ober a ran evit ma rafes&quot;.
;''Doctus cum libro''
:&quot;Desket gant ul levr&quot;. Troienn implijet diwar-benn tud ha n'ouzont netra hep mont da glask en ul levr. Gwechall ez eus bet klevet ur c'helenner oc'h ober goap ouzh ur skoliad a oa bet tapet oc'h adskrivañ ar pezh en doa kavet en ul levr : « ''Doctus cum libro'', ''asinus'' (azen), d'an daolenn ! ».
;''Dolores Tantali''
:&quot;Poanioù Tantali&quot;. E [[Gwengelouriezh Hellaz|gwengelouriezh Henc'hres]], [[Tantalos]], mab da [[Zeus]] ha d'an nimfenn Plouto, a brofas d'an doueed ur pred ma servijas dezho ur geusteurenn aozet diwar kig e vab Pelops. Kondaonet e voe Tantalos d'ur boureviadur a zo chomet brudet : lakaet e voe Tantalos e kreiz ur stêr ha dindan ur wezenn karget a frouezh, me da hesk e ya ar stêr pa stou Tantalos evit evañ, hag an avel a bella skourroù ar wezenn pa astenn e zorn da dapout ur frouezenn. ([[Homeros]], ''Odysseia'', kan XI).
;''Dolus an virtus quis in hoste requirat ?''
:&quot;Gwidre pe galon, dirak an enebour ne vern&quot;.
;''Dominus vobiscum''
:&quot;An Aotrou (Doue) ra vo ganeoc'h&quot;. Bomm en [[oferenn]] e lid an [[Iliz katolik roman]].
===Dr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Dramatis personæ''
:&quot;Tudennoù ar [[Arz ar c'hoariva[pezh-c'hoari]]&quot;. Al listennad anezho.
===Du===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ducunt volentem fata, nolentem trahunt''
:&quot;Ambroug an hini a bleg dezhi a ra an tonkadur, ha sachañ war ar re na reont ket&quot;. Lavar [[Stoikegezh|stoikour]] diwar-benn ar ''[[fatum]]''.
;''[[Dulce et decorum est pro patria mori]]''
:&quot;C'hwek ha kaer eo mervel evit ar vro&quot;. — [[Quintus Horatius Flaccus]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'' III, II.13].
;''Dum spiro, spero''
:&quot;Keit ma analan ec'h esperan&quot;.
;''Duos habet et bene pendentes''
:&quot;Div en deus, hag istribilhet mat&quot;. Lavaret er [[Sez Santel]] pa vez gwiriekaet gourelezh ur [[pab]] nevez, abaoe istor ar [[pabez Janed|babez Janed]].
;''Dura lex sed lex''
:&quot;Kriz eo al lezenn, met al lezenn eo&quot;. A vez lavaret diwar-benn ul lezenn pe reolenn a ranker lakaat da dalvezout, pegen displijus bennak e ve.
;''Dura necessitas''
:&quot;Kriz eo an dra pa vez ret&quot;. « Ouzh ret n'eus ket a remed » eo ar c'hrennlavar brezhonek.
;''Durate et vosmet rebus servate secundis''
:&quot;Bezit gouzañvus hag en em erbedit evit an dazont&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen1.shtml ''Aeneis'', I, 207].
;''Dux bellorum''
:&quot;Penn brezel&quot;.

==E==
[[Restr:Antonello da Messina 004.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''[[Ecce Homo]]''&lt;br&gt;[[Antonello da Messina]] (~1473)&lt;/div&gt;]]
;''E fructu arbor cognoscitur''
:&quot;Diouzh he frouezh ec'h anavezer ar wezenn&quot;. Ha diouzh e oberoù, an den.
;''E pluribus unum''
:&quot;A lies, unan&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]].
;''[[Ecce Homo|Ecce homo]]''
:&quot;Setu an den&quot;. Lavaret gant [[Pontius Pilatus|Bontius Pilatus]] pa ginnigas [[Jezuz Nazaret]] d'ar bobl, hervez an [[Testamant Nevez]].
;''Eloquentia sagitta''
:&quot;An helavarded eo (ma) saezh&quot;. Dre ar prezeg eo e tizhan ma fal hag e tiarbennan pep enebiezh.
;''Errare humanum est''
:&quot;Perzh an den eo faziañ&quot;. — [[Eosten Hippo]], [''Sermones'' CLXIV:14]). Dre fazi e vez lakaet war gont [[Seneca ar Yaouankañ]], pa ne gaver ar frazenn-se neblec'h en e oberoù.
;''Errare humanum est, sed perseverare diabolicum''
:&quot;Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo derc'hel da ober&quot;. Setu al lavarenn en he fezh : ''Humanum fuit errare, diabolicum est per animositatem in errore manere'' &quot;Perzh an den eo faziañ, perzh an diaoul eo menel er fazi dre lorc'h&quot; — [[Eosten Hippo]], [https://web.archive.org/web/20210118201400/https://www.e-rara.ch/doi/10.3931/e-rara-14781 ''Sermones'' CLXIV:14].
===Et===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Et alii''
:&quot;Ha (re) all&quot;. Skrivet ''et al.'' pe ''e.a'' peurliesañ, goude anv un oberour(rez) hep menegin an dud all o deus kenlabouret gantañ pe ganti.
;''Et caetera desunt''
:&quot;Hag ar peurrest a vank&quot;. Berraet dre [[Et cætera]] ha skrivet ''etc.'' peurliesañ.
;''[[Etiamsi omnes, ego non]]''
:&quot;Goude (ma rafe) ar re all me ne rin ket&quot;. ''Et si omnes scandalizati fuerint in te, ego numquam scandalizabor'' &quot;Zoken ma strebot an holl en abeg dit, biken ne rin-me&quot; eo ar frazenn e gwirionez. — [[Aviel Mazhev]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#26 26:33].
;''[[Et in Arcadia ego]]''
:&quot;Hag en Arcadia (emaon-) me (ivez)&quot;. Eno evel e pep lec'h emañ ar Marv. Anv div daolenn gant al livour gall [[Nicolas Poussin]], diwar ar werzenn latin.
===Ex===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Apollo 13-insignia.png|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Arouez Apollo XIII&lt;/div&gt;]]
[[Restr:Last Rites ca 1600.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Extrema unctio''&lt;br&gt;[[Izelvroioù]], ~[[1600]]&lt;/div&gt;]]
;''Ex abrupto''
:&quot;Reut, trumm&quot;. Gwelit ''[[#Ab|ab abrupto]]''.
;''Ex abstracto''
:&quot;Diwar un dra difetis&quot;.
;''Ex æquo''
:&quot;Rampo&quot;.
;''Ex bellis bella serendo''
:&quot;Diwar brezelioù e hader brezelioù&quot;. — [[Titus Livius]], ''Ab Urbe condita'', XXI.10.
;''Ex corde pleno''
:&quot;A galon leun''
;''Ex falso sequitur quod libet''
:&quot;Eus an dra faos e teu pezh a garer&quot;. Reolenn ar poellata : adalek ul lavarenn faos e c'haller tennañ n'eus forzh petra, n'eus forzh peseurt kentel faos ivez.
;''Ex libris''
:&quot;Unan eus al levrioù a zo din&quot;.
;''Ex luna scientia''
:&quot;Digant al loar, gouiziegezh&quot;. Sturienn ar gefridi [[Apollo 13|Apollo XIII]] war-du al [[Loar]].
;''Ex nihilo''
:&quot;Diwar netra&quot;.
;''Ex pede Herculem''
:&quot;Dre e droad ec'h anavezer [[Herakles]]&quot;. « Troad Herakles » e oa unanenn muzulioù an hedoù en [[Henc'hres]] ; dre ma oa 600 troatad (190 [[metr|m]]) hirder ar c'hentañ sportva olimpek e c'heller kendastum e oa 31,66 cm hirder treid Herakles – botoù ment 48 eta.
;''Ex post facto''
:&quot;A-c'houde ar fed&quot;. Ul lezenn zo ''ex post facto'' pa vez embannet a-c'houde ur fed ha pa vez kildalvoudek, da lavaret eo pa dalvez evit ar fed-se ivez.
;''Exempli gratia''
:&quot;Da skouer&quot;. Berraet alies dre ''e.g.&quot;.
;''Experto crede''
:&quot;Bez fiziañs er c'hevarouezour&quot;.
;''Extrema unctio''
:&quot;Nouenn&quot;. Sakramant a vez roet en [[Iliz katolik roman]] d'ar glañvidi a zo war o zalaroù, war-nes mervel.
;''Extremis malis extrema remedia''
:&quot;D'ar gwashañ poanioù ar c'hreñvañ remedoù&quot;.
;''Ex voto suscepto''
:&quot;Hervez ar gouestl a zo bet graet&quot;. Berraet alies dre ''ex-voto''. Engouestl evit envel un daolenn, un draez, ur blakenn warno ur frazenn a anaoudegezh-vat a lakaer en un iliz pe ur chapel da vont gant ur gouestl pe da drugarekaat a-c'houde sevenadur ur gouestl.

==F==
;''Fabula, sed vera''
:&quot;Un istor, met unan gwir&quot;.
;''Fac simile''
:&quot;Graet heñvel&quot;. E meur a yezh e komzer eus ur ''fax'', un teul luc'heilet a gaser dre ar [[pellgehenterezhioù]].
;''Factis, non verbis''
:&quot;Fedoù, nann gerioù&quot;. Dre ober, ha n'eo ket dre gomz hepken.
;''Falsa est fiducia formae''
:&quot;Touellus eo fiziout e kened ar stumm&quot;.
;''Fata viam invenient''
:&quot;An tonkadur a gavo e hent&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen10.shtml ''Aeneis'' X:113] ; [[doue]]ez an tonkadur e oa ''Neuna Fata'', a droas da ''Nona'', unan eus an teir [[Parkezed|Farkezenn]] a neze buhezioù an dud kent troc'hañ an neudenn, ''Decima'' ha ''Morta'' o vezañ he div c'hoar.
;''Felix alterius cui sunt documenta flagella''
:&quot;Eürus an den a dap kentel diwar skourjezadurioù un den all&quot;.
;''Felix culpa''
:&quot;Fazi chañsus&quot;.
;''Felix quem faciunt aliena pericula cautum''
:&quot;Eürus an neb a dro da evezhiek goude arvarioù ar re all&quot;.
;''Felix qui potuit rerum cognoscere causas''
:&quot;Eürus neb a c'hall anaout goueled an traoù&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/geo2.shtml ''Georgicon'' II:490].
;''[[Festina lente]]''
:&quot;Hastañ goustad&quot;. — [[Erasmus]], [http://ihrim.huma-num.fr/nmh/Erasmus/Proverbia/Adagium_1001.html ''Adagiorum'', I, 1.]
;''[[Fiat lux]]''
:&quot;Ra vo gouloù&quot;. Urzh a-berzh doue ar gristenien pa voe krouet ar bed gantañ, hervez ar [[Bibl]], [[Testamant Nevez]], [[Levr ar C'heneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml 1:3].
;''Fide, sed cui vide''
:&quot;Bez fiziañs, met sell mat e piv&quot;.
;''Fides quaerens intellectum''
:&quot;Ar feiz hag a glask kompren&quot;.&lt;ref name=&quot;CDH&quot; /&gt;
;''Finis coronat opus''
:&quot;Ar fin an hini eo kurunenn an oberenn&quot;. Ne vern an hent gant ma c'heller degouezhout.
;''Flagrante delicto''
:&quot;Felladenn anat&quot;. Bezañ tapet ''flagrante delicto'' : bezañ tapet e gwall war an tomm, a-greiz drougober.
;''[[Fluctuat nec mergitur]]''
:&quot;Hejet-dihejet e vez gant an tonnoù met gouelediñ ne ra ket&quot;. Sturienn [[Pariz]].
;''Foeda est in coitu et brevis voluptas''
:&quot;Loustoni ha plijadur verr a vez er c'hediadennoù&quot;. Bomm lakaet war anv [[Publius Petronius Niger]], ''Fragmentum LIV''.
;''Forma raro cum sapientia''
:&quot;Dibaot e vez kened ha furnez&quot;.
;''Fortes fortuna juvat pe Audaces fortuna juvat''
:&quot;Ar re zispont a laouena gant ar chañs&quot;. Ret eo krediñ ober evit kaout chañs.
;''Fortuna caeca est''
:&quot;Dall eo ar chañs&quot;.
;''Fortuna est rotunda''
:&quot;Stummet evel ur rod eo ar chañs&quot;.
;''Fortuna vitrea est ; tum cum splendet, frangitur''
:&quot;Graet diwar gwer eo ar chañs&quot;. Pa vez o lintraouiñ e torr.
;''Furor arma ministrat''
:&quot;Ar fulor a bourvez armoù&quot;.

==G==
;''Gallinae filius albae''
:&quot;Mab ar yar wenn&quot;. A-zivout un diougan mat — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/13.shtml ''Saturae'' XIII:141].
;''Gladius legis custos''
:&quot;Ar c'hleze diwaller al lezenn&quot;. Sturienn ouzh Palez ar Justis Pariz. Ar polis, an arme a lakat da sentiñ ouzh al lezenn.
;''Gloria victis !''
:&quot;Gloar d'ar re drec'het ! Enebet ouzh ''[[#V|Væ victis !]]''.
;''Gradus ad Parnassum''
:&quot;Pignadenn gant ar [[Menez Parnassos|Parnassos]]&quot;. Un dornlevr evit ar studierien, a-zivout al [[lennegezh]], ar [[sonerezh]] pe an [[arz]]où dre vras.
;''Grammatici certant''
:&quot;Dizemglev zo etre an dud desket diwar-benn an dra-se&quot;.
;''Grosso modo''
:&quot;Dre vras&quot;.
;''[[Gutta cavat lapidem|Gutta cavat lapidem - non vi, sed sæpe cadendo]]''
:&quot;Kleuziañ ar maen a ra an dakenn, n'eo ket dre nerzh, dre gouezhañ alies eo&quot;. — [[Ovidius]], ''[[Epistulae ex Ponto]]'', [https://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto4.shtml IV, x, 5] evit al lodenn gentañ.

==H==
;''[[Habemus papam]]''
:&quot;Ur [[pab]] hon eus&quot;. A glever a-raok diskuliadur anv ar [[pab]] nevez.
;''Habent sua fata libelli''
:&quot;O flanedenn o devez al levrioù&quot;.
;''Hannibal ante portas pe Hannibal ad portas''
:&quot;Emañ [[Hannibal]] e toull an nor&quot;. N'eus ket amzer da gaozeal, ret eo mont d'an emgann.
;''Heri servus, hodie liber''
:&quot;Sklav dec'h, dishual hiziv&quot;.
;''[[Hic et nunc]]''
:&quot;Amañ ha bremañ&quot;.
;''[[Hic sunt dracones]]''
:&quot;Amañ ez eus [[erevent]]&quot;.
;''[[Hic sunt leones]]''
:&quot;Amañ ez eus [[leon]]ed&quot;.
;''Hic Rhodus, hic salta''
:&quot;Setu [[Enez Rodez]] : lamm eta&quot;.
;''Historia magistra vitae est''
:&quot;An Istor eo kelenner ar vuhez&quot;. Stumm diverret ur frazenn gant [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml ''De Oratore'' Levrenn II, IX:36]. &lt;ref&gt;''Historia vero testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, magistra vitae, nuntia vetustatis'' &quot;Nemet ez eo an Istor test an amzerioù, gouloù ar wirionez, kelenner ar vuhez, keleier a-zivout an henamzer&quot;.&lt;/ref&gt;
;''Hoc signo vinces''
:&quot;Gant an arouez-mañ e vi trec'h.&quot; Klevet en ur weledigezh gant an impalaer [[Constantinus Iañ]], emezañ, a-raok [[emgann pont Milvius]].
;''Hodie mihi, cras tibi''
:&quot;Hiziv din-me, warc'hoazh dit-te&quot;.
;''Hominem unios libri timeo''
:&quot;Aon am eus rak den ul levr hepken.&quot; Bet lakaet war anv [[Tommaso d'Aquino]] gant an [[eskob]] [[Bro-Saoz|saoz]] Jeremy Taylor (1613-1667) ; ar [[Bibl]] eo al levr.
;''Homines quod volunt credunt''
:&quot;An dud a gred ar pezh a fell dezho krediñ&quot;.
;''Homo homini lupus est''
:&quot;An den zo ur bleiz d'an den&quot;. Drouk an eil re ouzh ar re all e vez an dud.
;''[[Homo sum: humani nil a me alienum puto]]''
:&quot;Den on : netra eus an den ne gavan estren din&quot;. — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.heauton.html ''Heauton Timorumenos'', Actus I-I.i:77].
;''Honoris causa''
:&quot;En abeg d'an enor&quot;. Meneg un diplom enorus a vez deroet d'un den a-bouez gant ur skol-veur. Gwelit ''[[#S|Summum ius, summa iniuria]]''.
;''Hora fugit, stat jus''
:&quot;Tec'hel a ra an eur, chom a ra ar gwir&quot;.
;''Horas non numero nisi serenas''
:&quot;An eurioù ne gontan ket, nemet seder e vefent&quot;. Skrivet war un [[horolaj-heol]].
;''Horresco referens''
:&quot;Krenañ a ran ouzh el lavarout&quot;.
;''Horribile dictu''
:&quot;Euzhus da lavarout&quot;.
;''Humana cuncta sic vana''
:&quot;Evel-se eo goullo pep tra denel&quot;.

==I==
;''I''
:&quot;Kae&quot;. Doare-gourc'hemenn ar verb ''ire'', &quot;mont&quot;.
;''I.H.S.''
:&quot;Iesus Hominum Saluator&quot;. [[Jezuz Nazaret|Jezuz]] saveteer [[Mab-Den|mab-den]].
;''Ibidem''
:&quot;Er memes lec'h&quot;. Skrivet ''ibid.'' peurliesañ.
===Id===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Id est''
:&quot;Heñvel eo.&quot; Da lavaret eo. Berraet alies dre ''i.e.''.
;''Idem''
:&quot;Heñveldra&quot;.
===Ig===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ignoratio elenchi''
:&quot;Stagadennoù a ziouiziegezh&quot;. Fazi poellata en [[daelerezh]], pa zedastumer ur brouenn a zo disheñvel diouzh an dodenn : pe vreutaer a-zivout un dra a c'haller ober pe get, un ''ignoratio elenchi'' eo dezastum e ''rankfed'' gallout ober.
;''Ignorantia iuris nocet'''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir a noaz&quot;. Gwelloc'h d'an den anaout al lezenn.
;''Ignorantia juris neminem excusat''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir n'eo digarez da zen&quot;.
;''Ignorantia legis non excusat''
:&quot;Chom hep anaout ar gwir n'eo ket digarez&quot;.
;''Ignoti nulla cupido''
:&quot;Ne c'hoantaer ket pezh n'anavezer ket&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis3.shtml ''Ars amatoria'' III:397].
===In===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''I.N.R.I.''
:&quot;Iesus Nazarenus Rex Iudaerum''. [[Jezuz Nazaret]] Roue ar Judeaned. Tennet eus [[Aviel Yann]] 19:19, ma kont [[Yann an Avielour]] e lakaas [[Pontius Pilatus]] engravañ al lavarenn-se a voe lakaet war ar Groaz. Gwelit ''[[#T|Titulus Crucis]]''.
;''[[In absentia]]''
:&quot;En ezvezañs&quot;.
;''In cauda venenum''
:&quot;El lost emañ ar binim&quot;. E dibenn ar frazenn latin, ar brezegenn, ar pennad-skrid, emañ ar gerioù drouk.
;''Incipit''
:&quot;Deraouiñ a ra&quot;. Gerioù kentañ ur skrid. &lt;q&gt; Paol, emañ ho koan war an daol ! Deuit da zebriñ ho koan ! &lt;/q&gt; eo ''incipit'' ar romant ''[[Itron Varia Garmez]]'' gant [[Youenn Drezen]].
;''In dubio pro reo''
:&quot;En arvar e ranker lezel an tamallad&quot;.
;''[[In effigie]]''
:&quot;Dre boltred&quot;.
;''In extenso''
:&quot;En e bezh&quot;. Hep bezañ bet kemmet pe verraet.
;''In fine''
:&quot;En diwezh&quot;. A-benn an diwezh.
;''In girum imus nocte et consumimur igni''
:&quot;Treiñ a reomp en noz ha devet gant an tan&quot;. Un [[amzrec'had]] an hini eo : tu zo da lenn a zehou da gleiz, evel ar ger ''radar''.
;''In maxima potentia minima licentia''
:&quot;Er galloud brasañ emañ ar frankiz vihanañ&quot;.
;''In medias res''
:&quot;E-kreiz an traoù&quot;. Tro-vicher (danevelliñ, filmaozañ) a dalv da gregiñ gant un danevell e-kreiz an ober, pe pa vez bet c'hoarvezet an darn vrasañ eus an traoù.
;''In medio stat virtus''
:&quot;Er c'hreiz emañ ar vertuz&quot;. N'emañ ket en daou benn pellañ ; par d'an [[henc'hresianeg]] μηδεν αγαν ''mêdén ágan'', &quot;(na ra) netra betek re&quot;.
;''In naturalibus''
: ''En e noazh&quot;.
;''In partibus infidelium''
:&quot;Er brioù difidel&quot;. Er [[relijion]] [[Iliz katolik roman|gatolik]], un [[eskob]] ''in partibus'' zo unan a zo anvet e douaroù ha n'int ket kristen pe kristenekaet.
;''In petto''
:&quot;En askre&quot;.
;''In silico''
:&quot;Er [[silikiom]]'', da lavaret eo dre [[urzhiataer]].
;''In situ''
:&quot;War an dachenn&quot;.
;''In statu quo ante''
:&quot;Er stad a oa a-raok&quot;.
;''In vino veritas''
:&quot;Er [[gwin]] emañ ar wirionez&quot;.
;''In vitro''
:&quot;Er werenn&quot;. En unan eus endalc'hoù [[gwer]] a gaver en un arnodva.
;''In vivo''
:&quot;Er bev&quot;. War an dachenn peurvuiañ, pe en ur boud bev pa gomzer eus arnodoù [[bevoniezh]].
;''Incertae sedis''
:&quot;Lec'h diasur&quot;. E rummatadur ar [[bevoniezh|vevoniezh]].
;''Incredibile dictu''
:&quot;Digredus da lavarout&quot;.
;''Invidus vicini oculus''
:&quot;C'hoantus eo lagad an amezeg&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 28. 20.
;''Inflat se tanquam rana''
:&quot;C'hwezañ a ra evel ur ran&quot;.
;''Innocentia eloquentia''
:&quot;Helavar eo an digablusted&quot;. N'en devez ket ezhomm an den digablus da ziskouez e zigablusted.
;''Innocentia ubique tuta''
:&quot;E surentez e vez an den direbech e pep lec'h&quot;.
;''Inter arma silent leges''
:&quot;En amzer a vrezel eo mut al lezennoù&quot;.
;''Inter fæces et urinam nascimur''
:&quot;Etre [[kaoc'h]] ha [[troazh]] e vezomp ganet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot;&gt;Dizemglev zo war orin al lavared.&lt;/ref&gt;
;''Intra muros''
:&quot;E diabarzh ar mogerioù&quot;. En ur gêr gloz.

===Ip-ir-is-it===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ipso facto''
:&quot; Dre an ober-se end-eeun&quot;.
;''Ira furor brevis est''
:&quot;Ar gonnar zo follentez berrbad&quot;.
;''Irritare crabrones''
:&quot;Kounnariñ ar sardon&quot;. Kement ha stlepel eoul war an tan.
;''Is fecit, cui prodest''
:&quot;Neb en deus graet, hennezh en deus splet&quot;. Evit gouzout piv en deus graet un torfed n'eus nemet klask gouzout piv a c'hounez diwarnañ.
;''Is pater est quem nuptiæ demonstrant''
:&quot;An tad eo an hini a zo diskouezet gant ar briedelezh&quot;.
;''Istos quos nova artificia docuit fames''
:&quot;Ar re o deus desket troioù dre o naon&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistulae Morales ad Lucilium'' II, XV:7].
;''Ita vita''
:&quot;Evel-se emañ ar vuhez&quot;.
;''Ite missa est''
:&quot;Kit, kaset oc'h&quot;. Gerioù diwezhañ an [[oferenn]] latin. A vez da gompren gant ar gristenien : « Kit, kaset oc'h dre ar bed da embann ar C'heloù Mat, an [[Aviel]] ».
===Iu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Iunctis viribus''
:&quot;Gant nerzhioù unanet&quot;. Unaniezh a ra nerzh.
;''Iurare in verba magistri''
:&quot;Touiñ dre c'herioù ar mestr&quot;.
;''Iuventus stultorum magister''
:&quot;Ar yaouankiz eo mestrez ar re sot&quot;.

==J==
;''Jam illustrabit omnia''
:&quot;Emberr e sklêrijenno ar bed&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Jure uxoris''
:&quot;Dre wir ar wreg&quot;. Roue Bro-Saoz hag Iwerzhon ''hure uxoris'' e voe Felipe II dre ma oa e wreg Mary Tudor o ren war an div vro.

==L==
;''Labor omnia vincit improbus''
:&quot;Al labour dalc'hus a zeu a-benn a bep tra&quot;.
;''Laborare est orare''
:&quot;Labourat zo pediñ&quot;. Abalamour da se eo e vez lakaet ar venec'h da labourat e manatioù zo.
;''Lapsus calami''
:&quot;Fazienn ar raosklenn&quot;. Fazienn dre skrid.
;''Lapsus linguæ''
:&quot;Fazienn an teod&quot;. Fazienn dre gomz ; berraet dre ''lapsus'' hepken peurliesañ.
;''Latet anguis in herba''
:&quot;An naer kuzhet er geot&quot;. Un dañjer dic'hortoz hag a zeu war wel a-daol-trumm, evel trubarderezh ur falsvignon. — [[Publius Vergilius Maro|Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec3.shtml ''Eclogues'' III.93].
;''Laudate puerum''
:&quot;Meulit ar bugel&quot;.
;''Laudator temporis acti''
:&quot;Meuler oberoù an amzer gwechall&quot;. An den a zisplij dezhañ doareoù an amzer-vremañ hag a gav gwell re an amzer dremenet. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 173].
;''Lectio brevior, potior''
:&quot;Seul verroc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h&quot;.
;''Lectio difficilior, potior''
:&quot;Seul ziaesoc'h ar gentel, seul c'halloudusoc'h&quot;.
;''Legitimatio per matrimonium subsequens''
:&quot;Reizhwiriañ dre zimez diac'houde&quot;.
;''Levius fit patientia quidquid corrigere nefas''
:&quot;Ar c'houzañvidigezh a skañva an holl zrougoù diremed&quot;. — [[Horatius]], [https://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'', I, 24. 19].
;''Libri muti magistri sunt''
:&quot;Kelenerien vut eo al levrioù&quot;.
;''Lignum curvum numquam rectum''
:&quot;Ur skourr kromm ne vo biken eeun&quot;. Da vezañ tostaet ouzh &lt;q&gt; Aesoc'h eo plegañ plantenn / Evit n'eo displegañ gwezenn &lt;/q&gt;, meneget gant L. F. Sauvé&lt;ref name=&quot;LFS&quot; /&gt;, #488, pp.78-79.
;''Loc. cit.''
:&quot;En hevelep lec'h&quot;. El lec'h a zo bet meneget uheloc'h er skrid.
;''Locus medius tutus est''
:&quot;Diriskl eo al lec'h kreiz&quot;.
;''Longa est vita si plena est''
:&quot;Hir eo ar vuhez mard eo leun&quot;.
;''Longam esse duorum temporum, brevem unius etiam pueri sciunt''
:&quot;Zoken ar vugale a oar ez eus daou goulz, an hini hir hag unan en hini berr&quot;. — [[Quintilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio9.shtml#4 ''Institutiones'', IX, 4, 47] a-zivout ar werzaoueriezh latin. Gwelit ''[[#Br|Brevis in longo]]''.
;''Lux luceat eis''
:&quot;Ra skedo ar gouloù warno&quot;.
==M==
===Ma===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Macte nova virtute, puer, sic itur ad astra''
:&quot;Dispak da galonegezh nevez, bugel, evel-se e saver betek ar stered&quot;. – [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen9.shtml ''Aeneis'', IX;641].
;''Magister dixit''
:&quot;Ar mestr en deus lavaret&quot;.
;''Magister meus asinus''
:&quot;Un azen eo ma mestr&quot;.
;''Magistra vitae philosophia''
:&quot;Ar [[prederouriezh|brederouriezh]] eo kelennerez ar vuhez&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc2.shtml ''Tusculanae Disputationes'', II.15].
;''Magna Carta Libertatum''
:&quot;Karta Veur ar Frankizoù&quot;. Bet sinet gant [[Yann Iañ (dug Normandi)|Yann Dizouar]] d'ar [[15 a viz Mezheven]] [[1215]] evit lakaat termen d'ur [[brezel-diabarzh]] bet kaset gant baroned [[Bro-Saoz]].
;''Magna cum laude''
:&quot;Gant kalz a veuleudi&quot;.
;''Magna Europa est Patria Nostra''
:&quot;Europa Veur eo hor Mammvro&quot;. Sturienn dalc'hidi ar [[Broadelouriezh|vroadelouriezh]] [[Europa (kevandir)|europat]].
;''[[Magna Graecia]]''
:&quot;[[Gres]] Veur&quot;.
;''Magna pars''
:&quot;An darn vrasañ&quot;.
;''Magnae spes altera Romae''
:&quot;Eil goanag Roma&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen12.shtml ''Aeneis'' XII:168].
;''Magni nominis umbra''
:&quot;Skeud un anv meur&quot;. En ur [[Arz ar c'hoariva|pezh-c'hoari]] latin, goude marv he breur Britannicus e lavar Octavia : &lt;q&gt; Ne choman war an Douar nemet evit bezañ skeud un anv meur &lt;/q&gt;&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://books.google.fr/books?id=ov2JWYt1vtkC&amp;pg=PA359&amp;lpg=PA359&amp;dq=Magni+nominis+umbra+traduction&amp;source=bl&amp;ots=4TjHO6rTpg&amp;sig=dxp453ItPO3OysebqfzKjNs4SUw&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=oxhqVeLcLorvUunPgPgP&amp;ved=0CCgQ6AEwATgK#v=onepage&amp;q=Magni%20nominis%20umbra%20traduction&amp;f=false ''Journal des savans'', 1823]&lt;/ref&gt;.
;''Magnificat''
:Trede gour unan ar verb ''magnifico'', &quot;kanmeuliñ&quot;. ''[[#In|Incipit]]'' Kantik ar Werc'hez : ''Magnificat anima mea Dominum'' (&quot;Kanmeuliñ an Aotrou a ra ma ene&quot;) — [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml 1:46].
;''Magno cum gaudio''
:&quot;Gant levenez vras&quot;.
;''Magnum opus''
:&quot;Oberenn veur&quot;.
;''Magnus liber magnum malum''
:&quot;Ul levr bras zo un droug bras&quot;. Gwelloc'h eo berr ha sklaer eget hir ha brizh.
;''Major e longinquo reverentia''
:&quot;A bell ec'h estlammer gwell&quot;. Pa weler an dud a renk uhel a dost e weler ez int eveldomp.
;''Maiora premunt''
:&quot;Traoù brasoc'h zo mallus&quot;. Poent bras eo ober war-dro traoù pouezusoc'h.
;''Maiores pennas nido''
:&quot;Divaskell brasoc'h eget an neizh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, XX:21].
;''Mala fide''
:&quot;Feiz fall&quot;.
;''Mala fides superveniens non nocet''
:&quot;Ar feiz fall o tont war-lerc'h ne noaz ket&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : solius e chom ur gevrat bet sinet etre div gevrenn a feiz vat, zoken mar c'hoarvez gant an eil pe eben bezañ a feiz fall goude ar sinadur.
;''Mala herba cito crescit''
:&quot;Buan e kresk al louzoù fall&quot;. Aesoc'h eo ober ar fall eget ar mad.
;''Mala mala mala sunt bona''
:&quot;Mat eo an avaloù fall evit an droug dent&quot;.
;''Mala malus mala mala dat''
:&quot;Un avalenn fall a ro avaloù fall&quot;.
;''Mala quia vetita''
:&quot;Fall rak berzet&quot; (benel).
;''Mala sunt vicina bonis''
:&quot;Amezek d'an traoù mat eo an traoù fall&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.rem.shtml ''Remedia Amoris'' 323].
;''Mala tempora currunt sed peiora parantur''
:&quot;Amzerioù fall zo warnomp met gwashoc'h zo e gor&quot;.
;''Male captus bene detentus''
:&quot;Paket fall, dalc'het mat&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : pakadur dilezenn ur gwalloberour ne vir ket ez eo lezennel e vac'hadur.
;''Male parta, male dilabuntur''
:&quot;Ar pezh a zo bet gounezet e gaou zo kollet e gaou&quot;.
;''Mali corvi malum ovum''
:&quot;Da vran fall, vi fall&quot;.
;''Malitia supplet aetatem''
:&quot;An drougiezh a ra evit an oad &quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : atebek e vez ur gwalloberour minor pa oar ez eo e-maez lezenn ar pezh emañ oc'h ober.
;''Malitiis non est indulgendum''
:&quot;Trugarez ebet d'an drougiezh&quot;.
;''Malo periculosam libertatem quam quietum servitium''
:&quot;Gwell eo din ar frankiz dañjerus eget ar sklaverezh peoc'hus&quot;. — Meneget gant [[Jean-Jacques Rousseau]], ''Du Contrat social, principes du droit politique'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Du_contrat_social/%C3%89dition_1762/Livre_III/Chapitre_4 III-4]].
;''Maluisses cloacas Augeae purgare''
:&quot;Gwelloc'h e vije bet deoc'h naetaat kanioù-skarzh Augeae&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.apoc.shtml ''Apocolocyntosis divi Claudii'', 7]). Lod labourioù ret zo gwashoc'h eget kur vrudet [[Herakles]].
;''Malum discordiae''
:&quot;Aval a zizunvaniezh&quot;. Draen-fuilh ; diwar an aval aour a voe roet da [[Afrodit]] gant [[Paris (mab Priamos)|Pâris]], a gasas da [[Brezel Troia|Vrezel Troia]].
;''Malum est mulier sed necessarium malum''
:&quot;Ur fall eo ar vaouez, hogen ur fall rekis&quot;.
;''Malum in se''
:&quot;Fall dre e natur&quot;. Un torfed ''malum in se'' zo anavezet e [[gwir (lezenn)|gwir]] an darn vuiañ eus ar broioù, evel ar muntr pe ar [[gwadorged]].
;''Malum prohibitum''
:&quot;Fall dre lezenn&quot;. Berzet dre lezenn.
;''Malum quo communius eo peius''
:&quot;Seul baotoc'h ur gwall, seul washoc'h&quot;.
;''Mandata principum''
:&quot;Kefridioù ar renerien&quot;. Lizheroù kaset gant an impalaerien da lod reizhaouerien evit reiñ an urzh dezho da ober un dra bennak da-geñver un emvod pe un afer a denn d'o c'harg.
;''Mandatum morte resolvitur''
:&quot;Da get ez a ar gefridi gant ar marv&quot;.
;''Manibus date lilia plenis''
:&quot;Roit lili a-zornadoù&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI, 883].
;''Mantua me genuit, Calabri rapuere, tenet nunc Parthenope ; cecini pascua rura duces''
:&quot;[[Mantova]] am ganas, [[Calabria]] am skrapas, [[Napoli]] am dalc'h bremañ ; kanet em eus ar peurvanoù, ar maezioù, an harozed&quot;. Bezskrivadur [[Vergilius]].
;''Manu militari''
:&quot;Gant [[dorn]] an arme&quot;. Dre nerzh ; heñvel ouzh ''Manus milites''.
;''Manumissio''
:&quot;Frankizadur&quot;. Lakaat ur [[sklaverezh|sklav]] en e frankiz. Tri doare ''manumissio'' a oa :
::• ''manumissio per vindictam'', &quot;frankizadur dre ar wialenn&quot;, ma veze lakaet ur slav en e frankiz dre ziouer a zifenn digant e vestr dirak ul lezvarn ; en e frankiz e oa an den goude bout resevet un taol skañv a-berzh ar barner gant ur wialenn ;
::• ''manumissio censu'', &quot;frankizadur dre niveradur&quot;, ma veze lakaet ar sklav en e frankiz en abeg ma ne oa ket bet kontet da-geñver renabl sklaved e vestr ;
::• ''manussimo testamento'', &quot;frankizadur dre destamant&quot;, ma veze lakaet ar sklav en e frankiz dre destamant e vestr.
;''Manus celer dei''
:&quot;Dorn prim Doue&quot;.
;''Manus dei''
:&quot;Dorn Doue&quot;.
;''Manus manum lavat''
:&quot; An dorn a walc'h an dorn&quot;. An eil dorn a walc'h egile.
;''Manus milites''
:&quot;Gant dorn ar soudarded&quot;. En un doare rust. Gwelit ''manu militari''.
;''Manus multae, cor unum''
:&quot;Lies dornioù, ur galon hepken&quot;.
;''Mare clausum''
:&quot;Mor serr&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] etrebroadel, ur mor pe forzh pe dachennad dour a zo bageadus, renet gant ur Stad ha berzet d'ar Stadoù all. Enebet ouzh ''[[#Ma|Mare liberum]]''.
;''Mare liberum''
:&quot;Mor frank&quot;. [[Dourioù etrebroadel]], enebet ouzh ''Mare clausum''.
;''Mare nostrum''
:&quot;Hon mor-ni&quot;. Ar [[Mor Kreizdouar]].
;''[[Margaritas ante porcos]]''
:&quot;Perlez dirak ar moc'h&quot;. A vez lavaret diwar-benn traoù brav diskouezet da dud dizesk.
;''Mater artium necessitas''
:&quot;Ar rekiz eo mamm an ampartiz&quot;.
;''Mater Dei''
:&quot;Mamm Doue&quot;.
;''Mater facit''
:&quot;Mamm er gra&quot;.
;''Mater familias''
:&quot;Mamm ar familh&quot;.
;''Mater semper certa, pater autem incertus vel pater numquam''
:&quot;Divarteze atav e vez ar vamm, diasur pe dianav e vez an tad&quot;.
;''Materia medica''
:&quot;Danvez mezegel&quot;. Ar renabl eus perzhioù mezegel ur mil plantenn ha maen bennak, savet gant [[Pedanis Dioskoridês]] (~[[25]] - ~[[90]]) dindan an talbenn Περὶ ὕλης ἰατρικῆς ''Peri hulês iatrikês'', &quot;A-zivout an danvez mezegel&quot; ha troet e latin evel [https://en.wikisource.org/wiki/De_Materia_Medica ''De Materia Medica''] e [[1453]].
;''Materiam superabat opus''
:&quot;Trec'h e oa al labour war an danvez&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'' II-2.5].
;''Matre pulchra filia pulchrior''
:&quot;Mamm genedus, merc'h kenedusoc'h&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XVI-1].
;''Matutina parum cautos iam frigora mordent''
:&quot;Rev ar beure a zant ar re zibreder&quot;. — [[Horatius]]), [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml#2.6 ''Sermones'' II-6:45].
;''Maxima debetur puero reverentia''
:&quot;Ar brasañ azaouez zo dleet d'ar vugale&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml''Saturae'' XIV-47].
;''Maximum ius est saepe maxima iniuria''
:&quot;Alies e vez ar reishañ ar flemmusañ&quot;. A-wechoù e vez diaes d'an den klevet ar wirionez diwar e benn.

===Me===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Me vexat pede''
:&quot;Debron am eus em zroad&quot;. Emaon war-nes argas an den-se hegasus a-daolioù troad.
;''Mea navis aëricumbens anguillis abundat''
:&quot;Ma aerrikler zo leun a silioù&quot;. Ur frazenn &quot;latin&quot; bet savet diwar ''The Dirty Hungarian Phrasebook'' (&quot;An dastumad lous lavaredoù hungarek&quot;), ur sketch gant [[Monty Python]] a ra goap eus distervez al levrioù-treiñ eus an eil yezh d'eben a vez gwerzhet d'an douristed er bed a-bezh.
;''[[Mea culpa]]''
:&quot;Ma gwall eo&quot;. Tennet eus ''mea culpa, mealculpa, mea maxima culpa'' (&quot;ma gwall eo, ma gwall eo, ma gwallcbras eo&quot;, dekvet gwerzenn ur bedenn [[Iliz katolik roman|gatolik]] anvet ''[[Confiteor]]'' (&quot;Anzav a ran&quot;) — [https://hozana.org/priere/en-latin/confiteor ''Confiteor''].
;''Media vita in morte sumus''
:&quot;E kreiz ar vuhez emaomp er marv&quot;. Tennet eus ar skrid ''Liber ymnorum Nokteri Balbuli'' bet kendastumet e [[884]] gant ar soner [[suis]] ''Notcerus Balbulus'' (&quot;Nolker ar Besteod&quot;).
;''Medium certum''
:&quot;Asur eo an hent kreiz&quot;.
;''Medice, cura te ipsum''
:&quot;Mezeg, en em bare da-unan&quot;.
;''Medicus curat, natura sanat''
:&quot;Prederiañ a ra ar mezeg, pareañ a ra an natur&quot;.
;''Medicus non accedat nisi vocatur''
:&quot;Ne zeu ket ar mezeg tre mar n'eo ket galvet&quot;. Unan eus reolennoù [[Hippokrates]].
;''Medio tutissimus ibis''
:&quot;Dre hent ar c'hreiz ez i gant ar surentez vrasañ&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met2.shtml ''Metamorphoses'', II-137].
;''Mediolanum captum est''
:&quot;Paket eo [[Milano]]&quot;.
;''Mel in ore, verba lactis, fel in corde, fraus in factis''
:&quot;Mel er genoù, laezh er c'homzoù, bestl er galon, flodoù en oberoù&quot;. En ur [[pedergwerzenn|bederwerzenn]] meneget e 1572 gant ar skrivagner ha politiker gall Estienne Tabourot (1549-1590) — [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Bigarrures/Chapitre_17 ''Les Bigarrures et Touches du seigneur des Accords'', pennad XVII]&lt;ref&gt;« Mil bloaz zo tremenet dija / N'eus feiz ebet en emglevioù / Mel er genoù, laezh er c'homzoù, / Bestl er galon, flodoù en oberoù ».&lt;/ref&gt;
;''Meliora''
:&quot;Gwell&quot;. Liester nepreizh an anv-gwan ''melior&quot;. &quot;War-du ar gwell bepred&quot; eo an droidigezh a vez roet pa vez implijet evel sturienn, evel gant University of Rochester e Rochester ([[New York (stad)|New-York]]).
;''Melita, domi adsum''
:&quot;Karedig, er gêr emaon&quot;. Troidigezh ar frazenn [[saoznek]] ''Honey, I'm home'' gant ar fentigellour [[stadunanat]] Henry Beard (*1945)&lt;ref&gt;{{en}} {{la}} Henry Beard, ''Latin for all occasions / Lingua Latina Occasionibus Omnibus'', Villard Books, 1990, [[ISBN|978-1-59240-080-5}} ha ''Latin for Even More Occasions / Lingua Latina Multo Pluribus Occasionibus'', Villard Books, 1991 {{ISBN|978-0-679-40674-7}}&lt;/ref&gt;.
;''Melius abundare quam deficere''
:&quot;Gwell eo re eget re nebeut&quot;.
;''Melius est reprehendant nos grammatici quam non intelligant populi''
:&quot;Gwelloc'h eo e vefemp karezet gant yezhadurourien eget ma ne vefemp ket komprenet gant ar poblañsoù&quot;. Pennabeg ar [[brezhoneg beleg]]. 
;''Melius re perpensa''
:&quot;Gwelloc'h priziet ar blegenn&quot;. Evit pouezañ war ur c'hemm en un ali goude bout bet o soñjal donoc'h a-zivout ur blegenn bennak.
;''Melius scitur Deus nesciendo''
:&quot;Gelloc'h ec'h anavezer Doue en diouiziegezh&quot;. — [[Eosten Hippo]], ''De Ordine'' II-16:44.
;''Melle litus gladius''
:&quot;Kleze melet&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' I-VIII-57.
;''Mellitum venenum, blanda oratio''
:&quot;Pistri melek, prezeg c'hwek&quot;. Disfiz zo da gaout diouzh an helavarded, rak ar wirionez n'he deus ket ezhomm a ginkladur.
;''Memento audere semper''
:&quot;Bez soñj da grediñ (ober) atav&quot;. Sturienn [[Gabriele D'Annunzio]].
;''Memento homo, quia pulvis es et in pulverem reverteris''
:&quot;Dalc'h soñj, den, ez out poultrenn hag e tistroi de boultrenn&quot;. — [[Testamant Kozh]], [[Geneliezh]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/genesis.shtml III:19].
;''[[Memento mori]]''
:&quot;Bez soñj e varvi&quot;.
;''Memento quia pulvis es''
:&quot;Bez soñj ez out poultrenn/ludu&quot;.
;''Memento vivere''
:&quot;Bez soñj e rankez bevañ&quot;.
;''Meminerunt omnia amantes''
:&quot;An amourouzien o deus soñj eus pep tra&quot;.
;''Memores acti prudentes futuri''
:&quot;Emskiantek eus an oberoù, emouez eus an dazont&quot;. Neb a oar ar pezh a zo bet graet a c'hall rakwelet ar pezh a c'hoarvezo.
;''Memoria minuitur nisi eam exerceas''
:&quot;Gwanaat a ra an eñvor pa ne vez ket embreget&quot;.
;''Mens agitat molem''
:&quot;Ar spered a lusk an danvez&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen6.shtml ''Aeneis'' VI-727].
;''Mens et manus''
:&quot;Ar spered hag an dorn&quot;. Sturienn ar ''Massassuchettes Institute of Technology'' (M.I.T.).
;''Mens rea''
:&quot;Spered an tamallad&quot;. Evit deskrivañ stad spered ur gwalloberour da vare e dorfed.
;''Mens sana in corpore sano''
:&quot;Ur spered yac'h en ur c'horf yac'h&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:336].
;''Mentem sanctam, spontaneam, honorem Deo et Patriae liberationem''
:&quot;Spered santel, youlek, enor Doue ha dieubidigezh e vammvro&quot;.
;''Mero et mixto imperio''
:&quot;Gourc'hemenn glan ha mesket&quot;. A veze implijet gant un aotrou [[gladdalc'helezh|gladdalc'hel]] evit reiñ an holl c'halloudoù politikel ha lezvarnel d'ur gwaz dezhañ.
;''Metri causa''
:&quot;Dre garantez ouzh ar gwerzaerezh&quot;. Evit disMetrplegaén un doare dibar da sevel ur werzenn en ur [[barzhoneg|varzhoneg]].
:''Metri gratia''
;Heñvelster gant ''metri causa''.
===Mi===
[[File:Emblemata_Politica-Minor_esca_maioris.jpg|thumb|''Minor esca maioris&quot;. Ar brasañ a zebr ar bihanañ.]]
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Miles gloriosus]]''
:&quot;Ar soudard fogaser&quot;. Anv ur gomedienn latin gant [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/miles.shtml ''Miles Gloriosus''].
;''Minatur innocentibus qui parcit nocentibus''
:&quot;Neb a espern ar c'habluz a c'hordrouz an digabluz&quot;.
;''Minimum minimorum''
:&quot;Ar bihanañ eus ar re vihanañ&quot;.
;''Minor esca maioris''
:&quot;Ar brasañ a zebr ar bihanañ&quot;.
;''Minus dixit lex quam voluit''
:&quot;Al lezenn he deus lavaret nebeutoc'h eget na venned&quot;.
;''Mirabile dictu''
:&quot;Souezhus da gontañ&quot;.
;''Mirabile visu''
:&quot;Souezhus da welout&quot;.
;''Miscerique probat populos et foedera iungi''
:&quot;Asantiñ a ra gant meskañ ar pobloù hag o c'hevreañ&quot;. Sturienn [[Trinidad ha Tobago]].
;''Misera contribuens plebs''
:Ar werin baour hag a bae tailhoù&quot;. Atav e vez ar re baourañ bec'hiet gant an tailhoù. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm1.shtml#1.8 ''Sermones'' I-VIII-10]. Enskrivet eo bet e lezenn II, 1751 [[Parlamant]] [[Hungaria]] (''Magyar Törvénytàr'').
;''Misera est magni custodia census''
:&quot;Diaes-bras eo mirout ur binvidigezh vras&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/14.shtml ''Saturae'' XIV-304].
;''Misera est servitus ubi ius est aut incognitum aut vagum''
:&quot;Diaes bras eo sentiñ el lec'h ma vez dianav pe diasur al lezenn&quot;.
;''Miserabile visu''
:&quot;Truezus da welout&quot;.
;''Miseremini, Musae''
:&quot;Ho pet truez, [[Muzezed]]&quot;. A vez lavaret dirak un oberenn arzel savet fall, ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] peurgetket.
;''[[Miserere]]''
:&quot;Ho pet truez&quot;.
;''Miserere nobis''
:&quot;Ho pet truez ouzhimp&quot;.
;''Missi dominici''
:&quot;Kannaded an aotrou&quot;.''Missus dominicus'' en unander. Kannaded ar galloud [[Karolingidi|karolingat]] a zeue da evezhiañ derc'houezourien ar roue.
;''Missio Dei''
:&quot;Mision Doue&quot;. Hervez savboent an [[Iliz katolik roman]] ez eo ar misioniñ kefridi Doue, hag an Iliz eo benveg ar gefridi-se.
;''Missit me dominus''
:&quot;Ar mestr en deus ma c'haset&quot;.
;''Mittimus''
:&quot;Kas a reomp&quot;. El lezenn [[Bro-Saoz|saoz]], ''[[#In|incipit]]'' al lizher a gas un tamallad d'ar vac'h, pe d'ul lezvarn all.
===Mo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Mobilis in mobili''
:&quot;Monedus en (elfenn) monedus&quot;. Sturienn al [[lestr-spluj]] 'Nautilus'' e [[romant]] [[Jules Verne]], ''Vingt mille lieues sous les mers'' ; an [[dour]] eo an elfenn vonedus, evel-just.
;''Modo frenis utamur modo stimulis''
:&quot;Gwech dre rañjennoù, gwech dre gentroù&quot;. Gwech e ranker gorrekaat, gwech all e ranker buanaat. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira2.shtml ''De Ira'' II, XXI:3].
;''Modus dicendi''
:&quot;Doare da lavarout&quot;.
;''Modus morons''
:&quot;Doare an diod&quot;. Lavared brizhlatin (&quot;latin podoù&quot;&lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]] ; {{en}} [[:en:Dog latin|''dog latin'']] ; {{fr}} [[:fr:Latin de cuisine|''latin de cuisine'']] ; {{la}} [[:la:Latinitas macaronica|''latinitas macaronica'']].&lt;/ref&gt;) savet diwar al latin ''modus'', &quot;doare&quot; hag ar [[saozneg]] ''moron'', &quot;diod&quot;, evit ober goap eus an dud a ra ur fazi mantrus er poellata. Gwelit ''modus ponens'' ha ''modus tollens''.
;''Modus operandi''
:&quot;Doare da ober&quot;.
;''Modus ponens''
:&quot;Doare a ro da wir dre reiñ da wir&quot;. [[Poelloniezh]] : dre ar ''modus ponens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B gwir mard eo A gwir. »
;''Modus tollens''
::&quot;Doare a nac'h dre nac'hañ&quot;. Poelloniezh : dre ar ''modus tens'' e roer da wir an heuliad-mañ : « mard empleg ul lavarenn A ul laverenn B, neuze ez eo B diwir mard eo A diwir. »
;''Modus vivendi''
:&quot;Doare da vevañ&quot;. A vez implijet dreist-holl evit komz eus un doare emglev etre tud bet oc'h en em gannañ.
;''Monasterium sine libris est sicut civitas sine opibus''
:&quot;Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra&quot;. Er [[romant]] ''Il nome de la rosa'' (&quot;Anv ar rozenn&quot;) gant ar skrivagner [[italia]]n [[Umberto Eco]], bet embannet e [[1980]]&lt;ref&gt;{{it}} Umberto Eco, ''Il nome de la rosa'', Bompani, 2013 (embannadur adwelet ha reizhet) {{ISBN|978-88-452-7348-3}} ; {{fr}} Umberto Eco, ''Le nom de la rose'', Le Livre de Poche, 2002 {{ISBN|978-2-253-03313-4}}&lt;/ref&gt; emañ ar frazenn en he fezh :
&lt;blockquote&gt;''Monasterium sine libris, est sicut civitas sine opibus, castrum sine numeris, coquina sine suppellectili, mensa sine cibis, hortus sine herbis, pratum sine floribus, arbor sine foliis.''&lt;br&gt;&quot;Ur manati dilevr zo evel ur geoded didra, ur c'hastell disoudard, ur gegin dilestr, un daol divoued, ul liorzh diblantenn, ur bradenn divleuñv, ur wezenn dizeil.&quot;&lt;/blockquote&gt;
;''Monitoribus asper''
:&quot;Rebell ouzh ar c'huzulioù&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 163].
;''Monstrum vel prodigium''
:&quot;Euzhvil pe varzh&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] henroman, ''monstrum vel prodigium'' a lakae ur bugel nevez-vet distummet da dostoc'h d'ul loen eget d'un den.
;''Montani semper liberi''
:&quot;Atav e vez dishual ar venezidi&quot;. Sturienn [[West Virginia]].
;''Montis insignia calpe''
:&quot;[[Ardamezouriezh|Ardamezioù]] Menez Calpe&quot;. Sturienn [[Gibraltar]] (1502), a oa ''Montis Calpe'' da amzer ar Romaned.
;''More ferarum''
:&quot;Hervez boaz al loened ferv&quot;. A-zivout an oberoù reizhel peurvuiañ.
;''More solito''
:&quot;Hervez ar boaz&quot;.
;''More uxorio''
:&quot;Hervez boaz ar briedelezh&quot;.
;''Moriamur pro rege nostro Maria Theresia''
:&quot;Marvomp evit hor roue Maria Theresia&quot;. A voe huchet e [[1741]] gant ur vodageg [[Hungaria|Hungariz]] e [[Vienna|Wien]] pa c'houlennas [[Maria Theresia]], arc'hdugez [[Aostria]], he sikour a-c'houde aloubidigezh [[Silezia]] gant [[Frederig II (Prusia)|Frederig II]] [[Prusia]] e miz Kerzu [[1740]]&lt;ref&gt;{{fr}} Ph. Le Bas, ''France - Annales historiques'', levrenn I, Firmin Didot Frères, Paris, 1840, [https://books.google.fr/books?id=XNg1AAAAMAAJ&amp;pg=RA1-PA108&amp;lpg=RA1-PA108&amp;dq=Moriamur+pro+rege+nostro+Maria+Theresia&amp;source=bl&amp;ots=e_TypB40wy&amp;sig=3T7vQPOWQkm1MWYfAquZCcL1fPY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=0fxtVej0IcHbU7CuguAK&amp;ved=0CFsQ6AEwCA#v=onepage&amp;q=Moriamur%20pro%20rege%20nostro%20Maria%20Theresia&amp;f=false p. 108]&lt;/ref&gt;.
;''Morior invictus''
:&quot;Difaezh e varvan&quot;. Troet ivez dre &quot;ar marv kent an drouziwezh&quot;.
;''Morituri nolumus mori''
:&quot;Ni hag a zo war-nes mervel ne fell ket dimp (mervel)&quot;. Tennet eus ''The Last Hero'' (&quot;An haroz diwezhañ&quot;), ur [[romant]] gant [[Terry Pratchett]].&lt;ref&gt;{{en}} Terry Pratchett, ''The Last Hero'', Gollancz, 2001 {{ISBN|978-0-575-06885-8}} : {{fr}} Terry Pratchett, ''Le dernier héros'', L'Atalante, 2003 {{ISBN|978-2-84172-251-8}}&lt;/ref&gt;
;''[[Morituri te salutant]]''
:&quot;Kevarc'h a-berzh ar re a zo o vont da vervel&quot;.
;''Mors acerba''
:&quot;Marv re abred&quot;. — Cornelius Nepos, ''De viris illustribus'', [http://www.thelatinlibrary.com/nepos/nepos.cim.shtml Cimon, IV]).
;''Mors certa, hora incerta''
:&quot;Sur eo ar marv, diasur eo an eur&quot;.
;''Mors est ianua vitae''
:&quot;Dor ar vuhez eo ar marv&quot;.
;''Mors etiam non sufficit''
:&quot;Ar marv zoken n'eo ket a-walc'h&quot;.
;''Mors immatura''
:&quot;Marv rakkoulzek&quot;. Evel hini [[Hektor]] en ''[[Ilias]]''.
;''Mors omnia solvit''
:&quot;Ar marv a zispenn pep tra&quot;.
;''Mors omnibus''
:&quot;Ar marv evit an holl&quot;.
;''Mors tua vita mea''
:&quot;Da varv-te eo ma buhez-me&quot;.
;''Mors vincit omnia''
:&quot;Ar marv zo trec'h war bep tra&quot;. Enebet ouzh ''[[Omnia vincit amor]]''. 
;''Morte magis metuenda senectus''
:&quot;Ar gozhni a ranker doujañ kentoc'h eget ar marv&quot;.
;''Mortui vivos docent''
:&quot;Ar re varv a gelenn ar re vev&quot;. Dre ziskejañ korfoù-marv e komprener abegoù ar marv.
;''Mortuum flagellas''
:&quot;Emaoc'h o skourjezañ un den marv&quot;. Emaoc'h oc'h abegiñ un den hag ne ra forzh ebet eus ho parnadenn. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''.
;''Mos Maiorum''
:&quot;Doareoù an hendadoù&quot;.
;''Motu proprio''
:&quot;Diwar e intrudu&quot;. Da verkañ teulioù melestradurel a-berzh ar [[pab]], pe embannet gant e asant.
===Mu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Mundus vult decipi, ergo decipiatur]]''
:&quot;Ar bed a fell dezhañ bezañ desevet, ra vezo desevet&quot;.
;''Mulgere hircum''
:&quot;Goro ur bouc'h&quot;. Un dra na c'haller ket ober. — [[Erasmus]], ''Adagiorum''. 
;''Mulier est hominis confusio''
:&quot;Strafuilh ar gwaz eo ar vaouez&quot;. — [[Geoffrey Chaucer]], ''Canterbury Tales'' (1476), ''The Nun's Priest's Tale'' [https://web.archive.org/web/20160307035212/http://molcat1.bl.uk/treasures/caxton/record.asp?LHPage=314v&amp;LHvol=&amp;LHCopy=1&amp;RHPage=315r&amp;RHvol=&amp;RHCopy=1&amp;disp=s&amp;Linked=0#DispTop f° 314 v°, li. 16] &amp; [http://www.gutenberg.org/cache/epub/2383/pg2383.html ''The Nun's Priest's Tale'':20].
;''Multa fercula, multos morbos''
:&quot;Lies meuzioù, lies kleñvedoù&quot;.
;''Multa paucis''
:&quot;Kalz dre nebeut&quot;.
;''Multa renascentur quae iam cecidere''
:&quot;Niverus eo an dud a ranko bezañ ganet a-nevez hag int dall dija&quot;. Da gadarnaat ar feiz e disorc'hidigezh ar re varv.
;''Multae manus onus levant''
:&quot;Meur a zoarn a skañva ar bec'h&quot;.
;''Multi sunt vocati, pauci vero electi''
:&quot;Kalz zo galvet, nebeud zo dibabet&quot;.
;''Multis e gentibus vires''
:&quot;Nerzh diwar meur a bobl&quot;. Sturienn [[Saskatchewan]].
;''Multitudo sapientium sanitas orbis''
:&quot;Savete ar bed eo engroeziad ar furien&quot;.
;''Multo enim multoque se ipsum quam hostem superare operosius est''
:'Diaesoc'h a-galz eo bezañ trec'h war an-unan eget war un enebour&quot;. — [[Valerius Maximus]], [http://www.thelatinlibrary.com/valmax4.html ''Factorum et dictorum memorabilium libri novem'', IV, 1, 2].
;''Multum in parvo''
:&quot;Kalz e nebeut&quot;. Implijet en egor, en amzer, hag evel er brezhoneg &lt;q&gt; e berr gomzoù &lt;/q&gt;.
;''Multum, non multa''
:&quot;Kalz, nann lies&quot;. Gwelloc'h eo sipañ e spered war un dra hepken kentoc'h eget e stlabezañ a-dammoùigoù e-touez traoù niverus.
;''Mundae vestis electio adpetenda est homini''
:&quot;Dereat eo d'an den dibab dilhad eeun&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep14-15.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' XCII-12].
;''Mundus senescit''
:&quot;Koshaat a ra ar bed&quot;.
;''Mundus vult decipi, ergo decipiatur''
:&quot;Fellout a ra d'ar bed bezañ touellet, neuze ra vo touellet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot; /&gt;
;''Munit haec et altera vincit''
:&quot;Difenn a ra an eil, aloubiñ a ra egile&quot;. Sturienn [[Skos Nevez]]. 
;''Mutantur saecla animantium et quasi cursores vitai lampada tradunt''
:&quot;Kemmañ a ra rummadoù ar boudoù evel rederien pebeil o treuzkas ar flammerenn&quot;.
;''Mutatio libelli''
:&quot;Kemmadenn er c'hlemm&quot;. Er [[Gwir (lezenn)|gwir]].
;''Mutatis mutandis''
:&quot;Dre m'eo bet kemmet ar pezh a oa da vezañ kemmet&quot;. A-c'houde m'eo bet graet ar c'hemmadennoù rekis.

==N==
[[Restr:Exlibris miroslaw piotrowski.jpg|thumb|''Navigare necesse est'']]
[[Restr:Coat of arms of the United Kingdom in Scotland.svg|thumb|''Nemo me impune lacessit'', e Bro-Skos]]
===Na===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nam lacrimis struit insidias, cum femina plorat''
:&quot;Pa leñv ar vaouez e stegn un antell gant he daeloù&quot;. — [[Dyonisius Cato]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato.dis.html ''Disticha Catonis'' III:20].
;''Natio sibi''
:&quot;Ar vroad drezi ha dezhi hec’h-unan&quot;.
;''Natura abhorret a vacuo''
:&quot;Euzhiñ a ra an natur ouzh ar goullo&quot;.
;''Natura non facit saltus''
:&quot;An Natur ne ra ket lammmoù&quot;. — [[Carl von Linné|Carolus Linnaeus]], ''Philosophia Botanica'', 1751, pennad III, § 77, p. 27. Adkemeret gant meur a skiantour, en o zouez [[Gottfried Wilhelm Leibniz]] en e Lezenn a gendalc'helezh (''Nouveaux Essais'', IV, 16).
;''Naturam expelles furca, tamen usque recurret''
:&quot;Argas an natur a-daolioù forc'h, d'ar pimperlamm e tistroio&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, X:24].
;''Navigare necesse est, vivere non est necesse''
:&quot;Merdeiñ zo ret, bevañ n'eo ket&quot;. Sturienn [[Gnaeus Pompeius Magnus]], bet adkemeret gant moraerien an [[Hansa]].
===Ne===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nec caput, nec pedes habens''
:&quot;N'eus na penn na treid&quot;. N'eus ster ebet, « na penn na lost » da gement-se.
;''Nec Hercules contra plures''
:&quot;N'eus [[Herakles]] ebet ouzh an engroez&quot;.
;''Nec plus ultra''
:&quot;N'eus netra gwell&quot;.
;''Nec pluribus impar''
:&quot;Bastañ a ran da veur a ved&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]], a rene e daou ved ([[Europa (kevandir)|Europa]] ha [[Suamerika]]) ; adkemeret gant ar roue gall [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Louis XIV]] diouzh ali un [[Ardamezouriezh|ardamezour]] anvet Louis D'Ouvrier, en devoa ijinet arouez an [[Heol]] evit ar roue.&lt;ref&gt;Hervez [[Voltaire]], ''Du siècle de Louis XIV'', [https://fr.wikisource.org/wiki/Page:Voltaire_-_%C5%92uvres_compl%C3%A8tes_Garnier_tome14.djvu/457 pennad XXV, p.437].&lt;/ref&gt; Den ne oar resis ster al lavared-se : ar roue e-unan ne ouie ket&lt;ref&gt;{{fr}} Charles Dreyss (dastumer), ''Mémoires de Louis XIV pour l'instruction du Dauphin'', Paris, Didier &amp; C&lt;sup&gt;ie&lt;/sup&gt;, levrenn 2, [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015053668011&amp;seq=580 p. 570]&lt;/ref&gt;. Meur a droidigezh zo bet kinniget : &quot;Nann izeloc'h eget muioc'h&quot;, &quot;E-unan enep an holl&quot; hag &quot;A-us an holl&quot; (evel an heol)&lt;ref&gt;{{fr}} Pierre Larousse, ''Fleurs latines des dames et des gens du monde ou Clef des citations latines que l'on rencontre fréquemment dans les ouvrages des écrivains français'', Paris, Larousse &amp; Boyer, 1874, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6528141q/f312 p. 262].&lt;/ref&gt;, &quot;Hep e bar&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} Onésime Reclus, ''Le plus beau royaume sous le ciel'', Paris, Hachette, 1899, [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k1031624/f6 p. 3]&lt;/ref&gt;, &quot;Bastus (e-unan) da gement a draoù&quot; pe &quot;Pep tra zo gallus evitañ&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} Yves-Marie Bercé, ''Louis XIV'', Paris, Le Cavalier Bleu, 2005, [https://books.google.fr/books?id=Rrdk2vGNc4sC&amp;pg=PA5&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false p. 5].&lt;/ref&gt;.
;''Nec puero gladium''
:&quot;Kleze ebet d'ur paotrig&quot;.
;''Nec spe, nec metu''
:&quot;Hep goanag, hep aon&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Nemo auditur propriam turpidudinem allegans''
:&quot;Den ne vo klevet o komz eus e vezh&quot;.
;''Nemo censetur ignorare legem''
:&quot;Den n'eo sañset dic'houzout al lezenn&quot;.
;''Nemo me impune lacesset''
:&quot;Den na 'm anoaz digastiz&quot;. Sturienn war [[ardamezouriezh|ardamezioù]] roueel ar [[Rouantelezh-Unanet]] a vez implijet e [[Bro-Skos]].
;''[[Nemo judex in causa sua]]''
:&quot;Den (ne c'hall bezañ) barner en e afer dezhañ&quot;.
;''Neque ignorare medicum oportet quæ sit ægri natura''
:&quot;Arabat eo d'ar mezeg chom hep anaout petra eo natur (orin) ar c'hleñved&quot;.
;''Neque pessimus neque primus''
:&quot;Na gwashoc'h, na kentañ&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'', 4. 4. 22.
===Ni===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nihil lacrima citius arescit''
:&quot;Netra ne sec'h buanoc'h eget un daeraouenn&quot;.
;''Nihil obstat''
:&quot;N'eus netra a yafe a-enep&quot;. Frazenn a ro aotre digant an Iliz katolik da embann ul levr relijiel.
;''Nil novi sub sole''
:&quot;Netra nevez dindan an heol&quot;.
;''Nil sine numini''
:&quot;Netra hep bolontez an doueed&quot;. Sturienn Stad [[Colorado]].
===No===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nocumentum documentum''
:&quot;Ur c'hloaz zo ur gentel&quot;.
;''Non bis in idem''
:&quot;Ket div wech en hevelep tra&quot;. Ne c'haller ket bezañ kondaonet div wech en abeg d'an hevelep torfed.
;''Non causa pro causa''
:&quot;Abeg ebet evit abeg&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudennoù A ha B war un dro e rank unan anezho bezañ abeg egile. Da skouer : &lt;q&gt; Kalz yaouankizoù a selaou sonerezh ''hard rock'' ; feuls eo ar sonerezh ''hard rock'' ; peogwir e vez selaouet ''hard rock'' gant kalz yaouankizoù  e rank an holl yaouankizoù bezañ feuls. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#Po|Post hoc, ergo propter hoc]]''.
;''[[Noli me tangere]]''
:&quot;Na stok ket ouzhin&quot;. Distaget gant [[Jezuz Nazaret]] hervez ar [[Vulgata]] — [[Aviel Yann]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/john.shtml#20 20:17].
;''Nomen est omen''
:&quot;Diougan eo an anv&quot;.
;''Non est otium servis''
:&quot;N'eus diskuizh ebet d'ar sklaved&quot;.
;''Non est vivere, sed valere vita est''
:&quot;Ar vuhez n'eo ket bevañ, hogen bezañ yac'h&quot;.  Hep ar yec'hed n'eo ket dav d'an den bevañ. — [[Marcus Valerius Martialis]], [http://www.thelatinlibrary.com/martial/mart6.shtml ''Epigrammaton'', VI, 70:15].
;''Non ficta fabula, sed vera historia''
:&quot;N'eo ket un istor faltaziet, un istor gwir eo&quot;.
;''Non fui, fui, non sum, non curo''
:&quot;Ne oan ket, bet on, n'on ket, ne ran forzh&quot;. Bezenskrivadur a gaver berraet dre ''NFFNSNC''.
;''Non licet omnibus adire Corinthum''
:&quot;N'eus ket aotre d'an holl da vont da Gorintos&quot;. [[Korintos]] a oa brudet da vezañ ur gêr binvidik ma oa uhel koust ar vuhez en [[Henamzer]], hag ezhomm a oa da gaout arc'hant da vevañ eno.
;''Non nobis domine, non nobis nomine sed tuo da gloriam''
:&quot;N'eo ket evidomp Aotrou, n'eo ket en hon anv deomp, met evit da c'hloar&quot;.
;''Non nova sed nove''
:&quot;Traoù n'int ket nevez, met en un doare nevez&quot;.
;''Non omnia possumus omnes''
:&quot;An holl n'hallont ket pep tra&quot;.
;''Non sequitur''
:&quot;Ne heuilh ket&quot;. N'eo ket kempoell ar c'hendastum gant ar rakdivizoù.
;''Non scholæ, sed vitæ discimus''
:&quot;N'eo ket evit ar skol e teskomp, evit ar vuhez eo&quot;.
;''Non ut edam vivo, sed ut vivam edo''
:&quot;N'eo ket evit debriñ e vevan, evit bevañ e tebran&quot;.
;''Non vestimentum virum ornat, sed vir vestimentum''
:&quot;N'eo ket an dilhad a vrava an den, an den eo a vrava an dilhad&quot;.
;''Non vini vi no, sed vi no aquæ''
:&quot;N'eo ket abalamour d'ar gwin e neuian, abalamour d'an dour e neuian&quot;. C'hoari war ar gerioù.
;''Nondum amabam, et amare amabam, et secretiore indigentia oderam me minus indigentem''
:&quot;Ne garen ket c'hoazh, ha karout a raen karout ha dre un ezhomm kuzh em boa droug ouzhin peogwir ne'm boa ket ezhomm a-walc'h c'hoazh&quot;. [[Eosten Hippo]], [http://www.thelatinlibrary.com/august.html ''Confessiones'' III.1.1].
;''Nosce te ipsum''
:&quot;En em anavez&quot;. Troidigezh latin ar frazenn henc'hresianek [[Gnothi seauton|γνώθι σεαυτόν]] &quot;gnôthi seautón&quot;.
;''Nota bene''
:&quot;Merkit mat&quot;. Taolit evezh ; berraet alies dre ''N.B.''.
;''Novus ordo seclorum''
:&quot;Urzh nevez ar c'hantvedoù&quot;. Unan eus an teir sturienn a zo war Siell Veur [[SUA]] — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec4.shtml ''Eclogues'' IV:5].
===Nu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Nulla dies sine linea''
:&quot;Deiz ebet hep (skrivañ) linenn ebet&quot;. Reolenn ar skrivagner.
;''Nulla est medicina sine lingua latina''
:&quot;N'eus ket a [[mezegiezh|vezegiezh]] hep latin&quot;. Ret eo gouzout latin pa venner bezañ ur mezeg.
;''Nulla poena sine lege''
:&quot;Kastiz ebet hep lezenn&quot;. Arabat eo reiñ ur c'hastiz ha n'eo ket skrivet el lezenn.
;''Nulla regula sine exceptione''
:&quot;N'eus reolenn hep he nemedenn&quot;.
;''Nulla res tam necessaria est quam medicina''
:&quot;N'eus mann ken ret hag ar vezegiezh&quot;.
;''Nulla rosa sine spinis''
:&quot;N'eus rozenn dizraen ebet&quot;.
;''Nullum gratuitum prandium''
:&quot;N'eus pred digoust ebet&quot;.
;''Nullum malum impunitum''
:&quot;N'eus gwallober digastiz ebet&quot;.
;''Nunc est bibendum''
:&quot;Bremañ emañ evañ&quot;. ''Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus'' &quot;evañ zo ret bremañ, skeiñ an douar gant un troad skañv eo bremañ&quot; eo ar bomm en e bezh, ma c'halv Horatius da evañ ha da zañsal a-c'houde marv [[Kleopatra]].  — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm1.shtml ''Carmina'' I, XXXVII:1]. Troet eo bet gant Horatius ur werzenn [[henc'hresianeg|henc'hresianek]] gant [[Alkaios]], Νῦν χρῆ μεθύσθην ''Nyn chrê methysthen'' &quot;Bremañ eo e ranker mezviñ&quot; a-c'houde marv Myrsilus&lt;ref&gt;{{en}} {{el}} William S. Annis (2012), ''Delectus Indelectatus'' [https://web.archive.org/web/20150206031309/http://aoidoi.org/poets/loipa/indelectatus.pdf ''Aoidoi.org'']&lt;/ref&gt;.

==O==
;''Opus citatum''
:&quot;Oberenn veneget&quot;. Evit adkas d'un oberenn ez eus bet graet dave dezhi uheloc'h er skrid. Berraet dre ''Op. cit.'' peurliesañ.
;''O tempora, o mores''
:&quot;A amzer, a zoareoù&quot;. Pebezh mare, pebezh doareoù ! — [[Cicero]] ([http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''Orationes in Catilinam'' 1.2].
;''Ob solum punctum caruit Martinus Asello''
:&quot;En abeg d'ur pik e voe kollet Asello gant Martinus&quot;. Gwelit ''[[#Un|Uno pro puncto caruit Martinus Asello]]''.
;''Oculi plus vident quam oculus''
:&quot;Meur a lagad a wel gwell eget unan&quot;.
;''Oculos habent et non videbunt''
:&quot;Daoulagad o deus ha gwelout ne reont ket&quot;.
;''Oderint, dum metuant''
:&quot;Ra vagint kasoni (ouzhin), gant ma toujint ac'hanon&quot;.
;''Omne ignotum pro magnifico''
:&quot;Pouezus-meurbet e kaver kement tra na ouzer ket.&quot;&lt;ref&gt;{{fr}} [https://fr.liberpedia.org/Omne_ignotum_pro_magnifico ''Liberpédia'']&lt;/ref&gt;  
;''Omne ignotum pro terribili''
:&quot;Spontus eo an holl zañjerioù dianav&quot;.
;''Omnes homines sibi sanitatem cupiunt, sæpe autem omnia, quæ valetudini contraria sunt, faciunt''
:&quot;An holl dud a c'hoanta yec'hed dezho, met alies e reont kontrol dezhañ&quot;.
;''[[Omnes vulnerant, ultima necat]]
:&quot;An holl (eurioù) a c'hloaz, an diwezhañ a lazh&quot;. A weler war lod [[Horolaj-heol|horolajoù-heol]].
;''Omnia mecum porto mea''
:&quot;Ma holl vadoù a zougan ganin&quot;. Bias Priene, unan eus seizh den fur [[Henc'hres]], a oa o tec'hel a-zirak alouberien pa voe harzet gant tud a oa souezhet ouzh e welet o vont hep an disterañ mad gantañ ; respont a reas Bias e oa e holl vadoù gantañ koulskoude : an eeunder, an onestiz hag ar vertuz — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/paradoxa.shtml ''Paradoxa stoicorum'' I, 8].
;''Omnia mutantur, nihil interit''
:&quot;Pep tra a gemm, netra ne varv&quot; — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165].
;''[[Omnia vincit amor]]''
:&quot;Ar garantez a deu a-benn eus pep tra&quot; — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/ec10.shtml ''Eclogues'' X:69]. A c'hall bezañ lavaret ''[[#Am|Amor Vincit Omnia]]''.
;''Omnibus viis Romam pervenitur''
:&quot;Da [[Roma]] e kas an holl hentoù&quot;.
;''Omnis homo mendax''
:&quot;An holl dud zo gaouierien&quot;.
;''Omnium artium medicina nobilissima est''
:&quot;A-douez an holl arzoù, ar vezegiezh eo an hini noplañ&quot;.
;''Optima medicina temperantia est''
:&quot;Ar gerreizhded eo ar vezekniezh wellañ&quot;.
;''Optimum medicamentum quies est''
:&quot;An diskuizh eo ar gwellañ louzoù&quot;.
;''Optimus magister bonus liber''
:&quot;Ul levr mat eo ar gwellañ kelenner&quot;.
;''Ora et labora''
:&quot;Ped ha labour&quot;. Sturienn ar [[manac'h|venec'h]].
;''Oratores, bellatores, laboratores''
:&quot;Pedereien, brezelerien, labourerien&quot;. Ar gloer, ar soudarded, ar gouerien : teir stad pep kevredigezh, hervez an abad [[Ælfric of Eynsham]] (''[[#Ci|Circa]]'' [[955]] – ''c.''  [[1010]])

==P==
===Pa===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Panem et circenses]]''
:&quot;[[Bara]] ha c'hoarioù&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/10.shtml ''Saturae'' X:81].
;''Passim''
;&quot;E meur a lec'h&quot;. Pa reer dave d'ur ger, d'ul lavarenn a gaver e meur a lec'h en un oberenn.
;''Pauci sed boni''
:&quot;Nebeut, hogen mat&quot;.
;''Pax melior est quam iustissimum bellum''
:&quot;Gwelloc'h eo ar peoc'h eget ar reishañ brezel&quot;.

===Pe===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Par tibi, Roma, nihil''
:&quot;Par dit, [[Roma]], n'eus ket&quot;.
;''[[Pecunia non olet]]''
:&quot;Dic'hwezh eo an arc'hant&quot;. — [[Vespasianus]], pa lakaas un taos war an [[troazh|troazhlec'hioù]].
;''Per aequa et iniqua''
:&quot;Dre reizh ha direizh&quot;. Ne vern ar priz.
;''Per ardua ad astra''
:&quot;A-dreuz an enebiezh betek ar stered&quot;. [[Sturienn]] ar ''[[Royal Air Force]]''.
;''Per aspera ad astra''
:&quot;Dre hentoù serzh trema ar stered&quot;. Diaes eo an hent da c'hounit brud hag enor. Heñvel ouzh ''[[#Ad|Ad augusta per angusta]]''.
;''Per inania regna''
:&quot;E rouantelezh ar skeudoù&quot;.
;''Per scientiam ad salutem ægroti''
:&quot;Dre ar skiant e tremen yec'hed ar c'hlañvour&quot;.
;''[[Perinde ac cadaver]]''
:&quot;Evel ur c'horf-marv&quot;.
;''Persona non grata''
:&quot;Den ha n'eo ket c'hoantaet&quot;. A vez lavaret diwar-benn un den ha ne garfed ket gwelout en ul lec'h, abalamour d'ar pezh en deus graet pe lavaret, pe a virer outañ da vont en ul lec'h.

===Pl===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Plenus venter non studet libenter''
:&quot;Ur stomog leun ne studi ket a-youl-vat&quot;.
;''Plures crapula quam gladius perdidit''
:&quot;Ar vezventi he deus kaset da goll muioc'h a dud eget ar c'hleze&quot;.
===Po===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Post acerba prudenter''
:&quot;Goude ar c'hwervoni, an evezh&quot;. Ret eo ober pe dibab gant evezh, da heul ur walldro.
;''Post bellum auxilium''
:&quot;Goude ar brezel, ar skoazell&quot;.
;''Post cenam non stare sed mille passus meare''
:&quot;Na chom ket goude koan, met kerzh da stranañ mil kammed&quot;.
;''Post Cristum natum''
:&quot;Goude ganedigezh Jezuz-Krist&quot;. Berradurioù : P.C.N., p.Chr.n. Gwelit ''[[#An|Ante Christum natum]]''.
;''Post hoc, ergo propter hoc''
:&quot;Goude-se, neuze dre-se&quot;. Lavarenn direizh er [[poellerezh]] : mar c'hoarvez an darvoudenn A kent an darvoudenn B e rank A bezañ abeg B. Da skouer : &lt;q&gt; Gwelloc'h e oa ar c'hlañvad goude pedenn ar beleg, neuze ec'h eo bet pareet ar c'hlañvad gant ar beleg. &lt;/q&gt;. Gwelit ''[[#No|Non causa pro causa]]''.
;''Post hoc non est propter hoc''
:&quot;Goude an dra-se, met n'eo ket abalamour d'an dra-se&quot;.
;''Post ludos ad seria''
:Goude ar c'hoarioù, d'an traoù sirius&quot;.
;''Post mortem nihil est''
:&quot;Goude ar marv n'eus mann&quot;.
;''Post nubila Phoebus''
:&quot;Goude ar c'houmoul, an heol&quot;. Doue an Heol e oa ''Phoebus Apollo&quot;.
;''Post prandium''
:&quot;Goude merenn&quot;.
;''Post proelium praemium''
:&quot;Goude an emgann, ar garedon&quot;.
;''[[Post scriptum]]''
:&quot;Skrivet war-lerc'h&quot;. Berraet alies dre ''P.S.'' ha troet dre « goude-skrid » (G.S.) a-wezhioù.
;''Post spinas palma''
:&quot;Goude an drein, ar balmezenn&quot;. Arouez an trec'h eo ar balmezenn.
;''[[Potius mori quam foedari]]''
:&quot;Ar marv kent ar c'housi&quot;. Sturienn [[Roll Rouaned ha Duged Breizh|Duged Breizh]].
===Pr===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Pro bono publico''
:&quot;Evit ar mad foran&quot;. Ur raktres ''pro bono publico'' eo Wikimedia ha Wikipedia.
;''Præsente medico nihil nocet''
:&quot;Pa vez ar mezeg ne c'hoarvez droug ebet&quot;.
;''Prævenire melius est quam præveniri''
:&quot;Gwell eo diaraogiñ eget bezañ diaraoget&quot;.
;''Primordia cuncta pavida sunt''
:&quot;Spontus e vez an holl gentaoù&quot;.
;''Primum non nocere''
:&quot;Da gentañ chom hep noazout&quot;. Sturienn ar [[mezegiezh|vezegiezh]].
;''Primum vivere, deinde philosophari''
:&quot;Da gentañ bevañ, goude [[prederouriezh|prederiañ]]&quot;.
;''Primus inter pares''
:&quot;An hini kentañ e-touez tud par&quot;. Evit deskrivañ penn ur strollad n'en deus beli ebet war izili all ar strollad. Gwelit ''[[#Un|Unus inter pares]]''.
;''Prisca latinitas''
:&quot;Henlatin&quot;.
;''Provocatio ad populum''
:&quot;Galv d'ar bobl&quot;. Evit terriñ ur barn d'ar marv, a droas da ''[[#Ap|Appellatio ad Caesarem]]'' en [[Impalaeriezh roman]].
;''Publica fama non semper vana''
:&quot;Brud foran ne vez ket atav goullo&quot;.

==Q==
;''[[Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''
:&quot;An traoù a zo da [[Caesar (titl)|Gaesar]] zo da reiñ da Gaesar&quot;.
;''Qualis artifex pereo !''
:&quot;Pebezh arzour a varv pa varvan !&quot;. Lavaret gant an impalaer [[Nero]] pa oa o vervel, hervez [[Suetonius]], ''Vita Neronis'' [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.nero.html XLIX:1].
;''Qualis pater, talis filius''
:&quot;Hevelep tad, hevelep mab&quot;. &lt;q&gt; Mab e dad eo [[Kadiou]] &lt;/q&gt;.
;''Quando cadet Roma, cadet et mundus''
Pa gouezho [[Roma]] e kouezho ar bed ivez&quot;. Berradur eus ''Quandiu stabit coliseus, stabit et Roma ; quando cadet coliseus, cadet et Roma ; quando cadet Roma, cadet et mundus'' &quot;Keit ha ma chomo ar [[Kolize|C'holize]] e chomo Roma ; pa gouezho ar C’holize e kouezho Roma ; pa gouezo Roma e kouezho ar bed&quot;. — [[Beda Venerabilis]].
;''Quantum debeatur''
:&quot;Pegement an dle&quot;. Implijet er gwir evit termeniñ talvoudegezh an digoll a zo dleet d'ur gaou. ''Gwelit ''[[#An|An debeatur]]''.
;''Qui nescit dissimulare, nescit regnare''
:&quot;Neb na oar ket kuzhat ne oar ket ren&quot;.
;''Qui rogat, non errat''
:&quot;Neb a c'houlenn, ne fazi ket&quot;.
;''Qui scribit, bis legit''
:&quot;Neb a skriv a lenn div wech&quot;. Lavared da zeskiñ d'ar studierien labourat.
;''Qui tacet, consentire videtur ubi loqui debuit ac potuit''
:&quot;Neb a dav a seblant asantiñ pa zlee bezañ komzet ha pa c'halle&quot;. — [[Bonifas VIII]], ''Liber Sextus Decretalium'' V, XII.43 - Builh ''Sacrosanctae'', [[3 a viz Meurzh]] [[1298]]&lt;ref&gt;{{la}} [https://books.google.fr/books?id=1iQ_AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=fr&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false ''Google Books''].&lt;/ref&gt;.
;''Quibus sunt verba sine penu et pecunia''
:&quot;A zo komzerien divoued ha diarc'hant&quot;. — [[Plautus]] a-zivout annezidi [[Sparta (kêr)|Sparta]], en e [[Arz ar c'hoariva|bezh-c'hoari]] [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/captivi.shtml ''Captivi'', III.1, 472].
;''Quid pro quo''
:&quot;Un dra bennak evit un dra bennak&quot;. Er [[Grennamzer]], evit komz eus ur fazi en [[apotikerezh]], ul louzoù e-lec'h unan all.
;''Quidquid agis, prudenter agas, et respice finem''
:&quot;N'oufes pe rafes, gra gant evezh, ha sell ouzh an diwezh gant evezh&quot;.
;''Quidquid discis, tibi discis''
:&quot;Evidout-te e teskez kement tra a zeskez&quot;.
;''[[Quis custodiet ipsos custodes ?]]''
:&quot;Piv a ziwallo an diwallerien ?&quot;. — [[Juvenal]], [http://www.thelatinlibrary.com/juvenal/6.shtml ''Saturae'' VI:347-348].
;''Quo fata ferunt''
:&quot;War hentoù an tonkad&quot;. Sturienn [[Bermuda]].
;''[[Quod erat demonstrandum]]''
:&quot;Ar pezh a oa ret anataat&quot;. Berraet alies dre ''Q.E.D.&quot;.
;''Quod licet Iovis, non licet bovis''
:&quot;Ar pezh a zo aotreet da Yaou n'eo ket aotreet d'ar saout&quot;. Kemm-digemm e vez al lezenn alies, hervez dere an den. Gwalldro [[Io (mitologiezh)|Io]], serc'h [[Yaou (doue)|Yaou]], eo dave al lavared latin.
;''Quod medicina aliis, aliis est acre venenum''
:&quot;Ar pezh a zo ur remed evit lod zo ur pistri taer evit lod all&quot;.
;''Quod vinculum amoris esse debebat seditionis atque odi causa est, idem velle''
:&quot;Evel-se, youl an holl hag a rankfe bezañ ul liamm a garantez a zegas dizemglev ha kasoni&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.ira3.shtml ''De Ira'' III, 34-2].
;''Quo usque tandem abutere, Catilina, patientia nostra?''
:&quot;Betek pegoulz, Catilina, e ri re gant hor pasianted ?&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/cat1.shtml ''In Catilinam'', I-1].
;''Quot homines, tot sententiæ''
:&quot;Kement a dud, kement a alioù&quot;. — [[Terentius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ter.phormio.html ''Afri Phormio'' II-454].

==R==
;''[[Rara avis]]''
:&quot;Al labous dibaot&quot;. Un den ma n'eus kalz dioutañ e-keñver e varregezh.
;''Rarum carum''
:&quot;Ker e vez ar pezh a zo rouez&quot;.
;''Rarus fidus amicus''
:&quot;Rouez eo ar mignon feal&quot;.
;''Reddite ergo quæ sunt Cæsaris Cæsari et quæ sunt Dei Deo''
:&quot;Daskorit eta da [[Caesar (titl)|Gaesar]] ar pezh a zo da Gaesar, ha da Zoue ar pezh a zo da Zoue&quot;. — [[Aviel Mazhev]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/matthew.shtml#22 22:21] ; [[Aviel Mark]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/mark.shtml#12 12:17] hag [[Aviel Lukaz]] [http://www.thelatinlibrary.com/bible/luke.shtml#20 20:25]&lt;ref&gt;Merkit ez eo disheñvelik frazenn Mark diouzh an div all.&lt;/ref&gt;. Gwelit ''[[#Q|Quæ sunt Cæsaris, Cæsari]]''.
;''Reductio ad absurdum''
:&quot;Kas da ziskiantegezh&quot;. Prouiñ dre arguzennoù diskiant ; doare poellata a lakaer da vont en-dro pa groger da lakaat da wir ar c'hontrol eus ar pezh a glasker prouiñ. Gwelit ''[[#Ab|Ab absurdo]]''.
;''Rem acu tetigisti''
:&quot;An dra begek hoc'h eus stoket outañ&quot;. A vez lavaret pa vez divinet un dra bennak : « Deuet eo ganit ! » — [[Plautus]], [http://www.thelatinlibrary.com/plautus/rudens.shtml ''Rudens'' V.ii:1306]. 
;''Repetitio est mater memoriae''
:&quot;An adlavarout eo mamm an eñvor&quot;.
;''Repetitio est mater studiorum''
:&quot;An adlavarout eo mamm ar studioù&quot;.
;''Requiescat in pace''
:&quot;Ra ziskuizho e peoc'h&quot;. Berraet dre ''R.I.P.'' peurliesañ.
;''Res judicata pro veritate habetur''
:&quot;Tra barnet zo gwirionez&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : ur varnedigezh embannet zo evel un dra prouet.
;''Res nullius''
:&quot;Tra da zen ebet&quot;. A vez lavaret pa ne vez perc'henn ebet d'un dra bennak.
;''Res, non verba''
:&quot;An dra, ha n'eo ket gerioù&quot;. A vez lavaret pa weler ez eo deuet ar poent da ober, ha n'eo ket a-walc'h chom da gomz. Ur spered heñvel zo c'hrennlavar flemmus brezhonek &lt;q&gt; Teod hir, dorn berr &lt;/q&gt;.
;''Respice finem''
:&quot;Bez soñj er finvezh&quot;. Damheñvel ouzh ''[[#Me|Memento mori]]''.
;''Retro Satana !''
:Gwelout : ''[[#Va|Vade retro Satana]]''.
;''[[Risus abundat in ore stultorum]]''
:&quot;Paot ar c'hoarzh war c'henoù ar re sot&quot;.
;''Rixa rixae causa est''
:&quot;Un tabut zo abeg d'unan all&quot;.
;''Roma aeterna''
:&quot;Peurbad eo [[Roma]]&quot;.
;''Roma caput mundi''
:&quot;Penn ar bed eo Roma&quot;.
;''Roma quanta fuit, ipsa ruina docet''
:&quot;Ar c'halloudegezh hag a voe hini Roma, zoken he dismantroù he c'helenn&quot;.
;''Rus in Urbe''
:&quot;Maezioù er Gêr&quot;. [[Roma]] eo ar Gêr. — [[Marcus Valerius Martialis]], [https://thelatinlibrary.com/martial/mart12.shtml ''Epigrammaton libri'', XII-42:21].

==S==
;''Sæpe morborum gravium exitus incerti sunt''
:&quot;Alies e vez diasur disoc'h ar c'hleñvedoù grevus&quot;.
;''Salus populi suprema lex''
:&quot;Savete ar bobl eo al lezenn uhelañ&quot;.  Sturienn [[Missouri (stad)|Missouri]]. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/leg3.shtml ''De legibus'' III, III, 8].
;''Sapere aude''
:&quot;Kred gouzout&quot;. Sturienn [[Kantved ar Sklêrijenn]] hervez [[Immanuel Kant]]&lt;ref&gt;{{de}} Immanuel Kant, ''Was ist Aufklärung?'', § 1 {{ISBN|978-1-5390-4573-1}}&lt;/ref&gt;.
;''Sapientia est potentia''
:&quot;Ar furnezh zo ur galloud&quot;.
;''Satis eloquentiae, sapientiae parum''
:&quot;Kalz helavarded, nebeut a furnez&quot;. — [[Caius Sallustus Crispus]], [http://www.thelatinlibrary.com/sall.1.html ''Bellum Catilinae'' V:4].
;''Scientia potentia est''
;''Scripta manent, verba volant''
:&quot;Ar skridoù a chom, ar c'homzoù a nij kuit&quot;. A-wechoù e vez gwell d'an den na lezel roudoù skrivet eus un dra hag a c'hellfed implijout evit noazout outañ. Gwelit : ''[[#Ve|Verba volant, scripta manent]]''.
:&quot;Ar c'houiziegezh zo ur galloud&quot;.
;''Semel malus, semper malus''
:&quot;Fall ur wech, fall bepred&quot;.
;''Semper fidelis''
:&quot;Feal bepred&quot;. Sturienn an [[US Marine Corps|US Marines]].
;''Semper odoriferis proxima spina rosis''
:&quot;Atav e vez an draenenn tost d'ar roz frondus&quot;.
;''[[Senatus Populusque Romanus]]''
:&quot;Ar Sened hag ar Bobl Roman&quot;. Berraet dre ''S.P.Q.R.''&lt;ref&gt;E kentel [[italianek]] ar [[bannoù-treset]] ''[[Astérix]]'' ez eo bet troet ar galleg ''Ils sont fous ces Romains'' dre ''Sono Pazzi Questi Romani'' – S.P.Q.R. ivez. Gwelit {{fr}} Fratti, Roméo : ''Sono Pazzi Questi Romani'', [https://larepubliquedeslivres.com/sono-pazzi-questi-romani/ ''La République des livres'', 13/03/2017].&lt;/ref&gt;.
;''Sermo vulgaris''
:&quot;Yezh ar bobl&quot;, eleze al latin poblek.
;''Serum auxilium post proelium.''
:&quot;Diwezhat eo ar skoazell goude an emgann&quot;.
;''Serum est post facta consilium''
:&quot;Diwezhat eo ar c'huzul goude an ober&quot;.
;''Si napo leo viveret, hominem non esset''
:&quot;Mar bevje al leon diwar irvin ne zebrje ket tud&quot;.
;''Si non nova, saltem nove''
:&quot;Mar n'eo ket traoù nevez, nevez eo an doare&quot;.
;''Si satis est, multum est''
:&quot;Mard eo a-walc'h, kalz eo'&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/sen.consolatione2.shtml ''Consolatio ad Marciam'' XXI].
;''Si tacuisses, philosophus mansisses''
:&quot;Mar bijes tavet, e vijes chomet [[prederouriezh|prederour]]&quot;.
;''Si vis pacem, para bellum''
:&quot;Mard mennez ar peoc'h, prient ar brezel&quot;. Deveret diouzh ''Igitur quī dēsīderat pācem, præparet bellum'' &quot;Neuze, neb a venn ar peoc'h a rank printiñ ar brezel&quot;. — [[Publius Flavius Vegetius Renatus|Vegetius]], [ ''Epitoma rei militaris'', Liber III, Rakger].
;''Si vis pacem, para iustitiam''
:&quot;Mar mennez ar peoc'h, prient ar justis&quot;.
;''[[Sic]]''
:&quot;Evel-se emañ&quot;. Implijet alies en embannadurioù pa veneger ur bomm fazius, evit sachañ evezh al lenner war an doare dic'hortoz pe fazius ma 'z eo skrivet ar bomm, da ziskouez n'eus fazi ebet en embannadur rak adskrivet eo bet ar bomm en e stumm orin. Da skouer : « '' Les ragoûts, notamment l’irish tsew'' [''sic'']'', pourraient se classer après les meilleurs ragoûts d’Europe, qui sont les ragoûts grecs'' […]. » – Paul Morand, ''Londres'' (1933) — ma lenner *''tsew'' e-lec'h ''stew'', &quot;keusteurenn&quot;.
;''Sic cuncta caduca''
:&quot;Evel-se e vez distabil pep tra&quot;.
;''[[Sic et simpliciter]]''
:&quot;Evel-se emañ, ken plaen ha tra&quot;.
;''Sic luceat lux''
:&quot;Ra splanno ar gouloù evel-se&quot;.
;''Sic semper tyrannis''
:&quot;Evel-se bepred d'an diranted&quot;. Sturienn [[Virginia]].
;''[[Sic transit gloria mundi]]''
:&quot;Evel-se e tremen gloar ar bed&quot;. Lavaret d'ar [[pab]] nevez da zegas da soñj dezhañ ec'h eo berrbad ar gloar ha bresk ar galloud.
;''Silentii tutum praemium''
:&quot;Asur eo garedon an tav&quot;. Mar gall an den tevel n'en devo ket da gaout keuz a-c'houde e gomzoù.
;''Similia similibus curantur''
:&quot;Dre ar seurt e pareer ar seurt&quot;. Pennaenn an [[homeopatiezh]]&lt;ref&gt;Eus an [[alamaneg]] ''Homöopathie'', nevezc'her bet ijinet e 1796 gant Samuel Hahnemann diwar an [[henc'hresianeg]] ὅμοιος ''hómoios'' &quot;heñvel&quot; ha πάθος ''páthos'' &quot;ar pezh a c'houzañver&quot;.&lt;/ref&gt;.
;''Sine amico visceratio leonis ac lupi vita est''
:&quot;Debriñ kig hep mignon zo buhez ul leon pe ur bleiz&quot;. Da lavar [[Epikuros]], hervez [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep2.shtml ''Epistularum moralium ad Lucilium'' – Levrenn II : XIX-10].
;''Sine anno et loco''
:&quot;Hep bloaz na lec'h&quot;. A-zivout skridoù ma vank ar menegoù-se warne.
;''Sine die''
:&quot;Hep deiz&quot;. Hep resisaat pegoulz.
;''Sine labore non erit panis in ore''
:&quot;Hep labour ne vo ket a vara ez kenoù&quot;.
;''Solem lucerna non ostenderent''
:&quot;Ne ziskouezer ket an heol gant ul letern&quot;.
;''Soli sol soli''
:&quot;An heol hepken&quot;.
;''Spes salutis''
:&quot;Goanag ar savete&quot;.
;''Spoliatis arma supersunt''
:&quot;An armoù a chom da neb a zo dibourc'het&quot;. Sturienn Emanuele Filiberto di Savoia (1526-1580), dug [[Savoia]]&lt;ref&gt;{{fr}} Burnier, Eugène (1864) : ''Histoire du Sénat de Savoie et des autres compagnies judiciaires de la même province''. HardPress™ Publishing, 2020 {{ISBN|978-0-371-81413-0}}&lt;/ref&gt;.
;''sqq.''
:Berradur eus ''sequunturque'', &quot;hag ar re da heul&quot; en un dave. Da skouer : &quot;pajenn 123 ''sqq.''&quot;.
;''Stat sua cuique dies''
:&quot;Da bep unan e zedevezh dezhañ&quot;.
;''Statu quo''
:Gwelit : ''[[#In|In statu quo ante]]''. 
;''[[Statu quo ante bellum]]''
:&quot;Evel ma oa an traoù kent ar brezel&quot;. A vez implijet pa n'eus c'hoarvezet kemmadenn ebet a-c'houde ur brezel.
;''Stricto sensu''
:&quot;Er ster strizh&quot;.
;''Stultorum infinitus est numerus''
:&quot;Dreistkont eo niver an dioded&quot;. — [[Bibl]], [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]] [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml I:15].
;''Stupete, gentes''
:&quot;Bezit souezhet, tudoù&quot;. ''[[#In|Incipit]]'' ur meulgan [[katoligiezh|katolik]] evit [[Gouel Maria ar Gouloù}} savet gant Pierre Robert (1618-1699)&lt;ref&gt;{{fr}} [https://catalogue.bnf.fr/ark:/12148/cb17738441k BnF]&lt;/ref&gt;
;''Substine et abstine''
:&quot;Gouzañv hag en em vir&quot;. Sturienn ar [[stoikegezh|stoikourien]].
;''Substructiones insanae''
:&quot;Danenframmoù diskiant&quot;. Lavared bet ijinet gant ar skrivagner [[Bro-Saoz|saoz]] Robert Burton ([[1577]]-[[1640]]) en e ''Anatomy of Melancholy'' '[[1621]]) evit deskrivañ emzalc'h an uhelidi a glask staliañ o domani war un dachenn dre lakaat sevel kastilli hollgaer, daoust d'ar c'houst o rivinañ alies&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.gutenberg.org/files/10800/10800-h/10800-h.htm ''Anatomy of Melancholy'']&lt;/ref&gt;.
;''Sui generis''
:&quot;Eus e seurt-eñ&quot;. Er gwir e lakaer da ''sui generis'' ur blegenn na c'haller ket renkañ e rummad pe rummad ; ret eo neuze krouiñ skridoù arbennik nevez.
;''Summa cum laude''
:&quot;Gant ar brasañ enor&quot;. Enorusañ meneg a c'heller kaout gant un diplom er skolioù-meur. Gwelit ''[[#H|Honoris causa]]''.
;''Summum ius, summa iniuria''
:&quot;Ar reishañ, an direishañ&quot;. Dre ar reober gant ar [[gwir (lezenn)|gwir]] e teu an direizhder. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/off1.shtml#33 ''De Officiis'' I, 33].
;''Sunt mala quae libas, ipse venenum bibas''
:&quot;Fall eo ar pezh a brofez, ev da bistri&quot;. Berraet dre ''S.M.Q.L.I.V.B.'' war medalenn [[sant]] [[Benead Norcia|Benead]], goude ''V.R.S.N.S.M.V.'', ''[[#Va|Vade Retro Satana]]'', Numquam Suade Mihi Vana'', &quot;Tec'h alese, Satan, na 'm zempt biken dre ar vended&quot;.
;''Supremumque 'vale' ''
:&quot;Un 'adeo' diwezhañ&quot; distaget gant [[Orfeüs]] pa goll [[Euridike]] en eil tro. — [[Ovidius]] [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met10.shtml ''Metamorphoses'' X:62].
;''Sursum corda !''
:&quot;Savit, kalonoù !&quot;. A vez lavaret da reiñ nerzh-kalon.
;''Sutor ne supra crepidam''
:&quot;Kereour, arabat eo dit mont uheloc'h eget ar votez&quot;. Da bep hini da rannañ kaoz diwar-benn ar pezh a anavez. — Distummadir eus ''ne supra crepidam sutor iudicaret'' &quot;[gant aon] na varnfe ar c'here dreist ar votez&quot; e [[Plinius an Henañ]], [https://penelope.uchicago.edu/Thayer/L/Roman/Texts/Pliny_the_Elder/35*.html ''Naturalis historia'', levrenn XXXV, xxxvi, 22, 85] a-douez aozerien all.
;''Suum cuique''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Da bep den hervez e zellidoù ; ''Nam iustitia, quae suum cuique distribuit, quid pertinet ad deos'' &quot;Evit a sell ouzh ar justis, a zo da bep unan e hini, ar pezh a zo e kerz an doueed'' eo ar frazenn glok — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/nd3.shtml#8 ''De Natura deorum'' III, 38]. Bez' emañ ivez ''Suum cuique tribuere'', &quot;reiñ da bep unan e hini&quot;, a zo kenster gant ''[[#Un|Unicuique suum]]''.

==T==
;''Tarde venientibus ossa''
:&quot;D'ar re degouezhet diwezhat, an eskern&quot;. A vez lavaret d'ar re a zegouezh diwezhat ouzh taol, pe e diwezh un abadenn pe un emgann.
;''Tempora mutantur nos et mutamur in illis''
:&quot;Kemmañ a ra an amzerioù, ha kemmañ a reomp ganto&quot;. Bomm eus hanterenn gentañ ar {{XVvet kantved}}, deveret eus ''Omnia mutantur, nihil interit'' &quot;pep tra a gemm, netra ne varv&quot; gant [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met15.shtml ''Metamorphoses'' XV:165].
;''Tempori servire''
:&quot;En em ober diouzh an degouezhioù&quot;.
;''Ter''
:&quot;Teir gwech&quot;.
;''Terminus''
:&quot;Diwezh&quot;.
;''Testis unus, testis nullus''
:&quot;Un test hepken, test ebet&quot;. Un test hepken ne dalv ket dirak al lez-varn rak n'eo ket a-walc'h.
;''Timeo Danaos et dona ferentis''
:&quot;Aon am eus rak ar C'hresianed ha pa vefent o tegas profoù&quot;. — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen2.shtml ''Aeneis'', II, 49].
;''Timeo hominem unius libri''
:&quot;Aon am bez rak den ul levr hepken.&quot; Dañjerus e vez an den na gred nemet en ul levr hepken (hini e relijion peurvuiañ). Gwelit ''[[#Ca|Cave ab homine unius libri]]''.
;''Titulus crucis''
:&quot;Talbenn ar groaz&quot;. Anv latin ar skritellig koad a voe lakaet war kroaz [[Jezuz Nazaret]] diwar urzh [[Pontius Pilatus]], hervez [[Aviel Yann]] [https://www.lueur.org/bible/jean19/vulgate 19:19]. Gwelit '''[[#In|I.N.R.I.]]'&quot;.
;''Tres faciunt collegium''
:&quot;Tri a ra ur strollad&quot;. Tri eo an niver bihanañ a dud a zo rekis evit sevel un aozadur.
[[File:Vincenzo Camuccini - La morte di Cesare.jpg|thumb|''Marv Caesar'', Vincenzo Camuccini (~1804)]]
;''Tu quoque, mi fili''
:&quot;Te ivez, ma mab&quot;. Hervez an hengoun, gerioù lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] d'e vab [[Brutus]] goude bout bet kontellataet gantañ. E gwirionez en devefe komzet [[henc'hresianeg]] (καὶ σὺ τέκνον ''kaì sý téknon'').

==U==
===Ub===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Uberrima fides''
:&quot;Fonnusañ feiz&quot;. Kreñvoc'h c'hoazh eget [[#Bo|bona fide]]''. Enebet ouzh ''[[#Ca|caveat emptor]]''. Skrivet ''uberrimae fidei'' a-wechoù, en [[tro-c'henel|dro-c'henel]] eta.
;''Ubi amici ibidem opes''
:&quot;El lec'h m'emañ ar vignoned emañ an nerzh&quot;.
;''Ubi amor, ibi dolor''
:&quot;El lec'h ma vez karantez e vez poan&quot;. 
;''Ubi bene, ibi patria''
:&quot;El lec'h ma vez an den en e vleud, eno emañ e vammvro&quot;.
;''Ubi commoda, ibi incommoda''
[[File:Sestertius-Aquilia Severa-RIC 0390.jpg|thumb|upright 1.4|An doueez [[Concordia (doueez)|Concordia]], war kein ur pezh-moneiz]]
;''Ubi concordia, ibi victoria''
:&quot;El lec'h ma vez unvaniezh e vez an trec'h&quot;. [[Doue]]ez ar c'henemglev e oa [[Concordia (doueez)|Concordia]] ivez.
;''Ubi deficiunt equi, trottant aselli''
:&quot;El lec'h ma n'eus ket a-walc'h a gezeg e trot ezenigoù&quot;.
;''Ubi dubium, ibi libertas''
:&quot;El lec'h m'emañ an arvar emañ ar frankiz&quot;.
;''Ubi eadem legis ratio, ibi eadem legis dispositio''
:&quot;El lec'h m'emañ an hevelep abeg d'al lezenn e vez an hevelep talvoudegezh d'al lezenn&quot;.
;''Ubi est, mors, victoria tua ?''
:&quot;Marv, pelec'h emañ da drec'h ?&quot;
;''Ubi feuda, ibi demania''
:&quot;El lec'h m'emañ ar glad emañ an domani&quot;. Pennaenn ar [[gladdalc'helezh|c'hladdalc'helezh]].
;''Ubi fumus, ibi ignis''
:&quot;El lec'h m'emañ ar moged emañ an tan&quot;. &lt;q&gt; Dibaot siminal a voged / Anez na ve tan en oaled &lt;/q&gt;.
;''Ubi lex non distinguit, nec nos distinguere debemus''
:&quot;El lec'h ma ne ziforc'h ket al lezenn, arabat eo diforc'hañ&quot;.
;''Ubi lex voluit dixit, ubi noluit tacuit''
:&quot;El lec'h ma vennas al lezenn e lavaras, el lec'h ma ne vennas ket e tavas&quot;. Pa fell d'al lezennerien plediñ gant ur gudenn e reont ul lezenn, pa ne fell ket dezho ne reont ket, da lavaret eo ez eo arabat klask mont dreist ar pezh a zo skrivet el lezenn ha dezastum traoù na oant ket mennet gant al lezennerien.
;''Ubi maior minor cessat''
:&quot;Kodianañ a ra ar gwan dirak ar c'hreñv&quot;.
;''Ubi mel ibi apes''
:&quot;El lec'h ma 'z eus mel ez eus gwenan&quot;.
;''Ubi ordo, ibi pax et decor; ubi pax et decor, ibi laetitia''
:&quot;El lec'h ma'z eus urzh ez eus peoc'h ha kened ; el lec'h ma'z eus peoc'h ha kened ez eus levenez&quot;. Lavaret gant [[Benito Mussolini]] en ur brezegenn e ''Scala'' [[Milano]] d'an [[28 a viz Here]] [[1928]].
;''Ubi periculum''
:&quot;El lec'h (m'emañ an) dañjer&quot;. Anv ur builh bet embannet gant ar [[pab]] [[Gregor X]] d'ar [[7 a viz Gouere]] [[1274]] ma stalias sened ar [[kardinal|c'hardinaled]] evel doare nemetañ da zibab ur pab&lt;ref&gt;{{la}} [https://web.archive.org/web/20160304064715/http://www.osjcuria.org/sga/young/giovannipaolo/ubipericulum.pdf Ar skrid latin].&lt;/ref&gt;.
;''Ubi plura nitent in carmine, non ego paucis offendi maculis''
:&quot;El lec'h ma 'z eus kened en ur varzhoneg, n'on ket dismegañset gant un nebeud tarchoù&quot;.
;''Ubi societas, ibi ius''
:&quot;El lec'h m'emañ ar gevredigezh emañ ar gwir&quot;. N'eus kevredigezh ebet hep lezennoù pe reolennoù.
;''Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant''
:&quot;El lec'h m'o deus graet un dezerzh o deus lavaret e oa ar peoc'h&quot;.
;''Ubi sunt qui ante nos fuerunt?''
:&quot;Pelec'h emañ ar re a zo bet en hor raok ?&quot;. Anv ur [[barzhoniezh|varzhoneg]] [krennsaozneg|krennsaonek] savet gant un aozer(ez) dianav war-dro [[1275]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304191815/http://www.wwnorton.com/college/english/nael/noa/pdf/20Beauty_1_2.pdf Ar skrid krennsaoznek].&lt;/ref&gt;. Diwar ar skouer-se e voe ul uskad barzhoniezh a voe anvet ''ubi sunt'', ar barzh gall [[François Villon]] ([[1431]]-[[1463]]) o vezañ ur skouer anezhañ gant [https://web.archive.org/web/20150430193006/http://www.lettres-persiennes.net/textes-extraits/francois-villon/ballade-dames-temps-jadis.php ''Ballade des dames du temps jadis''].
;''Ubi tu Gaius, ibi ego Gaia''
:&quot;El lec'h ma vi Gaius, e vin Gaia&quot;. Bomm da zisklêriañ fealded etre ar priedoù roman da zeiz an [[eured]]. [[Gaia (doueez)|Gaia]] eo [[doue]]ez an [[Douar (planedenn)|Douar]], hag a ro he frouezh.
===Ul===
[[File:Ultima Ratio Regum Cannon.jpg|thumb|''Ultima ratio regum'' war ur c'hanol]]
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ultima cave''
:&quot;Douj d'an hini ziwezhañ.&quot; Oc'h ober dave d'an eur, war un [[horolaj|horolaj-heol]].
;''Ultima ratio regum''
:&quot;Diwezhañ arguzenn ar rouaned&quot;. An nerzh. Sturienn war ar c'hanolioù gall, diwar urzh ar [[Kardinal|c'hardinal]] [[Armand Jean du Plessis de Richelieu]].
;''Ultra posse nemo obligatur''
:&quot;N'eo an dic'hallus rekis da zen&quot;. 
;''Ultra vires''
:&quot;Dreist ar galloudoù&quot;.
;''Ulula cum lupis, cum quibus esse cupis''
:&quot;Neb a vez gant bleizi a zesko yudal ganto&quot;.
===Um===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Umbram facere alicui rei''
:&quot;Bannañ ur skeud war un dra bennak&quot;. Da lavaret eo e vougañ.
;''Umbram suam metuere''
:&quot;Kaout aon rak e skeud&quot;.
===Un===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Una hirundo non facit ver''
:&quot;Ur wennili ne ra ket an hañv&quot;. Un darvoudenn vat ne dalvez ket e vo mat an holl zarvoudennoù heñvel a c'hoarvezo war he lerc'h.
;''Una nota super la, semper est canendum fa''
:&quot;Un notenn a-us La a vez bepred kanet Fa&quot;. Reolenn ar [[sonerezh|sonaozour]] [[Alamagn|alaman]] [[Michael Praetorius]] (1571-1621) en e ''Syntagma musicum'' (1619) da geñver skeuliadoù ar [[kanañ|c'hanañ]]&lt;ref&gt;[https://archive.org/details/syntagmamusicume00prae/page/n9/mode/2up En-linenn (1154 fajenn)]&lt;/ref&gt;.
;''Una res est in obligatione, duae autem in solutione''
:&quot;Un dra zo en endalc'h, daou en diskoulm&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]] : un amveziad zo evit skoulmañ ar gevrat, daou avat zo ret evit he diskoulmañ.
;''Una salus victis, nullam sperare salutem''
:&quot;Ur goanag hepken d'ar gollerien, na c'hoanagiñ savete ebet&quot;.
;''Una tantum''
:&quot;Unan hepken&quot;. Implijet a-zivout un dra na c'hoarvez nemet ur wech, evel un taos nemedel.
;''Unguibus et rostro''
:&quot;Gant an ivinoù hag ar pigos&quot;. En em zifenn ''unguibus et rostro'', gant nerzh hag a-zevri. Sturienn kêr [[Avinhon]].
;''Unicuique suum''
:&quot;Da bep unan e hini&quot;. Gwelit ''[[#S|Suum cuique]]''.
;''Unitas virtute''
:&quot;An unaniezh a ra an nerzh&quot;.
;''Universalia sunt nomina post rem''
:&quot;Anvioù goude an traezoù eo an hollegoù&quot;. Ur prezeg stummet goude ar skiant-prenet eo an hollegoù ; da skouer : deuet eo meizad an &quot;denelezh&quot; a-c'houde ma 'z eus bet tud war an Douar, hag an traezoù hepken zo gwirvoudel. Er [[Grennamzer]], arguzenn bennañ an [[usvedoniezh|usvedoniourien]] [[nominalouriezh|nominalour]] en enep da hini ar [[gwirvoudelezh (prederouriezh)|wirvoudelourien]].
;''Universalia sunt realia ante rem''
:&quot;Beziadoù kent an traezoù eo an hollegoù&quot;. Gwirvoudeloc'h eget an traezoù eo ar meizadoù, ha bez' e oa anezho kent an traezoù ; da skouer : a-viskoazh ez eus bet eus meizad an &quot;denelezh&quot;, zoken pa ne oa den ebet war an douar. Er Grennamzer, arguzenn an usvedoniourien wirvoudelour en enep da hini an nominalourien.
;''Uno pro puncto caruit Martinus Asello (Ob solum punctum caruit Martinus Asello)''
:&quot;En abeg d'ur pik e voe kollet Asello Martinus gant Martinus&quot;. Martinus, a oa [[Abati|abad]] Asello er {{XVIvet kantved}}, a c'horchemennas ma vije skrivet ''Porta patens esto. Nulli claudatur honesto'', da lavaret eo &quot;Digor e chom an nor. Ne vo serr da zen onest ebet&quot;. Siwazh, dre fazi e voe engravet ar frazenn ''Porta patens esto nulli. Claudatur honesto'', ar pezh a dalvez &quot;An nor ne chom ket digor da zen. Serr eo d'an den onest&quot;. Dre zilec'hiadur ar pik e voe an abati kontrol d'ar garitez kristen eta, ha diskarget e voe Martinus eus an abati. Gant e warlerc'hiad e voe lakaet reizhañ ar fazi, hag ouzhpennañ ar frazenn ''Uno pro puncto caruit Martinus Asello&quot;. Lod istorourien a lavar e voe ouzhpennet ''Ob solum punctum caruit Martinus Asello'', a zo kenster.
;''Unum castigabis, centum emendabis''
:&quot;Mar kastizez unan e reizhi kant&quot;. Arabat eo kastizañ an holl fazioù nag an holl fazierien.
;''Unus inter pares''
:&quot;Unan e-touez tud par&quot;. Evit deskrivañ ezel ur strollad. Gwelit ''[[#Pr|Primus inter pares]]''.
;''Unus lanius non timet multas oves''
:&quot;Ur c'higer n'en devez ket aon rak an deñved niverus&quot;.
;''Unus omnium parens mundus est''
:&quot;Ar bed eo tad nemetañ an holl&quot;. — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/ben3.shtml ''De Beneficiis'' III, 28].
;''[[Unus pro omnibus, omnes pro uno]]''
:&quot;Unan evit an holl, an holl evit unan&quot;. Sturienn [[Suis]].
;''Unus testis, nullus testis''
:&quot;Un test, test ebet&quot;. Ne dalez mui er [[gwir (lezenn)|gwir] ; an istorourien avat en implij evit lavaret e sav ur gudenn pa vez un andon hepken.

===Ur===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Urbi et orbi]]''
:&quot;D'ar Gêr ha d'ar bed&quot;. A vez lavaret diwar-benn embannoù ar [[pab]] ; [[Roma]] eo ar gêr.
;''Urticae proxima saepe rosa est''
:&quot;Alies e vez ar rozenn tost d'al linad skaotus&quot;.
===Us===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Usufructus est ius alienis rebus utendi fruendi, salva rerum substantia''
:&quot;Ar gerz eo ar gwir da implijout ha da gaout ar gerz eus madoù un den all hep kemmañ o danvez&quot;. — [[Julius Paulus Prudentissimus]], ''Ad Vitellium'', III, meneget en [http://droitromain.upmf-grenoble.fr/Corpus/d-07.htm ''Digesta seu Pandectae'' VII, 1, 1].
;''Usque ad finem''
:&quot;Betek an diwezh&quot;. Stourm betek ar berzh pe ar marv eo stourm ''usque ad finem''.
;''Usque ad effusionem sanguinis''
:&quot;Betek skuilh ar gwad&quot;. &lt;q&gt; Rak ret eo deoc'h mennout en em ren gant kalonegezh, zoken betek skuilh ar gwad &lt;/q&gt; eo kalon prezegenn ar [[pab]] d'ar [[kardinal|gardinaled]] nevez-anvet, alese liv ruz-gwad o saeoù.
;''Usque ad sideras, usque ad inferos''
:&quot;Eus ar stered betek an ifernioù&quot;.
;''Usus magister est optimus''
:&quot;An ober eo ar gwellañ mestr&quot;.
;''Usus sine fructu potest''
:&quot;Gallus eo an implij hep ar frouezh&quot;. — [https://books.google.fr/books?id=pltEAAAAcAAJ&amp;pg=PA535&amp;lpg=PA535&amp;dq=usus+sine+fructu+potest&amp;source=bl&amp;ots=fBkmSG2ajQ&amp;sig=cM-HaRUU5UUxnfcwuMtPvwCIVjY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=iUhzVd6sNsP3UtyYgYAB&amp;ved=0CDsQ6AEwBg#v=onepage&amp;q=usus%20sine%20fructu%20potest&amp;f=false ''Digesta seu Pandectae'', Lib. VII, t. VIII, §14, 1].
===Ut===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Ut ameris, ama''
:&quot;Evit bezañ karet, kar&quot;.
;''Ut ameris, amabilis esto''
:&quot; Evit bezañ karet, bez hegarat&quot;.
;''Ut desint vires, tamen est laudanda voluntas''
:&quot;Lakaet e vefe diouer a nerzh, padal ez eo meuladus ar ratozh&quot;. — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.ponto3.shtml ''Epistulae ex Ponto'' III, 4, 79].
;''Ut pictura poesis''
:&quot;Evel al livouriezh eo ar varzhoniezh&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/arspoet.shtml ''Ars Poetica'', 361].
;''Ut quiescat Atlas''
:&quot;Evit ma tiskuizhfe [[Atlas (mitologiezh)|Atlas]]&quot;. Unan eus sturiennoù [[Felipe II]].
;''Ut sementem feceris, ita metes''
:&quot;Evel ho po hadet ez eostot&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/oratore2.shtml#65 ''De Oratore'' II, LXV, 261].
;''Ut sis nocte levis, sit cena brevis''
:&quot;Mar kerez kaout un nozvezh vat (a gousk), gra ur goan verr&quot;.
;''Utile per inutile non vitiatur''
:&quot;Un dra talvoudus n'eo ket siet gant un dra didalvoud&quot;. Er [[gwir (lezenn)|gwir]], ne c'haller ket nullañ un teul solius dre ouzhpennañ traoù didalvoud ennañ.
;''Uti, non abuti''
:&quot;Ober, ha n'eo ket reober&quot;.
; &quot;[[Uti possidetis]]&quot;
;''Ut supra''
:&quot;Evel (meneget) uheloc'h&quot;.

===Ux===
;''Uxori dilectae''
:&quot;D'am gwreg karet&quot;. ''Dilectae Uxori'' eo dindan pluenn [[René Le Gléau]] e levrenn gentañ ''Études syntaxiques bretonnes''&lt;ref&gt;{{fr}} René Le Gléau, ''Études syntaxiques bretonnes'', levrenn 1, Al Liamm, 1999 {{ISBN|978-2-9514004-0-5}}&lt;/ref&gt;.

==V==
;''V.S.L.M''
:Berradur ''Votum Solvit Libens Merito'', amañ izeloc'h.
;''V. V. V. V. V.''
:Berradur ''[[Vi veri universum vivus vici|Vi Veri Vniversum Vivus Vici]]'', &quot;dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved&quot;. Embannet er [[bannoù treset]] ''[[V for Vendetta]]'', m'eo lakaet war gont Faust, oc'h ober dave da dudenn [[Johann Wolfgang von Goethe]] (''Faust'') pe da hini [[Christopher Marlowe]] (''Doctor Faustus''). N'eus roud ebet eus al lavared latin-se en oberennoù-se avat.
===Va===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Vacatio legis''
:&quot;Ezvezañs al lezenn&quot;.
;''Vade ad formicam o piger et considera vias eius et disce sapientiam''
:&quot;Kae d'ar verienenn ha sell penaos e ra ha desk ar furnez&quot;. — [[Vulgata]], [http://www.thelatinlibrary.com/bible/proverbs.shtml#6 ''Proverboù'' 6:6].
;''Vade in pace''
:&quot;Kae e peoc'h&quot;. Bomm ar [[beleg]] katolik e dibenn ar gofesadenn.
;''Vade mecum''
:&quot;Deus ganin&quot;. Ul levr (peurvuiañ) hag a vez atav gant an den.
;''Vade retro Satana''
:&quot;Tec'h alese, Satan !&quot;. Respont graet d'al lubanerien ha tempterien. ''Vade retro me Satana'' eo ar bomm reizh. — [[Vulgata]], [[Aviel Mark]] [https://www.lueur.org/bible/marc8/vulgate 8:33].
;''Vae soli''
:&quot;Gwa an den an-unan&quot;. ''[...] vae soli quia cum ruerit non habet sublevantem'' &quot;gwa an den an-unan, rak pa gouezh n'eus den ebet d'e lakaat war e sav&quot; eo al lavred klok. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 4:10].
;''Væ victis''
: ''Gwa ar re drec'het&quot;. A voe distaget gant [[Brennos]], penn-brezel galian, war-lerc'h kemer kêr [[Roma]] — [[Titus Livius]], [https://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.5.shtml#34 ''Ab urbe condita libri'', V, 48].
;''Vaga est fortuna''
:&quot;Kemm-digemm eo ar chañs&quot;.
;''Vale''
:&quot;Chom yac'h&quot;. Kevarc'h latin, a dalve kement ha [[kenavo]].
;''Vanitas vanitatum omnis vanitas''
:&quot;Goullonder ar goullonderioù, goullonder eo pep tra&quot;. — [[Testamant Kozh]], [[Eklesiastes]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/ecclesiastes.shtml Eklesiastes, 1:2]. Ar stumm ''Vanitas vanitatum '''et''' omnis vanitas'' a gaver gant [[:s:la:Liber_Ecclesiastes_(Hieronymus)|Sophronius Eusebius Hieronymus]] ha [[:s:la:Liber Ecclesiastes (Anselmus Laudunensis)|Anselmus Laudunensis]].
;''Vare, legiones redde !''
:&quot;[[Varus]], daskor [ma] [[lejion]]où [din] !&quot;. Distaget gant an impalaer [[Aogust (impalaer)|Aogust]] en e gousk goude ma voe distrujet e voe al lejionoù roman e [[Germania]] gant [[Arminius]] en [[emgann Teutoburg]] er bloaz [[9]]. — [[Suetonius]] [https://web.archive.org/web/20140502004537/http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.aug.shtml#23 ''Vita Divi Augusti'', 23].
;''Varia vita est''
:&quot;Kemm-digemm eo ar vuhez&quot;.
;''Variorum''
:&quot;Gant a bep seurt&quot;. Berradur ar bomm ''[[#Cu|Cum notis variorum scriptorum]]''
;''Varitatio delectat''
:&quot;Plijus e vez ar c'hemm&quot;.
;''Varium et mutabile semper femina''
:&quot;Kemmus ha hedro e vez ar vaouez atav&quot;. — [[Vergilius]], [https://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 569-570].

===Ve===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''Velle est posse''
:&quot;Youlañ a zo gallout&quot;. &lt;q&gt; Neb a venn a c'hall &lt;/q&gt;.
;''Veni vidi vici''
:&quot;Deuet on, gwelet em eus, trec'het em eus&quot;. A vije bet lavaret gant [[Caius Julius Caesar]] da Sened Roma da gontañ an emgann ouzh ar roue Pharnaces II e-kichen Zela e 47 kent JK. — « Ἦλθον, εἶδον, ἐνίκησα » eo skrid [[Ploutarc'hos]], [https://remacle.org/bloodwolf/historiens/Plutarque/cesarpierron1.htm Buhez Caesar, 50,3].
;''Venia aetatis''
:&quot;Brient an oad&quot;. Ur brient roet gant an impalaer d'un den minor evit e lakaat da vajor kent an oad a 25 bloaz. E dibenn an Impalaeriezh ne veze roet ''venia aetatis'' nemet d'ar baotred koshoc'h eget 20 vloaz ha d'ae merc'hed koshoc'h eget 18 vloaz&lt;ref&gt;{{en}} Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', The American Philosophical Society, 1953, [https://books.google.fr/books?id=oR0LAAAAIAAJ&amp;pg=PA760&amp;lpg=PA760&amp;dq=venia+aetatis&amp;source=bl&amp;ots=sTLsU1hx9x&amp;sig=ca_r2gx0_0ED3G1YBPEieiUlPOg&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=lAZ0VdewM8ffUcKIgugO&amp;ved=0CCkQ6AEwAQ#v=onepage&amp;q=venia%20aetatis&amp;f=false p. 760-b].&lt;/ref&gt;.
;''Venia sit dicto''
:&quot;Lavaret hep dismegañsiñ an doue&quot;. — [[Plinius ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/pliny.ep5.html ''Epistularum'' V, 6, 46]. Lavared lakaet etre krommelloù peurliesañ.
;''Ventis secundis, tene cursum''
:&quot;Gant harp an avelioù, dalc'h da vont gant ar red&quot;.
;''Vera causa''
:&quot;:(Ar) gwir abeg&quot;.
;''Verae amicitiae sempiternae est''
:&quot;Peurbadus eo ar vignoniezh wirion&quot;.
;''Verba docent, exempla trahunt''
:&quot;Kelenn a ra ar c'homzoù, sachañ (an dud) a ra ar skouerioù&quot;.
;''Verba ita sunt intelligenda ut res magis valeat quam pereat''
:&quot;Ar gerioù a rank bezañ komprenet a-benn ma talvezfent kentoc'h eget mont da get&quot;.
;''Verbatim''
:&quot;Ger-ha-ger&quot;. [[Adverb]] latin ar [[Grennamzer]], savet diwar ''verbum'' &quot;ger&quot;, liester ''verba'', hag al lost-ger adverbel ''–atim''. Testeniekaet e [[saozneg]] abaoe dibenn ar {{XVvet kantved}} kent tremen d'ar [[galleg]]&lt;ref&gt;{{en}} [http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&amp;search=verbatim&amp;searchmode=none ''Online Etymology Dictionary''].&lt;/ref&gt;.
;''Verba volant, scripta manent''
:&quot;Ar c'homzoù a nij kuit, ar skridoù a chom&quot;. en [[Henroma]] e kaved gwell skoulmañ un emglev dre skrid eget dre gomz. Gwelit : ''[[#Sc|Scripta manent, verba volant]]''.
;''Vere papa mortuus est''
:&quot;E gwirionez, marv eo ar pab&quot;. Lavared hengounel a vez distaget gant ar [[kardinal|c'hardinal]] merour evit testeniañ marv ar [[pab]].
;''Veritas odium parit''
:&quot;Ar wirionez a c'han ar gasoni&quot;. Pe : &quot;Mamm d'ar gasoni eo ar wirionez&quot;. &lt;q&gt; Ar wirionez a zo kazus / D'an hini a zo kablus &lt;/q&gt;.
;''Veritas odium parit, obsequium amicos''
:&quot;Gant ar wirionez e sav kasoni, gant klufennerezh e teu mignoned&quot;.
;''Vestigia terrent''
:&quot;Aon am eus rak al louc'hoù&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/epist1.shtml ''Epistulae'' I, 1, 74]&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} [https://web.archive.org/web/20110613030507/http://agoraclass.fltr.ucl.ac.be/concordances/horace_epitresI/lecture/1.htm ''AgoraClass''1, 01, 70].&lt;/ref&gt;.
;''Vestis virum facit''
:&quot;An dilhad a ra an den&quot;. — [[Erasmus]], ''Adagiorum'' III, 1, 60)&lt;ref&gt;{{en}} Desiderius Erasmus, ''The Adages of Erasmus, selected by William Baker'', University of Toronto Press, 2001, ISBN 978-0-8020-4874-5, [https://books.google.fr/books?id=VmJn6IFMyicC&amp;pg=PA240&amp;lpg=PA240&amp;dq=vestis+virum+facit&amp;source=bl&amp;ots=SvHvh1kxAJ&amp;sig=uIrl8TwSG_XykIbNBDlFvDM34fY&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=sBV0VcScLoatU9_BgdgE&amp;ved=0CD8Q6AEwBTgK#v=onepage&amp;q=vestis%20virum%20facit&amp;f=false p. 240]&lt;/ref&gt;.
;''Veto''
:&quot;Herzel a ran (ouzh tra pe dra da dremen pe da vezañ)&quot;. Ger implijet da lavarout ez eus lakaet berz gant un aotrouniezh bennak.
;''Vexata quaestio''
:&quot;Goulenn skoemp&quot;. A zo bet breutaet meur a wech c'hoazh.
===Vi===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
;''[[Vi veri universum vivus vici]]''
:&quot;Dre c'halloud ar wirionez em eus, em bev, trec'het an hollved&quot;. ([[Aleister Crowley]] ([[1875]]-[[1947]]), ''The Cry of the 4th Aethyr, which is called PAZ'', e [http://hermetic.com/crowley/the-vision-and-the-voice/aethyr4.html ''The Vision and the Voice''])&lt;ref&gt;{{en}} Aleister Crowley, ''The Vision and the Voice'', Red Wheel, 1997 {{ISBN|978-0-87728-887-9}}&lt;/ref&gt;.
;''Via''
:&quot;Hent&quot;. Implijet evit deskrivañ un treug, gant ar ster &quot;o tremen dre&quot; ; da skouer : mont a [[Roazhon]] da [[Naoned]] ''via'' [[Redon]].
;''Via crucis''
:&quot;Hent ar groaz&quot;.
;''Via antique via est tuta''
:&quot;An hent kozh eo an hent asur&quot;.
;''Via trita via tuta''
:&quot;An hent uzet eo an hent asur&quot;.
;''Vice versa''
:&quot;En daou du a bep eil&quot;.
;''Victrix causa diis placuit, sed victa Catoni''
:&quot;Kaoz an trec'hour he deus plijet d'an doueed, kaoz an hini trec'het da [[Marcus Porcius Cato|Gato Gozh]]&quot;. — [[Marcus Annaeus Lucanus|Lucanus]], [http://www.thelatinlibrary.com/lucan/lucan1.shtml ''Pharsalia'', I-128].
;''Vide infra''
:&quot;Gwelit (amañ) izeloc'h&quot;. Evit kas d'ul lec'h pelloc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''infra'' hepken.
;''Vide supra''
:&quot;Gwelit (amañ) uheloc'h&quot;. Evit adkas d'ul lec'h kentoc'h en ur skrid. Berraet alies dre ''supra'' hepken.
;''Video meliora proboque deteriora sequor''
:&quot;Ar mad a welan, hag a garan, hag an droug a ran&quot;. Komzoù lakaet e genoù [[Medea]]). — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.met7.shtml ''Metamorphoses'' VII:20-21].
;''Videre nostra mala non possumus ; alii simul delinquunt, censores sumus''
:&quot;Ne c'hallomp ket gwelet hor sioù ; bezet tud all fazius war an dro, setu-ni barnerien&quot;. — [[Phaedrus]], ''Fabulae'', [https://books.google.fr/books?id=RCrkg1xaoXYC&amp;pg=PA114&amp;lpg=PA114&amp;dq=videre+nostra+mala+non+possumus+alii+simul+delinquunt+censores+sumus&amp;source=bl&amp;ots=3BVoONFQ8p&amp;sig=F1zsoWcwhzGeS1tb9AdDm8mkw-c&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=OWR0VfioO4TTU9v5g5gP&amp;ved=0CFgQ6AEwBw#v=onepage&amp;q=videre%20nostra%20mala%20non%20possumus%20alii%20simul%20delinquunt%20censores%20sumus&amp;f=false ''Liber IV, Fabula X : De Vitiis Hominum].
;''Vigilantibus non dormientibus iura succurrunt''
:&quot;Ar [[gwir (lezenn)|gwir]] a sikour ar re a zo war evezh, ket ar re a zo kousket&quot;. N'eo ket a-walc'h d'an den gouzout emañ al lezenn diouzh e du, ret eo dezhañ en em zifenn.
;''Vilicus ne sit ambulator''
:&quot;Ar feurmer n'eo ket ur pourmener&quot;. — [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]], [http://www.thelatinlibrary.com/cato/cato.agri.html ''De Agri Cultura'' V, 2].
;''Vim vi repellere licet''
:&quot;Aotreet eo diarbenn an nerzh dre an nerzh&quot;. Evit en em zifenn.
;''Vincere scis, Hannibal, victoria uti nescis''
:&quot;Gouzout a rez trec'hiñ, Hannibal, implijout an trec'h n'ouzez ket&quot;. Ar jeneral Maharbal da [[Hannibal Barca]] a-choude trec'h [[Cannae]] e 216 kent J-K, pa ne fellas ket da Hannibal mont war-eeun da-gaout Roma.  — [[Titus Livius]], [http://www.thelatinlibrary.com/livy/liv.22.shtml#51 ''Ab Urbe Condita Libri'' XXII-51].
;''Vindica te tibi''
:&quot;Azgoulenn da-unan&quot;. Azgoulenn da wirioù warnout-te, bez perc'henn warnout a-nevez — [[Seneca ar Yaouankañ]], [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep1.shtml ''Epistulae morales ad Lucilium'' I, 1].
;''Vinum animi speculum''
:&quot;Melezour an ene eo ar gwin&quot;. Pa vez mezv an den e weler e demz-spered gwirion.
;''Vinum aqua miscere''
:&quot;Lakaat dour er gwin&quot;. Bezañ izeloc'h e gribenn.
;''Vinum et musica laetificant cor''
:&quot;Gwin ha sonerezh a laouena ar galon&quot;. 
;''Vir bonus dicendi peritus''
:&quot;Un den mat a oar komz&quot;. Termenadur ar prezeger, hervez [[Marcus Fabius Quintilianus|Quintilianus]], [http://www.thelatinlibrary.com/quintilian/quintilian.institutio12.shtml ''Oratoria'' XII, 1.I], a-zivout [[Marcus Porcius Cato|Cato Gozh]].
;''Vir ex virtute''
:&quot;An den dre ar vertuz&quot;. Sturienn Skol Itron Varia Gwengamp.
;''Vires acquirit eundo''
:&quot;Nerzh a zastum en ur vont&quot;. Sturienn [[Melbourne]]. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 175].
;''Virgo intacta''
:&quot;Gwerc'h dibistik&quot;. Ur [[Gwerc'hded|werc'h]], ur vaouez n'he deus biskoazh bet darempredoù revel.
;''Viribus unitis''
:&quot;Nerzhioù an unaniezh&quot;. &lt;q&gt; Kant neudenn / A ra kordenn &lt;/q&gt;.
;''Virtus post nummos''
:&quot;Ar vertuz war-lerc'h an arc'hant&quot;.
;''Virtus unita fortior''
:&quot;An nerzh eo vertuz an unaniezh&quot;. Sturienn [[Angola]].
[[Restr:Coat of arms of the Italian Air Force.svg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;''Virtute siderum tenus''&lt;br&gt;''Aeronautica Militare'', Italia&lt;/div&gt;]]
;''Virtute siderum tenus''
:&quot;Gant kadarnded trema ar stered&quot;. Sturienn [[aerlu]] [[Italia]].
;''Vis comica''
:&quot;An nerzh fentus&quot;. Ar galloud da lakaat an dud da c'hoarzhin.
;''Vis consili expers mole ruit sua''
:&quot;An nerzh hep ar spered a zisac'h dindan e dolz&quot;. — [[Horatius]], [http://www.thelatinlibrary.com/horace/carm3.shtml ''Carmina'', III, IV, 65].
;''Vis experiri amicum? Calamitosus fias''
:&quot;Ha c'hoant hoc'h eus da amprouiñ ur mignon ? Troit da walleürus&quot;. — [[Marcus Terentius Varro]], [http://remacle.org/bloodwolf/erudits/varron/sentences.htm ''Sententiae Varronis'' VI, 21].
;''[[Vis grata puellae]]''
:&quot;Feulster c'hoantaet gant ar plac'h&quot;. Deveret eus ''grata est vis ista puellis'' &quot;Mat eo ar galloud-se evit ar merc'hed&quot; — [[Ovidius]], [http://www.thelatinlibrary.com/ovid/ovid.artis1.shtml ''Ars Amatoria'' I:673-674].
;''Vis maior''
:&quot;Rediezh vuiek&quot;.
;''Vita brevis, ars longa, occasio praeceps, experimentum periculosum, iudicium difficile''
:&quot;Berr ar vuhez, hir an arz (da zeskiñ), berrbad an degouezh, dañjerus an arnodiñ, diaes ar barn&quot;. Diwar-benn arz ar [[mezegiezh|vezegiezh]]. — [[Hippokrates]], [https://books.google.fr/books?hl=fr&amp;id=_vPKvaXuU-0C&amp;q=ars+longa#v=snippet&amp;q=ars%20longa&amp;f=false Αφωρισμων / ''Sententiae'' I-1].
;''Vita enim mortuorum in memoria est posita vivorum''
:&quot;Buhez ar re varv zo dalc'het en eñvor ar re vev&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/phil9.shtml ''Oratio Philippica Nona'', 10-V].
;''Vita mutatur non tollitur''
:&quot;Kemmet eo ar vuhez, tennet n'eo ket&quot;. Mervel n'eo ket daskor ar vuhez, hogen tremen d'ur vuhez welloc'h.&lt;ref&gt;{{fr}} {{la}} ''Le Paroissien Complet Latin-Français à l'usage du diocèse de Toulouse'', 1826-1856 [https://books.google.fr/books?id=aMTli8h_7HEC&amp;pg=PA743&amp;lpg=PA743&amp;dq=messe+des+morts+en+latin&amp;source=bl&amp;ots=6IXTVZAHK7&amp;sig=Gxz2Kz--hj8cxfWfjn74zRD2_-I&amp;hl=fr&amp;sa=X&amp;ei=dsp1VYmuCMTzUs2VgZgI&amp;ved=0CD4Q6AEwBDgU#v=onepage&amp;q=tollitur&amp;f=false Rakger da Gounlid an Anaon, p. 690].&lt;/ref&gt;.
;''Vitiantur et vitiant''
:&quot;Siek ha sier&quot;. Un elfenn ''vitiantur et vitiant'' en ur gevrat a c'hall diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
;''Vitiantur sed non vitiant''
:&quot;Siek hogen ket sier&quot;. Un elfenn ''vitiantur sed non vitiant'' en ur gevrat ne c'hall ket diwiriekaat ar gevrat en he fezh.
;''Vive et me ama''
:&quot;Bev ha kar ac'hanon &quot;. A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. A seblant savet diwar skouer ar frazenn izeloc'h, ''Vive valeque''.
;''Vivere est cogitare''
:&quot;Prederiañ eo bevañ&quot;. — [[Cicero]], [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/tusc5.shtml#38 ''Tusculanae Disputationes'' V, XXXVIII, 111].
;''Vive valeque''
:&quot;Bev ha bez yac'h&quot;. A vez lakaet e dibenn ul lizher a-wechoù. — [[Horatius]] [http://www.thelatinlibrary.com/horace/serm2.shtml ''Sermones'', II, 2.5].
;''Vivit sub pectore vulnus''
:&quot;Er galon e vev ar c'hloaz&quot;. — [[Vergilius]], [http://www.thelatinlibrary.com/vergil/aen4.shtml ''Aeneis'', IV, 67].
;''Vixit''
:&quot;Bevet en (he) deus&quot;. Gant ar ger-se e veze kemennet marv un den gant ar Romaned.
===Vo===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:Accademia - St John the Baptist by Titian Cat314.jpg|thumb|''Sant Yann ar Badezour'', [[Tizian]], ~1541]]
;''Volenti non fit iniuria''
:&quot;Da neb a asant ne vez graet dismegañs ebet&quot;. Mard en em laka un den en ur blegenn en ur c'houzout e c'hall c'hoarvezout droug gantañ ne c'hall ket sevel klemm a-enep ar gevrenn all.
;''Vota superis reddite''
:&quot;Sevenit ho kouestl d'ar re zivarvel&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedrapp.html ''Fabularum aesopiarum libri quinque'', ''Appendix Perrotina Fabularium'', ''De oraculo Apollinis'', VIII].
;''Votum Solvit Libens Merito''
:&quot;A galon vat en deus graet hervez e c'houestl&quot;. A veze skrivet war an ''[[#Ex|ex-voto suscepto]]''. Berraet e ''V. S. L. M.'' alies.
;''Vox clamantis in deserto''
:&quot;Ar vouezh o huchal en dezerzh&quot;. Respont roet gant [[Yann ar Badezour]] pa voe goulennet outañ « Piv out-te ? »  A vez implijet gant kelennerien er c'hlas da ziskouez ne vezont ket selaouet nemeur. Ur ster all a vez roet d'ar bomm kemeret evel sturienn Dartmouth College, e [[New Hampshire]], [[SUA]] : &quot;mouezh an deskadurezh eo ar skol e gouelec'h New Hampshire&quot; — [[Vulgata]], [[Levr Izaia]], [https://www.thelatinlibrary.com/bible/isaiah.shtml#40 40:3].  
;''Vox populi vox dei''
:&quot;Mouezh Doue eo mouezh ar bobl&quot;. Eus youl ar bobl eo ez eus kaoz. Berraet dre ''vox populi'' hepken alies, evit komz eus &quot;mouezh an dud goulennataet&quot; gant ar ''[[media]]''.
===Vu===
&lt;div style=&quot;width:260px;&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
[[Restr:BG-Lovere-201-meridiana.jpg|thumb|[[Horolaj|Horolaj-heol]] skrivet ''Vulnerant omnes, ultima necat'' warnañ]]
;''Vulgare amici nomen sed rara est fides''
:&quot;Boutin eo an anv « mignon » hogen rouez eo ar vignoniezh&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr3.html ''Fabulae'', III, IX].
;''Vulgus vult decipi, ergo decipiatur''
:&quot;Fellout a ra d'an dud voutin bezañ touellet, neuze ra vint touellet&quot;.&lt;ref name=&quot;DWO&quot; /&gt;
;''[[Vulnerant omnes, ultima necat]]''
:&quot;An holl a c'hloaz, an diwezhañ a lazh&quot;. Eus an eurioù ez eus kaoz amañ : war an [[horolaj-heol|horolajoù-heol]] e lenner kement-se alies.
;''[[Vulpes et uva]]''
:&quot;Al louarn hag ar rezin&quot;. — [[Phaedrus]], [http://www.thelatinlibrary.com/phaedr4.html ''Fabulae'', IV, III : ''De Vulpe et uva''].
;''[[Vulpes pilum mutat, non mores|Vulpem pilum mutare, non mores]]''
:&quot;Kemmañ e vlev a ra al louarn, kemmañ e zoare da vevañ ne ra ket&quot;. — [[Suetonius]], ''De via Caesarum'', [http://www.thelatinlibrary.com/suetonius/suet.vesp.html ''Vita Divi Vespasiani'' XVI, 2].
;''Vultus est index animi ''
:&quot;Melezour an [[ene]] eo an dremm&quot;.

==Daveoù==
===Levrioù===
;{{en}} 
*Adolf Berger, ''Encyclopedic Dictionary of Roman Law'', Lawbook Exchange, 2014, {{ISBN|978-1-58477-142-5}}
*Laura Gibbs, ''Latin Via Proverbs: 4000 Proverbs, Mottoes and Sayings for Students of Latin'', Laura Gibbs, 2006 (ASIN: B00262PY4W)
;{{fr}}
*C. de Méry, ''Des proverbes, adages, sentences, apophtegmes&quot;. 1828
*Jacques Michel, ''Memento de locutions latines'', Guérin Canada, 2001 — {{ISBN|978-2-760-17087-2}}
*Nathan Gigorieff, ''Citations latines expliquées'', Éditions d'Organisation, 2003 — {{ISBN|978-2-708-13529-1}}
*Gabriel Montagnier, Serge Guincherd, ''Locutions latines juridiques'', Dalloz, 2007 — {{ISBN|978-2-247-07078-7}}
*Marie-Dominique Porée-Rongier, ''Les expressions grecques et latines'', First, 2007 — {{ISBN|978-2-754-00477-0}}
===Kenrouedad===
*{{en}} {{la}} [http://www.thelatinlibrary.com/ ''The Latin Library''] – Skridoù latin klasel.
*{{en}} {{la}} [http://latinviaproverbs.pbworks.com/w/page/15130829/FrontPage ''Latin Via Proverbs'']
*{{es}} {{la}} [http://latin.dechile.net/ ''Frases y Citas en Latín'']
*{{fr}} {{la}} [http://www.lexilogos.com/latin/gaffiot.php Geriadur Gaffiot latin-galleg (1934)]
*{{fr}} {{la}} [http://www.locutio.net/modules.php?name=Encyclopedia&amp;op=list_content&amp;eid=1 ''Locutio – Expressions et Citations Latines'']

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

==Gwelet ivez==
*[[Lavaroù latin ar gwir]]

[[Rummad:Rolloù]]
[[Rummad:Lavaroù latin]]</text>
      <sha1>7650xbbdyd1lim2bw0gfn39i2gvuemm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dom Duff</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26614</id>
    <revision>
      <id>2200739</id>
      <parentid>2017066</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:56:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3450" sha1="dy2ro89s9j1r6obrztt06qlh79gul5p" xml:space="preserve">{{Infobox Sonerezh (arzour)
 | karta         = kan
 | anv           = Dom Duff
 | anv orin      = 
 | alias         = 
 | skeudenn      = [[Restr:Dom DufF.jpg|300px]]
 | alc'hwez      = Dom Duff e Festival Pempoull 2009
 | ganet         = [[20 a viz Eost]] [[1960]]
 | lec'h gan     = [[Ploueskad]], {{Breizh}}
 | marv          = 
 | lec'h marv    = 
 | bloavezhioù   = [[1985]] - bremañ
 | doare         = [[Sonerezh folk]], [[Sonerezh ar bed]], [[Sonerezh pop]]
 | label         = Paganab / BNC / Coop Breizh
 | endro         = 
 | benveg        = [[Mouezh]], [[gitar]], [[bodhran]], [[mandolin]]
 | doare mouezh  = [[Tenor]]
 | micher        = kaner, kompozadur
 | lec'hienn     = [http://www.domduff.com/ domduff.com]
}}

'''Dom Duff''' zo ur c'haner brezhonek hag ur gitarour, ganet d'an [[20 a viz Eost]] [[1960]] e [[Ploueskad]], en arvor [[Bro Leon]], ha savet eno, en un atant, er C’hernig. Skrivañ a ra kanaouennoù e brezhoneg. Goude bezañ bet e penn ar strollad brudet a-walc'h [[Diwall]] e oa krog da ganañ ha da seniñ war e anv e 2000. E-touez ar ganerien eus ar gwellañ deuet da ginnig kanaouennoù e brezhoneg 'mañ Dom.

== Buhezskrid ==
Savet e oa bet gantañ ar strollad [[fest-noz]] [[Diwall]] e [[1996]]. En doare [[rock]] ha [[folk]] eo an darn vrasañ eus sonerezh Dom DufF. Levezonet eo gant arzourien ar bloavezhioù 1970, degas a ra ur blaz pop akoustek e bed sevenadur [[Breizh]]. 
Foeter-bro eo Dom ha labourat a ra kalz get mignoned eveltañ : [[Rónán Ó Snodaigh]] e [[Dulenn]], pe c'hoazh [[Andy Jones]] en [[Abertawe]], e [[Kembre]]. Ur seurt skipailh kanerien ha skrivagnerien yaouank-kenañ eus ar bloavezhioù 2000, pep hini e yezh-vamm gantañ.

E 2009 e kenlabouras gant [[Alan Stivell]] evit ar bladenn ''Emerald'', hag ivez e-kerzh an abadenn kejaj ([[bagad Roñsed Mor]], [[Louise Ebrel]], [[Gilles Servat]], [[Pat O'May]], [[Pascal Lamour]], ...).

== Pladennoù ==

=== Babel Pow Wow ===
2013 Paganab/Coop Breizh

=== Roc'h ===
2010 Paganab/Coop Breizh

# Kan an awen
# Roc'h
# Chench amzer
# Telemakaezh
# Teuz ar re dianket
# Laouen
# Brezhoneg 'raok
# Kimiad Hawaii
# Avel dit
# Nevezshant Johnnie
# Skuizh on
# Yec'hed mat

=== E-unan ===
2008 BNC/Coop Breizh

# Aelig Gwenn
# Kiger Sant Wazeg 
# Oad an aod
# An dañs Veur
# Kig ha fars
# Peñsee ar C'henavo
# laouen
# Straed an amann
# War bont an Aber
# Kenatchao
# Se Si Hi Eo

=== Lagan ===
2006 BNC/Coop Breizh

# Son Faro
# Miz Du
# Kig Ha Farz
# Hei ! Soner
# Job Al Lonker
# Kenatchao
# Marc'h Arzur
# Pagan Camp
# Kertrouz
# E Penn Ar Skaon
# An Nor C'Hlaz
# Tra Da Lavar

=== Straed an Amann ===
2003 Paganab/Coop Breizh

# Ha deoc'h
# Straed an amann
# Gerioù berr
# En nec'h
# E park Finn
# Setu ar vuhez
# C'hwezh kerlosket
# Deiz pe zeiz
# Bossen an Arvor
# Friko 'vo


== Kenlabouret en deus gant ==
[[Rónán Ó Snodaigh]] (The Playdays) , Pascal Lamour (Yermat), [[Alan Stivell]] (Emerald), Skilda, [[Bagad Roñsed Mor]] (Kejaj).

== Prizioù ==
* Prizioù [[Frañs 3]] 2009
* Talent de l'Ouest [[Ouest-France]] 2009
* Priz &quot;Produit en Bretagne&quot; 2004
* &quot;Coup de cœur&quot; Le Télégramme 2004

== Liamm diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20091125014537/http://www.domduff.com/ Lec'hienn ofisiel]
* [https://web.archive.org/web/20160625175244/http://lyrics.wikia.com/wiki/Dom_Duff Dom DufF war LyricWikia]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1960]]
[[Rummad:Kanerien Breizh]]
[[Rummad:Kanerien vrezhonek]]
[[Rummad:Rock brezhonek]]</text>
      <sha1>dy2ro89s9j1r6obrztt06qlh79gul5p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banniel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30054</id>
    <revision>
      <id>2200723</id>
      <parentid>2069187</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4964" sha1="drxl0tsx9439r682qvy8x5nlkxv1a8x" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Skeudenn:Siena Palio-Fahnen 20030815-360.jpg|thumb|300px|right|Bannieloù kêrioù eus Italia e gouel ar Palio, e [[Siena]]]] 
Ur '''banniel''' zo un tamm [[lien]], skouergonek peurvuiañ, a dalvez da [[arouez]] d’ur [[bro|vro]], d'ur [[stad]], d’ur strollad tud, d’un [[aozadur]]... 

[[Bannielouriezh]] a reer eus studi ar bannieloù. E [[Breizh]] ez eus ur gevredigezh anvet ''Bannieloù Breizh'' a studi bannieloù Breizh, re he broioù, he c’hêrioù...

== Istor ==
Ar bannieloù kentañ a oa [[gwiad]]où a-liv a veze lakaet er vann e-pad an [[emgann]]où, da ziskouez [[ardamez]]ioù mistri an armeoù, en [[Europa]], e [[Japan]], e [[Sina]]. Ar [[Romaned]] ne raent ket gant bannieloù, met gant [[arouez]]ioù [[metal]] bihan, gwintet war gwernioù ([[loen]]ed evel an [[erer (evn)|erered]], an [[arzh]]ed...). Hiziv an deiz e kaver bannieloù graet gant [[paper]] pe gant [[plastik]], met peurvuiañ e vezont graet gant lien c’hoazh.

Ar bannieloù koshañ a anavezer hag a vije c’hoazh en implij hiziv a gaver en [[Europa]]. Bez e oa warno livioù aes da welet ha [[lun]]ioù aes da anavezout a bell, evel [[banniel Danmark]], ruz ha warnañ ur [[kroaz|groaz]] wenn. Ar [[ruz]] zo ul liv splann a weler mat hag aes da ober (graet e veze gant gwad alies gwechall). Skouerioù all eus bannieloù kozh, warno al liv ruz, a gaver en Europa, evel hini [[Aostria]] (ruz ha gwenn) pe hini [[Katalonia]] (ruz ha melen). Er [[Krennamzer|Grennamzer]], ha betek hiziv, e veze graet kalz gant &quot;livioù&quot; klasel an [[ardamezouriezh]] (''[[ruz]]'' ha ''[[glas]]'', ha ''[[gwer]]'' er broioù [[islam|muzulman]] ; ha kalz nebeutoc’h ''[[gell]]'') mesket gant an daou &quot;vetal&quot; (''[[gwenn]]/arc’hant'' ha ''[[melen]]/aour'').
Nevesoc’h zo, ne vez ket heuliet ar reolennoù kozh kement, ha livioù divoasoc’h a gaver evel an ''[[orañjez]]'', da skouer war banniel [[India]]) ha lunioù divoaz ivez ([[kelc'h]]ioù, [[tric'horn]]ioù…) pe un niver brazik a livioù disheñvel (da skouer bannieloù [[Bangladesh]], [[Sechelez]], [[Kreizafrika]]…)

[[Skeudenn:dannebrog.jpg|right|thumb|200px|An &quot;Dannebrog&quot;, banniel broadel [[Danmark]], unan eus bannieloù koshañ ar bed.]] 
Gwechall e talveze ar bannieloù da aroueziañ pennoù armeoù. Pa greskas pouez ar stadoù kreizennet, diwar-goust an [[aotrou]]ien, e talvezas mui-ouzh-mui ar bannieloù da aroueziañ ar stadoù-se. Hiziv an deiz eo anavezet mat ar bannieloù broadel, met bannieloù zo a dalvez ivez da aroueziañ strolladoù tud, aozadurioù, [[mennozh]]ioù…

War ar bannieloù modern o devez al livioù [[talvoudegezh]]ioù anavezet : 
Ar ruz eo arouez ar [[komunouriezh|gomunourien]] hag ar [[sokialouriezh|sokialourien]] alies.
Stadoù komunour, pe bet komunour, a implij bannieloù ruz ([[Unaniezh soviedel]], [[Sina]]) hag e broioù muzulman zo e kaver al liv-se ivez ([[Aljeria]], [[Turkia]], [[Maroko]]).
E Reter Europa e kaver alies livioù &quot;hollslavek&quot; en implij : ruz, glas, gwenn. Hag en Afrika e kaver livioù anvet &quot;hollafrikan&quot; : ruz, melen, gwer.
Er broioù arab e vez implijet alies al livioù gwer, gwenn, du ha ruz.
Broioù Skandinavia o deus implijet arouez ar [[kroaz|groaz]], tra ma kaver alies ur [[kreskenn|greskenn]] [[loar]] hag ur [[stered]]enn war bannieloù stadoù turkek pe ar re zo bet dindan beli an [[Turked|Durked]].

Ral eo e vefe div stad o defe bannieloù heñvel, met c’hoarvezout a ra a-wechoù, da skouer [[Monako]] hag [[Indonezia]].

Banniel [[Bro-C'hall]] (lesanvet an [[Triliv]]) hag hini ar [[Stadoù-Unanet]] o deus awenet kalz tud e broioù all da dresañ bannieloù diwar o skouer.

== Seurtoù bannieloù ==
=== Bannieloù broioù ===
* [[Bannieloù Stadoù ar bed]]
* [[Bannieloù pobloù ar bed]]
* [[Bannieloù tiriadoù emren ar bed]]
* [[Banniel Breizh]] (''Gwenn-ha-Du'')
* [[Banniel Danmark]]
* [[Banniel Kembre]]
* [[Banniel Tamil Eelam]]
* [[Banniel Montenegro]]
* [[Banniel Bro-C'hall]]

=== Bannieloù aozadurioù ===
* [[Bannieloù armeoù ar bed]]
* [[Bannieloù ar morluioù]]
* [[Bannieloù Stadoù ar bed war vor]]
* [[Bannieloù etrebroadel]]

=== Bannieloù strolladoù tud ===
* [[Banniel kanevedenn]]
* [[Banniel an arallrevelezh]]
* [[Banniel an divrevelezh]]
* [[Banniel an dreuzrevelezh]]

=== Bannieloù all ===
* [[Bannieloù aroueziañ war vor]]

=== Bannieloù renket hervez o livioù hag o lunioù ===
* [[Triliv]]
* [[Bannieloù Skandinavia]]

== Levrlennadur ==
* ''Les drapeaux bretons de 1188 à nos jours'', Philippe Rault, Coop Breizh, 1998, 2000, 2006

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.crwflags.com/fotw/flags/vex-fiav.html Fédération internationale des associations vexillologiques]
* [http://flagspot.net/flags/index.html Flags of the World].
* [https://web.archive.org/web/20210307050916/https://banniel.com/ Kevredigezh ''Bannieloù Breizh'']
* [https://web.archive.org/web/20170518164037/http://flagsforum.skalman.nu/ Flags Forum]

{{Commons|Flag}}

[[Rummad:Bannieloù|*]]</text>
      <sha1>drxl0tsx9439r682qvy8x5nlkxv1a8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louarn an Inizi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32805</id>
    <revision>
      <id>2200800</id>
      <parentid>2195712</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1585" sha1="jk36h4uqrrzhgh1u8mrs7gf244ihs1f" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen | Louarn an Inizi|Urocyon littoralis (Island fox) FWS 001.jpg| ''U. littoralis''|statud = NT}}
{{Taxobox Phylum | Chordata}}
{{Taxobox Classis | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo | Carnivora}}
{{Taxobox Familia | Canidae}}
{{Taxobox Genus | Urocyon}}
{{Taxobox Anv skiantel |Urocyon littoralis| [[Spencer Fullerton Baird|Baird]], 1857}}
{{Taxobox Echu}}
'''Louarn an Inizi''' (''Urocyon littoralis'') a zo ur [[spesad]] [[lern]] hag a vev war c'hwec'h enezenn diwar an eizh a ya d'ober [[Inizi Santa Barbara]].

Ar spesad lern bihanañ eo er [[Stadoù-Unanet]]. Diskenn a ra eus al [[louarn gris]], a gaver en darn vrasañ eus su [[Norzhamerika]], met war vihanaat eo aet ar spesad abalamour da levezon an tiriad enezek.

Dre ma'z int digenvez n'int ket imunekaet ha kizidik int ouzh al loened vihan [[arvevat]] hag ouzh ar c'hleñvedoù degaset gant ar chas doñv. Ouzhpenn se ez int preizhataet gant an [[erer meur|erered meur]].

== Isspesadoù ==
C'hwec'h isspesad lern an Inizi a anavezer :

* ''Urocyon littoralis littoralis'' [[Enez San Miguel]] ,
* ''Urocyon littoralis santarosae'' [[Enez Santa Rosa]],
* ''Urocyon littoralis santacruzae'' [[Enez Santa Cruz]],
* ''Urocyon littoralis dickeyi'' [[Enez San Nicolas]],
* ''Urocyon littoralis catalinae'' [[Enez Santa Catalina]],
* ''Urocyon littoralis clementae'' [[Enez San Clemente]].


== Liammoù diavaez ==
*[https://web.archive.org/web/20071016132445/http://www.nps.gov/archive/chis/rm/IslandFox/Index.htm Louarn an Inizi war lec'hienn Departamant ar parkoù broadel]

[[Rummad:Canidae]]
[[Rummad:Loened Kalifornia]]</text>
      <sha1>jk36h4uqrrzhgh1u8mrs7gf244ihs1f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Var (departamant)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36179</id>
    <revision>
      <id>2200670</id>
      <parentid>2011353</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 3K</username>
        <id>94223</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>2200670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1871" sha1="j84kdkewtsdu8w16mtgi0f52g4zg54q" xml:space="preserve">{{Infobox Departamant gall
 | anv               = Var
 | anvYezh           = 
 | Yezh              = 
 | anvOfisiel        = 
 | skeudenn          = Var-Position.svg
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason département Var.svg
 | logo              = Flag of the Department of Var.svg
 | bro               = {{Okitania}}
 | rannvro           = [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]
 | prefeti           = [[Tolon]]
 | isprefetioù       = [[Brinholà]]&lt;br /&gt;[[Draguinhan]]
 | prezidant         = Marc Giraud ([[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel|UMP]])
 | prefed            = Jean-Luc Videlaine
 | ebbsa             = 83
 | kod2              = FR-83
 | kod3              = FR825
 | anvAnnezidi       = 
 | hedred            = 06/20/E
 | ledred            = 43/30/N
 | gorread           = 5973
 | arondisamant      = 3
 | pastell-vro       = 8
 | kanton            = 23
 | etrekumuniezh     = 12
 | kumun             = 153
}}
Ar '''Var''' zo un [[departamant gall]] e kreisteiz [[Bro-C'hall]] abaoe 1790. [[Draguinhan]] edo ar penn-kêr anezhañ betek ma voe lakaet [[Tolon]] da benn-kêr.

== Arondisamantoù ar Var ==
* [[Arondisamant Brinholà|Brinholà]]
* [[Arondisamant Draguinhan|Draguinhan]]
* [[Arondisamant Tolon|Tolon]]

== Istor ==
A-raok ma voe staget [[kontelezh Nisa]] ouzh Bro-C'hall e 1860 eo ar stêr [[Var (stêr)|Var]] a oa bevenn reter Bro-C'hall, hag a roe hec'h anv d'an departamant.
Pa voe staget Nis e voe krouet un departamant all, hini an [[Alpes-Maritimes]], ha tennet e voe un tamm eus departamant ar Var da greskiñ an departamant nevez. Abaoe n'emañ ket ar stêr e departamant ar Var ken, met e departamant an Alpes-Maritimes, war-bouez un droig en [[Alpes-de-Haute-Provence]] en ''Entrevaux''.

== Daveoù ha notennoù ==
&lt;references/&gt;

{{Departamantoù Frañs}}

[[Rummad:Var|*]]
[[Rummad:Departamantoù Provence-Alpes-Côte d'Azur]]</text>
      <sha1>j84kdkewtsdu8w16mtgi0f52g4zg54q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200676</id>
      <parentid>2200670</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:59:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>75668</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Disc’hraet kemmoù [[Special:Diff/2200670|2200670]] a-berzh [[Special:Contributions/Kontributor 3K|Kontributor 3K]] ([[User talk:Kontributor 3K|kaozeal]]) sockpuppetry - [[m:Special:CentralAuth/GeniusElephant678]]</comment>
      <origin>2200676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1841" sha1="9uhz05rb26l3w376sf1warkyrbbkq2h" xml:space="preserve">{{Infobox Departamant gall
 | anv               = Var
 | anvYezh           = 
 | Yezh              = 
 | anvOfisiel        = 
 | skeudenn          = Var-Position.svg
 | alc'hwez          = 
 | ardamezioù        = Blason département fr Var.svg
 | logo              = 
 | bro               = {{Okitania}}
 | rannvro           = [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]
 | prefeti           = [[Tolon]]
 | isprefetioù       = [[Brinholà]]&lt;br /&gt;[[Draguinhan]]
 | prezidant         = Marc Giraud ([[Unvaniezh evit ul Luskad Poblel|UMP]])
 | prefed            = Jean-Luc Videlaine
 | ebbsa             = 83
 | kod2              = FR-83
 | kod3              = FR825
 | anvAnnezidi       = 
 | hedred            = 06/20/E
 | ledred            = 43/30/N
 | gorread           = 5973
 | arondisamant      = 3
 | pastell-vro       = 8
 | kanton            = 23
 | etrekumuniezh     = 12
 | kumun             = 153
}}
Ar '''Var''' zo un [[departamant gall]] e kreisteiz [[Bro-C'hall]] abaoe 1790. [[Draguinhan]] edo ar penn-kêr anezhañ betek ma voe lakaet [[Tolon]] da benn-kêr.

== Arondisamantoù ar Var ==
* [[Arondisamant Brinholà|Brinholà]]
* [[Arondisamant Draguinhan|Draguinhan]]
* [[Arondisamant Tolon|Tolon]]

== Istor ==
A-raok ma voe staget [[kontelezh Nisa]] ouzh Bro-C'hall e 1860 eo ar stêr [[Var (stêr)|Var]] a oa bevenn reter Bro-C'hall, hag a roe hec'h anv d'an departamant.
Pa voe staget Nis e voe krouet un departamant all, hini an [[Alpes-Maritimes]], ha tennet e voe un tamm eus departamant ar Var da greskiñ an departamant nevez. Abaoe n'emañ ket ar stêr e departamant ar Var ken, met e departamant an Alpes-Maritimes, war-bouez un droig en [[Alpes-de-Haute-Provence]] en ''Entrevaux''.

== Daveoù ha notennoù ==
&lt;references/&gt;

{{Departamantoù Frañs}}

[[Rummad:Var|*]]
[[Rummad:Departamantoù Provence-Alpes-Côte d'Azur]]</text>
      <sha1>9uhz05rb26l3w376sf1warkyrbbkq2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Feiz ha Breiz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41691</id>
    <revision>
      <id>2200748</id>
      <parentid>2189132</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:32:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8253" sha1="d5gz34xghocv7mpijyu5nqwdlkkvaei" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''Feiz ha Breiz''}}
{{Infobox/Deroù}}
{{Infobox/Titl|Feiz ha Breiz|E1E1E1|}}
{{Infobox/Skeudenn|Logo-feiz-ha-breiz.png|}}
{{Infobox/Istitl|}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Padelezh|Sizhuniek [[1865]] - [[1884]]&lt;br /&gt;
Daouviziek ha miziek da c'houde [[1900]]-[[1944]]}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Kentañ niverenn| 4 a viz C'hwevrer 1865 ha Genver 1899}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Niverenn ziwezhañ| 1884 ha Meurzh 1944}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Bro|[[Skeudenn:Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg|22px]] [[Breizh]]}}&lt;br /&gt;
{{Infobox/Linenn gemmesk|Doare|[[Restr:Christian cross.svg|22px]][[Katolik]] - Keleier en Brezhoneg}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Sujidigezh|[[Restr:Bandera Bro Léon.svg|22px]]&lt;br&gt; [[Restr:Blason fr Pays de Cornouaille (Bretagne).svg|22px]] Eskopti Leon ha Kemper}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Anvioù all| Feiz ha Breiz, Arvorig ha Kroaz ar Vretoned}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Koumananterien| 10 000 skouerenn d'an uhelañ}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|Pennoù|[[Léopold de Léseleuc]] 1865&lt;br /&gt;
[[Goulven Morvan]] 1865-1875&lt;br /&gt;
[[Gabriel Milin]]&lt;br /&gt;
[[Yann-Loeiz ar Gwenn]] (Tad Kaourintin a Gerbenead) 1899 - &lt;br /&gt;
[[Yann-Vari Perrot]] 1911-1943 &lt;br /&gt;
}}
{{Infobox/Linenn gemmesk|[[ISSN]] [[http://www.worldcat.org/title/feiz-ha-breiz-kelou-a-bep-bro-ha-kenteliou-var-bep-tra-digasset-bep-sul-da-guement-christen-zo-e-kerne-e-leon-hag-e-treguer/oclc/472400324?lang=fr 2025-6736]]}}
{{Infobox/Notennig|Infobox Bro}}
{{Infobox/Dibenn}}
[[File:Feiz ha breiz.jpg|thumb|Niverennoù embannet etre 1936 ha 1937.]] 
'''''Feiz ha Breiz''''' a oa ur [[kelaouenn|gelaouenn]] e brezhoneg a oa bet embannet etre [[1865]] ha [[1884]] da gentañ, ha divyezhek brezhoneg/[[galleg]] etre [[1899]] ha [[1944]] goude.

En XXvet kantved e voe ivez ur gelaouenn Feiz ha Breiz evit ar re yaouank anvet [[Feiz ha Breiz ar Vugale]].

==''Feiz ha Breiz'' kentañ (1865-1884)==
Savet e voe ar gelaouenn ''Feiz ha Breiz'' gant [[Léopold-René Leséleuc de Kerouara]], ur beleg hag a voe [[vikel-vras]] [[eskopti Kemper ha Leon]] hag eskob [[Autun]] diwezhatoc’h. Eñ an hini a alias da eskob Kemper, an aotrou Sergent, krouiñ ur gelaouenn e brezhoneg evit annezidi an eskopti, e 1865. Eñ eo ivez a ginnigas e vije fiziet renerezh ar gelaouenn-se e [[Goulven Morvan]], ur beleg genidik eus [[ar Forest-Landerne]] hag ur brezhoneger ampart anezhañ. E penn ''Feiz ha Breiz'' e chomas Goulven Morvan eus 1865 da 1875.

D’ar [[4 C'hwevrer|4 a viz C'hwevrer]] [[1865]] e teuas er-maez an niverenn gentañ. Bep sizhun e teue er-maez, mui pe vui. Er gelaouenn e veze kavet skridoù relijiel, pennadoù diwar-benn istor an iliz hag ar sent, kentelioù a skouer vat, hag ''« ivez un istor all bennak gaeoc’h ha zoken ur marvailh bennak evit lakaat [al lenner] da c’hoarzhin »''. E dibenn ar bloavezh kentañ e oa 2000 den koumanantet. Paouez a reas Goulven Morvan da ren ''Feiz ha Breiz'' e 1875 hag un tamm ehan a voe a-raok ma voe adstaget gant ur beleg all, [[Gabriel Morvan]]. Goude se e voe tud all c’hoazh e penn ar gelaouenn : [[Yann-Vari Nedeleg]], [[Arsène de Kerangal]], ha [[Gabriel Milin]] a voe he rener diwezhañ. Gant Milin, kenlabourer ar c'horonal [[Troude]], e voe degaset tamm-ha-tamm doare-skrivañ [[ar Gonideg]] er gelaouenn. Hogen d’ar [[26 Ebrel|26 a viz Ebrel]] [[1884]] e teuas an niverenn diwezhañ er-maez.

==Eil ''Feiz ha Breiz'' (1899-1944)==
Goude diskar ''Feiz ha Breiz'' kentañ e oa splann d’an Iliz e vanke ur gelaouenn vrezhonek evit katoliked Breizh-Izel. Aon a oa gant ar veleien ez aje an dizoueegezh war-raok gant ar galleg war ar maezioù. D’ar [[25 Mae|25 a viz Mae]] [[1899]] e voe bodet un nebeud beleien e Landerne, en-dro d’an tad [[Yann-Loeiz ar Gwenn]] (''Tad Kaourintin a Gerbenead''), evit krouiñ, en eskopti, ur gevredigezh hag ur gelaouenn da gas ar brezhoneg war-raok. Ar gevredigezh, anvet ''Feiz ha Breiz'' ivez, a oa he fal broudañ ar c’helenn brezhoneg er skolioù hag embann levrioù ha danvez lenn e brezhoneg evit ar gatoliked. E miz Genver [[1899]] e teuas er-maez niverenn gentañ ar rummad nevez eus ''Feiz ha Breiz''. Bep daou viz e teue er-maez da gentañ. An Tad Kaourintin e oa ar rener kentañ. War e lerc’h e voe meur a hini all, an aotrou [[Yann-Vari ar Gall]], person ar Folgoad, hag an aotrou [[Frañsez Kardinal]] en o zouez. E [[1907]] e teuas ar gelaouenn da vezañ miziek. E [[1911]] e voe sammet ar renerezh gant [[Yann-Vari Perrot]] a genlaboure gant ar gelaouenn abaoe 1902, hag a oa eilrener abaoe un nebeud bloavezhioù. E penn ar gelaouenn e chomas Yann-Vari Perrot betek e varv e miz Kerzu [[1943]].

Gant Yann-Vari Perrot e voe degemeret [[Emglev ar skrivagnerien|doare-skrivañ emglev 1907]] (''emglev Sant-Brieg'', gant [[Frañsez Vallée]] hag [[Émile Ernault]]), pa ne oa doare-skrivañ unvan ebet gant ar pennadoù embannet e ''Feiz ha Breiz'' er bloavezhioù kentañ. Istor ar vro, ar relijion, ar stourm a-enep ar vezventi pe an hini a-enep ''&quot;ar skolioù dizoue&quot;''… a oa danvez ar pennadoù. Un ton brogarour a-walc’h a voe kemeret gant ar pennadoù-se dindan renerezh an aotrou Perrot, en doa displeget e soñjoù e 1907 en ur pennad anvet ''&quot;Va gouenn, va yez, va bro&quot;''. Etre miz Eost 1914 ha miz Gouere 1919 e voe paouezet da embann ''Feiz ha Breiz'', dre ma oa Yann-Vari Perrot war an [[Brezel-bed kentañ|talbenn]], evel ''« kravazher »''. 
Alies e veze savet tresadenn golo ar gazetenn gant [[Xavier Haas]].
E-pad an [[Eil brezel-bed]] e teuas anv ar gelaouenn ''Feiz ha Breiz'' da vezañ staget ouzh ar vroadelouriezh vreizhek prest da genlabourat gant an Alamaned, pa asantas Yann-Vari Perrot mont e-barzh ar c'h-''[[Comité consultatif de Bretagne]]''. Abalamour da se, ha d’e [[komunouriezh|enepkomunouriezh]], e voe lazhet Perrot d’an [[12 Kerzu|12 a viz Kerzu]] [[1943]]. Goude e varv e voe kemeret stur ar gelaouenn gant [[Laorañs Bleunven]], person Gwitalmeze, e-pad ur pennadig amzer. An niverenn diwezhañ a zeuas er-maez a voe hini miz Meurzh 1944. 

A-raok ar Brezel-bed kentañ e voe ar muiañ a lennerien gant ''Feiz ha Breiz'' : {{formatnum:7000}} e miz Here 1912. Kalz skrivagnerien a genlabouras gant ar gelaouenn. Menegiñ a c’haller [[Frañsez Vallée]], [[Frañsez Jaffrennou]] (Taldir), [[Kristof Jezegou]], [[Frañsez Kadig]], [[Glaoda ar Prad]], [[Paotr Treoure]], [[Aogust Bocher]], [[Erwan ar Moal]], [[Loeiz Dujardin]]…

Etre [[1919]] ha [[1923]] e voe embannet ar gelaouenn ''Arvorig'', krouet gant [[Erwan ar Moal]], a-gevret gant ''Feiz ha Breiz'', dindan renerezh Yann-Vari Perrot evit Penn-ar-Bed hag Erwan ar Moal evit [[Aodoù-an-Arvor|Aodoù-an-Hanternoz]].

==Goude an [[Eil brezel-bed]]==
[[Laorañs Bleunven]] a savas ar gelaouenn ''[[Kroaz Breiz]]'' gant [[Saik Falc'hun|Yann-Frañsez Falc'hun]] e [[1948]], evel kelaouenn ar [[Bleun-Brug]]. Cheñch anv a reas ar gelaouenn avat e 1951 evit kemer an anv ''Bleun-Brug'', just a-walc’h.

An anv ''Feiz ha Breiz'' a chomas un aspadenn anezhañ e titl leun ar gelaouenn [[Barr-Heol]], embannet etre 1953 ha 1978, a oa ''Barr-Heol war Feiz ha Breizh''.

==Krennlavar==
* [[Ar Brezhoneg hag ar Feiz A zo breur ha c'hoar e Breizh]]
* [[Da Feiz hon Tadoù Kozh]]

==Levrlennadur==
* [[Fañch Elegoet]], ''Feiz ha Breiz 1900-1914 – Notes sur un nationalisme breton'', er gelaouenn [[Pluriel]] niv. 18, 1979.
* [[Ronan Calvez]], ''Vie et mort du paysanisme breton : Feiz ha Breiz (1865-1875)'', [[La Bretagne linguistique]], niv. 11, Brest, CRBC-UBO, 1998, pp. 77-96.
* Ronan Calvez, ''Le politique du sacré : Feiz ha Breiz et les pardons'', KREIZ 6, &quot;Hauts lieux du sacré en Bretagne&quot;, Brest, CRBC-UBO, 1997, pp. 49-70.
* Cédric Choplin, ''Feiz ha Breiz (1865-1884) ou la genèse d’une langue journalistique'', [[La Bretagne linguistique]] niv. 16, 2011, pp. 19-36.

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20210418201846/http://bibliotheque.diocese-quimper.fr/collections/show/31 ''Feiz ha Breiz'', e diellaoueg eskopti Kemper]
*[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Feiz_ha_Breiz,_1875-1877.djvu Feiz ha Breiz: 1875-1877 (Wikipedia Commons)]

[[Rummad:Kelaouennoù brezhonek]]
[[Rummad:Kelaouennoù divyezhek]]
[[Rummad:Feiz ha Breiz| ]]
[[Rummad:Bleun-Brug| ]]
[[Rummad:Kelaouennoù Breizh aet da get]]</text>
      <sha1>d5gz34xghocv7mpijyu5nqwdlkkvaei</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hastière</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42166</id>
    <revision>
      <id>2200754</id>
      <parentid>2182283</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T06:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2013" sha1="r97117cnw3dgwlthaot916b6c2ejdfj" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|+&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;'''Hastière'''&lt;/span&gt;
! colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#EFEFEF&quot; | 
|- align=&quot;center&quot;
|Banniel
|
|- align=&quot;center&quot;
|Skoed
|
|- align=&quot;center&quot;
|Lec’hiadur Hastière en [[Arondisamant Dinant]] hag e [[Namur (proviñs)|Proviñs Namur]]
|[[Skeudenn:Hastière Namur Belgium Map.png|200px]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
| {{Belgia}}
|- align=&quot;center&quot;
|Kumuniezh 
|{{BE-FR}}
|- align=&quot;center&quot;
|Rannvro 
|{{BE-WAL}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Proviñs]] 
| {{BE-WNA}}
|- align=&quot;center&quot;
|Arondisamant
|[[Arondisamant Dinant|Dinant]]
|- align=&quot;center&quot;
|ins
|91142
|- align=&quot;center&quot;
|Kumunioù-Kod post
|5360 &lt;BR&gt; 5362 &lt;BR&gt; 5363 &lt;BR&gt; 5361 &lt;BR&gt; 5360 &lt;BR&gt; 5364 &lt;BR&gt; 5361
|- align=&quot;center&quot;
|Kumunioù strollet
|[[Hastière-Lavaux]]&lt;br /&gt;[[Hermeton-sur-Meuse]]&lt;br /&gt;[[Waulsort]]&lt;br /&gt;[[Hastière-par-delà]]&lt;br /&gt;[[Blaimont]]&lt;br /&gt;[[Heer (Namur)|Heer]]&lt;br /&gt;[[Agimont]]
|- align=&quot;center&quot;
|Kod pellgomz
|082
|- align=&quot;center&quot;
|Maer 
|Claude Bultot
|- align=&quot;center&quot;
|Gorread
|56,46&amp;nbsp;km²
|- align=&quot;center&quot;
|Hed
|04° 49' ..&quot; Reter
|- align=&quot;center&quot;
|Led
|50° 13' ..&quot; Norzh
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder
| .. m
|- align=&quot;center&quot;
|Poblañs hep kontoù doubl
|5 278 &lt;small&gt;(01.01.2007)&lt;/small&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|Stankter
|93 a./km²  
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hienn
|[https://web.archive.org/web/20080822224721/http://www.hastiere.be/ www.hastiere.be]
|}

'''Hastière''' (e [[walloneg]] : ''{{lang|wa|Astire}}'') a zo ur gumun eus [[Belgia]] e [[Namur (proviñs)|Proviñs Namur]]. 
 
[[Image:Hastière-par-delà EA1eJPG.jpg|thumb|left|Iliz St Hadelin (XIved kantved).]]

[[Image:Hastière HV1JPG.jpg|thumb|left|Hastière-Lavaux: ti-kêr Hastière.]]

==Liammoù diavaez==

* [https://web.archive.org/web/20080822224721/http://www.hastiere.be/ hastiere.be]

{{commonscat|Hastière}}

[[Rummad:Kumunioù Belgia]]</text>
      <sha1>r97117cnw3dgwlthaot916b6c2ejdfj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kañval Baktria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42898</id>
    <revision>
      <id>2200779</id>
      <parentid>2155508</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1928" sha1="3l9v8uzgsrzt0san1w7hasknfd7o57n" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen | Kañval| Camelus ferus prague zoo.jpg | statud=CR}}
{{Taxobox Phylum | Chordata}}
{{Taxobox Classis | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo | Artiodactyla}}
{{Taxobox Familia | Camelidae}}
{{Taxobox Genus | Camelus}}
{{Taxobox Anv skiantel | Camelus bactrianus | [[Linnaeus]], [[1758]]}}
{{Taxobox Echu}}
[[Restr:Bactrian.camel.sideon.arp.jpg|right|250px]]
[[Restr:Wild Bactrian camel on road east of Yarkand.jpg|thumb|left|200px|Ur c'hañval war bord an hent, e [[Xinjiang]].]]
[[File:Kamelja Ljubezen - Zoo Ljubljana.webm|thumb|Kañval Baktria]] 
'''Kañval Baktria''' (''Camelus bactrianus'' diouzh e anv skiantel), pe '''kañval''' alies hepmuiken, a vez graet eus [[spesad]] kañvaled [[Kreizazia]], eus ar genad ''[[Camelus]]''. Daou dort zo war o c'hein. Bronneged ha daskirierien int, brasoc'h evit kezeg, hag evelto e talvezont da loened-samm. Bevañ a reont e [[Kreizazia]].

== Kañvaled-samm, kañvaled-red, ==
Darn a gemer perzh e redadegoù, ha '''kañvaled-red''' a vez graet anezho. 

== Yezh ==
Lonkañ kañvaled n'eo ket debriñ kig, met krediñ n'eus forzh peseurt bidennoù gant ar re a blij dezho reiñ kañvaled da lonkañ d'an dud.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
{{commons|Camelus bactrianus|Camelus bactrianus}}

* EDGE of Existence [https://web.archive.org/web/20071225172041/http://www.edgeofexistence.org/species/species_info.asp?id=8 ''(Camelus bactrianus)''] - Saving the World's most Evolutionarily Distinct and Globally Endangered (EDGE) species
* [https://web.archive.org/web/20021206012648/http://news.nationalgeographic.com/news/2002/11/1126_021205_cameltrek.html National Geographic] - Wild Bactrian Camels Critically Endangered
* [http://www.wildcamels.com/ Wild Camel Protection Foundation]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/1156212.stm BBC] - Discovery of camels in the Gashun Gobi region

[[Rummad:Kañvaled]]
[[Rummad:Loened Azia ar C'hreiz]]</text>
      <sha1>3l9v8uzgsrzt0san1w7hasknfd7o57n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riwallon Dol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44487</id>
    <revision>
      <id>2200785</id>
      <parentid>1991390</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1305" sha1="r5n0j8ni7x91posnxi79vv184fhqlqe" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Riwallon I{{añ}} Dol''', lesanvet ''Capra Canuta'' (Gavr Gwenn he blev), ganet e [[1015]] ha marvet e [[1065]], a oa aotrou [[Komborn]] hag advoue [[Dol]], pe '''signifer sancti Samsonis''' (''doug-banniel [[Sant Samzun]]''). Mab e oa da [[Hamon Iañ Aled|Hamon I{{añ}} Aled]], ha d'e wreg [[Roianteline]], merc'h da [[Riwall]].

Riwallon, a oa gwaz dindan an dug [[Konan II]], a oa emsavet ouzh e aotrou, hag a c'houlennas skoazell digant dug Normandi [[Gwilherm II (dug Normandi)|Gwilherm II]], a-enep dug Breizh. Faezhet e voe dug Breizh e [[1064]], met ne glaskas ket Gwilherm mont pelloc'h rak o prientiñ aloubidigezh Bro-Saoz edo. 

Dimeziñ a reas Riwallon da ''Aremburge du Puiset'' merc'h da ''Gelduin'', beskont [[Chartres]], ha bugale o doe :
* ''Gwilherm'', abad Saint Florent eus [[1070]] da [[1118]];
* [[Yann Iañ Dol|Yann I{{añ}} Dol]], aotrou Komborn, ha goude arc'heskob Dol eus [[1081]] da [[1095]];
* [[Gelduin]] arc'heskob Dol, marvet war-dro [[1077]];
* [[Hawiz]], gwreg [[Alvus]], beskont [[Poc'hêr]];
* Jafrez.

== Levrlennadur ==
* Michel Brand'Honneur, ''Manoirs et châteaux dans le comté de Rennes (XIe-XII siècles)'', Presse Universitaire de Rennes, 2001 {{ISBN|2-86847-561-2}}

{{DEFAULTSORT:Dol, Riwallon de}}

[[Rummad:Istor Breizh en XIvet kantved]]</text>
      <sha1>r5n0j8ni7x91posnxi79vv184fhqlqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fernsehturm Berlin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45237</id>
    <revision>
      <id>2200749</id>
      <parentid>1692021</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:35:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1831" sha1="4sojwrxrx1tfmhq7toz0lv7s4jifnnp" xml:space="preserve">{{coor dms|52|31|15|N|13|24|34|E}}
[[Restr:Berlin Fernsehturm 2005.jpg|130px|right|thumb|Fernsehturm Berlin]]

'''Fernsehturm''' [[Berlin]] a zo un [[tour (savadur)|tour]] a oa implijet evit skignañ abadennoù skinwel. Ur ger alamanek eo ''Fernsehturm'', a dalvez da aroueziñ kement tour a skign skinoù sinwel pe re skingomz.
Hiziv an deiz ez eus warnañ skingaserioù FM ha TNT.

Savet eo bet etre ar 4 a viz Eost [[1965]] hag an 3 a viz Here [[1969]], diwar tresoù ar savour anvet [[Hermann Henselmann]]. Savadur uhelañ [[Berlin]] eo (368 m), hag un arouez eus [[Berlin ar Reter]] ivez. War [[Alexanderplatz]] emañ. An doenn anezhañ a zo da 250 m uhelder, an estaj diwezhañ da 210 m uhelder. Teir fignerez a zo. E penn an tour ez eus ur preti gwel meur, hag a dro warnañ e-unan.

=== Liammoù diavaez ===
* {{en}} [http://www.skyscraperpage.com/cities/?buildingID=147 Fernsehturm Berlin war lec’hienn Skyscraperpage]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120330203417/http://www.emporis.com/en/wm/bu/sh/?id=100559&amp;txt=Fernsehturm&amp;button=Search Fernsehturm Berlin war lec’hienn Emporis]
* [http://wikimapia.org/maps?ll=52.52083,13.40942&amp;spn=0.001,0.001 Sell dre loarell] war [[WikiMapia]]
* [http://fr.structurae.de/structures/data/index.cfm?ID=s0000113 Fichenn war lec’hienn StructuraE]


&lt;gallery&gt;
Skeudenn:BerlinFernsehturmFootball.jpg|Sferenn ar Fernsehturm kinklet da vare Kib mell-droad ar bed 2006
Skeudenn:Fernsehturm Berlin view from inside 20070228.jpg| Sell eus an diabarzh, 2007
Skeudenn:Berlin Alexanderplatz BW 3.jpg|Sell eus an traoñ
Skeudenn:Berlin_Fernsehturm_Festival_of_Lights_2007.jpg| Fernsehturm Berlin e-pad Gouel ar Gouleier 2007 
Skeudenn:TV_Tower.jpg| Fernsehturm Berlin e miz Genver 2008
&lt;/gallery&gt;

{{Commons|Berliner Fernsehturm}}

[[Rummad:Tourioù]]
[[Rummad:Savadurioù Berlin]]</text>
      <sha1>4sojwrxrx1tfmhq7toz0lv7s4jifnnp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dorje Shugden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46456</id>
    <revision>
      <id>2200740</id>
      <parentid>2193758</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:00:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1336" sha1="4j6rupvwnfj6x0j4l8ap8ppi8zeehyx" xml:space="preserve">[[Image:Ballard Kadampa Buddhist Temple interior 02.jpg|thumb|Aoter da z-Dorje Shugden]] 
[[Skeudenn:NKT-demonstration Berlin 98-Tempodrom.JPG|thumb|Manifestadeg a-enep an [[Dalai Lama]] gant feizidi Dorje Shugden.]]
'''Dorje Shugden''' zo anv un den deuet da vezañ [[dharmapāla]] (doue ar gonnar) er voudaegezh tibetan, pe er skolioù ''Gelug'' ha ''Sakya'' anezhi da vihanañ.
Kondaonet eo e azeulerien gant an [[dalai lama]].

==Liammoù diavaez==
*''' A-du gant Dordje Shougden'''
**[http://www.shugdensociety.info/newsFR.html  Shugdèn Society, en India]
**[https://web.archive.org/web/20080819193746/http://www.westernshugdensociety.org/  Western Shugdèn Society]
**[http://www.wisdombuddhadordjeshougden.org/fr/  Bouda ar Furnezh, Dordjé Shougdèn]
**[https://web.archive.org/web/20080820022147/http://www.dorjeshugden.com/  Dordjé Shougdèn hag an  Dalai Lama o skuilhañ an dharma a-unan ]


*'''A-enep Dordjé Shougdèn'''
**[https://web.archive.org/web/20080812043132/http://www.antishugden.com/  https://web.archive.org/web/20080812043132/http://www.antishugden.com/ ]
**[http://www.labaule.maville.com/Culte-Shougden-le-dalai-lama-s-aligne-sur-ses-predecesseurs-et-reitere-sa-desapprobation-/re/actudet/actu_dep-687502------_actu.html An dalai lama e Breizh e 2008 a-enep feizidi Dorje Shugden ]

[[Rummad:Boudaegezh]]</text>
      <sha1>4j6rupvwnfj6x0j4l8ap8ppi8zeehyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Flevoland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49049</id>
    <revision>
      <id>2200751</id>
      <parentid>1949309</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T04:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="onl8mtb604geyevi9exsvnv5etm1ire" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Flevoland|abcdef|talbenn map|lime}}
! colspan=&quot;2&quot;bgcolor=&quot;#efefef&quot;|Proviñs en {{Izelvroioù}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
{|
|-
| width=&quot;50%&quot;| [[Restr:Flevolandflag.svg|100px]]
| width=&quot;50%&quot;| [[Restr:Flevoland wapen.svg|100px]]
|}
|-
! colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;[https://geohack.toolforge.org/geohack.php?pagename=Flevoland&amp;params=52_32_N_5_40_E_type:adm1st_region:NL 52°32′N 5°40′E]&lt;br&gt;[[Skeudenn:Flevoland position.svg|260px]]&lt;br&gt;Lec’hiadur en Izelvroioù&lt;hr&gt;
|-
|'''Pennlec'h '''
|[[Lelystad]]
|-
|'''Gorread'''&lt;br&gt;• dpuar&lt;br&gt;•dour
|2 412, 30 km²&lt;br&gt;1 417, 50 km²&lt;br&gt;994,80 km²
|-
| '''Poblañs''' 
| 385 599
|-align=&quot;center&quot;
| '''Stankter'''
| 272 ann./km²
|-
| colspan=&quot;2&quot;|&lt;hr&gt;
|-
| '''Internet'''
|[https://web.archive.org/web/20210519025831/https://www.flevoland.nl/index flevoland.nl]
|}
{{Commons|category:Flevoland}}
'''Flevoland''' zo unan eus 12 proviñs an [[Izelvroioù]]

== Douaroniezh ==
Emañ Flevoland er reter da [[Amsterdam]], hag izeloc'h eget ar mor eo an holl douaroù anezhi, betek 14 m izeloc'h zoken, war-bouez inizi kozh [[Urk]] ha [[Schokland]]. Kroueet eo bet dre sec'hañ douaroù a oa dindan ar mor betek [[1932]], pa voe krouet an [[Afsluitdijk]], da lavarout eo ar chaoser da glozañ. Evel-se e voe miret ouzh ar mor a vonet a-barzh. Goudese e voe ret kas an dour kuit hervez doare ar '''[[polder]]'''ioù, ha padet e oa al labour betek [[1968]].

'''Flevoland''' e voe anvet ar c'hornad e [[1986]]. [[Lelystad]] eo anv ar gêrbenn, hag ''[[Almere]]'' an eil kêr.
E [[2002]] e voe kontet 341 500 a dud enni, ha yaouankoc'h an dud eget er proviñsoù arall. 

== Kumunioù Flevoland ==
{| cellpadding=&quot;10&quot;
|-
| [[Restr:GemeentenFlevolandNrs.png|upright|Kumunioù Flevoland]]
|
# [[Almere]]
# [[Dronten]]
# [[Lelystad]]
# [[Noordoostpolder]]
# [[Urk]]
# [[Zeewolde]]
|}
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Provincie Flevoland.gif|Flevoland
Satellite image of Noordoostpolder, Netherlands (5.78E 52.71N).png|Polder ar biz gwelet eus an oabl
Satellite image of Flevopolder, Netherlands (5.48E 52.43N).png|Flevopolder gwelet eus an oabl
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;290px&quot;&gt;
Panoramique-windfarm flevoland.jpg|[[Atant kenderc'hiñ tredan dre avel]] e kumun Zeewolde. Tre diouzh Flevoland eo an doare da aozañ ar parkeier ha da lakaat an atantoù a-steudadoù 
&lt;/gallery&gt;

{{Proviñs Flevoland}}
{{Proviñsoù an Izelvroioù}}
{{Porched Izelvroioù}}

[[Rummad:Proviñsoù an Izelvroioù]]
[[Rummad:Flevoland| ]]</text>
      <sha1>onl8mtb604geyevi9exsvnv5etm1ire</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alquines</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52430</id>
    <revision>
      <id>2200780</id>
      <parentid>2037363</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kontributor 2K</username>
        <id>75668</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>svg</comment>
      <origin>2200780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7785" sha1="e1c3p9mecvdvmtuaaeu8w82kbbu1zc7" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;width:300px; float:right; margin:0 0 1em 1em; background:#fafafa; border:1px #aaaaaa solid; border-collapse:collapse; font-size:95%;&quot;
|+&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;  &lt;/span&gt;&lt;br /&gt;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #adafda&quot; |'''Kumunioù Frañs'''
|-
|Anv
|'''Alquines'''
|- align=&quot;center&quot;
|Skoed
|[[Restr:Blason ville fr Alquines (Pas-de-Calais).svg|90px]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Riez]]
|{{Frañs}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Rannvro]] 
|{{FR-NPDC}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Departamant]] 
|{{FR-Pas-de-Calais-skoed}}
|- align=&quot;center&quot;
|[[Bro hengounel]] 
|
|- align=&quot;center&quot;
|[[Arondisamant]] 
|[[Arondisamant Saint-Omer|Saint-Omer]]
|- align=&quot;center&quot;
|[[Etrekumuniezh]] 
| Communauté de communes du Pays de Lumbres 
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kanton]] 
|[[Kanton Lumbres|Lumbres]] 
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kod INSEE]] 
|62024
|- align=&quot;center&quot;
|[[Kod post]] 
|62850 
|- align=&quot;center&quot;
|Maer 
|Joseph Cucheval 
|- align=&quot;center&quot;
|Amzer-gefridi 
|[[2008]]-[[2014]]
|- align=&quot;center&quot;
|Gorread
|10,51&amp;nbsp;km²
|- align=&quot;center&quot;
|Led
|50° 44' 28&quot; Norzh 
|- align=&quot;center&quot;
|Hed
|01° 59' 35&quot; Reter
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder kreiz 
|100 m
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder bihanañ 
|83 m
|- align=&quot;center&quot;
|Uhelder brasañ 
|211 m
|- align=&quot;center&quot;
|Poblañs hep kontoù doubl
|859 &lt;small&gt;(2006)&lt;/small&gt;
|- align=&quot;center&quot;
|Stankter
|82 a./km²
|- align=&quot;center&quot;
|Lec'hienn ar gumun
|
|-
|}
'''Alquines''' a zo ur gumun eus departamant [[Pas-de-Calais]] ([[Bro-C'hall]]).
== Istor ==
== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Iliz katolik ''[[Nikolaz Mira|Sant-Nikolaz]]'', {{XVIvet}} kantved.
* Dismantroù ur [[moudenn-gastell|voudenn-gastell]].
* Chapel Fromentel.

== Douaroniezh ==
== Emdroadur ar boblañs 1793-2007 ==
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;						
&lt;timeline&gt;						
Colors=						
  id:lightgrey value:gray(0.9)						
  id:darkgrey value:gray(0.7)						
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)						
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)						
ImageSize = width:800 height:350						
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50						
DateFormat = x.y						
Period =from:0 till:870						
TimeAxis = orientation:vertical						
AlignBars = justify						
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:100 start:0						
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:50 start:0						
						 
BackgroundColors = canvas:sfondo						
BarData=						
  bar:1791						
  bar:1792						
  bar:1793						
  bar:1794						
  bar:1795						
  bar:1796						
  bar:1797						
  bar:1798						
  bar:1799						
  bar:1800 text:1800						
  bar:1801						
  bar:1802						
  bar:1803						
  bar:1804						
  bar:1805						
  bar:1806						
  bar:1807						
  bar:1808						
  bar:1809						
  bar:1810						
  bar:1811						
  bar:1812						
  bar:1813						
  bar:1814						
  bar:1815						
  bar:1816						
  bar:1817						
  bar:1818						
  bar:1819						
  bar:1820 text:1820						
  bar:1821						
  bar:1822						
  bar:1823						
  bar:1824						
  bar:1825						
  bar:1826						
  bar:1827						
  bar:1828						
  bar:1829						
  bar:1830						
  bar:1831						
  bar:1832						
  bar:1833						
  bar:1834						
  bar:1835						
  bar:1836						
  bar:1837						
  bar:1838						
  bar:1839						
  bar:1840 text:1840						
  bar:1841						
  bar:1842						
  bar:1843						
  bar:1844						
  bar:1845						
  bar:1846						
  bar:1847						
  bar:1848						
  bar:1849						
  bar:1850						
  bar:1851						
  bar:1852						
  bar:1853						
  bar:1854						
  bar:1855						
  bar:1856						
  bar:1857						
  bar:1858						
  bar:1859						
  bar:1860 text:1860						
  bar:1861						
  bar:1862						
  bar:1863						
  bar:1864						
  bar:1865						
  bar:1866						
  bar:1867						
  bar:1868						
  bar:1869						
  bar:1870						
  bar:1871						
  bar:1872						
  bar:1873						
  bar:1874						
  bar:1875						
  bar:1876						
  bar:1877						
  bar:1878						
  bar:1879						
  bar:1880 text:1880						
  bar:1881						
  bar:1882						
  bar:1883						
  bar:1884						
  bar:1885						
  bar:1886						
  bar:1887						
  bar:1888						
  bar:1889						
  bar:1890						
  bar:1891						
  bar:1892						
  bar:1893						
  bar:1894						
  bar:1895						
  bar:1896						
  bar:1897						
  bar:1898						
  bar:1899						
  bar:1900 text:1900						
  bar:1901						
  bar:1902						
  bar:1903						
  bar:1904						
  bar:1905						
  bar:1906						
  bar:1907						
  bar:1908						
  bar:1909						
  bar:1910						
  bar:1911						
  bar:1912						
  bar:1913						
  bar:1914						
  bar:1915						
  bar:1916						
  bar:1917						
  bar:1918						
  bar:1919						
  bar:1920 text:1920						
  bar:1921						
  bar:1922						
  bar:1923						
  bar:1924						
  bar:1925						
  bar:1926						
  bar:1927						
  bar:1928						
  bar:1929						
  bar:1930						
  bar:1931						
  bar:1932						
  bar:1933						
  bar:1934						
  bar:1935						
  bar:1936						
  bar:1937						
  bar:1938						
  bar:1939						
  bar:1940 text:1940						
  bar:1941						
  bar:1942						
  bar:1943						
  bar:1944						
  bar:1945						
  bar:1946						
  bar:1947						
  bar:1948						
  bar:1949						
  bar:1950						
  bar:1951						
  bar:1952						
  bar:1953						
  bar:1954						
  bar:1955						
  bar:1956						
  bar:1957						
  bar:1958						
  bar:1959						
  bar:1960 text:1960						
  bar:1961						
  bar:1962						
  bar:1963						
  bar:1964						
  bar:1965						
  bar:1966						
  bar:1967						
  bar:1968						
  bar:1969						
  bar:1970						
  bar:1971						
  bar:1972						
  bar:1973						
  bar:1974						
  bar:1975						
  bar:1976						
  bar:1977						
  bar:1978						
  bar:1979						
  bar:1980 text:1980						
  bar:1981						
  bar:1982						
  bar:1983						
  bar:1984						
  bar:1985						
  bar:1986						
  bar:1987						
  bar:1988						
  bar:1989						
  bar:1990						
  bar:1991						
  bar:1992						
  bar:1993						
  bar:1994						
  bar:1995						
  bar:1996						
  bar:1997						
  bar:1998						
  bar:1999						
  bar:2000 text:2000						
  bar:2001						
  bar:2002						
  bar:2003						
  bar:2004						
  bar:2005						
  bar:2006						
  bar:2007						
PlotData=						
 color:barra width:10 align:left						
 bar:1793 from:0 till: 754						
 bar:1800 from:0 till: 730						
 bar:1806 from:0 till: 815						
 bar:1821 from:0 till: 822						
 bar:1831 from:0 till: 812						
 bar:1836 from:0 till: 836						
 bar:1841 from:0 till: 837						
 bar:1846 from:0 till: 795						
 bar:1851 from:0 till: 801						
 bar:1856 from:0 till: 776						
 bar:1861 from:0 till: 779						
 bar:1866 from:0 till: 804						
 bar:1872 from:0 till: 794						
 bar:1876 from:0 till: 814						
 bar:1881 from:0 till: 759						
 bar:1886 from:0 till: 744						
 bar:1891 from:0 till: 742						
 bar:1896 from:0 till: 658						
 bar:1901 from:0 till: 649						
 bar:1906 from:0 till: 694						
 bar:1911 from:0 till: 667						
 bar:1921 from:0 till: 620						
 bar:1926 from:0 till: 595						
 bar:1931 from:0 till: 610						
 bar:1936 from:0 till: 632						
 bar:1946 from:0 till: 619						
 bar:1954 from:0 till: 607						
 bar:1962 from:0 till: 660						
 bar:1968 from:0 till: 606						
 bar:1975 from:0 till: 613						
 bar:1982 from:0 till: 675						
 bar:1990 from:0 till: 745						
 bar:1999 from:0 till: 751						
 bar:2006 from:0 till: 859						
 bar:2007 from:0 till: 861						
						
TextData=						
  fontsize:S pos:(50,10)						
  text:						
&lt;/timeline&gt;						
&lt;/div&gt;
&lt;ref&gt;Cassini hag [[EBSSA]]&lt;/ref&gt;

== Melestradurezh ==
== Tud ==
== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20120719113030/http://www.lagenealogie.com/histoire-ville-village-commune/alquines-62024.html Kartennoù-post kozh e ''Généalogie.com'']

== Notennoù ha daveoù ==
&lt;references /&gt;

[[Rummad:Kumunioù Pas-de-Calais]]</text>
      <sha1>e1c3p9mecvdvmtuaaeu8w82kbbu1zc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200783</id>
      <parentid>2200780</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:54:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>hizivaat</comment>
      <origin>2200783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4560" sha1="gc1bywewkjc8j6j5dweiljjmx5wgtj5" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-bgcolor=&quot;#adafda&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:1.2em; color:#fff;&quot; | Kumunioù Frañs
|-
! {{Infobox/Titl|Alquines|bbd068|talbenn map|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[Restr:Blason ville fr Alquines (Pas-de-Calais).svg|80px|center]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;|[[Restr:Alquines église1.jpg|270px|center]] An iliz katolik ''Saint-Nicolas''
----
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [https://www.google.com/maps/place/62850+Alquines/@50.7343252,1.9758471,12z/data=!4m6!3m5!1s0x47dc4c2f4290d2f1:0x44f8c37e3169e92f!8m2!3d50.740429!4d1.993148!16s%2Fm%2F02x80k8?hl=en&amp;entry=ttu&amp;g_ep=EgoyMDI2MDkyMi4wIKXMDSoASAFQAw%3D%3D 50° 44' 27.1&quot; N – 01° 59' 33.8&quot; R]
----
|-
|'''[[Riez]]'''||{{Frañs}}
|-
|'''[[Rannvro]]'''||{{FR-NPDC}}
|-
|'''[[Departamant]]'''||{{FR-Pas-de-Calais-skoed}} 
|-
|'''[[Arondisamant]]'''||[[Arondisamant Saint-Omer|Saint-Omer]]
|-
|'''[[Kanton]]'''||[[Kanton Lumbres|Lumbres]]
|-
|'''[[Etrekumuniezh]]'''||Pays de Lumbres
|-
|'''[[Kod INSEE]]'''||62024
|-
|'''[[Kod post]]'''||62850
|-
|'''[[Maer]]ez'''
|Isabelle Prudhomme&lt;br&gt;([[2026]]-[[2032]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
|'''Gorread'''||10,51 km²
|-
|'''Uhelderioù'''&lt;br&gt;• kreiz&lt;br&gt;• izelañ&lt;br&gt;• uhelañ||&lt;br&gt;147 m&lt;br&gt;83 m&lt;br&gt;211 m
|-
|'''Poblañs'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;hep kontoù doubl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;||973 &lt;small&gt;(2023) &lt;/small&gt;[[File:Decrease.svg|10px]]
|-
|'''Stankter'''||93 den/km²
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
|'''Internet''' || [https://alquines.net/ alquines.net]
|}
'''Alquines''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] e [[departamant gall|departamant]] [[Pas-de-Calais]] ([[Bro-C'hall]]).
== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Iliz katolik [[Nikolaz Mira|''Saint-Nicolas'']], {{XVIvet kantved}}.
* Dismantroù ur [[moudenn-gastell|voudenn-gastell]].
* Chapel Fromentel.
== Emdroadur ar boblañs 1793-2023 ==
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.7,0.9,0.7)
ImageSize = width:800 height:350
PlotArea = left:50 bottom:30 top:30 right:50
DateFormat = x.y
Period =from:0 till:1100
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:500 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:100 start:00						 
BackgroundColors = canvas:sfondo
BarData=
  bar:1793 text:93
  bar:1800 text:1800
  bar:1806 text:06
  bar:1821 text:21
  bar:1831 text:31
  bar:1836 text:36
  bar:1841 text:41
  bar:1846 text:46
  bar:1851 text:51
  bar:1856 text:56
  bar:1861 text:61
  bar:1866 text:66
  bar:1872 text:72
  bar:1876 text:76
  bar:1881 text:81
  bar:1886 text:86
  bar:1891 text:91
  bar:1896 text:96
  bar:1901 text:1901
  bar:1906 text:06
  bar:1911 text:11
  bar:1921 text:21
  bar:1926 text:26
  bar:1931 text:31
  bar:1936 text:36
  bar:1946 text:46
  bar:1954 text:54
  bar:1962 text:62
  bar:1968 text:68
  bar:1975 text:75
  bar:1982 text:82
  bar:1990 text:90
  bar:1999 text:99
  bar:2004 text:2004
  bar:2006 text:06
  bar:2009 text:09
  bar:2014 text:14
  bar:2019 text:19
  bar:2023 text:23
PlotData=
 color:barra width:10 align:left
 bar:1793 from:0 till: 754
 bar:1800 from:0 till: 730
 bar:1806 from:0 till: 815
 bar:1821 from:0 till: 822
 bar:1831 from:0 till: 812
 bar:1836 from:0 till: 836
 bar:1841 from:0 till: 837
 bar:1846 from:0 till: 795
 bar:1851 from:0 till: 801
 bar:1856 from:0 till: 776
 bar:1861 from:0 till: 779
 bar:1866 from:0 till: 804
 bar:1872 from:0 till: 794
 bar:1876 from:0 till: 814
 bar:1881 from:0 till: 759
 bar:1886 from:0 till: 744
 bar:1891 from:0 till: 742
 bar:1896 from:0 till: 658
 bar:1901 from:0 till: 649
 bar:1906 from:0 till: 694
 bar:1911 from:0 till: 667
 bar:1921 from:0 till: 620
 bar:1926 from:0 till: 595
 bar:1931 from:0 till: 610
 bar:1936 from:0 till: 632
 bar:1946 from:0 till: 619
 bar:1954 from:0 till: 607
 bar:1962 from:0 till: 660
 bar:1968 from:0 till: 606
 bar:1975 from:0 till: 613
 bar:1982 from:0 till: 675
 bar:1990 from:0 till: 745
 bar:1999 from:0 till: 751
 bar:2004 from:0 till: 823
 bar:2006 from:0 till: 859
 bar:2009 from:0 till: 865
 bar:2014 from:0 till: 972
 bar:2019 from:0 till: 984
 bar:2023 from:0 till: 975
TextData=
  fontsize:S pos:(50,10)
  text:
&lt;/timeline&gt;						
• Andonioù : Cassini hag [[EBSSA]]
&lt;/div&gt;
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat}}
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20120719113030/http://www.lagenealogie.com/histoire-ville-village-commune/alquines-62024.html Kartennoù-post kozh e ''Généalogie.com'']

[[Rummad:Kumunioù Pas-de-Calais]]</text>
      <sha1>gc1bywewkjc8j6j5dweiljjmx5wgtj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erwan ar Moal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52665</id>
    <revision>
      <id>2200747</id>
      <parentid>1999328</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4224" sha1="p27g2piyvm632a7awpck3okjwenbzux" xml:space="preserve">'''Erwan ar Moal''' (''Yves Le Moal'' e galleg), '''Dir-na-Dor''' (''Dir na Dorr'' en hon doare-skrivañ) hervez e [[anv-barzh]], oa skrivagner brezhonek ha troour kristen. Ganet e oa d'an [[9 a viz C'hwevrer]] [[1874]] e [[Koadoud]] ([[Treger]]) ha marvet eno d'ar [[14 a viz C'hwevrer]] [[1957]].

Brudet eo e levrioù [[Pipi Gonto]]. Kenlabourat a reas gant [[Frañsez Vallée]] ha [[Yann-Vari Perrot]]. Met kalz muioc'h eget se en deus graet en e labour evit ar yezh.
[[Restr:Coadout. Tombe Dir-na-dor 1.jpg|thumb|Koadoud. Bez Dir-na-dor 1]]
[[Restr:Coadout. Tombe Dir-na-dor. 2.jpg|thumb|Koadoud. Bez Dir-na-dor 2]]

==E vuhez==
Kouerien e oa e dud (Loeiz ar Moal ha Marc'harid Aofred), ne oa nemet brezhoneg er gêr, ha ne zeskas galleg nemet adalek e 6 vloaz pan eas d'ar skol. Skoliet e voe en [[Itron-Varia Wengamp]], skolaj katolik brudet, a oa bet hini [[Taldir]] ivez. Alese ez eas da [[kloerdi|gloerdi]] bras Sant-Brieg en [[1894]] evit mont da veleg, met ne chomas nemet daou vloaz ha kuitaat a reas ar c'hloerdi e 1896.

Dont a reas da vezañ kelenner ha labourat a reas e [[skolaj Sant-Charlez]] e [[Sant-Brieg]]. Eno e reas anaoudegezh gant [[Frañsez Vallée]] a deue di d'ober kentelioù brezhoneg hag a lakaas anezhañ da genlabourat gantañ evit ar gelaouenn ''[[Kroaz ar Vretoned]]''.

E [[1902]] e voe embannet e zastumad kontadennoù ''Pipi Gonto''. Perzh a gemeras e [[Goursez Breizh]] gant an anv ''Dir-na-dor''. 
Adalek 1927 e kenlabouras gant [[Aogust Bôcher]] war-dro ar gelaouenn sizhuniek katolik ''[[Breiz (sizhunieg)|Breiz]]'' a zalc'ho eus 1927 betek 1939.

O chom e oa [[Koadoud]], en un ti anvet Kermabrouz, ma oa [[Jef Fulup]] o chom diwezhatoc'h.

==Buhez ar Sent==
Labourat a reas da lakaat e yezh Treger [[Buhez ar Sent]] [[Yann-Vari Perrot]] a voe embannet e 1912.

==Kroaz ar Vretoned==

==Arvorig==
Etre 1919 ha 1923 e voe embannet gantañ ar gelaouenn ''[[Arvorig]]'', a-gevret gant [[Feiz ha Breiz]], dindan renerezh [[Yann-Vari Perrot]] evit Penn-ar-Bed hag Erwan ar Moal evit Aodoù-an-Hanternoz.

== Oberennoù ==
*[[Pipi Gonto]], meur a levr disheñvel: 
** ''Pipi Gonto'' [1], marvailhou brezonek. Skeudennou gant E. Dudoret. René Prud'homme, [[Sant-Brieg]], [[1902]]. 
** ''Pipi Gonto'' [2], marvailhou neve. Saint-Brieuc: Ti moullerez Sant-Gwilherm, 1908. Disheñvel rik diouzh al levr kentañ. 
** ''Pipi Gonto'' [3]. Kemper : Le Goaziou, 1925. Adembannadur darn eus kontadennoù al levr kentañ hag eus an eil.
* ''Mojenn an Ankou'', gant [[Anatole Le Braz]], lakaet e brezhoneg, [[Kroaz ar Vretoned]], [[1911]].
* ''Buez ar zent savet gant an Ao. Perrot, kure Sant-Nouga''. Ar Gwaziou, [[1912]]. [[Buhez ar Sent]] lakaet e yezh Treger.
* ''Prederiañ zo deskiñ mervel'', (« Philosopher c'est apprendre à mourir ») troet diwar [[Montaigne]], embannet gant [[Al Liamm]]

===Pezhioù-c'hoari===
*''[[Tog Jani]]'' 1909.
*''Ar Chiminaou'', Emgleo Sant-Ildud, 1925&lt;ref&gt;http://www.teatr-brezhonek.bzh/centre-de-ressources/base-pieces-de-theatre/?piece=132&lt;/ref&gt;
*''An “ Hini Goz ” o vont da denna he foltred. PEZIG-C'HOARI en 1 Arvest evit merc'hed yaouank''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20211211192859/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/items/show/10480]&lt;/ref&gt;.

==Troidigezhioù==
* [[B. Villeneufve]], ''Santez Koupaïa'', mister e pevar arvest gant ul lid-enor, [[Moulerez Toullec]], 1928
* [[Brug ar Menez Du]], ''Iverzon gwelet gant eur Vretonez'', [[Moulerez Thomas]], 1933

==Adembannadurioù==
* ''Ar penn-bazh derv'', [[An Here]]. [[1991]]
* ''Ki ar penn marv'', An Here [[1991]]
* ''Paotr e skourjez lêr'', An Here. [[1992]]
* ''[[Pipi Gonto]]''. [[Emgleo Breiz]], [[2001]]. E [[falc'huneg]], ha n'eo ket er skritur orin.
* ''Ar plac'h interet div wech'', [[An Alarc'h (ti-embann)|Embannadurioù an Alarc'h]], [[2012]].

== Levrlennadur ==
* ''Yves Le Moal. (DIR-NA-DOR) 1874-1957'' Saint-Brieuc, Presses bretonnes - [[1962]]. [[Henri Poisson]]

==Notennoù==

{{DEFAULTSORT:Moal, Erwan ar}}
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Troourien vrezhonek]]
[[Rummad:Bleun-Brug]]
[[Rummad:Buhez ar Sent]]
[[Rummad:Rezistanted Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1874]]
[[Rummad:Marvioù 1957]]
[[Rummad:Erwan ar Moal]]
[[Rummad:Izili ar C'hoursez]]</text>
      <sha1>p27g2piyvm632a7awpck3okjwenbzux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aberdyfi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53041</id>
    <revision>
      <id>2200691</id>
      <parentid>2192725</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:53:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1151" sha1="jjejsstix2jbejo5khlmyzkcve42req" xml:space="preserve">[[Image:Aberdyfi across estuary - 2008-03-01.jpg|thumb|Aberdyfi]]
'''Aberdyfi''' zo ur gêr e kreisteiz [[Kontelezh Gwynedd|Gwynedd]] (gwechall e [[Sir Feirionnydd]]), en hanternoz [[Kembre]]. E lez hanternoz [[aber]] ar [[stêr]] [[Dyfi]] emañ, etre [[Pennal]] ha [[Machynlleth]] er reter ha [[Tywyn]] en hanternoz. Forzh touristed a ya di en hañv abalamour d'an draezheg hir. 

==Tren==
Daou di hent-houarn zo. 

[[File:Aberdyfi from Ynyslas Sand Dunes.jpg|thumb|left|600px|Aberdyfi hag ar stêr [[Dyfi]] gwelet eus [[Ynyslas]], e miz Ebrel 2011]]

== Tud ==
*[[Ieuan Dyfi]] ([[1461]] - [[1500]]), barzh.
*Thomas Francis Roberts ([[1860]] - [[1919]]), kelenner ha penn skol-veur [[Aberystwyth]] .

==Liammoù diavaez==
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20080513092244/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/aberdyfi/ Aberdyfi, e lec'hienn ar BBC]
* {{en}}[http://www.bbc.co.uk/legacies/myths_legends/wales/w_mid/article_1.shtml Cantre'r Gwaelod, e lec'hienn ar BBC]
* [https://web.archive.org/web/20081017174750/http://www.aberdyfi.org/ Lec'hienn Aberdyfi]

{{Kêrioù Gwynedd}}

[[Rummad:kêrioù Gwynedd]]
[[Rummad:Kumuniezhoù Gwynedd]]</text>
      <sha1>jjejsstix2jbejo5khlmyzkcve42req</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Late of the Pier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54047</id>
    <revision>
      <id>2200790</id>
      <parentid>2179497</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:53:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7666" sha1="blfffoijyzh2afmlcmi784jiza8s1gj" xml:space="preserve">'''Late of the Pier''' a zo ur strollad sonerien vreizhveuriat, ennañ pevar den, a orin eus [[Castle Donington]]. Sonererzh indie elektronek a vez graet ganto. Betek-henn o deus lakaet embann pemp pladenn vihan hag ur bladenn vras, ''Fantasy Black Channel'' he zitl, hag a zeuas er-maez d'an 11 a viz Eost [[2008]].
Sonerezh ar strollad a vez keñveriet peurliesañ gant hini [[Gary Numan]], [[Brian Eno]], Stephen Dubrich, [[Metronomy]] ha [[Klaxons]], dreist-holl abalamour d'an implij stank a reont eus kenaozerien&lt;ref&gt;[http://music.guardian.co.uk/newbands/story/0,,2144125,00.html No 160: Late of the Pier | Music | Guardian Unlimited Music&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

E-touez ar re a selaou o sonerezh e kaver dreist-holl yaouankizoù a ya da doulloù-noz evel All Ages club, Filthy Few,&lt;ref&gt;http://www.myspace.com/filthyfewuk&lt;/ref&gt; Pat and Trevor, Death Disco ha Transparent&lt;ref&gt;[http://www.myspace.com/transparentmagazine ''Transparent'' magazine], MySpace&lt;/ref&gt;. E miz Eost [[2007]] e sonjont e Underage Festival.

Kaner ar strollad, Samuel Eastgate e anv, en deus ur raktres sonerezh all anvet La Priest. Produet en deus meur a don, hag advesket ivez meur a ganaouenn.

== Istor ==
E [[2004]] e voe savet ar strollad, daoust ma voe savet ul lodenn eus o zonioù pell a-raok (azalek 2001) gant Sam Eastgate&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/berkshire/content/articles/2008/01/21/pier_210108_feature.shtml Late Of The Pier&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://lateofthepier.20m.com/information.html/ Late Of The Pier Discography&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;. O fladenn vihan gentañ, &quot;Space And The Woods&quot;, a voe embannet gant WayOutWest Records e miz Meurzh [[2007]]. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.

An eil hini, &quot;Bathroom Gurgle&quot; he zitl, a voe produet gant [[Erol Alkan]] hg embannet e voe e miz Gwengolo [[2007]] gant Moshi Moshi Records. 500 skouerenn nemetken a voe embannet.

Ur stumm ''edit'' eus &quot;Broken&quot; a voe embannet war an dastumad Kitsuné Maison 5 dindan an anv The Fairy Lights&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090501114141/http://www.kitsune.fr/music/maison_5/kitsunecda011 Kitsune Kitsuné Maison 5&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080824053539/http://www.drownedinsound.com/articles/2886416 Drowned in Sound - Community - Music forum - Late of the pier on Kitsune&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

O zrede pladenn vihan, &quot;The Bears Are Coming&quot;, a voe embannet dindan stumm ur bladenn 12&quot; ha dre bellgargañ. Ur stumm 7&quot; a voe ivez, gwerzhet e voe e-pad o zroiad e miz miz C'hwevrer [[2008]], ur stumm ''demo'' eus &quot;Piss Hands&quot; a oa war an tu b. Embannet e voe gant ti-emban ar strollad, anvet Zarcorp&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080303072451/http://thisisfakediy.co.uk/articles/8881/Late-Of-The-Pier-Announce-Single.html Late Of The Pier Announce Single: Late Of The Pier News on This Is Fake DIY&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;. O fevare pladenn vihan (daou du A) a oa warni stummoù nevez &quot;Space and the Woods&quot; ha &quot;Focker&quot;.

Seniñ a rejont war leurenn NME/Radio One e-pad Carling Weekend Festival [[2007]]&lt;ref&gt;[http://www.nme.com/news/late-of-the-pier/30617 Late Of The Pier kick off Carling Weekend: Leeds Festival | News | NME.COM&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ha sonet o deus ivez e-penn-kentañ sonadegoù strolladoù evel [[Hadouken!]],&lt;ref&gt;[http://www.gigwise.com/news.asp?contentid=37689 GIGWISE, Hadouken! Play Their Biggest Show Yet&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; [[Soulwax]],&lt;ref&gt;[http://manchester-clubbing.blogspot.com/2007/08/warehouse-project-lineups-update.html manchester clubbing: Warehouse Project Lineups Update - Manchester Blog&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; [[Justice]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081024205948/http://www.adatez.com/200807144476/reviews/gigs/justice_late_of_the_pier.htm ADateZ Inc. | Justice, Late Of The Pier at Somerset House, London&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; hag [[U.N.K.L.E.]]. Seniñ a rejont ivez e penn-kentañ sonadegoù [[Kaiser Chiefs]] er Rouantelezh-Unanet e 2008.

O fladenn vras gentañ, ''Fantasy Black Channel'' he zitl, a voe embannet gant [[Parlophone]] d'an 11 a viz Eost [[2008]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20090130222237/http://www.bbc.co.uk/dna/collective/A27585787 BBC - collective - late of the pier interview&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;.

E miz Gouere [[2008]] e voe filmet ha skignet war-eeun war Channel Bee ar sonadeg a roas Late of the Pier e Somerset House.

== Pladennaoueg ==
===Pladennoù bras===
*2008: ''Fantasy Black Channel'' - RU #28&lt;ref&gt;{{cite journal
|title = The Official UK Albums Chart for the week ending 23 August 2008
|journal = ChartsPlus
|issue = 365
|pages= 5-8
|accessdate = 19-08-2008
|publisher = IQ Ware Ltd
|location = Milton Keynes}}&lt;/ref&gt;

===Pladennoù bihan===
{| class=&quot;wikitable&quot; 
! width=&quot;100&quot; | Deiziad embann
! width=&quot;280&quot; | Titl
! width=&quot;100&quot; | UK Chart Position
! width=&quot;150&quot; | Albom
|-
| 5 a viz Meurzh 2007
| &quot;Space And The Woods&quot;&lt;ref name=autogenerated1&gt;[https://web.archive.org/web/20071110011602/http://www.drownedinsound.com/articles/2383950 Drowned in Sound - Reviews - Single - Late Of The Pier&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | -
| ''Zarcorp Demo''
|- 
| 10 a viz Gwengolo 2007
| &quot;Bathroom Gurgle&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071109010810/http://www.drownedinsound.com/release/view/11142 Drowned in Sound - Reviews - Singles - Late Of The Pier - Bathroom Gurgle&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | -
| ''Fantasy Black Channel''
|-
| 2 a viz Meurzh 2008
| &quot;The Bears Are Coming&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080514170538/http://zarcorp.dloadshop.com/shop.asp?lng=EN&amp;ArID=1&amp;AID=2 Welcome to Zarcorp&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | -
| ''Fantasy Black Channel''
|- 
| 19 a viz Mae 2008
| &quot;Space and the Woods&quot;/&quot;Focker&quot;&lt;ref name=autogenerated1 /&gt;
| align=&quot;center&quot; | -
| ''Fantasy Black Channel''
|- 
| 4 a viz Eost 2008
| &quot;Heartbeat&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20111002035023/http://www.newuksinglereleases.co.uk/ New UK Single Releases, New Music Releases, UK CD Single Releases&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
| align=&quot;center&quot; | 98&lt;ref&gt;{{cite journal
|title = The Official UK Singles Chart for the week ending 16 August 2008
|journal = ChartsPlus
|issue = 364
|pages= 1-4
|accessdate = 12-08-2008
|publisher = IQ Ware Ltd
|location = Milton Keynes}}&lt;/ref&gt;
| ''Fantasy Black Channel''
|- 
| 2 a viz Here 2008
| &quot;Bathroom Gurgle&quot; (adembannet)
| align=&quot;center&quot; | -
| ''Fantasy Black Channel''
|}

===Video klipoù===
{|class=&quot;wikitable&quot; 
! Bloavezh
! Titl
! Aozer
|-
| 2007
| &quot;Bathroom Gurgle&quot;
| Daniel Brereton
|-
| 2008
| &quot;The Bears Are Coming&quot;
| Saam Farahmand
|-
| 2008
| &quot;Space and the Woods&quot;
| Ian Emes
|-
| 2008
| &quot;Focker&quot;&quot;
| Daniel Brereton
|-
| 2008
| &quot;Heartbeat&quot;
| MEGAFORCE
|}

==Daveoù==
{{Daveoù}}

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20090228185316/http://www.lateofthepier.com/main/lyrics.php Lec'hienn ofisiel]
*[http://zarcorp.blogspot.com/  Blog ofisiel]

===Atersadennoù===
*[https://web.archive.org/web/20081023152051/http://www.godisinthetvzine.co.uk/content/content_detail.php?id=2302&amp;type=Interviews God Is In The TV Zine]
*[https://web.archive.org/web/20090130222237/http://www.bbc.co.uk/dna/collective/A27585787 BBC Collective Interview]
*[https://web.archive.org/web/20080708233609/http://www.drownedinsound.com/articles/2414588 Drowned In Sound ]
*[https://web.archive.org/web/20160305014258/http://spin-cdnsrc.texterity.com/spin/200903/?pg=36&amp;pm=2 SPIN, miz Meurzh 2009]

[[Rummad:Strolladoù sonerezh ar bloavezhioù 2000]]
[[Rummad:Strolladoù sonerezh breizhveuriat]]</text>
      <sha1>blfffoijyzh2afmlcmi784jiza8s1gj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Den Neandertal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64210</id>
    <revision>
      <id>2200737</id>
      <parentid>2193290</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:11:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8790" sha1="4b4zk1c65vo8bfqedoqrmu4tdcqse4x" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen  | Den Neandertal| Homo sapiens neanderthalensis.jpg| statud=EX|Klopenn kavet er Chapelle-aux-Saints (Bro-C'hall)}}
{{Taxobox Phylum  | Chordata }}
{{Taxobox Classis  | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo   | Primates }}
{{Taxobox Familia | Hominidae }}
{{Taxobox Subfamilia | Homininae }}
{{Taxobox Genus   | Homo}}
{{Taxobox Anv skiantel |Homo neanderthalensis| [[William King|King]], [[1864]] }}
{{Taxobox Echu}}

'''Den Neandertal''' ('''''Homo neanderthalensis''''' diouzh e anv skiantel) zo ur spesad, aet da get hiziv, eus ar [[genad]] ''[[Homo]]''.

== Spesad pe isspesad? ==
E-pad pell ez eus bet soñjet gant ul lod mat ag ar [[Henzenoniezh|henzenonourion]] e oa Den Neanderthal un isspesad ag ar spesad ''Homo sapiens''. Setu ma veze anvet pe ''[[Homo sapiens neanderthalensis]]'' gant ar re-mañ diwezhañ, pe ''Homo Neanderthalensis'' nemetken gant ar re a soñje dezhe e oa ur spesad distag diouzh ''Homo sapiens''. Hiriv-an-deiz e vez lakaet da spesad gant al lodenn vrasañ ag an henzenonourion.

== An dizoloadennoù kentañ ==
Aspadennoù kentañ tud Neandertal a voe dizoloet e 1830 e [[Belgia]] ([[karrekaenn]]où ur bugel 2 vloaz) gant [[Philippe-Charles Schmerling]]&lt;ref&gt;D'ar mare-se n'halled ket disheñvelaat ar c'hlopenn a oa bet kavet diouzh klopenn un den modern dre ma oa re yaouank hag e tammoù. N'eo nemet e 1936 ma voe kadarnaet e oa kaoz eus un den Neandertal. ''Hommes fossiles vrais et faux. L'essor de la paléoanthropologie européenne au milieu du XIXe siècle'' gant J.-J. Hublin&lt;/ref&gt; hag e 1848 e [[Jibraltar]] hep desachañ evezh ar skiantourien.

E 1856 e voe dizoloet [[karrekaenn]]où tud Neandertal (un tamm eus ur [[klopenn|c'hlopenn]] hag [[eskern]] eus an izili traoñ) e [[Neandertal]], un [[traoñienn|draoñienn]] e-kichen [[Düsseldorf]]. Un oad a 100.000 bloaz a voe lakaet d'an aspadennoù-se.

== Deskrivadenn ==
Ur c'hlopenn bras en doa gant un tal war steuziañ, izel, hag un torus tev a-us da doulloù an daoulagad, ha tost [[elgezh]] ebet. Anavout a reer anezhañ a-drugarez d'ar relegoù [[karrekaenn|karrekaet]] dizoloet e Saccopastore, er [[Groc'h Guattari]] war ar [[Monte Circeo]] (Italia), e [[Gibraltar]] e Su Bro-Spagn, e [[la Chapelle-aux-Saints]], [[La Ferrassie]], [[La Quina]] (Bro-C'hall), e [[Groc'h Spy|Spy]] (Belgia) hag evel just e [[Neandertal]] (Alamagn).

== Emzalc'h ==
An deskrivadurioù kentañ o doa graet eus ''Homo neanderthalensis'' ur spesad garv, rust ha dispered. An dizoloadennoù niverus zo bet graet da c'houde a ziskouez ur skeudenn disheñvel-kenañ anezhañ hiziv an deiz. Anadiñ a ra d'ar mare-se roudoù kentañ un [[emzalc'h modern]] a ziskouez e tremener eus ar marmouzien d'ur spesad tostoc'h d'an ''Homo sapiens''. Koulskoude ne zeu prouennoù an emzalc'h-se da vezañ stank nemet e-pad an oadvezh da-heul.

Bezioù eus Henoadvezh krenn ar maen e lec'hioù evel [[Krapina]], e [[Kroatia]] (war-dro 130 000 kent JK) ha [[Qafzeh]], en [[Israel]] (war-dro 100 000 kent JK) o deus lakaet un nebeud antropologourien hag arkeologourien, evel [[Philip Lieberman]], da grediñ o doa sevenadurioù Henoadvezh krenn ar maen un ideologiezh relijius o tiorren hag e kredent e meiziadoù evel ur vuhez goude ar marv. Klaskerien all avat a soñj e oa beziet ar c'horfoù evit abegoù bedel&lt;ref&gt;''[https://web.archive.org/web/20151017010432/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1200/is_24_160/ai_81827792/pg_1 Evolving in their graves: early burials hold clues to human origins - research of burial rituals of Neanderthals]''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;''[http://books.google.com/?id=3tS2MULo5rYC&amp;pg=PA162&amp;dq=Uniquely+Human+cognitive-linguistic+base Uniquely Human]'' , Phillip Lieberman, ISBN 0-674-92183-6, Harvard University Press, Cambridge, Mass, 1991.&lt;/ref&gt;. Diouzh kavadennoù graet nevez zo e lec'hioù annezet gant ''[[Homo heidelbergensis]]'' en [[Atapuerca]] e c'hallfe bezañ kroget ar c'hiz da veziañ ar re all a-ratozh kalz abretoc'h, e-doug [[Henoadvezh koshañ ar maen]] met n'eo ket degemeret ar c'helennadur-se gant ar pep brasañ eus kumuniezh ar skiantourien. Roudoù troc'hoù kavet war eskern Neanderthal e lec'hioù disheñvel evel [[Combe-Grenal]] hag [[Abri Moula]] e [[Bro-C'hall]] a c'hallfe talvezout e vije bet tennet kig ha benvegennoù ar c'horfoù diouzh an eskern gant Neandertal, evit abegoù relijius marteze evel e sevenadurioù all a-vremañ.

Ar c'hentañ prouenn anat eus bezañs un arz e-pad [[Henoadvezh ar maen]] a zeu eus annezioù eus Henoadvezh krenn ar maen evel [[Blombos Cave]] dindan stumm troioù-brec'h&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/3629559.stm ''Cave yields earliest jewellery''], Jonathan Amos, BBC News&lt;/ref&gt;, perlez&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040416062817/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/04/0415_040415_oldestjewelry.html &quot;Oldest Jewelry? &quot;Beads&quot; Discovered in African Cave&quot;], ''National Geographic News'', Hillary Mayell&lt;/ref&gt;, oberennoù arzel e maen&lt;ref&gt;[http://www.accessexcellence.org/WN/SU/caveart.html Blombos Cave art, Sean Henahan, ''Science news'']&lt;/ref&gt;, liv melendu implijet da livañ ar c'horfoù, evit lidoù marteze&lt;ref name=&quot;Anthropology, Miller Barbra 2006, p 768&quot;&gt;''Anthropology'', Miller Barbra, Bernard Wood, Andrew Balansky, Julio Mercader, Melissa Panger, Allyn and Bacon, Boston Massachusetts, 2006, ISBN 0-205-32024-4, p 768&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Sean Henahan, ''Science news''&lt;/ref&gt;. Koulskoude e c'hallfe bezañ bet savet skouerioù arz abred evel [[gwener Tan-Tan]] hag an tresadennoù kavet war eskern olifant e [[Bilzingsleben]] en [[Alamagn]] gant implijerien binviji [[Akeulean]] evel ''[[Homo erectus]]'' a-raok deroù Henoadvezh krenn ar maen&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091031235302/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761566394_13/Human_Evolution.html &quot;Human Evolution,&quot; Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007]© 1997–2007 Microsoft Corporation. pep gwir miret strizh. gant Richard B. Potts, B.A., Ph.D.  2009-11-01.&lt;/ref&gt; Ar fed da dapout pesked bras ha da chaseal jiboezoù bras gant binviji arbennikaet a ziskouez e kreske ar c'henlabour e-barzh strolladoù bras hag e tiorroe un aozadur sokial kempleshoc'h&lt;ref&gt;''Anthropology, Miller, 2006&lt;/ref&gt;.

Ouzhpenn anatadur perzhioù sevenadurel diorroet, evel ar relijion hag an arz, e krog ar c'henwerzh etre strolladoù pell-kenañ an eil re diouzh ar re all da bourchas traoù ral evel an [[okr]] a veze implijet alies evit al lidoù ar relijion&lt;ref&gt;[http://www.accessexcellence.org/WN/SU/caveart.html &quot;Blombos Cave art&quot;], Sean Henahan, ''Science News''&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Felipe Fernandez Armesto, ''Ideas that changed the world'', New-york, 2003, p 400 [http://books.google.com/books?id=tFIAAAAACAAJ&amp;dq=Ideas+that+changed+the+world+by+Felipe+Fernandez+Armesto]&lt;/ref&gt; ha danvezioù krai ken abred ha 120 000 bloaz zo&lt;ref name=&quot;Anthropology, Miller Barbra 2006, p 768&quot;/&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050813013143/http://news.nationalgeographic.com/news/2003/02/0220_030220_humanorigins2_2.html &quot;When Did &quot;Modern&quot; Behavior Emerge in Humans?&quot;], ''National Geographic News'', Hillary Mayell&lt;/ref&gt; Ar c'henwerzh etre strolladoù a c'hallfe bezañ kroget ken abred hag [[Henoadvezh krenn ar maen]]&lt;ref&gt;Ibidem&lt;/ref&gt;.

== Teknologiezh ==

Anadiñ a ra e-pad an oadvezh-se un hollad perzhioù sevenadurel nevez. Implij ar binviji eilaozet a ya war gresk betek bezañ implijet gant an holl, hag a zeu da vezañ kalz liesseurtoc'h ([[raskerez]]ioù, ha kement zo...). Savet e oa ar binviji-se diwar [[Skolp (ragistor)|skolp]] tennet diouzh bloc'hoù maen prientet, anvet [[Nucleus (ragistor)|nucleus]]. Unan eus an hentennoù da dennañ skolpoù, addizoloet adalek an {{XIXvet}} kantved hag anavezet mat a-walc'h, zo an [[hentenn Levallois]]. [[Sevenadur ar Vouster]] eo sevenadur pennañ ar prantad en Europa.

== Homo neanderthalensis ha genom an Europeaned ==
A-drugarez d'ur studiadenn eus [[2010]] ([[Neanderthal genome project]]) e ouier bremañ ez eus bet un [[hironerezh]] darnel etre [[Homo sapiens]] ha Homo neanderthalensis etre 50 000 ha 100 000 bloaz zo er [[Reter-Nesañ]]. Setu m'o deus an Europeaned etre 1 ha 4% ag o genom o tont eus ''Homo neanderthalensis''.

== Notennoù ==
&lt;references/&gt;

== Levrlennadur ==
* ARSUAGA Juan Luis, ''Le collier de Néandertal — Nos ancêtres à l'ère glaciaire'', Odile Jacob, 2004, 365 p., ISBN : 978-2-7381-1422-8
* BRUNET Michel, ''D'Abel à Toumaï — Nomade, chercheur d'os'', Odile Jacob, 2006, 253 f., ISBN : 978-2-7381-1738-0
* BRUNETMichel, ''Origine et histoire des hominidés'', Fayard, 2008, 51 b., ISBN : 978-2-213-63818-8
* VANDERMEERSCH Bernard &amp; HUBLIN Jean-Jacques &amp; DUTOUR Olivier, ''Objets et méthodes en paléoanthropologie'', Comité des travaux historiques et scientifiques (CTHS), 2005, 451 b., ISBN : 978-2-7355-0574-6

[[Rummad:Paleoantropologiezh]]</text>
      <sha1>4b4zk1c65vo8bfqedoqrmu4tdcqse4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George A. Romero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65205</id>
    <revision>
      <id>2200752</id>
      <parentid>2156542</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T05:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5278" sha1="0tnb5845wvk4c2e0wt9gocpe5cpp8p2" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:George Romero, 66ème Festival de Venise (Mostra).jpg|thumb|George A. Romero e [[Venezia]] e miz Gwengolo [[2009]]]]
'''George Andrew Romero''' (peurliesañ '''George A. Romero'''), ganet d'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1940]] e [[New York]] hag aet da Anaon d'ar [[16 a viz Gouere]] [[2017]] e [[Toronto]] ([[Kanada]]), a zo ur [[filmaozer]], [[senarioer]], [[aktor]], [[skrivagner]] [[stadunanat]]. Brudet eo e filmoù euzh feuls a-walc'h ma tiskouez zombied, ha ma'z embann e soñjoù diwar-benn techoù fall kevredigezh ar [[Stadoù-Unanet]], evel ar ouennelouriezh (''The Night of the Living Dead'') pe ar gevredigezh-veveziñ (''Zombi / Dawn of the Dead''). Al lodenn vrasañ eus e filmoù a zo bet filmet e [[Pittsburgh]] pe tro-war-dro.

==Buhez==
Ganet e voe e [[New York]], hag eno ivez e kasas e vugaleaj. Goude-se ec'h enskrivas e skol-veur Carnegie Mellon e [[Pittsburgh]]. Goude bezañ tapet e ziplom e stagas gant ar filmañ. Filmoù berr ha bruderezhioù a savas. Asambles gant mignoned dezhañ e krouas an ti-produiñ ''Image Ten Productions'' e dibenn ar bloavezhioù 1960. Dastum a rejont 114 000 $ hag e savjont ''The Night of the Living Dead'' ([[1968]]). Gant ar film-se e tastumjont etre 4 ha 5 million a zolarioù.

Ne reas ket kement a verzh gant ar filmoù a aozas da-heul : ''There's Always Vanilla'' ([[1971]]), ''The Crazies'' ([[1973]]), ''Season of the Witch'' ([[1973]]) ha ''Martin'' ([[1976]]). Er filmoù-se e kaver ivez ur meskaj etre euzh ha preder diwar-benn stad ar gevredigezh.

[[Restr:Night Of The Living Dead trailer screenshot.jpg|thumb|''Night Of The Living Dead, film brudetañ George A. Romero]]
E [[1978]] e stagas Romero gant filmoù zombied en-dro, hag e savas ''Zombie /Dawn of the Dead''. Adframmet e voe ar film gant [[Dario Argento]] ha skignet e voe en [[Europa]] gant an titl ''Zombie''. Ar film-se a goustas 1,5 milion a zollarioù, ha gantañ e voe dastumet 40 milion. E [[2003]] e voe lakaet ar film e roll ar filmoù dibar bet savet gant skipailh ''Entertainment Weekly''. Goude-se e kendalc'has Romero gant ''Day of the Dead'' ([[1985]]), ''Land of the Dead'' ([[2005]]) ha ''Diary of the Dead'' e [[2008]].

==Filmoù==
===Filmaozour===
* [[1968]] : ''The Night of the Living Dead''
* [[1971]] : ''There's Always Vanilla''
* [[1972]] : ''Season of the Witch''
* [[1973]] : ''The Crazies''
* [[1977]] : ''Martin''
* [[1978]] : ''Zombi'' / ''Dawn of the Dead''
* [[1981]] : ''Knightriders''
* [[1982]] : ''Creepshow''
* [[1986]] : ''Day of the Dead''
* [[1988]] : ''Monkey Shines''
* [[1990]] : ''Due occhi diabolici''
* [[1992]] : ''The Dark Half''
* [[2000]] : ''Bruiser''
* [[2005]] : ''Land of the Dead''
* [[2008]] : ''Diary of the Dead''
* [[2009]] : ''Survival of the Dead''
===Senarioour===
* [[1968]] : ''Night of the Living Dead''
* [[1972]] : ''Season of the Witch''
* [[1973]] : ''The Crazies''
* [[1977]] : ''Martin''
* [[1978]] : ''Zombi'' / ''Dawn of the Dead''
* [[1981]] : ''Knightriders''
* [[1986]] : ''Day of the Dead''
* [[1987]] : ''Creepshow 2'', gant Michael Gornick
* [[1988]] : ''Monkey Shines''
* [[1989]] : ''Tales from the Darkside'', gant John Harrison
* [[1990]] : ''The Night of the Living Dead'', gant Tom Savini
* 1990 : ''Due occhi diabolici'', gant George A. Romero ha [[Dario Argento]]
* [[1992]] : ''The Dark Half''
* [[2000]] : ''Bruiser''
* [[2003]] : ''Dawn of the Dead'', gant [[Zack Snyder]] 
* [[2005]] : ''Land of the Dead''
* [[2008]] : ''Diary of the Dead''
===Aktour===
* [[1968]] : ''Night of the Living Dead''
* [[1977]] : ''Martin''
* [[1978]] : ''Zombi / Dawn of the Dead''
* [[1986]] : ''Day of the Dead''
* [[1990]] : ''The Silence of the Lambs'', gant [[Jonathan Demme]]
* [[2008]] : ''Diary of the Dead''
===Frammer===
* [[1968]] : ''The Night of the Living Dead''
* [[1973]] : ''The Crazies''
* [[1977]] : ''Martin''
* [[1978]] : ''Zombi'' / ''Dawn of the Dead''
* [[1981]] : ''Knightriders''
===Produour===
* [[1968]] : ''Night of the Living Dead''
* [[1992]] : ''The Dark Half''
===E penn al luc'hskeudenniñ===
* [[1968]] : ''Night of the Living Dead''

== Liammoù diavaez ==
{{commonscat|George A. Romero}}
* [http://www.imdb.com/name/nm0001681/ George A. Romero war lec'hienn IMDB]
* [https://web.archive.org/web/20151107014138/http://movies2.nytimes.com/gst/movies/filmography.html?p_id=108784&amp;mod=bio E vuhez war lec'hienn The New York Times]
* [http://www.grindhousedatabase.com/index.php/George_A._Romero George Romero @ THE DEUCE: Grindhouse Cinema Database]
* [https://web.archive.org/web/20090126202124/http://archive.sensesofcinema.com/contents/directors/07/romero.html Senses of Cinema: Great Directors Critical Database]
; Atersadennoù
* [https://web.archive.org/web/20070217113705/http://www.timeout.com/film/news/631.html Simon Pegg Atersadennoù George A. Romero]
* [https://web.archive.org/web/20080217090213/http://www.avclub.com/content/interview/george_romero Atersadenn war lec'hienn The Onion A.V. Club]
* [https://web.archive.org/web/20110712214940/http://www.homepageofthedead.com/baps/romero_interview.html &quot;Speaking of the Dead&quot; - Atersadenn George A. Romero (miz Gouere 2009)]

{{DEFAULTSORT:Romero, George A.}}
[[Rummad:Filmaozerien SUA]]
[[Rummad:Sinema]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1940]]
[[Rummad:Marvioù 2017]]</text>
      <sha1>0tnb5845wvk4c2e0wt9gocpe5cpp8p2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arthur Cravan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66260</id>
    <revision>
      <id>2200716</id>
      <parentid>2066771</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5560" sha1="d6hy449zp6cac69nh33t5ev2khapddx" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Portrait-cravan.jpg|thumb|200px|right|Arthur Cravan gant Jean-Paul-Louis]] 
'''Arthur Cravan''', anv gwir '''Fabian Avenarius Lloyd''' ([[22 a viz Mae]] [[1887]] e [[Lausanne]] - aet diwar-wel e [[Salina Cruz]] e miz Du [[1918]]) a oa ur skrivagner hag ur bokser breizhveuriat gallek. Mab Otho Holland Lloyd ha niz [[Oscar Wilde]] e oa. Unan eus diaraogerien [[dada]] hag an [[dreistgwirvoudelezh]] e voe hag e kement lec'h ma tremenas e savas reuz.

==E vuhez==
Ne ouezer ket perak e tibabas al lesanv Arthur. An anv Cravan a zibabas e [[1912]] da enoriñ e zanvez-gwreg, Renée Bouchet hec'h anv, hag a oa a orin eus Cravans e departamant ar [[Charente-Maritime]].
E [[1905]] edo oc'h echuiñ e studioù e [[Birmingham]]. Mont a reas da v[[Berlin]], ma labouras el labouradeg-sukr ''Siemens Zuchertswerk'' ha goude ur pennad e rankas mont kuit diwar urzh ar boliserien.
Etre [[1912]] ha [[1915]] edo e Pariz ma reas war-dro ar gelaouenn «Maintenant». Enni e skrive pennadoù diwar-benn al lennegezh hag an arzoù. Gwall iskis hag atahinus e oa ar pennadoù, evel ar pezh a vefe [[dada]] ur pennadig goude. E-touez an arzourien kunujennet gantañ e oa al livourien [[Marie Laurencin]], [[Suzanne Valadon]] ha [[Marc Chagall]], hag ar skrivagnerien [[Guillaume Apollinaire]] hag [[André Gide]].
Kemenn a reas en em lazhfe dirak an holl ha stank e teuas an arvesterien. Neuze e lavaras Cravan dezho e oant debret gant ar sellerezh, hag e-lec'h en em lazhañ e stagas gant ur brezegenn teir eurvezh-pad diwar-benn an [[entropiezh]]. En holl e reas peder frezegenn : d'ar [[27 a viz Du]] [[1913]], d'ar [[15 a viz Meurzh]] ha d'ar [[5 a viz Gouere]] [[1914]] e [[Pariz]], ha d'an [[19 a viz Ebrel]] [[1917]] e [[New York]]. E-pad ar peder anezho e savas reuz.

E [[1915]] ez eas kuit eus [[Frañs]] hag e treuzas [[Europa]] a-bezh, tremenoù-hent fals gantañ. E [[Barcelona]] en em gavas e [[1916]] ma stagas gant ar boks en-dro. Aozañ a reas ur c'hrogad a-enep [[Jack Johnson]], hag eñ kampion ar bed. Cravan a voe lakaet KO gantañ er c'hwec'hvet round&lt;ref&gt;Arthur Cravan, ''Œuvres'', p 273,  Ivrea, 1992.&lt;/ref&gt;.

E [[1917]] ez eas da [[New York]] ma kejas gant kalz tud vrudet, en o zouez ar varzhez [[Mina Loy]]. Dimeziñ a rejont e miz Ebrel [[1918]], hag e voe ganet ur verc'h anvet Fabienne Benedict d'ar [[5 a viz Ebrel]] [[1919]]. Mina Loy a stagas ivez gant ur romant diwar-benn Cravan anvet ''Colossus'', met diechu e chomas.

Arthur Cravan az eas diwar-wel e [[Salina Cruz]] e [[Mec'hiko]] e [[1918]] p'edo o vageal war-du [[Arc'hantina]]. Morse n'eo bet adkavet e gorf. Gant poliserien Mec'hiko e voe graet anv eus korf ur melegan bras-tre bet lazhet e-kichen an harzoù war ribl ar [[Rio Grande del Norte]]; marteze e oa hini Arthur Cravan. E [[1920]] e voe embannet en-ofisiel e oa marv Cravan. E wreg a glaskas war e lerc'h er bed a-bezh betek [[1923]].

==Oberennoù==
*Arthur Cravan, ''Œuvres'', barzhonegoù, pennadoù, lizheroù, skeudennoù, testenioù diwar-benn Arthur Cravan, embannadurioù Gérard Lebovici, 1987 ; adembannet gant Ivrea, 1992, ISBN 2-85184-179-3
*Arthur Cravan, ''J'étais cigare'' : ''Maintenant'' , ''Fragments'' hag ul lizher, Eric Losfeld, 1971

==Kelaouenn ''Maintenant''==
* Niverenn 1, miz Ebrel 1912
* Niverenn 2, miz Gouere 1913
* Niverenn 3, niverenn ispisial (1), ''Oscar Wilde est vivant !'', miz Here-miz Du 1913
* Niverenn 4, niverenn ispisial (2), ''L'Exposition des indépendants'', miz Meurzh-miz Ebrel 1914
* Niverenn 5, ''Poète et boxeur ou l'Âme au vingtième siècle'', miz Meurzh-miz Ebrel 1915

==Levrlennadur==
* Maria Lluïsa Borras, ''Cravan, une stratégie du scandale'', Jean-Michel Place, 1996
* Maria Lluïsa Borras, ''Picabia'', Albin Michel, 1985
* [[André Breton]], ''Anthologie de l'humour noir'', Sagittaire, 1940
* André Breton, ''Les pas perdus'', Gallimard, 1970
* Gabrielle Buffet-Picabia, ''Aires abstraites'', P. Cailler, 1957
* [[Blaise Cendrars]], ''Le Lotissement du ciel'', Denoël, 1949
* Philippe Dagen, ''Arthur Cravan n'est pas mort noyé'', Grasset, 2006
* [[Marcel Duchamp]], ''Ingénieur du temps perdu'', entretiens, Belfond, 1967
* Noël Godin, ''Anthologie de la subversion carabinée'', L'Age d'Homme, 1988
* Julien Levy, ''Memoir of an art Gallery'', New York, 1977
* [[Robert Motherwell]], ''The Dada Painters and Poets'', Motherwell, 1951
* [[Francis Picabia]], ''Jésus-Christ Rastaquouère'', 1920
* José Pierre, ''Le Futurisme et le dadaïsme'', embannadurioù Rencontre, 1966
* [[Man Ray]], ''Autoportrait'', Laffont, 1964
* André Salmon, ''Souvenirs sans fin'', Gallimard, 1956
* Michel Sanouillet, ''Dada à Paris'', Pauvert, 1965 ; Flammarion, 1993 ; CNRS, 2005
* [[Leon Trotsky]], ''Ma vie''
* Philippe Squarzoni, ''Portrait inédit d'Arthur Cravan'', embannadurioù Le 9{{e}} Monde, 2003
* [[Edgardo Franzosini]], ''Grande trampoliere smarrito'' Watt n° 0,5 [[2012]]

==Liammoù diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20120127203730/http://arthur-cravan.blogspot.com/ 5 niverenn MAINTENANT]
* [http://www.excentriques.com/cravan/index.html Cravan war lec'hienn ''Excentriques'']
* [http://sdrc.lib.uiowa.edu/dada/Maintenant/index.htm ''Maintenant'' niverenn 3 ha 4]
* [https://web.archive.org/web/20141211120025/http://boxrec.com/list_bouts.php?human_id=58873&amp;cat=boxer Arthur Cravan war boxrec.com]

==Notenn==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Cravan, Arthur}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1887]]
[[Rummad:Marvioù 1918]]
[[Rummad:Skrivagnerien Frañs]]
[[Rummad:Dada]]
[[Rummad:Dreistrealouriezh]]
[[Rummad:Meneger ar skrivagnerien]]</text>
      <sha1>d6hy449zp6cac69nh33t5ev2khapddx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lennoù Meur Amerika</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66458</id>
    <revision>
      <id>2200792</id>
      <parentid>2069193</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="1dac7fir98kh4l0yb24o7nojt6s56vi" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lennoù Meur Amerika''', pe '''Lennoù Meur Norzhamerika''' pe al '''Lennoù Meur''' hepmuiken (''Great Lakes'' e saozneg, ''Grands Lacs'' e galleg), zo un hollad lennoù en em astenn war an harzoù etre [[Kanada]] ha [[Stadoù Unanet Amerika]].
Mont a reont d'ober ar brasañ hollad ledennadoù dour dous zo er bed. En holl en em astennont war ur gorread a 243.459&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, ha tremen 500 000&amp;nbsp;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; eo gorread o diazad doureier. Emaint etre proviñsoù [[Ontario]] ha [[Kebek]] e Kanada, ha stadoù [[Illinois]], [[Indiana]], [[Michigan]], [[Minnesota]], [[New York (Stad)|New York]], [[Ohio]], [[Pennsylvania]], ha [[Wisconsin]], er Stadoù Unanet. Ouzhpenn 33 milion a dud zo o chom war o ribloù.

[[Restr:Great Lakes 1.PNG|thumbnail|300px|right]]
{| border=&quot;1&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;3&quot;
|-
!Lenn!!gorread e km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;!!uhelder a-us live ar mor
|-
 |[[Lenn Ontario]] ||align=&quot;center&quot;|19.477  ||align=&quot;center&quot;| 75 m
|-
 |[[Lenn Erie]]  ||align=&quot;center&quot;|25.719  ||align=&quot;center&quot;|174 m
|-
 |[[Lenn Huron]] ||align=&quot;center&quot;|59.570  ||align=&quot;center&quot;|177 m
|-
 |[[Lenn Michigan]] ||align=&quot;center&quot;|58.016  ||align=&quot;center&quot;|177 m
|-
 |[[Lenn Superior]] ||align=&quot;center&quot;|82.362  ||align=&quot;center&quot;|183 m
|}

{{Commons|Great Lakes}}

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20150223054338/http://www.epa.gov/glnpo/atlas/gl-fact1.html Al Lennoù Meur: _Factsheet_ #1]
* [http://www.great-lakes.net Great Lakes Informatio Network]
* [http://www.glc.org Great Lakes Commission]
* [https://web.archive.org/web/20120201145444/http://www.epa.gov/glnpo/ Great Lakes - US Environmental Protection Agency]

[[Rummad:Lennoù Norzhamerika]]</text>
      <sha1>1dac7fir98kh4l0yb24o7nojt6s56vi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>TébéSud</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67414</id>
    <revision>
      <id>2200772</id>
      <parentid>1797372</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-51633-94</username>
        <id>94242</id>
      </contributor>
      <comment>Istor fin Tébésud ha krouiñ Le Telegramme TV</comment>
      <origin>2200772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1706" sha1="k9bvhyg2fuihouhbputbp18mvciqyt9" xml:space="preserve">'''TébéSud''', anvet ''Ty télé'' gwechall, zo ur chadenn skinwel lec'hel e departmant ar [[Morbihan]] skignet war kanol 33 an [[TNT]].

En Oriant eo diazezet. Kinnig a ra keleier eus departamant ar Mor-Bihan, hag eus kreisteiz Breizh dre vras. Kenlabourat a ra gant chadennoù all e Breizh, [[Tébéo]], [[TVR]], [[France 3 Bretagne]] ha [[Brezhoweb]].

==Istor==

E 2022 eo bet embannet gant ar strollad ''Le Télégramme'' e oa ar chadenn Tébésud en arvar abalamour d'an diaesterioù arc'hant&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/morbihan/a-lorient-faute-de-financements-la-chaine-tebesud-menacee-de-fermeture-336949.php An Oriant : Ar chadenn dele TébéSud en arvar abalamour d'an diouer a arc'hant], [[Le Télégramme]], d'an 30 a viz Gwengolo 2022&lt;/ref&gt;. E miz Mezheven 2026, eo bet lakaet an embregerezh war zibennfreuz&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.pappers.fr/entreprise/television-bretagne-sud-790897094 TELEVISION BRETAGNE SUD (TEBESUD) : Dibennfreuz an embregerezh], [[Pappers]]&lt;/ref&gt;, da c'hortoz da vezañ erlec'hiet gant ur merk nevez, ''[[Le Télégramme TV]]'', hag a erlec'hio ar chadenn dele ''Tébéo'' ivez e penn-kentañ 2027&lt;ref&gt;{{fr}} [https://www.satellifacts.com/news/actualite/exclu-le-telegramme-le-telegramme-tv-nouvelle-marque-pour-l-activite-broadcast-lancee-d-ici-debut-2027 Le Télégramme TV, ur merk nevez evit chadennoù tele an Télégramme da vezañ krouet evit penn-kentañ 2027], [[Satellifacts]], d'an 29 a viz Gouere 2026&lt;/ref&gt;.

==Liamm diavaez==
*[http://www.tebesud.bzh/ Lec'hienn internet ar chadenn]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

{{Porched Breizh}}

[[Rummad:Chadennoù skinwel lec'hel Bro-C'hall]]
[[Rummad:Chadennoù skinwel lec'hel Breizh]]</text>
      <sha1>k9bvhyg2fuihouhbputbp18mvciqyt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leeds United F.C.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68122</id>
    <revision>
      <id>2200791</id>
      <parentid>1903957</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1360" sha1="6teclftldydcne22hn7xw42a5hbrm1o" xml:space="preserve">{{Infobox klub mell-droad
|Liv pennañ = fbcb05
|Liv skritur = 1c3984
|Anv ar c'hlub = '''Leeds United F.C.'''
|Logo =
|Deiziad krouidigezh = {{Deiziad|4|Here|1919}}
|Anv klok = Leeds United Football Club
|Lesanvioù = United&lt;br&gt;The Whites&lt;br&gt;The Peacocks
|Anvioù kozh =
|Statud a-vicher =
|Livioù =
|Kampionad = Premier League
|Stad = [[Stad Elland Road]]
|Prezidant = Andrea Radrizzani
|Gourdoner = Marcelo Bielsa
|Lec'hienn web = [https://www.leedsunited.com/ Website]
}}

'''Leeds United Football Club''' a zo ur c'hlub mell-droad saoz krouet e {{Deiziad|4|Here|1919}}. Renet eo ar c'hlub gant [[Andrea Radrizzani]] ha gourdonet gant [[Marcelo Bielsa]]. C'hoari a raio ar c'hlub e [[Premier League]] (an eil rummad) e 2020-21.

== Roll loreidi ==
* '''Kevezadegoù e Bro-Saoz'''
'''Premier League,''' 3 wech kampion: 1968-1969; 1973-1974; 1991-1992
&lt;br&gt;'''Football League First Division,''' 2 wech kampion: 1923-1924; 1963-1964; 1989-1990
&lt;br&gt;'''FA Cup''' 1 wech: 1972
&lt;br&gt;'''League Cup''' 1 wech: 1968
&lt;br&gt;'''Charity Shield,''' 2 wech: 1969; 1992

* '''Kevezadegoù etrevroadel'''
'''Kib UEFA.''' 2 wech: 1968; 1971

== Stad ==
[[Restr:Elland Road panarama.jpg|thumb|left|275px|Elland Road, 39 460 plas]]
== Liammoù ==
* [https://web.archive.org/web/20080705085342/http://www.leedsunited.com/ Lec'hienn ofisiel]

[[Rummad:Kleuboù mell-droad Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>6teclftldydcne22hn7xw42a5hbrm1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jamie Oliver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79277</id>
    <revision>
      <id>2200764</id>
      <parentid>2154203</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2699" sha1="qhxc5srrey9zgp4zbegktaerwd244oj" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Skeudenn:Jamie Oliver retouched.jpg|250px|thumb|Jamie Oliver en [[Union Square (New York City)|Union Square]] e [[New York City]] e 2008]]
'''''Jamie Oliver''''', bet ganet gant an anv '''James Trevor Oliver''' d'ar {{Deiziad|27|Mae|1975}} e [[Clavering (Essex)|Clavering]] e [[kontelezh Essex]] e [[Bro-Saoz]], a zo ur [[Keginerien brudet|mestr keginer brudet]] ha [[lusker]] er [[Rouantelezh-Unanet]], e-lec'h ma 'z eo lesanvet ''Naked Chef'' (ar chef noazh). Kresket eo e vrud betek broioù saoznek all evel ar [[Stadoù-Unanet]].

== Buhezskrid ==
Jamie Oliver en deus bevet e yaouankiz e kêriadenn [[Clavering (Essex)|Clavering]], en [[Kontelezh Essex|Essex]]. E dud o doa ur preti-pub du-se. E [[1989]] e krouas ur strollad sonerezh anvet Scarlet Division, asambles gant [[Leigh Haggerwood]] hag a zo deuet da vezañ sonaozour abaoe.

Dizoloet e voe e [[1996]] gant ar broduerez skinwel Patricia Llewellyn en un teulfilm diwar-benn un ''Noël au ptit Normand'' e [[Londrez]], e-lec'h ma laboure Jamie. Dont a reas da vezañ keginer an abadenn keginerez ''The Naked Chef'' ([[1998]]-[[1999]]) hag a reas berzh bras. 

Ne zeu ket tamm ebet e lesanv &quot;Naked Chef&quot; (Chef Noazh) eus simplded e &quot;aozadennoù&quot;, met eus ar fed n'en defe morse e dog keginer.

Dimeziñ a reas gant Juliette &quot;Jools&quot; Norton d'an {{Deiziad|24|Even|2000}} ; div verc'h o deus bet, Daisy Boo ha Poppy Honey, ganet e [[2002]] ha [[2003]].

E [[2003]] e oa bet lakaet da ezel eus ar [[Most Excellent Order of the British Empire]].

== Jamie er skinwel ==
Brudet e voe gant ar stirad ''Naked Chef'' war ar [[British Broadcasting Corporation|BBC]] : ''The Naked Chef'', ''Return of the Naked Chef'' ha ''Happy Days with the Naked Chef''.

Da c'houde eo bet war [[Channel Four]], e-lec'h ma tiskouezas krouidigezh ha buhez ar predti Fifteen e ''Jamie's Kitchen'' (2002) ha ''Return to Jamie's Kitchen'', ha gwirvoud ar c'hantinoù-skol e ''Jamie's School Dinners''.

Skignet e vez e abadennoù en un daou-ugent bro bennak, er [[Stadoù-Unanet]] war ar chadenn [[Food Network]], e [[Bro-C'hall]] war [[Cuisine.tv]].

Embannet ez eus bet meur a levr gant rekipeoù abadennoù Oliver. Skrivañ a ra ivez kronikennoù er c'helaouennoù breizhveuriat.

== Gwelet ivez ==
* [[Keginerezh breizhveuriat]]

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [http://www.jamieoliver.com/ Lec'hienn ofisiel]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20110222231148/http://www.bbc.co.uk/food/chefs/jamie_oliver E vuhezskrid war lec'hienn ar BBC]
* {{en}} [http://www.feedmebetter.com/ Lec'hienn ar c'houlzad ''Feed me better'' (Bouetait ac'hanon gwelloc'h)]

{{DEFAULTSORT:Oliver, Jamie}}
[[Rummad:Keginerien Bro-Saoz]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1975]]</text>
      <sha1>qhxc5srrey9zgp4zbegktaerwd244oj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hollsent ar Garreg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>79982</id>
    <revision>
      <id>2200755</id>
      <parentid>2076621</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2086" sha1="hrdys5fx868cgus3knwjhe7lcrdoah1" xml:space="preserve">{{Infobox Skrivagner
 | anv              = Hollsent ar Garreg
 | skeudenn         = Toussaint Le Garrec.jpg
 | ment             =
 | alc'hwez         = 
 | anv mat          = Toussaint René Marie Le Garrec
 | anv pluenn       = 
 | obererezh        = Barzh ha saver pezhioù c'hoari
 | deiziad ganet    = d'ar 7 a viz Gwengolo 1862
 | lec'h ganet      = e [[Kergrist-Moeloù]],&lt;br&gt;{{Kernev}}, {{Breizh}}
 | deiziad marv     = d'an 18 a viz Meurzh 1939
 | lec'h marv       = e [[Montroulez]], {{Breizh}}
 | yezh             = Brezhoneg
 | luskad           = 
 | rumm             = 
 | enorioù          = 
 | oberennoù pennañ = 
 | traoù ouzhpenn   = 
 | sinadur          = 
 | ment sinadur     = 
 | lec'hienn        = 
}}

'''Hollsent ar Garreg''' ('''Toussaint René Marie Le Garrec''' e marilh ar boblañs), ganet d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1862]] e [[Kergrist-Moeloù]], ha marvet d'an [[18 a viz Meurzh]] [[1939]] e [[Montroulez]], a oa ur skrivagner brezhonek, ''Ar Barner'' e [[anv-pluenn]]. Savet en deus pezhioù-c'hoari ha barzhonegoù.

Mab e oa da Fañch ar Garreg ha da vMarianna Pinson, labourerien-douar anezhe.
Gant [[Charles Rolland|Charlez Rolland]], eus [[Lanneanoù]], en deus adaozet trajedienn gozh ar [[Pevar Mab Emon]] e 1900. 

==E oberennoù==
===C'hoariva===
*''Sant Gwenole'', 1900.
*''Ar vezventi'', 1901 ([http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle%2039/Ar%20Vezventi%20.pdf IDBE])
*[[Alan al Louarn]], 1903 ([https://web.archive.org/web/20230928115011/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/items/show/10507 Levraoueg Eskopti Kemper])
*''Arzur Breiz'', 1905
*''Hollvelen'', 1926 ([https://web.archive.org/web/20230928120221/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/items/show/10454 Levraoueg Eskopti Kemper])
*Abati an diskuiz-mat ([[Buhez Breiz]] Nnn 39, Meurzh 1924).
*[[Moueziou an Abardaë-Noz]], 1935

==Barzhoniezh==
*''Moueziou an Abardaë-noz'', 1935, Levraoueg Armorica


{{Wikimammenn|Oberour:Hollsent ar Garreg}}

{{DEFAULTSORT:Garreg, Hollsent ar}}
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1862]]
[[Rummad:Marvioù 1939]]</text>
      <sha1>hrdys5fx868cgus3knwjhe7lcrdoah1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Civil War</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80815</id>
    <revision>
      <id>2200734</id>
      <parentid>1952911</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:30:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8976" sha1="tbx9rziho1btwu64v1w3s4hvp1niywz" xml:space="preserve">'''Civil War''' a zo un heuliad [[comic]]s bet embannet e 7 levrenn gant [[Marvel Comics]]. Savet e voe ar senario gant [[Mark Millar]] ha treset e voe gant [[Steve McNiven]]. An darvoudoù kontet e-barzh ''Civil War'' a voe a-bouez e [[Hollved Marvel]]. Ur seurt comics anvet [[cross-over]] eo. Embannet e voe er [[Stadoù-Unanet]] e [[2006]] ha [[2007]]. Brudet eo e-touez al lennerien comics hag e-touez tud all peogwir e c'horavez daou zarvoud a-bouez ennañ : dizoloet e voe piv eo [[Spider-Man]] ha mervel a ra [[Captain America]].

== An istor ==
Diazezet eo istor ar c'homic war ul lezenn nevez (''Super-Human Registration Act'') hag hec'h efedoù en Hollved Marvel. Hervez al lezenn-se e rank an holl dud dezho galloudoù dreistordinal pe ar re a wisk maskloù a-benn gwareziñ an dud, mont da enrollañ ha lavarout piv int e gwirionez. Pal al lezenn eo kontrolliñ ar pezh a ra ar c'hourharozed. Neuze ez eo rannet ar c'hourarozed e daou strollad : ar re a asant al lezenn peogwir e kredont enni hag ar c'hourvilened a c'hortoz un distaoliadeg, hag ar re a sav a-enep al lezenn peogwir e soñj dezho ez eo kontrol d'ar frankiz hag e c'hallfe lakaat o zud-nes en arvar. Strollad ar re a sav a-du gantal lezenn a zo kaset gant [[Iron Man (comics)|Iron Man]], ha kaset eo ar strollad all gant [[Captain America]]. A-hed an heuliad e heulier neuze ar bec'h a vo etre an daou strollad. An daous avboent a vez kinnget d'al lennerien. Echuiñ a ra an istor gant un emgann bras-divent e New York. 
 
== Disoc'hoù pennañ ==
* An dud a gemm a c'hell mont ha dont evel ma fell dezho, met dindan evezh evezherien (sentinels er c'homic saoznek) emaint
* Bishop a guita X-Men
* An holl a oar piv eo [[Spider-Man]] e gwirionez
* Tony Stark a zeu da vezañ rener SHIELD
* Krouet ar raktres [[Initiative (comics)|Initiative]] e bal aozañ ur skipailh gourharozed e kement stad a zo e SUA
* Krouidigezh [[The Mighty Avengers|Mighty Avengers]] 
* Meur a c'hourharoz a gav gwelloc'h tec'hout da Ganada, ma vo krouet Omega Flight
* Harozed zo a gav gwelloc'h chom kuzh, evel holl izili New Avengers : Docteur Strange, Echo (bet Ronin), Iron Fist, Luke Cage, Ronin (Clint Barton), Spider-Man, Spider-Woman ha Wolverine.
* Mr Fantastic hag Invisible Woman a guita Fantastic Four, [[Storm (X-Men)|Storm]] ha [[Black Panther]] a gemer o flas
* Distro [[Captain Marvel (Marvel)|Captain Marvel]]
* [[Speedball (comics)|Speedball]] a zeu da vezañ [[Speedball (BD)|Penance]], ha degemeret eo e [[Thunderbolts]]
* Ur strollad [[New Warriors]] a zo krouet
* Mervel a ra [[Captain America]], Goliath (Bill Foster), [[Namorita]] ha Night Trasher I

== Roll an tudennoù hag o zu ==
{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;border:1px solid black;&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
'''Tudennoù a-du gant an niveradeg'''
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
'''Tudennoù a-enep an niveradeg'''
| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
'''Tudennoù neptu &lt;br /&gt; pe gant interestoù ispisial'''
|- valign=&quot;top&quot;

| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
* [[Iron Man]] (New Avengers)
* [[Mr Fantastic]] (Fantastic Four)
* [[Wasp (Marvel)|Wasp]]
* [[Miss Hulk]]
* [[Henry Pym|Hank Pym]]
* [[War Machine]]
* [[Wonder Man]] (New Avengers)
* [[Carol Danvers|Miss Marvel]] (New Avengers)
* Klon [[Thor (Marvel)|Thor]]
* [[Green Goblin]] (Norman Osborn)
* [[Mac Gargan]] (Thunderbolts)
* Songbird (Thunderbolts)
* [[Radioactive Man]] (Thunderbolts)
* [[Bullseye]] (Thunderbolts)
* [[Jack O'Lantern (Marvel)|Jack O'Lantern]]
* Baron Zemo (Thunderbolts)
* Stature (Young Avengers)
* [[Bishop (X-Men)|Bishop]] 
* Micromax 
* [[Sabra (X-Men)|Sabra]] 
* Bantam
* [[Nighthawk]] 
* [[Batroc]] 
* [[Tigra]] 
* [[J. Jonah Jameson]]
* Miriam Sharpe


| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
* [[Captain America]] (Secret Avengers)
* [[Daredevil]] (Secret Avengers)
* [[Hercule (Marvel)|Hercule]] (Secret Avengers)
* [[Cloak &amp; Dagger]] (Secret Avengers)
* [[Power Man]] (Secret Avengers)
* Goliath (Secret Avengers)
* [[Falcon (comics)|Falcon]] (Secret Avengers)
* [[Spider-Man]] (Secret Avengers)
* Patriot (Young Avengers)
* Wiccan (Young Avengers)
* [[Hulkling]] (Young Avengers)
* [[Clint Barton|Hawkeye]] (Young Avengers)
* [[Vision (Young Avengers)|Vision]] (Young Avengers)
* Speed (Young Avengers)
* [[Invisible Woman]] (Fantastic Four)
* [[Cyclops (X-Men)|Cyclops]]
* [[The Beast]] (X-Men)
* [[Warren Worthington III|Angel]] (X-Men)
* [[Iceberg (X-Men)|Iceberg]]
* [[Wolverine]]
* [[Punisher]]
* [[Black Panther]]
* [[Storm (X-Men)|Storm]] 
* [[Nick Fury]] (ex-SHIELD)
* Flag Smasher
* [[Domino (X-Force)|Domino]]
* [[Shatterstar]] (X-Force)
* [[Caliban (X-Force)|Caliban]]
* Prodigy (bet Slinger)
* [[Iron Fist (comics)|Iron Fist]] (New Avengers)
* Solo
* Thunderclap
* Network
* Battlestar
* Gladiatrix
* Coldblood
* [[Spider-Woman]]
* [[Silverclaw]]
* [[Human Torch]] (Fantastic Four)

| style=&quot;border:1px solid black;&quot; |
* [[Robbie Baldwin|Penance]] (Thunderbolts)
* [[Cable (X-Men)|Cable]]
* [[The Kingpin]]
* [[The Thing (comics)|The Thing]] (Fantastic Four)
* [[Red Skull]]
* Walter Declun
* [[Doctor Doom]]
* [[Doctor Faustus]]
* [[Firestar]]
* [[Emma Frost]]
* [[Mad Thinker]]
* [[Nitro]]
* [[Puppet Master]]
* [[Franklin Richards]]
* [[Valeria Richards]]
* [[Joe Robertson]]
* [[Doctor Strange]]
* [[Flash Thompson]]
* [[Uatu The Watcher]]
* [[Ben Urich]]
* [[Deadpool]]
* [[Moon Knight]]
|}

== Titloù a ya d'ober ar c'hrossover ==
=== A-raok an istor pennañ ===
* ''New Avengers Illuminati'' #1
* ''Fantastic Four #536-537''
* ''The Amazing Spider-Man'' #529-531
* ''Union Jack #3''
* ''Civil War Opening Shot Sketchbook''

=== Istor pennañ ===
{{col-begin}}
{{col-3}}
* ''Civil War'' #1 
** ''Marvel Spotlight Millar/McNiven''
** ''Wolverine'' (vol. 3) #42
** ''She-Hulk #8''
** ''Civil War: Front Line'' #1
** ''Thunderbolts'' #103
** ''New Avengers'' #21
** ''Fantastic Four'' #538
** ''The Amazing Spider-Man'' #532
* ''Civil War'' #2 
** ''New Avengers'' #22
** ''The Amazing Spider-Man'' #533
** ''Sensational Spider-Man'' #28
** ''Civil War: Frontline'' #2-3
** ''New Avengers #23
** ''Wolverine'' (vol. 3) #43
** ''X-Factor'' #8
** ''Thunderbolts'' #104
** ''Cable &amp; Deadpool'' #30-31
** ''X-Factor'' #9
** ''Black Panther'' (vol. 4) #18
* ''Civil War #3''
** ''[[Daily Bugle]] Special Edition: Civil War''
** ''Black Panther'' (vol. 4) #18
** ''Wolverine'' (vol. 3) #44-45
** ''Young Avengers and Runaways'' #1-2
** ''Civil War Frontline'' #4-5
{{col-3}}
* ''Civil War'' #4 
** ''Civil War Frontline'' #6-7
** ''Civil War: X-Men'' #1-4
** ''The Amazing Spider-Man'' #534
** ''Fantastic Four'' #539
** ''Ms. Marvel'' (vol. 2) #6-7
** ''Thunderbolts'' #105
** ''Heroes for Hire'' (vol. 2) #1
** ''New Avengers'' #24
** ''[[Civil War Files]]''
** ''Friendly Neighborhood Spider-Man'' #11-13
** ''The Sensational Spider-Man'' #29-31
** ''Wolverine'' (vol. 3) #46-47
** ''Civil War Young Avengers and Runaways'' #3-4
** ''Heroes for Hire'' (vol. 2) #2-3
** ''Cable &amp; Deadpool'' #32
** ''Iron Man/Captain America: Casulties of the War''
** ''Captain America'' (vol. 5) #22-23
** ''Iron Man'' (vol. 4) #13
** ''Ms. Marvel'' (vol. 2) #8
** ''New Avengers'' #24
** ''Black Panther'' (vol. 4) #21
** ''[[Civil War: Choosing Sides]]''
** ''Fantastic Four'' #540
** ''The Amazing Spider-Man'' #535
{{col-3}}
* ''Civil War'' #5
** ''The Punisher War Journal'' (vol. 2) #1
** ''The Amazing Spider-Man'' #536
** ''Fantastic Four'' #541
** ''New Avengers'' #25
** ''The Amazing Spider-Man'' #537
** ''Iron Man'' (vol. 4) #14
** ''Civil War Frontline'' #8-9
** ''Black Panther'' (vol. 4) #22-23
** ''Captain America'' #24
** ''[[War Crimes]]''
** ''Moon Knight'' #7-10
** ''Ghost Rider'' (vol. 3) #8-11
** ''Blade'' (vol. 6) #5
** ''Fantastic Four'' #541
** ''[[Winter Soldier: Winter Kills]]''
** ''The Sensational Spider-Man'' #32-34
** ''Friendly Neighborhood Spider-Man'' #14-16
** ''[[Civil War Files]]''
** ''Fantastic Four'' #542
** ''[[Civil War: The Return]]''
* ''Civil War'' #6 
** ''The Punisher War Journal'' (vol. 2) #2-3
** ''Wolverine'' (vol. 3)#48
** ''Black Panther'' (vol. 4)#24
** ''Civil War: Front Line'' #10
*  ''Civil War'' #7 
** ''Civil War: Front Line'' #11
** ''The Amazing Spider-Man'' #538
** ''Black Panther'' (vol. 4) #25
{{col-end}}

=== Da-heul an istor pennañ ===

* ''[[Marvel Spotlight Civil War Aftermath]]''
* ''Civil War: Battle Damage Report''
* ''Fantastic Four'' #543
* ''Captain America'' (vol. 5) #25 
* ''[[Civil War: The Confession]] ''
* ''Civil War:[[The Initiative]]''

== Istorioù kenstur ==
* ''Eternals'' (vol. 3) #3
* ''The Incredible Hulk'' (vol. 3) #100
* ''Marvel Knights Daredevil'' #87
* ''New X-Men #18''
* ''She-Hulk'' #9
* ''Black Panther'' #19-20
* ''Nextwave: Agents of HATE'' #11 
* ''Annihilation'' #4
* ''[[Back in Black (comics)|Back in Black]]''

=== Liamm diavaez ===
* [https://web.archive.org/web/20100210160551/http://marvel.com/comics/civil_war Civil War e lec'hienn Marvel Comics]

[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>tbx9rziho1btwu64v1w3s4hvp1niywz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avengers (comic)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80824</id>
    <revision>
      <id>2200720</id>
      <parentid>2023497</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12236" sha1="1xmyunc2qieqn8sjmta24sx63smg4q2" xml:space="preserve">'''Avengers''' ([[brezhoneg]] : Veñjerien) a zo ur strollad gourharozed. Embannet eo o zroioù-kaer gant [[Marvel Comics]]. Krouet int bet e miz Gwengolo [[1963]] gant [[Stan Lee]] ha [[Jack Kirby]] er gelaouenn ''Avengers #1''. Luziet a-walc'h eo istor Avengers peogwir ez eus anezho abaoe 1963. A-hed ar bloavezhioù ez eus bet degaset kemmoù er strollad hag en e izili gant ar senarioourien hag an dreserien.

=== Orin ===
Krouet e voe Avengers gant [[Marvel Comics]] a-benn respont da [[DC Comics]] a ginnige ur [[comic|c'homic]] ma oa bodet e c'hourarozed pennañ ennañ, [[Justice League of America]] e anv.
Er skipail orin e kaver 
* [[Hank Pym]], Ant-Man
* Janet Van Dyne, [[Wasp (Marvel)|Wasp]]
* [[Thor (Marvel)|Thor]]
*[[Iron Man (comics)|Iron Man]], Tony Stark
* [[Hulk]]
* [[Captain America]]
* [[Black Widow]]
A-benn nevesaat an traoù e voe ouzhpennet elfennoù heverk eus comics Marvel : kudennoù hiniennel an tudennoù. Diwar ar 16vet niverenn e tivizas [[Stan Lee]] ouzhpennañ tudennoù a eil renk, ha sed penaos e voe ouzhpennet ([[Clint Barton|Hawkeye]], [[Scralet Witch]] ha [[Quicksilver (comics)|Quicksilver]]).

=== Izili nevez ===
A-hed an amzer ez eus bet ouzhpennet izili nevez :
*[[Wonder Man]] (#9) 
*[[Swordsman (comics)|Swordsman]] (#20)
*[[Hercule (Marvel)|Hercule]] (#38), 
*[[Black Panther]] (#52), 
*[[Vision (Young Avengers)|Vision]] (#58), 
*[[Black Knight (Dane Whitman)|Black Knight]] (#71), 
*[[Mantis (comics)|Mantis]] (#114), 
*[[Moondragon]] (#137), 
*[[Beast]] (#137), 
*[[Hellcat]] (#151), 
*[[Jocasta]] (#170), 
*[[Miss Marvel (Carol Danvers)|Miss Marvel]] (#183), 
*[[Falcon (comics)|Falcon]] (#184), 
*[[Tigra]] (#211), 
*[[Miss Hulk]] (#221), 
*[[Monica Rambeau|Captain Marvel II]] (#227) 
*[[Starfox (comics)|Starfox]] (#232)

E-pad ar bloavezhioù 1980 e voe krouet ur strollad Avengers nevez en aodaoù kornôg ar Stadoù-Unanet (ar skpailh orin a vez o chom e [[New York]], evel lod brasañ gourharozed Marvel). Liammet e voe istorioù an daou skipailh : Avengers (A) ha West Coast Avengers (WCA) e-pad meur a vloaz. [[Clint Barton|Hawkeye]] eo a zo e penn strollad ar c'hornôg. D'ar mare-se e voe klokaet an daou skipailh : 
*[[Mockingbird]] (WCA #1)
*[[The Thing (comics)|The Thing]] (Fantastic Four, WCA #4) 
*[[Namor]] (A #264)
*[[Firebird (comics)|Firebird]] (WCA #4)
*[[Doctor Druid]] (A #278)
*[[Mr Fantastic]] hag [[Invisible Woman]] (Fantastic Four, A #300), [[Gilgamesh (comics)|Gilgamesh]] ( A #300)
*[[Quasar (comics)|Quasar]] (A #305)
*[[Sersi]] (d A #314)
*[[Mantis]] (A #319)
*[[Rage (comics)|Rage]] (A #329)
*[[Sandman]] (A #329), [[Spider-Man]] (A #329) 
*[[Crystal (comics)|Crystal]] (A #337)
*[[Thunderstrike]] (A #374)
*[[Deathcry]] (A #363)
*[[Swordsman (comics)|Swordsman III]] ha [[Magdalene]] (A #357), 
*[[U.S. Agent]] (WCA #44)
*[[Human Torch]] (WCA #50)
*[[Living Lightning]] (WCA #74) 
*[[Spider-Woman II]] (WCA #74)

Er memes koulz e oa [[John Byrne]] e-karg eus ''West Coast Avengers''. Krouiñ a reas ivez [[Great Lakes Avengers]] (WCA #46).

=== ''Heroes Reborn'' ha ''Heroes Return''===
E [[1995]] e c'hoarvezas ''[[Avengers : The Crossing &amp; Timeslide]]'', ma voe lazhet pe cheñchet da vat tudennoù' zo evel Iron Man, Wasp ha Hawkeye. E [[1996]] e c'hoarvezas ''[[Onslaught]]' ma tivizas ar skipailh a-bezh pe dost en em aberzhiñ da saveteiñ an douar. Sed penaos cec'h echuas ''Avengers'' vol.1.

Pal ''Onslaught'' a oa degas kemmoù evit ma vefe adaozet skipailh Avengers war batrom  ''[[Heroes Reborn]]''. [[Rob Liefeld]] eo a voe lakaet e-karg eus ar raktres. ''Avengers'' vol.2 a badas 13 niverenn nemetken, peogwir ne voe ket gwerzhet mat tamm ebet. 
[[Kurt Busiek]] ha [[George Perez]] eo a rezas war-dro ''[[Heroes Return]]'', ha sed penaos e krogas ''Avengers'' vol.3 ([[1998]]). D'ar mare-se e voe ouzhpennet izili nevez er strollad : [[Marvel Boy#Vance Astrovik / Justice (1990)|Justice]] ha [[Firestar]] (bet izili [[New Warriors]]), [[Triathlon (comics)|Triathlon]], [[Silverclaw]], [[Valet de Cœur]], [[Scott Lang|Ant-Man II]] ha [[Lionheart (comics)|Captain Britain II]].

=== ''Avengers Disassembled'' (2004) ===
E dibenn [[2004]] e voe krouet ''Avengers Disassembled'', ma voe divodet ar strollad da-heul marv meur a ezel anezhañ : [[Thor (Marvel)|Thor]], Ant-Man II, Vision ha [[Clint Barton|Hawkeye]].

==New Avengers==
''New Avengers'' a voe krouet e [[2005]] gant ar senarioour [[Brian Michael Bendis]].Er strollad e kaver :
* [[Captain America]], 
* [[Iron Man (comics)|Iron Man]], 
* [[Spider-Man]], 
* [[Wolverine]] ([[X-Men]])
* [[Spider-Woman]] (Jessica Drew, [[SHIELD]]), 
* [[Luke Cage]], 
* [[Sentry (comics)|The Sentry]] 
* [[Ronin (comics)|Ronin]]

Er memes mare e voe krouet ur skipailh krennarded ([[Young Avengers]]), senario gant [[Allan Heinberg]].

==Civil War ha Mighty Avengers==
Da-heul ''[[Civil War]]'' e voe rannet ar strollad e daou : ar re a asant an niveradeg (''Super-Human Registration Act'') gant [[Iron Man (comics)|Iron Man]] e penn, hag ar re a sav a-enep, kaset gant [[Captain America]]. Strollad Iron Man eo a c'hounez ar brezel, ha neuze e krou-eñ ur strollad nevez hag ofisiel anvet Mighty Avengers ma kaver :

* [[Iron Man (comics)|Iron Man]] (rener [[SHIELD]])
* [[Carol Danvers|Miss Marvel]] (Carol Danvers)
* [[Wasp (Marvel)|Wasp]]
* [[Ares (comics)|Ares]], e lec'h [[Thor (Marvel)|Thor]]
* [[Sentry (comics)|The Sentry]]
* [[Black Widow]]
* [[Wonder Man]]

Ar re a oa a-enep al lezenn a grou o strollad, anvet Secret Avengers, ma kaver :
* [[Luke Cage]] 
* [[Spider-Man]]
* [[Spider-Woman]]
* [[Wolverine]]
* [[Docteur Strange]]
* [[Iron Fist (comics)|Iron Fist]]
* [[Ronin (comics)|Ronin II]] (Clint Barton)
* Maya Lopez, hag a zilezas perzh Ronin.

Doctor Strange a voe gloazet hag e pellaas diouzh ar strollad, evel ma reas Maya Lopez.

==Goude ''Secret Invasion'', ''Dark Reign'' ha Dark Avengers==
Kenlabour a voe etre Mighty Avengers ha Secret Avengers a-benn stourm ouzh ar [[Skrull]]ed. En emgann diwezhañ e varvas Janet Van Dyne hag ar re aoa bet tapet gant ar Skrulled a voe dieubet (evel Jarvis ha Hank Pym).

[[Norman Osborn]] a brofitas eus an emgann-se evit lakaat diaes Tony Stark hag e strollad. Divodet e voe [[SHIELD]] ha skarzhet Tony Stark. Osborn a voe lkaet e penn un aozadur nevez anvet [[HAMMER (comics)|HAMMER]].

Daou Avenger nemetken a chomas e strollad Osborn hag a savas Dark Avengers,diwar batrom ar skipialh brudet. Ennañ e kaver gourvilened a laka da grediñ ez int gourharozed ( evel [[Thunderbolts]]) : 
* [[Iron Patriot]] ([[Green Goblin|Norman Osborn]], a implij un houarnwisk kozh heñvel ouzh hini Iron Man, livet evel banniel SUA)
* [[Ares (comics)|Ares]]
* [[Sentry (comics)|Sentry]]
ha re all o kemer plas Avengers kozh :
* Hawkeye ([[Bullseye]] gant dilhad [[Clint Barton]])
* Miss Marvel ([[Opale (comics)|Opale]], gant dilhad [[Carol Danvers]])
* Captain Marvel ([[Captain Marvel (Marvel)#Noh-Varr (2009)|Noh-Varr]])
* Spider-Man ([[Venom (comics)|Venom]] kemmet evit bezañ heñvel ouzh Peter Parker)
* Wolverine (e vab anvet [[Daken]])

E-pad darvoudoù dic'hortoz ha distro [[Scarlet Witch]] (Loki e gwirionez) e tivizas izili' zo eus Avengers en em vodañ en-dro, ha sevel a rejont ur strollad nann-ofisiel anvet '''Mighty Avengers''' ma kaver :
* [[Hank Pym]] (Wasp)
* [[U.S. Agent]]
* [[Hercule (Marvel)|Hercule]]
* Amadeus Cho
* Vision, (Young Avengers)
* Stature, (Young Avengers)
* [[Jocasta]]
* Jarvis

Sikour a rejont [[Iron Man (comics)|Iron Man]] ha [[Hulk]] a-enep an doue [[Chton]].

== Hag ivez ==
=== The Ultimates ===
E [[2002]] e voe krouet The Ultimates gant ar senarioour, [[Mark Millar]]. Er skipailh e kaver izili ar skipailh orin, renet gant [[SHIELD]]. 
Gwall zisheñvel eo The Ultimates diouzh ar c'homics all. Stag eo ar senario ouzh darvoudoù politikel SUA (da-heul an 11 a viz Gwengolo 2001).

== Izili Avengers ==
Etre pevar ha dek ezel a vez er strollad. Met e gwirionez ez eus bet kalz gourharozed lakaet da Avenger&lt;ref&gt;[http://www.marvunapp.com/Appendix/earthavengerspermanent.htm Earth-Avengers permanent membership (What If?)]&lt;/ref&gt;.

Skipailh orin :
* [[Thor (Marvel)|Thor]], Dr Donald Blake
* [[Iron Man (comics)|Iron Man]], Anthony Edward «Tony» Stark
* [[Ant-Man]], [[Henry Pym]]
* [[Wasp]], Janet Van Dyne
* [[Hulk]], Bruce Banner

Goude-se :
{{col-begin}}
{{col-2}}
* [[Captain America]], Steven &quot;Steve&quot; Rogers
* [[Quicksilver (comics)|Quicksilver]], Pietro Maximoff
* [[Scarlet Witch]], Wanda Maximoff
* [[Hawkeye]], Clinton Francis Barton
* [[Hercules]]
* [[Black Panther]], T'Challa
* [[Vision (Young Avengers)|Vision]]
* [[Black Knight (Dane Whitman)|Black Knight]], Dane Whitman
* [[Black Widow (comics)|Black Widow]], Natalia «Natacha» Romanova
* [[Mantis (comics)|Mantis]]
* [[Beast]], Henry «Hank» McCoy
* [[Moondragon]], Heather Douglas
* [[Swordsman (comics)|Swordsman]], Jacques Duquesne
* [[Captain Mar-Vell]]
* [[Hellcat]], Patsy Walker
* [[Two-Gun Kid]]
* [[Wonder Man]]
* [[Whizzer]]
* [[Carol Danvers|Miss Marvel]] pe Warbird, Carol Denvers
* [[Falcon (comics)|Falcon]], Samuel Thomas «Sam» Wilson
* [[Jocasta]]
* [[Tigra]], Greer Grant Nelson
* [[Miss Hulk]], Jennifer Walters
* [[Monica Rambeau|Captain Marvel II]], Monica Rambeau
* [[Starfox (comics)|Starfox]], Eros
* [[Mockingbird]], Barbara Morse Barton
* [[War Machine]], James Ruppert Rhodes
* [[The Thing (comics)|The Thing]], Benjamin Grimm
* [[Firebird (comics)|Firebird]], Bonita Juarez
* [[Moon Knight]], Marc Spector
* [[U.S. Agent]], John Walker
* [[Human Torch]]
* [[Living Lightning]], Miguel Santos
* [[Spider-Woman|Spider-Woman II]], Julia Carpenter
* [[Machine Man]]
* [[Darkhawk]], Christopher Powell
{{col-2}}
* [[Namor the Sub-Mariner'|Namor]], Namor Mackenzie
* [[Doctor Druid]], Anthony Lugdata
* [[Marina (comics)|Marina]]
* [[Ravonna]]
* [[YellowJacket]], Rita DeMara
* [[Demolition Man (comics)|Demolition Man]], Dennis Dunphy
* [[Forgotten One (comics)|Forgotten One]]
* [[Mr Fantastic]], Reed Richards
* [[Invisible Woman]], Suzan Richards
* [[Quasar (comics)|Quasar]], Wendel Vaughn
* [[Big Bertha (comics)|Big Bertha]]
* [[Dinah Soar]]
* [[Doorman (comics)|Doorman]]
* [[Flatman (comics)|Flatman]]
* [[Mr. Immortal]]
* [[Leather Boy]]
* [[Squirrel Girl]] gant Monkey Joe ha Tippy-Toe
* [[Grasshopper (comics)|Grasshopper]]
* [[Sersi]]
* [[Spider-Man]], Peter Parker
* [[Mantis]] (Stingray), Walter Newell
* [[Rage (comics)|Rage]], Elvyn Daryl Holiday
* [[Sandman]], William Baker
* [[Crystal (comics)|Crystal]], Crystal Amaquelin Maximoff
* [[Thunderstrike]], Eric Masterson
* [[Swordsman (comics)|Swordsman III]], Philip Jarvett
* [[Magdalene (comics)|Magdalene]]
* [[Deathcry]]
* [[Madame Masque]], Guillietta Nefaria
* [[Marvel Boy|Marvel Boy IV]], Vance Astrovick
* [[Firestar]], Angela Jones
* [[Triathlon (comics)|Triathlon]], Delroy Garret
* [[Silverclaw]], Maria de Guadalupe Santiago
* [[Wolverine]], James Howlett lesanvet Logan
* [[Jack of Hearts]], Jonathan «Jack» Hart
* [[Ant-Man II]], Scott Lang
* [[Lionheart (comics)|Captain Britain II]], Kesley Shorr Leigh
{{col-end}}

== Enebourien ==
{{col-begin}}{{col-begin-small}}
{{col-2}}
*A.I.M.
*[[Baron Zemo]]
* [[Beyonder]]
*[[Chthon]]
*Count Nefaria
*The wrecking crew
* [[Doctor Doom]]
*Squadron supreme
*[[Hood]]
*Immortus
{{col-2}}
*[[Kang the Conqueror]]
*[[Kree]]ed 
*[[Loki]]
*The masters of evil
*Michael Korvac
*The grim reaper
*[[Onslaught]]
*Proctor
*[[Skrull]]ed
*[[Super-Adaptoid]]
*[[Ultron]]
*[[Capricorn (comics)|Capricorn]]
{{col-2}}
{{col-end}}

==Er sinema==
* [[2012]]: [[The Avengers (film)|The Avengers]] sevenet gant [[Joss Whedon]] gant [[Robert Downey Jr]], [[Don Cheadle]], [[Chris Evans]], [[Chris Hensworth]], [[Edward Norton]], [[Scarlett Johansson]], [[Samuel L. Jackson]].

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20060822093801/http://www.marvel.com/publishing/showcomic.htm?id=6 Avengers e lec'hienn Marvel]
* [https://web.archive.org/web/20060528090252/http://www.marvel.com/publishing/stories/showstory.htm?id=7  New Avengers e lec'hienn Marvel]
* [https://web.archive.org/web/20070927175437/http://www.comics-db.com/Marvel_Comics/A/The_Avengers/index.html Avengers e lec'hienn comics-db]

== Notennoù ==
&lt;references /&gt;

{{clear}}
{{Avengers}}

[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>1xmyunc2qieqn8sjmta24sx63smg4q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Captain America</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80840</id>
    <revision>
      <id>2200730</id>
      <parentid>2191163</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 4 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37858" sha1="l3kgitqafzvwzhvimsqfml6ukjvqs3c" xml:space="preserve">{{Infobox Tudenn comic
 | anv
 | skeudenn = Captain America cosplay.jpg
 | alc'hwez  = Un den gwisket evel Captain America er [[Pentagon (Stadoù Unanet Amerika)|Pentagon]], d'an 28 a viz Ebrel 2005. A-dreñv e weler kein un den gwisket evel [[Spider-Man]]
 | Embanner = [[Marvel Comics]] 
 | Kentañ avantur = [[Captain America Comics]] #1 (miz Meurzh 1941)
 | Avantur diwezhañ =
 | Krouet gant = [[Joe Simon]], [[Jack Kirby]]
 | Senarioour(ien)=
 | Treser(ien)=
 | Mouezh gant =
 | Titouroù1 =
 | Titouroù2 =
 | Anv klok = Steven Rogers
 | Lesanvioù = 	''Nomad, The Captain''
 | Lec'h orin = 
 | Chomlec'h =
 | Spesad =
 | Galloudoù =   Nerzh, tizh,  kaleter, gwevnded, kilstourmoù, ha skiantoù kresket a-drugarez da serom ar goursoudard. Pareañ a ra buanoc'h evit a re all ha ne gosha ket.
 | Barregezhioù =  Mestr en arzoù an emgann gant an daouarn
 | Arm =  Skoed e kendeuzad [[dir]]-Vibraniom 
 | Keveler(ien) = [[Avengers]]
 | Enebour(ien)=
 | sexe =
 | Blev =
 | Daoulagad =
 | Micher =
 | Ganet =
 | Marvet =
 | Familh =
 | Mignon(ed) =	[[Bucky Barnes]], [[Falcon]], [[Sharon Carter]]
 | Titouroù3 =
 | Titouroù4 =
 | Titouroù5 =
}}
[[Skeudenn:Captain America Shield.svg|thumb|right|300px|Skoed Captain America]]
'''Captain America''' a zo un haroz faltazi a gaver e [[comic|comic books]] embannet gant [[Marvel Comics]]. Dizoloet e voe evit ar wech kentañ e ''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh [[1941]]), embannet gant [[Marvel Comics|Timely Comics]],&lt;ref name=&quot;milestone&quot;&gt;E-barzh ''Marvel Milestone Edition: Captain America'' (1995) e weler un eilenn eus ar c'homic hep golo na niverenn, met lenn a reer s &quot;Originally published ... as Captain America #000&quot;. N'eus niverenn ebet war golo comic kentañ Timley, ''[[Marvel Mystery Comics|Marvel Comics]]'' #1 e ditl.&lt;/ref&gt; ha krouet gant [[Joe Simon]] ha [[Jack Kirby]]. A-hed ar bloavezhioù ez eus bet gwerzhet e-tro 210 milion a skouerennoù eus comic books &quot;Captain America&quot; e 75 bro er bed.&lt;ref name=&quot;msnbc&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20090522010006/http://www.msnbc.msn.com/id/17499797 Death to ‘America’: Comic-book hero killed off], [[msnbc.com]], 7 a viz Meurzh 2007&lt;/ref&gt; Alter ego '''Steve Rogers''' (un den a voe lakaet da greñvaat dre gemer louzoù a-benn sikour ar Stadoù-Unanet e-pad an Eil Brezel-bed) eo Captain America. Tennañ a ra e zilhad da vanniel ar Stadoù-Unanet. Bepred e vez gant ur skoed dizistrujus, hag a c'hall bannañ&lt;ref&gt;&quot;Bullpen Bulletins: &quot;Stan's Soapbox&quot;, miz Kerzu 1999&lt;/ref&gt;.
Haroz brudetañ ''Timely Comics'' e voe Captain America e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Goude ar brezel ez eas e vrud war zigreskiñ, betek mont da netra er bloavezhioù 1950, war-bouez un taol-esae e [[1953]]. Adlañset e voe Captain America da vare oadvezh argant ar c'homics ([[saozneg]] : ''Silver Age of Comic Books''), pa voe sikouret gant izili [[Avengers (comic)|Avengers]] e ''The Avengers'' #4 (miz Meurzh [[1964]]). Abaoe eo bet alies Captain America e penn ar skipailh, ha comics gouestlet dezhañ nemetken a zo bet embannet ivez. Daoust ma voe lazhet Steve Rogers e ''Captain America'' vol. 5, #25 (miz Meurzh [[2007]]) e voe dizoloet e oa bev c'hoazh, hag kenderc'hel a reer da embann e droioù-kaer&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090223153836/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=104091&quot;yes, Captain America, Steve Rogers, is dead.&quot;  Kemennadenn gant Marvel diwar-benn ''Captain America'' #25, Matt Brady, Newsarama, 7 a viz Meurzh 2007&lt;/ref&gt; ma weler [[Bucky|James &quot;Bucky&quot; Barnes]] o kemer plas Captain America.

==Istor an embann==
Krouet e voe Captain America gant ar senarioour Joe Simon gant sikour an treser [[Jack Kirby]] e [[1941]]. Er memes koulz e kemeras perzh ar [[Stadoù-Unanet]] er brezel. Ur pal politikel o doa lakaet d'an oberenn rak heuget e oant gant [[Trede Reich|Alamagn nazi]]. Goude e lavaras Simon : &quot;Aozet mat-tre e oa an dud a-enep ar brezel. Fellout a rae deomp embann hor savboent ivez.&quot;&lt;ref name=&quot;Wright 36&quot;&gt;Wright, Bradford W. ''Comic Book Nation: The Transformation of Youth Culture in America''. Johns Hopkins, 2001. ISBN 0-8018-7450-5, p. 36&lt;/ref&gt;

E miz Kerzu [[1940]] e voe lakaet e gwerzh ''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh [[1941]]), da lavaret eo bloaz a-raok[[Pearl Harbor]]. War golo ar c'homic e weler Captain America o reiñ un taol e javed [[Adolf Hitler]]. Tost ur milion a skouerennoù a voe gwerzhet.&lt;ref name=&quot;fromm&quot;&gt;Per researcher Keif Fromm, ''Alter Ego'' #49, p. 4 (caption)&lt;/ref&gt; Dre vras e voe degemeret mat gant al lennerien. Simon a venegas memestra &quot;Pa voe embannet an niverenn gentañ hor boe. . . lizheroù gourdrouz ha kunujennoù. Tud' zo a oa a-enep penn-da-benn ar pezh a dalveze Cap.&quot;&lt;ref name=&quot;Wright 36&quot;/&gt; Daoust ma voe krouet gourharozed vrogarour all e teuas Captain America da vezañ an hini brudetañ e-touez ar c'homics bet embannet a-raok hag e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Asambles gant e skorer [[Bucky]] e stourmas Captain America ouzh an naziegezh, ouzh Japan hag ouzh kement hini a oa a-enep ar Stadoù-Unanet pe ar Gevredidi e-pad ar brezel. Buan e teuas da vezañ gourharoz brudetañ Timely, hag e voe krouet ur c'hlub tud entanet gantañ, &quot;Sentinels of Liberty&quot; e anv.&lt;ref name=&quot;Wright 36&quot;/&gt; D'ar mare-se e veze gwerzhet e-tro 1 milion a skouerennoù bep miz, da lavaret eo ouzhpenn ar pezh a veze gwerzhet gant kelaouennoù evel ''[[Time magazine|Time]]''&lt;ref&gt;Marvel: Five Fabulous Decades of the World's Greatest Comics, Daniels, p. 37&lt;/ref&gt;.
Simon ha Kirby a reas war-dro betek #10 (miz Genver [[1942]]). Goude-se ez ejont da labourat evit D.C. Comics, hag ez eo neuze [[Al Avison]] ha [[Syd Shores]] a reas war-dro tresañ Captain America. Ar gourharoz a weler ivez en ''[[All Winners Comics]]'' #1-19 (hañv 1941 - diskar-amzer 1946), ''[[Marvel Mystery Comics]]'' #80-84,86-92, ''[[USA Comics]]'' #6-17 (miz Kerzu 1942 - diskar-amzer 1945) hag ''[[All Select Comics]]'' #1-10 (diskar-amzer 1943 - hañv 1946).
Da-heul ar brezel ez eas war ziskar brud ar c'hourharozed. Lakaet e voe Captain America e penn ar strollad gourharozed kentañ krouet gant led Timely/Marvel, [[All-Winners Squad]] e anv, en ''[[All Winners Comics]]'' #19 &amp; 21 (diskar-amzer - goañv [[1946]]) ne voe ket eus #20). E [[1948]] e voe gloazet Bucky e ''Captain America'' ha Betsy Ross (karedig Captain America) a gemeras e blas hag a zeuas da vezañ ar c'hourharozez [[Golden Girl]]. E miz C'hwevrer [[1950]] e paouezas ''Captain America Comics'' da vezañ embannet (#75).

Klasket e voe adstagañ gant embann ar c'homic Captain America gant [[Atlas Comics (1950)|Atlas Comics]] er bloavezhioù 1950. Distreiñ a reas neuze Captain America gant Human Torch ha Sub-Mariner, e ''Young Men'' #24 (miz Kerzu [[1953]]). Captain America a voe gwelet bloaz goude e ''Young Men'' #24-28 hag e ''Men's Adventures'' #27-28 ha #76-78. Met ur c'hwitadenn e voe,&lt;ref&gt;Wright, p. 123&lt;/ref&gt; hag embann comic ''Captain America'' a voe paouezet gant #78 (miz Gwengolo [[1954]]).

===Da vare Oad argant ar c'homics===
En istor gant [[Human Torch]] anvet &quot;Captain America&quot; (e-barzh [[Strange Tales]] #114, miz Du 1963)&lt;ref&gt;[http://www.comics.org/details.lasso?id=18004 Grand Comics Database: ''Strange Tales'' #114 (Nov. 1963)]&lt;/ref&gt; e lakaas [[Stan Lee]] ha [[Jack Kirby]] Johnny Storm (Human Torch) da gejañ ouzh Captain America, hag eñ lakaet da haroz an Eil Brezel-bed ha distro goude meur a vloaz. E dibenn an istor 18 pajennad e tizoloer ne oa ket Captain America met ar gourvilen [[Acrobat (comics)|Acrobat]], hag a oa bet trec'het gant Human Torch e ''Strange Tales'' #106. Goude-se e weler Storm o tapout ur c'homic kozh ma weler ez eo Captain America Steve Rogers. Un taol-esae e oa da welout hag-eñ e plijfe d'al lennerien e teufe Captain America en-dro.

Captain America a zistroas en ''[[Avengers (comic)|The Avengers]]'' #4 (miz Meurzh 1964), ma tispleger e oa kouezhet diwar ur c'harr-nij arnodiñ er Meurvor Atlantel e dibenn ar brezel, hag e oa chomet skornet en ur bloc'had skorn. Buan e voe lakaet e penn ar strollad. Da-heul berzh gourharozed all krouet gant Marvel e voe lakaet Captain America da haroz &quot;aloubet e spered gant eñvorennoù kozh, hag a glask azasaat da gevredigezh ar bloavezhioù  1960.&quot;&lt;ref&gt;Wright, p. 215&lt;/ref&gt;

Captain America a voe gwelet ivez asambles gant &quot;[[Iron Man]]&quot; e ''[[Tales of Suspense]]'' #58 (miz Here 1964). Lakaet e vo Captain America da bennharoz en ivernen da-heul. Adstagañ a reas Jack Kirby gant tresañ Captain America, ar pezh n'en doa ket graet abaoe 1941. Eus #63 (miz Meurzh 1965) #71 (miz Du 1965) e voe adkontet orin Captain America.

Er bloavezhioù 1970 e voe lakaet meur a zudenn da wiskañ dilhad Captain America.&lt;ref name=&quot;captainamerica153-156&quot;&gt;''Captain America'' #153-156 (miz Gwengolo-miz Kerzu 1972)&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;whatif4&quot;&gt;''What If?'' #4 (miz Eost 1977)&lt;/ref&gt;
Lennerien nevez a voe ivez, tra ma oa lakaet Captain America e penn Avengers. Ur c'homic gouestlet dezhañ nemetken a voe ivez e ''[[Tales of Suspense]]'' #59 (miz Du 1964). Gant Kirby e voe treset holl istorioù (war-bouez daou anezho) ''Tales of Suspense,'' hag a zeuas da vezañ ''Captain America'' adalek #100 (miz Ebrel 1968). [[Gil Kane]] ha [[John Romita Sr.]] ar reas war-dro an daou istor all. Meur a istor a voe echuet gant all iver [[George Tuska]] hag ivez gant Romita Sr, [[Dick Ayers]] ha [[John Tartaglione]]. Tresadennoù Kirby a veze livet peurliesañ gant [[Frank Giacoia]] (&quot;Frank Ray&quot;) ha [[Joe Sinnott]], met [[Don Heck]] ha [[Syd Shores]] a gemeras perzh ivez. Tresadennoù ar c'homic nevez titlet ''Captain America'' a voe graet gant Kirby, [[Jim Steranko]] ha meur a hin all. Anvet e voe ivez ''Captain America and the Falcon'' (#134-222).

Ar rummad-se — anvet ''Captain America'' vol. 1 gant enklaskerien hag istorourien ar c'homics,&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110224173534/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer2.htm#S5|title=The Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators: &quot;''Captain America'' (I) (1968-1996)&quot;&lt;/ref&gt; da-heul ''Captain America Comics'' (bloavezhioù 1940 ha 1950) — a echuas gant #454 (miz Eost 1996). Da-heul e voe ''Captain America'' vol. 2 (miz Du 1996 – miz Du 1997),&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100830173129/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer3.htm#S29 Unofficial Handbook:  &quot;''Captain America'' (II) (1996-1997)&quot;&lt;/ref&gt; ''Captain America'' vol. 3 (13 levrenn, miz Genver 1998 – miz C'hwevrer 2002),&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100131213402/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer4.htm#S32 Unofficial Handbook: &quot;''Captain America'' (III) (1998-2002) PG&quot;]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=6023 Grand Comics Database: ''Captain America'' (1998 Series)]&lt;/ref&gt; the 32-issue ''Captain America'' vol. 4 (miz Even 2002 – miz Kerzu 2004)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110525132021/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer5.htm#S48 Unofficial Handbook: &quot;''Captain America'' (IV) (2002-2004) PSR&quot;]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=9818 Grand Comics Database: ''Captain America'' (2002 Series)]&lt;/ref&gt; ha ''Captain America'' vol. 5 (miz Genver 2005 – miz Gouere 2009&amp;nbsp;)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110525132021/http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/capamer5.htm#S63 Unofficial Handbook: &quot;''Captain America'' (V) (2005-2007) T+&quot;]; [http://www.comics.org/series.lasso?SeriesID=12466 Grand Comics Database: ''Captain America'' (2005 Series)]&lt;/ref&gt;.

Krouet e voe ivez an heuliadoù ''Captain America Sentinel of Liberty'' (miz Gwengolo 1998-miz Eost 1999) ha ''[[Captain America and the Falcon]]'' (miz Mae 2004-miz Even 2005).

E-touez disoc'hoù &quot;[[Civil War]]&quot; emañ marv Steve Rogers e ''Captain America'' vol. 5, #25 (miz Meurzh 2007). [[Ed Brubaker]] hag a skrivas ar senario, a lavaras &quot;An dud eus an tu-kleiz a blij Captain America dezho a felle dezho e rafe prezegennoù a-enep politikerezh [[George W. Bush]] hag ar re eus an tu-dehou a felle dezho ez afe da [[Baghdad|Vaghdad]], da skeiñ gant [[Saddam Hussein]]&quot;.&lt;ref name=&quot;nydt&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20121122233339/http://www.nydailynews.com/entertainment/music-arts/captain-america-killed-article-1.217626 &quot;Captain America killed!&quot;], by Ethan Sacks, ''[[New York Daily News]]'', 7 a viz Meurzh 2007&lt;/ref&gt;

[[Joe Simon]], hag a oa bet unan eus krouerien an dudenn, a lavaras : &quot;N'eo ket ar mare evitañ da vont kuit. Ezhomm hon eus anezhañ bremañ.&quot;&lt;ref name=&quot;nydt&quot;/&gt;

E miz Eost [[2007]] e voe embannet gant Marvel e tistrofe en amzer vremañ Captain America ar bloavezhioù 1940 en un heuliad 12 niverenn-pad titlet ''Avengers/Invaders'' krouet gant [[Alex Ross]]&lt;ref&gt;&quot;[https://web.archive.org/web/20110624030746/http://marvel.com/news/-1.1385 Wizard World Chicago 2007: Alex Ross Returns to Marvel]&quot;, kemennadenn Marvel  (11 a viz Eost 2007) ha https://web.archive.org/web/20080502170935/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=11195 Jonah Weiland  : Ross' Return  ''Avengers/Invaders'', Comic Book Resources, 14 a viz Eost 2007&lt;/ref&gt; Embannet e voe ivez e vefe ur Captain America nevez gant dilhad treset gant Ross, hag a vefe embannet e ''Captain America'' (vol. 5) #34.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20090818204314/http://marvel.com/news/comicstories.1640.Captain_America_Lives?utm_campaign=front+page+tracking&amp;utm_source=main+graphic&amp;utm_medium=big+graphic+link&amp;utm_content=%2Fnews%2Fcomicstories.1640.Captain_America_Lives : Captain America Lives&lt;/ref&gt;.

E [[2007]] e voe krouet an heuliad berr ''[[Captain America: The Chosen]]'', senario gant [[David Morrell]] ha tresañ gant [[Mitchell Breitweiser]], ma weler munutennoù diwezhañ Steve Rogers e savadur [[S.H.I.E.L.D.]], tra ma'z implij e nerzh spered da gas James Newman, ur ''marine'' o vrezeliñ en [[Afghanistan]]. N'emañ ket ''The Chosen'' en heuliad pennañ Marvel Universe&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20071009221318/http://forum.newsarama.com/showthread.php?t=116612 David Morrell Talks Captain America: The Chosen, Newsarama, 14 a viz Even  2007&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20130521090020/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=11191 THE FOUR VIRTUES: Morrell Talks &quot;Captain America: The Chosen&quot;, Comic Book Resources, 13 a viz Eost 2007&lt;/ref&gt;.

==E vuhez evel m'eo bet ijinet gant e grouerien==
===Bloavezhioù 1940===
D'ar [[4 a viz Gouere]] [[1917]] e voe ganet Steve Rogers e [[Lower East Side, Manhattan|Lower East Side of Manhattan]], [[New York]]. Divroidi iwerzhonat eo e dud Sarah ha Joseph Rogers.&lt;ref name=&quot;sentinel&quot;&gt;''Adventures of Captain America–Sentinel of Liberty'' #1-#4 (miz Here 1991 – miz Genver 1992)&lt;/ref&gt; Joseph Rogers a varvas pa oa bugel Steve ha Sarah a varvas gant an droug-skevent pa oa krennard Steve. E penn-kentañ 1940 ez eo Rogers studier war an arzoù. Un den gwan eo. Pa wel ar pezh a c'hoarvez gant an Trede Reich e fell dezhañ dont da vezañ soudard, met n'eo ket degemeret en arme peogwir eo re wan. 
Ar jeneral Chester Phillips a zo klask tud a c'hallo implijout en e daolioù-arnod, hag e kinnig da Rogers tkemer perzh en e raktres kuzh anvet Operation: Rebirth. Dont a-benn da grouiñ soudarded kreñv-kenañ eo pal ar raktres. Asantiñ a ra Rogers ha roet e voe dezhañ serom ar goursoudard bet ijinet gant ar skiantour &quot;Dr. Josef Reinstein&quot;.&lt;ref name=&quot;captainamericacomics1&quot;&gt;''Captain America Comics'' #1 (miz Meurzh 1941)&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;modernorigin&quot;&gt;''Captain America'' #109 (miz Genver 1969)&lt;/ref&gt;

Kresket a galz eo kigennoù ha dastaolioù Rogers, hag Erskine a embann eo deuet Rogers da vezañ &quot;un den tost peurvat.&quot;&lt;ref name=&quot;modernorigin&quot;/&gt;
Ne zeu ket a-benn gouarnamant SUA da virout kuzh ''Operation: Rebirth'', ha neuze ez eo lakaet Captain America da c'hourharoz. Stourm a ra neuze ouzh [[Red Skull]]. D'ar mare-se ivez e resev Rogers e zilhad savet diwar skouer banniel SUA&lt;ref name=&quot;sentinel&quot; /&gt;), ur skoed hag an anv Captain America. Un identelezh kuzh a zo roet dezhañ ivez evit ma kasfe e vuhez e kamp Lehigh e Virginia, ma kej ouzh [[Bucky|James Buchanan &quot;Bucky&quot; Barnes]].&lt;ref name=&quot;captainamericacomics1&quot;/&gt;

E dibenn miz Ebrel 1945, da zevezhioù diwezhañ an Eil Brezel-bed e klask Captain America ha Bucky mirout e vefe distrujet ur c'harr-nij gant [[Baron Zemo#Baron Heinrich Zemo|Baron Zemo]]. Ur vombezenn a zo bet lakaet er c'harr-nij gant Zemo ha pa dizh Captain America ha Bucky ar c'harr-nij e tarzh. Soñjal a reer e varv Bucky war an taol, ha kouezhañ a ra Captain America er mor. Met n'int ket marv.&lt;ref name=&quot;theavengers4&quot;/&gt;

===Dibenn ar bloavezhioù 1940, bloavezhioù 1950===
Goude bezañ bet o stourm ouzh nazied da vare an [[Eil Brezel-bed]] e voe lakaet Captain America da stourm ouzh enebourien nevez [[SUA]], da lavarout eo komunourien. Berrbad e voe taol-esae adlañsañ troioù-kaer Captain America er bloavezhioù 1950.

===Bloavezhioù 1960-1970===
Bloavezhioù goude&lt;ref name=&quot;theavengers4&quot;&gt;''[[Avengers (comic)|The Avengers]]'' #4 (miz Meurzh 1964)&lt;/ref&gt; e voe dizoloet korf Steve Rogers e norzh ar Meurvor atlantel gant izili [[Avengers (comic)|Avengers]]. Kinniget e voe da Rogers bezañ ezel eus Avengers hag asantiñ a reas, ha buan e voe lakaet e penn ar strollad&lt;ref&gt;''The Avengers'' #16 (miz Mae 1965)&lt;/ref&gt;.
Kenlabourat a ra ivez Rogers gant e vignon kozh [[Nick Fury]] (hag eñ e penn [[S.H.I.E.L.D.]]).&lt;ref name=&quot;tos78&quot;&gt;''[[Tales of Suspense]]'' #78 (miz Even 1966)&lt;/ref&gt; A-drugarez da Fury e kej Rogers ouzh [[Sharon Carter]], hag a labour evit SHIELD&lt;ref&gt;''Tales of Suspense'' #75 (miz Meurzh 1966)&lt;/ref&gt;. Un istor karantez a zo etrezo.

Kejañ a reas ivez Rogers ouzh Sam Wilson. Lakaat a reas anezhañ da bleustriñ ha dont a reas Wilson da vezañ [[Falcon (comics)|Falcon]],&lt;ref&gt;''Captain America'' #117 (miz Gwengolo 1969)&lt;/ref&gt; Mignoned e teujont da vezañ, hag e kaver an daou anezho e meur a gomic gant an titl ''Captain America and the Falcon''.&lt;ref name=&quot;falcon&quot;&gt;''Captain America'' #117-119 (miz Gwengolo-miz Du1969)&lt;/ref&gt;

Anv a voe graet ivez eus istor [[Watergate]] er c'homics, ar pezh a lakaas Captain America d'en em soñjal war e berzh evel arouez eus SUA. E-pad ur pennadig e tibabas bezañ anvet [[Nomad (comics)|Nomad]]. D'ar mare-se e voe gwisket dilhad Captain America gant meur a hini all, met ne rejont ket berzh.&lt;ref name=&quot;captainamerica176&quot;&gt;''Captain America'' #176-183 (miz Eost 1974 – miz Meurzh 1975)&lt;/ref&gt; A-benn ar fin ec'h asant Rogers dont da vezañ Captain America en-dro.&lt;ref name=&quot;captainamerica282&quot;&gt;''Captain America'' #282 (miz Even 1983)&lt;/ref&gt; D'ar mare-se ivez e teuas Rogers da vezañ kreñv-kenañ e-pad ur pennadig.&lt;ref name=&quot;captainamerica159&quot;&gt;''Captain America'' #159 (miz Meurzh 1973)&lt;/ref&gt; D'ar mare-se ivez e tizoloas e vije marv Sharon Carter&lt;ref&gt;''Captain America'' #237 (miz Gwengolo 1979)&lt;/ref&gt;.

===Bloavezhioù 1980-1990===
Treset e voe Captain America gant [[John Byrne]] er bloavezhioù 1980. Kontet e vo ivez istor hag orin [[Red Skull]]. Rogers a gejas ouzh [[Bernie Rosenthal]],&lt;ref&gt;''Captain America'' #248 (miz Eost 1980)&lt;/ref&gt; hag a zeu da vezañ e garedig. Kenlabourat a ra ivez gant Nomad e-pad ur pennadig.&lt;ref name=&quot;captainamerica282&quot;/&gt; Kejañ a reas ivez ouzh [[Diamondback (comics)|Diamondback]]&lt;ref&gt;''Captain America'' #310 (miz Here 1985)&lt;/ref&gt; Dilennet e voe Rogers gant an holl harozed bodet gant [[Beyonder]] p'edont o chom e [[Battleworld]].&lt;ref&gt;''[[Secret Wars]]'' #1 (May 1984)&lt;/ref&gt;.

[[Mark Gruenwald]] a lakaas dodennoù politikel ha kevredigezhiel en istorioù.&lt;ref name=&quot;flagsmasher&quot;&gt;Mark Gruenwald :  Captain America, Issue  312, miz Kerzu 1985&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;scourge&quot;&gt;Mark Gruenwald  : Captain America, Issue  #318-#320, miz Even-miz Eost 1986)&lt;/ref&gt; Kenlabourat a reas Captain America gant [[Demolition Man (comics)|D-Man]]&lt;ref&gt;Mark Gruenwald : Captain America, Issue  #328, miz Ebrel 1987&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;Captain America, Issue = #270&lt;/ref&gt;.

===Er bloavezhioù 2000===
Rogers a asant lavarout ez eo Captain America hag ez a da chom da [[Red Hook, Brooklyn|Red Hook]] e [[Brooklyn, New York]].&lt;ref name=&quot;captainamerica1&quot;&gt;''Captain America'' vol. 2, #1-7 (miz Even 2002 – miz C'hwevrer 2003)&lt;/ref&gt;

Da-heul an darvoudoù kontet en ''[[Avengers Disassembled]]'' ec'h adkrog Rogers da labourat evit [[S.H.I.E.L.D.]] hag e tizolo ez eo bepred bev Bucky nemet eo bet lakaet da spier gant URSS gant an anv [[Bucky#Winter Soldier|Winter Soldier]]. Rogers a baouez ivez e zarempred gant [[Sharon Carter]]. Goude marv Captain America e soñj dezhi ez eo dougerez&lt;ref&gt;Ed Brubaker :  Captain America, Volume  5, Issue  1, miz Du November 2004,  Marvel Comics&lt;/ref&gt;.

E [[2006]]-[[2007]] en heuliad &quot;[[Civil War]]&quot; e sav Captain America a-enep al lezenn ma kemenner d'ar c'hourharozed kemer perzh en un niveradeg, peogwir e soñj dezhañ ez eo ul lezenn a-enep frankizoù sivil an dud. E penn ar strollad gourharozed a stourm a-enep ar gouarnamant emañ. Rankout a ra tec'hout ha kuzhat hag e stourm a-enep ar c'hourharozed a-du gant al lezenn, hag int kaset gant [[Iron Man]]. Lakaat a ra da grediñ ez eo anvet &quot;Brett Hendrick&quot;, ur gward en ur greizenn-genwerzh&lt;ref name=&quot;civilwar1-7&quot;&gt;Mark Millar : Civil War, Volume  1, Issue 1-7, miz Gouere 2006-miz Genver 2007, Marvel Comics&lt;/ref&gt; A-feur ma kendalc'h ar brezel ec'h asant degemer en e skipailh tud n'en dije ket dibabet en un degouezh all, evel [[Punisher]] ha Kingpin.&lt;ref name=&quot;civilwar:warcrimes1&quot;&gt;Frank Tieri : Civil War: War Crimes, Volume 1, Issue  1,  miz C'hwevrer 2007,  Marvel Comics&lt;/ref&gt;

Captain America a zo trec'h war Iron Man en emgann diwezhañ met paouezet eo gant ur strollad tud a-raok peurlazhañ Iron Man. Merzout a ra neuze e laka en arvar an dud a fell dezhañ gwareziñ. En em zaskoriñ a ra, ar boliserien a lak kefioù-dorn dezhañ, hag e weler [[Punisher]] o tastum e vaskl.&lt;ref name=&quot;civilwar7&quot;&gt;Mark Millar :  Civil War, Volume  1, Issue  7, miz Genver 2007, Marvel Comics&lt;/ref&gt;

===Marv Captain America===
Da-heul e zaskor e tamaller ur bern torfedoù da Steve Rogers. E-keit ha ma kaser anezhañ d'u lez-varn e tenn ur sniper warnañ. E-pad ar pennad reuz da-heul ez eo gloazet Captain America teir gwech ouzhpenn gant [[Sharon Carter]]. Kaset eo Rogers d'un ospital ma varv ennañ.&lt;ref name=&quot;cav5n25&quot;&gt;Ed Brubaker : Captain America, Volume  5, Issue  25, miz Meurzh 2007, Marvel Comics&lt;/ref&gt; Aozet eo bet ar muntr gant Red Skull, [[Crossbones (comics)|Crossbones]] eo ar sniper ha [[Doctor Faustus (comics)|Dr. Faustus]] en deus lakaet da grediñ e oa bredvezeg [[S.H.I.E.L.D.]] hag eñ eo en deus lakaet Carter dindan gazelge.&lt;ref name=&quot;cav5n25&quot;/&gt;

Gwall skoet eo kumuniezh ar c'hourharozed gant ar muntr. E-pad ur pennad en em wisk [[Punisher]] tamm-pe-damm evel Captain America, ha [[Bucky#Winter Soldier|Winter Soldier]] ha [[Wolverine]] a glask veñjiñ o mignon. Laeret eo skoed Captain America gant Winter Soldier ha Punisher a ro dmaskl Captain America dezhañ&lt;ref&gt;''Punisher War Journal'' vol. 2, #11 (miz Du 2007)&lt;/ref&gt; Douaret eo Captain America e bered broadel [[Arlington]], ma saver ur monumant d'e enoriñ. Met n'eo ket e gorf a zo douaret : Tony Stark, [[Hank Pym]] ha [[Janet Van Dyne]] a gas korf Rogers d'an arktik, e-lec'h ma oa bet kavet bloavezhioù a-raok. [[Namor]] a gemer perzh el lid ivez, hag e tou ne zeuio den da zirenkañ al lec'h.&lt;ref&gt;''Fallen Son: The Death of Captain America'' #1-5 (miz Even-miz Eost 2007)&lt;/ref&gt;.

Stark a resev ul lizher m'eo skrivet c'hoantoù diwezhañ Rogers : dav eo da Stark saveteiñ Bucky, ha daoust m'eo marvet Captain America en deus ezhomm ar bed anezhañ&lt;ref&gt;''Captain America'' #30 (miz Gwengolo 2007)&lt;/ref&gt; [[Bucky]] a asant kinnig Stark hag e wisk dilhad Captain America, gant ma vo emren.&lt;ref name=&quot;Captain America #34&quot;&gt;''Captain America'' #34&lt;/ref&gt; Derc'hel a ra Bucky skoed Captain America, met cheñch a ra dilhad, hag e toug ivez ur bistolenn hag ur gontell.&lt;ref name=&quot;Captain America #34&quot;/&gt; [[Thor (Marvel)|Thor]] a zeu a-benn da eskemm gant spered Steve Rogers da-geñver kentañ deiz-ha-bloaz e varv. Dont a ra a-benn Thor da lakaat holl vedia tredan SUA da chom a-sav e-pad ur vunutenn da enoriñ Captain America.&lt;ref&gt;''Thor'' vol. 3, #11 (miz Here 2008)&lt;/ref&gt;.

===Distro Steve Rogers===
Kadarnaet e voe gant ''New York Daily News'' ha Newsarama e teufe Steve Rogers en-dro. An istor a grogas e #600&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130122133343/http://www.newsarama.com/comics/060915-Cap-Reborn.html]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100118012225/http://www.nydailynews.com/entertainment/arts/2009/06/15/2009-06-15_some_comic_relief_captain_america_is_coming_back_to_life_in_a_new_fivepart_serie.html]&lt;/ref&gt; D'ar [[1añ a viz Gouere]] [[2009]] e voe bev Steve Rogers en-dro en heuliad 6 levrenn anvet ''[[Captain America: Reborn]].''&lt;ref&gt;http://www.cnn.com/2009/SHOWBIZ/06/15/captain.america/index.html CNN : Captain America, thought dead, comes back to life - CNN.com&lt;/ref&gt;.

===Captain America: Reborn===
E ''Captain America: Reborn'' #1 e tizoloer ne oa ket marv Steve Rogers, met kaset difiñv en egor hag en amzer. Klask a ra Red Skull implijout Sharon Carter hag ur mekanik krouet gant Doctor Doom a-benn adtapout Rogers, met dre ma'z eo bet distrujet ar mekanik gant Sharon e pourmen Rogers en egor hag en amzer. E-pad unan eus ar beajoù-se e komz ouzh Vision,&lt;ref&gt;Ed Brubaker:  Captain America: Reborn, Volume 1, Issue  3, miz Gwengolo 2009, Marvel Comics&lt;/ref&gt;, hag a ro ar gemennadenn da [[Reed Richards]], hag eñ a gompren ez eo gant Sharon e c'hallo adtapout Rogers. Met re ziwezhat en em gav Reed pa zeu a-benn Red Skull da gontrolliñ korf Steve ha da implijout anezhañ a-enep Bucky&lt;ref&gt;Ed Brubaker : Captain America: Reborn, Volume  1, Issue  4, miz Du 2009, Marvel Comics&lt;/ref&gt;.

Er c'homic ''Captain America: Who Will Wield the Shield?'' (one-shot), hag a c'hoarvez goude fin ''Reborn''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100702034815/http://www.comicbookresources.com/?page=preview&amp;id=4087&amp;disp=table ''Captain America: Who Will Wield the Shield?'' #1 preview @ Comic Book Resources]&lt;/ref&gt; en em c'houlenn Rogers hag-eñ e talv ar boan e wiskfe dilhad Captain America en-dro. Santout a ra eo gouest Bucky da vezañ Capatin America. E-pad un dro-c'hed e kej Rogers ouzh Bucky ha Black Widow. Bucky a wel anezhañ hag e taol e skoed dezhañ. Goude-se ec'h adro Rogers e skoed da Bucky, hag a nac'h kemer anezhañ dre ma'z eo distro Rogers ha dre ma soñj dezhañ ez eo Rogers ar gwir Captain America. Rogers a lavar da Bucky n'eo ket sur en dije c'hoant da vezañ Captain America en-dro hag e c'houlenn gantañ, ar pezh a zegemer Bucky a-benn ar fin.

Diwezhatoc'h e c'hortoz Rogers en Ti gwenn hag e komz ouzh [[Barack Obama]]. Pardonet eo Rogers gant ar prezidant. Pa zispleg Rogers da Obama e c'hellje dilezel e berzh a Captain America e respont ar prezidant e c'hallfe kinnig dezhañ un dra &quot;a bouez bras-kenañ&quot;&lt;ref&gt;Ed Brubaker : Captain America: Who Will Wield the Shield?, Volume  1, Issue 1, miz Kerzu 2009,  Marvel Comics&lt;/ref&gt;.

===Siege===
Kemennet eo bet e stourmfe Captain America asambles gant [[Thor (Marvel)|Tho]]r hag [[Iron Man]], ar pezh ne oa ket c'hoarvezet pell'zo, da-geñver darvoudoù Siege, hag a vo klozadur pennad Dark Reign&lt;ref&gt;http://comics.ign.com/articles/103/1034124p1.html  Richard George  : Marvel Lays Siege to Dark Reign, IGN.com, 12 a viz Here 2009&lt;/ref&gt;.

E dibenn ''Dark Avengers Annual'' #1 e weler Bucky Barnes e Captain America. O komz ouzh Steve Rogers (gwisket e du) emañ, hag o sellout ouzh Noh-Varr emaint&lt;ref&gt;''Dark Avengers Annual '' #1&lt;/ref&gt; Degemer a ra New Avengers en e ziazez-lec'h goude ma vefe bet distrujet ranndi Barnes gant Dark Avengers.&lt;ref&gt;''New Avengers Annual'' #3&lt;/ref&gt; Digoradur Siege a echu pa wel Steve Norman Osborn hag e strollad Dark Avengers o tizorniañ Thor er skinwel.&lt;ref&gt;''Siege'' #1&lt;/ref&gt;.
En eil niverenn ''Siege'' emañ Steve Rogers o prientiñ mont da Asgard gant ur strollad gourharozed ennañ Nick Fury, Spider-Man ha Bucky. A-raok ma loc'hfent war-du Asgard, e lavar Steve Rogers (gwisket e Captain America) da Bucky en deus ezhomm eus e skoed a-benns tourm ouzh Dark Avengers.&lt;ref&gt;''Siege'' #2&lt;/ref&gt;.

===Heroic Age===
E dibenn &quot;Siege&quot; ez eo galvet Steve Rogers da vont d'an Ti gwenn ma kinnig ar prezidant dezhañ bezañ e penn surentez ar Stadoù-Unanet. Asantiñ a ra Rogers gant ma vo laosket d'ober evel ma fell dezhañ. Nullet eo lezenn niveradeg ar c'hourahrozed ([[saozneg]] : ''Super-Human Registration Act'') hag e-pad un emvod en Avenger Tower e lavar Rogers d'ar re all ez eo penn-kentañ un pennad nevez hag en deus ezhomm eus o sikour&lt;ref&gt;''Siege'' #4&lt;/ref&gt; Goude-se e weler Steve oc'h ober war-dro bac'hañ Norman Osborn e toull-bac'h [[The Raft (comics)|The Raft]]. Deuet eo da vezañ Captain Steve Rogers.&lt;ref&gt;''Dark Avengers'' #16&lt;/ref&gt;.

==Enebourien==
Abaoe 60 vloaz ma stourm Captain America en deus bet tro da gejañ ouzh enebourien arouezius eus an enepamerikaniezh : nazied ([[Red Skull]], [[Baron Zemo]]), neveznazied ([[Crossbones (comics)|Crossbones]], [[Doctor Faustus (comics)|Doctor Faustus]]), faskourien ([[Advanced Idea Mechanics|AIM]], [[Arnim Zola]]), komunourien ([[Aleksander Lukin]]) ha sponterien ([[HYDRA]]).

==Galloudoù ha perzhioù==
N'en deus Captain America tamm galloud dreistordinal ebet, met un de kreñv, gwevn, bliv eo, a-drugarez d'ar serom a zo bet roet dezhañ.&lt;ref name=&quot;steetsofpoison&quot;&gt;''Captain America'' #372-#378 (miz Mae-miz Du 1990)&lt;/ref&gt; A-drugarez d'ar serom eo ivez kaletoc'h evit forzh piv bennak e vefe.&lt;ref name=&quot;captainamerica65anniversary&quot;&gt;''Captain America 65th Anniversary Special'' (miz Mae 2006)&lt;/ref&gt; Sed penaos e tispleger e chomas bev e-keit ha ma oa er skorn. Anavezout mat a ra ivez kement tra a denn d'an arme, ha barrek eo war ar judo, ar boks, ar c'hickboxing hag an embregrezh korf. Ar spiañ a anavez ivez, dre forzh labourat evit [[S.H.I.E.L.D.]]. Ken barrek eo ken e c'hall tizhout meur a enebour pa daol e skoed. Unan eus gourharozed varrekañ Marvel eo a-fet barregezhioù d'en em gannañ.&lt;ref name=&quot;captainamerica302&quot;&gt;''Captain America'' #302 (miz C'hwevrer 1985)&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;captainamerica375&quot;&gt;''Captain America'' #375 (miz Eost 1990)&lt;/ref&gt;
Goude bezañ stourmet ouzh ar [[Wehrmacht]] en deus desket Rogers, ha ne c'hell ket bezañ lakaet dindan gazelg-ê. N'eo ket direnket gant ar gaz ivez. Sed ar pezh a brouas pa stourmas ouzh Prometheus hag e voe trec'h warnañ. Rogers a lavaras e oa dre stourm ouzh ar Wehrmacht en doa desket chom war evezh&lt;ref&gt;''[[JLA/Avengers|Avengers/JLA]]'' #4 (miz Mae 2004)&lt;/ref&gt;.

===Armoù ha dafar===
[[File:CapShield01.jpg|thumb|120px|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Skoed, 1941.&lt;/div&gt;]][[File:CapShield03.jpg|thumb|120px|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Skoed, 1941-1949.&lt;/div&gt;]][[File:CapShield05.jpg|thumb|120px|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;Skoed, 1964-2011.&lt;/div&gt;]]
A-hed an istorioù ec'h implij Captain America meur a skoed. An hini implijetañ a zo diazezet war ur meskaj vibraniom ha dir ha dizistrujus eo&lt;ref&gt;''Captain America'' #303-304 (miz Meurzh-miz Ebrel 1985)&lt;/ref&gt; Savet eo bet ar skoed-se gant [[Dr. Myron MacLain]] diwar urzh ar prezidant [[Franklin Delano Roosevelt]]. Gallout a ra ivez Captain America bannañ e skoed, evel ma weler e &quot;Captain America Foils the Traitor's Revenge&quot; e ''Captain America Comics'' #3 (miz Mae 1941).&lt;ref&gt;Thomas, Roy, ''Stan Lee's Amazing Marvel Universe'' (Sterling Publishing, New York, 2006), p. 11. ISBN 1-4027-4225-8; ISBN 978-1-4027-4225-5.&lt;/ref&gt;.
Gellout a ra ar skoed bezañ implijet gant gourharozed all, evel ma lenner e [[Cable (comics)|Cable]]. Ennañ e lenner ivez e vo eus ar skoed en dazont, ha Cable a implij anezhañ pa vez o stourm, hag e toug anezhañ evel un arouez&lt;ref&gt;''[[Cable and Deadpool]]'' #25&lt;/ref&gt;.

Gwarezet eo Captain America diouzh an tan a-drugarez d'e zilhad, ha dindanañ e wisk ur jiletenn a warez anezhañ diouzh tennoù e enebourien. Er penn-kentañ e oa distag e vaskl diouzh peurrest e zilhad, ar pezh en dije gellet lakaat anezhañ da vezañ anavezet. Kemmet ha kreñvaet eo bet ar maskl gantañ, ha staget ouzh peurrest e zilhad. Abaoe en deus Captain America embannet piv e oa e gwirionez. Evel ezel eus Avengers en deus Rogers ur gartenn Avengers renk a-raok.

Captain America a implij ivez ur marc'h-tan [[Harley Davidson]] dibar (bet kemmet e labourva armoù [[S.H.I.E.L.D.]]) hag ur van bet savet gant [[Wakanda (comics)|Wakanda]] Design Group.

==Dastumadoù comics==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Titl !! Comics dastumet !! ISBN
|-
| '''Essential Captain America, Vol. 1 '''
| ''Tales of Suspense'' #59-99; ''Captain America'' (vol.1) #100-102
| SC: ISBN 0-7851-3006-3
|-
| '''Essential Captain America, Vol. 2 '''
| ''Captain America'' (vol.1) #103-126
| SC: ISBN 0-7851-0827-0
|-
| '''Essential Captain America, Vol. 3'''
| ''Captain America'' (vol.1) #127-156
| SC: ISBN 0-7851-2166-8
|-
| '''Essential Captain America, Vol. 4'''
| ''Captain America'' (vol.1) #157-186
| SC: ISBN 0-7851-2770-4
|-
| '''Captain America: Secret Empire '''
| ''Captain America'' (vol.1) #169-176
| SC: ISBN 0-7851-1836-5
|-
| '''Captain America: Nomad '''
| ''Captain America'' (vol.1) #177-186
| SC: ISBN 0-7851-2197-8
|-
| '''Captain America: Madbomb '''
| ''Captain America'' (vol.1) #193-200
| SC: ISBN 0-7851-1557-9
|-
| '''Captain America: Bicentennial Battles '''
| ''Captain America'' (vol.1) #201-205; ''Bicentennial Battles'' #1
| SC: ISBN 0-7851-1726-1
|-
| '''Captain America: Swine '''
| ''Captain America'' (vol.1) #206-214; ''Captain America Annual'' #3-4
| SC: ISBN 0-7851-2078-5
|-
| '''Captain America: War and Remembrance '''
| ''Captain America'' (vol.1) #247-255
| SC: ISBN 0-7851-2693-7
|-
| '''Captain America: Deathlok Lives '''
| ''Captain America'' (vol.1) #286-288
| SC: ISBN 0-7851-0019-9
|-
| '''Captain America: The Bloodstone Hunt '''
| ''Captain America'' (vol.1) #357-364
| SC: ISBN 0-87135-972-3
|-
| '''Captain America: Streets of Poison '''
| ''Captain America'' (vol.1) #372-378
| SC: ISBN 0-7851-0057-1
|-
| '''Captain America: Fighting Chance: Denial '''
| ''Captain America'' (vol.1) #425-430
| SC: ISBN 0-7851-3738-6
|-
| '''Captain America: Fighting Chance: Acceptance '''
| ''Captain America'' (vol.1) #431-437
| SC: ISBN 0-7851-3739-4
|-
| '''Captain America: Operation Rebirth '''
| ''Captain America'' (vol.1) #444-448, 450-454
| SC: ISBN 0-7851-3126-4
|-
| '''Heroes Reborn: Captain America '''
| ''Captain America'' (vol.2) #1-12
| SC: ISBN 0-7851-2339-3
|-
| '''Captain America: To Serve and Protect '''
| ''Captain America'' (vol.3) #1-7
| SC: ISBN 0-7851-0838-6
|-
| '''Captain America: The New Deal '''
| ''Captain America'' (vol.4) #1-6
| SC: ISBN 0-7851-1101-8
|-
| '''Captain America: The Extremists '''
| ''Captain America'' (vol.4) #7-11
| SC: ISBN 0-7851-1102-6
|-
| '''Captain America: Ice '''
| ''Captain America'' (vol.4) #12-16
| SC: ISBN 0-7851-1103-4
|-
| '''Captain America: Cap Lives '''
| ''Captain America'' (vol.4) #17-20; ''Tales of Suspense'' #66
| SC: ISBN 0-7851-1318-5
|-
| '''Captain America: Homeland '''
| ''Captain America'' (vol.4) #21-28
| SC: ISBN 0-7851-1396-7
|-
| '''Captain America and The Falcon: Two Americas '''
| ''Captain America and The Falcon'' #1-4
| SC: ISBN 0-7851-1424-6
|-
| '''Avengers Disassembled: Captain America '''
| ''Captain America'' (vol.4) #29-32; ''Captain America And The Falcon'' #5-7
| SC: ISBN 0-7851-1648-6
|-
| '''Captain America and The Falcon: Brothers And Keepers '''
| ''Captain America and The Falcon'' #8-14
| SC: ISBN 0-7851-1568-4
|-
| '''Captain America: Winter Soldier, Book One '''
| ''Captain America'' (vol.5) #1-7
| SC: ISBN 0-7851-1920-5
|-
| '''Captain America: Winter Soldier, Book Two '''
| ''Captain America'' (vol.5) #8, 9, 11-14
| SC: ISBN 0-7851-1921-3
|-
| '''Captain America: Red Menace, Book One '''
| ''Captain America'' (vol.5) #15-17; ''Captain America 65th Anniversary Special''
| SC: ISBN 0-7851-2321-0
|-
| '''Captain America: Red Menace, Book Two '''
| ''Captain America'' (vol.5) #18-21
| SC: ISBN 0-7851-2225-7
|-
| '''Captain America: Civil War '''
| ''Captain America'' (vol.5) #22-24; ''Winter Soldier: Winter Kills''
| SC: ISBN 0-7851-2798-4
|-
| '''The Death of Captain America, Vol. 1: The Death of the Dream '''
| ''Captain America'' (vol.5) #25-30
| SC: ISBN 0-7851-2423-3
|-
| '''The Death of Captain America, Vol. 2: The Burden of Dreams '''
| ''Captain America'' (vol.5) #31-36
| SC: ISBN 0-7851-2424-1
|-
| '''The Death of Captain America, Vol. 3: The Man Who Bought America '''
| ''Captain America'' (vol.5) #37-42
| SC: ISBN 0-7851-2971-5
|-
| '''Captain America: The Man with No Face '''
| ''Captain America'' (vol.5) #43-48
| SC: ISBN 0-7851-3163-9
|-
| '''Captain America: Road to Reborn '''
| ''Captain America'' (vol.5) #49-50, 600-601
| HC: ISBN 0-7851-4174-X
|-
| '''Captain America: Reborn '''
| ''Captain America: Reborn'' #1-6
| HC: ISBN 0-7851-3998-2
|-
|}

==Notennoù==
{{Daveoù |bannoù=2}}

==Levrlennadur==
* Daniels, Les. ''Marvel: Five Fabulous Decades of the World's Greatest Comics''. Harry N. Abrams, Inc., 1993. ISBN 0-8109-8146-7
* Gladstone, Brooke. [https://web.archive.org/web/20070319151100/http://www.onthemedia.org/transcripts/2007/03/09/07 On The Media (March 9, 2007): Transcript (and streaming audio) of &quot;Death to America&quot;]
* Powell, Matt. [http://www.wizarduniverse.com/magazine/wizard/003800596.cfm ''Wizard'' (March 7, 2007): &quot;Captain America Remembered&quot;]
* Wright, Bradford W. ''Comic Book Nation: The Transformation of Youth Culture in America''. Johns Hopkins, 2001. ISBN 0-8018-7450-5
* Simon, Joe and Simon, Jim. ''The Comic Book Makers''. Crestwood/II Publications, 1990

==Liammoù diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20100827181130/http://marvel.com/universe/Captain_America_(Steve_Rogers) Captain America  e lec'hienn Marvel]
* [https://web.archive.org/web/20090803072214/http://comicbookdb.com/character.php?ID=208 Captain America e lec'hienn Comic book db]
* [http://www.captainamericalibrary.com/ Captain America Library]

{{Avengers}}

[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>l3kgitqafzvwzhvimsqfml6ukjvqs3c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avengers Academy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>80972</id>
    <revision>
      <id>2200721</id>
      <parentid>2188302</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2682" sha1="6jaanb1zy3rhh2cb3oes1olffrepp82" xml:space="preserve">'''Avengers Academy''' a zo ur [[comic|c'homic]] hag a vez embannet gant [[Marvel Comics]] abaoe miz Even [[2010]]. Ul lodenn eus &quot;[[Heroic Age (comics)|Heroic Age]]&quot; eo, da-heul dibenn &quot;[[Siege (comics)|Siege]]&quot;. Ar c'homic a gemer plas ''[[Avengers: The Initiative]]''. Skrivet eo ar senario gant [[Christos Gage]] ha treset eo gant [[Mike McKone]].&lt;ref name=&quot;veil&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20100413175959/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=25124 Marvel Opens &quot;Avengers Academy&quot; in June, Comic Book Resources, 8 a viz Meurzh 2010&lt;/ref&gt;

==Liammoù gant comics all==
Kregiñ a ra en ''Avengers Academy'' #3 en em veskañ a ra gant ''[[Thunderbolts (comics)|Thunderbolts]]'' #147 hag ec'h echu en''Avengers Academy'' #4&lt;ref&gt;Vaneta Rogers: https://web.archive.org/web/20100611145808/http://www.newsarama.com/comics/avengers-academy-scared-straight-100608.html AVENGERS ACADEMY Kids Get Scared Straight By THUNDERBOLTS, Newsarama, 8 a viz Even 2010&lt;/ref&gt;.

==Studierien==
* [[Veil (comics)|Veil]] (Madeline Berry)&lt;ref name=&quot;veil&quot; /&gt; 
* Striker&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100413174832/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=25138 &quot;Avengers Academy&quot; Adds A New Student, Comic Book Resources, 9 a viz Meruzh 2010&lt;/ref&gt;
* [[Reptil]] (Humberto Lopez)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100420055359/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=25164 Reptil Enrolls In &quot;Avengers Academy&quot;, Comic Book Resources, 10 a viz Meurzh 2010&lt;/ref&gt;
* [[Mettle (comics)|Mettle]] (Ken Mack)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20100531001522/http://marvel.com/news/comicstories.12620.psych_ward%7Ecolon%7E_avengers_academy]&lt;/ref&gt;
* Finesse&lt;ref name=&quot;finesse&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20100413175439/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=25203 &quot;Avengers Academy&quot; Open Enrollment Continues, Comic Book Resources, 12 a viz Meurzh 2010&lt;/ref&gt;
* Hazmat (Jennifer Takeda)&lt;ref name=&quot;finesse&quot; /&gt;

==Kelennerien==
* [[Henry Pym]]&lt;ref name=&quot;faculty&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20100421023904/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=25833 Dave Richards : C2E2: Gage's “Avengers Academy” Faculty, Comic Book Resources, 19 a viz Ebrel 2010&lt;/ref&gt;
* [[Tigra]]&lt;ref name=&quot;faculty&quot; /&gt;
* [[Quicksilver (comics)|Quicksilver]]&lt;ref name=&quot;faculty&quot; /&gt;
* [[Vance Astrovik|Justice]]&lt;ref name=&quot;faculty&quot; /&gt;
* [[Robbie Baldwin|Speedball]]&lt;ref name=&quot;faculty&quot; /&gt;

==Notennoù==
{{Daveoù}}

==Liammoù diavaez==
* [http://www.comics.org/series/49641/ Avengers Academy e lec'hienn comics.org]
* [https://web.archive.org/web/20121107103954/http://comicbookdb.com/title.php?ID=29083 Avengers Academy e lec'hienn Comic Book DB]

{{Avengers}}

[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>6jaanb1zy3rhh2cb3oes1olffrepp82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC 6 Music</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81197</id>
    <revision>
      <id>2200722</id>
      <parentid>2065516</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:06:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="911" sha1="ef4n2w7cb90m1s8cytoc2gplff7hqfz" xml:space="preserve">[[Restr:BBC Radio 6 Music 2022.svg|thumb|Logo abaoe [[2022]]]]
'''BBC 6 Music''' zo ur chadenn [[skingomz]] perc'hennet gant er ''[[British Broadcasting Corporation]]'' (BBC). Krouet eo bet d'an [[11 a viz Meurzh]] [[2002]] gant an anv ''Network Y''. Ur [[media|mediom]] niverel eo, a c'haller klevout dre skingomz [[Digital Audio Broadcasting|DAB]], war [[Internet]] ha war lod rouedadoù dre fun.

Sonerezh arallour eo a vez kinniget gant BBC 6 Music : [[sonerezh rock|rock]] ''indie'' (''independant'', &quot;dizalc'h&quot;), sonerezh [[punk]], [[jazz]], [[funk]] ha [[hip-hop]]. Disheñvel eo neuze diouzh programmoù sonerezh [[BBC Radio 1]] ha [[BBC Radio 2]].

== Liammoù diavaez ==
*{{en}} [http://www.bbc.co.uk/6music Lec'hienn ofisiel BBC 6 Music]
*{{en}} [https://web.archive.org/web/20090422183307/http://www.bbc.co.uk/6music/ram/dsatg2.ram BBC 6 Music ''streaming'' Real Audio}}

{{BBC}}
[[Rummad:Skingomz]]</text>
      <sha1>ef4n2w7cb90m1s8cytoc2gplff7hqfz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iron Man</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81229</id>
    <revision>
      <id>2200760</id>
      <parentid>2139395</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:36:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7776" sha1="0q9o0gmm895723m94pp5r2cz5gl05ni" xml:space="preserve">{{Infobox Tudenn comic
|anv = Iron Man
|skeudenn = Cosplay of Iron Man at GEMA 2022.jpg
|alc'hwez  = Cosplay eus Iron Man er [[GEMA|GEMA 2022]]
|Embanner = [[Marvel Comics]] 
|Kentañ avantur = ''[[Tales of Suspense]]'' #39 (miz Meurzh [[1963]])
|Krouet gant = [[Stan Lee]]
|Senarioour(ien) = [[Stan Lee]], [[Larry Lieber]]
|Treser(ien) = [[Don Heck]], [[Jack Kirby]]
|Mouezh gant =
|Anv klok = Anthony Edward Stark
|Lesanvioù =Tony
|Lec'h orin= 	[[Long Island]], e [[New York]]
|Spesad = den
|Arm = Houarnwisk Iron Man
|Barregezhioù = Skiantour hag ijinour barrek-kenañ
|Keveler(ien) = [[Captain America]], [[Spider-Man]], [[Pepper Potts]], [[War Machine]]
|Enebour(ien) = [[Godzilla]], [[HYDRA]], [[Loki]]
}}
'''Iron Man''' a zo ur [[Gourharoz|gourharoz]] [[SUA|stadunanat]]. Embannet ar [[comic|c'homic books]] ma konter e droioù-kaer gant [[Marvel Comics]]. Gwelet e voe evit ar wech kentañ en ''[[Tales of Suspense]]'' #39 (miz Meurzh [[1963]]). Krouet eo bet gant an daou senarioour [[Stan Lee]] ha [[Larry Lieber]] ha gant an dreserien [[Don Heck]] ha [[Jack Kirby]].

'''Anthony Edward Stark''', anvet Tony peurliesañ, eo an den a wisk houarnwisk ruz ha melen Iron Man. Ur [[playboy]] pinvidik-kenañ eo, hag un dengarour, ur skiantour hag un ijinour. Gloazet da vat e voe e galon pa voe skrapet. D'ar mare-se e klaskas an dud o doa tapet anezhañ lakaat anezhañ da sevel un arm a zistruj bras evito. Met e-lec'h en ober e savas an houarnwisk a implijas da dec'hout kuit. Goude-se e tivizas kenderc'hel da wellaat ha da implijout an houarnwisk-se da wareziñ ar bed dindan anv Iron Man. Gant e embregerezh anvet [[Stark Industries]] e krou Tony armoù hag ivez e houarnwisk hag an armoù stag outañ. Pa voe krouet e oa an digarez en doa kavet Stan Lee a-benn lakaat ar gaoz war ar Brezel yen ha perzh an teknologiezhioù hag an embregerezhioù amerikan ennañ. Hiziv an deiz e stourm Iron Man ouzh torfedourien liesseurt hag ouzh sponterien.

Abaoe m'eo bet krouet pe dost eo bet ezel Iron Man eus [[Avengers (comic)|Avengers]] ha meur a gomic book a zo bet gouestlet dezhañ. Meur a stirad skinwel hag a film ivez. [[Robert Downey, Jr.]] eo an aktor a c'hoari e roll er filmoù ''[[Iron Man (film)|Iron Man]]'' ([[2008]]) hag ''[[Iron Man 2]]'' ([[2010]]). Gwelet e vez ivez er film ''[[The Incredible Hulk (film)|The Incredible Hulk]]'' (2008). C'hoari a raio ivez er film ''[[The Avengers (film 2012)|The Avengers]]'' ([[2012]]) hag en ''[[Iron Man 2#Sequel|Iron Man 3]]''.

== Dastumadoù comics ==
	
{| class=&quot;wikitable&quot;	
|- 	
! Titl !! Comics dastumet !! Deiziad embann !! ISBN	
|-
|''[[Essential Marvel|Essential]] Iron Man Volume 1''	 	
|''Tales of Suspense'' #39-72
|2000	
|ISBN 0-7851-1860-8
|-	 	
|''Essential Iron Man Volume 2''
|''Tales of Suspense'' #73-99, ''Tales to Astonish'' #82, ''Iron Man and Sub-Mariner'' #1, hag ''Iron Man'' #1-11
|miz Gwengolo 2004
|ISBN 0-7851-1487-4 	
|-	
|''Essential Iron Man Volume 3''	 	
|''Iron Man'' #12-38 and ''Daredevil'' #73
|miz Ebrel 2008	 	
|ISBN 0-7851-2764-X	 	
|-	
|''Essential Iron Man Volume 4''	
|''Iron Man'' #39-61
|miz Mae 2010
|ISBN 0-7851-4254-1
|-	
|''[[Demon in a Bottle|Iron Man: Demon in a Bottle]]'' 	
|''Iron Man'' #120-128	 	
|miz Mae 2006	 	
|ISBN 0-7851-2043-2
|-	
|''[[Doomquest|Iron Man: Doomquest]]''	 	
|''Iron Man'' #149-150, 249-250
|miz C'hwevrer 2008
|ISBN 0-7851-2834-4
|-	
|''Iron Man: Iron Monger''
|''Iron Man'' #193-200
|miz Mae 2010
|ISBN 0-7851-4260-6	
|-	
|''[[Armor Wars|Iron Man: Armor Wars Prologue]]''	 	
|''Iron Man'' #215-224
|miz Ebrel 2010
|ISBN 0-7851-4257-6
|-	
|''[[Armor Wars|Iron Man: Armor Wars]]''	 	
|''Iron Man'' #225-232
|2007	
|ISBN 0-7851-2506-X
|-	
|''Iron Man: Armor Wars II''	 	
|''Iron Man'' #258-266
|miz Even 2010	 	
|ISBN 0785145578
|-	
|''Iron Man: The Dragon Seed Saga''	 	
|''Iron Man'' #270-275
|miz Here 2008
|ISBN 0-7851-3131-0
|-	
|''Iron Man: [[War Machine]]''	 	
|''Iron Man'' #280-291
|miz Mae 2008
|ISBN 0-7851-3132-9
|-	
|''[[Heroes Reborn]]: Iron Man''	 	
|''Iron Man'' vol. 2, #1-12
|miz Du 2006
|ISBN 0-7851-2338-5	 	
|-	
|''Iron Man: Deadly Solutions''	 	
|''Iron Man'' vol. 3, #1-7
|miz Mae 2010
|ISBN 0-7851-4258-4
|-	
|''Iron Man: The Mask in the Iron Man''	 	
|''Iron Man'' vol. 3, #26-30
|miz Du 2001
|ISBN 0-7851-0776-2	 	
|-	
|''Avengers Disassembled: Iron Man''	 	
|''Iron Man'' vol. 3, #84-89
|miz Genver 2007
|ISBN 0-7851-1653-2
|-	
|''[[Extremis (comics)|Iron Man: Extremis]]''	 	
|''Iron Man'' vol. 4, #1-6
|miz Even 2007
|ISBN 0-7851-2258-3
|-	
|''Iron Man: Execute Program''	 	
|''Iron Man'' vol. 4, #7-12
|miz Meurzh 2007
|ISBN 0-7851-1671-0
|-	
|''[[Civil War]]: Iron Man''	 	
|''Iron Man'' vol. 4, #13-14, ''Iron Man/Captain America'' Special, ha ''Civil War: The Confession'' Special
|miz Gouere 2007
|ISBN 0-7851-2314-8
|-	
|''Iron Man: Director of S.H.I.E.L.D.''	
|''Iron Man'' vol. 4, #15-18, ''Strange Tales'' #135, hag ''Iron Man'' #129
|miz Eost 2007
|ISBN 0-7851-2299-0
|-	
|''Hulk: World War Hulk - X-Men''	
|''Iron Man'' vol. 4, #19-20, hag &quot;[[World War Hulk]]&quot; (crossover)
|miz Mae 2008
|ISBN 0-7851-2888-3
|-	
|''Iron Man: Haunted''	 	
|''Iron Man'' vol. 4, #21-28 ha ''Director of S.H.I.E.L.D. Annual'' #1
|miz Gouere 2008	 	
|ISBN 0-7851-2557-4
|-	
|''Iron Man: With Iron Hands''	
|''Iron Man'' vol. 4, #29-32 hag ''Iron Man'' vol. 3, #36
|miz Genver 2009
|ISBN 0-7851-2298-2
|-	 	
|''[[Secret Invasion]]: War Machine''
|''Iron Man'' vol. 4 #33-35 hag ''Iron Man'' #144
|miz C'hwevrer 2009
|ISBN 0-7851-3455-7
|-	
|''[[The Invincible Iron Man|Invincible Iron Man]]: The Five Nightmares''	 	
|''Invincible Iron Man'' #1-7
|miz Ebrel 2009
|ISBN 0-7851-3412-3
|-	
|''Invincible Iron Man: Worlds Most Wanted Book One''	 	
|''Invincible Iron Man'' #8-13
|miz Eost 2009
|ISBN 0-7851-3413-1
|-	
|''Invincible Iron Man: Worlds Most Wanted Book Two''	 	
|''Invincible Iron Man'' #14-19
|miz C'hwevrer 2010
|ISBN 0-7851-3413-1	
|-
|''Invincible Iron Man: Stark Disassembled''
|''Invincible Iron Man'' #20-24, Annual #1
|miz Gouere 2010
|ISBN 0-7851-4554-0	
|-
|''Iron Man: The Inevitable''
|''Iron Man: The Inevitable'' #1-6
|miz Eost 2006
|ISBN 0-7851-2084-X	
|-
|''Iron Man: Hypervelocity''
|''Iron Man: Hypervelocity'' #1-6
|miz Here 2007
|ISBN 0-7851-2083-1	
|- 	
|''[[Iron Man: Enter the Mandarin]]''
|''Iron Man: Enter the Mandarin'' #1-6
|miz Even 2008	
|ISBN 0-7851-2622-8 	
|}

== Notennoù ==
{{Daveoù |bannoù=2}}

== Daveoù ==
* Defalco, Tom (October 31, 2005). ''Avengers: The Ultimate Guide''. DK CHILDREN. ISBN 0-7566-1461-9. [http://www.amazon.com/gp/reader/0756614619/ref=sib_dp_pt# Amazon Online Reader: Avengers: The Ultimate Guide]
* [http://www.maelmill-insi.de/UHBMCC/ The Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators]
* [http://www.comics.org/ The Grand Comics Database]
* [https://web.archive.org/web/20161220033015/http://marvel.toonzone.net/ironman/ Marvel Animation Age: ''Iron Man: The Animated Series'' (1994-1995)]

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20120904150639/http://marvel.com/universe/Iron_Man Iron Man e lec'hienn ofisiel Marvel]
* [https://web.archive.org/web/20110818110507/http://comicbookdb.com/character.php?ID=203 Iron Man e lec'hienn comicbookdb]
* [https://web.archive.org/web/20080512022121/http://www.superherostuff.com/iron_man_movie.html Film Iron Man e lec'hienn Superherostuff]
* [http://www.popmatters.com/pm/feature/60999/stark-reality-a-different-hero-for-different-times/ &quot;Stark Reality: A Different Hero for Different Times&quot; gant Ian Chant] e lec'hienn PopMatters.com
* [https://web.archive.org/web/20181001142255/http://www.advancediron.org/ Advanced Iron] 
* [https://web.archive.org/web/20181223052728/http://www.ironmanlibrary.com/ Iron Man Library]

{{Avengers}}

[[Rummad:Marvel Comics]]
[[Rummad:Bannoù-treset SUA]]</text>
      <sha1>0q9o0gmm895723m94pp5r2cz5gl05ni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaden Smith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82449</id>
    <revision>
      <id>2200763</id>
      <parentid>2158516</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6374" sha1="jflu5j7f1myj1e938udh36om4l1wh67" xml:space="preserve">{{Infobox Sinema (tud)
 | anv                 = Jaden Smith
 | skeudenn            = 2019 - Opening Night SM1 0368 (49015104751).jpg
 | ment ar skeudenn    = 200px
 | alc'hwez            = Jaden Smith e-kerzh ur web atersadenn e 2019
 | anv ofisiel         = Jaden Christopher Syre Smith
 | lesanv              = 
 | deiziad ganedigezh  = d'an 8 a viz Gouere 1998
 | lec'h ganedigezh    = [[Malibu]], [[Kalifornia]], [[SUA]]
 | broadelezh          = Stadunanad
 | deiziad marvedigezh = 
 | lec'h marvedigezh   = 
 | micher              = aktour/dañser/raper
 | filmoù brudet       = ''The Pursuit of Happyness&lt;br /&gt;The Day the Earth Stood Still&lt;br /&gt;The Karate Kid''
 | pried               = 
 | bugale              = 
 | web                 = 
 | imdb                = 1535523
 | prizioù             = 
}}
'''Jaden Christopher Syre Smith''', bet ganet d'an [[8 a viz Gouere]] [[1998]] zo un [[aktour]], [[rap]]er ha [[dañs]]er [[SUA|stadunanat]]. Mab da [[Will Smith]] ha [[Jada Pinkett Smith]] eo. 

== Red micher ==
Kregiñ a reas da c'hoari er sinema e [[2006]] er film ''[[The Pursuit of Happyness]]'' ma talc'has roll Christopher, mab Chris Gardner, an dudenn c'hoariet gant Will Smith&lt;ref name=AP&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090728043125/http://www.google.com/hostednews/ap/article/ALeqM5gv6vArHdsb65kFMX1hAeC25Uum1QD99GK8E00 Jackie Chan praises kung fu of Will Smith's son]&lt;/ref&gt;. Gant ar roll-se e c'hounezas Jaden Smith priz an diskuliadur gwellañ er [[2007 MTV Movie Awards]]. Da geñver an [[79vet Academy Awards]] ez eo gantañ, a-gevret gant [[Abigail Breslin]], e voe deroet Oscar ar film berr gwellañ hag Oscar ar film tresadennoù-bev berr gwellañ. Goude-se e voe gwelet Jaden Smith e-barzh ''[[The Day the Earth Stood Still (film 2008)|The Day the Earth Stood Still]]''&lt;ref name=AP/&gt;, ar remake savet gant [[Keanu Reeves]] e [[2008]] eus film skiant-faltazi klasel [[1951]], ma talc'has perzh Jacob.

E [[2010]] e c'hoarias an dudenn bennañ er film ''[[The Karate Kid (2010)|The Karate Kid]]''&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20090610010025/http://movies.tvguide.com/Movie-News/Jaden-Smith-Karate-58417.aspx Jaden Smith to Take On ''Karate Kid'' Redo]&quot; ''[[TV Guide]]'' gant Jackie Chan. 11 Du 2008. Lennet d'an 12 a viz Du 2008.&lt;/ref&gt;, ur remake eus [[The Karate Kid|film 1984]].

== Buhez ==
Ganet e voe Jaden Smith e [[Malibu]] e [[Kalifornia]]. Hantervreur eo da [[Trey Smith]]. Er gêr eo e vez kelennet a-gevret gant e c'hoar vihan [[Willow Smith|Willow]]&lt;ref&gt;{{en}} Henderson, Kathy (2005), [https://web.archive.org/web/20080412020824/http://www.parents.com/family-life/celebrity-parents/jada-pinkett-smiths-juggling-act/ Jada Pinkett Smith's Juggling Act] Child Magazine Meredith Corporation. Lennet d'an 21 Gouere 2009.&lt;/ref&gt;. Kavout a reer hendadoù Jaden Smith e-touez [[Afrikamerikan]]ed, [[Karibed]], [[Kreol]]ed ha [[Yuzev]]ien Portugal&lt;ref name=&quot;readingeagle&quot;&gt;{{en}} Wollman Rusoff, Jane (2009-06-13), [https://web.archive.org/web/20180613183943/http://www2.readingeagle.com/article.aspx?id=142873 Jada Pinkett Smith returns to the tube on TNT] New York Times Syndicate/Reading Eagle. Lennet d'an 13 Mezheven 2009&lt;/ref&gt;.

Kannaded ar yaouankiz evit [[Raktres Zambia]] ez eo Jaden Smith hag e c'hoar vihan, a-unan gant an embregerezh [[Hasbro]], evit sikour bugale [[Afrika]] emzivadet gant ar SIDA&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20121214082716/http://www.pr-inside.com/actors-jaden-and-willow-smith-join-r1516735.htm Actors Jaden and Willow Smith Join Hasbro, Inc.’s PROJECT ZAMBI as Youth Ambassadors] PR-inside.com. 7 Here 2009. Lennet d'an 19 a viz Genver 2010&lt;/ref&gt;.

Pleustriñ a ra an [[taekwondo]] ivez.

== Filmdlennadur ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background: LightSteelBlue;&quot;|Film
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! Bloaz
! Titl
! Roll
! Notennoù
|-
! 2006
| ''[[The Pursuit of Happyness]]'' 
| Christopher Gardner, Jr.
| 
|-
! 2008
| ''[[The Day the Earth Stood Still (2008 film)|The Day the Earth Stood Still]]''
| Jacob Benson, Jr.
|
|-
! 2010
| ''[[The Karate Kid]]''
| Dre Parker 
|
|-
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:LightSteelBlue;&quot;|Skinwel
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! Bloaz
! Titl
! Roll
! Notennoù
|-
! 2003-2004
| ''[[All of Us]]''
| Reggie
| 6 pennad
|-
! 2008
| ''[[The Suite Life of Zack and Cody]]''
| Travis
| Pennad : &quot;Romancing the Phone&quot;
|-
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:LightSteelBlue;&quot;|Klipoù video
|- bgcolor=&quot;#ccc&quot;
! Bloaz
! Arzour
! Single
! Notennoù
|-
! 2008
|[[Alicia Keys]]
|''[[Superwoman]]''
|
|-
! 2010
|[[Justin Bieber]]
|''[[Never Say Never]]''
|
|}

== Prizioù ha menegadennoù ==
{| border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin:auto; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;&quot;
|- bgcolor=&quot;#B0C4DE&quot; align=&quot;center&quot;
! Priz !! Bloaz !! Rummad !! Disoc'h !! Oberenn
|-
|'''[[Phoenix Film Critics Society Awards]]'''||2006||Best Performance by a Youth in a Lead or Supporting Role - Male||Gounezet||rowspan=7|''[[The Pursuit of Happyness]]''
|-
| rowspan=1 | '''[[Black Reel Awards]]''' || rowspan=6|2007 || Best Breakthrough Performance || Meneget 
|-
|'''[[Broadcast Film Critics Association Awards]]'''||Best Young Actor|| Meneget 
|-
|'''[[Image Awards]]'''|| Outstanding Supporting Actor in a Motion Picture|| Meneget 
|-
| rowspan=2 | '''[[Teen Choice Awards]]''' || Choice Movie: Breakout Male || Gounezet
|-
|Choice Movie: Chemistry|| Gounezet 
|-
|'''[[MTV Movie Awards]]''' || Breakthrough Performance|| Gounezet
|-
|'''[[Saturn Award]]'''||2009||Best Performance by a Younger Actor||Gounezet||''[[The Day the Earth Stood Still (2008 film)|The Day the Earth Stood Still]]''
|-
|'''ShoWest Award'''&lt;ref&gt;{{en}} [https://web.archive.org/web/20100619082402/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/film/news/e3i888c20be761d1d65d3b3250e3ad7f913 Jaden Smith enoret gant ShoWest]&lt;/ref&gt;
||2010||Breakthrough Male Star of the Year||Gounezet||
|}

== Daveoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
* {{en}} [http://www.imdb.com/name/nm1535523/ Jaden Smith] en Internet Movie Database.


{{DEFAULTSORT:Smith, Jaden}}

[[Rummad:Ganedigezhioù 1998]]
[[Rummad:Aktourien SUA]]
[[Rummad:Kanerien rap]]</text>
      <sha1>jflu5j7f1myj1e938udh36om4l1wh67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Hopper</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82498</id>
    <revision>
      <id>2200742</id>
      <parentid>2193302</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36020" sha1="goi2gd67suwgpec79c6xjs1uu8yxaor" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Edward Hopper''' ([[22 a viz Gouere]] [[1882]] e [[Nyack]] - [[15 a viz Mae]] [[1967]] e [[New York]]) a oa ul livour hag un engraver [[SUA|stadunanat]] a labouras dreist-holl e [[New York]], ma oa e stal-labour. Gwelet eo evel un an eus arzourien an [[naturalouriezh]] amerikan peogwir e livas dreist-holl buhez pemdez ar renkadoù etre. Er penn-kentañ e livas gweledvaoù parizian ha goude-se e livas gweledvadoù amerikan. En e livadurioù e weler kemmoù ar vuhez sokial er [[Stadoù-Unanet]]. Livañ a reas dreist-holl eoullivadurioù, ha sevel a reas ivez skritelloù, engravadurioù, dourioù-kreñv ha dourlivadurioù. En ul lodenn vras eus e oberennoù e weler hiraezh a-zivout Amerika an amzer-dremenet, hag ivez an diforc'h etre an natur hag ar bed modern. Peurliesañ e kinnig tudennoù o-unan ha melkonius.

== E vuhez ==
=== Stummañ ha beajoù da Europa ===
Edward Hopper a voe ganet e [[Nyack]] d'an 22 a viz Gouere 1882. E dud a oa gwerzherien merserezh&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.33&lt;/ref&gt; Mont a reas d'ur skol brevez ha da lise ar gêr ma voe ganet enni. Goude-se ez eas da New York ma teskas ar vicher skeudenner e ''New York School of Illustrating''&lt;ref name=&quot;artchive.com&quot;&gt;Edward Hopper (1882-1967), The Artchive : http://www.artchive.com/artchive/H/hopper.html&lt;/ref&gt;. E [[1900]] ez eas da [[Parsons The New School for Design|New York School of Art]]&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p. 32&lt;/ref&gt;. Eno e kejas ouzh [[George Wesley Bellows|George Bellows]], [[Guy Pène du Bois]], [[Patrick Henry Bruce]], [[Walter Pach]], [[Rockwell Kent]] ha [[Norman Raeben]]. E-touez e gelennerien e voe [[Robert Henri]] (1865-1929), ha gantañ e teskas Hopper skeudenniñ senennoù gwirheñvel ar vuhez e kêr.

A-benn peurglokaat e stummadur ez eas teir gwech da Bariz etre [[1906]] ha [[1910]]&lt;ref&gt;Chomadenn gentañ : miz Here 1906 / miz Eost 1907 ; eil hini : miz Meurzh-miz Gouere 1909 ; trede hini : un nebeud sizhunvezhioù e 1910&lt;/ref&gt;. Gweladenniñ a reas meur a vro all en [[Europa]] : an [[Izelvroioù]] ([[Amsterdam]] ha [[Haarlem]]), ar [[Rouantelezh Unanet]] ([[Londrez]]), [[Spagn]] ([[Madrid]], [[Toledo]]), [[Alamagn]] ([[Berlin]]) ha [[Belgia]] ([[Brusel]])&lt;ref name=&quot;Collectif, 1989, p.117&quot;&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.117&lt;/ref&gt;. E-keit ha ma oa en Europa e livas un tregont oberenn bennak&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.16&lt;/ref&gt;. En Europa e kejas ivez ouzh arzouerien amerikan all hag e voe dedennet gant al luc'hskeudenniñ a-drugarez da [[Eugène Atget]]. 
Plijet-bras e voe gant Bro-c'hall ha he sevenadur : pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e kendalc'has da lenn levrioù gallek ha da skrivañ e galleg ivez&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.31&lt;/ref&gt;. Gouest e oa da zibunañ barzhonegoù [[Paul Verlaine|Verlaine]]&lt;ref name=&quot;artchive.com&quot;/&gt;.

=== Diskouezadegoù kentañ ===

[[Restr:Washington Square nord1.jpg|thumb|250px|Washington Square North, ar straed ma oa stal-labour Edward Hopper]]

E [[1908]] en em stalias da vat e New York ma reas tresadennoù bruderezh ha ma oe skeudenner, met ne voe ket plijet-bras gant ar vicher&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.50&lt;/ref&gt;. D'ar mare-se ne live ket kalz, nemet e-pad an hañv. Kemer a reas perzh e meur a ziskouezadeg a-stroll e New York : e [[1908]] en Harmonie Club hag e [[1912]] e Mac Dowell Club. E [[1909]] e werzhas un daolenn evit ar wech kentañ hag en em stalias en ur studio e [[Washington Square]] e karter [[Greenwich Village]]&lt;ref name=&quot;G. Renner, 2001, p. 10&quot;&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p. 10&lt;/ref&gt;. E 1915 e savas dourioù-kreñv evit ar wech kentañ ha brudet e teuas da vezañ a-drugraez d'un diskouezadeg e Mac Dowell Club. Brudet e voe da vat etre an daou Vrezel-bed pa voe gouestlet un diskouezadeg dezhañ e-unan e Whitney Studio Club (1920) E [[1924]] e timezas gant [[Josephine Hopper|Josephine Verstille Nivison]]. E [[1933]] e prenjont un dachenn [[Cap Cod]] ma lakjont sevel un ti hag ur stal-labour&lt;ref name=&quot;G. Renner, 2001, p. 10&quot;/&gt;.

=== Berzh ===
E [[1925]] ec'h echuas Edward Hopper e daolenn''The House by the Railroad'', a zo gwelet evel unan eus e bennoberennoù. Ken abred hag e [[1930]] e vo prenet gant Museum of Modern Art&lt;ref name=&quot;artchive.com&quot;/&gt;. Er memes bloavezh e voe prenet ''Early Sunday Morning'' gant [[Whitney Museum of American Art]].

E [[1933]] e voe kinniget evit ar wech kentañ un diskouezadeg eus holl oberenn Hopper e [[Museum of Modern Art]] New York. E [[1939]] e kemeras perzh e juri ''[[Carnegie Institution|Carnegie Institute]]'' hag e [[1945]] e voe dilennet en avant ''[[National Institute of Arts and Letters]]''. E [[1952]] e voe diskouezet e oebrennoù e [[Diskouezadeg daouvloaziek Venezia]]. E [[1953]] e voe anvet ''Doctor of Fine Arts'' gant [[Art Institute of Chicago]].
Mervel a reas Hopper d'ar [[15 a viz Mae]] [[1967]] en e stal-labour e [[Washington Square Park|Washington Square]] e [[New York]]. E wreg, anvet [[Josephine Hopper|Josephine Nivison]] hag a oa livourez ivez, a varvas dek miz goude, ha reiñ a reas he oberennoù da Whitney Museum of American Art. Oberennoù pouezus all a zo e [[Museum of Modern Art|MoMA]] [[New York]] hag en [[Art Institute Chicago]].

== Oberennoù ==
=== Perzhioù hag emdroadur ===

E taolennoù kentañ Edward Hopper e weler Pariz, dreist-holl ar [[Saena]] ha mirdi al [[Mirdi al Louvre|Louvre]] (''Le Pont des Arts'', 1907 ; ''Après-midi de juin'', 1907 ; ''The Louvre in a Thuderstorm'', 1909 ; ''Le Pavillon de Flore'', 1909). Goude e chomadenn e Pariz (1906-1910) e kendalc'has d alivañ taolennoù a denne da Vro-C'hall ur wech distro d'ar Stadoù-Unanet : ''Soir bleu'' (1914) ha flemmskeudennoù parizian (bloavezhioù 1920). Bras e voe levezon gweledvaoù Europa war Hopper&lt;ref&gt;'America seemed awfully crude and raw when I got back. It took me ten years to get over Europe'' ; in Brian O’Doherty, ''American Masters : The Voice and the Myth'', New York, Random House, 1973, p.16&lt;/ref&gt;.

P'edo e [[Pariz]] e weladennas mirdioù ha diskouezadegoù ha dedennet e voe gant an [[trivliadelouriezh|drivliadelourien]] (a-drugarez da bPatrick Henry Bruce), ar [[faouvouriezh]] hag ivez oberennoù ar vistri izelvroat ([[Johannes Vermeer]], [[Rembrandt]]) : pa'z eas d'an [[Izelvroioù]] e voe entanet gant ''An dro-c'hed en noz'' gant Rembrandt&lt;ref name=&quot;artchive.com&quot;/&gt;. P'edo e Bro-C'hall e voe entanet gant oberennoù [[Edgar Degas]]. Ne voe ket dedennet Hopper gant taolioù-arnod ar [[kubouriezh|gubourien]] met kentoc'h gant an arzourien [[gwirvoudelezh|wirvoudel]] ([[Gustave Courbet]], [[Honoré Daumier]], [[Jean-François Millet]]). O levezon a weler en e oberennoù kentañ. En daolenn ''Le Pavillon de Flore'' (1909, [[Whitney Museum of American Art]], New York) e kaver elfennoù a adkaver en e oberenn a-bezh : diazezet eo an daolenn war un nebeud stummoù mentoniezh eeun, abladennoù livioù bras, hag elfennoù arkitektouriezh (linennoù serzh, re a-blaen ha re skij) a ya d'ober framm diabarzh an taolennoù.

Pa zistroas d'ar Stadoù-Unanet e savas Edward Hopper dourioù-kreñv (1915-1923), skritelloù, engravadurioù (betek 1928) hag ivez dourlivadurioù, diwar atiz e wreg. Tamm-ha-tamm e tilezas gweledvaoù Pariz hag e stagas gant gweledvaoù ha tiez [[Bro-Saoz Nevez]]. Er bloavezhioù 1920 e livas taolennoù ma'z implijas livioù teñval, gell ha splann (''The City'', 1927, ''Windows, at Night'', 1928, ''Early Sunday Morning'', 1930). Pellaat a reas diouzh an drivliadelouriezh hag ec'h implijas abladennoù livioù ha kontrastoù. Ne reas ket kalz poltredoù, war-bouez un emboltred (1925-1930) ha damdresadennoù e wreg Josephine.

Adstagañ a reas gant tudennoù e dibenn ar bloavezhioù 1920 : ''Chop Suey'', 1929, ''Tables for Ladies'' (1930) ha ''Hotel Room'' (1931) a zo taolennoù ma weler merc'hed. Diwar 1938 e lakaas muioc'h a dudennoù oberiant en e daolennoù : ''Compartiment C, Car 293'' (1938), ''Cape Cod Evening'' (1939), ''Nighthawks'' (1942).

Muioc'h a zonder psikologel a gaver en dudennoù a livas er bloavezhioù 1950-1965&lt;ref&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p. 15&lt;/ref&gt; ha diskouez a reas tud o taremprediñ tud all autres (''Summer Evening'', 1947 ; ''Four Lane Road'', 1956). Tamm-ha-tamm e lakaas splannoc'h ivez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez. En taolennoù ma tiskouezas pezhioù e voe nebeutoc'h-nebeutañ a draoù enno : e ''Rooms by the Sea'' (1951) ez eo kuzhet an arrebeuri a-dreñv ur voger hag e ''Morning Sun'' (1952) n'eus nemet ur gwele er gambr. 
Tennañ a ra e daolennoù da eñvorennoù adsavet pe da senennoù leurenneiet kentoc'h evit da skeudennoù gwirheñvel. C'hoari a reas ivez gant ar perspektiverezh (''Rooms by the Sea'', 1951) evel ma reas [[René Magritte]]&lt;ref&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p. 60&lt;/ref&gt;.

=== Dodennoù pennañ ===
==== Gweledvaoù war ar maez ====
Edward Hopper a livas dreist-holl gweledvaoù war ar maez e biz ar Stadoù-Unanet : [[Cap Cod]] ha [[Bro-Saoz Nevez]] hag e dourioù-tan (''Squam Light'', 1912, ''Lighthouse Hill'', 1927 ha ''The Lighthouse at Two Lights '', 1929). E-pad e vuhez ez eas da [[Kanada|Ganada]] (1923), beajiñ a reas e diabarzh ar Stadoù-Unanet (1925-1927, 1941) ha da [[Mec'hiko|Vec'hiko]] (1943, 1946, 1951, 1952), met daoust d'ar beajoù-se ez eo dreist-holl aodoù reter ar Stadoù-Unanet a livas.
En e weledvaoù n'eus koulz lavarout den ebet : didud eo ar pezh a ginnig, er c'hontrol e tiskouez alies un hent (''Road in Maine'', 1914) pe un hent-houarn (''Railroad Crossing'', 1922-1923 ; ''Railroad Sunset'', 1929). An hentoù a servij da skeudenniñ ar beajiñ, an amzer o tremen pe an troc'h etre sevenadurezh ha natur.

==== Gweledvaoù kêr ====

Hopper a blije dezhañ gweledvaoù kêr New York ma oa bet o studiañ ha ma oa o labourat (''The New York Restaurant'', 1922; ''Manhattan Bridge Loop'', 1928). Livañ a reas ivez kêrioù bihanoc'h (''American Village'', 1912; ''Office in a Small City'', 1953). En e daolennoù e tiskouez perzhioù ar c'hêrioù modern : lec'hioù tremen (letioù, hentoù-houarn, straedoù), dudi (''The New York Restaurant'', 1922 ; ''The Circle Theater'', 1936 ; ''New York Movie'', 1939), labour (''Conference at Night'', 1949), kenwerzh (''Drug Store'', 1927) pe kejadennoù (''Chop Suey'', 1929; ''Nighthawks'', 1942). En e oberennoù e weler Amerika vodern ar bloavezhioù 1930, ma tiorroas ar gennad tredeel : ne livas labouradeg ebet.

Ma c'hall labour Hopper hañvalout bezañ tost ouzh hini [[Norman Rockwell]] ez eus un diforc'h bras etrezo : skeudennerezh ar c'hêrioù bihan amerikan eo a vez kinniget gant Rockwell padal e tiskouez Hopper ez eus enno kement a zigenvez hag er c'hêrioù bras.

==== Arkitektouriezh ====
[[Restr:USA Cape Cod 2 MA.jpg|thumb|250px|Ti e Cape Cod, damheñvel ouzh ''Coast Guard Station '', 1927]]
Dedennet-tre e oa Hopper gant an arkitektouriezh&lt;ref name=&quot;D. Royot, J 1993, p.413&quot;&gt;D. Royot, J.-L. Bourget, J.-P. Martin, ''Histoire de la culture américaine'', 1993, p.413&lt;/ref&gt; ha kalz damdresadennoù savadurioù a savas p'edo e Pariz. Er bloavezhioù 1920 e teuas da vezañ brudet gant e zourlivadurioù ma tiskouez tiez an {{XIXvet}} kantved}. Arouezius eus an amzer-dremenet eo ar savadurioù livet gantañ, peurliesañ emaint gronnet gant gant an natur a seblant bezañ spontus. E taolennoù' zo ez eo ar savadur e-unan a seblant spontus evel en daolenn ''House by the Railroad'' (1925). Da-heul e livas meur a daolenn (senennoù e kêr pe war ar maez) ma vesk linennoù fin ha re ledan, gant kalz sklêrijenn ha gant tudennoù digenvez a seblant tapet en un trap.

E livadurioù Edward Hopper e weler savaduriom ha tiez da veur a vare war an deiz, evel ma rae an drivliadelourien : diouzh ar mintin (''Early Sunday Morning'', 1930; ''Morning Sun'', 1952) pe diouzh an noz (''Cape Cod Evening'', 1939; ''Railroad Sunset'', 1929), pa'z a ar skeudoù war hiraat ha pa vez splannoc'h ar c'hontrastoù. E meur a daolenn e livas an noz ivez (''Nighthawks'', 1942; ''Rooms for Tourists'', 1945; ''Conference at Night'', 1949).

==== Livañ kevredigezh ar Stadoù-Unanet ====
En oberennoù Edward Hopper e weler buhez pemdez an Amerikaned (''[[american way of life]]''), kreñvaet eo efed an taolennoù gant munudoù gwirheñvel : bruderezh (''Chop Suey'', 1929), arrebeuri kêr (''Early Sunday Morning'', 1930). An hentoù-houarn, ar moteloù, an straedoù didud pe ar stalioù dour-tan a zo arouezius ivez eus ar vuhez er Stadoù-Unanet.
E ''[[Nighthawks]]'' (1942, [[Art Institute of Chicago]]) e tiskouez deomp pratikoù digenvez en un ''diner''. Bras eo ar c'hontrast etre diabarzh ar stal ma'z eus gouloù neon ha teñvalijenn an diavaez.

E taolennoù Hopper e weler ivez ur gevredigezh o cheñch dre ma tiskouez bed ha buhez ar renkad etre, hag az eas war-raok e penn-kentañ an {{XXvet}} kantved. E ''Gas'' (1940) hag e ''Western Motel'' (1957) e weler ganedigezh kevredigezh ar c'hirri-tan. 
An hentoù, an hentoù-houarn hag ar pontoù a zo arouezioù eus ar vodernelezh, eus ar beajiñ hag eus mestroni tiriad ar Stadoù-Unanet. Gant ''Cobb's Barns, South Truro'' (1930-1933) e tiskouez deomp heuliad enkadenn 1929. Diskouez a ra an digenvez er c'hêrioù bras deomp hag ivez tudennoù o deus keuz eus Amerika gozh o vont diwar-wel.

E taolennoù' zo e tiskouez ivez dieubidigezh ar merc'hed a oa kroget goude ar [[Brezel-bed kentañ]] : merc'hed livet o dremm betek re e ''Chop Suey'' (1929). Dilhad berr ha skañv (''South Carolina Morning'', 1955; ''Summer'', 1943). Daoust ma'z a ar merc'hed war frankaat e vezont diskouezet bresk hag o-unan gant Hopper (''A Woman in the Sun'', 1961).

Hopper a livas ivez merc'hed en o noazh (''Eleven AM'', 1926; ''A Woman in the Sun'', 1961), taolennoù a denn d'an erotegezh (''High Noon'', 1945) pe d'ar sellerezh (''Night Windows'', 1928; ''Morning in a City'', 1944; ''Morning Sun'', 1952).

Labourat a reas ivez war an darempredoù paotr/plac'h : e ''Hotel Lobby'' (1943) e weler uc 'houblad kozh oc'h en em adkavout hag ur plac'h yaouank o lenn en tu-dehou. E ''Hotel by a Railroad'' (1952) e weler ur paotr o vutuniñ hag o sellout dre ar prenestr hag e wreg o lenn hep teurel pled outañ. E ''Cape Cod Evening'' (1939) e weler ur c'houblad yaouank o kaozeal en ul [[loggia]]. E ''Sunlight in a Cafeteria'' (1958) e weler ur paotr o sellout ouzh ur plac'h,sur a-walc'h e klasko koazeal ganti. Hag e-barzh ''Four Lane Road voies'' (1956) e seblant ar vaouez bezañ o c'hourdrouz e waz a seblant difrom.

==== Livañ an digenvez, ar velkoni hag an arallekadur ====

Tudennoù Hopper a zo dianv, evel patromoù. Pa seller ouzh o dremmoù ne weler tamm trivliad ebet, evel ma teufe an trivliadoù eus an endro m'emaint ennañ kentoc'h. Pa seller ouzh e daolennoù e verzer memestra an didrouz, ar velkoni, tennder hag argaserezh. Ar straedoù didud hag ar pezhioù bras a laka e dudennoù da vezañ pouezus ha tapet gant an arallekadur war un dro. Alies e kinnig Hopper al lenn da stourm ouzh an digenvez : ''Hotel Room'' (1931) pe ''Compartiment C, Car 293'' (1938) e-touez livadurioù all. An tudennoù livet gantañ a seblant bezañ o c'hotoz un dra bennak ivez : e ''Summer'' (1943) e weler ur plac'h war-sav ouzh treuzoù un nor, evel ma vefe o c'hortoz e teufe unan bennak da gerc'hat anezhi. Difiñv eo an daolenn, war-bouez ar rideozioù.
Da ziskouez an diforc'h etre diabarzh ha diavaez e'ch implijas Hopper prinistri, dorioù pe kontrastoù gouloù. En daolenn ''Rooms for Tourists'' (1945) ez eus gouloù en diabarzh padal ez eo teñval an diavaez. An aer pe ar gouloù e diabarzh ur pezh a ziskouez an emsell&lt;ref&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p.8-9&lt;/ref&gt;.

=== Awen ha levezon ===
Awenet eo bet Edward Hopper gant oberennoù ar {{XVIIvet}} kantved ( [[Diego Velázquez|Velázquez]], [[Rembrandt]], [[Johannes Vermeer|Vermeer]]) ha re an {{XIXvet}} kantved : [[Francisco Goya|Goya]], [[Honoré Daumier|Daumier]], [[Édouard Manet|Manet]]. Plijout a rae kalz dezhañ oberennoù [[Edgar Degas]], hag an doare ma kinnige an egor hag a linennoù beskellek a gaver en e daolennoù&lt;ref&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p. 41&lt;/ref&gt;. Hopper a blije dezhañ ivez barzhonegoù [[Ralph Waldo Emerson]]&lt;ref&gt;R. G. Renner, ''Edward Hopper'', 2001, p. 28&lt;/ref&gt; ha kelennadur [[Carl Gustav Jung]] ha [[Sigmund Freud]]&lt;ref&gt;Collectif, ''Edward Hopper'', 1989, p.62&lt;/ref&gt;. Alies eo bet keñveriet e daolennoù gant pezhioù-c'hoari [[Henrik Ibsen]] (1828-1906)&lt;ref name=&quot;artchive.com&quot;/&gt;.

Edward Hopper a blije ar sinema dezhañ, ha gwelet e vez levezon ar 7{{vet}} arz en e oberennoù&lt;ref name=&quot;cineclubdecaen.com&quot;&gt;Edward Hopper (1882-1967), http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/hopper.htm
Ciné-club de Caen&lt;/ref&gt;. Tennañ a ra labour Hopper d'al luc'hskeudenniñ&lt;ref&gt;Collectif, ''L’Art des États-Unis'', troet gant Christiane Thiollier, Citadelles et Mazenod, 1992 (ISBN 2-85088-060-4), p.250&lt;/ref&gt;, evel ma weler e (''Office in a Small City '' (1953), ''American Village '' (1912), ''The City'' (1927), ''House by the Railroad '' (1925), ha ''Two Comedians '' (1965).

Evit a sell ouzh ''[[Nighthawks]]'' (1942) e lavaras Hopper e oa bet levezonet gant an danevell ''The Killers'' gant [[Ernest Hemingway]]''&lt;ref&gt;Collectif, ''L’Art des États-Unis'', troidigezh gant Christiane Thiollier, Citadelles et Mazenod, 1992 (ISBN 2-85088-060-4), p.250&lt;/ref&gt;.

Meur a filmaozer en deus implijet oberennoù Edward Hopper : [[Alfred Hitchcock]] a implijas''House by the Railroad '' (1925) da batrom evit ti ''[[Psycho (film, 1960)|Psycho]]'' (1960)&lt;ref name=&quot;D. Royot, J 1993, p.413&quot;/&gt;. E daolenn ''Night Windows '' (1928) a laka da soñjal er film ''[[Rear Window]] '' (1954).

Menegomp ivez [[George Stevens]] (''[[Giant]]'', 1956), [[Terrence Malick]], [[Sam Mendes]], [[Wim Wenders]] (''[[Paris, Texas]]'', 1984; ''The End of Violence'', 1997), [[Tim Burton]] (''[[Sleepy Hollow (film)|Sleepy Hollow]]'', 1999), [[Alan Rudolph]] (''Choose me'', 1984), [[Peter Greenaway]] (''The Cook, the Thief, his Wife and her Lover '', 1989), [[Warren Beatty]] (''[[Dick Tracy (film)|Dick Tracy]]'', 1990), ar [[Breudeur Coen|Vreudeur Coen]] (''[[Barton Fink]]'', 1991) pe c'hoazh [[Woody Allen]] (''Sweet and Lowdown'', 1999&lt;ref&gt;Cf. Blog ''La Boîte à Image'', [https://web.archive.org/web/20071113063042/http://laboiteaimages.hautetfort.com/archive/2006/10/09/edward-et-woody.html &quot;Edward et Woody&quot;]&lt;/ref&gt;). [[Jackson Pollock]], [[Francis Bacon]] hag Edward Hopper eo an tri livour a blij ar muiañ d'ar filmaozer stadunanat [[David Lynch]]&lt;ref name=&quot;cineclubdecaen.com&quot;/&gt;.

=== Oberennoù Edward Hopper ===

Livadurioù pennañ Edward Hopper : 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Titl
! Bloavezh
! Perc'hennet gant
! Dodennoù
! Luc'hskeudenn
|-
||''Painter and Model''||1902-1904||[[Whitney Museum of American Art]]||livour, plac'h, noazhder, taolenn
|- 
||''Bridge in Paris''||1906||Whitney Museum of American Art||Pariz, pont
|-
||''Le Pont des Arts''|| 1907||Whitney Museum of American Art||Saena, pont, Louvre||[https://web.archive.org/web/20090326101333/http://rfi.fr/actufr/images/053/expo_edward_hopper_pontdesarts220.jpg]
|-
||''Après-midi de juin''||1907||Whitney Museum of American Art||Louvre, Saena, pont 
|-
||''Les lavoirs à Pont Royal''|| 1907||Whitney Museum of American Art||Saena, poull-kannañ, pont
|-
||''Louvre and Boat Landing''||1907||Whitney Museum of American Art||Louvre, Saena, kae-lestrañ 
|-
||''The El Station''||1908||Whitney Museum of American Art||ti-gar, hent-houarn ||[https://web.archive.org/web/20120224215249/http://antiquesandthearts.com/Archives/Images/GalleryHopping05-07-2002-09-36-56Image1.GIF]
|-
||''Summer Interior''||1909||Whitney Museum of American Art||plac'h, kambr, gwele, noazhder||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.summer-interior.jpg]
|-
||''The Louvre in a&lt;br /&gt;Thunderstorm''||1909||Whitney Museum of American Art||Louvre, Saena, pont, bagoù
|-
||''Le Pont Royal''|| 1909||Whitney Museum of American Art||Louvre, Saena, pont
|-
||''Le Quai des Grands Augustins''||1909||Whitney Museum of American Art||pont, straed, savadur
|-
||''Le pavillon de Flore''||1909||Whitney Museum of American Art||Louvre, Saena 
|-
||''The Wine Shop''||1909||Whitney Museum of American Art||tavarn, pont, koublad 
|-
||''American Village''||1912||Whitney Museum of American Art||straed, ti, kirri 
|-
||''Squam Light''||1912|| ||tour-tan, tiez, bagoù
|-
||''Queensborough Bridge''||1913||Whitney Museum of American Art||New York, pont||[http://www.carolinaarts.com/1003colamus-hopper.jpg]
|-
||''Soir bleu''|| 1914||Whitney Museum of American Art||furlukin, koublad, plac'h, sigaretennoù 
|-
||''Road in Maine''||1914||Whitney Museum of American Art||Maine, natur, hent||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/hopper.road-maine.jpg]
|-
||''Blackhead, Monhegan''|| 1916-1919||Whitney Museum of American Art||Maine, gweledva, mor||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/hopper.blackhead.jpg] 
|-
||''Stairways''||1919||Whitney Museum of American Art||diri, dor, koad
|-
||''The New York Restaurant''||1922||Muskegon Art Museum&lt;br /&gt;Michigan||preti, koublad, plac'h||[https://web.archive.org/web/20080918200949/http://www.muskegonartmuseum.org/permanent003.htm]
|-
||''Railroad Crossing''||1922-1923||Whitney Museum of American Art||hent-houarn, hent, &lt;br /&gt;ti, koad  
|-
||''House by the Railroad''||1925||[[Museum of Modern Art]]||hent-houarn, ti||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/railroad/hopper.railroad.jpg]
|-
||''Self-Portrait''||1925-1930||Whitney Museum of American Art||emboltred|| [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/hopper.self-portrait.jpg]
|-
||''Sunday''||1926|| Dastumad Phillips&lt;br /&gt;Washingon DC||den, straed, savadurioù||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.sunday.jpg]
|-
||''Drug Store''||1927||[[Museum of Fine Arts, Boston]]||apotikerezh, noz, straed||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.drug-store.jpg]
|-
||''Lighthouse Hill''||1927||[[Dallas Museum of Art]]||tour-tan, ti, torgenn||[https://web.archive.org/web/20110311034436/http://www.abstract-art.com/abstraction/l2_Grnfthrs_fldr/g0000_gr_inf_images/g031c_hopper_lighthousehill.jpg] 
|-
||''Coast Guard Station''||1927||[[Montclair Art Museum]]||ti
|-
||''Automat''||1927||[[Des Moines Art Center]]||plac'h, tavarn, prenestr, &lt;br /&gt;noz, frouezh||[http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/27automat.htm]
|-
||''The City''||1927||[[University of Arizona Museum of Art]]||kêr, straedoù, savadurioù||[https://web.archive.org/web/20050321073329/http://www.tucsonweekly.com/binary/44117-273-1/review-5629.gif]
|-
||''Night Windows''||1928||[[Museum of Modern Art]]||noz, prenestr, &lt;br /&gt;plac'h, savadur||[https://web.archive.org/web/20110721003137/http://chatlibre.blog.lemonde.fr/files/hopperfenetlanuit1928r.jpg]
|-
||''Manhattan Bridge Loop''||1928||Addison Gallery of&lt;br /&gt;American Art||New York, hent-houarn, gouloù-straed 
|-
||''Railroad Sunset''||1929||Whitney Museum of American Art||hent-houarn, gweledva, serr-noz||[http://www.columbia.edu/itc/history/baker/w3630/images/hoppersunwebbg.jpg]
|-
||''The Lighthouse at Two Lights''||1929||[[Metropolitan Museum of Art]]||tour-tan, ti||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/hopper.lighthouse-2-lights.jpg]
|-
||''Chop Suey''||1929||Dastumad prevez||tavarn, merc'hed, koublad &lt;br /&gt;prinistri, barr-ti||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.chop-suey.jpg]
|-
||''Early Sunday Morning''||1930||Whitney Museum of American Art||straed, savadurioù, &lt;br /&gt;arrebeuri kêr||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.early-sunday.jpg]
|-
||''Tables for Ladies''||1930||Metropolitan Museum of Art||preti, merc'hed &lt;br /&gt;koublad, frouezh 
|-
||''Corn Hill&lt;br /&gt; (Truro, Cape Cod)''||1930||McNay Art Institute, &lt;br /&gt;San Antonio||tiez, torgennoù||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/hopper.corn-hill.jpg]
|-
||''Cobb's Barns, South Truro''||1930-1933||Whitney Museum of American Art||grañj, gweledva, torgennoù
|-
||''New York, New Haven&lt;br /&gt;and Hartford''||1931||[[Indianapolis Museum of Art]]||hent-houarn, tiez, gwez
|-
||''Hotel Room''||1931||Diazezadur Thyssen-Bornemisza||leti, kambr, gwele&lt;br /&gt;plac'h, lenn||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.hotel-room.jpg]
|-
||''Dauphinée House''||1932||ACA Galleries||hent-houarn, ti 
|-
||''Room in New York''||1932||Sheldon Memorial Art Gallery&lt;br /&gt; and Sculpture Garden||leti, koublad, lenn||[https://web.archive.org/web/20081208053409/http://www.sheldonartgallery.org/collection/index.html?topic=detail&amp;clct_id=6126]
|-
||''Macomb’s Dam Bridge''||1935||[[Brooklyn Museum]]||pont, stêr &lt;br /&gt;kêr, savadurioù
|-
|| ''The Circle Theater''||1936||Dastumad prevez||c'hoariva, straed savadur&lt;br /&gt;arrebeuri kêr||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.circle-theatre.jpg]
|-
||''Cape Cod Afternoon''||1936||Museum of Art, &lt;br /&gt;Carnegie Institute||Cap Cod, tiez||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/landscapes/hopper.cape-cod-afternoon.jpg]
|-
||''Compartiment C, &lt;br /&gt;Car 293''||1938||Dastumad IBM Corporation||tren, plac'h, lenn, pont||[https://web.archive.org/web/20080514101813/http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/38compartimentcvoiture193.htm]
|-
||''New York Movie''||1939||Museum of Modern Art||New York, sinema, &lt;br /&gt;plac'h, diri||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.ny-movie.jpg]
|-
||''Cape Cod Evening''||1939||[[National Gallery of Art]], &lt;br /&gt; Washington DC||Cap Cod, koublad, ki, ti, koad||[http://www.artchive.com/artchive/H/hopper/cape_cod_evening.jpg.html]
|-
||''Ground Swell''||1939||[[Corcoran Gallery of Art]]||bag, mor, houlenn, &lt;br /&gt;plac'h, paotred||[https://web.archive.org/web/20090326101333/http://cgfa.dotsrc.org/hopper/hopper10.jpg]
|-
||''Gas''||1940||Museum of Modern Art||stal, paotr, koad, hent||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.gas.jpg]
|-
||''Office at Night''||1940||[[Walker Art Center]] (Minneapolis)||burev, plac'h, paotr, prenestr||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.office-night.jpg]
|-
||''Nighthawks''||1942||[[Art Institute of Chicago]]||tavarn, plac'h, paotred, &lt;br /&gt;noz, straed||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.nighthawks.jpg]
|-
||''Dawn in Pennsylvania''||||Terra Museum of&lt;br /&gt;American Art|| hent-houarn, tren, savadurioù
|-
||''Hotel Lobby''||1943||[[Indianapolis Museum of Art]]||ostaleri, koublad, plac'h, lenn||[http://www.artchive.com/artchive/h/hopper/hopper_hotel_lobby.jpg]
|-
||''Summer''||1943||[[Delaware Art Museum]]||plac'h, savadur, prinistri
|-
||''Solitude''||1944||Dastumad prevez||ti, koad, hent
|-
||''Morning in a City''||1944||[[Williams College Museum of Art]]||plac'h, noazhder, kambr, &lt;br /&gt;gwele, prenestr, kêr 
|-
||''Rooms for Tourists''||1945||[[Yale University Art Gallery]]||ti, noz||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.rooms-tourists.jpg]
|-
||''August in the City''||1945||[[Norton Gallery of Art]]&lt;br /&gt;West Palm Beach||ti, koad||[https://web.archive.org/web/20041227101342/http://www.mbar.org/services/publications/boutique/images/post135.jpg]
|-
||''Summer Evening''||1947||Dastumad prevez||koublad, noz, ti||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.summer-evening.jpg]
|-
||''Pennsylvania Coal Town''||1947||Butler Institute of&lt;br /&gt;American Art, Youngstown OH.||ti, diri, paotr||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/street/hopper.penn-coal-town.jpg]
|-
||''Seven AM''||1948||Whitney Museum of American Art||mintin, koad, ti  
|-
||''Noon''||1949||[[Dayton Art Institute]]||ti, plac'h
|-
||''Conference at Night''||1949||[[Wichita Art Museum]]||plac'h, paotred &lt;br /&gt;prenestr, noz
|-
||''Cape Cod Morning''||1950||[[National Museum of American Art]]||Cap Cod, plac'h, ti, koad||[http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/50matinaucapcod.htm]
|-
||''Rooms by the Sea''||1951||[[Yale University Art Gallery]]||kambreier, mor, dor||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.rooms-sea.jpg]
|-
||''Morning Sun''||1952||[[Columbus Museum of Art]]||plac'h, kambr, gwele, &lt;br /&gt;prenestr, kêr||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.morning-sun.jpg]
|-
||''Hotel by a Railroad''||1952||[[Hirshhorn Museum and Sculpture Garden]]||kambr, koublad, prenestr,&lt;br /&gt;kêr, lenn||[http://pintura.free.fr/Commentaires/H%F4tel%20pr%E8s%20d'une%20voie%20f%E9rr%E9e.%20Edward%20%20Hopper.%201952.%20Hirsbhorn%20Museum%20and%20Sculpture%20Garden.jpg] 
|-
||''Sea Watchers''||1952||Dastumad prevez||koublad, mor, ti, avel, 
|-
||''Office in a Small City''||1953||Metropolitan Museum of Art||burev, paotr, prenestr, savadurioù||[https://web.archive.org/web/20070926024328/http://laboiteaimages.hautetfort.com/images/medium_hopper3.jpg]
|-
||''South Carolina Morning''||1955||Whitney Museum of American Art||plac'h, ti
|-
||''Hotel Window''||1956|| Dastumad The Forbes Magazine||ostaleri, prenestr, plac'h, kêr
|-
||''Four Lane Road''||1956||Dastumad prevez||koublad, stal, hent &lt;br /&gt;koad, kador-vrec'h||[http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/56routeaquatrevoies.htm]
|-
||''Western Motel''||1957||Yale University Art Gallery||ostaleri, karr &lt;br /&gt;gweledva, plac'h
|-
||''Sunlight in a Cafeteria''||1958||Yale University Art Gallery||tavarn, pac'h, paotr, &lt;br /&gt;prenestr, straed||[https://web.archive.org/web/20080910111634/http://mapage.noos.fr/momina/hopper/sunlight.jpg]
|-
||''Excursion into Philosophy''||1959||Dastumad prevez||koublad, kambr&lt;br /&gt;prenestr, lenn||[http://arts.guardian.co.uk/pictures/image/0,8543,-10504931919,00.html]
|- 
||''Second Story Sunlight''||1960||Whitney Museum of American Art||koublad, lenn, ti, koad||[https://web.archive.org/web/20051101234155/http://www.mondomostre.it/images/newyork/cat_newyork_04.jpg]
|-
||''People in the Sun''||1960||[[National Museum of American Art]]&lt;br /&gt; Washington DC||gweledva, lenn, paotred &lt;br /&gt;merc'hed, hent, heol||[http://www.lampe-tempete.fr/people_in_the_sun.jpg]
|-
||''A Woman in the Sun''||1961||Whitney Museum of American Art||plac'h, noazhder, prenestr, &lt;br /&gt;gwele, gweledva||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.woman-sun.jpg]
|-
||''New York Office''||1962||[[Montgomery Museum of Fine Arts]]||New York, burev, plac'h, prenestr||[http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/62bureauanewyork.htm]
|-
||''Intermission''||1963||Dastumad prevez||plac'h, kador-vrec'h
|-
||''Sun in a Empty Room''||1963||Dastumad prevez||kambr, prenestr, koad||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.sun-empty-room.jpg]
|-
||''Chair Car'' (gwerzhet e 2005, 10 865 milion a euroioù)||1965||Dastumad prevez||plac'h, lenn||[http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/hopper/interior/hopper.chair-car.jpg]
|-
||''Two Comedians''||1965||Dastumad prevez||koublad, dilhad, c'hoariva||[http://www.cineclubdecaen.com/peinture/peintres/hopper/65deuxcomediens.htm]
|}
{{clr}}

== Prizioù ==
* 1919 : priz kentañ kenstrivadeg vroadel ''United States Shipping Board Emergency Fleet'' gant ur skritell&lt;ref name=&quot;Collectif, 1989, p.117&quot;/&gt;.
* 1923 : ''Logen Prize'' gant ''Chicago Society of Etchers''
* 1955 : medalenn aour al livañ gant ''National Institute of Arts and Letters''
* 1960 : priz ''[[Art in America]]''

== Diskouezadegoù ==
Holl ziskouezadegoù New York, nemet ma'z eus meneget lec'hioù all
* 1908 : diskouezadeg a-stroll, ''Harmonie Club''
* 1912 : diskouezadeg a-stroll, ''Mac Dowell Club''
* 1915 : diskouezadeg a-stroll, ''Mac Dowell Club''
* 1920 : kentañ diskouezadeg hiniennel (eoullivadurioù), ''Whitney Studio Club''.
* 1922 : diskouezadeg flemmskeudennoù, ''Studio Club''.
* 1924 : diskouezadeg dourlivadurioù, ''Frank K. Rehn Gallery''.
* 1926 : diskouezadeg dourlivadurioù, ''Boston Art Club'' (Boston).
* 1927 : diskouezadeg dourlivadurioù, eoullivadurioù hag oberennoù moullet, Rehn Gallery.
* 1928 : diskouezadeg dourlivadurioù, ''Morgan Memorial, [[Hartford (Connecticut)|Hatford]], [[Connecticut]].
* 1929 : diskouezadeg e Frank K. M. Rehn Gallery.
* 1933 : diskouezadeg hollek kentañ (kilsell) e [[Museum of Modern Art]].
* 1934 : diskouezadeg en ''Arts Club'' Chicago.
* 1950 : diskouezadeg hollek (kilsell) e Whitney Museum of American Art ; kinniget goude-se e Mirdi arzoù-kaer Boston]] hag e [[Detroit Institute of Arts]].
* 1959 : diskouezadeg e ''Currier Gallery of Art'', [[Manchester (New Hampshire)]], kinniget goude-se e ''Rhode Island School of Design'' ([[Providence (Rhode Island)|Providence]])
* 1964 : diskouezadeg hollek (kilsell) e [[Whitney Museum of American Art]], kinniget goude-se en Art Institute de Chicago
* 1989 : diskouezadeg e [[Marsilha]] ([[Mirdi Cantini]]).
* E 2004 : un dibab livadurioù gant Hopper a voe kinniget en Europa : e [[Köln]] hag en [[Tate Modern]] e [[Londrez]], ma teuas 420 000 gweladenner dindan tri miz. 
* 6 a viz Mae - 19 a viz Eost 2007 : oberennoù 1925-1950 e Mirdi arzoù-kaer Boston : 50 eoullivadur, 30 dourlivadur ha 12 engravadur&lt;ref&gt;Edward Hopper, Boston Museum of Fine Arts, https://web.archive.org/web/20070706034214/http://www.mfa.org/exhibitions/sub.asp?key=15&amp;subkey=2144&lt;/ref&gt;.
* 2010: diskouezadeg hollek (kilsell) e Diazezadur ar Peniti, [[Lausanne]]: 160 taolenn brudet-kenañ&lt;ref&gt;http://www.fondation-hermitage.ch/&lt;/ref&gt;

=== Mammennoù ===
* Daniel Royot, Jean-Loup Bourget, Jean-Pierre Martin, ''Histoire de la culture américaine'', Paris, P.U.F., 1993, {{ISBN|2130454895}}
* Rolf Günter Renner, ''Edward Hopper'', Taschen, 2001, {{ISBN|3822814377}}
* A-stroll, ''Edward Hopper'', savet da-geñver « Edward Hopper », 23 a viz Even / 24 a viz Gwengolo 1989, Mirdi Cantini, Marseille, Adam Biro {{ISBN|2876600498}}

=== Levrlennadur ===
E galleg :
* Éric Darragon, Richard R. Brettell, ''Edward Hopper. Les années parisiennes 1906-1910'', Le Passage, {{ISBN|2847420517}}
* Jean-Paul Hameury, ''Edward Hopper'', Folle Avoine, 1992. 
* Heinz Liexbrock, ''Edward Hopper. Quarante Chefs-d’œuvre'', Munich, Schirmer / Mosel, 1988.
* Jean Foubert, « Edward Hopper, David Lynch : mises en perspectives » in ''Colloque &quot; Vous avez dit Hopper ? &quot;'').

E saozneg :
* Avis Berman, ''Edward Hopper's New York'', Pomegranate Communications, 2005, {{ISBN|0764931547}} 
* Edward Hopper, Deborah Lyons, Brian O’Doherty, ''Edward Hopper : A Journal of His Work'', W. W. Norton &amp; Company, 1997, {{ISBN|0393313301}}
* Gail Levin, ''Edward Hopper: The Art and the Artist'', W. W. Norton &amp; Company, 1996, {{ISBN|0393315770}}
* Gail Levin, ''Edward Hopper: An Intimate Biography'', Rizzoli, Upd Exp edition, 2007, {{ISBN|0847829308}}
* Edward Lucie-Smith, ''Lives of the Great 20th-Century Artists'', Thames &amp; Hudson, 1999, {{ISBN|0500237395 }}
* Virginia M. Mecklenburg, ''Edward Hopper: The Watercolors'', W. W. Norton &amp; Company, 1999, {{ISBN|0393048497}}
* Gerry Souter, ''Edward Hopper'', Parkstone, 2007, {{ISBN|9781859954485}}
* Carol Troyen, Judith Barter, Elliot Davis, ''Edward Hopper'', Boston, Museum of Fine Arts Publications, 2007, {{ISBN|0878467122}} 
* Walter Wells, ''Silent Theater: The Art of Edward Hopper'', Phaidon Press, 2007, {{ISBN|0714845418}}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
{{Commons|category:Edward Hopper}}
* [https://web.archive.org/web/20070930033540/http://www.nga.gov/exhibitions/2007/hopper/introduction/index.shtm Edward Hopper e lec'hienn National Gallery of Art]
* [http://www.artcyclopedia.com/artists/hopper_edward.html Edward Hopper en Artcyclopedia]
* [https://web.archive.org/web/20050304085132/http://americanart.si.edu/collections/exhibits/hopper/ Smithsonian American Art Museum]
* [https://web.archive.org/web/20050304085132/http://americanart.si.edu/collections/exhibits/hopper/ ''An Edward Hopper Scrapbook'']

{{DEFAULTSORT:Hopper, Edward}}
[[Rummad:Livourien SUA]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1882]]
[[Rummad:Marvioù 1967]]</text>
      <sha1>goi2gd67suwgpec79c6xjs1uu8yxaor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Raktres Manhattan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89223</id>
    <revision>
      <id>2200784</id>
      <parentid>2151007</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31381" sha1="jtt4pd1htjcht19vy8guqs77pcslx62" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Groves Oppenheimer.jpg|thumb|upright=1.3|Ar jeneral [[Leslie Groves]], a-gleiz, a oa e penn ar Raktres Manhattan. A-zehou, ar fizikour [[Robert Oppenheimer]], rener skiantel ar raktres.]]
'''Raktres Manhattan''' eo [[anv-kod]] ar raktres enklask renet e-pad an [[Eil Brezel-bed]], a roas o zu d'ar [[Stadoù-Unanet]], sikouret gant ar [[Rouantelezh-Unanet]], [[Kanada]] ha klaskerien eus Europa&lt;ref&gt;E [[Labourva Broadel Los Alamos|Los Alamos National Laboratory]] (LANL) renet gant ar fizikour [[Robert Oppenheimer]], e kaved ur skipailh mat a fizikourien. En o zouez pevar [[priz Nobel Fizik|friz Nobel Fizik]] : [[Niels Bohr]], [[James Chadwick]], [[Enrico Fermi]] hag [[Isidor Isaac Rabi]].&lt;/ref&gt;, da sevel ar c'hentañ [[bombezenn A]] eus an istor e [[1945]].

Dindan renerezh ar fizikour [[Robert Oppenheimer]] hag ar jeneral [[Leslie Richard Groves|Leslie Groves]] e oa roet lañs d'ar raktres e [[1942]] e kuzh, da-heul ul lizher a-berzh [[Leó Szilárd]] d'an [[2 a viz Eost]] [[1939]], kensinet gant [[Albert Einstein]], d'ar prezidant [[Franklin Delano Roosevelt|Roosevelt]] a lavare e oa marteze an [[Trede Reich]] o labourat war ur raktres kevatal&lt;ref&gt;[http://www.atomicarchive.com/Docs/Begin/Einstein.shtml Lizher Einstein d'ar prezidant Roosevelt]&lt;/ref&gt;. E gwirionez, strivoù ar glaskerien alaman war an dachenn-se ne oant ket bras.

Ar '''Raktres Manhattan''' a welas ijinadenn, produadur ha tarzh teir bombezenn atomek. An hini gentañ, ur vombezenn dre [[plutoniom|blutoniom]] (badezet « Gadget », ha « Trinity » e oa anv-kod ar c'hentañ taol esae atomek en istor), a oa bet amprouet d'ar [[16 a viz Gouere]] 1945 er gouelec'h e-kichen [[Alamogordo]] e stad [[New Mexico|Mec'hiko Nevez]]. An div war-lerc'h, unan dre [[uraniom]] hag eben dre blutoniom a oa bet badezet ''[[Little Boy]]'' (''Paotr Bihan'' e [[brezhoneg]]) ha ''[[Fat Man]]'' (''Den Tev'' e brezhoneg), a oa taolet war ar c'hêrioù eus [[Japan]] : [[Hiroshima]] d'ar [[6 a viz Eost]] 1945 ha [[Nagasaki]] d'an [[9 a viz Eost|9]] da-heul.
  
E 1945 e oa muioc'h evit {{formatnum:130000}} den o labourat evit ar raktres. Koustañ a reas daou viliard a zollarioù stadunanat en holl.
&lt;!--
== Situation géographique des sites de recherche et de production ==
[[Image:Manhattan Project US Map.png|250px|thumb|right|Les principaux sites du Projet Manhattan]]

Bien que plus de trente sites de recherche et de production aient été impliqués, le projet Manhattan fut largement mis en œuvre dans trois cités scientifiques dont l’existence fut gardée secrète jusqu’à la fin de la Seconde Guerre mondiale : [[Hanford (Washington)|Hanford]] dans l’État de Washington, [[Los Alamos]] dans l’État du Nouveau Mexique et [[Oak Ridge (Tennessee)|Oak Ridge]] dans l’État du Tennessee. Le [[Laboratoire national de Los Alamos]] fut construit sur une [[Mesa (géomorphologie)|mesa]] qui accueillait auparavant la ''Los Alamos Ranch School''. Le site de Hanford, qui atteignit près de {{Unité|2600|km|2}}, prit la place de terres irriguées, de vergers, d’une voie ferrée et de deux communautés agricoles, Hanford et White Bluffs. Les usines d'Oak Ridge, qui couvraient plus de {{Unité|243|km}}², prirent la place de plusieurs communautés agricoles. Des familles installées là depuis des générations eurent seulement deux semaines pour évacuer leurs terres.

Certains sites comme le [[Laboratoire national de Los Alamos]] et le [[Laboratoire national d'Oak Ridge]] sont encore en activité aujourd’hui.

== Origines du projet ==

{{Article détaillé|course à la bombe (Seconde Guerre mondiale)}}

[[Image:Enrico Fermi 1943-49.jpg|thumb|right|150px|[[Enrico Fermi]].]]

Durant l’entre-deux-guerres les États-Unis prirent la tête de la recherche en [[physique nucléaire]], grâce aux efforts des physiciens locaux et des immigrants récents. Ces scientifiques avaient développé de nouveaux instruments, comme le [[cyclotron]] et d’autres [[accélérateur de particules|accélérateurs de particules]], qui permirent de découvrir de nouveaux éléments, dont les [[radioisotope]]s comme le [[carbone 14]].
   
Le [[16 janvier]] [[1939]], [[Niels Bohr]] arriva du [[Danemark]] aux États-Unis pour passer plusieurs mois à l’[[université de Princeton]]. Juste avant son départ du Danemark, deux de ses collègues, [[Lise Meitner]] et [[Otto Robert Frisch]] (deux réfugiés d’Allemagne), lui avaient fait part de leur hypothèse selon laquelle l’absorption d’un neutron par un noyau d’uranium provoque parfois la séparation de celui-ci en deux parties approximativement égales et la libération d’une énorme quantité d’énergie, un phénomène qu’ils appelaient « [[fission nucléaire]] ». Cette hypothèse se fondait sur l’importante découverte d'[[Otto Hahn]] et [[Fritz Strassmann]] (publiée dans ''Naturwissenschaften'' au début du mois de janvier [[1939]]) qui démontrait que le bombardement d’uranium par des neutrons produisait un isotope du baryum. Bohr avait promis de garder secrète l’interprétation de Meitner et Frisch jusqu’à ce qu’ils publient un article afin de leur assurer la priorité, mais à bord du bateau il en parla avec [[Léon Rosenfeld]], en oubliant de lui demander de respecter le secret. Dès son arrivée, Rosenfeld en parla à tous les physiciens de Princeton, et la nouvelle se répandit à d’autres comme le physicien d’origine italienne [[Enrico Fermi]] de l’[[université Columbia]]. Les conversations entre Fermi, [[John R. Dunning]] et [[G. B. Pegram]] débouchèrent sur la recherche à Columbia des rayonnements ionisants produits par les fragments du noyau d’uranium.

Le [[26 janvier]] [[1939]], se réunit une conférence de physique théorique à  [[Washington D.C.]], organisée conjointement par l’[[université George Washington]] et la ''Carnegie Institution'' de Washington. Fermi quitta New York pour participer à cette conférence avant le lancement des expériences de fission à Columbia. Bohr et Fermi discutèrent du problème de la fission, Fermi mentionnant en particulier la possibilité que des neutrons puissent être émis durant le processus. Bien que ce ne soit qu’une hypothèse, ses conséquences c’est-à-dire la possibilité d’une [[réaction nucléaire en chaîne]] étaient évidentes. 
 
Dans un discours de [[1954]] prononcé à l’occasion de son départ de la présidence de l’''American Physical Society'', Fermi se rappelle cet épisode :
   
« Je me souviens avec précision du premier mois, janvier [[1939]], où j’ai commencé à travailler dans les Laboratoires Pupin car tout est allé très rapidement. À l’époque, [[Niels Bohr]] enseignait à Princeton et je me souviens qu’un après-midi [[Willis Eugene Lamb|Willis Lamb]] est revenu très excité pour annoncer que Bohr avait divulgué une grande nouvelle. Cette fuite était la découverte de la fission et au moins les grandes lignes de son interprétation. Ensuite, un peu plus tard durant le même mois, il y a eu une conférence à Washington où l’importance potentielle du phénomène de fission nouvellement découvert a été pour la première fois discutée à moitié sérieusement comme source possible d’[[énergie nucléaire]]. »
&lt;br style=&quot;clear:both;&quot;&gt;

=== Lettre d'Einstein à Roosevelt ===
[[Image:Albert Einstein Head.jpg|thumb|right|Albert Einstein]]
[[Image:FDR in 1933.jpg|thumb|thumb|right|Franklin Roosevelt en 1933]]
Les physiciens nucléaires [[Leó Szilárd]], [[Edward Teller]] et [[Eugene Wigner]] (tous les trois des réfugiés [[judaisme|juifs]] [[Hongrie|hongrois]]) étaient convaincus que l’énergie libérée par la fission nucléaire pouvait être utilisée dans des bombes par l'[[Allemagne]] [[Nazisme|nazie]]. Ils persuadèrent [[Albert Einstein]], l’un des plus célèbres physiciens au monde et lui aussi un réfugié juif, d’avertir de ce danger le Président américain [[Franklin Roosevelt]] dans une [[lettre d'Einstein à Roosevelt|lettre]] datée du [[2 août]] [[1939]] dont Szilárd fit le brouillon. La lettre fait état de la possibilité de créer des bombes d'une puissance encore inconnue : {{citation|des bombes d'un nouveau type et extrêmement puissantes pourraient être assemblées.}}

Le texte laisse présager que la [[Belgique]] serait un précieux allié pour obtenir de grandes quantités d'uranium : {{citation|les sources les plus importantes se trouvent au [[Congo belge]].}} 
 
Einstein demande l'appui de Roosevelt, pour que le gouvernement {{citation|porte une attention particulière à la préservation de l'approvisionnement en uranium}} et qu'il soutienne la recherche sur ce domaine {{citation|qui n'est à présent accompli que dans les limites des budgets des laboratoires universitaires}}.

Il fait part de ses craintes au sujet de l'Allemagne qui a mis l'embargo sur les ventes d'uranium tchécoslovaque, et où {{citation|le fils du [[sous-secrétaire d'État]] allemand, von Weizsäcker, est attaché à l'Institut du Kaiser Wilheim}} qui travaille sur ces problèmes.

La réponse de Roosevelt fut d’encourager des recherches supplémentaires sur les implications militaires de la fission nucléaire. La marine de guerre américaine dut accorder une première subvention de {{formatnum:6000}}&amp;nbsp;[[Dollar américain|USD]], gérée par le [[Comité consultatif pour l'uranium]], pour des expériences sur l’énergie nucléaire, ce qui donna ensuite naissance au projet Manhattan.

Après le bombardement d'Hiroshima, Einstein déclara regretter amèrement d’avoir écrit cette lettre (''I could burn my fingers that I wrote that first letter to Roosevelt'').

=== Projet uranium ===
[[Image:UraniumUSGOV.jpg|thumb|left|Minerai d'uranium]]

Roosevelt créa le Comité Uranium présidé par le chef du ''National Bureau of Standards'' [[Lyman Briggs]]. Le Comité lança de petits programmes de recherche en [[1939]] au ''[[Naval Research Laboratory]]'' à Washington, où le physicien [[Philip Abelson]] travailla à la [[séparation isotopique]] de l’uranium. À l’[[université Columbia]], Fermi construisit un prototype de [[réacteur nucléaire]] aussi appelé « pile atomique » en testant diverses configurations de [[graphite]] et d’[[uranium]]. Ces empilements de plusieurs tonnes de minerai et de matériaux permettaient de faire des tests de réactions en chaîne et de vérifier les premières hypothèses concernant les phénomènes physiques en jeu.

[[Vannevar Bush]], directeur de la ''Carnegie Institution'' de Washington, organisa le ''National Defense Research Committee'' (NDRC) en [[1940]] pour mobiliser les ressources scientifiques américaines au service de l’effort de guerre. Outre les recherches sur le [[radar]] et le [[sonar]], le NDRC prit en charge le « projet uranium », comme on appelait alors le programme de recherche dirigé par Brigg. En [[1940]], Bush et Roosevelt créèrent le ''Office of Scientific Research and Development'' (OSRD) pour amplifier ces efforts. Ce bureau allait innover dans un vaste éventail de domaines technologiques et militaires : bombes plus légères, véhicules militaires, matériel médical, etc. Certaines recherches allaient s'avérer utiles pour les bombes atomiques, en particulier pour améliorer les détonateurs et les explosifs nécessaires au déclenchement de la réaction en chaîne. 
&lt;br style=&quot;all;&quot;&gt;

=== ''S-1 Committee'' ===
Le projet uranium n’avait pas beaucoup progressé au printemps [[1941]], quand parvinrent d’Angleterre les résultats des calculs d'[[Otto Frisch]] et [[Rudolf Peierls]]. Un rapport préparé par le [[Commission MAUD|''MAUD Committee'']], un sous comité du ''Committee for the Scientific Survey of Air Warfare'' dirigé par [[George Paget Thomson|G.P. Thomson]], professeur de physique à [[Imperial College]] (Londres), démontrait qu’une très faible quantité d’uranium 235, l’isotope fissile de l’uranium, pouvait provoquer une explosion équivalente à plusieurs milliers de tonnes de [[Trinitrotoluène|TNT]].

La ''National Academy of Sciences'' incita à un effort total pour construire l’arme atomique et le [[9 octobre]] [[1941]], Roosevelt autorisa son développement. Le [[6 décembre]] [[1941]], soit un jour avant l’[[attaque sur Pearl Harbor]], Vannevar Bush créa un comité spécial (''S-1 Committee'') pour guider cet effort.

== Un effort de recherche tous azimuts ==
Lorsque les États-Unis entrèrent en guerre en décembre [[1941]], plusieurs projets en cours étudiaient la séparation isotopique de l’uranium, la production de plutonium et la faisabilité de piles ou d’explosions nucléaires.

Les scientifiques du ''Metallurgical Laboratory'' de l’[[université de Chicago]], du [[Laboratoire national Lawrence Berkeley|Radiation Laboratory]] de l’[[université de Californie]] et du département de physique de l’[[université Columbia]] accélérèrent leurs recherches pour produire les matériaux nécessaires. Ils devaient apprendre à séparer l’uranium 235 du minerai brut d’uranium (contenant 99,3% d’uranium 238) et à créer du plutonium, un élément n'existant pas dans la nature, en bombardant l’uranium naturel contenu dans un réacteur par des [[neutron]]s générés par une source d’uranium 235.

=== Mesure et calcul des propriétés nucléaires ===
Au début de [[1942]], le prix Nobel de physique [[Arthur Holly Compton]] organisa le ''Metallurgical Laboratory'' de l’[[université de Chicago]] afin d’étudier le [[plutonium]] et les piles à fission. Il chargea Oppenheimer des calculs sur les neutrons rapides. John Manley devait aider le théoricien Oppenheimer à trouver une solution en contactant et coordonnant plusieurs groupes de physique expérimentale dispersés à travers le pays.

La mesure et le calcul des interactions des neutrons rapides avec les matériaux de la bombe sont essentiels pour la réussite de l’arme atomique parce que le nombre de neutrons produits lors de la fission de l’uranium ou du plutonium doit être connu. De plus, la substance entourant l’uranium ou le plutonium doit pouvoir refléter les neutrons vers la réaction en chaîne avant qu’elle ne se disperse. Cette couche externe, le réflecteur, est conçue de manière à augmenter l’énergie produite.

L’estimation de la puissance explosive nécessitait de connaître d’autres propriétés nucléaires, comme la [[section efficace]] de la réaction des neutrons avec les noyaux d’uranium et d’autres éléments. Les neutrons rapides ne pouvaient être produits que dans des accélérateurs de particules, des instruments peu courants dans les départements de physique en [[1942]].

=== Conception des différents modèles de bombes possibles ===
[[Image:Los Alamos colloquium.jpg|250px|left|thumb|Colloque à Los Alamos. De gauche à droite au premier rang : Norris Bradbury, John Manley, Enrico Fermi et J.M.B. Kellogg. Derrière Manley se trouve Robert Oppenheimer, avec Richard Feynman à sa gauche.]]

Au printemps  [[1942]], Oppenheimer et [[Robert Serber]] de l’[[université de l'Illinois]] travaillèrent sur le problème de la diffusion des [[neutron]]s. Afin de discuter de ce travail et de la théorie générale des réactions de fission, Oppenheimer réunit un séminaire d’été à [[université de Californie (Berkeley)|Berkeley]] en juin [[1942]]. Les théoriciens [[Hans Bethe]], [[John Van Vleck]], [[Edward Teller]], [[Felix Bloch]], [[Emil Konopinski]], [[Robert Serber]], [[Stanley S. Frankel]] et [[Eldred C. Nelson]] (les trois derniers étaient d’anciens étudiants d'Oppenheimer) conclurent qu’une bombe à fission était réalisable.

Ce séminaire d’été, dont les résultats furent plus tard résumés par Serber dans ''The Los Alamos Primer'' (LA-1 [http://www.fas.org/sgp/othergov/doe/lanl/index1.html online]), fournit les premières bases théoriques à la conception de la bombe atomique ainsi que l’idée de la [[bombe H]].

Pour démarrer une [[réaction nucléaire en chaîne]], il fallait atteindre la [[Masse critique (réaction nucléaire)|masse critique]] soit en percutant deux masses sous-critiques d’uranium 235, soit en faisant imploser une boule creuse de plutonium avec une ceinture d’explosifs. Serber attribue la première idée d’une implosion à Tolman.

Teller imagina une autre possibilité : en entourant la bombe à fission avec du [[deutérium]] et du [[tritium]], une bombe bien plus puissante (''Superbomb'' ou simplement ''Super'') pouvait être réalisée. Cette idée était fondée sur l’étude de la production d’énergie par les étoiles réalisée par Bethe avant la guerre. Lorsque l’onde de choc de la bombe à fission traverserait le mélange de [[deutérium]] et de [[tritium]], leurs noyaux [[fusion nucléaire|fusionneraient]] en produisant beaucoup plus d’énergie que la fission. Bethe était sceptique et réfuta tous les plans proposés par Teller. L’idée fut donc mise de côté jusqu’à la fin de la guerre. La [[bombe H]] ne fut testée qu’en 1952, suite à une bataille politique opposant Teller à Oppenheimer, qui s’acheva par l’éviction de ce dernier.

Teller souleva également la possibilité théorique qu’une bombe atomique puisse « enflammer » l’atmosphère, suite à une hypothétique réaction de fusion des noyaux d’[[azote]]. Selon Serber, Bethe démontra que c’était impossible mais Oppenheimer fit malencontreusement part de cette idée à [[Arthur Compton]], qui « n’eut pas le bon sens de la fermer ». Cela parvint par le biais d’un document jusqu’à Washington ce qui conduisit à ce que la question « soit toujours restée en suspens ». Selon Bethe, cette catastrophe ultime resurgit à nouveau en [[1975]] dans un article de magazine par H.C. Dudley, inspiré par un entretien de [[Pearl Buck]] avec Compton en [[1959]], où celle-ci comprit tout de travers. L’inquiétude n’était pas encore totalement dissipée dans l’esprit de certaines personnes au moment du test ''[[Trinity (essai atomique)|Trinity]]''.

{| border=&quot;0&quot;
|-----
| [[Image:LittleBoySchema.png|300px]]
| Bombe à insertion ([[Little Boy]]) : deux blocs de masse sous-critiques entrent en collision
|-----
| [[Image:Implosion Nuclear weapon fr.svg|300px]]
| Bombe à implosion ([[Fat Man]]) : une boule de matière fissile est compressée
|-----
| [[Image:Teller-ulam-basique.png|300px]]
| Bombe à hydrogène de type Teller-Ulam ([[Castle Bravo]]) : une bombe à implosion provoque la fission et projette des rayons X pour amorcer la fusion dans la seconde partie du dispositif
|}

== Passage à l’échelle industrielle ==
Le besoin d’une meilleure coordination était clair. En septembre [[1942]], les difficultés rencontrées en menant les études préliminaires sur l’arme atomique dans des universités dispersées à travers le pays plaidaient en faveur d’un laboratoire dédié uniquement à cet effet. Ce besoin était néanmoins éclipsé par la demande d’usines pour produire l’uranium 235 et le plutonium.

=== Des débuts laborieux ===
Bush, à la tête de l'OSRD, un organisme civil, demanda au Président Roosevelt d’attribuer à l’armée les opérations à grande échelle en lien avec le projet d’arme atomique en croissance rapide. Roosevelt décida que l’armée coopérerait à la construction des usines de production d’uranium 235 et de plutonium. Le Corps des ingénieurs de l’armée choisit le colonel [[James Marshall]] pour superviser cette construction.   
   
Les scientifiques avaient exploré plusieurs méthodes pour produire le plutonium et séparer l’uranium 235 mais aucune ne se prêtait encore à la production à grande échelle, des quantités microscopiques ayant seulement été préparées. Seule une méthode, la séparation électromagnétique développée par [[Ernest Orlando Lawrence|Ernest Lawrence]] du [[Laboratoire national Lawrence Berkeley|Radiation Laboratory]] de l’[[université de Californie]], semblait prometteuse. Néanmoins, les scientifiques devaient continuer à étudier les autres méthodes possibles car la séparation électromagnétique était très coûteuse et pouvait difficilement produire à elle seule suffisamment de matériaux avant la fin de la guerre.   
    
Marshall et son adjoint, le colonel [[Kenneth Nichols]], durent lutter pour comprendre à la fois ces méthodes et les scientifiques avec qui ils devaient travailler. Jetés brutalement dans le domaine de la physique nucléaire, ils se sentaient incapables de distinguer entre les préférences d’ordre technique ou personnelles. Bien qu’ils aient décidé qu’un site près de [[Knoxville]] dans l’État du Tennessee conviendrait pour installer la première usine de production, comme ils ne savaient pas quelle surface était nécessaire, ils repoussèrent son acquisition. De plus, à cause de son caractère expérimental, leur projet ne pouvait pas rivaliser avec les tâches plus urgentes pour l’armée. Ainsi, l’incapacité de Marshall à obtenir suffisamment d’acier, nécessaire à d’autres productions militaires, entraîna des retards.   
    
Même le choix d’un nom pour le projet d’arme atomique était difficile. Celui choisi par le général [[Brehon Somervell]], ''Development of Substitute Materials'', posait question car il semblait trop révélateur.

=== Le «&amp;nbsp;projet Manhattan&amp;nbsp;» ===
À l’été [[1942]], le colonel [[Leslie Groves]] était adjoint à la construction du Corps des ingénieurs de l’armée et avait supervisé la construction du [[Pentagone (États-Unis)|Pentagone]], le plus grand immeuble de bureaux au monde. Souhaitant une mission outre-mer, il protesta vigoureusement quand Somervell le nomma à la tête du projet d’arme atomique. Ses objections furent rejetées et Groves dut se résigner à diriger un projet qui lui paraissait avoir peu de chances de réussir.   
    
Sa première décision fut de rebaptiser le projet ''The Manhattan District''. Ce nom venait de l’habitude qu’avait le Corps des ingénieurs de l’armée de nommer les districts d’après leur ville quartier général (le quartier général de Marshall était à [[New York]]). En même temps, Groves fut promu ''brigadier general'', un rang jugé nécessaire pour traiter avec les plus importants scientifiques impliqués dans le projet.

Une semaine après sa nomination, Groves avait résolu les problèmes les plus urgents du projet Manhattan. Sa manière énergique et efficace devient rapidement un peu trop familière aux scientifiques.

=== La première réaction en chaîne auto-entretenue ===
Le premier obstacle scientifique majeur fut levé le [[2 décembre]] [[1942]] au-dessous des gradins de ''Stagg Field'' à l’[[université de Chicago]], où une équipe menée par [[Enrico Fermi|Fermi]] démarra la première [[réaction nucléaire en chaîne]] auto-entretenue. Un coup de téléphone codé de Compton disant : «&amp;nbsp;Le navigateur italien (c’est-à-dire [[Enrico Fermi|Fermi]]) a débarqué sur le nouveau monde, les indigènes sont amicaux&amp;nbsp;» à Conant à [[Washington, DC]], annonça le succès de l’expérience.

=== Deux voies différentes vers la bombe ===
Le principal problème industriel était de produire suffisamment de matière fissile, suffisamment pure. Deux projets parallèles furent entrepris : le premier conduisit à une bombe à uranium tandis que le second produisit deux bombes au plutonium.   
    
La bombe lancée sur [[Hiroshima]], ''[[Little Boy]]'' (technologie Mark I), était faite d’uranium 235. La séparation isotopique de l’uranium fut principalement réalisée par [[diffusion gazeuse]] d'[[hexafluorure d'uranium]] (UF{{ind|6}}), mais aussi via d’autres techniques, comme la [[diffusion thermique]] et la séparation électromagnétique. L’essentiel du travail de séparation eut lieu à [[Oak Ridge]]. La bombe à uranium utilisait un mécanisme appelé ''gun'' (canon) pour obtenir la [[Masse critique (réaction nucléaire)|masse critique]] d’uranium 235 : une masse d’uranium 235 (''bullet'') était lancée dans un tube vers une autre masse d’uranium 235, créant ainsi la masse critique nécessaire à l'explosion.

Usine de séparation de l'uranium à Oak Ridge :

[[Image:oakridge.jpg]]
[[Image:oakridge2.jpg]]

La bombe utilisée lors du premier test ''[[Trinity (essai atomique)|Trinity]]'' et la bombe lancée sur [[Nagasaki]], ''[[Fat Man]] '', étaient faites de plutonium 239 (technologie Mark III). Le plutonium est un élément de synthèse qui, dans la forme créée par les réacteurs utilisés pour le produire, contient un isotope qui fissionne trop rapidement pour utiliser un mécanisme du type ''gun'' trop lent en comparaison.  Un mécanisme à « implosion », utilisant une boule creuse de plutonium qui s’effondre sur elle-même, est plus rapide et apporte une meilleure solution au problème.

Une troisième filière (technologie Mark II), correspondant à l'utilisation d'un ''gun'' sur du plutonium a été étudiée par une équipe placée sous la direction de [[William Sterling Parsons]] en 1943-1944. Ce projet ''[[Thin Man]]'' a été abandonné en raison de difficultés exposées précédemment.

Bien que l’uranium 238 soit inutile pour fabriquer une bombe atomique, il sert à produire du plutonium (comme l’uranium 235 produit des neutrons relativement lents, l’uranium 238 absorbe des neutrons et, après un passage dans un réacteur et quelques jours de désintégration radioactive, il se transforme en plutonium 239). La production et la purification du plutonium était au centre des efforts au site de Hanford, utilisant des techniques mises au point en partie par [[Glenn Theodore Seaborg|Glenn Seaborg]].

=== Premier test ===
Le premier test d'une bombe au plutonium eut lieu le [[16 juillet]] [[1945]] dans le désert de ''Jornado del Muerto'', dans l’État du Nouveau-Mexique. Oppenheimer appela «&amp;nbsp;''[[Trinity (essai atomique)|Trinity]]''&amp;nbsp;» la tour porteuse de la bombe ''Gadget''. Ce nom est tiré d'un poème de [[John Donne]]. Groves avait fait construire un caisson, surnommé «&amp;nbsp;''Jumbo''&amp;nbsp;», pour récupérer le plutonium au cas où l'explosion échouerait mais comme il apparut qu’un échec était peu probable, ''Jumbo'' fut placé à proximité de la tour pour mesurer l'impact de l'explosion.

L’explosion dégagea une force équivalente à {{Unité|21000|tonnes}} de [[TNT (explosif)|TNT]]. En parlant de la puissance phénoménale engendrée par la bombe (''Jumbo'' resta intact mais ''Trinity'' fut rasée), Oppenheimer évoqua un passage d'un texte [[Sanskrit]] (le Bhagavad-Gita du dieu [[Shiva]]) : Pour intimider le Prince, Vishnu prit sa forme aux nombreux bras et dit « Maintenant je suis Shiva, le destructeur des mondes ».

Plus prosaïquement, son adjoint [[Kenneth Bainbridge]], responsable des essais répondra : « À partir de maintenant, nous sommes tous des fils de putes ».

Le projet Manhattan avait ainsi atteint son objectif dans le temps record de 2 ans, 3 mois, et 16 jours.

Aujourd'hui, le site de l'explosion expérimentale est marqué par un monolithe pyramidal noir de silice, symbolisant la fusion du sable sous l'effet de la chaleur provoquée par l'explosion.

== Démantèlement du projet ==
Les [[Bombardements atomiques de Hiroshima et Nagasaki]] ont eu lieu les 6 et 9 août 1945. Les [[actes de capitulation du Japon]], sont signés le 2 septembre, mettant officiellement fin à la [[Seconde Guerre mondiale]]. Deux autres [[essais nucléaires]] ont lieu durant l'été 1946, lors de l'[[opération Crossroads]].

L‘''Atomic Energy Act'' est signé le 1er août 1946, planifiant le transfert de l'ensemble des activités du projet Manhattan à la [[commission de l'énergie atomique des États-Unis]]. Le 1er janvier 1947 tous les travaux concernant l'[[énergie nucléaire]] sont transférées à la commission de l'énergie atomique.  Le ''Manhattan Engineer District'' est démantelé le 15 août. Les activités du ''[[National Defense Research Committee]]'' et de l'''[[Office of Scientific Research and Development]]'' sont transférées au [[Département de la Défense des États-Unis|Département de la Défense]] le 31 décembre 1947.

== Efforts similaires ==
:''Dans le contexte antérieur à 1945, lire [[Course à la bombe (Seconde Guerre mondiale)]].''

Des efforts similaires furent entrepris en [[Union des républiques socialistes soviétiques|URSS]] (sous la direction d'[[Igor Kourtchatov]] et s’appuyant sur les fuites de scientifiques de l’équipe de Los Alamos, [[Klaus Fuchs]] et [[Theodore Hall]]), en [[Allemagne]] (sous la direction de [[Werner Heisenberg]]) et au [[Japon]].   
    
Le projet Manhattan représente, avec le développement du [[cryptographie|déchiffrement]] et du [[radar]], une des grandes percées technologiques des États-Unis lors de la Seconde Guerre mondiale.

== Bilan financier du projet ==
Le projet coûta au total presque 2 milliards [[Dollar américain|USD]] en 1945 ce qui représente environ 21 milliards [[Dollar américain|USD]] en [[1996]]&lt;small&gt;{{en}} [http://www.brook.edu/FP/PROJECTS/NUCWCOST/MANHATTN.HTM]&lt;/small&gt;.

{| bgcolor=&quot;#f7f8ff&quot; width=&quot;70%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;3&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; style=&quot;font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot; 
|'''Site ou projet'''
|'''Coût en [[Dollar américain|USD]] de 1945'''
|'''Coût en [[Dollar américain|USD]] de 1996'''
|-bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| Oak Ridge (total) 
* Usine K-25 (diffusion gazeuse)
* Usine Y-12 (séparation électromagnétique)
* Usine S-50 (diffusion thermique)
* ''Clinton Engineer Works''' gestion
* ''Clinton Laboratories''
| {{formatnum:1188352000}}
* {{formatnum:512166000}} 
* {{formatnum:477631000}} 
* {{formatnum:15672000}}
* {{formatnum:155951000}}
* {{formatnum:26932000}}
| {{formatnum:13565662000}}
* {{formatnum:5846644000}} 
* {{formatnum:5452409000}} 
* {{formatnum:178904000}} 
* {{formatnum:1780263000}}
* {{formatnum:307443000}}
|-
| ''Handford Engineer Works'' || {{formatnum:390124000}} || {{formatnum:4453470000}}
|-bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| Matériel spécial || {{formatnum:103369000}} || {{formatnum:1180011000}}
|-
| Los Alamos || {{formatnum:74055000}} || {{formatnum:845377000}}
|-bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| Recherches, expériences, développement || {{formatnum:69681000}} || {{formatnum:795445000}}
|-
| Frais généraux, frais du gouvernement || {{formatnum:37255000}} || {{formatnum:425285000}}
|-bgcolor=&quot;#efefef&quot;
| Fabriques d'[[eau lourde]] || {{formatnum:26768000}} || {{formatnum:305571000}}
|-bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''TOTAL''' || {{formatnum:1889604000}} || {{formatnum:21570821000}}
|}
--&gt;
== Er sevenadur ==
* ''[[Oppenheimer (film)|Oppenheimer]]'' (2023), ur film sevenet gant [[Christopher Nolan]] ha kreizennet war labour ha personelezh Robert Oppenheimer da vare ar raktres.

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.chez.com/atomicsarchives/ingenieurs_bombe.html ''Les ingénieurs oubliés de la bombe''], kimikourien a oa o labourat evit [[Du Pont de Nemours]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Programm nukleel ar Stadoù-Unanet]]
[[Rummad:Energiezh nukleel]]
[[Rummad:Anvioù kod]]</text>
      <sha1>jtt4pd1htjcht19vy8guqs77pcslx62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikililou Dhoinine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89622</id>
    <revision>
      <id>2200759</id>
      <parentid>1814810</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="460" sha1="t5pvjb51dz2kxnlld2a1fe8ox12ao54" xml:space="preserve">'''Ikililou Dhoinine''' (ganet d'ar 14 a viz Eost 1962) zo un apotiker hag ur politikour [[komorez|komorian]]. Dilennet eo bet da brezidant Komorez e miz Kerzu 2010 ha kemeret e garg d'ar 26 a viz Mae 2011.

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20101210081335/http://www.beit-salam.km/ Lec'hienn ofisiel ar brezidantiezh]

{{Prezidanted Komorez}}

{{DEFAULTSORT:Dhoinine, Ikililou}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1962]]
[[Rummad:Politikourien Komorez]]</text>
      <sha1>t5pvjb51dz2kxnlld2a1fe8ox12ao54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Captain America: The First Avenger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90134</id>
    <revision>
      <id>2200731</id>
      <parentid>2138829</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3896" sha1="7d33gte10p3d6uukv08pr55n7gfebbi" xml:space="preserve">{{Infobox Film
| titl orin        =Captain America: The First Avenger
| titl brezhonek   = 
| skeudenn         = 
| ment ar skeudenn = 
| alc'hwez         = 
| filmaozer        = [[Joe Johnston]]
| produer          = [[Kevin Feige]]
| embregerezhioù produiñ = [[Marvel Studios]]
| skrivagner       = [[Christopher Markus]]&lt;br /&gt;[[Stephen McFeely]], diwar Captain America ([[comic]]) gant [[Joe Simon]] ha [[Jack Kirby]]
| daneveller       = 
| aktourien        = [[Chris Evans]]&lt;br /&gt;[[Tommy Lee Jones]]&lt;br /&gt;[[Hugo Weaving]]&lt;br /&gt;[[Hayley Atwell]]&lt;br /&gt;[[Sebastian Stan]]&lt;br /&gt;[[Dominic Cooper]]&lt;br /&gt;[[Neal McDonough]]&lt;br /&gt;[[Derek Luke]]&lt;br /&gt;[[Stanley Tucci]]
| sonerezh         =[[Alan Silvestri]]
| luc'hskeudenniñ  = 
| frammer          = [[Robert Dalva]]&lt;br /&gt;[[Jeffrey Ford]]
| skigner          = [[Paramount Pictures]]
| deiziad          = [[22 a viz Gouere]] [[2011]] er [[Stadoù-Unanet]], [[17 a viz Eost]] [[2011]] e [[Bro-C'hall]]
| padelezh         = 124
| bro              = [[SUA]]
| yezh orin        = [[saozneg]]
| boujedenn        = 140 milion $
| korvoder gros    = 290 540 742 $
| en e raok        = 
| en e c'houde     = 
| lec'hienn ofisiel= 
| amg              =  
| imdb             = tt0458339
}}

'''''Captain America: The First Avenger''''' a zo ur film amerikan deuet er-maez e [[2011]]. Diazezet eo war gourharoz [[Marvel Comics]] anvet [[Captain America]]. Unan eus ar pemp film a ya d'ober [[Hollved sinema Marvel|Marvel Cinematic Universe]] eo. Sevenet eo bet ar film gant [[Joe Johnston]], skrivet ar senario anezhañ gant [[Christopher Markus]] ha [[Stephen McFeely]]. E-touez aktorien ar film emañ [[Chris Evans]], [[Tommy Lee Jones]], [[Hugo Weaving]], [[Hayley Atwell]], [[Sebastian Stan]], [[Dominic Cooper]], [[Neal McDonough]], [[Derek Luke]] ha [[Stanley Tucci]]. Er film e konter istor Steve Rogers, un den klañvidik a-orin eus [[Brooklyn]], hag a zeu da vezañ ur goursoudard anvet Captain America. Stourm a ra gant arme ar Stadoù-Unanet en [[Eil Brezel-bed]]. Rankout a ra stourm ivez a-enep [[Klopenn Ruz]], hag eñ e penn un aozadur nazi anvet Hydra. 
[[Restr:Captain America- The First Avenger Comic-Con Panel 2.jpg|250px|right|thumb|Kevin Feige, Joe Johnston, Chris Evans ha Hugo Weaving e Comic-Con International e San Diego e 2010]]
[[Restr:Captain america set.JPG|thumb|250px|right|E Manchester e voe filmet senennoù zo eus ar film]]
Produiñ a film a grogas e miz Even 2010, hag ar filmañ a voe graet e [[Londrez]], [[Manchester]], [[Liverpool]] ha [[Los Angeles]]. Da vare ar postproduiñ e voe lakaet ar film e teir ment.

Diskouezet e voe evit ar wech kentañ e Hollywood d'an [[19 a viz Gouere]] [[2011]], ha skignet er Stadoù-Unanet d'an [[22 a viz Gouere]] [[2011]].

== Sonerezh ar film ==
E miz Even 2011 e voe kemennet gant [[Buena Vista Records]] e vefe embannet sonerezh ar film. Er bladenn e kaver an holl donioù bet savet gant [[Alan Silvestri]], hag ivez an ton titlet &quot;Star Spangled Man&quot; (sonerezh gant [[Alan Menken]] ha komzoù gant [[David Zippel]]). En [[Air Studios]] e Londrez e voe enrollet sonerezh ar film, ha d'an [[19 a viz Gouere]] [[2011]] e voe embannet ar bladenn&lt;ref&gt;http://filmmusicreporter.com/2011/06/12/captain-america-the-first-avenger-soundtrack-details&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20081211044721/http://www.captainamerica.com/ Lec'hienn ofisiel]
* [http://www.allrovi.com/movies/movie/v451108 Captain America: The First Avenger e lec'hienn Allrovi]
* [http://www.imdb.com/title/tt0458339/ Captain America: The First Avenger en IMDB]
* [https://web.archive.org/web/20100405223036/http://marvel.com/movies/captain_america.the_first_avenger~colon~_captain_america ''Captain America: The First Avenger''] e lec'hienn [[Marvel Comics]]

[[Rummad:Filmoù 2011]]
[[Rummad:Filmoù saoznek]]
[[Rummad:Filmoù SUA]]
[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>7d33gte10p3d6uukv08pr55n7gfebbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hollved sinema Marvel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90135</id>
    <revision>
      <id>2200756</id>
      <parentid>2193347</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:02:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 4 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14891" sha1="c0knlgtw0saljpl3pdyc1meyxnb6e13" xml:space="preserve">'''Hollved sinema Marvel''' ([[saozneg]] : '''Marvel Cinematic Universe''') a reer eus ur bed faltazi boutin da veur a c'hourharoz. Kaset eo ar raktres war-raok gant [[Marvel Studios]], ha diazezet eo ar filmoù war tudennoù [[Marvel Comics]]. Damheñvel eo ouzh [[Hollved Marvel|Marvel Universe]] a gaver e [[comic]]s Marvel. Temoù, lec'hioù, aktorien ha tudennoù a zo boutin d'ar filmoù ivez. Evit poent ez eus deuet pemp film er-maez : [[Iron Man (film)|Iron Man]] ha [[The Incredible Hulk (film)|The Incredible Hulk]] e [[2008]], [[Iron Man 2]] e [[2010]], [[Thor (film)|Thor]] ha [[Captain America: The First Avenger]] e [[2011]]. Tri film alla z o raktreset: [[The Avengers (film)|The Avengers]], [[Iron Man 3]] ha [[Thor 2]].

== Filmoù ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot; border=&quot;1&quot; width=100%
! '''Film'''
! '''Deiziad'''
! '''Sevener'''
! '''Senario gant'''
! '''Produer(ien)'''
! '''Skigner'''
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:#b8c7d6;&quot; |
&lt;!-- --&gt;====Filmoù deuet er-maez====
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|''[[Iron Man (film)|Iron Man]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[2 a viz Mae]] [[2008]]
| [[Jon Favreau]]
| Art Marcum, [[Mark Fergus and Hawk Ostby|Hawk Ostby]], [[John August]], [[Mark Fergus and Hawk Ostby|Mark Fergus]] ha Matt Holloway
| [[Avi Arad]] ha [[Kevin Feige]]
| [[Paramount Pictures]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[The Incredible Hulk (film)|The Incredible Hulk]]''
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[13 a viz Even]] [[2008]]
| [[Louis Leterrier]]
| [[Zak Penn]] hag [[Edward Norton]] 
| Avi Arad, [[Gale Anne Hurd]] ha Kevin Feige
| [[Universal Studios|Universal Pictures]]
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[Iron Man 2]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[26 a viz Ebrel]] [[2010]] ([[Los Angeles]])&lt;br /&gt; [[7 a viz Mae]] [[2010]] ([[SUA]])
| Jon Favreau
| [[Justin Theroux]]
| Kevin Feige ha [[Susan Downey]]
| rowspan=&quot;3&quot; | Paramount Pictures
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;|''[[Thor (film)|Thor]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[21 a viz Ebrel]] [[2011]] ([[Aostralia]])&lt;br /&gt;[[6 a viz Mae]] [[2011]] ([[SUA]])
| [[Kenneth Branagh]]
| '''senario:''' [[Ashley Edward Miller]], [[Don Payne]] ha [[Zack Stentz]]&lt;br /&gt;'''istor:''' [[Mark Protosevich]] ha [[J. Michael Straczynski]] 
| rowspan=&quot;2&quot; | Kevin Feige
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[Captain America: The First Avenger]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[19 a viz Gouere]] [[2011]] ([[Los Angeles]])&lt;ref&gt;Watch the Captain America Red Carpet Premiere LIVE on Marvel.com https://web.archive.org/web/20121107133333/http://marvel.com/news/story/16296/watch_the_captain_america_red_carpet_premiere_replay_on_marvelcom Marvel.com&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;[[22 a viz Gouere]] [[2011]] ([[SUA]])
| [[Joe Johnston]]
| [[Christopher Markus]] and [[Stephen McFeely]]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:#b8c7d6;&quot; |
&lt;!-- --&gt;====Filmoù da zont====
|-
| style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[The Avengers (film 2012)|The Avengers]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[4 a viz Mae]] [[2012]] 
| [[Joss Whedon]]
| Joss Whedon
| Kevin Feige
| [[Walt Disney Pictures]]
|-
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:#b8c7d6;&quot; |
&lt;!-- --&gt;====War sevel====
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[Iron Man 3]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[3 a viz Mae]] [[2013]]&lt;ref&gt;Ward, Kate. [https://web.archive.org/web/20141012233257/http://news-briefs.ew.com/2010/10/18/iron-man-3-to-come-to-theaters-2013/ &quot;'Iron Man 3 to come to theaters in 2013&quot;], ''Entertainment Weekly'', 18 a viz Here 2010. .&lt;/ref&gt;
| [[Shane Black]]&lt;ref&gt;http://www.aintitcool.com/node/48537 Shane Black to direct IRON MAN 3, Ain't It Cool News&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| rowspan=&quot;2&quot; | Walt Disney Pictures
|-
|style=&quot;text-align:left&quot;| ''[[Thor (film)#Sequel|Thor 2]]'' 
| style=&quot;text-align:left&quot;|[[26 a viz Gouere]] [[2013]]&lt;ref name=&quot;Thor 2&quot;&gt;Marvel And Disney Setting 'Thor 2' For Summer 2013; Chris Hemsworth's Back But Kenneth Branagh Won't Return http://www.deadline.com/2011/06/marvel-and-disney-sets-thor-2-for-summer-2013-kenneth-branagh-wont-return/ Deadline.com&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| Don Payne&lt;ref&gt;http://www.deadline.com/2011/07/thor-2-to-be-scripted-by-don-payne/ 'Thor 2' To Be Scripted By Don Payne Deadline.com&lt;/ref&gt;
| style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
&lt;/small&gt;
|}

=== Aktorien ha tudennoù boutin ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot; width=99%
! rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;15%&quot; | Tudenn
! colspan=&quot;5&quot; align=&quot;center&quot; | Filmoù deuet er-maez
! colspan=&quot;3&quot; align=&quot;center&quot; | Filmoù da zont
|-
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Iron Man (film)|Iron Man]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[The Incredible Hulk (film)|The Incredible Hulk]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Iron Man 2]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Thor (film)|Thor]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Captain America: The First Avenger]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[The Avengers (film 2012)|The Avengers]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Iron Man 3]]''
! align=&quot;center&quot; width=&quot;10%&quot; | ''[[Thor 2]]''
|-
! [[Iron Man|Tony Stark / Iron Man]]
| colspan=&quot;3&quot; | [[Robert Downey, Jr.]]&lt;ref&gt;http://www.usatoday.com/life/movies/news/2007-04-26-iron-man_N.htm?csp=34&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20121107114938/http://www.mtv.com/news/articles/1583534/robert-downey-jr-talks-about-iron-mans-hulk-cameo.jhtml&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100124053735/http://www.superherohype.com/news/ironmannews.php?id=7763, Downey Jr., Favreau &amp; Cheadle Suit Up for The Avengers,SuperheroHype.com, accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;2&quot; | Robert Downey, Jr&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100124053735/http://www.superherohype.com/news/ironmannews.php?id=7763 |title=Downey Jr., Favreau &amp; Cheadle Suit Up for The Avengers, SuperheroHype.com, accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;&quot;Iron Man 2&quot; Earns $133 Million, &quot;Iron Man 3&quot; Promised for 2013, http://www.worstpreviews.com/headline.php?id=17650, ''WorstPreviews.com'', accessdate=10/05/2010&lt;/ref&gt;.
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Hulk (comics)|Bruce Banner / The Hulk]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Edward Norton]]&lt;br /&gt;[[Lou Ferrigno]] (mouezh)
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Mark Ruffalo]]&lt;ref&gt;Nikki Finke, http://www.deadline.com/2010/07/toldja-marvel-ruffalo-reach-hulk-deal, TOLDJA! Marvel &amp; Ruffalo Reach Hulk Deal, Deadline.com, accessdate=July 23/07/2010&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Lou Ferrigno (mouezh)&lt;ref&gt;Nuke The Fridge Interviews Lou Ferrigno, [[YouTube]], http://www.youtube.com/watch?v=cmLT0tmSrWY, accessdate=16/05/2009&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Thor (Marvel Comics)|Thor]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Chris Hemsworth]]&lt;ref&gt;Nikki Finke, https://web.archive.org/web/20111010114245/http://www.deadlinehollywooddaily.com/exclusive-chris-hemsworth-is-thor/ |title=Exclusive: Chris Hemsworth is Thor, Deadline.com, accessdate=19/05/2009&lt;/ref&gt; 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Chris Hemsworth&lt;ref name=&quot;Billington&quot;&gt;http://www.firstshowing.net/2009/06/07/profile-on-marvel-studios-with-big-updates-from-kevin-feige |title=Profile on Marvel Studios with Big Updates from Kevin Feige, FirstShowing.net, accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Chris Hemsworth&lt;ref name=&quot;Thor 2&quot; /&gt;
|-
! [[Captain America|Steve Rogers / Captain America]]
| colspan=&quot;4&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Chris Evans]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100619053948/http://www.variety.com/article/VR1118016757.html?categoryId=13&amp;cs=1 Chris Evans to play 'Captain America', [[Variety (kelaouenn)|Variety]], accessdate=23/03/2010&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20100619053948/http://www.variety.com/article/VR1118016757.html?categoryId=13&amp;cs=1 Chris Evans to play 'Captain America', [[Variety (kelaouenn)|Variety]], accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Phil Coulson]] 
| colspan=&quot;1&quot; | [[Clark Gregg]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;2&quot; | Clark Gregg&lt;ref&gt;http://www.variety.com/article/VR1118013952.html?categoryid=13&amp;cs=1&amp;nid=2562&amp;utm_source=twitterfeed&amp;utm_medium=twitter&amp;utm_campaign=Feed%3A+variety%2Fheadlines+%28Variety+-+Latest+News%29&amp;utm_content=Twitter, Gregg pulls double duty, [[Variety (kelaouenn)|Variety]], date=18/01/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Clark Gregg&lt;ref&gt;http://www.deadline.com/2010/07/star-wattage-marvel-assembles-the-avengers-for-comic-con-panel, Marvel-ous Star Wattage: Actors Assemble For Comic-Con Panel Including 'The Avengers', 'Captain America', &amp; 'Thor', Deadline.com, accessdate=25/07/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Christine Everhart]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Leslie Bibb]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Leslie Bibb
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Nick Fury]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Samuel L. Jackson]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;4&quot; | Samuel L. Jackson&lt;ref&gt;http://blog.moviefone.com/2011/02/03/sam-jackson-nick-fury-cameo-captain-americaSam Jackson Confirms Nick Fury Cameos in 'Captain America' and 'Thor', Cinematical accessdate=03/02/2011&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;=https://web.archive.org/web/20120910232038/http://collider.com/samuel-l-jackson-talks-iron-man-2-nick-fury-captain-america-thor-and-the-avengers/22494/ Samuel L. Jackson Talks 'Iron Man 2', 'Nick Fury', 'Captain America', 'Thor' and 'The Avengers', Collider.com accessdate=23/04/2010&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20110805065655/http://www.variety.com/article/VR1118000573?refCatId=1236 |title=Samuel Jackson joins 'Iron' cast, ''[[Variety (kelaouenn)|Variety]]'', accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Happy Hogan|Harold &quot;Happy&quot; Hogan]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Jon Favreau]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Jon Favreau
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Edwin Jarvis|JARVIS]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Paul Bettany]] (mouezh)
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Paul Bettany (mouezh)
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Paul Bettany (mouezh)&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20150925153622/http://splashpage.mtv.com/2011/04/26/paul-bettany-confirms-avengers-role-will-return-as-voice-of-jarvis/&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Pepper Potts|Virginia &quot;Pepper&quot; Potts]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Gwyneth Paltrow]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Gwyneth Paltrow
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[War Machine|James &quot;Rhodey&quot; Rhodes]]
| colspan=&quot;1&quot; | [[Terrence Howard]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Don Cheadle]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Don Cheadle&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20120722062220/http://www.thecinemasource.com/blog/news/don-cheadle-locked-into-iron-man-2-3-and-the-avengers/, Don Cheadle locked into Iron Man 2, 3, and The Avengers, ''TheCinemaSource.com'', accessdate=29/10/2008&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Howard Stark]]
| colspan=&quot;1&quot; | Gerard Sanders
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[John Slattery]]
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Dominic Cooper]]&lt;ref&gt;http://www.slashfilm.com/2010/05/24/dominic-cooper-says-hes-howard-stark-in-captain-america title=Dominic Cooper Says He’s Howard Stark in Captain America, ''[[/Film]]'', accessdate=30/06/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Black Widow (Natalia Romanova)|Natasha Romanoff]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Scarlett Johansson]]
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Scarlett Johansson&lt;ref&gt;http://www.deadline.com/2009/03/another-iron-man-2-exclusive-scarlett-johannson-will-replace-emily-blunt-in-iron-man-2 ANOTHER 'IRON MAN 2' DEAL: Scarlett Johannson To Replace Emily Blunt As Black Widow For Lousy Lowball Money, Nikki Finke, Deadline.com, accessdate=14/04/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Hawkeye (comics)|Clint Barton]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Jeremy Renner]]&lt;ref name=&quot;RennerCameo&quot;&gt;https://web.archive.org/web/20110815193255/http://www.cinemablend.com/new/Cinema-Con-We-ve-Seen-Hawkeye-In-Thor-And-It-s-More-Than-A-Walk-On-23922.html Cinema Con: We've Seen Hawkeye In Thor And It's More Than A Walk On, CinemaBlend, accessdate=2803/2011&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Jeremy Renner&lt;ref name=&quot;Renner&quot;&gt;http://www.heatvisionblog.com/2010/06/jeremy-renner-poised-to-join-marvels-avengers.html |title=Jeremy Jeremy Renner near deal to join Marvel's 'Avengers', Kit, Borys and Zorianna Kit,''[[The Hollywood Reporter]]'',accessdate=11/06/2010&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! [[Loki (comics)|Loki]]
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Tom Hiddleston]]&lt;ref&gt;http://www.marvel.com/news/moviestories.8063.Marvel_Studios_Update~colon~_Loki_Cast_in_Thor |title=''Marvel Studios Update: Loki Officially Cast in 2011 Thor Movie'', ''[[Marvel Comics]]'', accessdate=19/05/2009&lt;/ref&gt; 
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Tom Hiddleston&lt;ref name=&quot;Billington&quot; /&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|-
! Erik Selvig
| colspan=&quot;3&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | [[Stellan Skarsgård]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20091009110941/http://www.cinematical.com/2009/10/05/stellan-skarsgard-joins-thor Stellan Skarsgard Joins 'Thor', Elisabeth Rappe, Cinematical, accessdate=05/10/2009&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;1&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
| colspan=&quot;1&quot; | Stellan Skarsgård&lt;ref&gt;http://www.expressen.se/noje/film/1.2351661/stellan-skarsgard-klar-for-ny-superhjaltefilm |title=Stellan Skarsgård klar för ny superhjältefilm [[Expressen]] [[svedeg]] accessdate=03/03/2011&lt;/ref&gt;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color:lightgrey;&quot; | &amp;nbsp;
|}

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Filmoù SUA]]
[[Rummad:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>c0knlgtw0saljpl3pdyc1meyxnb6e13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Consolidated B-24 Liberator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93239</id>
    <revision>
      <id>2200735</id>
      <parentid>2190265</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1638" sha1="i0mri46qgcpfc0dxm2u8yazgsxca1zq" xml:space="preserve">{{Pennad zo|Liberator}}
[[Restr:Maxwell B-24.jpg|thumb|upright=1.2|[[Bloavezhioù 1940]]]]
Ar '''Consolidated B-24 Liberator''' (“dieubour”) a zo un [[Bombezer|nijerez-vombeziñ]] ponner [[SUA|stadunanat]] eus an [[Eil Brezel-bed]]. Savet e oa bet gant an embregrezh [[Consolidated Aircraft]] eus [[Kalifornia]]. Ur bern a zo bet graet ({{formatnum:18400}} en holl) ha bet en implij gant un darn vat eus [[aerlu]]ioù ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]]. Implijet e veze e-skoaz ar [[B-17 Flying Fortress]]. Modernoc'h eget hemañ diwezhañ e oa, muioc'h a vombezennoù a c'halle kas gantañ, uheloc'h, pelloc'h ha buanoc'h e c'halle nijal met diaesoc'h e oa da leviañ, ha techet e oa an tan da gregiñ ennañ. Daoust da se eo bet talvoudus e berzh evit ar Gevredidi.

==Liammoù diavaez==
{{Commons|B-24 Liberator}}
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070825224308/http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=2461 pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24A]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20070124062840/http://www.nationalmuseum.af.mil/factsheets/factsheet.asp?id=494 pajenn gouestlet d'ar C'honsolidated B-24D, USAF National Museum]
* {{en}} [http://www.uninvitedb24.com/ WWII photos of the 7th AAF Heavy Bombardment Group Liberators]
* {{en}} [http://www.warbirdsresourcegroup.org/URG/b24liberator.html Warbirds Resource Group USAAF Resource Center – B-24 Liberator]
* {{en}} [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1942/1942%20-%201797.html Liberator II ''Flight'' 1942]

[[Rummad:Nijerezioù eus an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:United States Army Air Forces]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA]]</text>
      <sha1>i0mri46qgcpfc0dxm2u8yazgsxca1zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dimezelled Llangollen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97688</id>
    <revision>
      <id>2200738</id>
      <parentid>2017007</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="sxj7lbqbdxt7x48be1f0325x7pv37f8" xml:space="preserve">[[Restr:The Rt Honble Lady Eleanor Butler and Miss Ponsonby.jpg|thumb|Dimezelled Llangollen.]]
[[Restr:Porch of Plas Newydd, Llangollen.jpg|thumb| [[Plas Newydd (Llangollen)|Plas Newydd]]]]

'''Eleanor Butler ha Sarah Ponsonby''', a zo anavezet e saozneg evel ''The Ladies of Llangollen'', a oa [[Iwerzhon]]adezed brudet abalamour d'o c'harantez romantel. Darn a wel enne ur skouer a vignoniezh, darn all a [[lesbianiezh]]. 

==An dimezelled==
'''Eleanor Charlotte Butler''' ([[11 a viz Mae]] [[1739]] – [[2 a viz Mezheven]] [[1829]]) a oa un dimezell a renk uhel en Iwerzhon, eus an [[Tiegezh Butler]], diskennidi d'ar rouanez [[Anne Boleyn]]. Tremen a reas he bugaleaj e [[kastell Kilkenny]] en [[Iwerzhon]], hag he zud ne welent enni nemet ur grignerez levrioù. Savet e voe en ur gouent e [[Bro-C'hall]], ha galleg a ouie mat. He mamm a glaskas he c'has d'ur gouent peogwir ne felle ket dezhi dimeziñ.&lt;br /&gt;

'''Sarah Ponsonby''' ([[1755]] – [[9 a viz Kerzu]] [[1832]]) a veve e [[Woodstock]], en Iwerzhon, ha keniterv a bell e oa da gont Bessborough ha d'e verc'h [[Caroline Lamb]].

==O buhez==
Ne oa nemet un tri c'hard lev etre o daou di. En em gavout a rejont e 1768, ha tamm ha tamm e teuas ar soñj dezho mont da chom pell diouzh o zud, war ar maez, evit chom hep dimeziñ enep d'o c'hoant, evel a felle d'o zud ober. Tec'hel a rejont a-gevret e miz Ebrel 1778 ha dont da chom da Gembre, da [[Llangollen]], en 1780. 

Eno e voe sachet an evezh warno ha ken brudet e oant ma terede kalz a dud d'o gwelout, evel ar varzhed [[Robert Southey]], [[William Wordsworth]] ha [[lord Byron]], [[Caroline Lamb]] (keniterv da Sarah Ponsonby ha [[serc'h]] d'ar barzh Byron), [[Percy Shelley]], [[Walter Scott]], hag ivez [[Arthur Wellesley of Wellington]], [[Josiah Wedgwood]] ha zoken ar rouanez [[Charlotte von Mecklenburg-Strelitz]] a roas un tamm pañsion dezho.

Eleanor Butler a skrive un deizlevr eus o buhez a-gevret.

==Lennegezh==
Kaoz zo anezhe el levr ''Le Pur et l'impur'' gant ar skrivagnerez c'hall [[Colette]].

== Pennad kar ==
* [[Dimeziñ e doare Boston]]

== Liammoù  ==
* [https://web.archive.org/web/20060712012248/http://www.f-n-f.net/Ladies-of-Llangollen.htm The Ladies of Llangollen]
* [https://archive.is/20070619172302/http://www.tlysau.org.uk/en/item10/27300 ]
* [https://web.archive.org/web/20080509124241/http://www.llangollen.com/plas.html Luc'hskeudennoù eus o zi ] e Plas Newydd.
* [https://web.archive.org/web/20080218084749/http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/ladies_llangollen.shtml The Ladies of Llangollen] war lec'hienn ar [[BBC]]
* [http://www.glbtq.com/literature/butler_ponsonby.html Butler et Ponsonby]


[[Rummad:Tud LGBT]]
[[Rummad:Merc'hed Iwerzhon]]</text>
      <sha1>sxj7lbqbdxt7x48be1f0325x7pv37f8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enkadenn Veur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99976</id>
    <revision>
      <id>2200745</id>
      <parentid>2191999</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:49:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32091" sha1="rwc47m4xu6qv4w1y7f15f49blllgf96" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''Enkadenn Veur''' ([[saozneg]]: ''Great Depression'') eo an anv a roer d'ar gwallemgav armerzhel a c'hoarvezas gant ar bed a-bezh e-pad an dek bloavezh kent an [[Eil brezel-bed]].&lt;br /&gt;
An holl vroioù a c'houzañvas an eil re war-lerc'h ar re all, met embann al lezenn [[Stadoù-Unanet Amerika|amerikan]] ''Smoot-Haley Tariff'' d'an 17 a viz Mezheven [[1930]] a voe an deroù evit an darn vuiañ anezho ; hervez ar broioù ez echuas etre dibenn an degad 1930 ha kreiz an degad [[1940]]&lt;ref&gt;GARRATY John A., ''The Great Depression'', Harcourt, San Diego, SUA,1986 ISBN 978-0-15-136903-4 {{en}}&lt;/ref&gt; Hiroc'h, hollekoc'h ha donoc'h un enkadenn ne voe ket a-hed an [[XXvet kantved|XX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved]]&lt;ref&gt;DUHIGG Charles, ''Depression, You Say? Check Those Safety Net'', 23 a viz Meurzh 2008 [http://www.nytimes.com/2008/03/23/weekinreview/23duhigg.html?_r=1&amp;pagewanted=all en ''New York Times''] {{en}}&lt;/ref&gt;.

Chomet eo an Enkadenn Veur ur skouer eus pegen gwazh un diskar a c'hall c'hoarvezout en armerzh ar bed a-bezh.

E Stadoù-Unanet Amerika e krogas, goude an diskar a voe e gwerzh al lodennoù&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Lodennoù''' : tammoù eus kevala (pinvidigezh-diazez) un embregrezh a c'haller prenañ ha gwerzhañ dre un ''eskemmdi'' gant gounid mard eo an embregerezh aet pinvidikoc'h c'hoazh a-drugarez d'he doare da ren hec'h aferioù — seul binvidikoc'h an embregerezh, seul vuioc'h a fiziañs a vez lakaet enni gant ar genlodennerien, ha seul vrasoc'h o gounid pa werzhont lodennoù.&lt;br /&gt;Diouzh an tu all avat e koll ar genlodennerien pa 'z a gwerzh al lodennoù war ziskar evit abeg pe abeg.&lt;/ref&gt; d'ar 4 a viz Gwengolo [[1929]] en Eskemmdi [[New York City]], e Wall Street e karter Manhattan. Adal ar Meurzh 29 a viz Here 1929, pa dizhas ''Wall Steet'' traoñ ar werzh, en em strewas an Enkadenn a-dreuz ar bed. ''Black Thursday'', &quot;ar Yaou Du&quot; a reer eus an deiziad-se.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot;&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/243118/Great-Depression Encyclopædia Britannica] {{en}}&lt;/ref&gt;

Gwastet e voe Stadoù a-bezh, pinvidik pe baour. D'an traoñ ez eas leve an dud, talvezad an tailhoù, ar gounidoù hag ar prizioù tra ma voe ar [[Kenwerzh|c'henwerzh]] etrebroadel diskaret eus 50 % en abeg d'al lezenn ''Smoot-Hawley Tariff'' dreist-holl. Betek 25 % eus an dud a gollas o labour er Stadoù-Unanet, ha 33 % e lod broioù.&lt;ref name=&quot;FB&quot;&gt;FRANK Robert H. &amp; BERNANKE Ben S., ''Principles of Macroeconomics'', Irwin/McGraw-Hill, Boston, SUA, 2007, p. 98 ISBN 978-0-07-319397-7 {{en}}&lt;/ref&gt;

Gouzañv kriz a reas darn eus kêrioù ar bed, krisoc'h c'hoazh pa oant kreizennoù greantel. Ehanet e voe ar sevel tiez. Mervel pe dost a reas al labour-douar pa voe un digresk a 60 % e prizioù an eostadoù&lt;ref&gt;[http://www.bls.gov/data/ Maodiernezh al Labour, SUA] {{en}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;COCHRANE Willard W., ''Farm Prices, Myth and Reality'', University of Minnesota Press, SUA, 1958/2009, p. 15 ISBN 978-0-8166-5732-2 {{en}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;CONDLIFFE John Bell &amp; Ligue of Nations, ''World Economic Survey, 1932-33'', League of Nations, Genève, CH, 1933, p. 43 {{en}}&lt;/ref&gt;.

Miliadoù a diegezhioù a voe rivinet, bras-divent e voe an dilabour, miliadoù ag embregerezhioù hag a vankoù a reas freuz-stal.
[[File:US GDP 10-60.jpg|thumb|upright=1.5|'''KDK-bloaz&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''KDK-bloaz''' ''Kenderc'had Diabarzh Kriz'' : ar binvidigezh a vez kenderc'het e diabarzh ur vro er bloavezh.&lt;/ref&gt; SUA etre 1910 ha 1960''']]
'''E roz emañ an Enkadenn Veur (1929–1939)'''

* '''KDK''' (war an tu kleiz) : gwelet a reer e krogas an diskar e 1929, ha buan e kollas betek 50 % ; adalek dibenn 1932 e pignas en-dro betek e live kent e 1939, hag uheloc'h war-lerc'h. Un digresk all a voe e dibenn an Eil brezel-bed.
* '''Dilabour''' : kreskiñ a reas kontrol d'ar c'hen-&lt;br /&gt;derc'had evel-just. An hevelep kemmoù a c'haller gwelet diouzh an amzer.
* Merzit levezon vat ar brezel war armerzh SUA.''

[[File:US Unemployment 1910-1960.gif|thumb|upright=1.5|'''Feur an dilabour e SUA etre 1910 ha 1960''']]

Un nebeud broioù a grogas da bareañ adalek [[1935]]-[[1936]], hogen en darn vrasañ eus ar bed e padas efedoù an Enkadenn Veur betek dibenn an Eil brezel-bed e [[1945]], ha pelloc'h c'hoazh e lod anezho.
== Orin al lavarenn ==
En [[XIXvet kantved|XIX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved]] e oa bet goveliet al lavarenn ''economic depression'' (&quot;enkadenn armerzhel&quot;) gant armerzhourien ha [[Politikerezh|politikourien]] e Stadoù-Unanet Amerika hag e [[Breizh-Veur]]. Da geñver enkadenn [[1819]] er Stadoù-Unanet e komzas ar [[Prezidant|Pennsezer]] [[James Monroe]] ([[1758]]-[[1831]]) eus ''&quot;a depression&quot;'' (&quot;un enkadenn&quot;).&lt;ref name=&quot;Mendel&quot;&gt;MENDEL Noah, ''When Did the Great Depression Receive Its Name? (And Who Named It?) @ [http://hnn.us/articles/61931.html ''History News Network'', 16 a viz C'hwevrer 2009] {{en}}&lt;/ref&gt; War e lerc'h ez implijas ar Pennsezer [[Calvin Coolidge|John Calvin Coolidge]] ([[1872]]-[[1933]]) an hevelep lavarenn evit komz a-zivout enkadenn [[1920]]-[[1921]].

An armerzhour [[Bro-Saoz|Saoz]] '''Lionel Robbins''' ([[1898]]-[[1984]]) zo anavezet evit bezañ strewet al lavarenn dre e levr ''' ''The Great Depression'' ''' (&quot;An Enkadenn Veur&quot;)&lt;ref name=&quot;Robbins&quot;&gt;ROBBINS Lionel, ''The Great Depression 1929-1934'', Transaction Publishers, Piscataway, SUA, 2009, ISBN 978-1-4128-1008-1 {{en}}
:''La grande dépression'', troet gant Pierre Coste @ [https://web.archive.org/web/20160305042705/http://www.institutcoppet.org/wp-content/uploads/2011/07/La-grande-d%C3%A9pression.pdf Institut Coppet] {{fr}}&lt;/ref&gt; bet embannet e 1934.&lt;ref name=&quot;Mendel&quot; /&gt;&lt;ref&gt;MANCHESTER William, ''The Glory and the Dream: A Narrative History of America, 1932–1972'' – Little, Brown &amp;Co., New York, SUA, 1974 ISBN 978-0-316-54496-2 {{en}}
:''La splendeur et le rêve'', troet gant Pierre-Yves Pétillon &amp; Donald Harper, Robert Laffont, Paris, 1976  [http://www.abebooks.fr/servlet/BookDetailsPL?bi=1406577678&amp;searchurl=kn%3DLa%2Bsplendeur%2Bet%2Ble%2Br%25EAve%2BWilliam%2BMANCHESTER%26sts%3Dt%26x%3D48%26y%3D11 AbeBooks] {{fr}}&lt;/ref&gt;.
== An Deroù ==
[[File:Crowd_outside_nyse.jpg|right|thumb|450px|Diskuliadeg dirak eskemmdi New York goude ar freuz]]
Ar ''Black Thursday'' eo orin an Enkadenn Vras hervez an darn vuiañ eus istorourien an armerzh ; lod anezho avat n'int ket a-du hag a ziskleir penaos ne voe ar freuz a c'hoarvezas en deiz-se nemet un azon eus ar c'hleñved, an abeg anezhañ ne oa ket.&lt;ref name=&quot;FB&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081211172738/http://www.economist.com/finance/displaystory.cfm?story_id=E1_TGVSDT ''The Economist''] {{en}}&lt;/ref&gt;

Gwellsellerien e chomas an Amerikaned goude ar Yaou Du evelato, da heul disklêriadur ar greantour [[John Davison Rockfeller]] ([[1839]]-[[1937]]) a lavaras en devoa bevet enkadennoù dija, ha bepred e oa distroet berzh ha finborte er vro&lt;ref&gt;SCHULZ Stanley K., ''Crashing Hopes: The Great Depression'' @ [https://web.archive.org/web/20120823133030/http://telepresence.wisc.edu/ushistory/lectures/lecture18.html University of Wisconsin] {{en}}&lt;/ref&gt; E deroù 1930 e pignas marc'had al lodennoù en-dro : e miz Ebrel e tizhas al live en devoa bet e deroù 1929, hogen bez' e oa c'hoazh tost da 30 % izeloc'h eget barr miz Gwengolo 1929&lt;ref&gt;[http://www.gold-eagle.com/editorials_98/vronsky060698.html  ''Gold-Eagle''] {{en}}&lt;/ref&gt;. Muioc'h ag arc'hant a voe dispignet e deroù 1930 gant ar gouarnamant hag an embregerezhioù eget na oa bet e 1929, met un digresk a 10 % a voe e dispignoù an dud o devoa kollet e marc'had al lodennoù. Diouzh tu ar c'heloù fall, e kreiz 1930 e krogas ur sec'hor bras en doaroù strujusañ ar Stadoù-Unanet.

E kreiz 1930 e oa aet feurioù ar c'hampi&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Kampi''' : gopr a ro an den a amprest arc'hant d'an den pe d'ar bank a brest an arc'hant-se. Un dregantad eus ar sammad amprestet eo ar c'hampi.&lt;/ref&gt; d'an traoñ, hogen an dic'hwezh&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Dic'hwezh''' : digresk bras ha padus war ar prizioù.&lt;/ref&gt; ha diegi an dud da geñver an amprestañ arc'hant a ziskoueze e oa ar postañ hag an dispign en un enkadenn&lt;ref&gt;HAMILTON James, ''Monetary Factors in the Great Depression'', [https://web.archive.org/web/20070128140150/http://www.econbrowser.com/archives/2007/01/jme_1987.pdf Journal of Monetary Economics] {{en}}&lt;/ref&gt;. E miz Mae 1930 e oa bet gwerzhet nebeutoc'h a [[Karr-tan|girri-tan]] eget e [[1928]]. An holl brizioù a grogas da ziskenn petra bennak ma chomas ar goproù stabil a-hed 1930, hogen e [[1931]] e krogas an dic'hwezh. Gwashaat a reas stad al labour-douar pa 'z eas ar prizioù war ziskar, hag er rannvrioù ma oa [[mengleuz]]ioù ha [[koad]]egi greantel rak uhel e oa feur an dilabour ha ral al labourioù all eno.

En abeg da ziskar armerzh SUA e sankas an darn vrasañ eus ar broioù all er penn kentañ, ha dasparzh an nerzh hag ar gwander e diabarzh pep bro a wellaas pe a washaas he stad da c'houde. Pa glaskas lod Stadoù lakaat o armerzh da chom war neuñv dre lezennoù-gwareziñ evel ar ''Smoot–Hawley Tariff Act'' ha lakaat kresk war o prizioù er broioù all e voe kreñvoc'h c'hoazh an diskar er c'henwerzh etrebroadel. E dibenn 1930 e oa armerzh ar bed o tiskenn reoliek betek an traoñ, a dizhas e 1933.

Setu amañ un daolenn eus ar c'hemmoù e sifroù an armerzh e peder Stad etre 1929 ha [[1932]]&lt;ref&gt;BLUM Jerome, CAMERON Rondo, BARNES Thomas G., ''The European world: a history'' - Little, Brown &amp; Co., 1970, p. 885 (ISBN ?) {{en}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 50%;text-align: right;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;36%&quot;|
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Stadoù-Unanet
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Alamagn
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Breizh-Veur
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Bro-C'hall
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Kenderc'hadoù greantel
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–46%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–41%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–23%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–24%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Prizioù a-vras
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–32%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–29%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–33%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–34%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Kenwerzh-diavaez
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–70%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–61%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–60%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|–54%
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Feur an dilabour
| style=&quot;text-align: center;&quot;|+607%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|+232%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|+129%
| style=&quot;text-align: center;&quot;|+214%
|}

== Abegoù ==
A-douez abegoù all, gwanderioù e framm armerzh SUA a zegasas ar ''Black Thursday''. Da c'houde, ar gwanderioù-se end-eeun ha disentezioù bet kemeret gant tud hag ar Stad a droas ar Yaou Du en un Enkadenn Veur kent he strewiñ dre ar bed a-berzh.&lt;br /&gt;
Gwanderioù framm armerzhel SUA evel freuz-stal ar bankoù bras ha diskar trumm marc'had a lodennoù e 1929 eo pennabegoù an enkadenn hervez an istorourien, tra ma lavar an armerzhourien voneizelour ez eo kentoc'h diwar disentez Stad-kreiz SUA da grennañ war an embann-moneiz ha disentez Stad Breizh-veur da zistreiñ da werzh an aour kent ar [[Brezel-bed kentañ]] evel dave ar moneiz e c'hoarvezas en Enkadenn.&lt;br /&gt;
Ez-reizh e c'hoarvez ardec'hioù&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Ardec'h''' : gorrekadur e kresk an armerzh&lt;/ref&gt; ha kelc'hadioù kenwerzhel en ur bed ma ne vez gwezh ebet kempouez-rik etre '''ar c'hinnig hag ar goulenn''', a dermen ar priz war ur marc'had.
War ur marc'had ma 'z eus kevezerezh e kemm priz ur c'henderc'had (un draezenn pe ur servij) betek ma chom stabil pa vez ar c'hementad goulennet gant ar brenerien ''d'ar priz-se'' kevatal d'ar c'hementad lakaet e gwerzh ''d'ar priz-se'' gant ar genderc'herien, alese ur c'hempouez etre priz ha kementad. Peder ''lezenn ar c'hinnig hag ar goulenn'' zo bet termenet diwar ensellet ar marc'hadoù ; e stumm un daolenn emaint kinniget amañ a-is&lt;ref&gt;Besanko David A. &amp; Braeutigam Ronald R., ''Microeconomics'', J. Wiley &amp; Sons, Hoboken, SUA, 2005, p. 33 ISBN 978-0-470-56358-8 {{en}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width: 40%;text-align: right;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot;|
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Priz goulennet
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Priz kinniget
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Kementad
! scope=&quot;col&quot; width=&quot;16%&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;| Kempouez
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Lezenn '''1'''
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|Digemm
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Lezenn '''2'''
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|Digemm
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Lezenn '''3'''
| style=&quot;text-align: center;&quot;|Digemm
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
|-
| style=&quot;text-align: left;&quot;| Lezenn '''4'''
| style=&quot;text-align: center;&quot;|Digemm
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War zigresk
| style=&quot;text-align: center;&quot;|War gresk
|}

O c'houzout kement-se, armerzhourien a bep tu a glaskas displegañ an Enkadenn Veur hep dont a-benn da respont d'ar goulenn pennañ : petra a laka un ''ardec'h'' da dreiñ da ''enkadenn'' ? Pep hini anezho a glaskas lakaat ar fedoù da blegañ dindan gwask soñjoù e skol met, e gwirionez, den ebet ne oar abegoù resis an Enkadenn Veur ha, dre se, penaos mirout na c'hoarvezje unan all.&lt;br /&gt;
Ne vo meneget amañ nemet an diskoulmoù brudetañ a zo bet kinniget — hini anezho avat ne c'hall reiñ un displegadur klok.
=== An arvrokadur ===
Tennañ splet eus natur kemm-digemm ar marc'had evit lakaat klaoustre war emdroadur priz ur c'henderc'had pe ul lodenn a-benn gounit arc'hant eo ''arvrokañ''.&lt;br /&gt;
Hervez lod armerzhourien e vije ar bankoù aet e-maez eus o micher, p'o devoa prestet muioc'h ag arc'hant d'an arvrokerien eget n'o devoa lakaet en armerzh gwirion ar Stadoù-Unanet. War gresk atav e yeas priz al lodennoù en eskemmdioù betek ma ne voe mui den evit resteurel an amprestoù ; pa 'z eas eskemmdi New York d'an traoñ e savas pennfollerezh a sac'has reizhiad arc'hantel ar vro a-bezh ; tremen 8000 bank a reas freuz-stal etre 1929 ha [[1934]], ha dre ma ne oa mui arc'hant prestet e chomas an armerzh a-sav.&lt;ref name=&quot;Galbraith&quot;&gt;GALBRAITH John Kenneth, ''La crise économique de 1929'', Payot, Paris, 1970, adembannet e 2011 ISBN 978-2-228-90677-7 {{fr}}&lt;/ref&gt;
=== Ar moneiz ===
[[File:Bundesarchiv Bild 102-12023, Berlin, Bankenkrach, Andrang bei der Sparkasse.jpg|thumb|Un engroez tud o vont da dennañ o arc'hant diouzh an ''Darmstädter-und-Nationalbank'' e [[Berlin]], d'an 13 a viz Goure 1931]]

* Re a voneiz
Kalz re a voneiz a voe kenderc'het er bloavezhioù 1920 gant Bank-kreiz ar Stadoù-Unanet evit lakaat feur an amprestoù da zigreskiñ dre brestañ da vuioc'h a dud, ar pezh a grouas ur monc'hwezh&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Monc'hwezh''' : kresk dizehan war an holl brizioù&lt;/ref&gt; na c'halle ket padout&lt;ref&gt;VON MISES Ludwig, ''Abrégé de &quot;L'action humaine, traité d'économie&quot;, Les Belles Lettres, Paris, 2004 ISBN 978-2-251-39037-6 {{fr}}''&lt;/ref&gt;.
* Re nebeud a voneiz
Evit herzel ar monc'hwezh e klaskas ar Bank-kreiz krennañ war ar moullañ moneiz e 1928, alese nebeutoc'h ag arc'hant amprestet, hogen dav e vije bet reiñ moneiz d'ar bankoù : war gresk ez eas feur an amprestoù, an arvrokerien a dennas o arc'hant eus ar bankoù, freuz-stal a reas ar re-se hag an Enkadenn a c'hoarvezas&lt;ref&gt;FRIEDMAN Milton &amp; SCHWARTZ Anna, ''A Monetary History of the United States, 1867-1960'', Princeton University Press, SUA, ISBN 978-1-4008-2933-0 {{en}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;FRIEDMAN Milton, ''Prix et théorie économique'', Economica, Paris, 1983 ISBN 978-2-7178-0678-6 {{fr}}&lt;/ref&gt;.
* Re a zleoù
E deroù [[1922]], e [[Genova]] en [[Italia]], e voe savet ar reizhiad anvet ''Gold Exchange Standard'' (&quot;patrom an eskemm aour&quot;) : ne vije tu da eskemm ouzh [[aour]] nemet an dollar amerikan hag al lur breizhveurek, gwerzh ar moneizoù all o vezañ termenet e-keñver an aour. Bez' e c'halle ar Stadoù o devoa gounezet ar Brezel-bed kentañ paeañ o dleoù e dollaroù pe e lurioù, o bankoù-kreiz o tegemer aour pe an daou voneiz-se.
Pa veze dleoù gant ur Stad e veze tennet aour diganti ha krennet war an arc'hant a veze prestet dezhi. Peogwir e oa ar Stadoù-Unanet unan eus ar Stadoù a c'halle paeañ he dleoù e dollaroù e voullas dollaroù hag e lezas he dleoù da greskiñ betek tremen 350 % eus he c'henderc'had diabarzh kriz (KDK)&lt;ref&gt;93.6 % e oa e 2010, ha 94.1 % hini Bro-C'hall [https://web.archive.org/web/20120904201211/http://www.oecd-ilibrary.org/economics/profils-statistiques-par-pays-tableaux-cles-de-l-ocde_2075227x OCDE] {{fr}}&lt;/ref&gt; E-lec'h bezañ postet er greanterezh ez eas an arc'hant gant an arvrokerien, alese muioc'h-mui a c'halloud gant an eskemmdioù betek ma tisac'has ar berniad dleoù. Pa oa ar berniad-se diazezet war digempouez reizhiad arc'hantel ar bed a-bezh e voe tizhet armerzh ar bed a-bezh ivez&lt;ref&gt;RUEFF Jacques, ''Le péché monétaire de l'Occident'', Plon, Paris, 1971 [https://web.archive.org/web/20110217131326/http://www.institutcoppet.org/2011/01/12/jacques-rueff-le-peche-monetaire-de-loccident-1971/ Institut Coppet] {{fr}}&lt;/ref&gt;.

=== Re nebeud a brenadennoù ===
[[File:Poor mother and children, Oklahoma, 1936 by Dorothea Lange.jpg|thumb|Ur familh e [[Oklahoma]], 1936]]
Rivinet e oa Europa e dibenn ar Brezel-bed kentañ tra ma kreske pinvidigezh ar Stadoù-Unanet, na voe ket dasparzhet ez-reizh avat : un nebeud tud pinvidik-mor ne dispignent ket a-walc'h hag ar peurrest eus an dud ne c'hallent ket dispign ; strizh neuze e chome ar marc'hadoù, re a gevala a oa, nebeutoc'h a dud a laboure peogwir e oa bet kenderc'het re a draoù, hag ar c'hempouez-se en dilabour a zegasas an Enkadenn Veur&lt;ref&gt;KEYNES John Maynard, ''Théorie générale de l'emploi de l'intérêt et de la monnaie'', Payot, Paris, 1988 ISBN 978-2-228-88011-4 {{fr}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
Hervez lod armerzhourien e teuas kement-se diwar aozadur nevez al labour da heul mennozhioù '''Frederick WInslow Taylor''' ([[1856]]-[[1915]]) : betek re e voe kenderc'het tra ma chome ar goproù re izel&lt;ref&gt;BOYER Robert, ''La crise actuelle est-elle la répétition de celle de 1929 ?'', CEPREMAP niv. 8206, Meurzh 1982 [https://web.archive.org/web/20121017141502/http://www.cepremap.ens.fr/ CEPREMAP] {{fr}}&lt;/ref&gt;.

=== Kelc'hiad an armerzh ===
Ne voe an enkadenn nemet un darvoudenn e kelc'hiad an armerzh, a bad un dek bloavezh bennak. N'eo troet da Enkadenn Veur nemet en abeg da zisentezioù fall bet kemeret gant ar Stad amerikan re wellseller a c'hortoze ma tremenje, ha gant ar Bank-kreiz a grennas war an amprestoù e-lec'h o ledanaat.
=== Ar fazioù bras ===
Tonket e oa an Enkadenn Veur da c'hoarvezout abalamour da skloufoni an arvrokerien, d'an dle bet lezet da vont gant ar Stad, da zisentezioù fall a-berzh ar Stad hag ar Bank-kreiz a-fed armerzh ha moneiz.&lt;ref name=&quot;Robbins&quot; /&gt;
=== Mestr ebet war ar c'hoari ===
Ne oa Stad ebet a gement a oa gouest da embann reolennoù ar c'hoari, da lakaat ar broioù all da zoujañ outo : pep Stad a choarias diouzh he zu hep na vije kenlabour, ar pezh a gasas d'ur c'hoari armerzhel war verr dermen ha neuze d'an Enkadenn Veur.&lt;br /&gt;
Breizh-Veur ne oa mui gouest da ren war ar c'hoari, hag ar Stadoù-Unanet ne oant ket mennet d'en ober&lt;ref&gt;KINDLEBERGER Charles, ''La grande crise mondiale 1929-1939'', Economica, Paris, 1988 ISBN 978-2-7178-1473-6 {{fr}}&lt;/ref&gt;.
=== Ardec'h ar Stadoù-Unanet troet da enkadenn ar bed ===
Pevar abeg zo bet lakaet da ziarvar gant an dielfennerien.
;• Mik e chomas an atebeien
:Pa gav an armerzh e gempouez en oberiantiz izel hag en dilabour uhel e rank ar Stad postañ arc'hant a-benn pourchas labour d'an holl, ar pezh na voe ket graet rak e 1929 e oa an atebeien o c'hortoz ma tigreskje ar prizioù hag ar goproù. Fiziañs o devoa e distro ar finborte.
Pa oa an enkadenn o padout e klaskas Pennsezer [[Franklin Delano Roosevelt]] ([[1882]]-[[1945]], e karg 1933-1945) reiñ lañs da labourioù foran ha skoazellat al labour-douar, a-douez disentezioù all, met dre ma klaske war an dro kempouezañ an dispignoù foran ne voe ket a-walc'h evit lakaat an enkadenn da echuiñ kent deroù an Eil brezel-bed ([[1939]]).
;• Mik e chomas ar Bank-kreiz
:E-lec'h pourchas arc'hant d'ar bankoù e krennas war an amprestoù.&lt;ref name=&quot;FB&quot; /&gt;
;• Re warezet e oa ar marc'had amerikan
:Da heul al lezenn ''Hawley-Smoot Tariff Act'' e voe kresket gwirioù ar maltouterezh war ar c'henderc'hadoù enporzhiet, evit gwareziñ ar genderc'herien amerikan diouzh ar c'hevezerezh etrebroadel. Lod broioù all a reas heñvel neuze, ar pezh a washaas stad an embregerezhioù amerikan a veve dre an ezporzhiañ — al labour-douar dreist-holl ([[gwinizh]], [[koton]], [[butun]] ha [[prenn]]) ; tennañ o arc'hant eus ar bankoù a reas lod atantoù bras, ar pezh a lakaas bankoù da ober freuz-stal. A gresk da gresk e voe distrujet framm armerzh ar bed peogwir e oa ar c'henwerzh etrebroadel kalz pouezusoc'h eno eget na oa er Stadoù-Unanet, hag ar Stadoù galloudusañ em dennas dioutañ.
;• Ar ''Gold-exchange standard''
:Pa voe lakaet ar reizhiad arc'hantel da darzhañ e Genova e voe adtermenet gwerzh ar moneizoù da geñver an aour, ar pezh a gasas lod broioù da ziwerzhekaat o moneiz. Dre veur a ziwerzhekadur e voe kammet ar c'henwerzh etrebroadel a-fed kenderc'hadoù ha servijoù.
== War-du an diwezh ==

Adal deroù 1933 e krogas ar Stadoù-Unanet da yac'haat, hag an darn vrasañ eus ar broioù da heul&lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;, met ne c'hallas ket SUA adkavout live o C'henderc'had Broadel Kriz (KBK) a 1929 kent 1940 ; da 15 % e oa feur an dilabour er bloavezh-se c'hoazh, hogen gwelloc'h eget ar 25 % a oa e 1933. Ouzhpenn an dilabour e oa kalz ''is-implij'', da lavaret eo tud a laboure gwezh ha gwezh all, darn-amzer, war postoù ma oant re varrek pe re desteniet.

Klask a reas [[Herbert Hoover]] ([[1874]]-[[1964]]), Pennsezer SUA eus Meurzh 1929 betek Meurzh 1933, ober un draig bennak evit pareañ ar vro hogen re wan e oa, ha '''Franklin D. Roosevelt''' a voe dilennet war e lerc'h.&lt;br /&gt;
Petra bennak ma n'eus kenemglev ebet etre an armerzhourien a-zivout abegoù gwirion ar pareañ, an holl anezho a anzav e voe peder elfenn oc'h aesaat buhez SUA hag ar bed betek ar pare.

=== ''New Deal''  : an Dasparzh Nevez ===
[[File:FDR in 1933.jpg|thumb|204px|'''Franklin Delano Roosevelt''' e 1933]]
Ur strollad lezennoù bet embannet diwar intrudu F. D. Roosevelt eo an ''New Deal'' ; den ne oar ha degas pe buanaat a rejont ar pare, met a-dra-sur ne voent ket start a-walc'h evit peurechuiñ gant an Enkadenn Veur rak enket c'hoazh e oa SUA pa grogas an Eil brezel-bed. Lod dielfennerien a embann e voe frealzet an dud hag ar marc'hadoù gant prezegennoù hag oberioù ar Pennsezer a gemenne un adc'hwezh&lt;ref group=&quot;N&quot;&gt;'''Adc'hwezh''' : atizadur an armerzh dre bourchas moneiz pe grennañ war an tailhoù evit lakaat ar prizioù da greskiñ war hir dermen.&lt;/ref&gt; hag ur c'hresk e feur an amprestoù&lt;ref&gt;EGGERTSSON Gauti B., ''Great Expectations and the End of the Depression'', [http://www.aeaweb.org/articles.php?doi=10.1257/aer.98.4.1476 American Economic Review] {{en}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;EGGERTSSON Gauti B. &amp; PUGSLEY Benjamin, ''Was the New Deal Contractionary?'' [http://www.newyorkfed.org/research/staff_reports/sr264.html Federal Bank of New York] {{en}}&lt;/ref&gt;. Raktresoù labourioù foran a voe lakaet e pleustr, evel hentoù, stankelloù ha kreizennoù tredan a zo arveret c'hoazh hiziv an deiz.&lt;br /&gt;
Efedus e voe an ''New Deal'' evelkent, pa bignas KDK SUA en-dro adalek 1938 goude un eil ardec'h e 1937. Lod armerzhourien a damall politikerezh ar gouarnamant amerikan hag an ''New Deal'' da vezañ degaset an ardec'h-se, a oa c'hoarvezet pa oa an armerzh war yac'haat. Lod all a damall an arvrokadur, a oa aet en-dro adarre kerkent ha gwellaet stad ar vro raktal goude ma voe an ''New Deal'' lakaet e pleustr. &lt;br /&gt;
Ne oa ket an armerzh gouest d'em bareañ neuze, ha moarvat ne vije ket deuet a-benn hep diwerzhekadur an dollar amerikan bet divizet gant ar gouarnamant, na hep an trubuilhoù politikel a oa en Europa, a lakaas aour da skuilhañ en armerzh SUA.&lt;ref name=&quot;Romer&quot;&gt;ROMER Christina D., ''What Ended the Great Depression'', [https://web.archive.org/web/20121018111203/http://www.nber.org/papers/w3829.pdf?new_window=1 ''National Bureau of Economic Research]{{en}}&lt;/ref&gt;

Gant an ''New Deal'' e ouezas F. D. Roosevelt sevel ar politikerezh a oa gortozet gant an dud gwastet gant an Ekadenn Veur ; dilennet e voe da Bennsezer en-dro e 1936, 1940 ha [[1944]].
=== An arc'hant ===
Elfennoù moneizel a voe ivez o c'hoari ur perzh pouezus e dibenn an Enkadenn Veur, daoust d'ur meradur fall a-berzh ar Bank-kreiz&lt;ref&gt;BERNANKE Ben S., ''Essays on the Great Depression'', Princeton University Press, p. 7 ISBN 978-0-691-01698-6 {{en}}&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
Diwar intrudu F. D. Roosevelt e voe adframmet reizhiad ar moneiz en SUA&lt;ref&gt;BERNANKE Ben S., ''Nonmonetary Effects of the Financial Crisis in the Propagation of the Great Depression'', 1983 [https://web.archive.org/web/20110930103726/http://fraser.stlouisfed.org/meltzer/record.php?collection_references_id=4271 ''Saint-Louis Federal Reserve Bank''] {{en}}&lt;/ref&gt;. E 1933 e voe embannet Lezenn ar Bankoù ''(Glass-Steagall Act)'' evit reoliañ an doare ma rae ar vankerien o micher : gwarezet e vije an dud gant al lezennoù, ha paouez a rajent da dennañ o arc'hant diouzh ar bankoù gant aon rak ar c'holl, ar pezh a oa bet pennabeg da freuz-stal kalz bankoù e deroù an Enkadenn Veur ; disrannet e vije ar bankoù-fiziañ (arboelloù hag amprestoù) diouzh ar bankoù-postañ (kenwerzh hag arvrokadur). Kalz bankoù a gavas an dro da dremen dreist al lezenn, met e [[1999]] hepken e voe ar ''Glass-Steagall Act'' kaset da get kent bezañ adlakaet e pleustr gant [[Barack Obama]] e 2008 en abeg d'un enkadenn nevez.
=== An aour ===
Lod armerzhourien o deus diskouezet penaos e voe dre ar ''Gold Exchange Standard (GES)'' en em strewas an enkadenn er bed ; diskouezet o deus ivez e oa pa dremenas Stadoù heptañ e voe skoazellet ar pareañ, rak dilezel an eskemm aour-moneiz pe ziwerzhekaat o moneiz a rejont&lt;ref&gt;BORDO Michael, ''Gold Standard'', [http://www.econlib.org/library/Enc/GoldStandard.html ''The Concise Encyclopedia of Economics''] {{en}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;EICHENGREEN Barry, ''The Gold Standard and the Great Depression, 1919–1939'', Oxford University Press, New York, SUA, 1992, ISBN 0-19-506431-3 {{en}}&lt;/ref&gt; Lod armerzhourien avat a lavar e voe liesdoare ar politikerezhioù bet lakaet e pleustr gant ar Stadoù o devoa dilezet ar ''GES'' ha liesdoare ivez an disoc'hoù anezho&lt;ref&gt;[http://akorra.com/2010/03/03/top-10-worst-financial-crisis-in-u-s-history/ Akorra.com] {{en}}&lt;/ref&gt;.

Holl Stadoù kreñvañ ar bed a zilezas ar ''GES'' e-kerzh an Enkadenn Veur, Breizh-Veur da gentañ pa voe al lur [[Bro-Saoz|saoz]] taget gant arvrokerien ha pa zigreskas he berniad aour e miz Gwengolo 1931 : paouez a reas ar ''Bank of England'' da eskemm bilhedoù e lurioù saoz ouzh aour, ha lakaat a reas al lur da neuñviñ war marc'hadoù-eskemm estren. Da heul Breiz-Veur hag e 1931 e voe dilezet ar ''GES'' gant [[Japan]] ha Stadoù [[Skandinavia]]. Stadoù all evel [[Italia]] hag SUA a heulias ar ''GES'' betek 1932-1933 tra ma chomas &quot;Bloc'had an Aour&quot; (Bro-C'hall, ha [[Polonia]], [[Belgia]], [[Suis]] d'he heul) ennañ betek 1935-1936.&lt;br /&gt;
Seul abretoc'h e voe dilezet ar ''GES'' gant ar Stadoù, galloudus pe get, seul abretoc'h e voe echuet gant an Enkadenn Veur : digabestret e voe Breizh-Veur hag Skandinavia pell a-raok &quot;Bloc'had an Aour&quot;. Lod broioù a heulie gwerzh an [[arc'hant]] e-lec'h hini an aour, evel [[Sina]], a voe skrafignet hepken ganti&lt;ref&gt;BERNANKE Ben S., ''Remarks by Governor Ben S. Bernanke: Money, Gold and the Great Depression'', [http://www.federalreserve.gov/boarddocs/speeches/2004/200403022/default.htm Washington and Lee University] {{en}}&lt;/ref&gt;.
=== An Eil brezel-bed ===
[[File:WomanFactory1940s.jpg|thumb|250px|'''Ul labourerez, Fort Worth, Texas, 1942'''&lt;br /&gt;Merc'hed a voe el labouradegoù pa voe ar wazed galvet d'ar brezel.]]
Kenemglev zo etre istorourien an armerzh evit lavaret ez echuas an Enkadenn Veur e deroù an Eil brezel-bed. Darn eus an darvoud-se a c'hoarvezas abalamour ma tispignas SUA evit ar brezel, ar pezh a lakaas an dilabour da zigreskiñ.&lt;ref name=&quot;Britannica&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Galbraith&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Romer&quot; /&gt;&lt;br /&gt;
Skoazellet e voe Stadoù Europa pa grogjont da bostañ arc'hant e greanterezh an armoù en-dro ; pa voe kaset ar wazed d'ar brezel e 1939 e voe echu gant an dilabour.&lt;ref name=&quot;EVBB2&quot;&gt;[http://memory.loc.gov/learn/features/timeline/depwwii/depwar.html ''The Library of Congress''] {{en}}&lt;/ref&gt;

E 1941 ez eas SUA d'ar brezel d'o zro, ar pezh a echuas an Enkadenn Veur da vat : dindan 10 % e voe feur an dilabour.&lt;ref name=&quot;EVBB2&quot; /&gt;. Kalz arc'hant a voe postet en armoù, daougementet e voe kresk ar c'henderc'hañ a-drugarez da gevradoù sinet etre ar Stad hag an embregerezhioù — ar c'hresk war dle ar Stad hag an tailhoù nevez bet divizet gant gouarnamant ar Pennsezer [[Harry Truman]] a voe lezet a-gostez evit ar mare. Da heul ar strivoù a voe graet da geñver ar brezel e chomas gant SUA ul lañs teknologel a badas pell goude 1945.&lt;br /&gt;
E dibenn ar brezel e tistroas gwazed SUA d'ar gêr, ha ret e voe azasaat an armerzh nevez d'an darvoud-se. Armerzhourien a oa e melestradur ar Stadoù-Unanet d'ar mare-se, ha biken ken ne baouezo ar Stad gant an dispignoù foran.

War-bouez ar Stadoù-Unanet, holl Stadoù galloudusañ ar bed a voe rivinet gant an enkadenn Veur ha gant an Eil brezel-bed a c'hoarvezas d'he heul. Gant ar brezel e kemmas tro-spered renerien ar bed, e voe ret adsevel an danvez armerzhel e-pad un degad hag e voe lakaet reolennoù al labour hag ar surentez kevredigezhel etre daouarn ar gouarnamantoù.
== Ar bloavezhioù 2008-2012 : un Enkadenn Veur all ? ==
Un Ardec'h Meur a c'hoarvezas er bloavezh 2008 ; evel e 1929 e krogas e SUA hag en em strewas buan dre ar bed.&lt;br /&gt;
Ben S. Bernanke, anezhañ Pennsezer Bank-kreiz SUA, a zibabas c'hoari gant ar moneizañ ha feur an amprestoù en un doare disheñvel diouzh a voe graet e 1929, ar pezh a laka goulennoù d'an armerzhouriezh rak buanoc'h e yac'haas reizhiad an arc'hant en [[XXvet kantved|XX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved]].

Biskoazh en XX&lt;sup&gt;vet&lt;/sup&gt; kantved ne oa bet an difoc'h etre ar re baour hag ar re binvidik ker gwazh hag e 1928-1929&lt;ref&gt;''IMF Fears 'Social Explosion' From World Jobs Crisis: America and Europe face the worst jobs crisis since the 1930s and risk 'an explosion of social unrest' unless they tread carefully, the International Monetary Fund has warned'', pennad er gazetenn  [https://web.archive.org/web/20101201035449/http://www.telegraph.co.uk/finance/financetopics/financialcrisis/8000561/IMF-fears-social-explosion-from-world-jobs-crisis.html ''The Telegraph''], R-U, 14 a viz Gwengolo 2010&lt;/ref&gt;. ; an hanter eus an dud dilabour a oa bet sac'het e-pad tremen c'hwec'h miz, ar pezh ne c'hoarvezas biken kent ardec'h dibenn ar bloavezhioù 2000 : e 2007-2008 e voe an diforc'h etre peorien ha pinvidien par da re an Enkadenn Veur. Ha kentel zo bet desket ?
== Notennoù ha daveennoù ==
=== Notennoù ===
&lt;references group=&quot;N&quot;/&gt;
=== Daveennoù ===
&lt;references /&gt;
== Lennadennoù ==
* GAZIER Bernard, ''La crise de 1929'', Presses Universitaires de France, Paris, 2011, ISBN 978-2-13-059178-8 {{fr}}
* STEINBECK John, ''The Grapes of Wrath'', Penguin Books, London, R-U, 2008 ISBN 978-1-4058-6251-6 {{en}}
:''Les raisins de la colère'', Gallimard, Paris, 1972 ISBN 978-2-07-036083-3 {{fr}}

{{Commons|Category:Great Depression}}

[[Rummad:Armerzh]]
[[Rummad:Bloavezhioù 1930]]</text>
      <sha1>rwc47m4xu6qv4w1y7f15f49blllgf96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lao She</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100453</id>
    <revision>
      <id>2200789</id>
      <parentid>2136545</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10908" sha1="hk1c8dsrbjmrtn0jhhiei18rai8mr9z" xml:space="preserve">&lt;!-- Troidigezh diwar ar pennad saoznek, bet goulennet gant Vunz Vujmingz --&gt;
{{databox}}
Ur skrivagner [[sina]]at e oa '''Shu Qingchun''', [[sinaeg]] 舒慶春, [[pinyin]] ''Shū Qìngchūn'', [[Manchoueg]] ''Sumuru'' ([[1899]] – [[1966]]), a zo brudet dre e anv-pluenn '''Lao She''' 老舍 ''Lǎo Shĕ''. Dre e [[romant]]où ha [[Arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] e voe unan eus pennoù bras [[lennegezh]] Sina. Anavezet eo evit e romant 骆驼祥子 ''Luò tuo xiáng zǐ'', &quot;Ar c'hañvalig chañsus&quot;&lt;ref&gt;''Rickshaw Boy'' en droidigezh saoznek, ''Le Pousse-pousse'' en hini c'hallek.&lt;/ref&gt;, hag e bezh-c'hoari 茶館 ''Chá guǎn'', &quot;An tedi&quot;&lt;ref&gt;Diwar skouer ''kafedi''.&lt;/ref&gt;. Eus ar boblad [[Manchouria|Manchou]] e oa, ha gant rannyezh [[Beijing]] e rae en e skridoù.

== Buhez ==
=== Yaouankiz ===
E Beijing e voe ganet d'an 3 a viz C'hwevrer 1899, en un tiezgezh paour eus klan ''Sūmuru'', a oa ezel eus ar [[Eizh banniel|Banniel Ruz]]. Ur soudard e oa e dad, a varvas e [[1901]] en un emgann enep an Eizh Galloud e-kerzh 义和团运动, ''Yì hé tuán Yùn dòng'', &quot;[[Emsavadeg ar Vokserien]]&quot;.
{{Quotation|Diezhomm e oa kontañ din istorioù roñfled o tebriñ bugale hag all ; gouesoc'h ha krisoc'h eget forzh pe roñfl e veg hag e zent divent a oa er mojennoù e oa an diaouled estren e konte ma mamm din diwar o fenn.&lt;br /&gt;
Ha mojennoù hepken eo ar mojennoù, pa oa kant dre gant a wirionez en istorioù ma mamm, ha didro e oa o efed war hon tiegezh a-bezh.&lt;br /&gt;
— Lao She, ''Istor ma buhez''}}
E [[1913]] e voe degemeret e Trede Skol-Uhel ar Vistri e Beijing (''Trede Skol-Uhel Beijing'' hiziv) hogen ret e voe dezhañ dilezel e studioù eno en abeg da ziaesterioù arc'hant. En hevelep bloavezh e voe degemeret e Skol-Veur ar Vistri e Beijing, hag e [[1918]] e voe testeniet.

=== Respet kelenner ha skrivagner ===
Etre 1918 ha [[1924]] e voe Lao She merour hag ezel eus kuzul meur a skol kentañ hag eil derez e Beijing ha [[Tianjing]].&lt;br /&gt;
Levezonet don e voe gant [[Emsav ar 4 a viz Mae]] [[1919]].
{{Quotation|[Emsav] Ar Pevar a viz Mae a roas ur spered nevez hag ur yezh lennegel nevez din.&lt;br /&gt;
Anaoudek on d'a Pevar a viz Mae, peogwir e roas tro din da vezañ ur skrivagner. — Lao She, ''Istor ma buhez''}}
Eus 1924 betek [[1929]] e voe prezeger e rann sinaat ar pezh a oa Skol Studioù ar Reter e Skol-Veur [[London]] da neuze (bremañ : ''School of Oriental and African Studies'', &quot;Skol Studioù ar Reter hag Afrika&quot;). E-pad e amzer e London e lonkas kalz lennegezh [[saozneg|saoznek]] — [[Charles Dickens]] pergen, bamet ma oa gantañ — hag e krogas da skrivañ. Diwar ar maread-se e teu e romant 二马 ''Èr mǎ'', &quot;Daou varc'h&quot;&lt;ref&gt;''Ma and son'', &quot;Mamm ha mab&quot; en droidigezh saoznek.&lt;/ref&gt;

En hañv 1929 e kuitaas [[Breizh-Veur]] da vont da [[Singapour]] da gelenn er Skol-Uhel Sinaat. E [[1930]] e tistroas da Sina, ha betek [[1937]] e kelennas e meur a Skol-Veur, evel 齊魯大學 ''Qílŭ Dàxué'' ([[:en:Cheeloo University|Cheeloo University]]) ha Skol-Veur [[Shandong]] e [[Qingdao]].

== [[Republik Pobl Sina]] ==
Evel miliadoù a lenneien e Sina e voe Lao She gwallgaset e-kerzh an [[Dispac'h Sevenadurel]] ([[1966]]-[[1976]]). Taget e voe gant Gwarded Ruz an Dispac'h, a damalle dezhañ bezañ ur c'hilstourmer. Kaset e voe ganto a-hed ar straedoù, ha kannet a-wel d'an holl.&lt;br /&gt;
Mezhekaet-bras e voe en e spered hag en e gorf, ha hervez ar c'heleier ofisiel en em lazhas dre veuziñ e Lenn Taiping e Beijing d'ar 24 a viz Eost 1966, d'an oad a 67 vloaz. Ur muntr e oa marteze, hervez ar c'helenner Leo Ou-Fan Lee.&lt;ref&gt;LEE Leo Ou-Fan, ''An Intellectual History of Modern China'', Cambridge University Press, R-U, 2002 ISBN 978-0-521-79710-8 {{en}}&lt;/ref&gt; Tamallet e voe d'e diegezh bezañ c'hoariet ur perzh e &quot;torfedoù&quot; Lao She, hogen kendelc'her a reas an dud da zastum e skridoù goude e varv, a guzhjont e berniadoù glaou hag en ur siminal, hag a gasjont a di da di a-feur ma tilojent.

D'al livourez ha kaerskrivourez 胡絜青 [[Hú Xiéqīng]] ([[1905]]-[[2001]]) e oa euredet ; ur mab ha teir merc'h a zeuas d'ar c'houblad.

== Oberennoù ==
Ar romant 骆驼祥子 ''Luò tuo xiáng zǐ'', &quot;Ar c'hañvalig chañsus&quot;, bet embannet e [[1936]] hag ar pezh-c'hoari 茶館 &quot;Tedi&quot; deuet er gouloù e [[1957]] eo oberennoù brudetañ Lao She. Kalz istorioù all a voe embannet a-hed e respetad frouezhus.

=== 骆驼祥子 ''Luò tuo xiáng zǐ'', &quot;Ar c'hañvalig chañsus&quot; ===
[[File:NonomiyaRickshaw0289.jpg|thumb|200px|'''Ur ''jinrikisha'' '''&lt;ref&gt;''Rickshaw'' e saozneg, a zo ur berradur eus ar [[japaneg]] じんりきしゃ ''jinrikisha'', &quot;karbed sachet gant un den&quot;, eus ar [[sinaeg]] 人力车 ''rén lì chē'', heñvelster — Andon : ''Random House Webster's College Dictionary'', New York, SUA.&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; e [[Tokyo|Tōkyō]]]]
E 1936 e voe embannet romant pouezus kentañ Lao She, &quot;Ar c'hañvalig chañsus&quot;, a zo anavezet er [[Kornôg|C'hornôg]] dindan an anv &quot;Kañval Xiangzi&quot; ivez.&lt;br /&gt;
Kontañ a ra buhez gwall reuzeudik ur sac'her karr-taksi e Beijing er bloavezhioù [[1920]], hag unan eus klaseloù al lennegezh sinaek arnevez ez eo deuet da vezañ. E [[1945]] e voe berzh gant an droidigezh saoznek er Stadoù-Unanet, petra bennak ma oa 骆驼祥子 bet troet hep aotre ha ma oa bet kemmet dibenn en istor evit ma vije laouenoc'h ha tostoc'h da voazioù al lennerien amerikan.&lt;br /&gt;
E [[1982]] e voe graet ur film diwar levre Lao She, ''Rickshaw Boy'' e anv, gant ar filmaozer Ling Zifeng, a voe priziet e [[1983]] e Sina]].

=== 茶館 ''Chá guǎn'', &quot;An tedi&quot; ===
Ur pezh-c'hoari e teir arvest bet embannet e 1957 eo ''An tedi&quot;. C'hoarvezout a ra en un tedi anvet 语态 ''Yǔ tài'' &quot;Ar vouezh&quot;, a oa e Beijing eus [[1848]] betek derc'hent Dispac'h [[1949]]. Kudennoù [[kevredigezh]]el ha [[sevenadur]]el eo dodenn an oberenn-se, koulz hag ar c'hemmoù a c'hoarvezas e Sina e deroù an [[XXvet kantved]].&lt;br /&gt;
E [[Washington D.C.]] e voe c'hoariet e miz Here [[2005]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20080729011122/http://news.xinhuanet.com/english/2005-11/16/content_3787351.htm ''China View''] {{en}} &lt;span style=&quot;color:Green;&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/10/2012&lt;/ref&gt;.

=== Labourioù all ===
A-douez istorioù brudet Lao She emañ 月芽儿 ''Yuè yá ér'', &quot;Kentroù al [[Loar]]&quot;, a skrivas e deroù e vuhez a skrivagner.&lt;br /&gt;
Kontañ a ra buhez walleürus ur vamm hag he merc'h a ya da c'histi.
{{Quotation|Boas e oan da dresañ ur vuhez peurvat, hag evel un hunvre e vije bet...&lt;br /&gt;
Met goude-se, pa voe ar wirionez kriz o tostaat din adarre ez eas buan an hunvre da get, ha gwashoc'h eget biskoazh en em santis.&lt;br /&gt;
N'eus ket un hunvre eus ar bed-mañ — un ifern bev eo.&lt;br /&gt;
— Ar verc'h, e 月芽儿 '''''Kentroù al Loar''''', Lao She}}
A-douez e oberennoù pennañ e c'haller menegiñ 四世同堂 ''Sì shì tóng táng'', &quot;Pevar rummad bodet en ur sal&quot;, a zo ur romant a zeskriv buhez pobl Sina etre [[1944]] ha [[1950]] e-kerzh ar brezel etre [[Japan]] ha Sina (1937-[[1945]]), pa oa Sina aloubet gant Japaniz, ha 老张的哲学 ''Lǎo zhāng de zhé xué'', &quot;[[Prederouriezh]] Zhāng kozh&quot;, a voe e gentañ romant bet embannet, e [[1926]].

E skrid 貓城記 ''Māo chéng jì'', &quot;&quot;Kêrgazh&quot; (''Cat City'' e saozneg), ur flemmgan, a voe lakaet da romant kentañ ar [[skiant-faltazi]] sinaek. E [[1934]] e voe embannet evel un doare damguzh da enselliñ Sina. Skrivet eo bet gant Lao She a-dreuz selloù ur gweladenner war ar [[planedenn|blanedenn]] [[Meurzh]]. Kejañ a ra ar gweladenner gant ur sevenadur kozh poblet gant [[Kazh|kizhier]]. Pell dija e oa barr ar sevenadur-se aet da get ha sac'het eo abaoe ; sellet pizh a ra ar gweladenner ouzh respontoù liesdoare keodediz ouzh an nevezentioù a zo deuet eus sevenadurioù all.

== Perzh Lao She en Ensavadur Lennegezh Sina ==
E saozneg e voe e romant diwezhañ, ''The Drum Singers'' (&quot;Ar ganerien taboulinoù&quot;), a voe embannet e [[Stadoù-Unanet Amerika]] war-eeun e [[1952]]&lt;ref&gt;WU Hsin-min (1952), ''Review of Lau Shaw, and S. Y. Shu 'The Drum Singers' The Journal of Asian Studies, 12, pp 83-84 doi:10.2307/2942210'' [https://web.archive.org/web/20160305203425/http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract;jsessionid=EBA0E350565667C3A0A3F1E6B215F426.journals?fromPage=online&amp;aid=7103264 ''Cambridge Journals Online] {{en}} &lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK''' 20/10/2012&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Ur film a voe graet anezhañ e [[1987]] gant ar filmaozer sinaat Tian Zhuangzhuang.

== Hêrezh ==
A-c'houde diskar Jiang Qing, a oa mestrez war an [[Dispac'h Sevenadurel]], e 1976, e voe adembannet oberennoù Lao She.&lt;br /&gt;
E [[1979]] — seizh vloaz goude e varv — e voe ar skrivagner dizuet gant Strollad [[Komunourieh|Komunour]] Sina. Meur ag e oberennoù a voe troet e filmoù, en o zouez 我這一輩子 ''Wǒ zhè yī bèi zǐ'', &quot;Istor ma buhez&quot;, gant Shi Hui e [[1950]], &quot;Foz ar paun&quot; ([[1952]], Xian Qun), &quot;Ar c'hañvalig chañsus&quot; (1982, Ling Zifeng), &quot;An tedi&quot; (1982, Xie Tian), &quot;Kentroù al Loar&quot; ([[1986]], Huo Zhuang), ''Ar ganerien taboulinoù&quot; (1987, Tian Zhuangzhuang).

Evit an douristed e voe &quot;Tedi Lao She digoret e Beijing e [[1988]] ; kensonadegoù [[sonerezh]] hengounel a vez eno, hogen n'eus netra eno diwar-benn Lao She e-unan.

Priz Lao She al Lennegezh (老舍文学奖 ''Lǎo Shě wén xué jiǎng'') zo bet diroet bep eil pe drede bloaz abaoe [[2000]].

== Notennoù ==
&lt;references /&gt;

== Levrlennadur ==
* LAO SHE, ''Rickshaw Boy : A Novel'', Harper Perennial, 2010 ISBN 978-0-06-143692-5 {{en}}
* LAO SHE, ''Le Pousse-pousse'', Philippe Picquier, 1998 ISBN 978-2-87730-211-1 {{fr}}
* LAO SHE, ''Écrits de la maison des rats'', Philippe Picquier, 2010 ISBN 978-2-8097-0178-4
* LAO SHE, ''Gens de Pékin'', Gallimard, 1993 ISBN 978-2-07-038727-4
* LAO SHE, ''Histoire de ma vie'', Gallimard, 2002 ISBN 978-2-07-042208-1
* LAO SHE, ''L'anniversaire de Xiapopo'', Éditions You-Feng, 2000 ISBN 978-2-84279-058-5
* LAO SHE, ''L'enfant du Nouvel An'', Gallimard, 2003 ISBN 978-2-07-042828-1
* LAO SHE, ''L'homme qui ne mentait jamais'', Philippe Picquier, 2006 ISBN 978-2-87730-831-1
* LAO SHE, ''La cage entrebâillée'', Gallimard, 2002 ISBN 978-2-07-042497-9
* LAO SHE, ''La philosophie de Lao Zhang'', Philippe Picquier, 2011 ISBN 978-2-8097-0300-9
* LAO SHE, ''Le nouvel inspecteur'', Gallimard, 2008 ISBN 978-2-07-035840-3
* LAO SHE, ''Les tambours'', Philippe Picquier, 2004 ISBN 978-2-87730-736-9
* LAO SHE, ''Messieurs Ma, père et fils'', Philippe Picquier, 2003 ISBN 978-2-87730-676-8
* LAO SHE, ''Quatre générations sous un même toit'', Gallimard, 1998 ISBN 978-2-07-040466-7 (levrenn 1), 978-2-07-041261-7 (levrenn 2)
* YI-TSANG Jung-Sun, ''L'humour de Lao She'', Éditions You-Feng, 1998 ISBN 978-2-84279-035-6

{{Porched Sina}}

{{DEFAULTSORT:Lao She}}
[[Rummad:Skrivagnerien Sina]]
[[Rummad:Skrivagnerien sinaek]]
[[Rummad:Tud emlazhet]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1899]]
[[Rummad:Marvioù 1966]]</text>
      <sha1>hk1c8dsrbjmrtn0jhhiei18rai8mr9z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastiz ar marv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101054</id>
    <revision>
      <id>2200778</id>
      <parentid>2193394</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45909" sha1="crhhrsz4das3dot3g9i2573cg5pdpu5" xml:space="preserve">{{databox}}
[[File:Beccaria - Dei delitti e delle pene - 6043967 A.jpg|thumb|[[Cesare Beccaria]], ''Dei delitti e delle pene'']]
'''Kastiz ar marv''' a reer eus ur c'hastiz lezennel a aotren ur [[Stad]] da lazhañ un den a zo bet anzavet da gablus hag unan da nebeutañ eus an torfedoù a zo anvet &quot;mervel&quot; gant [[Gwir (lezenn)|gwir]] ar Stad da vare ar barn. Gant ul lez-varn stadel e vez embannet ar varnedigezh, goude ur prosez ma vez difennet an den tamallet gant un alvokad(ez) pe veur a hini ; gant kargidi e vez kaset al lazh hervez un argerzh bet termenet dre lezenn.&lt;br /&gt;
E ken degouezh ma vije lazhet an den hep doujañ d'al lezennoù e teu al lazh da vezañ un torfed all, dre zial, dre justis prevez pe dre abeg pe abeg, hag al lazher(ez) a rank bezañ barnet ivez gant ar Stad.

Lies abegoù zo evit kastiz ar marv er Stadoù o deus e viret en o gwir : muntr, spierezh (da geñver ar Stad), trubarderezh (da geñver ar Stad), [[heñvelreviadezh]], [[avoultriezh]], [[renavierezh]], nevid tud, goubrenadur politikel. A-wezhioù e vez kastiz ar marv implijet da venveg politikel a-benn reiñ ur skouer d'ar boblañs : e [[2007]], e [[Korea an Norzh]], e voe lazhet un den dirak 15 000 a dud abalamour m'en devoa pellgomzet d'an estrenvro&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20130527113851/http://www.foxnews.com/story/0%2C2933%2C313226%2C00.html ''Fox News''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Koulz en egor hag en amzer e kemm ar sell a bar an dud, ar [[Kevredigezh|c'hevredigezhioù]] hag ar [[sevenadur]]ioù war kastiz ar marv. Paot e oa er bed a-bezh gwezhall&lt;ref&gt;War-bouez [[Rus' Kyiv]] ([[IXvet kantved|IXvet]] - [[XIIIvet kantved]])
:* Gwelit : MAGOCSI Paul Robert, ''A History of Ukraine'', University of Toronto Press, Toronto, Kanada, 1996 ISBN 978-0-8020-0830-5 {{en}}
&lt;/ref&gt;, stourmet e voe outañ e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], raloc'h-ralañ eo abaoe eil darn an [[XXvet kantved]]. Koulz muntrerien hag enebidi [[Politikerezh|politikel]] o deus e c'houzañvet.

D'an 18 a viz Gwengolo [[2012]] e oa 100 bro ma oa torr kastiz ar marv dre lezenn ; 7 bro o devoa e dorret dre lezenn evit an torfedoù boutin ; 42 vro o devoa miret kastiz ar marv hep bezañ e lakaet e pleustr e-pad dek vloaz da nebeutañ ; 5 bro o devoa goursezet al lazhoù ; 44 o devoa miret kastiz ar marv hag e lakaet e pleustr e-kerzh an dek bloavezh tremenet. Tremen 5 000 den a c'houzañvas kastiz ar marv e [[2011]] e 19 bro&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121126070338/http://www.handsoffcain.info/bancadati/index.php?tipotema=arg&amp;idtema=16000641 ''Hands off Cain''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Anzavet eo kastiz ar marv gant an ensavadurioù etrebroadel, daoust ma sav eneptañ an darn vuiañ anezho. Berzet eo kastiz ar marv er pep niverusañ eus ar Stadoù, met ur bihanniver int e-keñver poblañs ar bed, p'emañ 60% eus an dud o vevañ e broioù ma vez lazhet tud a-berzh ar Stad. Holl izili [[Unvaniezh Europa]] o deus he dilezet abaoe krouidigezh Karta Unvaniezh Europa ar Gwirioù-diazez, d'an 2 a viz Here [[2000]] ; ne vez mui sevenet en [[Europa]] dre vras, war-bouez e [[Bielorusia]].&lt;br /&gt;
D'an 18 a viz Kerzu [[2007]] e voe embannet gant [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] (ABU) an disentez 62/149 evit goulenn ma vije goursezet al lazhoù ; eizh ezel eus an ABU a-douez an dek Stad poblekañ o devoa mouezhiet a-enep, [[India]], [[Indonezia]], [[Republik Pobl Sina]] ha [[Stadoù-Unanet Amerika]] en o zouez&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/UNDOC/GEN/N07/472/72/PDF/N0747272.pdf?OpenElement ''ABU''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Istor ==
[[Restr:Code of Hammurabi IMG 1932.JPG|thumb|200px|Maen-sonn&lt;br /&gt;'''Lezennaoueg Hammourabi'''&lt;br /&gt;''[[Mirdi al Louvre]], [[Pariz]]'']]

E skridoù koshañ Istor ar bed e kaver meneg eus kastiz ar marv, evel e '''شريعة حمورابي''', ''chariya Hammourabi'', &quot;lezennaoueg Hammourabi&quot; (roue [[Babilon]], 1793-1750 KJK), a voe engravet ''circa'' 1772 KJK. Skridoù o tont eus [[Mesopotamia]], [[Henc'hres]], an [[Impalaeriezh roman]], Europa ar [[Krennamzer|Grennamzer]] a ra meneg anezhañ. Adal an [[XIXvet kantved]] e krogjod da stourm outañ, hag etre daou soñj e chom an dud hiziv c'hoazh.
=== Henamzer ===
Hervez [[Lezenn an Talion]] — ''lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant'' — e voe kastiz ar marv sevenet dindan ren Hammourabi : neb a lazhe a zlee bezañ lazhet, mar lazhe un den mab e amezeg e voe lazhet e vab dezhañ.
::Daoust ma seblant kriz e voe ''Lezenn an Talion'' un araokadenn war-du muioc'h a justis er gevredigezh, a oa war-nes mont e pilhoù rak techet e veze an dud da gondaoniñ ha kastizañ dre o barn dezho hepken, ar pezh a dalveze re alies kement ha &quot;da vuhez ouzh ma dant&quot;.
Mard oa unan eus [[Sklaverezh|sklaved]] un den a oa lazhet, ret e oa d'al lazher prenañ ur sklav(ez) nevez, ar pezh a ziskouez e oa ar gevredigezh rannet a-strolladoù, ha diouzh dere an den e oa talvoudegezh ar vuhez : ne oa ar sklaved nemet marc'hadourezhioù, a c'halled erlec'hiañ.

Diouzh savboent lod [[Prederouriezh|prederourien]], digoll ar c'houzañvidi ha gwareziñ ar gevredigezh e oa perzh kastiz ar marv.

=== Henc'hres ===
Fall eo an dial hervez ar prederour [[Protagoras]] (''c.''485-''c.''411 KJK), rak n'eus doare ebet da gempouezañ un torfed ; gwarez ar gevredigezh diouzh an dorfedourien eo kastiz ar marv, gant ma vo sevenet er gevredigezh en anv ar gwir denel, da lavaret eo gant ar gwir nemetañ a c'hall ren ur geoded&lt;ref&gt;NESCHKE-HENTSCHKE Ada, ''Platonisme politique et théorie du droit naturel - Contributions à une archéologie de la culture politique européenne / Volume 1 : Le platonisme politique dans l'antiquité'', Peeters France, Paris, F, 1995 ISBN 978-2-87723-286-9 {{fr}}&lt;/ref&gt;.

Disheñvel e oa sell [[Platon]], pa wele kastiz ar marv evel un doare da c'hlanaat mab-den, rak ur saotradur eo pep torfed hervezañ. El ''[[Al Lezennoù (Platon)|Lezennoù]]''&lt;ref&gt;[http://fr.wikisource.org/wiki/Les_Lois ''Wikisource''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ez embannas e vije rekis distrujañ an traezoù pe al loened a zo bet pennabeg marv un den. Dinatur eo ar muntr hervezañ, klañvidi ar vuntrerien, a zo ret pareañ dre an deskadurezh pe lazhañ mard eo dic'hallus o reizhañ.

Atebek war e oberoù eo pep den dirak ar gevredigezh, eme [[Aristoteles]]. Pep torfedour a rank bezañ kaset dirak ur barner a dermeno ar c'hastiz a gempouezo an torfed.&lt;br /&gt;
Diwar ar soñj-se e teuas ar boaz da zigoll ar c'houzañvidi dre ur sammad moneiz pa oa tu da reizhañ an torfedour. Kastiz ar marv zo rekis avat pa ne c'haller ket en ober, eme ar prederour&lt;ref&gt;CARBASSE Jean-Marie, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, F, 2002 ISBN 978-2-13-051660-6 {{fr}}&lt;/ref&gt;.
=== Impalaeriezh roman ===
Dibaot a wezh e veze kastiz ar marv lakaet da dalvezout evit keodediz en Impalaeriezh roman. Gourdrouzet e veze an dorfedourien, pe jahinet, bac'het, harluet, ar marv o vezañ ar c'hastiz diwezhañ pa ne reizhent ket o emzalc'h.&lt;br /&gt;
An estrenien avat a c'houzañve kastiz ar marv, pa veze sellet outo evel disteroc'h eget keodediz an Impalaeriezh. Marc'hadourezhioù e oa ar sklaved, a c'halled distrujañ evel traezoù.&lt;br /&gt;
Pal kastiz ar marv e oa gwareziñ ar gevredigezh, digoll ar c'houzañvidi, ha dibennadiñ an danvezioù-torfedourien. Kadarnaet e voe ar palioù-se a-hed daou gantvedad diwezhañ ar [[Republik roman]].
=== Impalaeriezh Buzantion ===
Petra bennak ma voe dister levezon ar [[relijion gristen]] war kastiz ar marv en Impalaeriezh roman e c'hoarias ar gristeniezh ur perzh en [[Impalaeriezh Bizantion|Impalaeriezh Buzantion]], ma voe dalc'het d'ar reolenn gristen ''&quot;Ne lazhi ket&quot;'' : techet e voed da na seveniñ kastiz ar marv da geñver an darn vuiañ eus an torfedoù. Mac'hagnet e voe an dorfedourien kentoc'h, a-benn izelaat o dere er gevredigezh hag o zeuler d'ar baourentez.
=== Krennamzer ===
[[Restr:Willisau 1447.JPG|thumb|250px|'''O teviñ ur [[sorser]]ez e Willisau ([[Suis]] e [[1477]]'''&lt;br /&gt;Hanezioù Shilling a Luzern ([[1513]])]]
Brasoc'h-brasañ e voe levezon ar relijion gristen er [[Krennamzer|Grennamzer]], betek ma renje ar rouaned hervez kuzulioù an [[Iliz katolik roman]].&lt;br /&gt;
Liesdoare e voe soñj honnezh hervez al lec'h, ar mare hag an torfedoù, hogen dre vras e savas enep kastiz ar marv peogwir e virje ouzh an [[daspren]]. En enep da soñjoù Protagoras ez embanne an Iliz ne oa nemet [[gwir Zoue]] a dalveze a-fed [[justis]], pa oa Doue hepken evit adkemer ar vuhez en devoa roet ; n'o devoa ket an dud ar gwir da seveniñ kastiz ar marv eta, ha biskoazh n'eo bet skrivet ar c'hastiz-se e lezennaoueg an Iliz katolik roman.

El [[lezenn salek]] bet embannet gant [[Hlodwig Iañ]], roue ar [[Franked]] eus [[481]] betek [[511]], e voe renablet ur rummad torfedoù, lod anezho e vezañ kempouezet dre voneiz. Evit a sell ouzh ar muntroù ha torfedoù grevus all, ret e vije paeañ &quot;priz ar [[gwad]]&quot; evit mirout ouzh an dialoù prevez a baotaat hag evit kadarnaaat ar [[peoc'h]], ha ret e vije d'ar gouzañvidi pe d'o ziegezh asantiñ d'ar varn.&lt;br /&gt;
Kastiz ar marv a vije sevenet avat mar bije taget ar roue, rak dibriz e oa ar roue peogwir e oa kannad Doue war an Douar.&lt;br /&gt;
Evit an dud en o frankiz hepken e talveze al lezenn, krisoc'h e oa evit ar [[Gladdalc'helezh|served]], a oa damsklaved.

Kaletoc'h pe skañvoc'h e voe al lezenn tro-ha-tro a-hed ar Grennamzer.&lt;br /&gt;
Torret e voe kastiz ar marv e [[Sina]] etre [[747]] ha [[759]], e-kerzh ren an [[Tierniezh Tang|dierniezh Tang]] (an impalaer hepken a c'halle barn da gastiz ar marv kent an disentez-se). Heuliet e voe gant an impalaer Saga e [[Japan]] e [[818]] dindan levezon ar [[Shintoegezh]] — er bloavezh [[1156]] e voe alakaet kastiz ar marv e lezennaoueg Japan.&lt;br /&gt;
Kadarnaet e voe kastiz ar marv gant ar [[Karolingidi|Garolingidi]] ([[751]]-[[987]]) en Europa ar C'hornôg evit abegoù politikel : dav e oa adlakaat urzh en impalaeriezh a oa o vont war ziskar, ur perzh dibennadus a oa da gastiz ar marv neuze.&lt;br /&gt;
E [[1468]] e voe lazhet an den diwezhañ bet kondaonet d'ar marv e Stad [[San Marino]], met el lezennaoueg e chomas ar c'hastiz.&lt;br /&gt;
E [[1516]] ez embannas ar prederour [[Bro-Saoz|saoz]] [[Thomas More]] ne oa kastiz ar marv nemet drouziviañ buhezioù, gwelloc'h e vije treiñ an dorfedourien da sklaved.&lt;ref&gt;MORE Thomas, ''Utopia'', Dover Publications Inc., Mineola, USA, 1998 ISBN 978-0-486-29583-1 {{en}}
: ''L'utopie'', Librio, Paris, 2003 ISBN 978-2-290-33768-4 {{fr}}&lt;/ref&gt;

=== Kantved ar Sklêrijenn ===
[[Restr:Radern (Variante mit Eisenstange).png|thumb|left|250px|'''Bourevieriezh dre ar rod&lt;br /&gt;hag ar varenn-houarn'''&lt;br /&gt;''Les Misères et les malheurs de la guerre'',&lt;br /&gt;Jacques Callot, Paris, [[1633]]]]
Ur c'hemm bras a c'hoarvezas e kornôg Europa e-kerzh [[Kantved ar Sklêrijenn]], pa voe lamet an daspren relijiel diouzh meizad kastiz ar marv : ne voe mui an den o vevañ er gevredigezh hervez reolenn un doue, hogen hervez ur ''gevrat kevredigezhel'' a vije bet sinet gantañ ha gant ar gevredigezh adalek e c'hanedigezh.&lt;br /&gt;
Digemm e chomas palioù kastiz ar marv evelato : dibennadiñ an danvezioù-torfedourien ha gwareziñ ar gevredigezh.
==== Rendaeloù kentañ ====
Ar [[Bro-C'hall|Gall]] Robert François Damiens e voe an den diwezhañ o vezañ diempret kent bezañ lazhet, e Bro-C'hall e [[1757]], goude bezañ bet kondaonet d'ar marv en abeg m'en devoa klasket lazhañ ar roue [[Loeiz XV (Bro-C'hall)|Loeiz XV]]. Spontet e voe an dud gant krizder al lazh a-berzh Stad, a pezh a loc'has ul luskad war-du torridigezh kastiz ar marv.

Rendael a voe etre ar brederourien adalek [[1763]], a-c'houde embannadur ul levr anvet ''Dei delitti e delle pene'' (&quot;A-zivout an torfedoù hag ar c'hastizoù&quot;) gant ar prederour [[italia]]n Cesare Beccaria Bonesana ([[1738]]-[[1794]]).&lt;ref&gt;[http://it.wikisource.org/wiki/Dei_delitti_e_delle_pene/Capitolo_XXVIII ''Wikisource''] {{it}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
:[http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k722682 ''Gallica''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; ma savas a-enep kastiz ar marv :
{{Quotation|''Diskiant eo da 'm meno e vije al lezennoù, a zo eztaol ar youl foran, a argazh hag a gastiz an drouklazhoù,&lt;br /&gt;o seveniñ unan o-unan, hag e c'hourc'hemennjent ur muntr foran evit pellaat ar geodidi diouzh ar muntroù.'' [. . . ]&lt;br /&gt;
''N'eo ket arvest spontus met berrbad marv ur fallakr, hogen skouer hirbad ha poanius un den lamet e frankiz digantañ ha troet da [[loen-samm]] a labour a-benn digoll ar gevredigezh a zo bet anoazet gantañ, eo an harz kreñvañ ouzh an torfedoù.'' &amp;ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §28}}
En hevelep levr e skrivas Cesare Beccaria Bonesana kement-mañ ivez :
{{Quotation|''En diwezh, surañ doare da herzel ouzh an torfedoù, hogen an hini diaesañ, eo gwellaat an deskadurezh [...].'' &amp;ndash; Cesare Beccaria Bonesana, ''Dei delitti e delle pene'', §45}}
Diwar alioù ar prederour e tivizas Pietro Leopoldo, dug-meur [[Toskana]], terriñ kastiz ar marv er Stad d'an 30 a viz Du [[1786]].&lt;br /&gt;
A-du gant Beccaria e savas ar prederour gall [[Voltaire]] ([[1694]]-[[1718]]), pa zisklêrias ar Gall [[Denis Diderot]] ([[1713]]-[[1784]]) e rankjed gwareziñ ar gevredigezh dre lazhañ ar vuntrerien : didalvez eo o c'hastizañ, pa n'eus den a gement a zo atebek d'e oberoù (ouzh e gorf, e drivliadoù hag e en-dro e sent pep den a-hed e vuhez, hervez ar prederour).&lt;br /&gt;
Lod prederourien all a chomas feal da vennozh ar Saoz [[Thomas Hobbes]] ([[1588]]-[[1679]]), a grouas ar ''gevrat kevredigezhel'' : torret eo bet ar gevrat gant an drouklazher, neuze e rank ar gevredigezh em wareziñ dre e lazhañ.

=== &quot;Lazhidigezh dengar&quot; ===
E-pad pell e voe sevenadurioù ar bed techet da zousaat kastiz ar marv, alese ijinadenn ar ''guillotine'' (an dibennerez) gant ar [[Mezegiezh|mezeg]] gall [[Joseph-Ignace Guillotin]] da vare an [[Dispac'h gall]], ha berz an ''[[Hanged, drawn and quartered]]'' (krouget, stlejet ha palevarzhet) e [[Bro-Saoz]] e deroù an [[XIXvet kantved]] — e-lec'h lakaat ar grougidi war ur skeul pa ur sailh a vije lammet a-zindano, ar pezh o lakae da vervel dre vougañ, e vijent bannet war-bouez ur gordenn hir evit terriñ o gouzoug diouzhtu.&lt;br /&gt;
E [[Persia]], e dibenn an XIXvet kantved, e tivizas ar roue e vije lazhet ar gondaonidi dre droc'hañ o gouzoug pe dre o stagañ ouzh genoù ur c'hanol kent an tenn.&lt;br /&gt;
E Stadoù-Unanet Amerika e voe ar groug erlerc'hiet ouzh ar gador-[[tredan|dredan]] pe ouzh kambr ar [[gaz]] ; dre un ensinkladenn lazhus e reer hiziv, ar pezh a zo re boanius c'hoazh gant lod ''dalc'hidi'' kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
E broioù a zo avat e kendalc'her da ober gant ar groug hengounel, gant an dibennañ a-daolioù kleze pe gant lazhañ a-daolioù mein.

=== Luskoù a-enep ===
[[Restr:04CFREU-Article2-Crop.jpg|thumb|250px|'''[[Karta Europat ar Gwirioù Diazez]]''' ([[2000]])&lt;br /&gt;Ar mellad 2 a laka berz war kastiz ar marv en [[Unaniezh Europa|UE]]]]
Er bloavezh [[1846]] e voe torret kastiz ar marv e Stad [[Michigan]] ar Stadoù-Unanet, e [[1849]] er [[Republik roman]], e [[1854]] e [[Venezuela]], e [[1865]] e San Marino, e [[1867]] e [[Portugal]].
* Brudet eo ar skrivagner gall [[Victor Hugo]] ([[1802]]-[[1885]]) evit bezañ savet a-enep-krenn kastiz ar marv.
&lt;blockquote style=&quot;float:none; padding: 10px 15px 10px 15px; display:table; background-color: #F5F5F5;&quot;&gt;
''&quot;Evelato, mar bije lazhet ho taou a vugale-vihan a garit kement, ha mar bijec'h ezel eus al lez-varn,&lt;br /&gt;petra a rajec'h ?&quot;&lt;br /&gt;
Serriñ e zaoulagad a reas Victor Hugo, em soñjal e-pad ur pennad ha, uhelek an tamm anezhañ :&lt;br /&gt;
&quot;Mervel a rajen !&quot;''
&lt;p style=&quot;text-align: right;&quot;&gt; &amp;ndash; Meneget er gazetenn ''L'écho de la mode'', niv. 41, 9 a viz Here 1955, p. 10&lt;/p&gt;
&lt;/blockquote&gt;
En [[XXvet kantved]] e voe Stadoù all o terriñ kastiz ar marv ivez : ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[1969]] (goude ur predad a bemp bloaz adalek [[1965]], ma voe ar c'hastiz torret evit an drouklazhoù met miret evit an torfedoù a drubarderezh, a vorbreizherezh dre feulster hag a dangwallerezh en arsanailhoù roueel), [[Aostralia]] e [[1973]] (war-bouez ar Stad [[Aostralia ar C'hornôg]], e viras betek [[1984]]), [[Kanada]] e [[1976]], Bro-C'hall e [[1981]], [[Spagn]] e [[1986]]. E Stadoù-Unanet Amerika, e [[2012]] : 17 stad ha [[Washington D.C.|''District of Columbia'']] o deus torret kastiz ar marv. [[Gabon]] eo ar Stad diwezhañ he deus torret kastiz ar marv, e [[2010]].

== Sevenidigezh ==
Dav eo diforc'hañ kastiz ar marv diouzh ar pevar doare ''lezennel'' all da lazhañ un den, a zo anzavet dre ar bed.
* '''An hedremen''' (pe &quot;ar marv mat&quot;, diwar ar [[gresianeg]] ευθανασία ''euthanasía'' &quot;marv mat&quot;), a zo lazhañ un den ''gant e asant'', pa vez klañv-bras hep na vije doare pe zoare d'e bareañ ha pa c'houzañv poanioù dreistmuzul. Ur mezeg pe ur vezegez a ziviz, gant asant an tiegezh, pegoulz buanaat termen an den dre un ensinkladenn varvus, dre baouez ag e voueta, pe c'hoazh dre zilugañ an ardivink a ro aer dezhañ. Mar n'eus bet aotre splann ebet digant an den e teu e varv da vezañ un torfed en darn vrasañ eus Stadoù ar bed, gant ur prosez da heul.
* '''An emzifenn reizhel''', a zo lazhañ un den pa 'z eur taget gantañ hag en arvar da vezañ lazhet.
* '''Ar marv keodedel''', a zo forc'hiñ un den diouzh pep gwir keodedel ; brudet eo an den evel marv, daoust ma kendalc'h da vevañ.
* '''An hebaradur''', a zo lazhañ tud mac'hagnet o c'horf pe o empenn, gant ar pal gwellaat spesad mab-den ; n'eo ket kastiz ar marv peogwir n'eus ket eus an hebaradur ur c'hastiz bet barnet da heul un torfed. Tabut zo c'hoazh hiziv an deiz a-zivout an hebaradur, a zo un torfed evit lod tud hag un dibab hengounel evit lod all.
=== Penntorfedoù ===
[[Restr:ImmigrationCard-Singapore-DeathPenalty-20051226.jpg|thumb|200px|'''Kemmennadenn'''&lt;br /&gt;a vez roet d'ar veajerien a erru e [[Singapour]]&lt;br /&gt;''Diwallit — Ar marv evit an nevidourien dramm hervez lezenn Singapour'']]
''Pentorfedoù'' a reer eus torfedoù a c'hall kas da gastiz ar marv er broioù ma vez sevenet hervez lezenn. Evel fallakr hag enep-den e vezont barnet gant ar gevredigezh, a sell ouzh an dorfedourien evel arvarus evit ar gumuniezh. Lod penntorfedoù zo torfedoù enep ar gevredigezh hec'h-unan.
==== Muntroù ====
Nebeut a vroioù a varn kastiz ar marv goude ur muntr, ret eo e vije trovezhioù a laka ar muntr da vezañ grevusoc'h c'hoazh eget marv un den.&lt;br /&gt;
A-douez an trovezhioù-se emañ ar muntroù bet sevenet kevret gant un torfed all : meur a vuntr war an dro, muntr ha gwallgas war bugale, muntr ha jahinerezh, muntr ha gwallerezh, muntr ha laeroñsi, muntr ha skrapadenn, muntr sevenet en eskemm ouzh arc'hant (dle eo d'ar goprer koulz ha d'ar muntrer bezañ barnet neuze), lazhañ ur poliser p'emañ o seveniñ e garg.
==== Torfedoù enep ar Stad ====
An trubarderezh hag ar spierezh eo an torfedoù pennañ enep ar Stad ; betek ar bloavezhioù [[1990]] e chomas kastiz ar marv e lezennaoueg Italia, Kanada, Rouantelezh-Unanet ha Spagn evit an torfedoù-se pa oa bet torret evit ar muntroù en degadoù kent. E lod broioù e c'hall an dizerterien, ar goubrenerien (hag an dud a zo bet goubrenet) pe ar falsvoneizerien gouzañv kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
E Korea an Norzh, e Sina hag en [[Iran]] e c'hall an eneberien ouzh politikerezh ar Stad bezañ kondaonet d'ar marv.
==== Torfedoù all ====
Bez' ez eus torfedoù a zo lakaet da benntorfedoù daoust ma ne gasont ket war-eeun da varv den pe zen ha ma ne lakaont ket surentez ar Stad en arvar, an darn vrasañ anezho en abeg ma tagont merc'hed pe vugale (gwallerezh, skraperezh) pe ma c'hallont en ober (nevid drammmoù).
* Alies e vez an adwallerien kondaonet d'ar marv, hag an dorfedourien o deus mac'hagnet un den pe e lezet nammet hep e lazhañ.
E lod Stadoù eus ar Stadoù-Unanet e c'haller gouzañv kastiz ar marv evit abegoù evel distreiñ ur [[karr-nij|c'harr-nij]], lakaat ur vombezenn tost d'un ehan karr-boutin pe tagañ tud gant armoù pa vezer bac'het&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121031125123/http://www.deathpenaltyinfo.org/death-penalty-offenses-other-murder ''Death Penalty Information Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
E Japan ez eus 18 penntorfed, en o zouez tangwallañ pe veuziñ tiez annezet ha lazhañ un den dre drubuilhañ red ar c'hirri&lt;ref&gt;[http://www.peinedemort.org/National/pays.php?pays=4#national ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* En [[Arabia Saoudat]], en India, en Indonezia, en Iran, e Sina, er Stadoù-Unanet hag e meur a Stad en [[Azia]] e vez sevenet kastiz ar marv evit an nevid drammoù.
* En Arabia Saoudat, en Iran, e Maoritania, e [[Soudan]] hag e Yemen emañ an heñvelreviadezh e roll ar penntorfedoù&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20121014055741/http://ilga.org/ilga/fr/article/nxFKFCd1iE ''International Lesbian Gay Association] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
=== Sevenidigezh azasaet ===
Meur a abeg zo er bed evit ma ne vije ket un den barnet da gastiz ar marv, daoust pegen fallakr eo bet an torfed.
* Abaoe an 2 a viz Gwengolo [[1990]] emañ an [[Diviz Etrebroadel a-zivout Gwirioù ar Vugale]] er pleustr ; 193 Stad o deus e sinet. En e vellad 37 e verz ma vije sevenet kastiz ar marv pa vez an dorfedourien yaouankoc'h eget 18 vloaz&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140713032859/http://www.ligue-enfants.be/?p=3 ''Convention relative aux droits de l'enfant''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
:Daoust da gement-se, 27 den yaouankoc'h eget 18 vloaz o deus gouzañvet kastiz ar marv abaoe 1990 (1 en Arabia Saoudat, 16 en Iran, 1 e [[Nigeria]], 3 e [[Pakistan]], 1 e [[Republik Demokratel Kongo]], 2 e Sina hag 1 e Yemen)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110726182207/https://www.internationaljusticeproject.org/juvWorld.cfm ''International Justice Project''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Koulskoude, gwiriekaet e oa bet ar C'hendiviz gant an holl Stadoù-se&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20131009155609/http://treaties.un.org/Pages/ViewDetails.aspx?src=TREATY&amp;mtdsg_no=IV-11&amp;chapter=4&amp;lang=fr ''Nation Unies / Collection des Traités'' {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Stadoù zo ne sevenont ket kastiz ar marv pa vez kozh ar gondaonidi, etre 60 ha 80 vloaz hervez ar broioù.
* Un nebeud broioù a laka berz war kastiz ar marv da geñver ar merc'hed. Hini ne ro aotre da lazhañ ur vaouez vrazez : bac'het e vo a-hed peurrest he buhez, pe lazhet e vo goude bezañ bet gwilioudet diwar he bugel. 
* Liesdoare eo al lezennaouegoù a-zivout an dud sot pe warlerc'hiet o spered. &quot;Sot&quot; a lavarer eus un den na gompren ket emañ en arvar da c'houzañv kastiz ar marv da vare e brosez, &quot;warlerc'hiet&quot; eus un den eo e [[feur meizel]] izeloc'h eget 70 (100 o vezañ ar geidenn) pe na c'hall ket bezañ gopret da seveniñ labour pe labour.
An darn vuiañ eus ar Stadoù ne c'houlennont ket marv ur penntorfedour sot, gant ma vije sot p'en doa sevenet an torfed ; lod tud a vez sot a vare da vare, neuze e c'hourc'hemenn Stadoù zo ma vije e spered gant ar c'hondaonad da vare sevenidigezh kastiz ar marv.&lt;br /&gt;
Peogwir ez eo diaes kadarnaat stad warlerc'hiet un den n'eus lezenn ebet war an divoud-se en darn vuiañ eus ar Stadoù ; gant mezeien ar bred peurliesañ e vez divizet ha sot eo an den pe get.

== Stad a-vremañ ==
A-c'houde an [[Eil brezel-bed]] ez eus er bed ul luskad war-du torradur kastiz ar marv. C'hwezek Stad o devoa e dorret e 1977, pa oa 97 anezho e [[2011]] (gwelit ar gartenn).&lt;br /&gt;
Hervez ''Amnesty International'', evit 2011 bepred, e voe 20 Stad da nebeutañ o seveniñ kastiz ar marv ; 23 a oa e [[2010]], ha 31 e [[2001]]. Sina a ranker lezel a-gostez, pa ne embann ket ar Stad sinaat an niver a lazhoù lezennel,&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/8432514.stm ''BBC News''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; a vrasjeder a-viliadoù bep bloaz. E dibenn 2011 c'hoazh e oa er bed 18 750 kondaonad o c'hortoz bezañ lazhet a-berzh o Stad&lt;ref&gt;[http://www.youtube.com/watch?v=K9WviecQew4 ''Amnesty International''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

Setu amañ an niver a dud o devoa gouzañvet kastiz ar marv e 2011&lt;ref&gt;[http://www.amnesty.org/en/library/asset/ACT50/001/2012/fr/241a8301-05b4-41c0-bfd9-2fe72899cda4/act500012012en.pdf ''Amnesty International''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
[[Restr:Death Penalty World Map.svg|thumb|450px|Stad kastiz ar marv er bed er bloavezh [[2011]] :
{{Legend|#3f9bbb|Torr evit kement torfed — 97 Stad}}
{{Legend|#d4df5a|Torr da geñver an torfedoù e-maez darvoudoù dibar (da skouer : brezel) — 8 Stad}}
{{Legend|#e8aa30|Lakaet da gastiz lezennel, hogen hep bezañ bet lakaet e pleustr abaoe 10 vloaz da nebeutañ — 35 Stad}}
{{Legend|#cc7662|Lakaet da gastiz lezennel, ha bet lakaet e pleustr nevez zo c'hoazh — 58 Stad}}
''• [[Stadoù-Unanet Amerika]] : disheñvel eo al lezenn a Stad da Stad, hogen lezennel eo kastiz ar marv el live kevredadel.''
&lt;br /&gt;
&lt;small&gt;Andon : [https://web.archive.org/web/20130625235400/http://www.amnesty.org/fr/death-penalty/abolitionist-and-retentionist-countries ''Amnesty International'']&lt;/small&gt;]]
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ &lt;small&gt;''Un arouez &quot;+&quot; goude un niver a dalvez ez eo an niver-se&lt;br /&gt;an hini bihanañ bet jedet gant Amnesty International.&lt;br /&gt;Un arouez &quot;+&quot; hep niver a dalvez e voe 1 lazh da nebeutañ, hep na vije kadarnaet&lt;br /&gt;gant ar Stad ; kontet e vez 2 evit aesaat ar jedadennoù.
|-
!Renk
!Stad
!Niver a dud lazhet e 2011
|-
|1 [[Restr:Flag of the People's Republic of China.svg|30px]]
|[[Republik Pobl Sina]]
|Diembann ez-ofisiel.&lt;br /&gt;Miliadoù, marteze betek 4 000.
|-
|2 [[Restr:Flag of Iran.svg|30px]]
|[[Iran]]
|360+
|-
|3 [[Restr:Flag of Saudi Arabia.svg|30px]]
|[[Arabia Saoudat]]
|82+ 
|-
|4 [[Restr:Flag of Iraq.svg|30px]]
|[[Iraq]]
|68+
|-
|5 [[Restr:Flag of the United States.svg|30px]]
|[[Stadoù-Unanet Amerika]]
|43
|-
|6 [[Restr:Flag of Yemen.svg|30px]]
|[[Yemen]]
|41+
|-
|7 [[Restr:Flag of North Korea.svg|30px]]
|[[Republik Poblel ha Demokratel Korea]]
|30+
|-
|8 [[Restr:Flag of Somalia.svg|30px]]
|[[Somalia]]
|10
|-
|9 [[Restr:Flag of Sudan.svg|30px]]
|[[Soudan]]
|7+
|-
|10 [[Restr:Flag of Bangladesh.svg|30px]]
|[[Bangladesh]]
|5+
|-
|11 [[Restr:Flag of the Republic of China.svg|30px]]
|[[Republik Sina]] (Taiwan)
|5
|-
|12 [[Restr:Flag of South Sudan.svg|30px]]
|[[Soudan ar Su]]
|5
|-
|13 [[Restr:Flag of Palestine.svg|30px]]
|[[Aotrouniezh Vroadel Palestina]]
|3 (e [[Gaza]])
|-
|14 [[Restr:Flag of Egypt.svg|30px]]
|[[Egipt]]
|1+
|-
|15 [[Restr:Flag of Afghanistan.svg|30px]]
|[[Afghanistan]]
|2
|-
|16 [[Restr:Flag of Belarus.svg|30px]]
|[[Belarus]]
|2
|-
|17 [[Restr:Flag of Malaysia.svg|30px]]
|[[Malaysia]]
| +
|-
|18 [[Restr:Flag of the United Arab Republic.svg|30px]]
|[[Siria]]
| +
|-
|19 [[Restr:Flag of the United Arab Emirates.svg|30px]]
|[[Emirelezhioù Arab Unanet]]
|1
|}

== Alioù ar relijionoù ==
Liesdoare eo alioù [[relijion]]où pennañ ar bed a-zivout kastiz ar marv, hervez ar ranngredennoù, an dud en o unan hag ar mare.

* ''Diouzh urzh al lizherenneg vrezhonek eo renket ar rannbennad amañ da heul.''
=== Boudaegezh ===
Unan eus Skriturioù [[sañskriteg|sañskritek]] hollvrudet ar [[Boudaegezh|voudaegezh]], an ''Dharmapada'' (&lt;big&gt;धर्मपद&lt;/big&gt; &quot;diazez ar c'helennadurezh&quot;) a embann kement-mañ a-zivout buhezegezh an den :
{{Quotation|''Arabat e vije dezhañ lazhañ ur boud bev, na vezañ abeg e varv, nag atizañ un den all d'e lazhañ. Na gwallgasit boud ebet, kreñv pe wan, er bed. — ''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14)&lt;ref&gt;''Dhammika Sutta: Dhammika'' (Sn 2.14), troet diwar ar palieg gant John D. Ireland,  [http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/kn/snp/snp.2.14.irel.html ''Access to Insight''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
E meur a bennad e skriturioù ar voudaegezh e kaver an hevelep kuzul : na lazhañ, dilezel an [[arm]]où, dilezel ar feulster ; adlakaat an dorfedourien hag ar vuntrerien war an hent mat er gevredigezh eo kelennadurezh Bouda.

Daoust da gement-se, emañ kastiz ar marv en darn vuiañ eus ar Stadoù m'emañ ar voudaegezh ur relijion ofisiel : [[Bhoutan]] he deus he zorret, pa chom e lezennaoueg [[Thailand]]. Lod voudaerien a c'houlenn ma vije torret ar c'hastiz en anv kelennadurezh Bouda, lod all a sell outañ evel ''karma'' fall, da lavaret eo an disoc'h eus drougoberioù bet sevenet gant ar c'hondaonad en e vuhezioù kent.

=== Hindouegezh ===
An daou du a gaver ivez e Skriturioù an [[hindouegezh]], pa vez prezeget an ''ahiṃsā'' (&lt;big&gt;अहिंसा&lt;/big&gt; &quot;nann-feulster&quot;) ha, war an dro, divarvelezh an ene — ar c'horf hepken a c'haller lazhañ neuze, da lavaret eo dilhad an ene, a gavo dilhad all dre vezañ adc'hanet en ur c'horf all.&lt;br /&gt;
Emañ kastiz ar marv e lezennaouegoù an hindouegezh, an ''Dharmaśāstra'' (&lt;big&gt;धर्मशास्त्र&lt;/big&gt; &quot;[[doueoniezh]]&quot;).

=== Islām ===
N'eus meneg ebet eus kastiz ar marv e levr sakr an [[Islam]], ar [[Koran|C'horan]] (القرآن ''al-Qour'ān''). Evel ouzh torfedoù boutin e sell ouzh ar muntroù, a zo dindan Lezenn an Talion ; tiegezh an den lazhet a ziviz ha kastiz ar marv a vo sevenet gant ar pennadurezhioù, pe الدية ''al-diya'' (&quot;priz ar gwad&quot;) a vo paeet gant ar muntrer&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/93902/capital-punishment ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/166850/diyah ''Encyclopedia Britannica''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
Er C'hour'ān e lenner kement-mañ :
{{Quotation|''[...] Piv bennak a lazhas un den, war-bouez evel ur c'hastiz evit ur muntr pe dorfedoù fallakr all, e rankjed sellet outañ evel p'en devije lazhet mab-den a-bezh ; ha piv bennak a saveteas buhez un den e rankjed sellet outañ evel p'en devije saveteet mab-den en e bezh. — ''Al-Qour'ān'', 5:32&lt;ref&gt;Troet diwar ''The Koran'', troet gant N. J. Dawood, Penguin Books, Harmondsworth, R-U, 1974 ISBN 978-0-14-044052-2 {{en}}&lt;/ref&gt;}}
Ar marv zo lakaet da gastiz en hevelep rannbennad evit an enebourien d'an Islām, hogen kastizoù all zo evit an hevelep abeg (troc'hañ o daouarn hag o zreid, pe o argas eus ar vro). Evit an holl dorfedoù ez erbed al levr ma vijed trugarezus e-keñver an dorfedourien a ziskouez morc'hed. &lt;br /&gt;
Daoust da lavar o levr nevet o deus kalzik kevredigezhioù [[muzulman]] dibabet seveniñ kastiz ar marv evit un niver bras ag oberoù a lakaont da benntorfedoù.

=== Kristeniezh ===
Liesdoare eo sell ar [[Kristeniezh|Gristenien]] war kastiz ar marv, evel e pep kevredigezh, eus ar re a zo enep-krenn — un dial eo kastiz ar marv evito, kontrol da spered trugarezus [[Jezuz Nazaret|Jezuz-Krist]] — betek ar re a zalc'h da lezenn gozh [[Testamant Kozh]] levr nevet ar Gristeniezh, ar [[Bibl]].
* Enep Lezenn an Talion e savas Jezuz-Krist hervez Mazhev en e [[Aviel Mazhev|aviel]] (V,38) :
{{Quotation|''Desket hoc'h eus ez eus bet lavaret : &quot;Lagad ouzh lagad ha dant ouzh dant&quot;. Ha me a lavar deoc'h : na stourmit ket ouzh ar fallakr ; mar sko un den war da jod dehoù avat, kinnig eben dezhañ c'hoazh.'' — Aviel Mazhev (V,38)&lt;ref name=&quot;AC&quot;&gt;''La Sainte Bible'', troet gant A. Crampon, Société S. Jean l'Évangéliste, Desclée &amp; Cie, Tournai, 1904 • [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k75755t ''Gallica''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
* Nav gwezh e kaver meneg eus kastiz ar marv en ur rann hepken eus levr [[Leviegezh]] (XX,2-27) an Testamant Kozh, en o zouez en abeg d'an heñvelreviadezh (XX,13).&lt;ref name=&quot;AC&quot; /&gt;
Ar c'hwec'hvet gourc'hemenn, &quot;Ne lazhi ket&quot; (Ermaeziadeg XX,13 hag Adlezenn V,17) a vez troet evel-se gant ar gristenien a sav enep kastiz ar marv, ha gant &quot;Ne vuntri ket&quot; gant ar re a sav a-du gantañ.

Neptu e chom an [[Iliz Ortodoks|Iliz Reizhkredennour]] ez-ofisiel.&lt;br /&gt;
Enep kastiz ar marv e chom an darn vuiañ eus rannilizoù ar Gristeniezh.
==== Anglikaniezh ====
Abaoe [[1867]] e vez ''Lambeth Conferences'' dalc'het bep dek vloaz e Lambeth, [[Londrez-Veur|Great London]]. Eno e vez bodet [[eskob|eskibien]] an [[Iliz anglikan]] gant [[Arc'heskopti anglikan Canterbury|arc'heskob Canterbury]].&lt;br /&gt;
Da geñver emvod [[1988]] ez embannas an Iliz sevel enep kastiz ar marv&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160307222806/http://lambethconference.org/resolutions/1988/1988-33.cfm ''The Lambeth Conference''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
==== Iliz katolik roman ====
Degemeret e voe kastiz ar marv gant [[Tommaso d'Aquino]], Doktor an Iliz, evel un doare da zibennadiñ an danvez-torfedourien ha n'eo ket evel un dial. Diwar ar soñj-se e kelenn an [[Iliz katolik roman]] ez eo pal ar [[Gourc'hemennoù Doue|c'hwec'hvet gourc'hemenn]] mirout ha gwareziñ buhez an dud, ar pezh eo ivez pal justis ar Stadoù pa sevenont kastiz ar marv, pa lamont diouzh ar gevredigezh al &quot;louzeier fall&quot; he laka en arvar. Dre seveniñ kastiz ar marv e touj ar pennadurezhioù nann-relijiel d'ar c'hwec'hvet gourc'hemenn.

D'ar 25 a viz Meurzh [[1995]] ez embannas ar [[pab]] [[Yann-Baol II]] ur c'helc'hlizher anvet ''Evangelium Vitæ'' (&quot;Aviel ar Vuhez&quot;) ma tiskleir (pennad III : &quot;Ne lazhi ket&quot;, § 53-56&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/edocs/FRA0204/__P4.HTM Vatikan]] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;) : ''Nevet eo buhez an den rak, adal ar penn kentañ, emañ &quot;obererezh krouiñ Doue&quot; enni ha chom a ra da viken en un darempred a-ziforc'h gant ar C'hrouer, he fal nemetañ''.&lt;br /&gt;
Er rannbennad 55 e laka talvoudegezh ar vuhez da ziazez ''ur gwir anterin d'em zifenn'', a zo un ''dever'' ivez, zoken pa ranker ''lemel'' an tager.&lt;br /&gt;
Gant kastiz ar marv e pled ar rannbennad 56 end-eeun. Ret eo da bennadurezhioù ar gevredigezh kastizañ a-benn gwareziñ gwirioù an dud ha re ar gevredigezh, ar pezh a c'hall degas kastiz ar marv pa ne c'haller ket ober en un doare all. Hag ar pab ha gober dave da [[Katekiz an Iliz katolik|Gatekiz an Iliz katolik]], ma kelenn an Iliz e rank ar pennadurezhioù ober gant doareoù ''nann-gwadek'' evit gwareziñ an dud hag ar gevredigezh, ''mard eo bastus an doareoù-se'' — arabat eo neuze seveniñ kastiz ar marv mard eus ur c'hastiz efedus all.&lt;br /&gt;
Er rannbennad 57 e tiforc'h ar pab etre buhez un torfedour, a ranker doujañ, ha buhez an dud digablus, na c'haller ket tizhout e doare ebet hervez ar c'hwec'hvet gourc'hemenn.
==== Protestantiezh ====
Dre m'eo ar [[Protestantiezh|Brotestantiezh]] rannet e meur a Iliz ez eus enni meur a zoare da gompren skridoù ar Bibl a-zivout kastiz ar marv. Un nebeud anezho hepken a gavor amañ.

* A-du gant kastiz ar marv e savas diazezerien an [[Disivoud protestant]], [[Martin Luther]] ha [[Jean Calvin]], dre ma heulient an Testamant Kozh. D'o heul ez eas meur a Iliz protestant, an arguzennoù pennañ o tont eus [[Geneliezh]] IX,5-6 ha Leviegezh XX,1-27 (gwelit amañ a-us). Pelloc'h e kavas lod prezegennerien skoazell en [[Testamant Nevez]], e Romaned&lt;ref&gt;&quot;Lizher sant Paol d'ar Romaned&quot; eo an talbenn en e bezh.&lt;/ref&gt; XII,3-4&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061214111249/http://www.equip.org/free/CP1304.htm ''Christian Research Institute''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* A-du gant kastiz ar marv gant ma vije sevenet en un doare reizh ha denel e savas Badezourien ar Su er bloavezh [[2000]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20110720165331/http://www.sbc.net/resolutions/amResolution.asp?ID=299 ''Southern Baptist Convention''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Neptu e chom [[Iliz Jezuz-Krist Sent an Devezhioù Diwezhañ]] (Iliz ar [[Mormoned|Vormoned]])&lt;ref&gt;[http://www.mormonnewsroom.org/ldsnewsroom/eng/public-issues/capital-punishment ''Mormon Newsroom''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
* Enep kastiz ar marv e sav [[Kevredigezh relijius ar Vignoned]] (an Iliz Quaker), hag an niver brasañ eus an Ilizoù protestant all.
=== Yuzevegezh ===
A-du gant kastiz ar marv e sav kelennadurezhioù ar [[Yuzevegezh]], hogen da heul disentezioù bet kemeret gant ar pennadurezhioù yuzev a-hed kantvedoù e teu tost da zic'hallus e seveniñ. Peogwir ez eo gant Doue e vez roet e vuhez d'an den, Doue hepken a c'hall he lemel digantañ.&lt;br /&gt;
Ne chom kastiz ar marv e lezennaoueg Stad [[Israel]] nemet evit an [[Naziegezh|Nazied]] a zo bet barnet evel torfedourien enep an denelezh.

== Rendaeloù a-vremañ ==
Kalz rendaeloù zo bet hag a zo c'hoazh er bed a-zivout kastiz ar marv.
Hervez e zalc'hidi n'eo nemet un doare da gastizañ ar vuntrerien washañ, a laka niver an torfedoù da zigreskiñ hag a vir ouzh an adfeilh.&lt;br /&gt;
Da veno e enebourien ne laka ket muioc'h a zigresk e niver an torfedoù eget ar bac'hañ peurbad, un torfed eo e-unan, hag ur c'hastiz buket war ar minorelezhioù hag ar beorien pa ne c'hallont ket em zifenn dre ziouer ag arc'hant er reizhiadoù lezennel evel m'emaint.

''Amañ dindan e kavor ur renabl diglok eus an arguzennoù a glever an aliesañ a-du gant kastiz ar marv pe eneptañ.''&lt;br /&gt;
'''''Ra vo meizet e chom Wikipedia neptu, un doare da zisplegañ stad ar rendaeloù n'eo ken.'''''
=== Arguzennoù a-du ===
[[Restr:Палач у экспозиции орудий пыток.jpg|right|200px]]
* Reizh ha dereat eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ :
** Ar c'hastiz reizh nemetañ eo da geñver an torfedoù gwashañ evel an drouklazhañ, ar gwallañ bugale, an trubardiñ ar Stad, a-douez reoù all. ** Ne c'hall tra ebet erlec'hiañ ouzh ur vuhez.
** Ne chom gwir kevredigezhel ebet gant an dorfedourien washañ, p'o deus lakaet ar gevredigezh da c'houzañv : torret o deus al liamm a oa etrezo hag ar gevredigezh.
** Ar c'hastiz nemetañ eo a gement a c'hall frealziñ kerent ar c'houzañvidi, hag ar frealz nemetañ ivez a-berzh ar c'hondaonad.
* Ar c'hastiz efedus nemetañ eo kastiz ar marv, evit pevar abeg da nebeutañ :
** Un doare efedus da zibennadiñ an danvezioù-torfedourien eo, dreist-holl pa vruder e sevenidigezh dre ziskouez marv ar gondaonidi (arvesterien war al lec'h ha skignadur dre ar [[media]]).
** Ne c'hall mui un torfedour noazout adarre. Mar bez bac'het betek diwezh e vuhez e c'hall bepred tec'hel kuit, e c'hall bezañ ur skouer eus ar re fallañ evit kondaonidi all, e c'hall bezañ e penn ur vandennad forbanned pe atizañ forbanned eus an diavaez d'e zivac'hañ dre nerzh pe dre c'houbrenadur. Un dañjer e chom bepred evit implijidi ar vac'h koulz hag evit ar gondaonidi all.
** Marc'hatmatoc'h eo kastiz ar marv eget mirout un torfedour en toull-bac'h e-pad bloavezhioù. Ouzhpenn bezañ anoazet ar gevredigezh, an dorfedourien a goust ker dezhi. Gwelloc'h e vije postañ an arc'hant-se evit mad an holl geodediz.
** E ken degouezh ma vije ar Stad en arvar en abeg d'ur [[brezel]] pe ur brezel-diabarzh : kastiz ar marv eo ar c'hastiz efedusañ enep an dizerterien, an dud aonik, an drubarded, ar [[sponterezh|spontourien]], ar floderezh ; daoust ma ne vijent ket lazhet gant ar Stad e-kerzh ur maread peoc'h ez eo rekis e vijent lazhet pa vez brezel, rak an dorfedourien a gavje gwelloc'h mervel en toull-bac'h eget war un dachenn-emgann pe a glaskje bezañ saveteet gant an enebourien.
* Reizh eo kastiz ar marv hervez an darn vuiañ eus an dud er bed, ha hervez an darn vuiañ eus ar relijionoù. 
=== Arguzennoù a-enep ===
[[Restr:Save Sacco and Vanzetti.jpg|thumb|250px|'''Dibunadeg enep kastiz ar marv'''&lt;br /&gt;da geñver prosez F. N. Sacco ha B. Vanzetti, [[Londrez|London]], [[1921]].]]
Direizh ha dizereat eo kastiz ar marv, evit an abegoù a zo amañ da heul :
* Mad pouezusañ ha gwir denel diazez pep den eo ar vuhez. Gwareziñ buhez ha madoù boutin an dud eo pal krouidigezh ar Stadoù, neuze n'o deus ket ar gwir d'he lemel diouzh den.
* Aotren ur Stad da lazhañ zo kevatal da derriñ perzh nevet buhez mab-den, a zo deveret diouzh e vri denel ; mar gall ur Stad lazhañ un torfedour hervez lezennoù bet embannet ganti e c'hall lazhañ forzh pe geodedad hervez lezennoù all bet embannet ganti : mar gall ur Stad seveniñ &quot;drouklazhoù lezennel&quot; e teu da vezañ un dañjer evit kement den a vev dindan he beli.
* Arabat eo gwennaat an doare dre ar pal. Mar bije kastiz ar marv efedus evit mirout ouzh torfedoù all, e vije ken efedus all spiañ pep keodedad dre zoareoù [[elektronik|elektronek]] (kameraioù e pep lec'h — foran ha prevez, ardivinkoù empret en empennoù), lemel sekred ar [[pellgehenterezh|pellgehentiñ]], lemel ar gwir da vont ha da zont, aotren ar jahinañ a-benn kaout anzavioù, hag all. Ne c'haller ket bevañ en un doare dereat en ur Stad [[Hollveliouriezh|hollveliour]].
* Mard argazher ar jahinañ, ar mac'hagnañ hag ar mezhekaat foran e ranker argazhiñ kastiz ar marv ivez, a zo ker kriz hag enep-denel. Un doare da jahinañ an dud eo o c'hondaoniñ d'ar marv hag o lezel da c'hortoz bloavezhioù-pad e &quot;trepasoù ar marv&quot;. Jahinañ o c'herent hag o mignoned eo ivez, daoust dezho bezañ digablus koulskoude, ha pelloc'h c'hoazh eget ar gondaonidi, pa gendalc'hont da c'houzañv pell goude al lazh a-berzh Stad.
* Dizingal eo talvoudegezh kastiz ar marv. E lod broioù e vez sevenet evit torfedoù a vez barnet dister e broioù all : avoultriezh, dizoueegezh, felladennoù politikel pe gredennel, floderezh tellek, goubrenadur melestradurel, laeroñsi, renavierezh ; an heñvelreviadezh a c'hall kas d'ar marv ivez, daoust ma n'eus ket un torfed anezhi.
* Un dial eo kastiz ar marv, justis n'eo ket. Denel ha komprenus eo ar c'hoant da zialañ, hogen ne c'hall ket bezañ unan eus diazezoù ur Stad a wir. Gouzañv a ra ar gevredigezh en abeg d'an torfedoù, ha gouzañv c'hoazh a ra en abeg d'an dialoù.
* Ret eo d'ar c'hastiz dizuañ an dorfedourien ouzhpenn mirout outo a zrougober adarre.
* Faziañ a c'hall pep den ober, ar pezh a zo gwir ivez pa gomzer eus poliserien, alvokaded ha barnerien. Peogwir e talvez kastiz ar marv kement ha diwezh buhez un den, ne c'haller ket digoll an den-se mard eo bet lazhet a-c'houde fazioù en argerzh e brosez. Bez' e c'hall an damallidi binvidikañ goprañ alvokaded a zo barrekoc'h eget reoù all, nes komz a c'houbrenañ barnerien. Asantiñ da gastiz ar marv zo ivez asantiñ ma vo lazhet tud digablus.
* Prouet eo ne vir ket kastiz ar marv ouzh an torfedoù gwashañ. Muioc'h a vuntroù zo er Stadoù-Unanet, ma vez sevenet kastiz ar marv c'hoazh, eget en Europa, ma ne vez mui. Er Stadoù-Unanet c'hoazh, n'eus bet gwelet kresk ebet en niver a dorfedoù grevus er Stadoù o deus torret kastiz ar marv. Aner eo kastiz ar marv neuze : an doare efedusañ da ober eo goprañ poliserien ha barnerien onest, reoliañ an armoù, sevel ur reizhiad deskadurezh dereat ha, dre vras, politikerezhioù armerzhel ha kevredigezhel a glot gant mad an holl.
* Dre m'eo kastiz ar marv ur c'hastiz grevus-tre e vez aotreet ar gondaonidi da dennañ splet eus kement pleg a zo e reizhiad ar justis evit mirout a vezañ lazhet, ha kement-se bloavezhioù-pad alies, ar pezh a zeu da geroc'h en diwezh eget o bac'hañ betek o marv naturel.
* Peogwir ez eo kastiz ar marv ar c'hastiz gwashañ e kred d'ar gondaonidi n'o deus mui tra ebet da goll, setu e c'hallont kenderc'hel da lazhañ tud (poliserien, implijidi an toull-bac'h, testoù...) a-benn klask saveteiñ o buhez. E-kerzh ma vezont bac'het e c'hallont seveniñ forzh pe dorfed hep bezañ kastizet gwashoc'h eget ar varnadenn o deus bet dija.
* Dre aon rak kastiz ar marv ez anzav lod tamallidi bezañ sevenet torfedoù n'o deus ket sevenet, ha kastizoù direizh a c'houzañvont neuze.
* Er bac'hoù arnevez ez eo hogos null ar chañsoù ma tec'hje ur c'hondaonad ha ma sevenje torfedoù all, er vac'h pe en diavaez.

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}

== Daveennoù ==
* IMBERT Jean, ''La peine de mort'', Presses Universitaires de France, Paris, 1993 ISBN 978-2-13-042927-2 {{fr}}
* [http://www.amnesty.fr/sites/default/files/Fiche%20mémo%20Peine%20de%20mort.pdf ''Amnesty International''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.peinedemort.org/ ''La peine de mort dans le monde''] {{fr}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.deathpenaltyinfo.org/ ''Death Penalty Information Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;
* [http://www.jiadep.org/ ''Japan Innocence &amp; Death Penalty Research Center''] {{en}} &lt;small&gt;&lt;span style=&quot;color:Green&quot;&gt;'''OK'''&lt;/span&gt; 20/11/2012&lt;/small&gt;

== Levrlennadur ==
* BANERJI S. C., ''A Brief History of Dharmasastra'', Abhinav Publications, New Delhi, 2004 ISBN 978-81-7017-370-0 {{en}}
* ''La Bible'', Segond 21, Société biblique de Genève, Genève, 2007 ISBN 978-2-608-12301-5 {{fr}}
* ''Le Coran'', troet gant Malek Chebel, Le Livre de Poche, Paris, 2011 ISBN 978-2-253-08917-9 {{fr}}
* ''The Sutta-Nipata — A New Translation from the Pali canon'', troet gant H. Saddhatissa, Routledge Curzon, New York, 1995 ISBN 978-0-7007-0181-0 {{en}}

[[Rummad:Marv]]
[[Rummad:Kastiz ar marv]]</text>
      <sha1>crhhrsz4das3dot3g9i2573cg5pdpu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Child Ballads</title>
    <ns>0</ns>
    <id>102354</id>
    <revision>
      <id>2200733</id>
      <parentid>1989493</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="td3xk2givwnyabnennbi5xy1do1ig1e" xml:space="preserve">[[Image:The-Twa-Corbies.jpg|right|thumb|Ar skeudenn da-heul ''[[The Twa Corbies]]'', gant [[Arthur Rackham]].]]

Ar '''Child Ballads''' zo un dastumad 305 [[gwerz]] saoznek eus [[Bro-Saoz]] ha [[Bro-Skos]], gant o doareoù [[stadunanat]], dastumet gant [[Francis James Child]] en {{XIXvet kantved}}. Anv al levr a oa '''''The English and Scottish Popular Ballads''''', embannet etre 1882 ha 1898 gant [[Houghton Mifflin]] e dek levrenn da gentañ, adembannet e pemp levrenn goude.

==Ar gwerzioù==
Dastumad Child ne oa ket an hini kentañ gant ar seurt danvez, kalzik a oa bet zoken, met an hini brudetañ e oa hini an eskob [[Thomas Percy (Eskob Dromore)|Thomas Percy]], anvet ''[[Reliques of Ancient English Poetry]]'' e 1765&lt;ref&gt;B. Sweers, ''Electric Folk: The Changing Face of English Traditional Music'' (Oxford University Press, 2005), p. 45.&lt;/ref&gt; Ouzhpenn-se e oa dastumadoù all eus broioù all. Kemer skouer a reas Child war labour [[Svend Grundtvig]], a savas ''[[Danmarks gamle Folkeviser]]'', ma oa renket ha niverennet ar gwerzioù, kinniget meur a zoare kichen-ha-kichen, da skoazellañ al lenner da gompren an heñvelderioù.&lt;ref name=&quot;N. Bold, 1979 p. 5&quot;&gt;A. N. Bold, ''The Ballad'' (Routledge, 1979), p. 5.&lt;/ref&gt;. Diwar-se e vo kavet meur a gan gant ar memes niverenn dre ma kave da Child ne oant nemet doareoù disheñvel eus ar memes istor, petra bennak ma c'hallont bezañ disheñvel-bras, evel evit &quot;[[James Hatley]]&quot;. Ha gwerzioù renket dindan niveroù disheñvel a c'hall bezañ enne gwerzennoù heñvel-mik.

Disheñvel eo oad ar gwerzioù ; &quot;[[Judas (gwerz)|Judas]]&quot; a zo eus an {{XIIIvet kantved}}, hag un doare eus &quot;[[A Gest of Robyn Hode]]&quot; a voe moullet e dibenn ar {{XIVvet kantved}} pe deroù ar {{XVIvet kantved}}&lt;ref name=&quot;N. Bold, 1979 p. 5&quot;/&gt;. An darn vrasañ avat zo eus ar {{XVIIvet}} pe {{XVIIIvet kantved}}. Darn o deus gwrizioù koshoc'h marteze met nebeut-tre anezho zo bet savet a-raok 1600. Ouzhpenn-se, n'eus ket kalz tonioù a vefe ken kozh hag ar werz en-eeun. Daoust da se ne oa ket bet savet dastumad ebet ken puilh ha hennezh en e raok e saozneg.

== Levrlennadur ==
* Child, Francis James. ''The English and Scottish Popular Ballads'', 5 levrenn ([[Dover Publications]], 2003)
* Bronson, Bertrand Harris. ''The Traditional Tunes of the Child Ballads, with Their Texts, According to the Extant Records of Great Britain and North America'', 4 volumes (Princeton and Berkeley: Princeton University and University of California Presses, 1959, ff.).
* Bronson, Bertrand Harris. ''The Singing Tradition of Child's Popular Ballads'' (Princeton: Princeton University Press, 1976).
* Marcello Sorce Keller, &quot;Sul castel di mirabel: Life of a Ballad in Oral Tradition and Choral Practice&quot;, ''Ethnomusicology'', XXX(1986), no. 3, 449–469.

==Liammoù diavaez ==
* [http://www.sacred-texts.com/neu/eng/child/ Skrid an dastumad]
* [http://www.contemplator.com/child/index.html Gwerzioù gant displegadurioù ha sonerezh]
* [http://www.pbm.com/~lindahl/ballads/child.html Roll eus ar gwerzioù el levr Child ballads] anavezet a-raok 1600
* [http://www.pbm.com/~lindahl/ballads/early_child/]
* [http://www.archive.org/details/englishscottishp1904chil The English and Scottish Popular Ballads enlinenn] 
* [http://utenti.lycos.it/Balladven/index.html en italianeg] gant Riccardo Venturi 
* [https://web.archive.org/web/20060714134745/http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page Project Gutenberg]

[[Rummad:Child Ballads| ]]</text>
      <sha1>td3xk2givwnyabnennbi5xy1do1ig1e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cantre'r Gwaelod</title>
    <ns>0</ns>
    <id>108402</id>
    <revision>
      <id>2200729</id>
      <parentid>2123736</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T23:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="hj1mo25aknbzw4jsb5k9c23xvolkaay" xml:space="preserve">[[File:Submerged forest at Ynyslas, Ceredigion.jpg|thumb|Koadeg [[Ynyslas]]]]
'''Cantre'r Gwaelod''', pe '''Cantref y Gwaelod''' (&quot;[[kantrev]] ar goueled&quot;), zo ur vro vojennel e [[Bae Ceredigion]], e [[kornôg]] [[Kembre]], tu bennak etre [[Ynys Enlli]] en hanternoz hag [[Ynys Dewi]] er [[Su|c'hreisteiz]]. Meneget e vez a-wechoù evel un [[Atlantis]], met tennañ a ra kentoc'h da vojenn [[Kêr-Is]]. Relegoù gwez fosilaet a weler war aod ar bae, d'an daere. Ha goude barroù avel vras miz C'hwevrer 2014 ez eus bet dizoloet muioc'h c'hoazh, en [[Ynyslas]] hag [[Y Borth]], ken e voe kaoz adarre eus gwrizioù istorel ar vojenn. 

==Ar vojenn==
Meur a zoare zo d'ar vojenn. E [[Levr Du Caerfyrddin]] emañ an hini koshañ anavezet, kaoz ennañ eus '''Maes Gwyddno''' a voe beuzet abalamour d'ur plac'h yaouank anvet Mererid . 


===Skeudennoù===
&lt;gallery&gt;
File:Badgernet BorthBeach1.JPG|Relegoù ar c'hoad dindan vor, 2008
File:Badgernet BorthBeach2.JPG|Relegoù ar c'hoad dindan vor, 2008
File:Petrified tree stump at Ynyslas, Ceredigion, Wales.jpg|Sichennoù gwez en Y Borth, tost da [[Ynyslas]]
File:Low tide at Sarn Gynfelyn - geograph.org.uk - 845252.jpg|[[Sarn]] Gynfelyn, d'an [[daere]]
File:The end of Sarn Gynfelyn - geograph.org.uk - 845257.jpg|Dibenn Sarn Gynfelyn
&lt;/gallery&gt;


=== Liammoù diabarzh ===
* {{en}} [http://www.bbc.co.uk/legacies/myths_legends/wales/w_mid/article_1.shtml Cantre'r Gwaelod - The Lost Land of Wales]
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20120617203617/http://www.bbc.co.uk/wales/mid/sites/coast/pages/5.shtml The submerged forest of Borth]
* {{en}} [http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/mid_/5016240.stm Experts look for 'watery kingdom']
* {{en}} [https://web.archive.org/web/20100131023210/http://www.britannia.com/bios/ebk/gwyddgmd.html An exploration of the 'walled realm' version of the myth, and the semi-legendary King Gwyddno]
* {{en}} [http://www.llangynfelyn.org/dogfennau/disgrifiadau_topog.html local history page looking at possible documentary evidence]
* {{en}} Pennad e-barzh [[The Guardian]] : [http://www.theguardian.com/uk-news/2014/feb/20/prehistoric-forest-borth-cardigan-bay-wales]
* {{fr}} Pennad e-barzh [[Le monde]] : [https://web.archive.org/web/20140316035541/http://bigbrowser.blog.lemonde.fr/2014/02/21/atlantide-une-foret-prehistorique-deterree-par-la-tempete-au-pays-de-galles/]

==Pennadoù kar==
* [[Tyno Helig]]

[[Rummad:Lec'hioù gwengelouriezh Preden]]</text>
      <sha1>hj1mo25aknbzw4jsb5k9c23xvolkaay</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AK-47</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114547</id>
    <revision>
      <id>2200663</id>
      <parentid>2192670</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9512" sha1="fvuqneig3q25upqlq0kla1r8eg7t3hl" xml:space="preserve">{{implijoù all|Kalachnikov}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Avtomat Kalachnikova 47|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:AK47.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br &gt;&lt;br &gt;Ur fuzuilh-arsailh '''AK-47'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek/aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston
|-  
! [[Munision]]
|[[7,62 × 39 mm M43]]
|-
! Ijiner
|[[Mic'hail Kalachnikov]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 1947
|-
! [[Meneger GRAU]]
|6P1
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|4,300 kg
|-
! Mas (karget)
|5,117 kg
|-
! Hirder
|870 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|415 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|Etre 200 ha 400 m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|710 m/s
|-
! Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 30 kartouchenn (a-wechoù 40 pe 75 kartouchenn)
|-
! Adstummoù nesañ
|
* AKS,AKSN
* '''[[AKM]]''', AKMS, AKML, AKMN
* '''[[RPK]]'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''AK-47''', e rusianeg ''Автомат Калашникова, '''A'''vtomat '''K'''alachnikova'' ''[stumm]'' 19'''47''', anavezet muioc'h dre an anv '''Kalachnikov''', a zo ur [[Fuzuilh|fuzuilh-arsailh]] savet gant [[Mic'hail Kalachnikov]] e [[1947]]. A-raok donedigezh an [[AK-74]] er bloavezhioù 1970 e veze graet '''''AK''''' nemetken anezhi en anvadurezh soviedel.

Kambret eo er c'halibr [[7,62 × 39 mm M43|7,62 × 39 mm]]. E 1949 e oa bet lakaet da arm ofisiel al [[Nerzhioù lu Rusia|lu rusian]] ha da heul gant broioù [[Pakt Varsovia]]. Abalamour da levezon [[URSS]] eo bet implijet gant kalz a strolladoù dispac'hour, sponterien hag armeoù Stadoù er bed a-bezh. An [[arm-tan]] gwerzhet ar muiañ en Istor eo an AK-47 : etre 75&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ha 100 milion a zo bet produet hervez ar mammennoù, met diaes eo gouzout an niver abalamour d'an niver uhel a skouerennoù savet dre guzh&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.jeuneafrique.com/166599/politique/kalachnikov-l-inventeur-du-fusil-le-plus-vendu-au-monde-meurt-94-ans/ ''Kalachnikov, l'inventeur du fusil le plus vendu au monde, est mort à 94 ans''], e Jeune Afrique, 24/12/2013&lt;/ref&gt;. Marc'had-mat eo, aes da implijout, padus, ha ral eo e chomfe bout&lt;ref&gt;{{Fr}} ACHARD Olivier, ''L'univers des fusils'', Solar, 2002, p.76&lt;/ref&gt;. Savet eo bet evit bezañ implijet e endroioù lous pe start. An AK-47 hag he c'hopiennoù zo e-kreiz an [[trafikerezh armoù]] o tont eus broioù ar [[Balkanioù]]&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.la-croix.com/France/Trafic-darmes-France-face-cachee-crime-2023-06-11-1201270998 Trafic d'armes en France : la face cachée du crime]'', e La Croix, 11/06/2023&lt;/ref&gt;. Produet e vez c'hoazh hiziv an deiz.

== Istor ==
E-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] e voe amprouet gant an [[Alamagn|Alamaned]] pimpatromoù [[Stg-44|Sturmgewehr 44]], un arm aotomatek nevez kambret en ur munision berroc'h evit ar re a veze implijet betek-neuze. Bamet e voe renerien an [[URSS]] o welet un arm ken modern o tont war-wel. D'ar 15 a viz Gouere 1943, [[Komiserdi poblel an armañ]] a roas urzh da sevel un arm soviedel evit talañ d'al lañs a oa gant an Alamaned. Ur skipailh en e benn an ijinour N.M. Elizarov (Н.М. Елизаров) a voe karget d'ober war-dro ha da gavout un arm ken efedus ar buanañ ar gwellañ. Diorroet e voe ar c'hartouchennoù [[7,62 × 39 mm M43|7,62 × 39 mm]] evit an arm da zont. E 1944 e voe roet lañs d'ur genstrivadeg da grouiñ an arm-mañ.

[[Mic'hail Kalachnikov]], ur bleiner kirri-houarnet soviedel, a oa krog da sevel armoù en e wele ospital goude bezañ bet gloazet da vare [[emgann Bryansk]]. E 1944 e kemeras perzh er genstrivadeg evit sevel an arm aotomatek nevez. Kinnig a reas e raktres fuzuilh met koll a reas a-enep [[Sergey Gavrilovitch Simonov]] hag e [[SKS|SKS-45]].

Merzhet e voe memestra barregezhioù Kalachnikov hag anvet e voe da ijinour, e penn ur skipailh enklask war an armoù aotomatek. E fin ar bloavezh 1946 e oa savet pimpatromoù kentañ an AK-1. Un ezel eus ar skipailh, Aleksandr Zaitsev, a deuas a-benn da gendrec'hiñ Kalachnikov da simplaat e arm. 

Pimpatromoù all (AK-2 hag AK-3) a voe savet ha peurechuet e miz Du 1947. E 1948 e krogas produerezh an AK-47 en embregerezh [[IJMACH]], en uzin 524. E 1949 e voe lakaet da arm ofisiel al [[Arme Ruz|lu soviedel]].

An AK-74 a gemeras he flas en arme soviedel adalek ar bloavezhioù 1970. War-dro 75 milion a skouerennoù eus an AK-47 zo bet produet betek hiziv en ur mod ofisiel&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Perzhioù teknikel ==
An AK-47 zo dezhi ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre amprest gazoù dre biston. Boest he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] zo e dir koaget : mestroniañ an doare-produiñ-mañ a oa nevez er bloavezhioù 1940. Ur golo fiñv zo war he c'hulasenn evit mirout anezhi da zegemer loustoni. Perzhioù all eus ar fuzuilhoù-arsailh modern en deus an arm, evel ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] uhel e endalc'h (30 tenn) hag ur c'hanol berr a-walc'h (415 mm)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, pp. 248-249&lt;/ref&gt;.

==== Liamm gant ar Sturmgewehr 44 ====
An Alaman [[Hugo Schmeisser]], saver an [[Maschinenpistole 40|MP 40]] hag ar [[Sturmgewehr 44]], a oa bet rediet da labourat evit Soviediz etre 1945 ha 1952. Kaset e oa bet da uzin Izhevsk, ha kenlabouret en doa gant Mic'hail Kalachnikov. Daoust d'ar pezh a lenner pe a glever a-wechoù, n'eo ket an AK-47 ur gopienn eus an Stg 44, daoust d'o stumm a c'hell seblant damheñvel ha d'an implij a reont eus kartouchennoù berr. Disheñvelderioù bras a gaver etre an daou arm :

* o sistem morailhañ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] (o treiñ war an arm soviedel, dre ur c'hrog war an Stg 44) ;
* ar winterell a lak ar gulasenn da vont war an a-raok adarre a zo e-barzh [[Lamm (arm-tan)|lamm]] an Stg 44. Er voestad kulasenn emañ en AK-47.
* gwikefre an [[Draen (armoù)|draen]] zo simploc'h war an arm soviedel ;
* stummoù kentañ an AK-47, a-raok ar stumm AKM, a oa savet o boestad-kulasenn e dir ijinennet. An Stg 44 a oa savet gant dir darsanket dreist-holl.

[[Restr:Viet Cong soldier DD-ST-99-04298.jpg|thumb|Soudard [[Viet Cong|Viêt Công]] gant un AK-47]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:8 Batalion Remontowy Kołobrzeg.JPG|thumb|left| An AK-47 etre daouarn soudarded polonat an 8vet Batalion Remontowy e Kołobrzeg.]]
*Alies e vez keñveriet an AK-47 gant an [[M16 (fuzuilh)|M-16]], arm enebourien stadunanat an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] da vare ar [[Brezel Yen]]. E-kerzh [[brezel Viêt Nam]] dreist-holl ez eo bet an daou arm o talañ an eil ouzh egile.
* Arouez brezelioù dieubidigezh kalz pobloù er bed eo deuet an AK-47 da vezañ, en [[Afrika]] hag er broioù arab dreist-holl, etre ar bloavezhioù 1950 ha 1980. Adalek ar bloavezhioù 1990 eo cheñchet skeudenn an arm er mediaoù european ha norzhamerikan evit dont da vezañ arouez ar [[sponterezh]] islamour. E Frañs eo stag ivez abaoe ar bloavezhioù 2010 an AK-47 ouzh ar muntroù stag d'an trafikerezh drammoù e karterioù [[Marselha]] pe bannlevioù [[Pariz]]&lt;ref&gt;Hervez ur studiadenn kaset gant Anaïs BENGUIGUI e 2014. Meneget gant Philippe BOULANGER e ''Géoplitiques et cultures Kalasnikov'' in ''Les Français et les armes à feu'' {{Fr}}, Maisonneuve &amp; Larose, 2018, p. 351-363&lt;/ref&gt;.
* Un AK-47 a gaver war bannieloù aozadurioù zo evel an [[Hezbollah]]. An arm a gaver ivez war banniel ar [[Mozambik]].
* Er film ''[[Lord Of War]]'' embannet e [[2005]], a gont istor damwir un trafiker armoù, e weler kalz fuzuilhoù-arsailh AK-47. E digoradur ar film ec'h heulier savidigezh ur boled AK-47 eus an uzin betek an dachenn-emgann&lt;ref&gt;{{En}} Munutennoù kentañ ''[https://www.youtube.com/watch?v=I4TOYp0_6lc Lord of War]'' (gwelet d'ar 17/10/2024)&lt;/ref&gt;. Ken marc'had-mat eo an AK-47 ma voe emsavoc'h da broduerien ''Lord Of War'' prenañ {{formatnum:3000}} arm gwirion eget prenañ reoù faos.
* Gellet a raed implijout an AK-47 e meur a c'hoari video, en o zouez er c'hoari digoust enlinenn [[Battlefield_play4free|Battlefield Play4free]] pa vezed gant ur renk soudard pe medisin.

== Liammoù diavaez==
* {{Fr}} [http://www.youtube.com/watch?v=tlker_gEQ48 Ur video war marv Mic'hail Kalachnikov, krouer an AK-47]
* {{En}} [https://www.youtube.com/watch?v=CVfB3uxtB4w An AK-47 war Military Channel]
* {{En}} [https://www.youtube.com/watch?v=lv9k2czwToM Keñveriadenn an AK-47 gant an M-16]

== Levrlennadur ==
* {{En}} Duncan Long, ''AK47: The Complete Kalashnikov Family of Assault Rifles'', Paladin, 1988, 192 p., ISBN 978-0873644778
* {{En}} Gordon L. Rottman, ''The AK-47: Kalashnikov-series assault rifles'', Osprey Publishing, 2011, 80 p., ISBN 9781849084611
* {{En}} Joe Poyer, ''The AK-47 and AK74 Kalashnikov Rifles and Their Variations'', North Cape Publications, 2013, 200 p., ISBN 978-1882391417
* {{En}} Frank Iannamico, ''AK-47: The Grim Reaper'', Chipotle Publishing, 2016, 1086 p., ISBN 978-0982391853

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù Brezel Vietnam]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]]</text>
      <sha1>fvuqneig3q25upqlq0kla1r8eg7t3hl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200665</id>
      <parentid>2200663</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T14:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9510" sha1="ot8nw2uqsvuwtevufpmsd4itfrx6230" xml:space="preserve">{{implijoù all|Kalachnikov}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Avtomat Kalachnikova 47|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:AK47.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh-arsailh '''AK-47'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-arsailh]] damaotomatek/aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston
|-  
! [[Munision]]
|[[7,62 × 39 mm M43]]
|-
! Ijiner
|[[Mic'hail Kalachnikov]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 1947
|-
! [[Meneger GRAU]]
|6P1
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|4,300 kg
|-
! Mas (karget)
|5,117 kg
|-
! Hirder
|870 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|415 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|Etre 200 ha 400 m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|710 m/s
|-
! Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 30 kartouchenn (a-wechoù 40 pe 75 kartouchenn)
|-
! Adstummoù nesañ
|
* AKS,AKSN
* '''[[AKM]]''', AKMS, AKML, AKMN
* '''[[RPK]]'''
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''AK-47''', e rusianeg ''Автомат Калашникова, '''A'''vtomat '''K'''alachnikova'' ''[stumm]'' 19'''47''', anavezet muioc'h dre an anv '''Kalachnikov''', a zo ur [[Fuzuilh|fuzuilh-arsailh]] savet gant [[Mic'hail Kalachnikov]] e [[1947]]. A-raok donedigezh an [[AK-74]] er bloavezhioù 1970 e veze graet '''''AK''''' nemetken anezhi en anvadurezh soviedel.

Kambret eo er c'halibr [[7,62 × 39 mm M43|7,62 × 39 mm]]. E 1949 e oa bet lakaet da arm ofisiel al [[Nerzhioù lu Rusia|lu rusian]] ha da heul gant broioù [[Pakt Varsovia]]. Abalamour da levezon [[URSS]] eo bet implijet gant kalz a strolladoù dispac'hour, sponterien hag armeoù Stadoù er bed a-bezh. An [[arm-tan]] gwerzhet ar muiañ en Istor eo an AK-47 : etre 75&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; ha 100 milion a zo bet produet hervez ar mammennoù, met diaes eo gouzout an niver abalamour d'an niver uhel a skouerennoù savet dre guzh&lt;ref&gt;{{Fr}} [https://www.jeuneafrique.com/166599/politique/kalachnikov-l-inventeur-du-fusil-le-plus-vendu-au-monde-meurt-94-ans/ ''Kalachnikov, l'inventeur du fusil le plus vendu au monde, est mort à 94 ans''], e Jeune Afrique, 24/12/2013&lt;/ref&gt;. Marc'had-mat eo, aes da implijout, padus, ha ral eo e chomfe bout&lt;ref&gt;{{Fr}} ACHARD Olivier, ''L'univers des fusils'', Solar, 2002, p.76&lt;/ref&gt;. Savet eo bet evit bezañ implijet e endroioù lous pe start. An AK-47 hag he c'hopiennoù zo e-kreiz an [[trafikerezh armoù]] o tont eus broioù ar [[Balkanioù]]&lt;ref&gt;{{Fr}} ''[https://www.la-croix.com/France/Trafic-darmes-France-face-cachee-crime-2023-06-11-1201270998 Trafic d'armes en France : la face cachée du crime]'', e La Croix, 11/06/2023&lt;/ref&gt;. Produet e vez c'hoazh hiziv an deiz.

== Istor ==
E-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] e voe amprouet gant an [[Alamagn|Alamaned]] pimpatromoù [[Stg-44|Sturmgewehr 44]], un arm aotomatek nevez kambret en ur munision berroc'h evit ar re a veze implijet betek-neuze. Bamet e voe renerien an [[URSS]] o welet un arm ken modern o tont war-wel. D'ar 15 a viz Gouere 1943, [[Komiserdi poblel an armañ]] a roas urzh da sevel un arm soviedel evit talañ d'al lañs a oa gant an Alamaned. Ur skipailh en e benn an ijinour N.M. Elizarov (Н.М. Елизаров) a voe karget d'ober war-dro ha da gavout un arm ken efedus ar buanañ ar gwellañ. Diorroet e voe ar c'hartouchennoù [[7,62 × 39 mm M43|7,62 × 39 mm]] evit an arm da zont. E 1944 e voe roet lañs d'ur genstrivadeg da grouiñ an arm-mañ.

[[Mic'hail Kalachnikov]], ur bleiner kirri-houarnet soviedel, a oa krog da sevel armoù en e wele ospital goude bezañ bet gloazet da vare [[emgann Bryansk]]. E 1944 e kemeras perzh er genstrivadeg evit sevel an arm aotomatek nevez. Kinnig a reas e raktres fuzuilh met koll a reas a-enep [[Sergey Gavrilovitch Simonov]] hag e [[SKS|SKS-45]].

Merzhet e voe memestra barregezhioù Kalachnikov hag anvet e voe da ijinour, e penn ur skipailh enklask war an armoù aotomatek. E fin ar bloavezh 1946 e oa savet pimpatromoù kentañ an AK-1. Un ezel eus ar skipailh, Aleksandr Zaitsev, a deuas a-benn da gendrec'hiñ Kalachnikov da simplaat e arm. 

Pimpatromoù all (AK-2 hag AK-3) a voe savet ha peurechuet e miz Du 1947. E 1948 e krogas produerezh an AK-47 en embregerezh [[IJMACH]], en uzin 524. E 1949 e voe lakaet da arm ofisiel al [[Arme Ruz|lu soviedel]].

An AK-74 a gemeras he flas en arme soviedel adalek ar bloavezhioù 1970. War-dro 75 milion a skouerennoù eus an AK-47 zo bet produet betek hiziv en ur mod ofisiel&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Perzhioù teknikel ==
An AK-47 zo dezhi ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata]] dre amprest gazoù dre biston. Boest he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] zo e dir koaget : mestroniañ an doare-produiñ-mañ a oa nevez er bloavezhioù 1940. Ur golo fiñv zo war he c'hulasenn evit mirout anezhi da zegemer loustoni. Perzhioù all eus ar fuzuilhoù-arsailh modern en deus an arm, evel ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] uhel e endalc'h (30 tenn) hag ur c'hanol berr a-walc'h (415 mm)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, ISBN 978-2035979650, pp. 248-249&lt;/ref&gt;.

==== Liamm gant ar Sturmgewehr 44 ====
An Alaman [[Hugo Schmeisser]], saver an [[Maschinenpistole 40|MP 40]] hag ar [[Sturmgewehr 44]], a oa bet rediet da labourat evit Soviediz etre 1945 ha 1952. Kaset e oa bet da uzin Izhevsk, ha kenlabouret en doa gant Mic'hail Kalachnikov. Daoust d'ar pezh a lenner pe a glever a-wechoù, n'eo ket an AK-47 ur gopienn eus an Stg 44, daoust d'o stumm a c'hell seblant damheñvel ha d'an implij a reont eus kartouchennoù berr. Disheñvelderioù bras a gaver etre an daou arm :

* o sistem morailhañ ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]] (o treiñ war an arm soviedel, dre ur c'hrog war an Stg 44) ;
* ar winterell a lak ar gulasenn da vont war an a-raok adarre a zo e-barzh [[Lamm (arm-tan)|lamm]] an Stg 44. Er voestad kulasenn emañ en AK-47.
* gwikefre an [[Draen (armoù)|draen]] zo simploc'h war an arm soviedel ;
* stummoù kentañ an AK-47, a-raok ar stumm AKM, a oa savet o boestad-kulasenn e dir ijinennet. An Stg 44 a oa savet gant dir darsanket dreist-holl.

[[Restr:Viet Cong soldier DD-ST-99-04298.jpg|thumb|Soudard [[Viet Cong|Viêt Công]] gant un AK-47]]

== Er sevenadur ==
[[Restr:8 Batalion Remontowy Kołobrzeg.JPG|thumb|left| An AK-47 etre daouarn soudarded polonat an 8vet Batalion Remontowy e Kołobrzeg.]]
*Alies e vez keñveriet an AK-47 gant an [[M16 (fuzuilh)|M-16]], arm enebourien stadunanat an [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] da vare ar [[Brezel Yen]]. E-kerzh [[brezel Viêt Nam]] dreist-holl ez eo bet an daou arm o talañ an eil ouzh egile.
* Arouez brezelioù dieubidigezh kalz pobloù er bed eo deuet an AK-47 da vezañ, en [[Afrika]] hag er broioù arab dreist-holl, etre ar bloavezhioù 1950 ha 1980. Adalek ar bloavezhioù 1990 eo cheñchet skeudenn an arm er mediaoù european ha norzhamerikan evit dont da vezañ arouez ar [[sponterezh]] islamour. E Frañs eo stag ivez abaoe ar bloavezhioù 2010 an AK-47 ouzh ar muntroù stag d'an trafikerezh drammoù e karterioù [[Marselha]] pe bannlevioù [[Pariz]]&lt;ref&gt;Hervez ur studiadenn kaset gant Anaïs BENGUIGUI e 2014. Meneget gant Philippe BOULANGER e ''Géoplitiques et cultures Kalasnikov'' in ''Les Français et les armes à feu'' {{Fr}}, Maisonneuve &amp; Larose, 2018, p. 351-363&lt;/ref&gt;.
* Un AK-47 a gaver war bannieloù aozadurioù zo evel an [[Hezbollah]]. An arm a gaver ivez war banniel ar [[Mozambik]].
* Er film ''[[Lord Of War]]'' embannet e [[2005]], a gont istor damwir un trafiker armoù, e weler kalz fuzuilhoù-arsailh AK-47. E digoradur ar film ec'h heulier savidigezh ur boled AK-47 eus an uzin betek an dachenn-emgann&lt;ref&gt;{{En}} Munutennoù kentañ ''[https://www.youtube.com/watch?v=I4TOYp0_6lc Lord of War]'' (gwelet d'ar 17/10/2024)&lt;/ref&gt;. Ken marc'had-mat eo an AK-47 ma voe emsavoc'h da broduerien ''Lord Of War'' prenañ {{formatnum:3000}} arm gwirion eget prenañ reoù faos.
* Gellet a raed implijout an AK-47 e meur a c'hoari video, en o zouez er c'hoari digoust enlinenn [[Battlefield_play4free|Battlefield Play4free]] pa vezed gant ur renk soudard pe medisin.

== Liammoù diavaez==
* {{Fr}} [http://www.youtube.com/watch?v=tlker_gEQ48 Ur video war marv Mic'hail Kalachnikov, krouer an AK-47]
* {{En}} [https://www.youtube.com/watch?v=CVfB3uxtB4w An AK-47 war Military Channel]
* {{En}} [https://www.youtube.com/watch?v=lv9k2czwToM Keñveriadenn an AK-47 gant an M-16]

== Levrlennadur ==
* {{En}} Duncan Long, ''AK47: The Complete Kalashnikov Family of Assault Rifles'', Paladin, 1988, 192 p., ISBN 978-0873644778
* {{En}} Gordon L. Rottman, ''The AK-47: Kalashnikov-series assault rifles'', Osprey Publishing, 2011, 80 p., ISBN 9781849084611
* {{En}} Joe Poyer, ''The AK-47 and AK74 Kalashnikov Rifles and Their Variations'', North Cape Publications, 2013, 200 p., ISBN 978-1882391417
* {{En}} Frank Iannamico, ''AK-47: The Grim Reaper'', Chipotle Publishing, 2016, 1086 p., ISBN 978-0982391853

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù Brezel Vietnam]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]]</text>
      <sha1>ot8nw2uqsvuwtevufpmsd4itfrx6230</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Val-de-Briey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116318</id>
    <revision>
      <id>2200710</id>
      <parentid>2038259</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:34:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1752" sha1="iamo14mflxkayqzmn2cjsgib5ds3s24" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Val-de-Briey
 | alc'hwez     = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Grand Est]]
 | departamant  = [[Meurthe-et-Moselle]]
 | insee        = 54 1
 | kêr          = [[Val de Briey]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|54|1}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|54|deiziad}}
 | km²          = 1018
 | nivkanton    = 
 | nivkumun     = 115
}}

'''Arondisamant Val-de-Briey''', anvet ''arondisamant Briey'' betek 2022, a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Meurthe-et-Moselle]] hag e [[Rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] [[Grand Est]]. A-roak [[1871]] e oa an arondisamant ul lodenn [[Moselle (departamant)|departamant Moselle]].

== Kantonioù ha kumunioù ==
=== Betek 2022 ===
Rannet e oa arondisamant Briey e 10 kanton hag e 130 kumun :
* [[kanton Audun-le-Roman]] ;
* [[kanton Briey]] ;
* [[kanton Chambley-Bussières]] ;
* [[kanton Conflans-en-Jarnisy]] ;
* [[kanton Herserange]] ;
* [[kanton Homécourt]] ;
* [[kanton Longuyon]] ;
* [[kanton Longwy]] ;
* [[kanton Mont-Saint-Martin]] ;
* [[kanton Villerupt]].

=== Abaoe 2023 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle hag an arondisamant a oa bet adanvet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2023&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20230205172447/https://www.meurthe-et-moselle.gouv.fr/contenu/telechargement/28492/216325/file/PF67-REP-022120914340.pdf Arrêté portant modification des limites territoriales des arrondissements de Meurthe-et-Moselle], Strossburi, 9 Kerzu 2022&lt;/ref&gt;. 115 kumun zo en arondisamant Val-de-Briey bremañ.

==Daveoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Meurthe-et-Moselle|Val-de-Briey]]
[[Rummad:Arondisamantoù kozh Moselle|Briey]]</text>
      <sha1>iamo14mflxkayqzmn2cjsgib5ds3s24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Lunéville</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116321</id>
    <revision>
      <id>2200706</id>
      <parentid>2038264</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1496" sha1="ixladrb9z4to7gj4uevs9istxnfpjap" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Lunéville
 | alc'hwez     = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Grand Est]]
 | departamant  = [[Meurthe-et-Moselle]]
 | insee        = 54 2
 | kêr          = [[Lunéville]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|54|2}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|54|deiziad}}
 | km²          = 1438
 | nivkanton    = 
 | nivkumun     = 162
}}

'''Arondisamant Lunéville''' a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Meurthe-et-Moselle]] hag e [[Rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] [[Grand Est]].

== Kantonioù ha kumunioù ==
=== Betek 2022 ===
Rannet e oa arondisamant Lunéville e 9 c'hanton hag e 164 c'humun :
* [[kanton Arracourt]] ;
* [[kanton Baccarat]] ;
* [[kanton Badonviller]] ;
* [[kanton Bayon]] ;
* [[kanton Blâmont]] ;
* [[kanton Cirey-sur-Vezouze]] ;
* [[kanton Gerbéviller]] ;
* [[kanton Lunéville-Norzh]] ;
* [[kanton Lunéville-Su]].

=== Abaoe 2023 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2023&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20230205172447/https://www.meurthe-et-moselle.gouv.fr/contenu/telechargement/28492/216325/file/PF67-REP-022120914340.pdf Arrêté portant modification des limites territoriales des arrondissements de Meurthe-et-Moselle], Strossburi, 9 Kerzu 2022&lt;/ref&gt;. 162 gumun zo en arondisamant Lunéville bremañ.

==Daveoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Meurthe-et-Moselle|Luneville]]</text>
      <sha1>ixladrb9z4to7gj4uevs9istxnfpjap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Nancy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116322</id>
    <revision>
      <id>2200708</id>
      <parentid>2038262</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:33:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1792" sha1="nm79sn6mzrdz7obkxxfnorcjish1rui" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Nancy
 | alc'hwez     = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Grand Est]]
 | departamant  = [[Meurthe-et-Moselle]]
 | insee        = 54 3
 | kêr          = [[Nancy]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|54|3}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|54|deiziad}}
 | km²          = 1584
 | nivkanton    = 
 | nivkumun     = 196
}}

'''Arondisamant Nancy''' a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Meurthe-et-Moselle]] hag e [[Rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] [[Grand Est]].

== Kantonioù ha kumunioù ==
=== Betek 2022 ===
Rannet e oa arondisamant Nancy e 20 kanton hag e 188 kumun :
* [[kanton Dieulouard]] ;
* [[kanton Haroué]] ;
* [[kanton Jarville-la-Malgrange]] ;
* [[kanton Laxou]] ;
* [[kanton Malzéville]] ;
* [[kanton Nancy-Reter]] ;
* [[kanton Nancy-Norzh]] ;
* [[kanton Nancy-Kornôg]] ;
* [[kanton Nancy-Su]] ;
* [[kanton Neuves-Maisons]] ;
* [[kanton Nomeny]] ;
* [[kanton Pompey]] ;
* [[kanton Pont-à-Mousson]] ;
* [[kanton Saint-Max]] ;
* [[kanton Saint-Nicolas-de-Port]] ;
* [[kanton Seichamps]] ;
* [[kanton Tomblaine]] ;
* [[kanton Vandoeuvre-lès-Nancy-Reter]] ;
* [[kanton Vandoeuvre-lès-Nancy-Kornôg]] ;
* [[kanton Vézelise]].

=== Abaoe 2023 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2023&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20230205172447/https://www.meurthe-et-moselle.gouv.fr/contenu/telechargement/28492/216325/file/PF67-REP-022120914340.pdf Arrêté portant modification des limites territoriales des arrondissements de Meurthe-et-Moselle], Strossburi, 9 Kerzu 2022&lt;/ref&gt;. 196 kumun zo en arondisamant Nancy bremañ.

==Daveoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Meurthe-et-Moselle|Nancy]]</text>
      <sha1>nm79sn6mzrdz7obkxxfnorcjish1rui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Toul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116323</id>
    <revision>
      <id>2200709</id>
      <parentid>2038263</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1369" sha1="6chzmmi24ywo4l645mkt0ovev25wybk" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Toul
 | alc'hwez     = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Grand Est]]
 | departamant  = [[Meurthe-et-Moselle]]
 | insee        = 54 4
 | kêr          = [[Toul]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|54|4}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|54|deiziad}}
 | km²          = 1205
 | nivkanton    = 
 | nivkumun     = 118
}}

'''Arondisamant Toul''' a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e [[departamant gall|departamant]] [[Meurthe-et-Moselle]] hag e [[Rannvroioù Bro-C'hall|rannvro]] [[Grand Est]].

== Kantonioù ha kumunioù ==
=== Betek 2022 ===
Rannet e oa arondisamant Toul e 5 kanton hag e 112 kumun :
* [[kanton Colombey-les-Belles]] ;
* [[kanton Domèvre-en-Haye]] ;
* [[kanton Thiaucourt-Regniéville]] ;
* [[kanton Toul-Norzh]] ;
* [[kanton Toul-Su]].

=== Abaoe 2023 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Meurthe-et-Moselle d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2023&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20230205172447/https://www.meurthe-et-moselle.gouv.fr/contenu/telechargement/28492/216325/file/PF67-REP-022120914340.pdf Arrêté portant modification des limites territoriales des arrondissements de Meurthe-et-Moselle], Strossburi, 9 Kerzu 2022&lt;/ref&gt;. 118 kumun zo en arondisamant Toul bremañ.

==Daveoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Meurthe-et-Moselle|Toul]]</text>
      <sha1>6chzmmi24ywo4l645mkt0ovev25wybk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Lyon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116773</id>
    <revision>
      <id>2200707</id>
      <parentid>1863637</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:33:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="dop5jnmijf8co2m0d4xvhj18tb4tgox" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Lyon
 | alc'hwez     = 
 | ment         = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Arvern-Ron-Alpoù]]
 | departamant  = [[Ron (departamant)|Ron]]
 | insee        = 69 1
 | kêr          = [[Lyon]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|69|1}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|69|deiziad}}
 | km²          = 1534.57
 | nivkumun     = 135
}}
'''Arondisamant Lyon''' a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e departamant [[Ron (departamant)|Ron]] hag e rannvro [[Arvern-Ron-Alpoù]].

== Istor ==
Betek 2014 rannet e oa arondisamant Lyon e 43 c'hanton hag e 161 gumun.

Etre 2015 ha 2017 klotañ a rae an arondisamant gant ar [[Metropol Lyon]], krouet d'ar {{1añ}} a viz Genver 2015.

Adrannet e vez an arondisamant d'ar {{1añ}} a viz C'hwevrer 2017.

== Kumunioù ==
=== Betek 2014 ===
Rannet e oa arondisamant Lyon e 43 c'hanton ha 161 gumun :
# [[kanton L'Arbresle]],
# [[kanton Bron]],
# [[kanton Caluire-et-Cuire]],
# [[kanton Condrieu]],
# [[kanton Décines-Charpieu]],
# [[kanton Écully]],
# [[kanton Givors]],
# [[kanton Irigny]],
# [[kanton Limonest]],
# [[kanton Lyon-I]],
# [[kanton Lyon-II]],
# [[kanton Lyon-III]],
# [[kanton Lyon-IV]],
# [[kanton Lyon-V]],
# [[kanton Lyon-VI]],
# [[kanton Lyon-VII]],
# [[kanton Lyon-VIII]],
# [[kanton Lyon-IX]],
# [[kanton Lyon-X]],
# [[kanton Lyon-XI]],
# [[kanton Lyon-XII]],
# [[kanton Lyon-XIII]],
# [[kanton Lyon-XIV]],
# [[kanton Meyzieu]],
# [[kanton Mornant]],
# [[kanton Neuville-sur-Saône]],
# [[kanton Oullins]],
# [[kanton Rillieux-la-Pape]],
# [[kanton Sainte-Foy-lès-Lyon]],
# [[kanton Saint-Fons]],
# [[kanton Saint-Genis-Laval]],
# [[kanton Saint-Laurent-de-Chamousset]],
# [[kanton Saint-Priest]],
# [[kanton Saint-Symphorien-d'Ozon]],
# [[kanton Saint-Symphorien-sur-Coise]],
# [[kanton Tassin-la-Demi-Lune]],
# [[kanton Vaugneray]],
# [[kanton Vaulx-en-Velin]],
# [[kanton Vénissieux-Norzh]],
# [[kanton Vénissieux-Su]],
# [[kanton Villeurbanne-Kreiz]],
# [[kanton Villeurbanne-Norzh]],
# [[kanton Villeurbanne-Su]].

== 2015-2017 ==
D'ar {{1añ}} a viz Genver 2015 betek ar {{1añ}} a viz C'hwevrer 2017, 59 c'humun eus [[Metropol Lyon]] a oa en arondisamant.

===Abaoe 2017 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Ron d'ar 1{{añ}} a viz C'hwevrer 2017&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200126124413/http://www.rhone.gouv.fr/content/download/26379/152074/file/RAA_sp%25C3%25A9cial_69-2017-008_250117.pdf Recueil des actes administratifs spécial n°69-2017-008], Lyon, 25 Genver 2017&lt;/ref&gt; : distaget e voe 78 kumun diouzh [[arondisamant Villefranche-sur-Saône]] evit stagañ anezho ouzh arondisamant Lyon. 135 kumun zo en arondisamant Lyon bremañ.

==Daveoù==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Ron|Lyon]]</text>
      <sha1>dop5jnmijf8co2m0d4xvhj18tb4tgox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Humble Bundle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121758</id>
    <revision>
      <id>2200757</id>
      <parentid>2195165</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:13:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17026" sha1="r2hxj8owdjklya3lfysa072n9hwrrmr" xml:space="preserve">{{databox}}
An '''''Humble Bundles''''' (a zo bet '''''Humble Indie Bundles''''') a vez graet eus dastumadennoù heuliadennoù krouadennoù elektronek ([[saozneg]]:''bundles'') a vez gwerzhet en-linenn nemetken hag embannet gant ur priz a vez choazet gant ar pratikoù.

An embregerezh ''Humble Bundle Incorporation'' (HBI) eo enaouer ar gwerzhadennoù-se e-liamm gant embregerezhioù ha studioioù bras ar sevel elektronek evel [[Sega]] da skouer&lt;ref&gt;[http://www.clubic.com/mag/jeux-video/actualite-779620-total-war-partie-franchise-humble-bundle.html'' {{fr}} 16/09/2015 lec'hienn Clubic.com: Total War : ul lod bras eus an heuliad evit ur priz marc'had-mat war Humble Bundle''].&lt;/ref&gt;.

Ar pal pennañ hervez an embregerezh HBI eo kendeuziñ ar bed elektronek gant an aozadurioù digorvo&lt;ref&gt;[http://www.francesoir.fr/culture-medias/humble-bundle-quand-le-jeu-video-sallie-au-caratatif'' {{fr}} 10/08/2015 lec'hienn Francesoir.fr: Humble Bundle: Pa vez ar c'hoari video kevredet gant an drugarez''].&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160702082627/http://www.gamelove.com/news-actu/jeux-video-et-caritatif-le-coeur-sur-la-manette-145395'' {{fr}} 27/06/2016 lec'hienn gamelove.com: C'hoari video hag ar mat: ar galon tost ouzh al lanker''].&lt;/ref&gt;

A-bep seurt c'hoarioù a vez tu prenañ. N'int ket holl c'hoarioù embregerezhioù bras doare [[AAA (c'hoarioù video)|AAA]]. Kavout a reer ivez un harp a-berzh HumbleBundle evit ar studioù bihan ha dieub.

D'an 13 a viz Here 2017 e voe adprenet HumbleBundle gant [[IGN Entertainment Inc.|IGN]], ur skourr da [[Ziff Davis Media]]&lt;ref&gt;http://www.lemonde.fr/pixels/article/2017/10/16/le-site-de-vente-de-jeux-video-humble-bundle-rachete-par-le-groupe-de-presse-ign_5201515_4408996.html&lt;/ref&gt;. 
== An ''Humble Bundles'' ==
* ''Pennad spisoc'h [[Listenn an Humble Bundles]]''
=== Humble Bundle pennañ ===
[[Restr:Humblebundlebycount.png|thumb|Gwerzhadennoù an ''Humble Bundles'' dre sistem urzhiataerezioù diazez]]
Ur gevrat a vez sinet etre HBI hag embannerien pe studioioù [[C'hoari video|c'hoarioù video]]. Savet e vez un dastumadenn etre 5 ha 10 c'hoari enni, a vez lakaet en gwerzh war lec'hienn ''Humble Bundle''.
==== Priz diazez kentañ ====
Div bazenn a zo er renk-se :
#pep pratik a laka ur sammad arc'hant hervez e c'hoant da vezañ roet en eskemm d'ar c'hoarioù ; ar sammad a grog da 1 [[dollar]].
#Goude ur sizhun e vez ouzhpennet c'hoarioù all d'ar pratikoù o deus bet roet ur sammad uheloc'h evit keidenn ar postañ arc'hant. An tu a zo ivez pe da uhelaat e sammad arc'hant diazez a-benn tizhout ar pep retañ da gaout an ouzhpennadurioù, pe evit ar pratikoù nevez da lakaat ur sammad arc'hant a vez rik a-us hini ar geidenn.
==== Eil priz diazez ====
An dastumadenn hag a grog gant ur priz diazez a 1 $ a zo unan diglok dre ma vez krouet reoù all gant ur priz diazez uheloc'h. Mar fell d'ar pratik e c'hell mont gant hent ar 15 $ o kaout an dastumadenn gant ar priz diazez kentañ, mar klok ouzh ar geidenn e vez tizhet an dastumadenn brasaet hag ouzhpenn-se e vez ouzhpennet c'hoarioù stanket en eil priz diazez.
==== Trede pazenn ====
Paeañ a ra ar pratik 30 $ diouzhtu, ha bez' en deus an dastumadenn glok (pazennoù 1 ha 2) gant ur prof ispisial, da skouer ur rochedig gant anv ar Bundle prenet gantañ.
==== ''Top Contributors'' ====
Ar re hag a roio ar sammad uhelañ a vez lakaet war-raok dre un daolenn anvet ''Top Contributor'' (&quot;Kendaolidi bennañ&quot;), an dek kentañ anezho a vez lakaet o anv ha raganv gant ar sammad roet e-tal.
=== ''Humble Weekly Bundle'' ===
C'hoarioù bihan evit an urzhiataer lakaet en werzh e-pad ur sizhunvezh.
[[Restr:Humble Weekly Bundle logo.png|thumb|Humble Weekly Bundle logo]]
== ''Humble Flash Bundles'' ==
Ur werzhadenn doare prim memes mod evit an hini ''Humble Bundles'' pennañ. Kentañ hini bet d'ar [[14 a viz Gouhere]] [[2014]]. Ar werzhadenn a zo enaouet e-pad 24 eurvezh, adkavet e vez alies c'hoarioù bet embannet en ''Humble Bundles'' pennañ.
== ''Humble Monthly'' ==
Un ''Humble Bundle' nevez kroget e miz Here [[2015]]. Disheñvel eo diouzh an holl re all dre ma vez ur c'houmanant da baeañ (12 dollar bep miz), 5% eus ar sammad a ya evit an obereroù a-drugarez a c'heller dibab diwar ul listenn kantadoù anezho&lt;ref&gt;[http://www.begeek.fr/humble-bundle-une-nouvelle-offre-avec-abonnement-mensuel-181735''2/10/2015 Lec'hienn begeek.fr Humble Monthly Bundle ur ginnig nevez gant ur c'houmanant miziek{{fr}}''].&lt;/ref&gt;.

Ur wech enaouet ar c'houmanant e vez resevet e penn kentañ bep miz nevez un dastumad c'hoarioù evel an ''Humble Bundles'' pennañ gant kodoù ''[[Steam]]'' pe da bellgargañ adal al lec'hienn pa 'z eo c'hoarioù frank a wirioù niverel. Evit an ''Humble Bundles'' e ouier darn ar c'hoarioù a vez prenet met amañ e chomont dianav betek devezh an embann&lt;ref&gt;[http://www.numerama.com/magazine/34367-humble-monthly-un-abonnement-pour-recevoir-des-jeux-inconnus-a-l-avance.html''2/10/2015 Lec'hienn Numerama Humble Monthly ur c'houmanant evit kaout c'hoarioù dianav en a-raok{{fr}}''].&lt;/ref&gt;.

Degas studiooù nevez etrezek an embann gant ''Humble Bundles'' e oa ar pal, dre ma 'z eo anatoc'h da welet an arc'hant a vezo graet dre ur c'houmanant miziek.

Gant ar ''Monthly Bundle'' kentañ e vez profet ar c'hoari « Legend of Grimrock 2 »&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151004203209/http://www.nextinpact.com/news/96724-humble-monthly-bundle-pochette-surprise-a-12-dollars-par-mois.htm ''2/10/2015 Lec'hienn Nextinpact Humble Monthly Bundle ur sac'h prof evit 12 dollar bep miz {{fr}}''].&lt;/ref&gt;.

N'eus nemet 5% eus ar sammad a vezo roet d'an drugarez padal evit an holl Humble all e vez d'an nebeutañ 10%&lt;ref&gt;[http://www.ign.com/articles/2015/10/01/humble-bundle-announces-monthly-subscription-service ''1/10/2015 Lec'hienn ign.com Humble Bundle a ro lañs d'ur servij enskrivadur miziek{{en}}''].&lt;/ref&gt;.

== ''Humble Comics Bundle'' ==
Un dastumadenn [[bannoù-treset]] lakaet e gwerzh e-pad pemzek devezh. D'an 28/10/2015 ez eus bet lakaet e werzh un eil Humble Comics bundle evit ar wech gentañ padal ne oa ket echu c'hoazh an hini gentañ. An humble-se a zo unan gant bandennoù-treset comics e-liamm nemetken gant bed [[Evil Dead]] un heuliad filmoù fent-skrij&lt;ref&gt;[http://comicbook.com/2015/10/29/dynamite-launches-army-of-darkness-humble-bundle/ ''29/10/2015 lec'hienn comicbook.com: Dynamite a ro lañs d'an humble Army of darkness''], .&lt;/ref&gt;

== ''Humble Books Bundle'' ==
Un dastumadenn levrioù niverel e gwerzh e-pad ur sizhunvezh. An doare a zo pe e stumm [[PDF]] pe e stumm [[e-books]] (levrioù elektronek).

Ar re e-liamm gant bed an elektronek a vez lakaet war-raok gant an embregerezh Humble Bundle evel un doare da zegas deskamant d'ar re yaouank gant ur priz izel&lt;ref&gt;[http://makezine.com/2016/06/15/score-awesome-electronics-ebooks-with-humble-bundle/'' {{en}} 15/06/2016 Lec'hienn http://makezine.com/ gant Gretchen Gilles &quot;Tapit levrioù elektronek dibar gant Humble Bundle&quot;'']&lt;/ref&gt; Bez ez eus bet ivez un dastumadenn levrioù elektronek anvet &quot;''Start your own tech company''&quot;, dre an titl hag an danvez ez e oa anat e oa ar pal da harpañ tud da grouiñ embregerezhioù e-liamm gant ar bed elektronek pe da reiñ deskamant war an embregerezhioù niverennel d'ar brashañ niver evit ur sammad arc'hant dister&lt;ref&gt;[http://www.lifehacker.com.au/2016/08/dealhacker-the-tech-entrepreneur-e-book-humble-bundle/ '' {{en}} 8/08/2016 Lec'hienn lifehacker.com.au gant Spandas Lui - Dealhacker: The Tech Entrepreneur E-Book Humble Bundle'']&lt;/ref&gt;.

== ''Humble Magazine Bundle'' ==
Un dastumadenn kazetennoù dindan ar stumm [[PDF]].

== ''Humble Audiobook Bundle'' ==
Al levrioù a c'hell bezañ dindan ur stumm niverenel da selaou kaoz a vez a-benn neuze eus Humble Audiobook Bundle. Ar stumm a zo unan 160kbps [[MP3]], kenkoulz evit ur bladenn.

Ne gaver nemetken ar yezh saozneg evit al levrioù. An holl levrioù n'int ket evit ar re yaouank, Humble Bundle a gelaou war al levrioù difennet d'ar re yaouankañ&lt;ref&gt;[https://support.humblebundle.com/hc/en-us/articles/203628594]''Lec'hienn ofisiel Humble Bundle: Humble Audiobook Bundles (Support)''{{en}}.&lt;/ref&gt;.

== ''Humble Mobile Bundle'' ==
C'hoarioù evit ar pellgomzioù hezoug lakaet e gwerzh e-pad pemzek devezh.

== ''Humble store'' ==
Ur stal en-linenn ma vez kavet an tu evit ar pratikoù da brenañ c'hoarioù elektronek gant prizioù izeloc'h evit re ar marc'had war termenoù amzer berr.

== Listenn ar studiooù bet liammet ouzh an ''Humble Bundles'' ==
&lt;gallery&gt;
SEGA logo.svg|[[Sega]]
Crytek logo.svg|[[Crytek]]
DICE logo.svg|[[Dice]]
IDW Publishing logo.svg|[[IDW Publishing]]
2K Games Logo.svg|[[2K Games]]
Crystal Dynamics Logo.svg|[[Crystal Dynamics]]
Eidos logo.svg|[[Eidos]]
Almost Human logo 1500px black.jpg|[[Almost Human]]
4A Games logo.svg|[[4A Games]]
Neocore logo.png|[[Neocore Games]]
Pyro-Logo.jpg|[[Pyro Studios]]
Nicalis logo.png|[[Nicalis]]
Creative Assembly logo.png|[[Creative Assembly]]
Monolith Productions, Inc..png|[[Monolith productions]]
505 Games logo.svg|[[505 Games]]
Relic-entertainment-logo.svg|[[Relic Entertainment]]
Logo2012ejkwnbolknrqwÖOLdqlknweN.jpg|[[Paradox Studios]]
Nordic Games logo 2008.svg|[[Nordic Games]]
Focus Entertainment logo.svg|[[Focus Entertainment]]
&lt;/gallery&gt;

== Ar sammadoù arc'hant ==
Pa vez o prenañ un dastumadenn ''Bundle'' e c'hell pep pratik choaz pelec'h e vezo postet e arc'hant etre an [[aozadurioù digorvo]] harpet gant ''Humble Bundle'', ar studio a zo perc'henn war ar c'hoarioù, hep disoñjal an ''Humble tip Jar'' hag a zo ur pod elektronek evit paeañ an embregerezh ''Humble Bundle''.

A-wechoù e vez embannet dastumadennoù gant ar sammad a-bezh roet d'an aozadurioù digorvo nemetken, evel an ''Electronic Arts Humble Bundle'' &lt;ref&gt;[http://www.ign.com/articles/2013/08/14/massive-new-ea-humble-bundle-raises-money-for-five-charities ''14/08/2013 lec'hienn Ign.com: Un Ea humble Bundle ramzel nevez embannet o rastellañ arc'hant evit pemp aozadur trugarez'']&lt;/ref&gt;.

Abaoe ar bloavezh [[2010]] hag ar c'hentañ ''Humble Bundle'' ez eo bet rastellet tro 50 Million a zollaroù evit an aozadurioù digorvo (sifroù 2014)&lt;ref&gt;[http://www.ign.com/articles/2013/08/14/massive-new-ea-humble-bundle-raises-money-for-five-charities ''16/12/2014 Duncan Geere war rockpapershotgun.com : Atersadenn: Humble Bundles en deus rastellet $50 Million evit an drugarez'']&lt;/ref&gt;.

[[Restr:Humblebundlebydonation.png|thumb|Roadennoù arc'hant hervez ar sistemoù urzhiataerezioù diazez]]

== Awen ''Humble Bundle'' ==
Awen Humble Bundle eo klask e-kostez gwerzhadennoù c'hoarioù eletronek a orin indian dre ar sistem ''[[Steam]]'' a zo un embanner en-linenn, ha dreist-holl ar werzhadenn ''Pay what you want'' &quot;World of Goo&quot; aozet gant berzh mat er bloavezh 2009&lt;ref&gt;[http://www.giantbomb.com/humble-bundle/3015-6612/''16/09/2015 lec'hienn Giantbomb.com: The Humble Bundle concept''].&lt;/ref&gt;.

== Ar re harpet ==
Evit ar 7 embannadur kentañ (klasel hag arbennik), an aozadurioù ''[[Electronic Frontier Foundation]]'' ha ''[[Child's Play]]'' eo bet ar re gentañ da vezañ harpet. Gant embannadur an dastumadenn 4 e miz Kerzu 2011 ez eo erlec'hiet an ''Electronic Frontier Foundation'' gant ar [[Kroaz-ruz Amerikan|Groaz-ruz Amerikan]]. E miz c'hwevrer 2012 ez eo distro an ''Electronic Frontier Foundation'' evit ar pempvet embannadur arbennik.

D'an [[23 a viz Gwengolo]] [[2015]] ez eo bet roet harp d'an aozadur ''[[Comic Book Legal Defense Fund]]'' (CBLDF) gant an embregerezh ''Humble Bundle Incorporated''&lt;ref&gt;[http://blog.boom-studios.com/2014/08/boom-studios-humble-bundle-to-benefit-comic-book-legal-defense-fund/ ''07/08/2014 Boom! studios kengred gant Humble Bundle evit reiñ harp d'ar C'homics book legal defense fund''].&lt;/ref&gt;. Ar pal a oa reiñ an tu d'ar pratikoù da brenañ bannoù-treset difennet er [[SUA|Stadoù-Unanet]] dindan ar stumm en-linenn a-benn rastellañ arc'hant evit ar CBLDF hag an aozourien&lt;ref&gt;[http://cbldf.org/2015/09/humble-bundle-supports-banned-books-week-with-comics-to-benefit-cbldf/''23/09/2015 Lec'hienn ar CBLDF: Humble Bundle a ro harp d'ar Banned Books Week gant bandennoù-treset Comics evit arc'hantaouiñ ar CBLDF!''].&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://comicsalliance.com/humble-bundle-cbldf-banned-comics/''23/09/2015 Lec'hienn Comicsalliance.com: Humble Bundle ha CBLDF a ro lañs d'an devezh paeit ar pezh a fell deoc'h evit an dastumad Comics difennet''].&lt;/ref&gt;.
==== Listenn ar re harpet gant Humble Bundle ====
* ''[[SpecialEffect]]''
* ''[[The Royal Surrey County Hospital’s Charitable Fund]]''
* ''[[Willow Foundation]]''
* ''[[Walking with the Wounded]]''
* ''[[Boon Lotts Elephant Sanctuary]]''
* ''[[Charity: water]]''&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20151101051042/http://blog.humblebundle.com/post/69095622404/humble-bundles-have-helped-bring-fresh-water-to ''5/12/2013 Blog Humble Bundles : Humble Bundles en deus sikouret da gaout dour naet da milieroù a dud dre an drugarez Charity:water''].&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150903191911/http://kotaku.com/5886383/mojam-raises-440000-but-notchs-beard-appears-to-be-safe ''19/02/2012 Lec'hienn kotaku.com: Mojam a rastell 440 000 met barv Notch a seblant bezañ e surentez''].&lt;/ref&gt;.
* ''[[Wikimedia Commons]]''
* ''[[Direct Relief]]''
* ''[[Girls Who Code]]''
* ''[[Khan Academy]]''
* ''[[National Videogame Museum]]''
* ''[[Make-A-Wish]]''
* ''[[American Red Cross]]''
* ''[[Science Fiction &amp; Fantasy Writers of America The Givers Fund]]''
* ''[[Challenger Center for Space Science Education]]''
* ''[[Child's Play]]''
* ''[[GamesAid]]''

== Doareoù paeañ ==
Meur a zoareoù paeañ a zo:
* [[Paypal]]
* [[Amazon (embregerezh)|Amazon]]
* [[Bitcoin]]
* Dre gartenn-vank

== ''The Humble Bundle Soundtrack'' ==
''The Humble Bundle Soundtrack'' pe ''Humble Sounds for Humble Bundles'' dre e anv ofisiel, a zo un dastumadenn kanaouennoù doare pladenn niverel embannet evit ar wech kentañ gant an dastumadenn ''Humble Indie Bundle videos'' hag adembannet gant an dastumadenn ''Humble Indie Bundle 4'' (embannet d'an [[22 a viz Kerzu]] [[2011]]) gwerzhet gant 2 vilion a zollaroù rastellet&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160109034230/http://blog.humblebundle.com/post/14692376867/humble-indie-bundle-4-breaks-2-million''Humble Indie Bundle 4 Breaks $2 Million!''].&lt;/ref&gt;.&lt;br /&gt;
John Graham, unan eus pennoù hag enaouerien an embregerezh, eo an arzour pennañ ; an tonioù a oa bet enrollet en ur c'harrdi.
Setu amañ roll kanaouennoù ''The Humble Bundle Soundtrack'' :
#''Bundle Time (Humble Indie Bundle 1 Theme)'' – 02:09
#''You Should See My Other Bundle (Humble Indie Bundle 2 Theme)'' – 01:42
#''Sounds Like It's Going To Bundle (Main Humble Bundle Theme Song)'' – 03:37

Digoust ha diwir ez int bet embannet a-benn bremañ, hag an tu a zo d'o fellkargañ pe dre stumm [[FLAC]], pe dre stumm [[MP3]] pe c'hoazh war al lec'hienn ''Bandcamp''.
== Humble Bundle ha Breizh ==
=== [[Skeudenn:Flag of Brittany (Gwenn ha du).svg|22px]] Breizh ===
Studioù krouerien hag embannerien c'hoarioù video Breton a vez adkavet e-liamm gant Humble Bundle:
* [[Ubisoft]]
* [[Gameloft]]
* [[Pixelnest Studio]]

Ur c'hoari video anvet [[Steredenn (c'hoari)]] ur c'hoari tenn egor a gaver an tu da brenañ dre an Humble Store hag a zo bet troet e Brezhoneg dre c'hoant ar studio&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304223732/http://www.drouizig.org/index.php/br/degemer-br/keleier-br/341-steredenn-ur-c-hoari-video-e-brezhoneg''01/10/2015 lec'hienn An drouizig Steredenn, ur c'hoari-video e brezhoneg''].&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://www.francebleu.fr/infos/culture-loisirs/steredenn-ur-c-hoari-video-nevez-kinniget-e-brezhoneg-1444830540''14/10/2015 lec'hienn Francebleu &quot;Steredenn&quot;, ur c'hoari video nevez kinniget e brezhoneg''].&lt;/ref&gt;.
== Tro-dro da Humble Bundle ==
* Un Humble Bundle a oa bet savet a-benn sikour gouzañverien [[Gwalldaolioù an 13 a viz Du 2015 e Pariz]]. Anv ar Bundle a oa ''Humble Bundle GiveForFrance'' , an embregerezh e-liamm a oa [[Focus Home interactive]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160820171750/http://focus-home.com//fr/news/1008-soutenez-giveforfrance-avec-le-humble-bundle-de-focus-home-interactive''{{fr}} 28/01/2016 lec'hienn Focus Home Interactive: Harpit #GIVEFORFRANCE gant an HUMBLE BUNDLE a-berzh Focus Home interactive'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[http://www.gameblog.fr/news/56485-un-humble-bundle-pour-venir-en-aide-aux-victimes-des-attenta''{{fr}} 29/01/2016 lec'hienn gameblog.fr/ gant Camille Allard : Un Humble Bundle evit reiñ sikour da gouzañverien gwalldaolioù Pariz'']&lt;/ref&gt;.

== Liammoù diavaez ==
* [https://twitter.com/humble Twitter Ofisiel Humble Bundle]
* [https://www.facebook.com/humblebundle Facebook ofisiel Humble Bundle]
* [https://bandcamp.com/ ''Bandcamp'']

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{Commons|Category:Humble Bundle}}

{{DEFAULTSORT:Humble Bundle}}
[[Rummad:Humble Bundle]]
[[Rummad:2010]]
[[Rummad:Embregerezhioù c'hoarioù video]]
[[Rummad:C'hoarioù video]]
[[Rummad:Kenwerzh niverennel]]</text>
      <sha1>r2hxj8owdjklya3lfysa072n9hwrrmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leonhard Hess Stejneger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124502</id>
    <revision>
      <id>2200793</id>
      <parentid>2019259</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24801" sha1="k7a649t6u8764x0ii07ei1uuvgztv5r" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;
|-
{{Infobox/Titl|Leonhard Hess Stejneger|c33|talbenn den|e6e6e6}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Stejnegger Leonhard 1851-1943.png|280px]]&lt;br&gt;Leonhard Hess Stejneger e [[1902]]&lt;hr&gt;
|-
| '''Ganedigezh''' || [[30 a viz Here]] [[1851]]&lt;br&gt;[[Bergen (Norvegia)|Bergen]], {{Norvegia}}
|-
| '''Marv''' || [[28 a viz C'hwevrer]] [[1943]]&lt;br&gt;[[Washington D.C.]]&lt;br&gt;{{SUA}}
|-
| '''Stummadur''' || [[Doktoriezh]]&lt;br&gt;[[Skol-veur]] [[Oslo|Kristiania]]
|-
| '''Micher''' || [[Bevoniezh|Bevoniour]], [[Loenoniezh|Loenoniour]]&lt;br&gt;[[Stlejvilouriezh|Stlejvilour]], [[Evnoniezh|Evnoniour]]
|}
'''Leonhard Hess Stejneger''' ([[Bergen (Norvegia)|Bergen]], [[Norvegia]], [[30 a viz Here]] [[1851]] – [[Washington D.C.]], [[SUA]], [[28 a viz C'hwevrer]] [[1943]]) a oa ur [[Bevoniezh|bevoniour]] [[SUA|Amerikan]] a orin [[Norvegia|Norvegat]] ; '''Leonhard Hess Steineger''' eo stumm [[norvegek]] e anv.&lt;br&gt;
Un arbennigour e oa war ar [[Vertebrata|mellkeineged]] ''(Vertebrata)'', al [[loenoniezh]], ar [[stlejvilouriezh]] hag an [[evnoniezh]]. Dre e studioù war ar [[stlejvil]]ed hag an [[divelfenneg]]ed ''(Amphibia)'' e c'hounezas brud.&lt;ref name=&quot;AW&quot;&gt;{{en}} Alexander Wetmore (1945) : ''Biographical Memoir of Leonhard Hess Stejneger (1851-1943)'', [https://web.archive.org/web/20160303215700/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/stejneger-leonhard.pdf ''National Academy of Sciences of the U. S. A.'']&lt;/ref&gt;

== Buhez ==
E [[Bergen (Norvegia)]] e voe ganet Leonhard Hess Stejneger, mab henañ Ingeborg Catharine Hess ([[1830]]-[[1875]]) ha Peter Stamer Stejneger ([[1827]]-[[1921]] ; seizh bugel a zeuas war e lerc'h. Ur marc'hadour hag un arc'hwilier e oa an tad.&lt;br&gt;
Unan eus tiegezhioù pinvidikañ Bergen e voe ar re Stejneger betek [[1880]], pa rankas Peter Stamer Stejneger disklêriañ freuz-stal en abeg da enkadennoù [[armerzh]]el.

Studiañ a reas L. Hess Stejneger er ''Smith Theological School'' e Bergen e [[1859]] ha [[1860]] kent mont da Skol [[Latin]] Bergen betek [[1869]]. Er bloavezh-se ez eas da heul e vamm betek Meran e [[Tirol]] ar Su – en [[Aostria]] d'ar mare-se, en [[Italia]] hiziv dindan an anv [[Merano]]. Eno en devoe ur c'helenner prevez betek [[1871]], evit prientiñ e studioù e Skol-veur [[Oslo]] (''Kristiania'' d'ar mare-se). E 1871 e voe er Skol-veur enta, hag e [[1872]] e lakaas e anv a-benn bezañ doktor.&lt;br&gt;
Studioù [[mezegiezh]] a reas er Skol-veur e [[1873]]-[[1874]], ar pezh a zigore dezhañ ar c'hentelioù diwar-benn al [[louzawouriezh]] hag al loenoniezh. Dre ma felle d'e vamm e vije mezeg ez eas da [[Berlin|Verlin]] da gendelc'her gant e studioù ; kerkent ha kroget eno avat e kavas ne oa ket ar vicher-se d'e c'hrad, ha distreiñ da Gristiania a reas evit en em brientiñ da warlerc'hian e dad.&lt;br&gt;
Gant ar sell-se e reas studioù war ar [[Gwir (lezenn)|gwir]], ha diplomet e voe e [[1874]] d'an oad a 24 bloaz, kent mont da labourat gant e dad en ur gendelc'her da studiañ loened.

D'an [[30 a viz Here]] [[1876]] e timezas da Anna Normann, a oa mestrez-skol e Bergen.&lt;br&gt;
Pa voe graet freuz-stal gant e dad e [[1880]] e troas Leonhard Hess Stejneger war-du ar skiantoù da vat. Ne gavas karg ebet evitañ e Mirdi Bergen, ha ne oa nemet labourioù dister e lec'h all. E sell e oa da vont da [[Bremen|Vremen]], met unan eus e genskriverien e Berlin en alias da vont da [[Stadoù-Unanet Amerika]] ma kavje muioc'h a zorioù digor. Enep ar c'hemm bras-se e buhez ar c'houblad e savas Anna Normann, ha dispartiañ a rejont kent terriñ an dimeziñ diwezhatoc'h.
[[Restr:Flag of the Smithsonian Institution.svg|thumb|upright 0.85|Banniel ar [http://www.si.edu/ ''Smithsonian Institution'']]]
E miz Eost [[1881]] e kuitaas Stejneger e vro c'henidik, hag d'an [[21 a viz Here]] ez erruas e Washington D.C. Kerkent ha dilestret ez eas d'ar ''[[Smithsonian Institution]]'', un ensavadur bet staliet e [[1846]] gant [[Gouarnamant]] SUA gant ar pal bodañ [[mirdi]]où ha kreizennoù-enklask. Eno e kejas ouzh e genskriver ar c'helenner [[Spencer Fullerton Baird]] ([[1823]]-[[1887]]), a oa un naturour ha sekretour an ensavadur. Gouzout a ouie ar c'helenner diwar-benn barregezh an Norvegad yaouank, a voe lakaet dizale da labourat war evnoniezh ar « Bed Nevez ». Ken abred ha nevezamzer [[1882]] ez embannas Leonhard Hess Stejneger ur pennad a-zivout ar genad ''[[Myadestes]]'' en [[Antilhez]].

D'an [[4 a viz C'hwevrer]] [[1887]] e voe broadet ez-ofisiel, d'an oad a 35 bloaz.

D'an [[22 a viz Meurzh]] [[1892]] e timezas e Washington gant Helene Maria Reiners, a oa bet ganet e [[Krefeld|Crefeld]], e-kichen [[Düsseldorf]] e [[Rouantelezh Prusia]]. Pa voe ar c'houblad e Kristiania e [[1907]] ez advabas un emzivadez, Inga.

D'an [[30 a viz Here]] [[1921]] e voe 70{{vet}} deiz-ha-bloaz Leonhard Hess Stejneger, an oad m'en devoa gwir da vont war e leve ; peogwir e oa yac'h a gorf hag a spered hag en abeg d'e varregezhioù espar e voe dalc'het en e gargoù. E [[1932]] e voe embannet ul lezenn a lakae redi war al leve, nemet e vije degouezhioù dreistordinal ; L. H. Stejneger a voe unan eus an dud – nebeut-tre anezho – a voe ezdalc'het diouzh ar redi a-drugarez d'un edit sinet gant ar Prezidant SUA, [[Herbert C. Hoover]]. A-drugarez da gement-se e chomas e servij ar ''Smithsonian Institution'' betek e varv.

D'an [[11 a viz Gouere]] [[1932]], oadet 81 bloaz, e kollas e anaoudegezh goube bezañ bet diskaret gant ur [[karr-tan|c'harr-tan]] war hent e labour ; goude un ehan a ziv sizhunvezh e c'hallas adkregiñ gant seveniñ e gefridioù niverus.

Gwanaat a reas adalek [[1941]], ha goude bezañ klañvaet e-pad ur pennad berr e varvas da 3 eur beure d'ar Sul 28 a viz C'hwevrer 1943, e Washington D.C.

== Resped ==
Abred e voe dedennet Leonhard Hess Stejneger gant al loenoniezh, pa savas adalek [[1867]], hag eñ 16 vloaz, ur c'hatalog diwar-benn [[evn]]ed en devoa arsellet : 53 evn a voe renabled 
gantañ, ha war pep fichenn e listennas 33 c'hraf (lec'h ha deiziad an arselladenn, jener, ment, livioù, ''etc'') gant ur skeudenn [[dourlivadur|dourlivet]].&lt;br&gt;
E miz Meurzh 1871 ez embannas e Meran, en [[alamaneg]], e ''Ornithologische Notizen'' &quot;Pennadoùigoù evnoniezh&quot; er ''Journal für Ornithologie'', 59 spesad ennañ ; un astenn d'ar pennad-se a embannas e miz Du 1871 en hevelep kazetenn, met « Kristiania, 15 a viz Du 1871 » eo deiziad al labour. Er bloaz-se e voe degemeret evel ezel eus an ''Deutsche Ornithologische Gesellschaft'' dindan an niverenn 128, ''Herr Stejneger, Student, in Bergen, Norwegen''.&lt;ref name=&quot;AW&quot; /&gt;&lt;br&gt;
E [[1873]] ez embannas e Kristiania e levr [[norvegek]] kentañ, ''Norsk ornitologisk ekskursjonsfauna'', 260 spesad evned ennañ. Bloaz war-lerc'h e voe ul levr all diwar-benn [[bronneged]].

Adalek e zonedigezh e Washington D.C. hag ar pennad kentañ bet embannet gantañ evit ar ''Smithsonian Institution'' e kendalc'has Leonhard Hess Stejneger gant an evnoniezh. Goude e bennad diwar-benn ''Myadestes'' ez embannas, e 1882 ivez, unan all a-zivout ar genad ''[[Cygnus]] (Cygninae)'' a oa bet boulc'het e Norvegia.&lt;br&gt;
Goulenn a reas digant an ensavadur mont da imbourc'hiñ an Antilhez hag [[Inizi Hawaii]], met divizet e voe e gas da [[Inizi ar C'homandour]] e reter pellañ [[Rusia]], ma oa bet arsellet ''Rhytina gigas'', ur bronneg eus an urzhiad [[Sirenia]], kerentiad an ''[[Dugongidae]]'' – dindan atebegezh SUA e oa an inizi, gant asant Rusia. Eno e voe d'an [[8 a viz Mae]] 1882, war Enez Bering, ma stalias ur arsellva [[Meteoroligezh|hinouriezh]] evit an ''U.S. Signal Service'' ; ouzhpenn ober arselladennoù teir gwech bemdez e kendalc'has gant e labour naturour. E miz Mezheven ez eas betek [[Petropavlovk-Kamtchatskyi]] da staliañ un eil arsellva, a zistroas da ensellet e miz Mae [[1883]]. E dibenn an hevelep bloavezh e voe distro d'ar stadoù-Unanet.&lt;br&gt;
[[Restr:ExtbPallusCormorantovw.jpg|thumb|''Phalacrocorax perspicillatus''&lt;br&gt;&lt;small&gt;Skeudenn gant Joseph Wolf&lt;/small&gt;]]
E-pad ar veaj-se en devoa dastumet eskern ''Rhytina gigas'' ha re ''[[Phalacrocorax perspicillatus]]'', ur spesad eus ar c'herentiad [[Phalacrocoracidae]] aet da get er [[bloavezhioù 1850]]. War-dro 700 labous en devoa arsellet ivez, hag e [[1885]] ez embannas disoc'hoù e labour ''Results of Ornithological Explorations'' a yeas d'ober Kelc'hlizher 29 an ''U. S. National Museum''.

D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[1885]] e voe anvet da eilmirour ar ''Smithsonian Institution'', an evniour [[Robert Ridgway]] ([[1850]]-[[1929]]) o vezañ pennvirour.

Pa oa [[John Sterling Kingsley]] ([[1854]]-[[1929]]) o prientiñ ''The Standard Natural History''&lt;ref&gt;{{en}} J. S. Kingsley (1884), ''The Standard Natural History'', Hardpress Publishing, 2013 {{ISBN|978-1-314-76799-5}}&lt;/ref&gt; e c'houlennas digant Leonhard Hess Stejneger frammañ al levrenn gouestlet d'an evned. Ken mat e voe kavet labour Stejneger ma savas 360 pajenn diwar ar 547 a voe el levr, e-maez e eurvezhioù labour evit ar ''Smithsonian'' diwar-benn evnoniezh [[Japan]] hag e enklaskoù personel war laboused Hawaii. Betek dibenn miz C'hwevrer [[1889]] e labouras war an div dachenn-se.

D'ar [[1añ a viz Meurzh]] 1889 e kemmas resped Stejneger penn-da-benn, pa voe anvet da virour rann ar stlejviled hag an divelfenneged. Nevez dezhañ e oa an dachenn-studi-se, a grogas da enklask a-zevri ; biskoazh ne zilezas an evnoniezh, hogen lonket e voe e amzer gant ar stlejvilouriezh.&lt;br&gt;
Kentañ labourioù a reas e voe renabliñ hag adstummañ an dastumad a oa fiziet ennañ, krouiñ un doare nevez d'e gatalogañ ha d'e ziskouez er salioù evit ma vefe aesoc'h e welet. E 1889 end-eeun ez embannas ur pennad-studi diwar-benn ar c'herentiad [[Boidae]], hini ar [[boa]]ed.&lt;br&gt;
Buan e teuas da vezañ unan eus ar stlejvilourien bennañ. Ker buan all e voe skuizh-divi, ma rankas kuitaat kêr Washington D.C. e miz Eost ha mont da gemer perzh en un arselladenn hollek war bevoniezh [[Menezioù San Francisco]], en norzh da [[Flagstaff (Arizona)|Flagstaff]] ([[Arizona]]), renet gant al loenoniour [[Clinton Hart Merriam]] ([[1855]]-[[1942]]). Adnerzhaat a reas eno, hag e-pad daou vizvezh e tastumas stlejviled ha divelfenneged en Arizona, [[New Mexico]] ha [[Texas]] kent distreiñ yac'h-pesk d'ar ''Smithsonian Institution''.

E [[1890]] e prientas embannadur disoc'hoù labourioù skipailh C. H. Merriam diwar-benn loened Menezioù San Francisco ha [[Traoñienn ar Marv]].&lt;br&gt;
E [[1894]] ez eas ar skiantour da [[South Dakota]] da zastum loened, hag arnodennoù a reas gant [[formol]] ([[Karbon|C]][[Hidrogen|H]]&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;[[Oksigen|O]]) evit o mirout.&lt;br&gt;
E [[1895]] e voe kaset da Vering en-dro gant Kengor ar [[Peskerezh]] SUA hag aotre Rusia. Studiañ ar c'herentiad [[Otaridae]] e oa pal ar gefridi, evit abegoù armerzhel ha [[politikerezh|politikel]] koulz ha skiantel. Betek [[1897]] e padas e labour.&lt;br&gt;
Bloaz war-lerc'h e tistroas da [[Europa]] gant e wreg, 15 vloaz goude bezañ kuitaet Norvegia. E Bergen e kemeras perzh e Diskouezadeg Etrebroadel ar Peskerezh, hag e Pevare Kendalc'h Etrebroadel al Loenoniezh e [[Cambridge]] e voe dilennet da Gengor Etrebroadel Anvadur al Loenoniezh&lt;ref&gt;{{en}} [http://iczn.org/ Lec'hienn an I. C. Z. N.]&lt;/ref&gt;, ma voe oberiant betek e varv. War hent an distro e weladennas meur a virdi e Norzheuropa, ma studias loened hag an doareoù d'o c'hinnig.

E [[1900]] e voe kaset gant ar ''Smithsonian Institution'' da [[Puerto Rico|Buerto Rico]] da studiañ stlejviled ar vro. Berraet e voe ar gefridi avat en abeg ma klañvaas ar skiantour e-pad teir sizhunvezh. Disoc'hoù an enklaskoù a voe embannet dindan an anv ''Herpetology of Porto Rico'' e [[1904]], a zo ur patrom hiziv an deiz c'hoazh.&lt;br&gt;
Bloaz war-lerc'h e voe Leonhard Hess Stejneger kannad ar ''Smithsonian Institution'' ha Mirdioù Broadel SUA e 5{{vet}} Kendalc'h Etrebroadel al Loenoniezh e Berlin. Goude ar c'hendalc'h e labouras e mirdioù Berlin, [[Hamburg]], [[Dresden]] ha kêrioù prusat all. Pa gemeras perzh er 6{{vet}} Kendalc'h e [[Bern]] e 1904 e tastumas bronneged, evned, stlejviled, divelfenneged, [[amprevaned]], [[kresteneged]], [[blotvil]]ed ha [[plant]] e [[Suis]], [[Bro-C'hall]] hag [[Italia]], da lavaret eo rann gornaouegel an [[Alpoù]], evit o c'heñveriañ gant ar studioù a oa bet graet e Norzhamerika.&lt;br&gt;
E [[1905]] e voe kannad ar ''Smithsonian'' e 4{{vet}} Kendalc'h Etrebroadel an Evnoniezh e [[Londrez|London]], ma voe lakaet da ezel trebad Kendalc'hioù Etrebroadel al Loenoniezh betek e varv. Tri mizvezh-pad e chomas en Europa evit studiañ ar standilhonoù stlejviled ha divelfenneged eus Japan hag eus an Antilhez a oa war ziskouez e mirdioù Bergen, Kristiania, [[Stockholm]], [[Kopenhagen|København]], [[Köln]] ha [[Hamburg]].

A-hed ar bloavezh [[1910]] e ouestlas ar skiantour e holl amzer da gas rann ar stlejviled hag an divelfenneged d'ur savadur nevez er ''Smithsonian Institution''. Adframmet e voe an dastumadoù ha hizivaet an dielloù koshañ, ar pezh a viras outañ a gemer perzh en 8{{vet}} Kendalc'h en [[Aostria]].&lt;br&gt;
D'ar [[1añ a viz Mezheven]] [[1911]] e voe anvet da bennvirour Rann ar Vevoniezh, ouzhpenn ar c'hargoù en devoa dija ; rediet e voe neuze da grennañ war e enklaskoù skiantel abalamour da bouez al labourioù melestradurel. E [[1913]] evelato e c'hallas mont da [[Monaco|Vonaco]] da geñver an 9{{vet}} Kendalc'h ha mont pelloc'h en e studi diwar-benn loened an Alpoù.&lt;br&gt;
Bloavezhioù-pad e labouras evel kadoriad ur poellgor hag a vurutelle kement dornskrid a veze kinniget d'an Ensavadur evit an embann ; amzer a zispigne evit harpañ studierien a oa dedennet gant ar stlejviloniezh ; kement a labour ne viras ket outañ a skrivañ pennadoù – nebeutoc'h eget en amzer gent avat – diwar-benn ar stlejviled pergen, ha nebeutoc'h-nebeutañ a-zivout evned.

E [[1922]], hag eñ 70 vloaz, e tistroas war an dachenn en [[Alaska]], hag en Inizi ar C'homandour adarre, diwar goulenn Maodiernezh ar [[Kenwerzh|C'henwerzh]] SUA da ensellet stad an tropelladoù Otaridae da heul an Emglev kenwerzhel etrebroadel a oa bet sinet gant SUA ha [[Kanada]] d'ar [[26 a viz Genver]] [[1911]]. Da heul ar veaj-se, ma voe stadet digresk ar boblañs eus 30&amp;nbsp;000 loen da 2&amp;nbsp;000 en abeg da lazhadegoù, ez eas da Japan da weladenniñ Burev ar Peskerezh e [[Tokyo]] hag Arsellva bevoniel [[Misaki (Kanagawa)|Misaki]].&lt;br&gt;
Pemp bloaz diwezhatoc'h, e [[1927]], e voe Leonhard Hess Stejneger e [[Budapest]] da geñver 10{{vet}} Kendalc'h etrebroadel al Loenoniezh ; meur a virdi a weladennas adarre en Europa, hag aspiaouiañ a reas meur a zastumas a oa bet prestet gant ar ''Smithsonian Institution'' da skiantourien europat kent ar [[Brezel-bed kentañ]].

E [[1935]] e voe ar skiantour e Kendalc'h Etrebroadel an [[Amprevanoniezh]] e [[Madrid]], ha kerkent goude e 12{{vet}} Kendalc'h Etrebroadel al Loenoniezh e [[Lisboa]].&lt;br&gt;
E dibenn an hañv [[1939]] e voe e veaj diwezhañ da Europa, pa 'z eas da Norvegia evit lidañ 65{{vet}} deiz-ha-bloaz e ziplomadur e Skol-veur Kristiania, a oa bet adanvet « Skol-veur Oslo » abaoe. E-kerzh ar veaj-se e voe ivez kannad ar ''Smithsonian'' e 200{{vet}} deiz-ha-bloaz Akademiezh Roueel [[Sveden]] ar Skiantoù e Stockholm, a voe berraet en abeg da darzhadenn an [[Eil Brezel-bed]].

== Enorioù ==
;{{Norvegia}}
''Dindan an anv Leonhard Hess Steineger''
* Marc'heg Kentañ Renk en Urzh Roueel Norvegat Sant Olav, [[13 a viz Here]] [[1906]].
* Komandour en hevelep Urzh, 1939.
* Ezel Peurbadus eus Midi Bergen.
;{{SUA}}
''Dindan an anv Leonhard Hess Stejneger''
* Ezel eus Akademiezh Vroadel ar Skiantoù, 1923.
* ''Walker Grand Prize of One Thousand Dollars of the Boston Society of Natural History'', 1923.
* Ezel eus ''District of Columbia Chapter of the Society of Sigma Xi'', 1937.

== Kevredigezhioù skiantel ==
Niverus eo ar c'hevredigezhioù skiantel ma emezelas Leonhard Hess Stejneger, en o zouez :&lt;br&gt;
;{{Alamagn}}
* ''Deutsche Ornithologische Gesellschaft'' (Ezel-a-enor)
* ''Ornithologische Gesellschaft in Bayern'' (Ezel dre lizher)
;{{Norvegia}}
* ''Oslo Academy of Science'' (Ezel estren)
{{Rouantelezh-Unanet}}
* ''British Ornithologists' Union'' (Ezel-a-enor)
* ''Zoological Society of London'' (Ezel dre lizher)
;{{Sina}}
* ''[[Beijing|Peiping]] Natural History Society'' (Ezel dre lizher)
;{{SUA}}
* ''Academy of Natural Sciences in Philadelphia'' (Ezel dre lizher)
* ''American Association for the Advancement of Science'' (Ezel)
* ''American Ornithologists' Union'' (Ezel ''emeritus'')
* ''American Society of Ichtyologists and Herpetologists'' (Kadoriad 1919, kadoriad-a-enor 1931 ''ad vitam aeternam'') 
* ''American Society of Mammalogists'' (Ezel diazezer, ezel-a-enor diwezhatoc'h)
* ''Association of American Geographers''
* ''Baird Ornithological Club'' (Kadoriad, 1925)
* ''Biological Society of Washington'' (Kadoriad 1907-1908)
* ''California Academy of Sciences'' (Ezel-a-enor)
* ''Washington Academy of Sciences''
* ''Washington Biologists' Field Club'' (Ezel-a-enor)

== Oberennoù pennañ ==
* 1885 : ''Results of Ornithological Explorations in the Commander Islands and in Kamtschatka''.
* 1887 : ''Birds of Kauai Island, Hawaiian Archipelago / collected by Mr. [[Valdemar Knudsen]], with description of new species''.
* 1890 : ''Notes on a third collection of birds made in Kauai, Hawaiian Islands''.
* 1895 : ''The Poisonous Snakes of North America''.
* 1896 : ''The Russian Fur-Seal Islands''.
* 1904 : ''Herpetology of Porto Rico''.
* 1907 : ''Herpetology of Japan and Adjacent Territories'' hag ''A new Gerrhonotine Lizard from Costa Rica''.
* 1908 : ''Three new species of lizards from the Philippine Islands''.
* 1911 : ''A new genus and species of lizard from Florida'' hag ''A new Scincid Lizard from the Philippine Islands''.
* 1913 : ''Results of the Yale Peruvian Expedition of 1911. Batrachians and Reptiles''.
* 1917 : ''A Check List of North American Amphibians and Reptiles'', kensinet gant Thomas Barbour.
* 1924 : ''A chapter in the history of zoological nomenclature''.
* 1925 : ''Fur-seal industry of the Commander Islands: 1897-1922''.
* 1927 : ''Identity of Hallowell's snake genera, Megalops and Aepidea''.
* 1934 : ''The Chinese lizards of the genus Gekko''.
* 1936 : ''Georg Wilhelm Steller, the pioneer of Alaskan natural history''

''Listenn glok skridoù Leonhard Hess Stejneger a gavor [https://web.archive.org/web/20120216022024/http://www.scricciolo.com/Nuovo_Neornithes/Stejneger%20-%20Bibliografia.htm amañ]'' {{en}}.

== Hêrezh ==
Dre m'en deus labouret Leonhard Hess Stejneger war meur a zachenn ha gant meur a skiantour meur ez eus bet anvet kalzik loened en enor dezhañ. Setu amañ al listenn anezho, gant anv o badezour etre krommelloù, a oa bet embannet e 1943&lt;ref name=&quot;AW&quot; /&gt; ; astennet eo bet dre lies dielloù ha diazoù-ditouroù.
;Amprevaned
''[[Dasypsyllus stejnegeri]]'' (Jordan, 1929)
;Blotviled
''[[Cerithiopsis stejnegeri]]'' (Dall, 1884) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Volutopsius callorhinus stejnegeri]]'' (Dall, 1884)
;Bronneged
''[[Citellus stejnegeri]]'' (Allen, 1903) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Lutra stejnegeri]]'' (Goldman, 1936) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Mesoplodon stejnegeri]]'' (True, 1885) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Phoca vitulina stejnegeri]]'' (Allen, 1902)
;''[[Coleoptera]]''
''[[Tachyporus stejnegeri]]'' (Blackwelder, 1936)
;Divelfenneged
''[[Ambystoma stejnegeri]]'' (Ruthven, 1912) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Borborocoetes stejnegeri]]'' (Noble, 1924) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Bufo stejnegeri]]'' (Schmidt, 1931) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Cycloramphus stejnegeri]]'' (Noble, 1924) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Hynobius stejnegeri]]'' (Dunn, 1923)
[[Restr:Stejneger's Stonechat Hong Kong 1.jpg|thumb|''Saxicola stejnegeri'']]
;Evned
''[[Akialoa stejnegeri]]'' (†) (Wilson, 1889) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Chlorodrepanis stejnegeri]]'' (Wilson, 1890) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Columba janthina|Columba janthina stejnegeri]]'' (Kuroda, 1923) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos stejnegeri]]'' (Kuroda, 1921) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Hypsipetes amaurotis|Hypsipetes amaurotis stejnegeri]]'' (Hartert,1907) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Melanitta deglandi|Melanitta deglandi stejnegeri]]'' (Ridgway, 1887) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Partis stejnegeri]]'' (Bangs, 1916) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Saxicola stejnegeri]]'' (Parrot, 1908) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Spinus xanthogastrus|Spinus xanthogastrus stejnegeri]]'' (Sharpe, 1888) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Zosterops japonicus|Zosterops japonicus stejnegeri]]'' (Seebohm, 1891)
;''[[Medusae]]''
''[[Haliclystus stejnegeri]]'' (Kishinouye, 1899)
;[[Myriapoda]]
''[[Lithobius stejnegeri]]'' (Bollman, 1893)
;Pesked
''[[Scaphognathus stejnegeri]]'' (H. M. Smith, 1934) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Sikukia stejnegeri]]'' (H. M. Smith, 1931) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Steinegeria rubescens]]'' (Jordan &amp; Evermann, 1887) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Stelgistrum stejnegeri]]'' (Jordan &amp; Gilbert, 1898)
[[Restr:Iguana sitting down looking to the left.jpg|thumb|''Cyclura cornuta stejnegeri'']]
;Stlejviled
''[[Amphisbaena stejnegeri]]'' (Ruthven, 1922) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Ancistrodon halys stejnegeri]]'' (Rendahl, 1933) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Anolis stejnegeri]]'' (Barbour, 1931) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Cnemidophorus stejnegeri]]'' (Van Denburgh, 1894) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Crotalus stejnegeri]]'' (Dunn, 1919) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Cyclura cornuta stejnegeri]]'' (Barbour &amp; Noble, 1916) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Cyclura stejnegeri]]'' (Barbour &amp; Noble, 1916) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt;&lt;!-- ''[[Eumeces stejnegeri]]'' (E. H. Taylor)--Adanvet--&gt; &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Hemidactylus stejnegeri]]'' (Ota &amp; Hikida, 1989) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Letheobia stejnegeri]]'' (Loveridge, 1934) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Plica stejnegeri]]'' (Burt &amp; Burt, 1930) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Pseudemys stejnegeri]]'' (Schmidt, 1928) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Pseudoxenodon stejnegeri]]'' (Barbour, 1908) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Sceloporus stejnegeri]]'' (H. M. Smith, 1942) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Sphaerodactylus stejnegeri]]'' (Cochran, 1931) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Takydromus stejnegeri]]'' (Van Denburgh, 1912) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Trachemys stejnegeri]]'' (Schmidt, 1928) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Trachemys stejnegeri stejnegeri]]'' (Barbour &amp; Carr, 1928) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[Trachemys stejnegeri vicina]]'' (Barbour &amp; Carr, 1940) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Trimeresurus stejnegeri]]'' (Schmidt, 1925) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Tropidophis stejnegeri]]'' (Grant, 1940) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Typhlops stejnegeri]]'' (Loveridge, 1931) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Uta stansburiana stejnegeri]]'' (Schmidt, 1921) &lt;span style=&quot;color:blue;&quot;&gt;•&lt;/span&gt; ''[[Zamenis stejnegerianus]]'' (Cope, 1895)
&lt;div style=&quot;width:210px&quot;&gt;&lt;hr&gt;&lt;/div&gt;
* Ur blantenn zo bet anvet ivez : ''[[Alopecurus stejnegeri]]'', gant al louzawour [[George Vasey]] ([[1822]]-[[1893]]).
{{clear|left}}

== Liammoù diavaez ==
;Diwar-benn Leonhard Hess Stejneger
* {{en}} Linda Elmore &amp; William R. Massa, ''Leonhard Stejneger Papers, 1867-1943'', [http://siarchives.si.edu/findingaids/FARU7074.htm  ''Smithsonian Institution Archives'']
* {{en}} Thomas Barbour, ''Leonhard Stejneger'', [http://vertebrates.si.edu/birds/Hall_of_fame/InMemoriamPDFs/Stejneger_auk.pdf ''The Auk'' 61/2, Ebrel 1944, pp. 201-203]
* {{en}} Waldo Schmidt, ''Leonhard Stejneger'', [http://vertebrates.si.edu/birds/Hall_of_fame/InMemoriamPDFs/Stejneger_2.pdf ''Systematic Zoology'' 13/4, 1964, pp. 243-249]
*[https://www.flickr.com/photos/smithsonian/sets/72157654190123040 Luc'hskeudennoù Leonhard Stejneger war Inizi ar C'homandour]
;Diwar-benn loened
* {{en}} {{fr}} [http://www.iucn.org/ ''International Union for the Conservation of Nature (IUCN)'']
* {{en}} [http://reptile-database.org/ ''The Reptile Database'']
* {{en}} [http://www.iucn-tftsg.org/about/ ''Tortoise and Freshwater Turtle Specialist Group'']
* {{fr}} [http://avibase.bsc-eoc.org/avibase.jsp?lang=FR ''Avibase'']

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{Commonscat|Leonhard Stejneger}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1851]]
[[Rummad:Marvioù 1943]]
[[Rummad:Skiantourien SUA]]
[[Rummad:Bevoniourien SUA]]</text>
      <sha1>k7a649t6u8764x0ii07ei1uuvgztv5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bloody Lane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124847</id>
    <revision>
      <id>2200727</id>
      <parentid>1741589</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2310" sha1="22kluzckeau3qt27p88s7qyltpfb8lp" xml:space="preserve">[[Restr:The Aftermath at Bloody Lane by Captain James Hope.jpg|thumb|300 px|Fin an devezh e [[Bloody Lane]], linenn difenn bennañ ar [[Robert_Lee|jeneral Lee]]. Da 1eur goude kreisteiz e oa ledet 5500 soudard eus an daou du lazhet pe gloazet]]
'''Bloody Lane''' a oa anv linenn difenn bennañ ar [[Robert_Lee|jeneral Lee]] e-pad [[emgann Antietam]].

D'ar [[17 a viz Gwengolo]] [[1862]], ar Major jeneral [[Daniel Harvey Hill]] eus [[lu Stadoù Kengevreet Amerika|lu Stadoù Kengevreet Amerika]] a stalias e divizion a 2600 soudard ledet war '''hent Sunken Road''' hag a grogas gant emzifenn al lec'h. 

Gortoz a refont lu an Norzh, ar Major jeneral [[William H. French]] hag e 3de divizion 5500 soudard en holl a erruas dres e-tal hini ar major jeneral [[Daniel Harvey Hill]].

Ar major jeneral [[Israel B. Richardson]] hag e 1st Division, II korfad, eus lu ar Potomac a erruas evit bountañ kreñvoc'h war divizion ar Major jeneral [[Daniel Harvey Hill]].
Ar rejimant 69th of New York infantry pe Irish Brigade a erruas war an dachenn gant ar banniel emerald uhel en avel. Gant ar youc'h-brezel &quot;Fah-ah-bah-lah&quot; ([[Iwerzhoneg]]: &quot;Faugh-a-Balaugh&quot;; Brezhoneg: &quot;Grit plas!&quot;). Tagañ a refont lec'h difenn lu ar Su, ur wech tennet o holl bolodoù e voent rediet da bakañ re ar re marvet pe gloazet. Ur wech tennet an holl bolodoù e voent rediet da vont war gil. 60% eus ar rejimant a oa bet lazhet.
[[File:Green Ensign 1st Regiment.svg|thumb|Banniel ur rejimant iwerzhoniz e lu an Unaniezh]]

Ar stourm a badas 4 eurvezh etre 9eur30 hag 1eur30 goude merenn. An daou du a stourmas taer feuls, a-benn ar fin lu ar Su a zo beuzet gant an niver a enebourien. 

5500 soudard a chomas war an dachenn. Memes ma voe toullet lec'h difenn [[lu Stadoù Kengevreet Amerika|Stadoù Kengevreet Amerika]], lu an Unaniezh ne brofitas ket evit bountañ kreñvoc'h en toull en talbenn. Tu ebet ne oa bet trec'h.
[[Restr:BloodyLaneAntietam.jpg|thumb|300px|Bloody Lane e fin [[emgann Antietam]]]]
A-benn ar fin al lec'h hent Sunken Road a oa deuet da vezañ ar Bloody Lane.

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20160323025448/http://www.nps.gov/resources/place.htm?id=61 Lec'hienn an National Park Service]

[[Rummad:Emgannoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]
[[Rummad:1862]]
[[Rummad:Emgann Antietam]]</text>
      <sha1>22kluzckeau3qt27p88s7qyltpfb8lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Litsa Spathi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125885</id>
    <revision>
      <id>2200799</id>
      <parentid>2027062</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="550" sha1="t25abct1wgdm5zd4nk81mkrzg8l0vbv" xml:space="preserve">{{diechu}}
[[File:Litsa spathi-1549782540.JPG|thumb|Litsa Spathi]]
'''Litsa Spathi''', ganet e 1958, a zo un arzourez [[Fluxus]].

==Liamm diavaez==
* [https://web.archive.org/web/20181227034241/http://www.fluxusheidelberg.org/ Fluxus Heidelberg Center]
* [https://web.archive.org/web/20190218141732/http://fluxusheidelberg.org/litsa_zora_interview_2004.html Interview with Litsa Spathi]
* [https://web.archive.org/web/20070911013916/http://litsaspathi.exto.nl/ Portfolio by Litsa Spathi]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1958]]
[[Rummad:Livourezed Alamagn]]</text>
      <sha1>t25abct1wgdm5zd4nk81mkrzg8l0vbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iain Mac a' Ghobhainn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126911</id>
    <revision>
      <id>2200758</id>
      <parentid>2070202</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:18:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="fy99ord4klx8i60vxiy22opg4a7azgl" xml:space="preserve">'''Iain Mac a' Ghobhainn''', pe '''Iain Crichton Smith''' ([[1añ a viz Genver]] [[1928]] – [[15 a viz Here]] [[1998]]) a oa ur skrivagner [[gouezeleg Skos|gouezeleg]], barzh ha troer diwar ar saozneg e gouezeleg. 

Ganet e voe e [[Glasc'ho]] ha desavet en enez [[Leòdhas]]. Eno e vevas, adalek e zaou vloaz, gant e vamm intañvez hag e zaou vreur, e kêriadenn [[Pabail]]. Studioù saozneg a reas e skol-veur [[Obar Dheathain]] (Aberdeen). Goude se e labouras evel kelenner e meur a lec'h e Bro-Skos, e [[Clydebank]], [[Dùn Breatann|Dumbarton]] hag [[An t-Òban|Oban]], a-raok mont da skrivagner leun-amzer e 1977, pa oa anavezet mat e oberenn dija. Skrivañ a reas kalz barzhonegoù ha meur a romant e gouezeleg hag e saozneg. Treiñ a reas barzhonegoù gouezelek [[Somhairle MacGill-Eain]] (Sorley MacLean) e saozneg ha treiñ a reas lod eus e varzhonegoù dezhañ ivez diwar ar gouezeleg e saozneg.

==E brezhoneg==
*''An còmhradh'' (ar pennad kaoz), danevell lakaet e brezhoneg gant [[Mikael Madeg]], en dastumad ''Danevelloù gouezeleg a Vro-Skos'' (Brud Nevez, 1984).

==Liammoù diavaez==
*[http://www.bbc.co.uk/alba/foghlam/larachnambard/poets/iain_crichton/am_bard/ BBC: Làrach nam Bàrd: Iain Crichton Mac a' Ghobhainn] {{gd}}
* [http://www.youtube.com/watch?v=-xBU2wGZuIM &quot;Off the Page&quot;, video gant Iain Mac a' Ghobhainn] {{en}}
* [http://www.scottishpoetrylibrary.org.uk/poetry/poets/iain-crichton-smith Iain Mac a' Ghobhainn - Scottish Poetry Library] {{en}}
* [https://wayback.archive-it.org/all/20181107172245/http://www.bbc.co.uk/programmes/profiles/3cWByPb2tLdvVr7dNW0YpsV/iain-crichton-smith Iain Mac a' Ghobhainn - BBC 2 Writing Scotland] {{en}}
*[https://web.archive.org/web/20170615135437/http://www.arts.gla.ac.uk/scotlit/asls/ICSmith.html ''The Contribution of Iain Crichton Smith''], Edwin Morgan, ScotLit 23, Winter 2000 {{en}}

{{DEFAULTSORT:Mac a' Ghobhainn, Iain}}
[[Rummad:Skrivagnerien Bro-Skos]]
[[Rummad:Barzhed Bro-Skos]]
[[Rummad:Skrivagnerien ouezelek]]
[[Rummad:Barzhed ouezelek]]
[[Rummad:Skrivagnerien saoznek]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1928]]
[[Rummad:Marvioù 1998]]</text>
      <sha1>fy99ord4klx8i60vxiy22opg4a7azgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dugelezh Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129930</id>
    <revision>
      <id>2200776</id>
      <parentid>2197018</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4033" sha1="l38e9dl8a410fzoo783ftmrppa6b5oj" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; cellspacing=&quot;2&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|'''&lt;big&gt;Dugelezh Breizh&lt;/big&gt;'''|87b7c5|talbenn map|000}}
|-
| align=&quot;center&quot; | &lt;br&gt;[[Restr:Drapeau de la province de Bretagne (1532).svg|100px]] || align=&quot;center&quot; | [[Restr:Armoiries du duché de Bretagne.png|80px]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[Banniel Breizh|Banniel dugelezh Breizh]] || align=&quot;center&quot; | [[Ardamezouriezh|Skoed]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|- 
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''[[Ardamezouriezh|Ger-stur]]'''&lt;br&gt;''Brezhoneg: Kentoc’h mervel eget bezañ saotret''&lt;br&gt;
''Latin: Potius mori quam fœdari''&lt;br&gt;
''Galleg: Plutôt la mort que la souillure''&lt;br&gt;
''A ma vie (ral)''
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | '''Deiziadoù'''&lt;br&gt;''[[Emgann Trans]] - [[1añ a viz Eost]] [[939]]''&lt;br&gt;&lt;br&gt;[[Stagidigezh Breizh ouzh Bro-C'hall]] 
- [[13 a viz Eost]] [[1547]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Restr:Localisation Duché de Bretagne.svg|250px]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;Lec'hiadur dugelezh Breizh&lt;/small&gt;
|-
|}
'''Dugelezh Breizh''' (galleg: ''Duché de Bretagne'') a vez lavaret eus [[gouarnamant]] [[Breizh]] etre [[939]] ha [[1547]]. Tachenn an dugelezh a oa hini Breizh istorel, gant [[Bro-Naoned]]. An dugelezh a oa bet savet goude ma voe skarzhet al luioù [[Vikinged|viking]] eus ar vro e 939. Distabil e oa an dugelezh en Xvet hag [[XIvet kantved]], an duged a oa gwan gant ur galloud gwirion war o douaroù personel. Al liammoù a oa reoù en entremar gant [[Dugelezh Normandi]]. A-wechoù e oa kevredet an dugelezhioù, a-wechoù all evel e-pad ar [[Brezel Breton–Norman]] (1064-1066) e-pad ren [[Konan II (dug Breizh)|Konan II]] enebet ouzh [[Gwilherm II (dug Normandi)|Gwilherm II]]. 
[[Restr:Map Kingdom of Brittany 845-867-br.svg|thumb|center|upright=2|Emdroadur Breizh en {{IXvet kantved}}]]
[[Herri II (Bro-Saoz)]] en doa aloubet Dugelezh Breizh e kreiz an XIIvet kantved ha deuet e oa da vezañ kont Naoned e 1158 goude ur skrid-emglev gant an Dug [[Konan IV]]. Mab Herri, [[Jafrez II (dug Breizh)|Geoffrey]], a oa deuet da vezañ dug dre an dimeziñ gant [[Konstanza Breizh]], an dugezh dre hêrezh. Ar re [[Anjevined roueed Saoz|Anjevined]] a oa chomet e penn betek ma vefe riñset o impalaeriezh e norzh ar Frañs e 1204. Kurunenn Bro-C'hall a levezone an dugelezh breton peurrest an {{XIVvet}} kantved. Urzhioù monastek harpet gant an noblañs breizhat a oa emledet en dugelezh en {{XIvet}} ha {{XIIvet}} kantved, hag en {{XIIIvet kantved}}, ar c'hentañ [[Urzh kesterien|urzhioù klasker-bara]] a oa bet krouet drezho o-unan er c'hêrioù penn. [[Brezel diabarzh]] a oa bet er {{XIVvet}} kantved, dre ma oa meur a gevezer o klask bezañ dug. An tuioù emgouestlet a zo harpet pe gant Rouantelezh Bro-C'hall pe gant hini Bro-Saoz. 

Dishualded an dugelezh a oa aet da get da vat gant marv [[Frañsez II (Breizh)|Frañsez II]] e 1488. Dre hêrezh e oa bet ar verc'h [[Anna Breizh]] e penn ar Stad, met ar roue Gall [[Charlez VIII (Bro-C'hall)|Charlez VIII]] en doa roet lamm d'e zimezi evit dimeziñ ganti. Dre-se roue Bro-C'hall a oa bet o ouzhpennañ an titl Dug Breizh – [[Jure uxoris|jure uxoris]] (dre Gwir ar wreg). Ar gurunenn dugel a oa bet unvanet gant hini Bro-C'hall e 1532 votet gant [[Stadoù Breizh]] goude marv ar rouanez [[Klaoda Bro-C'hall]], an dugezh ziwezhañ. Ar vibien [[Frañsez III (dug Breizh)|Frañsez III]], Dug Breizh ha goude-se [[Herri II (Bro-C'hall)|Herri II]] a oa kendalc'het da ren e stumm un unaniezh bersonel pa oa marvet an tad. 

Gant an [[Dispac'h Gall]], ha gant an nevezinitoù degaset gant ar gouarnamant c'hall adalek 1792 dreist-holl, an Dugelezh a zo rannet hervez sistem an [[Departamant gall|departamantoù]] ha kendalc'het eo betek an deiz-ha-hiziv met tennet eo bet al Liger-Atlantel (Bro Naoned) gant ar [[Philippe Pétain|Marichal Pétain]] d'an [[19 a viz Ebrel]] 1941. Rann-vro melestradurel Breizh a zo chomet hep Bro Naoned, neuze ne talc'h ket harzoù istorel an dugelezh. 
[[Rummad:Dugelezh Breizh]]</text>
      <sha1>l38e9dl8a410fzoo783ftmrppa6b5oj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emgann Cheat Mountain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133155</id>
    <revision>
      <id>2200744</id>
      <parentid>2127667</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:32:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2095" sha1="mtihq3cd9h36n559cuj0jd4f6ztflti" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Cheat Summit Fort - Earthworks.jpg|thumb|Lec'hiadur al lec'h difenn Cheat Summit Fort hiziv-an-deiz.]]
[[Restr:Virginia in United States.svg|thumb|Lec'hiadur Virginia er [[Stadoù-Unanet Amerika]].]]
'''Emgann Cheat Mountain''', anvet ivez '''Emgann Cheat Summit Fort''', a oa bet un emgann etre an 12 hag ar [[15 a viz Gwengolo]] [[1861]], e [[Pocahontas County (West Virginia)|Pocahontas County]] ha [[Randolph County (West Virginia)|Randolph County]], e [[Virginia]] (hiziv [[West Virginia]])&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20170509065440/https://www.nps.gov/abpp/battles/wv005.htm&lt;/ref&gt;. Ul lodenn e voe eus Kampagn Virginia e-pad [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]]. Bez e voe ar c'hentañ emgann eus ar brezel diabarzh lec'h ma oa bet [[Robert E. Lee]] e penn bagadoù stourm en emgann. 
[[Restr:Cheat Mountain Battlefield West Virginia.jpg|thumb|Kartenn Emgann Cheat Mountain.]]
E-pad an emgann, Lee en devoa klasket kelc'hiañ ar gwarnizon eus an [[Union Army]] staliet e Cheat Mountain. Biken ne voe lañset an dagadenn abalamour ma voe keleier faos digant prizonidi brezel hag un eskemm fall a ditouroù hag urzhioù etre ar pennoù kengevreet.

== Kenarroud ==
E penn-kentañ miz Mae 1861, nerzhioù lu eus an [[Unvaniezh (brezel-diabarzh stadunanat)|Unaniezh]] renet gant ar Major Jeneral [[George B. McClellan]] a ya war-raok, o lorc'hañ eus [[Ohio]] betek rannvro kornôg Virginia. Daou bal a oa d'ar fiñv-se : difenn Ohio da vezañ aloubet kement ha difenn [[Pennsylvania]] a oa dindan riskl un aloubadeg gant nerzhioù [[Lu Stadoù Kengevreet Amerika|lu kevredet]]. Ouzhpenn-se a oa ar pal reiñ harp d'ar gouarnamant eus Virginia a oa a-du gant chom en Unaniezh hag a oa tec'het da [[Wheeling (West Virginia)|Wheeling]].

== Disoc'h ==
Ma n'haller ket komz eus un trec'h evit an Unaniezh, nerzhioù lu [[Stadoù Kengevreet Amerika]] a oa bet rediet da gilañ.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Emgannoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Cheat Mountain]]
[[Rummad:1861]]
[[Rummad:Emgannoù gant Robert E. Lee|Cheat Mountain]]</text>
      <sha1>mtihq3cd9h36n559cuj0jd4f6ztflti</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chapel ar Seizh Sant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138642</id>
    <revision>
      <id>2200732</id>
      <parentid>2170293</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T00:13:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15343" sha1="1ims8vvmtslil4oomfe9pio38mqy4kk" xml:space="preserve">&lt;div style=&quot;margin-left:20px;border-bottom: 1px solid #DDD;&quot;&gt;[[Restr:Disambiguation.svg|20px]] ''Arabat eo droukveskañ gant [[Chapel ar Seizh Sant (An Ardeven)]].''&lt;/div&gt;
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
!colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-image:linear-gradient(to right, #000, #fff); color:#fff;&quot;|&lt;div style=&quot;float:right; padding-right:5px;&quot;&gt;[[Restr:Japanese Map symbol (Church).svg|32px]]&lt;/div&gt;&lt;span style=&quot;font-size:1.5em;&quot;&gt;Ilizoù Breizh&lt;/span&gt;
|- bgcolor=&quot;#abcdef&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; font-size: 120%; color:#000; padding: 5px 5px 0px 0px;&quot;|&lt;big&gt;Ar Seizh Sant&lt;/big&gt;&lt;div style=&quot;float:right;&quot;&gt;[[Restr:Logo monument historique - rouge sans texte.svg|24px]]&lt;/div&gt;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; | [[Restr:Les Sept-Saints La chapelle 1.jpg|260px]]&lt;br&gt;Ar chapel gwelet eus an Norzh&lt;br&gt;&lt;small&gt;[https://www.google.com/maps/place/Chapelle+des+Sept-Saints/@48.6360306,-3.4650271,13z/data=!4m13!1m7!3m6!1s0x4811872e640b0f77:0x3acbf7d486a94aee!2sLe+Stiffel,+22420+Le+Vieux-March%C3%A9!3b1!8m2!3d48.636035!4d-3.425631!3m4!1s0x481187292f902be1:0x66360240f1564058!8m2!3d48.6326631!4d-3.4239498 48° 37' 57.58&quot; N - 03° 25' 26&quot; K]&lt;/small&gt;&lt;hr&gt;
|-
| '''Relijion''' || [[Katoligiezh]]
|-
| '''Statud''' || [[Trev (anv-lec'h)|Iliz-trev]]
|-
| '''Parrez''' || [[Ar C'houerc'had]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Saverezh'''&lt;br&gt;• Deroù&lt;br&gt;• Diwezh || &lt;br&gt;{{Deiziad|22|Gouere|1703}}&lt;br&gt;[[1714]]
|-
| '''Adaozadur''' || [[1970]]
|-
| '''Stil''' || Hini ebet.
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Azeul''' || Breudeur ar Seizh Hun
|-
| '''Pirc'hirinded''' || Sul diwezhañ miz Gouere
|-
| colspan=&quot;2&quot; | &lt;hr&gt;
|-
| '''Gwarez'''&lt;br&gt;• Taol-vaen&lt;br&gt;• Chapel || &lt;br&gt;[[Restr:Logo monument historique - rouge sans texte.svg|18px]]&amp;nbsp;Monumant istorel &lt;small&gt;([[1889]])&lt;ref&gt;[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00089750 MH 1889 / PA00089750 e Maodiernezh ar Sevenadur]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Restr:Logo monument historique - rouge sans texte.svg|18px]]&amp;nbsp;Monumant istorel&lt;small&gt;([[1956]])&lt;ref name=&quot;MH&quot;&gt;[http://www2.culture.gouv.fr/public/mistral/merimee_fr?ACTION=CHERCHER&amp;FIELD_1=REF&amp;VALUE_1=PA00089748 MH 1992 / PA00089748 e Maodiernezh ar Sevenadur]&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|}
'''Chapel ar Seizh Sant''', lec'hiet er Stiffel e pennkêr ar Seizh-Sant er [[Ar C'houerc'had|C'houerc'had]], eo ar chapel nemeti e Breizh hag e Bro-C'hall a gement a zo gouestlet da azeul Seizh [[Sant]] [[Efesos]]&lt;ref name=&quot;MH&quot; /&gt;, a anver Breudeur ar Seizh Hun e brezhoneg&lt;ref&gt;[[Geriadur Ménard]], p. 1233-b.&lt;/ref&gt; ; en [[Islam]] ivez e vez enoret ar seizh den-se, pa 'z int meneget e souratenn 18 ar [[Koran|C'horan]].&lt;br&gt;
Nepell diouzh ar chapel, war-du ar C'houerc'had, ez eus ur feunteun hag a zo ker pouezus all e lidoù ar sent.

Abaoe ar {{VIvet kantved}} e vez azeulet Breudeur ar Seizh Hun eno. Unan eus koshañ [[gwerz]]ioù Breizh eo ''[[Gwerz ar Seizh Sant]]'', a ganer c'hoazh er [[pardon (lid)|pardon]] hag e-kerzh ar birc'hirinded [[Katoligiezh|katolik]]-ha-muzulman hag a vez aozet bep Sul diwezhañ miz Gouere abaoe [[1954]].

== Ar chapel ==
Ur chapelig distil eo, savet adalek [[1703]] betek [[1714]] e stumm ur groaz latin tuet kornôg-reter. Perzh dibar chapel ar Seizh Sant eo e voe savet war un [[taol-vaen|daol-vaen]] da ober ar c'hev anezhi.

Daou enskrivadur zo a-us ar porched : &lt;small&gt;22 IVILLET 1703&lt;/small&gt; hag unan all hogozik diverket bremañ hag a lenner «&amp;nbsp;&lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;Savet on dre an aluzen ha dre aket Yves Denmat adalek 1703 betek 1714&lt;/span&gt;&amp;nbsp;».

Uheloc'h eget an nev hag ar chantele eo toennoù kazelioù ar groazenn ; un tourig zo war an tenn-kroaz. Un tour-iliz bras zo ouzh ar pignon kornôgel, a zo porched an nev.
[[Restr:Transept.png|thumb|upright=1.2|{{Legend|#e3dfcd|Kroazenn un iliz}}]]
E kazel su ar groazenn emañ kev ar chapel, 5.25 x 2.10 [[metr|m]] he mentoù, a zo bet savet war un daol-vaen eus [[Neolitik|Nevezoadvezh ar Maen]]. Dre un norig e moger kornôgel tu Su ar groazenn ez eer tre er c'hev hag a zo kloz, an daol-vaen o talvezout da sel ha da leur d'ar chapel a-us dezhañ. Uhel a-walc'h eo ar c'hev evit ma c'hellfe un den chom en e sav ennañ.&lt;br&gt;
An daol-vaen zo tuet kornôg-reter, 4.40 m he hirder ha 2 m he ledander ; staliet eo war ur maen-sav 2.70 x 1.70 m en Norzh ha daou vaen-sav 1.80 x 1.70 er Su.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
PSM V53 D691 Transversal section of the seven saints dolmen.png|An daol-vaen gristenaet
Plan du dolmen-chapelle des Sept-Saints.jpg|Mentoù an daol-vaen&lt;ref name=&quot;MHN&quot;&gt;[https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k445336c/f99.image ''Le dolmen-chapelle des Sept-Saints en Bretagne'', 1888]&lt;/ref&gt;
&lt;/gallery&gt;
Un ''[[Arouez gouestl|ex-voto]]'' bet profet gant ar c'helenner Louis Massignon zo lakaet war un daolig koad : lunell ur vag anvet ''L'abandon à Dieu'' ha marilhet &quot;309&quot; — un dave da vojenn Breudeur ar Seizh Hun.&lt;br&gt;
A-drek an daolig hag e foñs ar c'hev, ouzh ar voger e-tal an nor, ez eus ur meni aoter m'emañ delwennoùigoù ar seizh sant a zo bet kavet dindan an daol-vaen hervez an hengoun ; un delwennig eus ar [[Gwerc'hez Vari|Werc'hez Vari]] o terc'hel ar [[Mabig Jezuz]] zo en o zouez. Dizanv eo an delwennoù.
[[Restr:Les Sept-Saints Les statues dans la crypte.jpg|thumb|center|Ar seizh sant er c'hev]]
Anvioù zo avat war an delwennoù a zo e chantele ar chapel.&lt;br&gt;
Delwennoù koad livet eeunek o stil int, bet graet en {{XVIIIvet kantved}}, lakaet a-steudad ; a gleiz da zehoù emañ Constantin, Maximilien, Martineau, Denis, ar Werc'hez Vari hag ar Mabig Jezus, Jean, Serafein ha Marc. Damheñvel eo an anvioù ouzh a re a zo meneget e gwerz ar Seizh Sant (Konstantin, Maksimian, Martinian, Denez, Yann, Serafion ha Mark), hag ouzh re ''[[Legenda aurea]]'' [[Iacobus a Voragine]] bet skrivet en {{XIIIvet kantved}}.
[[Restr:Les Sept-Saints dans le choeur cropped.jpg|thumb|upright=2.2|center|Ar seizh sant er chantele]]

*Teir delwenn a voe laeret e [[1985]] hag adkavet e pakva porzh-houarn Montparnasse&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20200813003040/http://lalumierededieu.eklablog.com/vieux-marche-chapelle-des-sept-saints-p893138 ''La lumière de Dieu'']&lt;/ref&gt;.

== Ar feunteun ==
[[Restr:Les Sept-Saints La fontaine.jpg|thumb|upright=1.1|left|Ar feunteun]]
Ar stivell he deus roet he anv d'al lec'h, ''Stiffel'', zo war-dro 250 m a-vaez d'ar chapel, war-du ar C'houerc'had ; a-viskoazh ez eo bet azeulet gant ar [[Kelted|Gelted]] hag o [[drouiz]]ed.&lt;br&gt;
Ar pezh dibar anezhi eo e strink dre seizh toull, unan er c'hreiz ha c'hwec'h tro-dro. Meneget eo e gwerz ar Seizh Sant, poz 33 :
&lt;div style=&quot;text-align:center; font-family:Palatino; font-size:1.2em;&quot;&gt;
&lt;poem&gt;
Ouspen ar Chapel devot, eus c'hoas en he c'hichen
Ur Feunteun gaer d'ar Seiz Sant hac he deus seiz sourcen ;
Seiz canal int dre bere e ro Doue graço
Hac e ra en peb amzer nombr bras a viraclo.
&lt;/poem&gt;
&lt;/div&gt;
Kantvedoù-pad ez eo bet ur feunteun hag ur poull-kanañ, betek adaozadur al lec'hienn e 1970 pa voe lamet ar poull. Klañvidi a zeue da gibellat en dourioù nevet hag a veze pareet, hervez gwerz ar Seizh Sant (poz 34).
{{clr|left}}
== Al lidoù ==
=== Gwerz ar Seizh Sant ===
Den ne oar resis petore lidoù a veze kaset gant an drouized kozh dirak ar feunteun, anez komz eus abeg savidigezh an daol-vaen.&lt;br&gt;
Gwerz ar Seizh Sant avat a veze kanet pell-bras a-raok savadur ar chapel, pa hañval bout rakkristen ha koshoc'h eget mare ar [[Krennvrezhoneg|c'hrennvrezhoneg]] ([[1100]]-[[1659]]) dre ma tiouer klotennoù diabarzh.

Pa'z eus meneg eus an daol-vaen enni er pozioù 2 betek 5, ha 8, evel oberenn [[Doue]] hep labour den ebet e tle bout koshoc'h eget senedoù-iliz [[Teurgn|Tours]] ([[567]]), [[Naoned]] ([[668]]) ha [[Roazhon]] ([[689]]) hag a erbedas ma vije distrujet ar meurvein.&lt;br&gt;
Er poz 10 e kinnig ar seizh sant : Maximian, Marc, Martinian, Denes, Yan, Serafion ha Constantin, an istor anezho o vout kontet er pozioù 11 da 31. Anat eo ez eo Breudeur ar Seizh Hun liammet-start ouzh Seizh Huner Efesos.
&lt;div style=&quot;margin-left:100px; background-color:#f6f6f6; padding:10px;&quot;&gt;
;''Mojenn Breudeur ar Seizh Hun''
Ker kozh hag an {{IIIe kantved}} eo azeul Seizh Sant Efesos, a zo heuliet gant ar vuzulmaned ivez peogwir ez eus meneg anezho e souratenn 18 ar [[Koran|C'horan]], anvet &lt;big&gt;الكهف&lt;/big&gt; ''al-Kahf'', &quot;ar Vougev&quot;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20181027154959/https://www.coran-francais.com/coran-francais-sourate-18-0.html ''Coran français'']&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Er bloaz [[250]] e tivizas an [[Roll an impalaerien roman|impalaer roman]] [[Decius]] startaat unvaniezh ar Romaned tro-dro d'o relijion dre heskinañ ar gristenien a nac'he galloud an doueed roman ha dianzav o feiz. Kas a reas kannadourien da Efesos da lakaat seizh breur uhel o dere da zianzav o feiz hag o lezenn. Pa nac'hjont gober e voe lamet o c'hargoù hag o madoù diouto gant an impalaer evit o rediañ da glask an aluzen.&lt;br&gt;
Hag int kuzhet en ur vougev e Menez Kelion e-kichen Efesos e voent adkavet. E-lec'h o lazhañ war an tach e roas an impalaer urzh da vogeriañ digor ar vougev evit ma varvjent gant an naon hag ar sec'hed.&lt;br&gt;
Menel kousket a reas ar seizh breur e-pad 177 vloaz hervez ar werz (''seitec vloas hac eiz-uguent e chomjont er plas-se / Qent ma voe divassonet ar c'havern varnese'', poz 25), 309 bloaz hervez ar C'horan (''Padal e chomjont en o mougev e-pad tri c'hant bloaz hag e ouzhpennjont nav anezho'', gwerzenn 25) — bloavezhioù [[loar]] eo, daouzek loariad enno ; neuze e hunas ar seizh breur e-pad e-pad 14 vloaz ha 9 miz hervez ar werz, pe 25 bloaz ha 9 miz hervez ar souratenn.&lt;br&gt;
Dihun e oant pa voe digoret ar vougev, pa oant bet adsavet a varv da vev gant Doue evit diskouez [[dasorc'hidigezh]] an [[Anaon]].
&lt;/div&gt;
Pozioù diwezhañ ar werz, 54 foz enni, zo bet aozet goude savidigezh ar chapel ; ar pozioù 35-46 a gont pareoù burzhudus.

Dre [[manac'h|venec'h]] ha misionerien [[gres]]ian ez eo deuet azeul Breudeur ar Seizh Hun d'ar C'houerc'had, pa ambrougent kenwerzhourien ar Reter war hent ar [[staen]]. Dilestrañ a raent e porzh ar [[Ar Yeoded|Yeoded]] hag e vageent war ar stêr [[Leger]] betek an [[Argoad]]. Pa 'z errujont er Stiffel e voe kristenaet al lec'h nevet hen hag e daol-vaen. Adalek ar {{VIvet kantved}} e voe azeulet Breudeur ar Seizh Hun eno&lt;ref&gt;[https://eglise.catholique.fr/actualites/363489-55e-pelerinage-islamo-chretien-a-vieux-marche/ ''Église catholique en France'']&lt;/ref&gt;.

Bep bloaz gwechall e veze aozet gant kloer [[Plûned]] ur prosesion da bardon ar Seizh Sant evit klask an absolvenn a-c'houde un darvoudenn hag a oa c'hoarvezet e-kerzh savidigezh ar chapel : unan eus parrezianiz Plûned en devoa laeret ur sac'had ed a-douez ar profoù a veze degaset evit arc'hantaouiñ ar savidigezh; meneget eo al laeroñsi e poz 47 ar werz.

=== Ar birc'hirinded kristen-ha-muzulman ===

E [[1951]], ar reteroniour hag islamoniour gall [[Louis Massignon]] ([[1883]]-[[1962]]) a weladennas kev chapel ar Seizh Sant ; distreiñ di a reas e [[1953]] hag ez arvestas ar pardon. Eno e klevas gwerz ar Seizh Sant, ha souezhet-bras e voe gant he zroidigezh : heñvel eo he danvez ouzh hini souratenn 18 ar C'horan. Ker souezhet all e voe pa welas ar feunteun : unan stummet heñvel zo e Ra's al-Mâ (&quot;Roue an Dour&quot;) e Guidjel e-kichen [[Setif]] en [[Aljeria]]&lt;ref&gt;[https://www.letelegramme.fr/cotes-darmor/vieux-marche/vieux-marche-pelerinage-islamo-chretien-24-07-2015-10716488.php ''Le Télégramme'', 24 HER 15]&lt;/ref&gt;.

A-c'houde e gavadenn e tistroas an islamoniour d'ar pardon e 1954, en ur gas muzulmaned yaouank gantañ evit unaniñ ar Gristeniezh hag an Islam en ur bedenn evit ar [[peoc'h]]&lt;ref&gt;[http://etudes.unitariennes.over-blog.com/article-le-pelerinage-islamo-chretien-du-vieux-marche-en-bretagne-3-a-la-suite-de-louis-massignon-46607811.html ''Études unitariennes'']&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
An abadenn-se a roas lañs d'ar birc'hirinded kristen-ha-muzulman, a vez dalc'het bep bloaz abaoe 1954 da Sul diwezhañ miz Gouere ; tost da 1&amp;nbsp;500 a dud a oa deuet d'ar pardon e [[2016]]&lt;ref&gt;[https://www.la-croix.com/Urbi-et-Orbi/Actualite/France/Affluence-record-Pardon-islamo-chretien-Sept-Saints-2016-07-25-1200778114# ''La Croix'', 25 GOU 16]&lt;/ref&gt; Skeud an drouized zo er pardon ivez, pa vez dibunet ar souratenn 18 dirak ar feunteun. Krampouezh a vez evel-just, rannet e vez al laezh hag an datez, hag ur [[fest-noz]] a vez aozet a-wechoù da heul al lidoù relijiel&lt;ref&gt;[https://www.ouest-france.fr/bretagne/le-vieux-marche-22420/aux-sept-saints-les-religions-reunies-5884666 ''Ouest-France'', 18 GOU 18]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190819140647/https://www.chretiensdelamediterranee.com/pelerinage-sept-saints-vivre-lamitie-islamo-chretienne-croix/ ''Chrétiens de la Méditerranée'']&lt;/ref&gt;.

Brudet eo pirc'hirinded ar Seizh Sant e bed an Islam&lt;ref&gt;[https://www.lorientlejour.com/article/784615/A_%253C%253C%2BVieux-Marche%2B%253E%253E%252C_en_Bretagne%252C_une_chapelle_ou_la_Croix_et_le_Coran_se_cotoient.html ''L'Orient Le Jour'', Bayrūt, 26 HER 12]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
E [[1965]], ar [[moskeenn|voskeenn]] Ketchaoua en [[Aljer]] a brofas ur c'hloc'h anvet ''Kloc'h an Unvaniezh'' da chapel ar Seizh Sant ; dre ma oa re vras e voe lakaet en iliz-parrez ar C'houerc'had.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;300px&quot;&gt;
Les Sept-Saints Texte de prière multiconfessionnelle.jpg|Ar souratenn 18, ''Al-Kahf''&lt;br&gt;en [[arabeg]] hag e galleg
Les Sept-Saints Tableau offert par des Musulmans.jpg|Breudeur ar Seizh Hun&lt;br&gt;Prof digant ar vuzulmaned
&lt;/gallery&gt;

== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20090328110718/http://vieux-marche.net/spip.php?rubrique5 ''Le pèlerinage islamo-chrétien'' (2016)]

== Levrlennadur ==
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;LUZEL, François-Marie&lt;/span&gt; : ''La chapelle des Sept-Saints dans la commune du Vieux-Marché'', kelaouenn ''Mélusine'', 1878, pp.&amp;nbsp;201–204 • [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57904847/f112.image.r=Sept-Saints.langFR Lenn en-linenn]
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;MASSIGNON, Louis&lt;/span&gt; : ''La crypte-dolmen des VII Saints Dormants d'Éphèse au Stiffel (en Plouaret, puis Vieux-Marc'hé)'', Les Presses Bretonnes, Sant-Brieg, 1958 [https://web.archive.org/web/20210925155633/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_11_fevrier_2016/La_Crypte-Dolmen_des_Sept_Saints_.pdf Lenn en-linenn] – Gwerz ar Seizh Sant : pp.&amp;nbsp;4–10 (4-7 PDF)
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;PÉNICAUD, Manoël&lt;/span&gt; : ''Le réveil des Sept Dormants – Un pèlerinage islamo-chrétien en Bretagne'', Éditions du Cerf, Paris, 2016 {{ISBN|978-2-204-10976-5}}
* &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps;&quot;&gt;VIAUD, Gérard&lt;/span&gt; : ''Les sept saints dormants d'Éphèse'', ''Annales de Bretagne'', levrenn 73, niv. 4, 1996, pp.&amp;nbsp;599–606 • [https://www.persee.fr/doc/abpo_0003-391x_1966_num_73_4_2381 Lenn en-linenn]

== Liammoù diavaez ==
* [http://www.dastumedia.bzh/dyn/portal/index.seam?page=alo&amp;aloId=100420&amp;fonds=&amp;cid=2419 Ar werz enrollet gant Dastumedia]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20141031201904/http://www.vieux-marche.net/spip.php?article12 Dielfennadur ar werz]

== Notennoù ==
{{Daveoù|bannoù=4}}

{{DEFAULTSORT:Seizh Sant, Chouerchad}}
[[Rummad:Chapelioù Breizh]]
[[Rummad:Monumantoù istorel en Aodoù-an-Arvor]]
[[Rummad:Ar C'houerc'had]]
[[Rummad:Relijionoù e Breizh]]</text>
      <sha1>1ims8vvmtslil4oomfe9pio38mqy4kk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blancs-Coteaux</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139371</id>
    <revision>
      <id>2200726</id>
      <parentid>1826188</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="pw1e6gen4pwdp1mnw51nyskmfdapdg3" xml:space="preserve">{{labour zo}}
{{Infobox kumunioù Frañs
 | ardamezioù        = 
 | logo              = 
 | bro               = 
| rannvro = [[Grand Est]]
| departamant = [[Marne (departamant)|Marne]]
| arondisamant = [[Arondisamant Épernay|Épernay]]
| kanton = [[Kanton Vertus-Plaine Champenoise|Vertus-Plaine Champenoise]]  &lt;small&gt;''([[pennlec'h]])''&lt;/small&gt;
 | etrekumuniezh     = Communauté d'agglomération Épernay, Coteaux et Plaine de Champagne
 | bro velestradurel = 
 | maer              = Pascal Perrot
 | amzer-gefridi     = 2018-2020
 | gorread           = 65.81
 | hedred            = 4.444
 | ledred            = 48.853
 | uk                = 
 | ubi               = 96
 | ubr               = 247
}}

'''Blancs-Coteaux''' a zo ur gumun eus [[departamant gall|departamant]] [[Marne (departamant)|Marne]] e [[Bro-C'hall]], krouet e 2018.

== Istor ==
Krouet eo bet d'ar 1{{añ}} a viz Genver 2018, en ur vodañ kumunioù [[Gionges]], [[Oger]], [[Vertus]] ha [[Voipreux]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20180107061757/http://www.marne.gouv.fr/content/download/16395/111018/file/Recueil%2012quinquies-2017%20du%2022%20d%C3%A9cembre%20(p1%20%C3%A0%2045).pdf Dastumad an aktaoù melestradurel Prefeti Marne, Niv. 12 quinquies, 22 Kerzu 2017]&lt;/ref&gt;.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery&gt;
Chevet église 03516.JPG|Iliz Gionges.
Musée du mariage 04021.JPG|Mirdi an dimeziñ e Oger.
Porte Baudet 03259.JPG|Porte Baudet e Vertus.
Voipreux - Eglise.JPG|Iliz Sant-Pêr e Voipreux.
&lt;/gallery&gt;

== Douaroniezh ==
== Emdroadur ar boblañs  ==

== Melestradurezh ==
{{DilennadDeroù |Titl= Roll ar vaered}}
{{DilennadBremañ |Deroù = 10 Genver 2018 |Penn =  |Anv = Pascal Perrot&lt;ref&gt;{{fr}} « [http://www.lunion.fr/69507/article/2018-01-10/pascal-perrot-elu-maire-de-blancs-coteaux Pascal Perrot élu maire de Blancs-Coteaux] », ''L'Union'', 10 Genver 2018.&lt;/ref&gt; |Strollad =[[Les Républicains|LR]] |Karg = }}
{{DilennadPenn}}

== Tud ==

== Liammoù diavaez ==

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Kumunioù Marne]]</text>
      <sha1>pw1e6gen4pwdp1mnw51nyskmfdapdg3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deadpool</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140197</id>
    <revision>
      <id>2200736</id>
      <parentid>2070834</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T01:06:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1170" sha1="drs3hancuabzpchlmvna9h8bx0buf9k" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:Deadpool, Georgia Viaduct, Vancouver, April 6 2015 - 3.jpg|thumb|upright=1.4|An aktour [[Ryan Reynolds]] treuzwisket en Deadpool e-pad filmañ ar film [[Deadpool (film)|Deadpool]].]]
'''Deadpool''', pe '''Wade Winston Wilson''', zo un dudenn ijinet er c'homics stadunanat gant [[Marvel Comics]]. Krouet eo bet gant ar skrivagner [[Fabian Nicieza]] hag an tresour ha skrivagner [[Rob Liefeld]]. Un enep-haroz eo ha gwelet e oa bet evit ar wech kentañ en [[The New Mutants]] #98 (e miz C'hwevrer [[1991]]). Da gentañ e oa Deadpool un dudenn vil ; gant an amzer ez eo deuet da vezañ kentoc'h un enep-haroz. Deadpool, Wade Wilson e anv gwir, zo ur [[Goprsoudard|goprsoudard]] disneuziet gant ur galloud dreistordinal a-fed pareañ e gorf. An dudenn a zo brudet evel &quot;''Merc with a Mouth''&quot; dre ma vez atav o komz hag oc'h embann traoù droch pe farsadennoù.
== Liammoù diavaez ==
* [https://web.archive.org/web/20110923211553/http://marvel.com/universe/Deadpool Deadpool war Marvel.com]
* [https://web.archive.org/web/20170803172317/http://www.imdb.com/character/ch0027050/ Deadpool war IMDb]
[[Rummad:Tudennoù faltazi]]
[[Rummad:Tudennoù Comics]]</text>
      <sha1>drs3hancuabzpchlmvna9h8bx0buf9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arondisamant Villefranche-sur-Saône</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142197</id>
    <revision>
      <id>2200711</id>
      <parentid>1864184</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:34:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2206" sha1="i57hnvvder026gqfzs2syqnnaddixm2" xml:space="preserve">{{Infobox Arondisamant gall
 | anv          = Arondisamant Villefranche-sur-Saône
 | alc'hwez     = 
 | ment         = 
 | bro          = 
 | rannvro      = [[Arvern-Ron-Alpoù]]
 | departamant  = [[Ron (departamant)|Ron]]
 | insee        = 69 2
 | kêr          = [[Villefranche-sur-Saône]]
 | poblañs      = {{PoblansArondisamant|69|2}}
 | deiz-pob     = {{PoblansArondisamant|69|deiziad}}
 | km²          = 1714.55
 | nivkumun     = 132
}}
'''Arondisamant Villefranche-sur-Saône''' a zo anezhañ ur [[rann velestradurel]] eus [[Frañs]], e departamant [[Ron (departamant)|Ron]] hag e rannvro [[Arvern-Ron-Alpoù]].

== Istor ==
Betek 2014 e oa rannet arondisamant Villefranche-sur-Saône e 10 kanton hag e 131 gumun.

Etre 2015 ha 2017 e klote arondisamant Lyon gant [[Metropol Lyon]], krouet d'ar {{1añ}} a viz Genver 2015. En arondisamant Villefranche-sur-Saône e oa lec'hiet an holl gumunioù eus departamant Ron estreget ar re eus ar Metropol.

Adrannet e voe an arondisamant d'ar {{1añ}} a viz C'hwevrer 2017.

== Kumunioù ==
=== Betek 2014 ===
Rannet e oa arondisamant Villefranche-sur-Saône e 10 kanton ha 131 gumun :
# [[kanton Amplepuis]],
# [[kanton Anse]],
# [[kanton Beaujeu]],
# [[kanton Belleville]],
# [[kanton Gleizé]],
# [[kanton Lamure-sur-Azergues]],
# [[kanton Le Bois-d'Oingt]],
# [[kanton Monsols]],
# [[kanton Tarare]],
# [[kanton Thizy]],
# [[kanton Villefranche-sur-Saône]].

== 2015-2017 ==
Etre ar {{1añ}} a viz Genver 2015 hag ar {{1añ}} a viz C'hwevrer 2017, 228 kumun eus departamant Ron, estreget [[Metropol Lyon]], a oa en arondisamant.

===Abaoe 2017 ===
Adrannet e voe arondisamantoù Ron d'ar 1{{añ}} a viz C'hwevrer 2017&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20200126124413/http://www.rhone.gouv.fr/content/download/26379/152074/file/RAA_sp%25C3%25A9cial_69-2017-008_250117.pdf Recueil des actes administratifs spécial n°69-2017-008], Lyon, 25 Genver 2017&lt;/ref&gt; : distaget e voe 78 kumun diouzh arondisamant Villefranche-sur-Saône evit stagañ anezho ouzh [[arondisamant Lyon]]. 132 gumun zo en arondisamant Villefranche-sur-Saône bremañ.

== Daveoùarondisamant Bro-C'hall ==
&lt;references/&gt;

[[Rummad:Arondisamantoù Ron|Villefranche-sur-Saone]]</text>
      <sha1>i57hnvvder026gqfzs2syqnnaddixm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bedreuziad COVID-19</title>
    <ns>0</ns>
    <id>142318</id>
    <revision>
      <id>2200725</id>
      <parentid>2200482</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T22:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96270" sha1="09v544ywedf0r3wvr8s7h8zxgwh49hx" xml:space="preserve">{{Gouzavadenn COVID-19}}
[[Restr:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|upright=1.2|thumb|Red COVID-19 dre ar bed '''(30 Meurzh 2020)'''&lt;br&gt;{{legend|#900000| &gt; 100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#c80200| 10–100 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ee7070| 1–10 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffC0C0| 0.1–1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#ffdfe0| 0.001–0.1 den klañv evit 100 000 annezad}}
{{legend|#e0e0e0| N'eus den klañv ebet disklêriet/N'eus den ebet}}]]
D'ar [[1añ a viz Kerzu]] [[2019]] e stagas ur c'hleñved da redek e kêr [[Wuhan]], e [[Republik Pobl Sina]] : ar c'h[[COVID-19]]. Ur c'hurunviruz nevez, anvet [[SARS-CoV-2]], a oa krog da redek dre [[Wuhan]], kêr-benn proviñs [[Hubei]]. Meur a zen a oa bet tapet gant [[tanijenn skevent]] hep ma vefe sklaer eus pelec'h e teue ar c'hleñved. An holl pareoù implijet a oa chomet diefed. Buan a-walc'h e oa deuet war-wel e oa eus un eskemm den-den evel doare treuzkas. An niver a dud klañv a oa aet buan war gresk betek tizhout milieroù a dud e fin miz Genver 2020. Meur a vro a oa bet tapet gant ar c'hleñved ouzhpenn Sina, en Europa, Norzhamerika ha dreist-holl en Azia. Mare goradur ar c'hleñved (pa vezer kontamet betek ar c'hentañ azonoù) zo etre 2 ha 14 devezh. Gallout a ra un den klañv binimañ tud all pad ma vez klañv met ivez e-pad meur a zevezh ur wech pareet. An azonoù zo lies met an daou azon diazez eo an derzhienn uhel hag ur skuizhder bras. Goude-se e krog kudennoù gant ar reizhiad analañ, kudennoù gant al lounezh, ar reizhiad gwazhiadur. Gellout a reer mervel diwar ar c'hleñved.

Diaes spontus eo kaout sifroù skiantel war an niver a dud klañv hag an niver a dud marvet. D'ar 1añ a viz C'hwevrer 2020 e voe embannet gant [[Sina]] e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv. Hervez skiantourien arbennikaet war ar c'hleñvedoù-red, e vefe e-tro 44 000 den klañv d'ar 27 a viz Genver hag e miz C'hwevrer e vefe 100 000 den klañv d'an nebeutañ, pell-tre diouzh sifroù ofisiel ar vro&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/connait-vraiment-le-taux-de-mortalite-du-coronavirus-6717061|titl=Connaît-on vraiment le taux de mortalité du coronavirus|oberour=Ouest-France}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh 2020 eo disklêriet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] eo deuet kleñved-red Wuhan da vezañ ur bedreuziad.

Evit ar 26 a viz Meurzh a oa bet testeniekaet ouzhpenn 522 000 den klañv gant ar c'hCOVID-19 en ouzhpenn 190 bro ha tiriad, gant 23 701 den marvet gant ar c'hleñved hag ouzhpenn 123 000 den pareet&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.arcgis.com/apps/opsdashboard/index.html#/bda7594740fd40299423467b48e9ecf6|titl=Coronavirus COVID-19 Global Cases by the Center for Systems Science and Engineering (CSSE) at Johns Hopkins University (JHU)|oberour=Johns Hopkins University|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

==Doareoù==
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:80%;&quot;
|-
|colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot;|[[Restr:Symptoms of 2019 novel coronavirus.svg|260px]]&lt;br&gt;Kudennoù degaset gant COVID-19&lt;hr&gt;
|-
!Azonoù&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/who-china-joint-mission-on-covid-19-final-report.pdf|titl=1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=16-24.02.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;
!%
|-
|Terzhienn||87.9%
|-
|Paz sec'h||67.7%
|-
|Skuizhder||38.1%
|-
|[[Digraostiñ]]||33.4%
|-
|[[Anosmiezh]] (koll ar c'hlevet dre ar fri)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.entuk.org/sites/default/files/files/Loss%20of%20sense%20of%20smell%20as%20marker%20of%20COVID.pdf|titl=ENT UK at The Royal College of Surgeons of England 35-43 Lincoln’s Inn Fields London WC2A 3PE Tel: 020 7404 8373 | Email: entuk@entuk.org|Web: www.entuk.org1Loss of sense of smell as marker of COVID-19 infection|oberour=ENT UK|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;||30–66%
|-
|Berranal||18.6%
|-
|Poan-gigennoù||14.8%
|-
|Gourlañchenn sec'h||13.9%
|-
|Poan-benn||13.6%
|-
|Krenañ gant ar riv||11.4%
|-
|C'hoant rechetiñ||5.0%
|-
|Stoufet ar fri||4.8%
|-
|Dipadapa||3.7–31%&lt;ref&gt;{{cite book |last=Wei|first=Xiao-Shan|last2=Wang|first2=Xuan|last3=Niu|first3=Yi-Ran|last4=Ye|first4=Lin-Lin|last5=Peng|first5=Wen-Bei|last6=Wang|first6=Zi-Hao|last7=Yang|first7=Wei-Bing|last8=Yang|first8=Bo-Han|last9=Zhang|first9=Jian-Chu|last10=Ma|first10=Wan-Li|last11=Wang|first11=Xiao-Rong|date=26 February 2020|title=Clinical Characteristics of SARS-CoV-2 Infected Pneumonia with Diarrhea|language=en|location=Rochester, NY|ssrn=3546120}}&lt;/ref&gt;
|-
|Pasat gwad||0.9%
|-
|Poan-lagad||0.8%
|}
Ur viruz eus familh ar [[grip]] hag ar [[sifern]] eo, kar ivez da hini ar [[SRAS]] (2003) hag d'ar gripoù [[H5N1]] hag [[H1N1]]. Infektiñ a ra dreist-holl ar skevent. 80% eus an dud detektet o dez simptomoù bihan (terzhienn, pas) met evit ar peurrest anezho e c'hell ar c'hleñved bezañ grevus a-walc'h, betek kas unan bennak d'an ospital ma n'eo ket e lazhañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/fr/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/q-a-coronaviruses|titl=Maladie à coronavirus 2019 (COVID-19) : questions-réponses|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Seblantout a ra chom hep touchal ar vugale dindan 10 vloaz&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; ha seul goshoc'h an den klañv, seul zañjerusoc'h evitañ, dreist-holl ma vez klañv gant traoù all ([[krign-bev]]...). Adalek 60% e c'hell ar c'hleñved lazhañ 30% eus an dud detektet.

Kavet e oa bet e c'hell ivez ur bern tud tapet ar viruz hep bezañ klañv gantañ. Evit doare e vije un den disimptom evit un den gant simptomoù, pezh zo e c'hell an dud disimpton kas ar viruz d'ar re all memestra.

Gorrek eo ar viruz da gemmañ e [[TDN]] hervez enklaskoù bet graet e [[Sina]] hag en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/stability-of-coronavirus-genome-is-good-news-for-vaccine-development-scientists-say/?fbclid=IwAR08_ZGXcI0rFQc5GnGDM3-WguNEkSt13erWL97n4LPuqmnmlJndkJ-B2WI|titl=Stability Of Coronavirus Genome Is Good News For Vaccine Development, Scientists Say|oberour=IFLS|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 27 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ar pezh a zo keloù mat evit kavet ur brec'hiadur.

===Treuzkas===
Diouer zo a vunudoù war an doare ma vez treuzkaset etre an dud. Ur studiadenn bet embannet d'ar [[27 a viz Meurzh]] a ziskouez penaos e vez treuzkaset dreist-holl dre darempredoù tost ha [[takennoù halañ]] produet en ur streviañ pe en ur basaat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prepare/transmission.html|titl=How Coronavirus Spreads|oberour=Center for Disease Control and Prevention (SUA)|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Darempredoù tost a dalvez dindan ur metrad pe zaou. Takennoù halañ a vez kaset ivez en ur gaozeal, met ne seblant ket ar viruz bezañ kaset pelloc'h gant an aer.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/q-a-detail/q-a-coronaviruses|titl=Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19)|oberour=Aozadur Bed ar Yec'hed (ABY) - World Health Organization (WHO)|deiziad=9.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Gallout a reer tapet ar viruz en ur douchal goreoù koñtaminet a-raok touchal e fri, e zaoulagad pe e c'henoù.&lt;ref name=&quot;Q&amp;A on coronaviruses (COVID-19) - WHO&quot; /&gt;

Evit en em wareziñ eus ar viruz e oa bet erbedet da walc'hiñ an daouarn alies, gant soavon (a zo gouest da derriñ he c'hurunenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://covid19.govt.nz/|titl=United against Covid-19|oberour=Gouarnamant [[Zeland-Nevez]]|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 25 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;) pe gant kaod dour-alkool hag ober kement-all d'ar gorreoù&lt;ref&gt;Kampf, G.; Todt, D.; Pfaender, S.; Steinmann, E. (March 2020). &quot;Persistence of coronaviruses on inanimate surfaces and their inactivation with biocidal agents&quot;. The Journal of Hospital Infection.&lt;/ref&gt;.

===Viruz===
Ar [[SARS-CoV-2]] (Kleñved halañ grevus kurunviruz 2) zo ur viruz nevez kavet da gentañ e-barzh tri den tapet gant ur bneumoniezh e-liamm ouzh ar skoulmad kleñvedoù-halañ e [[Wuhan]] e [[Sina]].&lt;ref name=&quot;Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/SARS-CoV-2-risk-assessment-14-feb-2020.pdf|titl=Outbreak of severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2): increased transmission beyond China – fourth update|oberour=ECDC (Kreizenn Europa evit diwall diouzh ar c'hleñvedoù)|deiziad=14.02.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Dre e orin e tenn kalz eus ar c'hurunviruzoù all. Seblantout a ra ar viruz bezañ ur chimera etre daou viruz, unan boaz da iñfektiñ [[logod-dall]], egile boaz da iñfektiñ ar [[pangolin]]ed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.iflscience.com/health-and-medicine/coronavirus-origins-genome-analysis-suggests-two-viruses-may-have-combined/?fbclid=IwAR03THMxlrzvzFRw1rFcNpZM12unRJFJ8xqKip4jq6Uc_HZU_QCa1KAjDmI|titl=Coronavirus Origins: Genome Analysis Suggests Two Viruses May Have Combined|oberour=IFLS|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Tostoc'h eo viruz ar pangolin ouzh ar SARS-CoV-2 met mankout a ra eus ur protein a laka anezhañ da vezañ gouest da vont e-barzh kelloù mab-den, evel hini al logo-dall.

===En em wareziñ diouzh ar viruz===
Erbedet eo da gentañ bezañ naet evit talañ ouzh ar viruz, da gentañ penn gwalc'hiñ an daouarn alies, chom hep touchal e zremm, e zaoulagad, e c'henoù dre vras, met dreist-holl gant daouarn lous, goude bezañ paset. Pasat pe streviañ a rankjed ober en ur mouchouer da skarzhañ, pe da nebeutañ en e ilin evit chom hep louzañ an daouarn. Ar re glañv hag a oar a rankje dougen ur meskl evit chom hep kas ar c'hleñved da dud all.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization|deiziad=8.02.2020 bet nevesaet d'an 18.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Erbedet eo ivez da lakaat e plas doareoù evit lakaat an dud da bellaat an eil diouzh egile (''physical distancing'' e saozneg, ''pellaat sokial'' e brezhoneg da c'hortoz e vije studiet an term-se)&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/03/04/coronavirus-covid-19-5-things-you-can-do-to-protect-yourself-and-your-community/|titl=Coronavirus (COVID-19) – 5 things you can do to protect yourself and your community|oberour=Public Health England|deiziad=4.03.2020|lennet d'=28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Pa oa nevez a-walc'h ar viruz e veze erbedet gant ur bern broioù chom hep beajiñ d'ar broioù pe rannvroioù tapet gant ar viruz, da lavaret eo [[Wuhan]], [[Sina]] da gentañ penn, met dibosupl e oa deuet da vezañ heuliañ an ali-se adalek fin miz C'hwevrer 2020 abalamour ma rede ar c'hleñved un tammig e pep lec'h er bed.

Dañjerus-kenañ eo ar viruz evit ar vedisined, ar glañvdiourien hag an dud a labour tost ouzh ar re glañv dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.officiel-prevention.com/sante-hygiene-medecine-du-travail-sst/service-de-sante-au-travail-reglementations/detail_dossier_CHSCT.php?rub=37&amp;ssrub=151&amp;dossid=556|titl=Les mesures de prévention et de protection du personnel en cas de pandémie|oberour=Officiel Prévention - Santé et Sécurité au travail|deiziad=Meurzh 2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; hag aliet eo dezho labourat gant meskloù [[Meskl FFP2|FFP2]], dreist-dilhad ha lunedoù-gwareziñ. E broioù zo, evel Frañs, evelato o doa savet ur bern tud a vicher war ar yec'hed o mouezh evit klemm e vankont eus peadra evit en em wareziñ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lavoixdunord.fr/727741/article/2020-03-17/coronavirus-les-professionnels-de-sante-en-colere-contre-la-penurie-de-masques|titl=Coronavirus : les professionnels de santé en colère contre la pénurie de masques|oberour=La Voix du Nord|deiziad=17.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour da choazoù bet graet gant ar gouarnamantoù tremenet a-raok&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-la-france-manque-t-elle-de-masques-respiratoires_3871243.html|titl=Coronavirus : pourquoi la France manque-t-elle de masques de protection respiratoire ?|oberour=France Info TV|deiziad=19.03.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh}}&lt;/ref&gt; ha da stad an ospitalioù dre vras&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencesetavenir.fr/politique/greves-illimitees-et-demissions-massives-l-appel-a-l-aide-de-l-hopital_140490|titl=Grèves illimitées et démissions massives : l'appel à l'aide de l'hôpital|oberour=Sciences &amp; Avenir|deiziad=15.01.2020|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Heuliañ an darempredoù (medisinerezh)|Heuliañ an darempredoù]] zo un hentenn a-bouez evit talañ ouzh ar viruz. Klask a reer gouzout gant piv eo bet unan iñfektet e darempred evit kelaouiñ, gwareziñ ha dispellañ ha neuze kavet mammenn ur skoulmad-infektiñ ha miret ouzh ar viruz strewiñ muioc'h&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://publichealthmatters.blog.gov.uk/2020/02/13/expert-interview-what-is-contact-tracing/|titl=Coronavirus (COVID-19) Expert interview: What is contact tracing?|oberour=Public Health England|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E fin miz Meurzh 2020 ne oa ket c'hoazh eus [[brec'hiad]]où evit ar viruz-se, daoust ma'z eus leizh ha labourvaioù oc'h ober war-dro.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.medicalnewstoday.com/articles/coronavirus-vaccine|titl=Coronavirus vaccine: Everything you need to know|oberour=Medical News Today|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Gwalc'hiñ e zaouarn====
Gwalc'hiñ e zaouarn zo aliet groñs evit talañ ouzh ar viruz. Gant ar [[Center for Disease Control and Prevention|Greizenn evit kontroliñ ha diwall diouzh ar c'hleñvedoù]] amerikan e oa bet erbedet gwalc'hiñ e zaouarn gant dour ha soavon alies, e-pad 20 eilenn da nebeutañ, drest-holl goude bezañ bet er privezioù pe ma vez lous an daouarn da vat ; a-raok mont da zebriñ ; goude bezañ streviet, pasaet pe c'hwezhet e fri. Ma n'haller ket gwalc'hiñ an daouarn diouzhtu e c'heller implijet kaod dour-alkool, gant 60% alkool ennañ da nebeutañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/prevent-getting-sick/prevention.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fcoronavirus%2F2019-ncov%2Fprepare%2Fprevention.html|titl=How to Protect Yourself|oberour=CDC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Erbedet eo ivez gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] chom hep touchal an daoulagad, ar fri, ar genoù ma n'eo ket gwalc'het an daouarn.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

====Yec'hed an analiñ====
Erbeded eo gant aozadurioù ar yec'hed da c'holoiñ e c'henoù hag e fri pa vezer o pasaat pe o streviañ, gant pleg e vrec'h pe ur mouchouer d'en em zizober diouzhtu en un doare sur.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt; An dud iñfektet a rankfe dougen ur meskl surjian&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.chp.gov.hk/files/pdf/pneumonia_respiratory_health_advice_abstract.pdf|titl=Prevention of Pneumonia and Respiratory Tract Infection|oberour=Gouarnamant Hong Kong|deiziad=Genver 2020|lennet d'=29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/if-you-are-sick/steps-when-sick.html|titl=What To Do if You Are Sick|oberour=CDC|deiziad=25.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; abalamour ma c'hell ar meskl herzel d'an takennoù analiñ mont re bell ha re niverus pa vezer o pasaat, o streviañ pe o kaozeal c'hoazh, met dreist-holl hervez Stephen Griffin, ur virologour eus [[Skol-Veur Leeds]], e c'hell miret ouzh an dud da douchal o bizaj&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200317-how-to-stop-touching-your-face|titl=How to avoid touching your face so much|oberour=BBC|deiziad=18.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Alioù zo bet roet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] evit penaos dougen ar meskl&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.wikipedia.org/wiki/2019%E2%80%9320_coronavirus_pandemic#cite_note-WHO_masks-358|titl=Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks|oberour=WHO - ABY|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Aliet eo groñs dougen ur meskl evit an dud a labour e bed ar yec'hed, dreist-holl ar re a labour gant tud klañv gant ar viruz&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public: When and how to use masks&quot;/&gt; met an dud n'int ket klañv ne rankfent dougen ur meskl nemet ma vez riskloù (abalamour ma reont war-dro unan bennak klañv da skouer). Burutellaet eo bet gouarnamant [[Frañs]] avat abalamour d'an alioù disheñvel roet diwar-benn talvoudegezh ar meskl, ar pezh zo bet liammet ouzh an diouer a veskloù miret gant ar Stad&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.liberation.fr/debats/2020/03/24/masques-mais-de-qui-se-moque-t-on_1782908|titl=Masques : mais de qui se moque-t-on ?  - Pennad gant Serge Galam, enklaskour e CNRS ha CEVIPOF|oberour=Libération|deiziad=24.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.europe1.fr/medias-tele/pour-marina-carrere-dencausse-on-a-menti-sur-lutilite-des-masques-pour-une-bonne-cause-3959187|titl=Pour Marina Carrère d'Encausse, on a menti sur l'utilité des masques &quot;pour une bonne cause&quot;  - Pennad gant Par Jonathan Grelier|oberour=Europe1|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 01 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

====Pellaat sokial====
[[Restr:Covid-19-Transmission-graphic-01.gif|thumb|upright=1.4|Ur gif e saozneg evit taolenniñ penaos e c'heller herzel ouzh red ar c'hleñved.]]
Un doare da herzel ouzh red ar c'hleñved zo bihanaat niver a zarempredoù a c'hell unan bennak kaout e-korf un devezh. Gallout a ra mont betek un dispell ; herzel ouzh ar beajoù ; berziñ ar bodadoù ouzhpenn un niver resis a dud (5000, 1000, 100 a dud) ; serriñ ar skolioù, an embregerezhioù n'int ket ret evit buhez ar vro, al lec'hioù-sport pe sevenadur, ar stalioù... Erbediñ an dud da chom er gêr a c'heller ober ivez, pe da vihanañ da chom hep mont da lec'hioù paket gant ur mor a dud, implijet doare d'en em saludiñ hep touchal an den all, chom pell an eil diouzh egile.&lt;ref name=&quot;Coronavirus disease (COVID-19) advice for the public&quot;/&gt;

Aliet eo d'an dud deuet kozh a-walc'h pe d'an dud tapet gant ur c'hleñved evel an [[diabet]], ar [[Kleñvedoù kalongwazhiedel|c'hleñvedoù kalongwazhiedel]], an [[uswask]] pe c'hoazh an [[immunodigresk]] chom er gêr ivez abalamour ma vez muioc'h a riskloù da ziorren ur stumm kreñv eus ar c'hleñved&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/indonesia/news/detail/08-03-2020-knowing-the-risk-for-covid-19|titl=Media Statement: Knowing the risks for COVID-19|oberour=ABY ([[Aozadur Bedel ar Yec'hed]]) - WHO (World Health Organization)|deiziad=8.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kavet e oa bet e-kerzh miz Meurzh 2020 e oa re forc'hellek ar ger saoznek ''social distancing'' ha gwelloc'h e vije bet implijet ar ger ''physical distancing'' (''pellaat fizikel'') evit diskouez e c'heller digreskiñ an niver a zarempredoù fiziel en ur viret an darempredoù sokial, alies eus un tammig pelloc'h pe gant ar binvioù niverel.

== Er bed ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot; style=&quot;margin-top:20px;&quot;&gt;
Coronavirus patients at the Imam Khomeini Hospital in Tehran, Iran -- بخش ویژه بیماران کرونا در بیمارستان امام خمینی تهران -- March 1, 2020.jpg|Un ospital e [[Tehran]]
蔡總統視導33化學兵群 02.jpg|Karbed naetaat e [[Taipei]]
Avenue CdG - confinement.jpg|Bali Charles de Gaulle e Neuilly-sur-Seine d'an 18 a viz Meurzh
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Dried pasta shelves empty in an Australian supermarket.jpg|Gourmarc'had [[aostralian]] goullonderet
Empty shelves in Bangor, Wales.jpg|Goullo estajerennoù e [[Bangor]], [[Kembre]]
Emergenza coronavirus (49501382461).jpg|Tud a youl vat ar surentez trevour en Italia
Affichette rupture stock pharmacie Strasbourg 1er mars 2020.jpg|Skritell o kelaouiñ n'eus ket ken a veskloù e Strasbourg
Ensemble Bleuniadur Brittany 2020 06.jpg|Dañserez hengounel e Breizh e 2020
Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|Skritell e brezhoneg 2020
&lt;/gallery&gt;

Meur a vartezeadenn a zo diwar-benn ar [[Klañvour kentañ|c'hlañvour kentañ]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/future/article/20200221-coronavirus-the-harmful-hunt-for-covid-19s-patient-zero|titl=Who is 'patient zero' in the coronavirus outbreak?|oberour=Fernando Duarte|embanner=BBC Future|deiziad=24.02.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; ha eus a belec'h e teu. An hini kentañ zo bet kavet e oa bet paket klañv gant ar viruz nevez a oa bet kavet roudoù anezhañ d'ar 1añ a viz Kerzu [[2019]] e [[Wuhan]] e [[Sina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.sciencemag.org/news/2020/01/wuhan-seafood-market-may-not-be-source-novel-virus-spreading-globally|titl=Wuhan seafood market may not be source of novel virus spreading globally|oberour=John Cohen|embanner=Science|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Hervez lod avat e oa bet marvet ar c'hlañvour kentañ, un den 55 vloaz anezhañ, d'ar 17a viz Du [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.scmp.com/news/china/society/article/3074991/coronavirus-chinas-first-confirmed-covid-19-case-traced-back|titl=Coronavirus: China’s first confirmed Covid-19 case traced back to November 17|oberour=Joséphine Ma|embanner=South China Morning Post|deiziad=13.03.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. D'an 30 a viz Kerzu [[2019]] e voe sachet evezh gouarnamant [[Sina]] gant ur strollad medisined eus Ospital Kreiz Wuhan, renet gant Dr. Ai Fen ha [[Li Wenliang]], diwar-benn ur c'hurunviruz nevez heñvel ouzh ar [[SARS-CoV]].

D'an 31 a viz Kerzu e voe a-walc'h a glañvourien evit ma voe savet un enklask e [[Wuhan]] gant an aozadurioù yec'hed, ha liammet e voe ar bneumoniezh nevez ouzh [[Marc'had Boued Mor Huanan]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-china-50984025|titl=China pneumonia outbreak: Mystery virus probed in Wuhan|oberour=BBC|deiziad=3.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/westernpacific/emergencies/covid-19|titl=Coronavirus disease (COVID-19) outbreak|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Soñjet e voe neuze e oa ar c'hleñved a-orin an anevaled gouez gwerzhet er marc'had ha ne dremene ket a dud da dud.

Gant lidoù ar [[Bloaz Nevez Sinat]], ha gant [[Wuhan]] bezañ un hub a-bouez e treuzdougen ar vro, e strewas ar c'hleñved e-kerzh miz Genver da broviñsoù all [[Sina]]&lt;ref name=&quot;1Report of the WHO-China Joint Mission on Coronavirus Disease 2019 (COVID-19)&quot; /&gt; goude ur prantad ma zouble an niver a dud klañv bep sizhun. D'an 20 a viz Genver 2020 e oa bet kelaouet e oa 6174 a dud o doa bet simptomoù&lt;ref&gt;The Novel Coronavirus Pneumonia Emergency Response Epidemiology Team. [http://weekly.chinacdc.cn/en/article/id/e53946e2-c6c4-41e9-9a9b-fea8db1a8f51 The Epidemiological Characteristics of an Outbreak of 2019 Novel Coronavirus Diseases (COVID-19) — China, 2020][J]. China CDC Weekly, 2020, 2(8): 113-122.&lt;/ref&gt;.

D'an 10 a viz Genver e voe embannet gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]] ur gemmennadenn evit goulenn gant an dud o veajiñ e rannvro Wuhan da heuliañ doareoù da &quot;zigreskiñ riskloù iñfektiñ en ur veajiñ.&quot;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/who-advice-for-international-travel-and-trade-in-relation-to-the-outbreak-of-pneumonia-caused-by-a-new-coronavirus-in-china/|titl=WHO advice for international travel and trade in relation to the outbreak of pneumonia caused by a new coronavirus in China|oberour=ABY (Aozadur Bed ar Yec'hed) - WHO (World Health Organization)|deiziad=10.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Ne c'houlenne ket e vije berzet beajiñ e Wuhan avat, goude ma chome amsklaer an doareoù iñfektiñ. D'an 12 a viz Genver e voe embannet gant an [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] ne oa ket riskloù evit micherourien ar yec'hed ha ne oa ket prouet e veze kaset ar c'hleñved a zen da zen&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/csr/don/12-january-2020-novel-coronavirus-china/en/|titl=Novel Coronavirus – China|oberour=ABY - WHO|deiziad=12.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an 13 a viz Genver e voe diskuliet ar c'hlañvour kentañ er-maez eus [[Sina]], ur beajour sinat&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.statnews.com/2020/01/13/woman-with-novel-pneumonia-virus-hospitalized-in-thailand-the-first-case-outside-china/|titl=Woman with novel pneumonia virus hospitalized in Thailand — the first case outside China|oberour=Andrew Joseph|embanner=Stat News|deiziad=13.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 20 a viz Genver e voe disklêriet gant [[Bodad Yec'hed Broadel Sina]] e oa eus treuzkazoù den da zen gant ar c'hCOVID-19.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jan/20/coronavirus-spreads-to-beijing-as-china-confirms-new-cases|titl=China confirms human-to-human transmission of coronavirus|oberour=Lily Kuo|embanner=The Guardian|deiziad=21.01.2020|lennet d'=30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'ar 24 a viz Genver e voe nevesaet alioù an ABY diwar-benn ar beajoù o c'houlenn ma vije arsellet ar veajourien, hep berziñ ar beajoù avat.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/articles-detail/updated-who-advice-for-international-traffic-in-relation-to-the-outbreak-of-the-novel-coronavirus-2019-ncov-24-jan/|titl=Updated WHO advice for international traffic in relation to the outbreak of the novel coronavirus 2019-nCoV|oberour=ABY -WHO|deiziad=24.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 27 a viz Genver e voe lakaet gourdrouz ar c'hCOVID-19 da &quot;uhel dre vras&quot; gant an ABY.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lemonde.fr/planete/article/2020/01/27/coronavirus-en-france-quels-criteres-de-risques-comment-reagir-les-questions-que-vous-vous-posez_6027408_3244.html|titl=Coronavirus en France : quels symptômes ? Comment réagir ? Les questions que vous vous posez|oberour=Le Monde avec AFP|embanner=[[Le Monde]]|deiziad=27.01.2020|lennet d'=an 30 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

[[Restr:COVID-19 Outbreak lockdowns.svg|350px|thumb|dehou|Kartenn an dispelloù broadel (glas teñval) ha rannvroel (glas sklaer)]]

Daou zevezh war-lerc'h e voe disklêriet gant an ABY e oa ar c'hleñved ur g[[Kudenn Etrevroadel a Yec'hed Publik Mallus]], o kelaouiñ an holl vroioù o doa da brientiñ doareoù da dalañ ouzh ar c'hleñved, da lavaret eo eveshaat, anavezet abred piv zo klañv, emglozañ, ober war-dro an dud klañv ha dont war-lerc'h roudoù o darempredoù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/news-room/detail/30-01-2020-statement-on-the-second-meeting-of-the-international-health-regulations-(2005)-emergency-committee-regarding-the-outbreak-of-novel-coronavirus-(2019-ncov)|titl=Statement on the second meeting of the International Health Regulations (2005) Emergency Committee regarding the outbreak of novel coronavirus (2019-nCoV)|oberour=ABY - WHO|deiziad=30.01.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; O welet an niver a dud klañv o kreskiñ er-maez eus Sina e voe disklêriet gant rener [[Aozadur Bedel ar Yec'hed|ABY]] [[Tedros Adhanom]] e oa dañjer d'ar viruz dont da [[bedreuziad|vedreuziad]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalreview.com/news/who-head-warns-of-potential-pandemic-after-initially-praising-chinas-response-to-coronavirus/|titl=WHO Head Warns of ‘Potential Pandemic’ after Initially Praising China’s Response to Coronavirus|oberour=Tobias Hoonhout|embanner=National Review|deiziad=24.02.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ez ofisiel e voe disklêriet ar stad a [[bedreuziad|vedreuziad]] evit ar c'h[[COVID-19]] d'an 11 a viz Meurzh gant [[Aozadur Bedel ar Yec'hed]], goude ur prantad ma chome ar c'hleñved-red kontrollet tamm pe tamm e meur a lec'h er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/dg/speeches/detail/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing-on-covid-19---11-march-2020|titl=WHO Director-General's opening remarks at the media briefing on COVID-19 - 11 March 2020|oberour=ABY - WHO|deiziad=11.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; gant [[Europa]] o tont tamm ha tamm da vezañ kreiz ar c'hleñved-red&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51876784|titl=Coronavirus: Europe now epicentre of the pandemic, says WHO|oberour=BBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; Muioc'h a dud klañv anavezet a oa bet kavet er-maez eus [[Sina]] eget e-barzh ar vro adalek ar 16 a viz Meurzh.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/16/world/coronavirus-covid-19-update-intl-hnk/index.html|titl=More coronavirus cases outside mainland China than inside as pandemic accelerates|oberour=Helen Regan|embanner=CNN|deiziad=17.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; D'an 19 a viz Meurzh ne voe disklêriet tamm den klañv nevez ebet e [[Sina]] (war-bouez tud deuet eus an estrenvro) tra ma voe muioc'h a dud marvet gant ar c'hleñved en [[Italia]] eget e [[Sina]] d'an deiz-se.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51964307|titl=Coronavirus: Italy's death toll overtakes China's|oberour=BBC|deiziad=19.03.2020|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 823 626 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (72 736 nevez) ha 40 598 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.who.int/docs/default-source/coronaviruse/situation-reports/20200401-sitrep-72-covid-19.pdf?sfvrsn=3dd8971b_2|titl=Coronavirus disease 2019 (COVID-19)Situation Report –72|oberour=ABY - WHO|deiziad=1.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

=== E Sina ===
[[Restr:COVID-19 Confirmed Cases Animated Map.webm|thumb|upright=1.2|Red e Sina abaoe ar 24 a viz Genver]]
D'ar [[1añ a viz C'hwevrer]] [[2020]] e voe embannet gant Sina e vefe bet 361 den marvet nemetken ha 17 300 den klañv
D'ar 6 a viz C'hwevrer 2020 e vez embannet e oa bet 564 den marvet ha 28 359 den klañv. D'an 10 a viz C'hwevrer e vez embannet gant Sina e vefe 908 den marvet ha 40 000 den klañv&lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-bilan-grimpe-908-morts-en-chine-et-plus-de-40-000-contamines-6728993&lt;/ref&gt;. D'an [[2 a viz Meurzh]] [[2020]] e oa 3058 den marvet ha 89252 klañv gant 45216 den pareet.&lt;ref&gt;https://www.worldometers.info/coronavirus/&lt;/ref&gt;.

=== En Europa ===
D'an 9 a viz Meurzh 2020 eo lakaet Italia a-bezh en dispell gant gouarnamant ar vro. Graet eo kement all gant [[Spagn]] d'ar 15, ha gant [[Frañs]] d'ar 17. Ret eo d'an dud chom er gêr, nemet ha ne c'hallont ket pellabourat. Gant broioù all avat (An Izelvroioù, Sued, Breizh-Veur er penn-kentañ) eo dibabet ur strategiezh all, an immuniezh a-stroll. An holl stadoù a serr o harzoù, o skolioù hag an darn vuiañ eus an embregerezhioù hag an amaezhiadurezh.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel [[2020]] e oa 464 121 den bet klañv kadarnet er bed a-bezh (40 226 nevez) ha 30 089 den marvet gant ar c'hleñved (4193 nevez).&lt;ref name=&quot;Rentañ-kont ABY 1.04.2020&quot; /&gt;

==== E Frañs ====
[[Restr:COVID-19 Outbreak Hospitalized in France 13 Regions &amp; DomTom.svg|thumb|left|Rannvroioù Frañs hervez an niver a dud klañv ospitalizet]]
Kavet e oa bet an den klañv kentañ gant ar viruz d'ar 24 a viz Genver, e [[Bourdel]]. Un den 48 vloaz, eus [[Frañs]] ha [[Sina]] a oa erruet e [[Frañs]] daou zervezh a-raok&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|title=Coronavirus en France : le parcours des trois patients|date=24 January 2020|work=France Info|access-date=26 February 2020|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20200221231826/https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-en-france-le-parcours-des-trois-patients_3799837.html|archive-date=21 February 2020|language=fr}}&lt;/ref&gt; Da c'houde e oa bet detektet un nebeud tud c'hoazh, en o zouez 6 den eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] e [[Savoia]], betek lakaat an niver-se da 12. En o zouez e oa pareet 11 hag unan zo marvet, un tourist eus [[Sina]], 80 vloaz anezhañ, a oa chomet da reanimañ e-pad pell.&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|title=First coronavirus death confirmed in Europe|date=2020-02-15|work=BBC News|access-date=2020-02-27|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219204410/https://www.bbc.com/news/world-europe-51514837|archive-date=19 February 2020|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Ar wezh kentañ e oa marvet unan bennak en [[Europa]] abalamour d'ar c'hleñved-se.

D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 100 den bet klañv gant ar c'hleñved-red-se e Frañs : 11 o doa pareet, 2 a oa marvet. Kresket e voe buan an niver a dud klañv avat : ouzhpenn 2000 e voe d'an 11 a viz Meurzh&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html&lt;/ref&gt; ha 48 den a oa marvet gantañ, ken ma voe lakaet ar gaoz war aozadur an dilennadegoù ti-kêr. Nullet e voe ur bern darvoudoù sportel (marathon Pariz) pe sevenadurel (sonadegoù [[Tri Yann]] e Pariz) ha serret e voe ar skolioù en [[Oise]], [[Haut-Rhin]] ha [[Korsika]]. Klañv e oa ivez un nebeud kannaded eus ar [[Bodadenn Vroadel (Frañs)|Vodadeg Vroadel]] ha ministr ar sevenadur [[Franck Riester]]. [[Nicole Belloubet]], ministrerezh ar Justis zo bet testet ivez, met negatif e oa&lt;ref&gt;https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-pourquoi-nicole-belloubet-franck-riester-et-olivier-veran-ont-ils-pu-etre-depistes-alors-que-le-test-n-est-plus-systematique_3860613.html&lt;/ref&gt;.

D'an 12 a viz Meurzh, pa oa 2876 den iñfektet (pe bet iñfektet) ha 61 den marv, e oa bet disklêriet gant Prezidant ar Republik [[Emmanuel Macron]] e vije serret ar skolioù, ar skolajoù, al liseoù, ar skolioù-meur hag ar magourioù e Frañs a-bezh, ouzhpenn goulenn gant an dud koshoc'h eget 70 vloaz da chom er gêr ar muiañ ma c'hellent ha d'an holl dud chom hep mont re er-maez dre vras. Divizet e oa bet memestra delc'her an dilennadegoù ti-kêr d'ar 15 a viz Meurzh daoust d'ar riskloù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-les-etats-unis-ferment-leurs-frontieres-aux-europeens_3862735.html|titl=DIRECT. Coronavirus : Emmanuel Macron annonce la fermeture de tous les établissements scolaires dès lundi|oberour=France Info|deiziad=12 a viz Meurzh 2020|lennet d'=12 viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Er [[Stadoù-Unanet]] e oa bet disklêriet gant ar Prezidant [[Donald Trump]] e oa berzet d'ar Frañsizien mont di e-pad 14 devezh.

Daou zervezh war-lerc'h, d'ar 14 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant [[Édouard Philippe]] e vije serret an holl stalioù n'int ket eus ar redioù kentañ (tavarnioù, sinemaioù...) ha goulennet gant an dud chom &quot;ar muiañ posupl er gêr&quot;. Chom a ra digor ar stalioù-boued, an apotikerezhioù hag un nebeud stalioù all. Koulskoude e chomo dalc'het an dilennadegoù ti-kêr raktreset an deiz war-lerc'h hag ar genstrivadegoù publik daoust d'an niver a dud o komañs da sevel o mouezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-epidemie-de-coronavirus-covid-19-les-restrictions-sur-les-voyages-se-multiplient-dans-le-monde_3866075.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Espagne interdit les déplacements sauf pour travailler ou aller faire ses courses|oberour=France Info|deiziad=14 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 14.03.2020}}&lt;/ref&gt;.

==== E Breizh ====
D'an 29 a viz C'hwevrer e oa 5 den klañv e Breizh : 2 ospitalaet e [[Brest]] goude beaj ar gwaz en [[Ejipt]], daou e [[Roazhon]] goude ur veaj en [[Oise]] hag unan en [[Naoned]], medisinez an den bet klañv en Oise da gentañ, a oa e vakañsoù er [[Ar Baol-Eskoubleg|Baol-Eskoubleg]].

D'an 2 a viz Meurzh e oa bet kavet 20 den klañv e Breizh&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/covid-19-cas-confirmes-morbihan-ecoles-fermees-1793731.html|title=Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-02}}&lt;/ref&gt;, 13 anezho en ur skoulmad nevez kavet tro-dro [[Krac'h]], [[Karnag]] hag [[An Alre]].&lt;ref name=&quot;Coronavirus en Bretagne : l'Agence Régionale de Santé confirme 19 cas, la préfecture prend des mesures de restrictions&quot; /&gt; Tamm ha tamm e oa kresket ar skoulmad-se betek tizhet [[Kiberen]] ha [[Brec'h]].

An hini kentañ a varvas e [[Breizh]] a voe un den 92 vloaz, ospitalizet e [[Gwened]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/coronavirus-en-bretagne-les-dernieres-infos-en-direct-02-03-2020-12515408.php|title=Coronavirus en Bretagne : premier décès dans le Morbihan [Direct]|date=2020-03-02|website=Le Telegramme|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/morbihan/coronavirus-quatrieme-mort-france-homme-92-ans-morbihan-1794551.html|title=[VIDEO] Coronavirus : un quatrième mort en France, un homme de 92 ans dans le Morbihan|website=France 3 Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-03}}&lt;/ref&gt;.

Divizet e oa bet gant prefed Morbihan chom a-sav gant an holl zarvourdoù publik en departamant ha goulenn gant tud ar parrezioù tapet er skoulmad chom eno ha chom hep mont re er-maez. D'an dud a vije aet kuit dija e oa bet goulennet chom er gêr e-pad pemzekteiz da c'hortoz e vijent sur da chom hep bezañ klañv.

D'an 9 a viz Meurzh e voe lakaet war-wel 80 rannet evel-se : 11 en [[Il-ha-Gwilun]], 9 e [[Liger-Atlantel]], 5 e [[Penn ar Bed]], 55 er [[Morbihan]] hag hini ebet en [[Aodoù an Arvor]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19%20%28002%29.pdf|title=Bulletin d'information n°3 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Bretagne|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-09%20bulletin%20information%20COVID-19.pdf|title=Bulletin d'information n°7 Covid19|date=2020-03-09|website=Agence Régionale de Santé en Pays de la Loire|language=fr|access-date=2020-03-09}}&lt;/ref&gt;.

D'an 11 a viz Meurzh e oa bet kavet 105 den klañv e Breizh : 13 en Il-ha-Gwilun, 12 e Liger-Atlantel, 7 e Penn ar Bed, 73 e Morbihan hag hini ebet c'hoazh en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-11-bulletin%20information%20COVID-19_numero5_VF.pdf|titl=Bulletin de l'ARS|oberour=ARS rannvro Breizh|deiziad=11.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;. Kavet e oa bet ur skoulmad nevez kostez [[Bruz]], e-kichen [[Roazhon]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/direct-coronavirus-le-passage-au-stade-3-devrait-arriver-dans-les-prochains-jours_3861193.html|titl=DIRECT. Coronavirus : l'Italie ferme tous ses commerces en dehors des enseignes alimentaires et des pharmacies|oberour=Mathilde Goupil ; Kocila Makdeche : Yann Thompson|embanner=France TV Info|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

D'an 12 a viz Meurzh e voe disklêriet e oa marvet ur vaouez a 93 vloaz er Morbihan&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/morbihan/coronavirus-un-deuxieme-deces-dans-le-morbihan-12-03-2020-12523534.php?utm_term=Autofeed&amp;utm_medium=Social&amp;utm_source=Twitter#Echobox=1584009956|titl=Coronavirus : un deuxième décès dans le Morbihan|oberour=Le Telegramme|deiziad=12.03.2020|lennet d'=13.03.2020}}&lt;/ref&gt;. Kemeret e oa bet ivez an diviz nullañ [[Tro Breizh (belo)|an Dro Breizh war velo]] evit e 54{{vet}} redadeg, raktreset e miz Ebrel 2020&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://twitter.com/tourdebretagne/status/1238056294159876097|titl=Tweet Aozadur Tro-Breizh war velo evit displegañ e oa bet nullet ar redadeg|oberour=Aozadur Tro-Breizh war velo|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; D'an noz e oa bet kavet 135 den klañv e Breizh : 22 en Il-ha-Gwilun, 15 e Liger-Atlantel, 12 e Penn ar Bed, 85 e Morbihan hag unan en Aodoù an Arvor&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.bretagne.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12-bulletin%20information%20COVID-19_VF.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION N°6 COVID-19|oberour=ARS Breizh|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-03/2020-03-12%20bulletin%20information%20COVID-19%20%282%29.pdf|titl=BULLETIN D’INFORMATION COVID-19|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=12/03/2020|lennet d'=an 12 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Evel e Frañs a-bezh e oa bet serret ar skolioù e Breizh adalek ar 16 a viz Meurzh ha kenfinet an holl dud adalek ar 17 a viz Meurzh. Mouezhioù a savas kerkent pa voe gouezet e oa deuet ur bern tud eus Pariz d'en em genfinañ lec'h all, en o eil tiez, e Breizh ivez, ha dreist-holl war an aod pe en inizi&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nouvelobs.com/coronavirus-de-wuhan/20200318.OBS26267/re-belle-ile-groix-les-parisiens-se-confinent-sur-les-iles-et-ne-sont-pas-forcement-les-bienvenus.html#modal-msg|titl=Ré, Belle-Ile, Groix… les Parisiens se confinent sur les îles, et ne sont pas forcément les bienvenus|oberour=Le Nouvel Obs|deiziad=19 a viz Meurzh 2020|lennet d'=22.03.2020}}&lt;/ref&gt; Nec'het e oa an dud kar n'eo ket savet ospitalioù an inizi evit kement a dud, dreist-holl ma vez kudennoù ken don, ha dre vras e oa kavet ne oa ket sirius a-walc'h ar c'henfinañ gant darn eus an dud nevez-emgavet, dre ma oa brav an amzer. Evit kaout an tu da fiñval eo ret kaout un testenni dilec'hiañ hag a vez kavet e brezhoneg&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20240617125059/https://www.lorient.bzh/fileadmin/lorient.bzh/brezhoneg/Testeni-dilec-hian-disdalc-hus.pdf&lt;/ref&gt;.

Adalek an 22 a viz Meurzh e oa lakaet war wel gant prefeti rannvro Breizh sifroù an dud n'emaint ket o chom e rannvro Breizh met a zo ospitalizet enni asambles gant sifroù an dud testet hep gouzout e peseurt departamant emaint o chom&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires|titl=Situation en Bretagne : 446 cas confirmés au 22 mars 2020|embanner=Prefeti Rannvro Breizh|deiziad=22 a viz Meurzh 2020|lennet d'=an 22 av viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

Embannet e oa bet d'an 23 a viz Meurzh e oa kenfinet [[Johanna Rolland]], maerez [[Naoned]] en he zi abalamour ma oa he merc'h tapet gant simptomoù ar viruz&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/sa-fille-suspectee-de-covid-19-la-maire-de-nantes-se-place-en-confinement-23-03-2020-12530586.php|titl=Covid-19 : sa fille présente des symptômes, la maire de Nantes se place en confinement|oberour=Le Telegramme|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 23 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

7 den eus skipailh a zo klañv war mordreizher Celebrity Apex e [[Sant-Nazer]]. Ar skipailh eus 1407 a zo bet kenfinet ar vourzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/loire-atlantique/saint-nazaire/coronavirus-7-cas-testes-positifs-bord-du-paquebot-celebrity-apex-saint-nazaire-1807142.html|titl=Coronavirus : 7 cas testés positifs à bord du paquebot Celebrity Apex à Saint-Nazaire|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=an 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 31{{añ}} a viz Meurzh e voe embannet e oa 106 gwele evit ar glañvourien, ha 40 gwele advevaat e [[Sant-Brieg]] ( Ospital Y. ar Foll) ha [[Plerin]] ( Ospital Prevez Aodoù an Arvor )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/coronavirus-le-nombre-de-lits-en-reanimation-augmente-dans-le-secteur-de-saint-brieuc-6796903|titl=Coronavirus. Un train médicalisé arrive ce mercredi : combien de lits disponibles à Saint-Brieuc ?|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; E skipailh ar mordreizher Celebrity Apex e Sant-Nazer, e-mesk 157 den corona-pozitivel, e oa 144 n'ho doa tamm azon ebet eus ar c'hleñved.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/economie/entreprises/crise-du-coronavirus/coronavirus-saint-nazaire-157-cas-positifs-bord-du-paquebot-apex-6796845|titl=Coronavirus. Saint-Nazaire : 157 cas positifs à bord du paquebot Apex|oberour=Ouest-France|deiziad=31.03.2020|lennet d'=an 31 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'ar 1{{añ}} a viz Ebrel e erruas 12 den klañv e Roazhon gant un [[Tren Tizh-ha-Tizh|TTB]] mezegel, ha kaset d'ar pennospital&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/rennes-un-train-voyageurs-transforme-en-train-medicalise-6797850|titl=Rennes un train voyageurs transforme en train medicalise|oberour=Ouest-France|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Kaset e voe tud all da [[Sant-Brieg]] ha da [[Brest|Vrest]].

D'ar 4 a viz Ebrel : 7 den eus AHDOD (annez herberc'hiañ evit an dud oadet dalc'het) Stz Ana e [[Lannuon]] a zo marv e-pad ar sizhunvezh. 14 tud all eus Stz Ana a zo klanv&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/cotes-d-armor/coronavirus-six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19-1811610.html|titl=six-residents-ehpad-sainte-anne-lannion-sont-morts-du-covid-19|oberour=France3|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

D'an [[11 a viz Mae]] [[2020]] e oa roet lamm d'ar c'hefinamant e Breizh. Aotreet eo fiñval hag un-dro en ur c'helc'h 100 kilometrad tro-dro d'an ti.
===== Stadegoù Breizh =====
{|
|-valign=&quot;top&quot;
|rowspan=&quot;2&quot;|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-left:3%; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud bet tapet gant ar viruz e pep departamant Breizh
|- valign=&quot;top&quot;
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad&lt;br&gt;Breizh !! Diavaezidi !! Tud&lt;br&gt;dianav o&lt;br&gt;departamant !! Hollad 
|-
| 6.03.2020 || 4 || 0 || 24 || 6 || 3 || '''41''' ||colspan=&quot;3&quot; rowspan=&quot;16&quot;|[[Restr:Skritell Koronavirus Skol Diwna Kommanna.png|200px]]&lt;br&gt;Skritell vrezhonek&lt;br&gt;Skol Diwan Kommanna
|-
| 7.03.2020 || 5 || 0 || 35 || 7 || 4 || '''51'''
|-
| 8.03.2020 || 5 || 0 || 47 || 7 || 8 || '''67'''
|-
| 9.03.2020 || 5 || 0 || 55 || 11 || 9 || '''80'''
|-
| 10.03.2020 || 7 || 0 || 63 || 11 || 9 || '''90'''
|-
| 11.03.2020 || 7 || 0 || 73 || 13 || 12 || '''105'''
|-
| 12.03.2020 || 12 || 1 || 85 || 22 || 15 || '''135'''
|-
| 13.03.2020 || 22 || 1 || 100 || 34 || 22 || '''179'''
|-
| 14.03.2020 || 34 || 4 || 106 || 34 || 32 || '''210'''
|-
| 15.03.2020 || 34 || 4 || 114 || 43 || 39 || '''234'''
|-
| 16.03.2020 || 35 || 5 || 129 || 44 || 39&lt;ref&gt;D'ar 16 a viz Meurzh e oa bet disklêriet gant ARS Broioù-al-Liger ne vije ket roet ar sifroù hollek ken, ha chomet e oant a-sav da reiñ ar sifroù dre zepartamant.&lt;/ref&gt; || '''252'''
|-
| 17.03.2020 || 43 || 11 || 132 || 50 || ? || '''&gt; 275'''
|-
| 18.03.2020 || 51 || 12 || 134 || 55 || ? || '''&gt; 291'''
|-
| 19.03.2020 || 60 || 16 || 134 || 58 || ? || '''&gt; 307'''
|-
| 20.03.2020 || 79 || 21 || 134 || 72 || ? || '''&gt; 345'''
|-
| 21.03.2020 || 91 || 27 || 157 || 84 || ? || '''&gt; 398'''
|-
| 22.03.2020 || 99 || 33 || 174 || 91 || ? || '''&gt; 436''' || 11 || 38 || '''&gt; 485'''
|-
| 23.03.2020 || 112 || 36 || 181 || 105 || ? || '''&gt; 473''' || 14 || 42 || '''&gt; 529'''
|-
| 24.03.2020 || 127 || 38 || 185 || 115 || 147&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-pays-loire-comptent-14-victimes-359-cas-testes-positif-ce-24-mars-1805872.html|titl=Coronavirus : les Pays de la Loire comptent 14 victimes et 368 cas testés positifs ce 24 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|en linenn d'=ar 25 a viz Meurzh 2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''612''' || 19 || 42 || '''673'''
|-
| 25.03.2020 || 143 || 47 || 206 || 135 || ? || '''&gt; 678''' || 24 || 48 || '''&gt; 750'''
|-
| 26.03.2020 || 171 || 60 || 231 || 152 || 191&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/pays-de-la-loire/coronavirus-seuil-epidemique-est-depasse-point-region-ars-ce-jeudi-26-mars-1807182.html|titl=Coronavirus : le seuil épidémique est dépassé, le point dans la région avec l'ARS ce jeudi 26 mars|oberour=France 3 Pays de la Loire|deiziad=26.03.2020|lennet d'=ar 26 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt; || '''805''' || 32 || 61 || '''898'''
|-
| 27.03.2020 || 191 || 77 || 256 || 167 || ? || '''&gt; 882''' || 39 || 67 || '''&gt; 988'''
|-
| 28.03.2020 || 210 || 92 || 276 || 187 || ? || '''&gt; 956''' || 46 || 78 || '''&gt; 1 080'''
|-
| 29.03.2020 || 230 || 107 || 313 || 208 || ? || '''&gt; 1 049''' || 48 || 56 || '''&gt; 1 153'''
|-
| 30.03.2020 || 235 || 112 || 320 || 220 || ? || '''&gt; 1 078''' || 49 || 57 || '''&gt; 1 184'''
|-
| 31.03.2020 || 249 || 122 || 338 || 236 || ? || '''&gt; 1 136''' || 51 || 44 || '''&gt; 1 231'''
|-
| 01.04.2020 || 260 || 136 || 357 || 257 || ? || '''&gt; 1 201''' || 52 || 47 || '''&gt; 1 300'''
|-
| 02.04.2020 || 270 || 154 || 372 || 272 || 425&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.pays-de-la-loire.ars.sante.fr/system/files/2020-04/2020-04-02-bulletin%20information%20COVID-19.pdf|titl=Bulletin d'Information COVID-19 - 29|oberour=ARS Broioù al Liger|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; || '''1493''' || 55 || 48 || '''1576'''
|-
| 03.04.2020 || 285 || 157 || 391 || 282 || 471 || '''1 586''' || 66 || 54 || '''1 706'''
|-
| 04.04.2020 || 291 || 167 || 414 || 289 || 510 || '''1 671''' || 72 || 52 || '''1 795'''
|-
| 05.04.2020 || 305 || 177 || 428 || 303 || 542 || '''1 755''' || 74 || 55 || '''1 884'''
|-
| 06.04.2020 || 312 || 178 || 438 || 308 || 556 || '''1 792''' || 75 || 57 || '''1 924'''
|-
| 07.04.2020 || 314 || 182 || 452 || 324 || 575 || '''1 847''' || 88 || 54 || '''1 989'''
|-
| 08.04.2020 || 326 || 188 || 459 || 338 || 633 || '''1 944''' || 98 || 51 || '''2 093'''
|-
| 09.04.2020 || 339 || 200 || 475 || 362 || 651 || '''2 027''' || 98 || 46 || '''2 171'''
|-
| 10.04.2020 || 366 || 209 || 478 || 377 || 689 || '''2 119''' || 102 || 49 || '''2 270'''
|-
| 11.04.2020 || 371 || 213 || 489 || 391 || 734 || '''2 198''' || 106 || 51 || '''2 355'''
|-
| 12.04.2020 || 375 || 222 || 491 || 404 || 762 || '''2 254''' || 107 || 60 || '''2 421'''
|-
| 13.04.2020 || 377 || 223 || 496 || 414 || 779 || '''2 289''' || 107 || 60 || '''2 456'''
|-
| 14.04.2020 || 380 || 226 || 501 || 416 || 779 || '''2 302''' || 106 || 58 || '''2 466'''
|-
| 15.04.2020 || 495 || 265 || 505 || 556 || 798 || '''2 619''' || 118 || 70 || '''2 807'''
|-
| 16.04.2020 || 505 || 268 || 510 || 571 || 823 || '''2 677''' || 120 || 68 || '''2 865'''
|-
| 17.04.2020 || 513 || 272 || 523 || 588 || 849 || '''2 745''' || 121 || 67 || '''2 933'''
|-
| 20.04.2020 || 522 || 314 || 526 || 606 || 855 || '''2 823''' || 123 || 101 || '''3 047'''
|----
|21.04.2020
|527
|316
|532
|607
|
|
|122
|
|
|----
|22.04.2020
|540
|322
|545
|618
|
|
|121
|
|
|----
|23.04.2020
|544
|322
|549
|629
|
|
|121
|
|
|----
|24.04.2020
|550
|326
|555
|636
|
|
|123
|
|
|----
|27.04.2020
|553
|328
|567
|646
|
|
|126
|
|
|----
|28.04.2020
|554
|338
|573
|649
|
|
|126
|
|
|----
|29.04.2020
|573
|339
|619
|658
|
|
|129
|60
|
|----
|30.04.2020
|575
|379
|622
|664
|
|
|129
|60
|
|----
|01.05.2020
|577
|380
|626
|667
|
|
|129
|60
|
|----
|04.05.2020
|584
|390
|637
|671
|
|
|
|74
|
|----
|05.05.2020
|585
|392
|641
|671
|
|
|
|
|
|----
|06.05.2020
|591
|404
|642
|672
|
|
|
|
|
|----
|07.05.2020
|592
|420
|642
|676
|
|
|
|
|
|----
|08.05.2020
|594
|420
|642
|677
|
|
|
|
|
|----
|11.05.2020
|598
|436
|647
|678
|
|
|128
|64
|
|----
|12.05.2020
|599
|437
|648
|678
|
|
|129
|65
|
|----
|13.05.2020
|599
|439
|649
|680
|
|
|129
|65
|
|----
|14.05.2020
|599
|441
|649
|681
|
|
|129
|65
|
|----
|15.05.2020
|599
|446
|659
|684
|
|
|129
|67
|
|----
|18.05.2020
|602
|517
|665
|692
|
|
|129
|68
|
|----
|19.05.2020
|602
|517
|665
|694
|
|
|129
|68
|
|----
|20.05.2020
|606
|537
|668
|701
|
|
|130
|67
|
|----
|21.05.2020
|608
|578
|673
|703
|
|
|131
|67
|
|----
|22.05.2020
|609
|596
|673
|708
|
|
|131
|67
|
|----
|25.05.2020
|612
|617
|679
|714
|
|
|132
|66
|
|----
|26.05.2020
|612
|619
|686
|715
|
|
|132
|66
|
|----
|27.05.2020
|614
|621
|686
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|28.05.2020
|614
|631
|689
|715
|
|
|132
|67
|
|----
|29.05.2020
|615
|638
|692
|720
|
|
|132
|67
|
|----
|01.06.2020
|619
|641
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|02.06.2020
|619
|642
|699
|724
|
|
|133
|67
|
|----
|03.06.2020
|619
|643
|699
|725
|
|
|133
|67
|
|----
|04.06.2020
|620
|643
|699
|728
|
|
|133
|67
|
|----
|05.06.2020
|621
|644
|699
|730
|
|
|133
|67
|
|----
|08.06.2020
|622
|645
|699
|732
|
|
|133
|67
|
|----
|09.06.2020
|622
|645
|700
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|10.06.2020
|624
|649
|702
|733
|
|
|133
|67
|
|----
|12.06.2020
|627
|649
|702
|735
|
|
|133
|68
|
|----
|15.06.2020
|629
|649
|702
|735
|
|
|134
|68
|
|----
|17.06.2020
|629
|650
|702
|736
|
|
|135
|68
|
|----
|19.06.2020
|629
|652
|705
|736
|
|
|136
|68
|
|----
|22.06.2020
|630
|655
|707
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|24.06.2020
|631
|655
|711
|737
|
|
|136
|68
|
|----
|26.06.2020
|632
|658
|712
|739
|
|
|136
|68
|
|----
|30.06.2020
|632
|667
|722
|742
|
|
|136
|70
|
|----
|03.07.2020
|637
|668
|726
|743
|
|
|136
|70
|
|----
|07.07.2020
|645
|670
|727
|744
|
|
|139
|70
|
|----
|10.07.2020
|655
|670
|732
|755
|
|
|141
|74
|
|----
|15.07.2020
|703
|683
|734
|785
|
|
|156
|76
|
|----
|17.07.2020
|764
|700
|744
|805
|
|
|170
|77
|
|----
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;&lt;!--margin-left:3%;--&gt; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Niver a dud en Ospital (Deuet, Adreiñ buhez ''(Réa.)'', Distro d'ar gêr, Marv )&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/sante/virus/coronavirus/carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement-6792616|titl=carte-coronavirus-le-point-sur-les-malades-hospitalises-et-les-deces-departement-par-departement|oberour=ouest-france|deiziad=29.03.2020|lennet d'=an 29 a viz Meurzh 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://dashboard.covid19.data.gouv.fr/|titl=Tableau de bord COVID 19 Données santé publique France|deiziad=03.04.2020|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;
|- 
|
|colspan=6| Ospital 
|colspan=6| Advevaat
|colspan=6| Distro d'ar gêr 
|colspan=8| Marv 
|-
! Deiziad !! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
! [[Penn-ar-Bed|29]] !! [[Aodoù-an-Arvor|22]] !! [[Mor-Bihan|56]] !! [[Il-ha-Gwilun|35]] !! [[Liger-Atlantel|44]] !! Hollad 
|| Marv e-pad
 pemzektez
|-
| 29.03.2020 || 50 || 36 || 98 || 84 || 158 || '''426''' || 11 || 5 || 26 || 15 ||39 || '''96''' || 28 || 8 || 79 || 51 || 41 || '''207''' || 5 || 3 || 28 || 5 || 23 || '''64'''
|-
| 30.03.2020 || 54 || 39 || 106 || 91 || 158 || '''448''' || 12 || 5 || 29 || 17 ||40 || '''103''' || 29 || 9 || 79 || 53 || 53 || '''223''' || 6 || 3 || 29 || 7 || 28 || '''73'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2020 || 56 || 47 || 133 || 106 || 188 || '''530''' || 17 || 5 || 32 || 25 || 45 || '''124''' || 41 || 13 || 86 || 62 || 81 || '''283''' || 7 || 6 || 32 || 10 || 36 || '''91'''
|-
| 02.04.2020 || 66 || 59 || 138 || 106 || 204 || '''595''' || 27 || 16 || 30 || 38 || 52 || '''163''' || 48 || 16 || 95 || 68 || 91 || '''318''' || 7 || 9 || 35 || 12 || 38 || '''101'''
|-
| 03.04.2020 || 74 || 65 || 143 || 129 || 216 || '''627''' || 32 || 17 || 29 || 36 || 60 || '''174''' || 55 || 20 || 98 || 72 || 109 || '''354''' || 7 || 9 || 37 || 16 || 43 || '''112'''
|-
| 04.04.2020 || 79 || 62 || 136 || 131 || 244 || '''652''' || 33 || 17 || 24 || 38 || 63 || '''175''' || 56 || 25 || 110 || 82 || 121 || '''394''' || 8 || 10 || 40 || 17 || 45 || '''120'''
|-
| 05.04.2020 || 82 || 70 || 135 || 136 || 250 || '''673''' || 34 || 16 || 24 || 38 || 67 || '''179''' || 59 || 25 || 113 || 83 || 133 || '''413''' || 9 || 10 || 45 || 17 || 45 || '''126'''
|-
| 06.04.2020 || 93 || 75 || 147 || 156 || 261 || '''732''' || 40 || 17 || 35 || 49 || 69 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''210''' || 60 || 29 || 119 || 88 || 138 || '''434''' || 9 || 11 || 48 || 20 || 47 || '''135'''
|-
| 07.04.2020 || 94 || 69 || 144 || 154 || 264 || '''625''' || 42 || 13 || 34 || 44 || 64 || '''197''' || 62 || 42 || 127 || 104 || 160 || '''495''' || 9 || 13 || 52 || 23 || 51 || '''148'''
|-
| 08.04.2020 || 102 || 66 || 154 || 162 || 263 || '''747''' || 43 || 13 || 34 || 46 || 66 || '''202''' || 66 || 45 || 149 || 113 || 169 || '''552''' || 11 || 14 || 55 || 27 || 54 || '''161'''
|-
| 09.04.2020 || 109 || 64 || 147 || 173 || 274 || '''767''' || 40 || 12 || 33 || 48 || 66 || '''199''' || 69 || 49 || 162 || 117 || 197 || '''594''' || 11 || 16 || 55 || 27 || 57 || '''166'''
|-
| 10.04.2020 || 110 || 70 || 139 || 171 || 289 || '''779''' || 40 || 11 || 34 || 42 || 70 || '''197''' || 78 || 54 || 175 || 124 || 210 || '''641''' || 12 || 17 || 56 || 36 || 60 || '''181'''
|-
| 11.04.2020 || 116 || 69 || 130 || 172 || 288 || '''775''' || 39 || 12 || 35 || 38 || 65 || '''189''' || 82 || 59 || 194 || 135 || 227 || '''697''' || 13 || 18 || 59 || 39 || 62 || '''191'''
|-
| 14.04.2020 || 120 || 77 || 127 || 190 || 297 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''811''' || 37 || 10 || 34 || 36 || 63 || '''180''' || 86 || 66 || 207 || 152 || 244 || '''755''' || 19 || 21 || 65 || 44 || 77 || '''226'''
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2020 || 115 || 75 || 118 || 196 || 292 || '''796''' || 34 || 8 || 31 || 33 || 58 || '''164''' || 89 || 72 || 215 || 164 || 259 || '''799''' || 20 || 22 || 69 || 48 || 83 || '''242''' || +151
|-
|26.04.2020
|75
|51
|125
|157
|253
|'''661'''
|17
|6
|16
|19
|32
|'''90'''
|122
|122
|267
|261
|362
|'''1134'''
|36
|24
|76
|67
|115
|'''318'''
|-
|
|-
| 30.04.2020 || 64 || 50 || 127 || 150 || 221 || '''644''' || 14 || 4 || 14 || 15 || 25 || '''72''' || 128 || 130 || 288 || 277 || 410 || '''1233''' || 37 || 25 || 80 || 70 || 124 || '''336'''
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2020 || 59 || 46 || 126 || 142 || 216 || '''589''' || || || || || || || || || || || || || 37 || 25 || 80 || 70 || 125 || '''337''' || +95 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2020 || 40 || 53 || 89 || 83 || 150 || '''415''' || || || || || || || || || || || || || 40 || 30 || 84 || 79 || 141 || '''374''' || +37 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2020 || 26 || 38 || 62 || 70 || 127 || '''323''' || 1 || 4 || 7 || 5 || 6 || '''23''' || 162 || 184 || 384 || 413 || 566 || '''1709''' || 43 || 33 || 90 || 85 || 146 || '''397''' || +23 
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2020 || 19 || 28 || 36 || 58 || 77 || '''216''' || || || || || || || || || || || || || 43 || 37 || 91 || 86 || 156 || '''413''' || +16 
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2020 || 13 || 13 || 27 || 37 || 37 || '''128''' || 0 || 0 || 1 || 2 || 2 || '''5''' || 175 || 209 || 424 || 464 || 696 || '''1968''' || 43 || 38 || 92 || 86 || 159 || '''418''' || +5
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.08.2020 || 7 || 3 || 16 || 30 || 7 || '''63''' || 0 || 0 || 0 || 3 || 0 || '''3''' || || || || || || || 44 || 39 || 96 || 88 || 164 || '''431''' || +13
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.09.2020 || 9 || 7 || 14 || 35 || 14 || '''79''' || 1 || 0 || 0 || 5 || 2 || '''8''' || || || || || || || 44 || 40 || 96 || 89 || 170 || '''439''' || +8
|-
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.09.2020 || 19 || 7 || 39 || 51 || 33 || '''149''' || 4 || 0 || 2 || 6 || 4 || '''16''' || || || || || || || 44 || 40 || 97 || 90 || 172 || '''443'''|| +4
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.10.2020 || 23 || 15 || 73 || 79 || 57 || '''247''' || 4 || 3 || 2 || 10 || 12 || '''31''' || || || || || || || 48 || 42 || 100 || 101 || 178|| '''469'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.10.2020 || 26 || 19 || 70 || 86 || 95 || '''296''' || 3 || 2 || 5 || 15 || 13 || '''38''' || || || || || || || 48 || 43 || 102 || 108 || 194 || '''495'''|| +26
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.11.2020 || 81 || 135 || 56 || 211 || 267 || '''750''' || 28 || 11 || 24 || 6|| 34 || '''107''' || || || || || || || 54 || 51 || 119 || 131 || 212 || '''567'''|| +72
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.11.2020 || 126 || 81 || 216 || 296 || 373 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1092''' || 31 || 13 || 31 || 39 || 49 || '''163''' || || || || || || || 69 || 66 || 146 || 169 || 286 || '''736'''|| +169
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.12.2020 || 72 || 58 || 152 || 260 || 277 || '''819''' || 17 || 7 || 13 || 33 || 29 || '''99''' || || || || || || || 84 || 87 || 174 || 217 || 349 || '''911'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+175
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.12.2020 || 93 || 95 || 165 || 247 || 258 || '''858''' || 11 || 5 || 11 || 26 || 26 || '''79''' || || || || || || || 98 || 97 || 191 || 248 || 377 || '''1011'''|| +100
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.01.2021 || 105 || 62 || 143 || 208 || 209 || '''727''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 14 || '''49''' || || || || || || || 126 || 109 || 205 || 287 || 416 || '''1143'''|| +132
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.01.2021 || 106 || 52 || 147 || 280 || 197 || '''782''' || 9 || 1 || 6 || 19 || 27 || '''62''' || || || || || || || 140 || 112 || 225 || 317 || 440 || '''1234'''|| +91
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.02.2021 || 132 || 37 || 173 || 369 || 245 || '''956''' || 11 || 3 || 9 || 23 || 27 || '''73''' || || || || || || || 164 || 121 || 255 || 382 || 505 || '''1427'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+193
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.02.2021 || 119 || 57 || 150 || 396 || 227 || style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |'''1090''' || 10 || 4 || 8 || 35 || 32 || '''89''' || || || || || || || 187 || 124 || 273 || 458 || 571 || '''1613'''|| style=&quot;background: #ffdbdc;&quot; |+186
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.03.2021 || 93 || 68 || 166 || 355 || 227 || '''956''' || 13 || 6 || 10 || 27 || 21 || '''77''' || || || || || || || 203 || 138 || 306 || 505 || 604 || '''1756'''|| +143
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.03.2021 || 75 || 86 || 159 || 396 || 246 || '''892''' || 15 || 13 || 13 || 28 || 25 || '''94''' || || || || || || || 214 || 157 || 331 || 535 || 645 || '''1882'''|| +126
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.04.2021 || 98 || 118 || 172 || 377 || 286 || '''1200''' || 22 || 12 || 25 || 51 || 39 || '''149''' || || || || || || || 222 || 179 || 349 || 577 || 704 || '''2031'''|| +149
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.04.2021 || 104 || 119 || 219 || 362 || 297 || style=&quot;background: #ffaadc;&quot; |'''1296''' || 30 || 16 || 40 || 57 || 52 || '''195''' || || || || || || || 226 || 198 || 366 || 613 || 739 || '''2142'''|| +111
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.05.2021 || 97 || 112 || 208 || 395 || 271 || '''1241''' || 26 || 13 || 25 || 39 || 55 || '''158''' || || || || || || || 234 || 225 || 393 || 655 || 788 || '''2295'''|| +153
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.05.2021 || 88 || 85 || 175 || 335 || 181 || '''987''' || 15 || 7 || 17 || 42 || 42 || '''123''' || || || || || || || 251 || 238 || 408 || 685 || 814 || '''2396'''|| +101
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.06.2021 || 72 || 36 || 132 || 240 || 127 || '''692''' || 12 || 3 || 14 || 26 || 30 || '''85''' || || || || || || || 259 || 246 || 430 || 705 || 836 || '''2452'''|| +56
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.06.2021 || 64 || 29 || 102 || 194 || 92 || '''536''' || 6 || 5 || 8 || 19 || 17 || '''55''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2479'''|| +27
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 01.07.2021 || 57 || 21 || 86 || 156 || 48 || '''400''' || 6 || 3 || 6 || 9 || 8 || '''32''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2494'''|| +15
|-
| style=&quot;background: #E4FFA5;&quot; | 15.07.2021 || 47 || 20 || 76 || 136 || 37 || '''338''' || 6 || 1 || 5 || 5 || 5 || '''22''' || || ||
|| || || || || || || || || '''2506'''|| +12
|-
|}
{{Coronavirus/Graph/Breizh}}
|}

== Levezon ar bedreuziad ==
=== War an deskadurezh ===
[[Restr:COVID-19 school closures.svg|thumb|upright=1.6|Skolidi touchet gant ar bedreuziad COVID-19 (17/03/2020) {{legend|#e6550d|Skolioù serret er vro a-bezh}} {{legend|#fdae6b|Skolioù serret e lec'hioù zo}} {{legend|#1f78b4|Skol serret ebet}} {{legend|#c0c0c0|Titour ebet}}]]
E fin miz Meurzh 2020 e oa 1.5 miliard a skolidi a oa bet serret o skol evit ar vro a-bezh er bed, muioc'h c'hoazh e broioù zo ma oa bet kemeret an diviz gant rannvroioù zo ha pas reoù all.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/covid19/educationresponse|titl=COVID-19 Educational Disruption and Response|oberour=UNESCO|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Hogozik 90% eus studierien ar bed a oa er-maez eus o skol neuze. E [[Taiwan]], [[Singapour]], [[Aostralia]], [[Sveden]] hag e stadoù zo eus an [[Stadoù-Unanet Amerika|SUA]] e chome digor ar skolioù avat.

Daoust ma klasked serriñ ar skolioù war berr-amzer ez eus bet levezonoù e meur a zoare war buhez ar familhoù ha doareoù da zeskiñ ar vugale. N'eo ket gouest an holl familhoù da gemer amzer d'ober [[skol er gêr]], dreist-holl ma rankont [[Pellabour|pell-labourat]] pe chom a-sav da labourat.&lt;ref name=&quot;COVID-19 Educational Disruption and Response&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/penaos-ober-skol-bar-ger-respontet-vez-deoc-h-gant-an-aotrou-ministr-jean-michel-blanquer-1809486.html|titl=Penaos ober skol bar gêr ? Respont a ra an Aotrou ministr, Jean-Michel Blanquer, deoc'h.|oberour=Chloé Tempéreau|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=01.04.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Evit ober war-dro ar skolidi e oa erbedet gant an [[UNESCO]] implijet hentennoù [[deskiñ a-bell]] ha arloadoù evit deskiñ dre an internet evit liammañ ar skolidi hag o c'helennerien hag eskemm dielloù, ober kentelioù video, a-seurt ma chomje un deskadurezh e-keit ma voe serret ar skolioù&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://en.unesco.org/news/290-million-students-out-school-due-covid-19-unesco-releases-first-global-numbers-and-mobilizes|titl=290 million students out of school due to COVID-19: UNESCO releases first global numbers and mobilizes response|oberour=UNESCO|deiziad=04.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Klask a reas ar skolioù hag ar rouedadoù skolioù aozañ ur &quot;c'hendalc'husted d'ar c'helenn&quot; gant a-bep seurt mennozhioù ha doareoù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/diwan-e-mare-ar-chenfinan|titl=Diwan e mare ar c’henfinañ|oberour=Diwan Breizh|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Kudenn ar [[brezhoneg]] a oa bet lakaet war-wel evit ar skolidi en hentennoù divyezhek dre soubidigezh [[Diwan]] pe gant eurvezhioù par ([[Div Yezh]] ; [[Dihun]]) : aon a oa e kollje ar vugale o liamm gant ar brezhoneg, da nebeutañ evit ar re zo e familhoù gallek nemetken. Gant Diwan e oa bet renablet danvez evit delc'her gant ar brezhoneg&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.diwan.bzh/br/renabl-danvez-niverel-e-brezhoneg-evit-talan-ouzh-epidemiezh-ar-chovid-19|titl=Renabl danvez niverel e brezhoneg evit talañ ouzh epidemiezh ar c’hovid-19|oberour=Diwan Breizh|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.skolaerien.diwan.bzh/embann/|titl=Dafar Diwan|oberour=Skolaerien Diwan|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pa oa bet klasket gant ar stummadurioù hir doareoù nevez da gelenn.

=== War an abadennoù sevenadur ===
Dre an divizoù bet kemeret evit talañ ouzh ar bedreuziad (berziñ ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 den, da c'houde 500, 10... ; kenfinañ an dud hag all...) a oa bet ul levezon kreñv war bed ar sevenadur, evit ar publik kenkoulz hag evit an dud a labour er bed-se. Er broioù a oa bet tapet ar muiañ e oa bet nullet pe daleet ur bern abadennoù arz, diskouezadegoù ha serret an holl virdioù, levraouegoù, stalioù-levrioù e fin miz Meurzh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theartnewspaper.com/news/here-are-the-museums-that-have-closed-due-to-coronavirus|titl=Here are the museums that have closed (so far) due to coronavirus|oberour=Hannah McGivern ; Nancy Kenney|embanner=The Art Newspaper|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/culture/coronavirus-chateau-de-versailles-le-louvre-orsay-l-olympia-le-chatelet-le-theatre-des-champs-elysees-une-avalanche-de-fermetures_3864933.html|titl=Coronavirus : Château de Versailles, Tour Eiffel, Louvre, Centre Pompidou, Musée d'Orsay, Olympia, Châtelet, Théâtre des Champs-Elysées... des fermetures en cascade|oberour=France Info|deiziad=14.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Diaezamantoù a oa bet savet ivez e greanterezh ar [[sinema]] abalamour ma oa bet ranket serriñ ar seveniñ evit meur a film, daleet embannadur filmoù zo a-raok ma oa bet serret ar sinemaoù el lec'hioù tapet gant ar viruz. Daleet e voe [[Gouel Canas|Gouel ar filmoù Canas]] d'un deiziad ne oa ket bet lavaret e penn-kentañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.allocine.fr/article/fichearticle_gen_carticle=18688648.html|titl=Cannes 2020 : le Festival reporté !|oberour=Vincent Garnier|embanner=Allociné|deiziad=19.03.2020|lennet d'=2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E [[Breizh]] e oa bet divizet nullañ (pe daleañ en ur cheñch ar stumm) ar [[Redadeg 2020]], a oa sañset bezañ redet e miz Mae,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francebleu.fr/infos/culture-loisirs/redadeg-2020-annulee-ou-reportee-en-raison-du-coronavirus-1584813970|titl=Redadeg 2020 annulée en raison du Coronavirus|oberour=Tudi Crequer|embanner=France Bleu Breizh Izel|deiziad=21.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag ivez [[Gouel Breizh]]. Serret e voe ar c'hentelioù-noz hag ar stummadurioù hir er vro a-bezh&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://7seizh.info/2020/03/16/brest-nullet-ar-chenteliou-e-sked-suspension-des-cours-a-sked/|titl=Brest : Nullet ar c’hentelioù e SKED/Suspension des cours à SKED|oberour=7seizh|deiziad=16.03.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Evit talañ ouzh an diouer a vrezhoneg er mediaoù abalamour ma oa digresket plas an abadennoù vrezhonek&lt;ref&gt;Nullet e oa bet [[Bali Breizh]] hag an [[Taol Lagad]] ouzhpenn ar c'heleier e brezhoneg war [[France Bleu Breizh Izel]]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/info-breton-au-ralenti-1810152.html|titl=Coronavirus. L'info en breton au ralenti.|oberour=Bleuenn ar Borgn|embanner=Frañs 3 Breizh|deiziad=02.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; e oa bet kaset un nebeud raktresoù war-raok, evel ar podkast [[Klozet]] kinniget gant [[Metig Jakez-Vargas]] ha [[Tudi Crequer]] war [[Dispak]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.dispak.bzh/klozet-ar-podkast-savet-dindan-ar-cholched/|titl=Klozet – ar podkast savet dindan ar c’holc’hed|oberour=Metig Jakez-Vargas|embanner=Dispak|deiziad=01.04.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an abadennoù sport ===
Ur bern abadennoù meur a denne d'ar sport a oa bet daleet pa ne oant ket nullet e-pad mizioù kentañ 2020. Amañ dindan e kavoc'h ur renabl eus an abadennoù-se :
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;margin: auto; text-align:center; margin-top:20px; font-size:90%;&quot;
|-
|+ Abadennoù sport daleet, ehanet pe nullet abalamour d'ar bedreuziad
|- valign=&quot;top&quot;
! Abadenn !! Sport !! Deiziad !! Statud !! Bro
|-
| [[C'hoarioù Olimpek]] hañv 2020 || A bep seurt || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[UEFA Euro 2020]] || [[Mell-droad]] || Gouere [[2020]] || Daleet da [[2021]] || Etrevroadel
|-
| [[Tournamant ar C'hwec'h Bro]] [[2020]] || [[Rugbi]] || C'hwevrer - Meurzh [[2020]] || Daleet pevar c'hrogad || Etrevroadel
|-
| [[Kevezadeg bed ar Formulenn 1 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Du 29 [[2020]] || 2 redadeg nullet&lt;br&gt;6 redadeg daleet || Etrevroadel
|-
| [[IndyCar 2020]] || [[Redadegoù kirri]] || Meurzh 15 - Gwengolo [[2020]] || 3 redadeg nullet&lt;br&gt;3 redadeg daleet || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Indianapolis 500]] 2020 || [[Redadegoù kirri]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Eost [[2020]] || [[Stadoù-Unanet]]
|-
| [[Tournamant Wimbledon]] 2020 || [[Tennis]] || Even [[2020]] || Nullet || [[Bro-Saoz]]
|-
| [[Tro Breizh war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Ebrel [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Tro Menez Are]] 2020 || [[Bale]] || Mae [[2020]] || Nullet || [[Breizh]]
|-
| [[Kampionad mell-droad Frañs]] 2019-2020 || [[Mell-droad]] || Eost [[2019]] - Miz Even [[2020]] || Ehanet || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Gouere [[2020]] || Dalc'het || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Paris-Nice]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Meurzh [[2020]] || Dalc'het&lt;br&gt;Nullet an devezh diwezhañ || [[Bro-C'hall]]
|-
| [[Tro Italia war varc'h-houarn]] 2020 || [[Marc'h-houarn]] || Mae [[2020]] || Daleet || [[Italia]]
|-
| [[Tournamant Roland-Garros]] [[2020]] || [[Tennis]] || Mae [[2020]] || Daleet da viz Gwengolo [[2020]] || [[Bro-C'hall]]
|}

=== War ar vuhez relijiel ===
Dre ma oa c'hoarvezet da vare gouelioù relijiel bras (evel ar [[Bloaz Nevez Sinat]], [[Pask]] pe [[Pesac'h]]) en deus bet ar bedreuziad ul levezon bras war buhez ar gredourien, met diheñchet eo bet ivez ar vuhez pemdez, dreist-holl evit ar relijionoù reolennet-tre.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://www.ou.org/covid19/|titl=Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19|oberour=Orthodox Union - Kevredigezh ar yuzevien reizhkredour en [[SUA]]|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;

Gant difenn ar bodadoù tud ouzhpenn 5000 (da c'houde 1000 ma ne oa ket aet betek 10) a dud e voe serret an [[iliz]]ioù, ar [[sinagogenn]]où hag ar [[moskeenn]]où en ur bern broioù. Nullet e oa bet lidoù [[Sizhun Fask]] er [[Vatikan]]&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot;&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/03/14/world/churches-mosques-temples-coronavirus-spread/index.html|titl=The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus|oberour=Daniel Burke|embanner=CNN|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; tra ma oa bet aozet [[oferenn]]où dre ar radio evit derc'hel an dud er gêr&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.foxnews.com/us/coronavirus-update-church-sunday-service-online|titl=Churches cancel Sunday service, move online amid coronavirus outbreak|oberour=Caleb Parke|embanner=Fox News|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt; Komañs ar reas ar [[pab]] [[Frañsez (pab)|Frañsez]] d'ober oferennoù e-unan war [[plasenn Sant-Pêr]] da bediñ evit ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.la-croix.com/Monde/Virus-pape-preside-solitaire-priere-planetaire-2020-03-27-1301086448|titl=Le pape affronte «la tempête» du coronavirus, seul sur la place Saint-Pierre|embanner=La Croix, gant an AFP|deiziad=27.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Nullet e voe ivez pirc'hinaj [[Mekka]] gant [[Arabia Saoudat]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.middleeasteye.net/news/coronavirus-saudi-arabia-bans-umrah-pilgrimage-residents-and-citizens|titl=Coronavirus: Saudi Arabia bans all Umrah pilgrimage to Mecca|embanner=Middle East Eye|deiziad=4.03.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

E metoù ar [[yuzevegezh]] ez eus bet tabutoù diwar-benn lidoù ar [[Chabat]] ma ranker sañset kaout ur minyan a zek den. Lod eus ar sinagogennoù o deus graet ar choaz da zelc'her ar minyanoù-se en linenn&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.timesofisrael.com/in-shadow-of-coronavirus-american-jews-brace-for-a-shabbat-like-no-other/|titl=In shadow of coronavirus, American Jews brace for a Shabbat like no other|oberour=Ben Harris ha Josefin Dolsten|embanner=Times of Israel|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; padal e voe divizet chom a-sav gant ar minyan, ha pa vije prevez, gant lod all.&lt;ref name=&quot;Orthodox Union Guidance Regarding COVID-19&quot; /&gt; A-benn lidoù [[Pesac'h]] (eus an 8 betek ar 16 a viz Ebrel e [[2020]]), tra ma oa difennet bodañ familhoù asambles evit ar [[Seder Pesac'h|seder]], e oa bet erbedet gant kumuniezhioù zo aozañ ur rak-seder gant ar familh a-raok ma kouezhje an noz gant doareoù elektronek&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fr.chabad.org/holidays/passover/pesach_cdo/aid/4706874/jewish/Comment-tenir-un-rassemblement-familial-pr-Sder-sur-Zoom.htm|titl=Comment tenir un rassemblement familial pré-Séder sur Zoom|oberour=Chabad|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha, zoken, derc'hel ar seder e-unan dre zoareoù elektronek (gant ma vezont lakaet war elum a-raok an noz), gant rabined reizhkredour eus en [[Israel]], o lakaat war wel pegen dibar e oa an amzerioù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.jpost.com/israel-news/raabis-approve-the-use-of-zoom-to-celebrate-passover-due-to-coronavirus-622221|titl=Senior Orthodox rabbis allow Zoom for Passover Seder due to coronavirus|oberour=Jeremy Sharon|embanner=Jerusalem Post|deiziad=25.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;. Holl zoareoù ar yuzevegezh o deus lakaet pouez war an ezhomm saveteiñ buhezioù a oa dreist pep tra hervez o lezenn.&lt;ref name=&quot;The great shutdown 2020: What churches, mosques and temples are doing to fight the spread of coronavirus&quot; /&gt;

Tabut zo bet e [[Frañs]] e penn-kentañ ar c'henfinañ abalamour ma vije bet roet gwir d'ar yuzevien mont d'ar sinagogenn d'ar Sadorn hep an atestadenn dleet (n'eus ket droed kaout objedoù gant an nen devezh ar Chabat). Savet e oa bet ur bern mouezhioù a-enep ar gwir-se, daoust ma ne oa diwar intrudu ur post-polis bennak nemetken, hep goulenn alioù gant ar hierarikiezh, ha daoust ma oa serret holl sinagonennoù ar vro hag e oa diezhomm reiñ seurt aotre. Evelato e oa bet ur bern evezhiadennoù enebyuzev goude bezañ embannet ar c'heloù-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.i24news.tv/fr/actu/international/europe/1584880598-polemique-autour-d-une-pretendue-derogation-permettant-aux-juifs-de-se-promener-pendant-le-shabbat-sans-attestation|titl=Polémique autour d'une prétendue &quot;dérogation&quot; permettant aux Juifs de se promener pendant le shabbat sans attestation|oberour=i24 News|deiziad=22.03.2020|lennet d'=ar 6 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== War an endro ===
[[Restr:Pollutant Drops in wuhan china due to virus.png|200px|thumb|dehou|Skeudenn graet gant an [[NASA]] a ziskouez live ar CO2 kaset e kêr [[Wuhan]] d'an hevelep deiziadoù e [[2019]] hag e [[2020]]]]
Abalamour d'ar muzulioù bet kemeret evit talañ ouzh ar c'hleñved, abalamour d'an digresk e-keñver implij an trañsportoù e oa bet kavet e oa nebeutoc'h a saotradur en aer en ur bern broioù ha rannvroioù er bed&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/environment/2020/mar/23/coronavirus-pandemic-leading-to-huge-drop-in-air-pollution|titl=Coronavirus pandemic leading to huge drop in air pollution|oberour=Jonathan Watts ha Niko Kommenda|embanner=The Guardian|deiziad=04.04.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; : da skouer e oa 25% nebeutoc'h a garbon en aer e [[Sina]] e-pad ar c'henfinañ&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/jeffmcmahon/2020/03/16/coronavirus-lockdown-may-have-saved-77000-lives-in-china-just-from-pollution-reduction/#109ddd1b34fe|titl=Study: Coronavirus Lockdown Likely Saved 77,000 Lives In China Just By Reducing Pollution|oberour=Jeff McMahon|embanner=Forbes|deiziad=16.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kavet e oa bet gant [[Ajañs European an Egor]] e oa bet digresket ar saotradur oksid nitrus produet gant an otoioù, ar greizennoù tredan hag an ijinadegoù e plaenenn ar [[Pô]] en [[Italia]] etre deroù miz Genver hag an 11 a viz Meurzh [[2020]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-italy-pollution/air-pollution-clears-in-northern-italy-after-coronavirus-lockdown-satellite-shows-idUSKBN2102X4|titl=Air pollution clears in northern Italy after coronavirus lockdown, satellite shows|oberour=Matthew Green|embanner=Reuters|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Koulskoude e oa bet kavet ne oa ket keloù mat dre ret abalamour d'ar c'hoant m'o dije ar broioù da adtapet o dale&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.csis.org/analysis/global-impacts-coronavirus-outbreak|titl=The Global Impacts of the Coronavirus Outbreak|oberour=Center for Strategic &amp; International Studies|deiziad=05.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh d'an diouer a arc'hant abalamour d'an enkadenn ekonomiezh gortozet evit arc'hantaouiñ e-barzh an energiezhioù padus.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.cnbc.com/2020/03/13/coronavirus-could-weaken-climate-change-action-hit-clean-energy.html|titl=Coronavirus could weaken climate change action and hit clean energy investment, researchers warn|oberour=Emma Newburger|embanner=CNBC|deiziad=13.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sachet e oa bet evezh an dud ivez diwar-benn ar meskloù d'en em zizober anezho hag a veze skarzhet en natur.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.reuters.com/article/us-health-coronavirus-hongkong-environme/discarded-coronavirus-masks-clutter-hong-kongs-beaches-trails-idUSKBN20Z0PP|titl=Discarded coronavirus masks clutter Hong Kong's beaches, trails|oberour=Reuters|deiziad=12.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Un efed padus eus ar bedreuziad a vije war ar [[pellabour]], ar pezh en deus ul levezon mat war ar saotradur abalamour d'an trañsportoù met ul levezon fall war ar saotradur abalamour d'ar rouedad internet.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://fortune.com/2020/03/10/coronavirus-remote-flexible-work-from-home/|titl=Coronavirus may finally force businesses to adopt workplaces of the future|oberour=Erin L. Kelly ha Phyllis Moen|embanner=Fortune|deiziad=10.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Tremenet e oa bet kalzig a skeudennoù eus anevaled o pourmen e kêrioù dilezet gant an dud (marmouzed e [[Thailand]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/coronavirus-affames-ces-singes-se-battent-en-pleine-rue-en-thailande_fr_5e6cf7bfc5b6bd8156f85149|titl=Coronavirus: affamés, ces singes se battent en pleine rue en Thaïlande|oberour=Matthieu Balu|embanner=The Huffington Post|deiziad=14.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; moc'h gouez e [[Barcelona]], [[Katalonia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.lci.fr/planete/video-coronavirus-singes-daims-dauphins-les-animaux-sauvages-a-l-assaut-des-villes-2148637.html|titl=VIDÉO - Coronavirus : Singes, daims, dauphins… Les animaux sauvages à l’assaut des villes|oberour=Jerôme Vermelin|embanner=LCI|deiziad=20.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, youc'hed en [[Aovergn]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://france3-regions.francetvinfo.fr/auvergne-rhone-alpes/loire/saint-etienne/loire-confinement-animaux-plus-plus-pres-maisons-1808480.html|titl=Loire : avec le confinement, des animaux de plus en plus près des maisons|oberour=Matthieu Boudet|embanner=France 3 Auvergne Rhône-Alpe|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;...). Gortozet e oa un efed mat war parañ al laboused ivez&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.francetvinfo.fr/sante/maladie/coronavirus/coronavirus-quand-le-monde-animal-reprend-ses-droits_3890509.html|titl=Coronavirus : quand le monde animal reprend ses droits|oberour=France 2|embanner=France TV Info|deiziad=29.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Sklaeroc'h e voe ivez dourioù [[Venezia]], met hervez ar maer ne oa ket abalamour ma oa nebeutoc'h a saotradur met kentoc'h abalamour ne oa ket a vont ha dont bigi a veske dour ha sedimantoù ar c'hanolioù.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://thehill.com/changing-america/sustainability/environment/488286-italys-coronavirus-lockdown-shows-what-nature|titl=As Italy quarantines over coronavirus, misleading reports of swans and dolphins in Venice canals go viral|oberour=Anagha Srikanth|embanner=The Hill|deiziad=18.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Kontrol d'ar pezh a oa bet lavaret gant mediaoù zo ne oa ket distroet [[delfin]]ed eno, nag [[Alarc'h|elerc'h]] (a oa kustum da zaremprediñ ar Serenissima a-raok ar c'henfinañ).&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nationalgeographic.fr/environnement/2020/03/coronavirus-attention-aux-fake-news-sur-le-retour-de-la-vie-sauvage|titl=Coronavirus : attention aux fake news sur le retour de la vie sauvage|oberour=Natasha Daly|embanner=National Geographic|deiziad=24.03.2020|lennet d'=ar 7 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

=== Kaz ouzh an estrañjourien ha gouennelouriezh ===
Abaoe ma oa tarzhet ar c'hleñved-red, ha dre ma oa tarzhet en [[Azia]] ar Gevred, a-raok en em zilec'hiañ en [[Europa]] hag en [[Amerika an Norzh]], e oa bet notennet ur c'hresk en emzalc'hioù hag e tagadennoù gouennelour e-keñver tud a-orin eus al lec'hioù-se, dreist-holl Azia&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=http://www.koreatimes.co.kr/www/world/2020/02/683_282767.html|titl=Fears of coronavirus trigger anti-China sentiment worldwide|oberour=The Korea Times|deiziad=02.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tra ma chome ar c'hleñved-red e [[Sina]] dreist-holl e oa bet lakaet war-wel ur santimant gouennelour a-enep tud a-orin Azia ar Gevred, o lavaret e veritent tapet ar c'hleñved,&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/its-catching/202002/the-coronavirus-and-the-search-scapegoats|titl=The Coronavirus and the Search for Scapegoats|oberour=Robert Bartholomew Ph.D.|embanner=Psychology Today|deiziad=06.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nbcnews.com/think/opinion/coronavirus-pangolins-racism-why-conservationism-prejudice-shouldn-t-mix-ncna1136681|titl=Coronavirus, pangolins and racism: Why conservationism and prejudice shouldn't mix|oberour=Dr. Jonathan Kolby|embanner=NBC News|deiziad=15.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; liammet alies ouzh ar soñj n'eo ket propr ar Sinaiz.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.vox.com/2020/2/7/21126758/coronavirus-xenophobia-racism-china-asians|titl=The coronavirus exposes the history of racism and “cleanliness”|oberour=Nylah Burton|embanner=Vox|deiziad=7.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Annezidi [[Wuhan]] ha proviñs [[Hubei]] o doa klemmet bezañ bet drougziforc'hiet e Sina abalamour d'al lec'h ma oant o chom.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/china-desperate-to-stop-coronavirus-turns-neighbor-against-neighbor/articleshow/73922967.cms|titl=China, desperate to stop coronavirus spread, turns neighbor against neighbor|oberour=New York Times|embanner=Economic Times|deiziad=04.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin [[Italia]] o doa bet kudennoù ivez dre ar bed.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.wsj.com/articles/italians-are-being-treated-as-a-risk-abroad-over-coronavirus-11582913454|titl=Italians Are Being Treated as a Risk Abroad Over Coronavirus|oberour=Margherita Stancati|embanner=The Wall Street Journal|deiziad=28.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Keodedourien eus [[Malaysia]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nst.com.my/news/nation/2020/01/559942/some-malaysians-calling-ban-chinese-tourists|titl=Some Malaysians calling for ban on Chinese tourists|oberour=Farah Solhi|embanner=News Straits Times|deiziad=26.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;, [[Zeland-Nevez]],&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&amp;objectid=12304816|titl=Calm urged as anti-Chinese sentiment felt in New Zealand|oberour=Ben Leahy|embanner=New Zealand Herald|deiziad=2.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; [[Singapour]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://eu.usatoday.com/story/news/nation/2020/01/31/coronavirus-chinese-xenophobia-racism-misinformation/2860391001/|titl=Coronavirus is spreading. And so is anti-Chinese sentiment and xenophobia.|oberour=Marco della Cava ha Kristin Lam|embanner=USA Today|deiziad=03.02.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; ha broioù all o doa savet sinadegoù evit difenn ouzh ar Sinaiz mont e-barzh o bro. E [[Japan]] e voe krouet an hashtag #''ChineseDontComeToJapan'' (« &quot;#SinaizNaZeuitKetDaJapan&quot;) a reas berzh war [[Twitter]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.forbes.com/sites/sarahkim/2020/01/30/coronavirus-racism-asian-communities/#381321ee2865|titl=As The Coronavirus Spreads, So Does Racism — Both Against And Within Asian Communities|oberour=Sarah Kim|embanner=Forbes|deiziad=30.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Tud a-orin Sina, pe c'hoazh a-orin Azia dre vras, ha pa vijent tud ganet ha maget en o bro, a voe kunujennet pe taget e [[Stadoù-Unanet]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/23/us/chinese-coronavirus-racist-attacks.html|titl=Spit On, Yelled At, Attacked: Chinese-Americans Fear for Their Safety|oberour=Tavernise, Sabrina; Oppel Jr, Richard A.|embanner=The New York Times|deiziad=23.03.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag e [[Frañs]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/le-coronavirus-chinois-reveille-les-stereotypes-racistes-envers-les-asiatiques_fr_5e2ff88cc5b68f86c8cd7e87|titl=Le coronavirus chinois réveille les stéréotypes racistes envers les Asiatiques|oberour=Marine Le Breton|embanner=The Huffington Post|deiziad=28.01.2020|lennet d'=an 8 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Feuket e oa bet tud o klevet Prezidant ar [[Stadoù-Unanet]] [[Donald Trump]] oc'h ober &quot;biruz Sina&quot; eus ar viruz-se&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.nytimes.com/2020/03/18/us/politics/china-virus.html|titl=Trump Defends Using ‘Chinese Virus’ Label, Ignoring Growing Criticism|oberour=Rogers, Katie; Jakes, Lara; Swanson, Anna|embanner=The New York Times|deiziad=18.03.2020 nevesaet d'an 19.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; hag embannet e voe gant prezidant ar [[Bharatiya Janata Party]] e [[Kornôg Bengal]] [[Dilip Gosh]], en [[India]], e oa bet distrujet an natur gant ar Sinaiz hag e oa abalamour d'an dra-se en doa &quot;kemeret Doue rebech outo&quot;, ar pezh en doa desachet ur respont feuket gant kannad Sina e [[Kolkata]].&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.thehindu.com/news/national/other-states/chinese-government-condemns-bjp-bengal-presidents-comment-on-coronavirus/article31044588.ece|titl=Chinese government condemns BJP Bengal president’s comment on Coronavirus|embanner=The Hindu|deiziad=12.03.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

Ne voe ket tapet tud Azia nemetken avat, tud distro eus [[Sina]] o doa gouzañvet emzalc'hioù feuls ivez, evel [[Ukraina]]niz (ha tud a-estrenvro) a oa bet digarzhet eus Wuhan ha taget gant manifestourien en [[Ukraina]]&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://edition.cnn.com/2020/02/21/europe/ukraine-wuhan-bus-coronavirus-intl/index.html|titl=Protesters attack buses carrying Wuhan evacuees in Ukraine|oberour=Nathan Hodge, Anastasia Graham-Yooll ha Tara John|embanner=CNN|deiziad=21.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; pe c'hoazh studierien a-orin eus [[India]] ar Biz, tost ouzh Sina, o chom e kêrioù bras a oa bet harellet e-liamm ouzh ar c'hleñved evit doare&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/delhi/students-from-northeast-complain-of-racism-at-kmc/articleshow/74071475.cms|titl=Students from Northeast complain of racism at Kirori Mal Col .. Read more at: http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/74071475.cms?utm_source=contentofinterest&amp;utm_medium=text&amp;utm_campaign=cppst|oberour=Mohammad Ibrar|embanner=The Times of India|deiziad=11.02.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; Drougziforc'hiezh ha feulster a oa kresket ivez a-enep kumuniezh [[Islam|muzulman]] India, abalamour ma oa bet lakaet ar biz war bodadoù anezho evel mammenn ar c'hleñved en India.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://slate.com/news-and-politics/2020/04/tablighi-jamaat-india-muslims-coronavirus.html|titl=Indian Muslims Are Being Scapegoated for the Coronavirus|oberour=Namrata Kolachalam|embanner=Slate|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://foreignpolicy.com/2020/04/07/islamophobia-coronavirus-crisis-worse-india-tablighi-jamaat/|titl=Islamophobia Is Making the Coronavirus Crisis Worse|oberour=Ravi Agrawal|embanner=Foreign Policy|deiziad=07.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt; E [[Sina]] ivez e oa savet sañtimantoù e-enep an dud estren, taolennet evel &quot;lastez estren&quot; gant tud zo, &quot;da gas d'ar boubellenn&quot;.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.abc.net.au/news/2020-04-09/coronavirus-intensifies-anti-foreigner-sentiment-in-china/12128224|titl=Print Email Facebook Twitter More As coronavirus sparks anti-Chinese racism, xenophobia rises in China itself|oberour=Max Walden ha Samuel Yang|embanner=ABC|deiziad=09.04.2020|lennet d'=an 11 a viz Ebrel 2020}}&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==
* [[COVID-19]]
* [[SARS-CoV-2]]
* [[Li Wenliang]], [[sacher evezh]] ar c'hurunviruz-mañ e Wuhan.

== Liammoù diavaez ==
===Aozadurioù yec'hed===
* {{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019 Pajenn gouestlet d'ar bedreuziad war lec'hienn an ABY]
* {{en}} [https://www.ecdc.europa.eu/en/covid-19-pandemic COVID-19 Lec'hienn Kreizenn Europa evit Diwall ha Kontrolliñ ar C'hleñvedoù-red]
* {{fr}} [https://www.bretagne.ars.sante.fr/coronavirus-actualite-et-conduite-tenir-8 ARS rannvro Breizh]
* {{fr}} [https://www.ch-stbrieuc.fr/IMG/pdf/tutoriel_masque_patron.pdf Ospital Sant-Brieg : fardañ maskloù]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20200327175432/http://www.prefectures-regions.gouv.fr/bretagne/Actualites/Coronavirus-informations-recommandations-et-mesures-sanitaires Pajenn Prefeti Rannvro Breizh diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://www.gouvernement.fr/info-coronavirus Lec'hienn gouarnamant Frañs diwar-benn ar c'hleñved-red]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20200401231057/https://www.canada.ca/fr/sante-publique/services/maladies/2019-nouveau-coronavirus/symptomes.html Lec'hienn gouarnamant Kanada diwar-benn ar c'hleñved]

===Kartennoù ha data===
*{{fr}} [https://bing.com/covid Benveg kartennel hizivaet bep kardeur]
*{{en}} [https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/situation-reports/ Lizher-kelaouiñ an ABY diwar-benn ar bedreuziad (gant ur gartenn)]
*{{en}} [https://www.worldometers.info/coronavirus/ Worldometers]
*{{en}} [https://experience.arcgis.com/experience/685d0ace521648f8a5beeeee1b9125cd Kartenn bedel red ar c'hleñved]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù=3}}
|}
|}

[[Rummad:Kleñvedoù-red]]
[[Rummad:Istor Sina]]</text>
      <sha1>09v544ywedf0r3wvr8s7h8zxgwh49hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Louis Hémon (politiker)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>147670</id>
    <revision>
      <id>2200801</id>
      <parentid>1987110</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1939" sha1="oa1ksakl7luncl95gc7dn0w4xrhtzxq" xml:space="preserve">'''Louis René Marie Mathurin Hémon''' ([[21 C'hwevrer]] [[1844]], [[Kemper]] - [[4 Meurzh]] [[1914]], [[Pariz]]) a oa alvokad ha politiker. Kannad korn-bro Kemper e voe e-pad meur a vloaz, adalek [[1876]] ha betek [[1912]]. Kuzulier [[kanton Fouenant]] e voe ivez ha kuzulier-kêr e Fouenant. Unan eus senedourien [[Penn-ar-Bed]] e voe etre 1912 ha 1914.

Ur [[republik]]an touet e oa, ha krouiñ ha ren a reas ar gelaouenn republikan ''Le Finistère'' ([[1872]]-[[1939]])&lt;ref&gt;{{fr}} [http://presselocaleancienne.bnf.fr/ark:/12148/cb32775596r ''Le Finistère'']&lt;/ref&gt; Daoust da se e savas e vouezh er Gambr e [[1903]] pa voe kinniget gant ar ministr [[Émile Combes]] difenn ouzh ar veleien d'ober gant ar brezhoneg en ilizoù hag er c'hatekiz. Daou gannad eus Breizh a gemeras ar gaoz da sevel a-enep ar ministr : [[Ernest Lamy]], eus ar [[Mor-Bihan]], ha Louis Hémon, eus Penn-ar-Bed. Goulenn a reas Louis Hémon ma vije kelennet brezhoneg ha galleg d'ar vugale e Breizh-Izel. Aprouet e voe kinnig ar ministr Combes gant an darn vrasañ eus ar gannaded (339 mouezh a-du ha 185 a-enep), met ar gannaded eus an tu-kleiz eus Penn-ar-Bed a votas a-enep, asambles gant ar gannaded eus an tu-dehoù.&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20210923205101/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/exhibits/show/1902---ann--e-d-enqu--tes-sur-/les-sanctions-pour-usage-abusi ''Les sanctions pour usage abusif du breton'', Levraoueg ESkopti Kemper]&lt;/ref&gt;.

==Levrlennadur==
* Charles Trebaol, ''Louis Hémon (1844-1914): député et sénateur républicain et la vie politique dans la Cornouaille quimpéroise sous la IIIe république'', tezenn istor renet gant Yves Le Gallo, Skol-veur Breizh-Izel, 1978.
 
== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Hemon, Louis}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1844]]
[[Rummad:Marvioù 1914]]
[[Rummad:Politikourien Breizh]]
[[Rummad:Kannaded Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Senedourien Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Tud eus Kemper]]</text>
      <sha1>oa1ksakl7luncl95gc7dn0w4xrhtzxq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edmund Husserl</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148445</id>
    <revision>
      <id>2200741</id>
      <parentid>2197431</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2652" sha1="t6by65dw767cxvfmhnsp7acxuej2a4b" xml:space="preserve">[[Restr:Edmund_Husserl_1900.jpg|thumb|Edmund Husserl (1900)]]
'''Edmund Gustav Albrecht Husserl''' ([[8 Ebrel|8]] [[8 Ebrel|Ebrel]] [[1859]] e Proßnitz, [[Impalaeriezh Aostria]] - [[27 Ebrel|27]] [[27 Ebrel|Ebrel]] [[1938]] e [[Freiburg im Breisgau]])&lt;ref&gt;{{Cite book|author=David Woodruff Smith|title=Husserl|edition=2.|date=2013|isbn=978-0-415-62257-8}}&lt;/ref&gt; a voe ur prederour, ur matematikour ha diazezour an [[anadennoniezh]] (Fenomenologiezh). Sellet e vez outañ evel unan eus ar brederourien levezonusañ er {{XXvet kantved}}.

Husserl a studias ar [[matematik]] e skol-veur [[Leipzig]] gant Karl Weierstraß ha Leo Koenigsberger, hag ar [[prederouriezh|brederouriezh]] gant [[Franz Brentano]] ha Carl Stumpf&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Jonathan Kearns Cooper-Wiele|title=The totalizing act : key to Husserl's early philosophy|url=https://archive.org/details/totalizingactkey0000coop|publisher=Kluwer Academic Publishers|date=1989|isbn=0-7923-0077-7}}&lt;/ref&gt;. A-c'houde 1887 e kelennas ar brederouriezh e skol-veur [[Halle (Saale)|Halle]], diwezhatoc'h e skol-veur Georg-August e [[Göttingen]] hag erziwezh e skol-veur [[Freiburg im Breisgau]]. E 1928 ez eas war e leve hep paouez e oberenn brederouriezhel.

E 1907 e savas un hentenn anvet ''Phänomenologischen Reduktion,'' hag a chomo ur patrom evitañ da zerc'hel e labourioù kentañ, hag e tiorroas ur gwel eus ar c'healiadur trehontel (&quot;ideologiezh trañsandantel&quot;) displeget en e oberennoù diwezhañ.

Galloud preder Husserl a vez santet c'hoazh hiziv, dreist-holl en Alamagn hag e Frañs. E-touez ar re levezonet bras gantañ e c'haller menegiñ [[Martin Heidegger]], Oskar Becker, Ludwig Ferdinand Clauß, Eugen Fink, Edith Stein, Günther Anders. Max Scheler, Alfred Schütz, [[Jean-Paul Sartre]], [[Maurice Merleau-Ponty]], Emmanuel Levinas hag ur bern re all.

==Dielloù Husserl==
* [https://web.archive.org/web/20130305095730/http://hiw.kuleuven.be/hua/ Husserl-Archives Leuven]  [[Leuven]]
* [http://www.husserl.uni-koeln.de/ Husserl-Archiv Köln]
* [https://web.archive.org/web/20211203055223/http://www.husserlarchiv.de/ Husserl-Archiv Freiburg]
* [https://web.archive.org/web/20171023120038/https://www.newschool.edu/nssr/husserl/ Husserl Archiv an der New School] ([[New York]])
* [https://web.archive.org/web/20211203055223/http://www.umr8547.ens.fr/ Archives Husserl de Paris] en ''[[École normale supérieure]]'', [[Pariz]].

==Daveoù==

{{DEFAULTSORT:Husserl, Edmund}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1859]]
[[Rummad:Marvioù 1938]]
[[Rummad:Prederourien Alamagn]]
[[Rummad:Prederourien an XXvet kantved]]
[[Rummad:Prederourien an XIXvet kantved]]
[[Rummad:Skolveuridi Alamagn]]</text>
      <sha1>t6by65dw767cxvfmhnsp7acxuej2a4b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klez Brandar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148749</id>
    <revision>
      <id>2200782</id>
      <parentid>2198043</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5583" sha1="hlo9fy0o1iuex2t7skpm2w6w6b9lbfh" xml:space="preserve">{{Patrom:Daveenn ebet}}
[[Restr:Klez Brandar.jpg|thumb|Klez Brandar e 2019]]
{{commonscat}}
'''Klez Brandar''', ganet e miz Here [[1984]] e [[Naoned]], zo un arzour [[Luc'hskeudennerezh|luc'hskeudenner]] breizhat. Embannet en deus levrioù luc'hskeudennerezh a bep seurt en ur genlabourat gant barzhed.

Skrivañ a ra kanaouennoù e yezhoù disheñvel, en o zouez brezhoneg, galleg, saozneg, spagnoleg, portugaleg, italianeg ha tchekeg. Orin eo an holl ganaouennoù, ha kenlabourat a ra Klez Brandar gant sonerien disheñvel eus [[Arc'hantina]] ([[Corco]]), [[Spagn]] ([[Ricard Tejada]]), an [[Izelvroioù]] ([[Maarten Crefcoeur]]), [[Aljeria]] ([[Badr Tachouche]]), [[Bro-C'hall]] ([[Benoît Méheut]] ha Yoko) ha [[Bro-Saoz]] ([[Ella CR]]). Ar stiloù a ya eus ar rock, ar rap, ar reggae (''Sa Meute''), ar punk (''Kerouac Is Dead''), ar folk, ar jazz (''Me Zo Skuizh''), ar chanson&lt;!-- ? --&gt;, an disco (''Pitná Voda'') betek ar World music (''Você'').

C'hoari a ra ivez e filmoù berr, filmoù ha stiradoù abaoe 2017, daoust ma n'en deus ket studiet ar c'hoariva e skol ebet.

== Levrioù ==
*''Healing In Process'', Emb. Les Bijoux de Famille, 2025
*''Lusk Dizehan // 07 - Fragments of a Journey Untravelled, 2022''
*''Lusk Dizehan // 06,'' Emb. Cycling Dogs, 2021
*''Triste Mesure'' , Emb. Les Bijoux de Famille, 2019

== Pladennoù ==
*''Amazônia'', EP, 2024
*''Mangrove'', EP, 2022
*: ''Mangrove'' eo an eil EP aozet gant Klez Brandar. Savet eo bet gant Yoko hag enrollet e [[Praha]]. Pemp kanaouenn ha pemp etrepaouez e pemp yezh zo ennañ. Embannet eo bet d'ar [[15 a viz Eost]] [[2022]].
{{Collapsible list
| titl = ''Roll an tonioù''
|
*:# ''Ho Pugale'' - 00:26
*:# ''Você'' - 03:40
*:# ''Oh'' - 00:17
*:# ''Fulenn'' - 02:39
*:# ''Ještě ?'' - 00:08
*:# ''Buenos Aires'' - 03:23
*:# ''Pas Sages'' - 00:16
*:# ''L’Âme Hantée'' - 03:17
*:# ''Ljiljana Buttler'' - 00:16
*:# ''An Noz Didrouz'' - 03:39}}

*''Rivage'', EP, Aurelia Records, 2020
*''Solitania'', LP, Aurelia Records, 2015

;Singles
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* [[2026]] : Miao Bau Bau
* [[2026]] : Me Zo Skuizh
* [[2026]] : ''Terra Cognita (Remix)''
* [[2025]] : ''Mi País''
* [[2025]] : ''Magali''
* [[2025]] : ''Flow''
* [[2024]] : ''Terra Cognita''
|
* [[2023]] : ''Pitná Voda''
* [[2023]] : ''Rock''
* [[2023]] : ''Sa Meute''
* [[2023]] : ''Les Chips''
* [[2021]] : ''I'll Take A Train''
* [[2020]] : ''Les Sept Pas Ascètes''
|
* [[2020]] : Kerouac Is Dead
* [[2020]] : ''Il Regno Delle Ombre''
* [[2016]] : ''Scuba Dying''
* [[2016]] : ''Deus 'ta''
* [[2016]] : ''Ma Louve''
* [[2016]] : ''A Short Song For Such A Long Title In Order To Express My Feelings''
|
* [[2015]] : ''Esa Mina''
* [[2015]] : ''El Miedo''
* [[2015]] : ''Pane Quotidiano''
* [[2014]] : ''Gimme A Call''
* [[2014]] : ''Psixi Mou'' (Realcy Remix)
|}

== Klipoù ==
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
*''Me Zo Skuizh'' (2026)
*''Flow'' (2025)
*''Mi País'' (2025)
*''Walking On The Slackline'' (2025)
*''Terra Cognita'' (2024)
|
*''Querem Mais'' (2024)
*''Salut, Je T’Aime'' (2024)
*''Pitná Voda'' (2023)
*''Les Chips'' (2023)
*''Fulenn'' (2022)
|
*''Happy Melancholy'' (2022)
*''I’Il Take A Train'' (2021)
*''Kerouac Is Dead'' (2020)
*''Rivage'' (2020)
|}
== Fanzinoù ==
*''A Day In Paris'' (2021)
*''Lusk Dizehan // 05'' (2020)
*[[Stalabarn fanzin|''Stalabarn Fanzin'']]''

== Filmoù ha heuliadoù ==
{|border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
|
*Anatomy of a Lost Sound (2025)
*Loups-garous (2024)
*Familier som vores (2024)
*Interview with the Vampire (2024)
*Pastoral Spring'' (2023)
|
*Ruce v záruce (2022)
*Last Light (2022)
*Totems (2021-2022)
*''The Heaviest Weight'' (2021)
*''Lost And Found'' (2020)
|
*''My Obsession'' (2020)
*''La Blanche Biche'' (2019)
*''The Puzzle'' (2017)
|}

== Liammoù diavaez ==
*{{en}} [https://viff.org/whats-on/viff25-anatomy-of-a-lost-sound/ ''Vancouver International Film Festival (VIFF)'']
*{{en}} [https://www.expats.cz/czech-news/article/going-analog-prague-artists-rekindle-love-of-vinyl ''Expats.cz'']
*{{fr}} [https://www.nhu.bzh/klez-brandar-luzh-dizehan-photographie-bretagne/ ''NHU Bretagne'']
*{{br}} [https://ya.bzh/klez-brandar/ ''Ya!'']
*{{br}} [https://web.archive.org/web/20220121111125/https://www.radionaoned.bzh/br/tag/klez/ Radio Naoned]
*{{en}} [https://www.imdb.com/name/nm12779903/ ''IMDb'']
*{{en}} [https://praguemonitor.com/life/arts/28/06/2021/interview-with-photographer-klez-brandar-exhibition-lusk-dizehan-06/ ''Prague Daily Monitor'']
*{{br}} [https://www.letelegramme.fr/bretagne/spered-ar-vro/klez-brandar-arzour-dizehan-20-01-2022-12902896.php ''Le Télégramme'', 20/01/2022]
*{{br}} [https://www.francebleu.fr/infos/societe/video-digenfinet-na-dalv-ket-dieubet-eme-ur-breizhad-er-republik-tchek-1588698435 ''France Bleu'']
*{{fr}} [https://francais.radio.cz/une-exposition-photo-ecologique-et-humaniste-a-linstitut-francais-8722004 ''Radio Prague International'']
*{{fr}} [https://francais.radio.cz/triste-mesure-prague-en-images-et-en-poemes-8140865 ''Radio Prague International'']
*{{fr}} [https://www.letelegramme.fr/finistere/quimperle/exposition-les-photos-d-un-breton-itinerant-12-08-2019-12359219.php ''Le Télégramme, 12/08/2019]
*{{cz}} [https://www.frontman.cz/klez-brandar-amazonia-krasny-predmet ''Frontman]
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20240526003355/https://francais.radio.cz/zizkov-et-sa-diversite-mis-a-lhonneur-par-lartiste-francais-klez-brandar-8758467 ''Radio Prague International'']

{{DEFAULTSORT:Brandar, Klez}}
[[Rummad:Arzourien Breizh]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1984]]</text>
      <sha1>hlo9fy0o1iuex2t7skpm2w6w6b9lbfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Emain Macha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>152778</id>
    <revision>
      <id>2200743</id>
      <parentid>2026873</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T02:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3253" sha1="nn1wflqmrnvon5h28y39acfwh1bgdgi" xml:space="preserve">[[Restr:Navan.jpg|liamm=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Navan.jpg/220px-Navan.jpg|dehou|thumb|Emain Macha gwelet adalek diavaez ar c'helc'h.]]

'''Emain Macha'''  (distaget [eṽənʲ ˈṽaxə] en heniwerzhoneg ; {{Lang-Ga|Eamhain Mhacha}}[əunʲ ˈwaxə] en [[iwerzhoneg]]) zo un c'hreñvlec'h kozh nepell diouzh [[Ard Mhacha]] e [[Norzhiwerzhon]]. Hervez an hengoun e oa unan ag al lec'hioù roueel pennañ en [[Iwerzhon Ouezelek]] rakkristen ha kêr-benn an [[Ulaid|Uladed]]. Un duchenn gelc'hiek eo, toullet gant ur gambr gourizet gant mogerioù meinek heñvel ouzh un [[tumulus]]. Furchadennoù henoniezhel a ziskouez e oa savadurioù tro-dro. En o zouesk e oa un ti kelc'hiek hag a hañvale bout un [[azeulva]]. E-kerzh ul lid e veze leuniet an ti-koad-mañ gant mein, losket e veze ar c'hoad da c'houde ha douaret evit sevel un tumulus. Soñjal a reer e oa Emain Macha ul lec'h sakr da gehelañ un doue kelt. Roudoù a c'hall bout adkavet e [[gwengelouriezh Iwerzhon|gwengeloù Iwerzhon]] ha dreist-holl e [[Rúraíocht|Kelc'hiad ar Skourr Ruz]]. Hervez an ''Oxford Dictionary of Celtic Mythology'', &quot;an Eamhain Mhacha taolennet en danevelloù zo ledanoc'h eget ar pezh a zo bet kavet gant an henoniezh evit poent&quot;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=MacKillop|first=James|title=A Dictionary of Celtic Mythology|url=https://books.google.com/books?id=U-O0wzFcu2gC&amp;pg=PA181|year=2004|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-860967-4}}&lt;/ref&gt;.

Tumulus Emain Macha a oa kalon ur gêr vrasoc'h, hag a c'holoe [[kreñvlec'h Haughey]] (un tumulus koshoc'h), ar  ''[[King's Stables]]'' (ur poull evit al lidoù) ha [[Loughnashade]] (ul lenn e-lec'h ma veze bannet profoù-koun).

Anv ''Eamhain Mhacha'' zo bet troet evel &quot;Gevelled [[Macha]]&quot; pe &quot;Spilhenn Macha&quot;, tennet eus lesanv an doueez [[Morrígan]] marteze.

== Gwelet ivez ==
* ''An sluagh sidhe so i nEamhuin?'' (&quot;Hag eñ ez eus un arme boudiged en Eamhain Mhacha?&quot;), ur varzhoneg iwerzhonek ag ar {{XVIvet kantved}}.

== Daveoù ==
&lt;references/&gt;

== Ereoù diavaez ==
* [https://visitarmagh.com/places-to-explore/navan-centre-fort/ Navan Centre &amp; Fort] – Official site at Visit Armagh
* [https://web.archive.org/web/20140402022244/http://www.doeni.gov.uk/niea/navanforteng.pdf Navan Fort] – information at Northern Ireland Environment Agency
* [http://www.navan-research-group.org/index.html Navan Research Group] – official website
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/4075872.stm &quot;High Hopes for NI Tourist Centre&quot;] (BBC News)
* [https://web.archive.org/web/20051030124303/http://www.bbc.co.uk/history/timelines/ni/emain_macha.shtml BBC Timelines]
* [https://web.archive.org/web/20061011041448/http://www.ehsni.gov.uk/places/monuments/navan.shtml Environment and Heritage Service page on Navan Fort, with photos]
* [https://web.archive.org/web/20061018014150/http://www.geographyinaction.co.uk/Assets/Photo_albums/Eleven/pages/Navan_Fort.html Geography in Action: Navan Fort] Archived 18 October 2006 at the Wayback Machine
* [https://web.archive.org/web/20191222204559/http://www.miotas.org/article.cfm?id=Emain_Macha The Mysterious Ritual at Emain Macha in 94BC]


{{Kelc'hiad Ulaid}}
[[Rummad:Lec'hioù Táin Bó Cúailnge]]
[[Rummad:Kelc'hiad ar Skourr Ruz]]</text>
      <sha1>nn1wflqmrnvon5h28y39acfwh1bgdgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torfedoù brezel Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159515</id>
    <revision>
      <id>2200678</id>
      <parentid>2187200</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5087" sha1="4uwcr6dmz7jbmub2zrz9h34pzbfcky2" xml:space="preserve">{{databox}}
Abaoe [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]], nerzhioù lu kement hag aozadurioù Rusia o deus sevenet meur a [[torfed brezel|dorfed brezel]] a-enep trevourien, distrujoù savadurioù trevour, lazhadegoù trevour, [[jahinerezh]] ha [[gwallerezh]] maouezed ha bugale.

[[Nerzhioù armet Rusia]] dre implij tagadennoù taer o deus lakaet poblañsoù trevour en arvar, dreist-holl gant implij boledoù tolpet ha gant implij armoù tarzh evel bombezennoù, misiloù, kanolioù ponner ha bannerien roketennoù lies war lec'hioù stank ar boblañs trevour. Disoc'h implij un nerzh ken kreñv a zo bet distrujoù savadurioù trevour evel tiez, ospitalioù, skolioù, savadurioù istorel hag ilizoù. E fin miz Here, an tagadennoù a oa bet abeg da ouzhpenn 10 000 trevour lazhet pe gloazet, 430 bugel en o zouez. Kalz uheloc'h e c'hellfe bezañ ar sifroù met diaes eo bezañ resis dre ma kendalc'h ar brezel.
[[Restr:Bucha after Russian invasion (2022-04-06) 07.jpg|thumb|[[Lazhadeg Boutcha|Boutcha]] d'ar 6 a viz Ebrel 2022 goude kiladenn nerzhioù lu Rusia.]]
Goude ma oa kilet nerzhioù Kevredad Rusia diouzh norzh [[Kyiv]], e oa deuet war-wel anat e oa bet torfedoù brezel a-ratozh. E kêr Bucha da skouer, e oa bet sevenet lazhadennoù, jahinerezh garv, gwallerezh ha laeroñsi a-enep trevourien dizarmet. 50 trevour – dreist-holl paotred, ur vaouez hag ur bugel a oa bet lazhet e Bucha. Ur 1200 korf trevour bennak a oa bet kavet e rannvro Kyiv goude ma oa aet ar Rusianed kuit. Ul lod anezho a oa bet fuzuilhet. Ouzhpenn-se ez eus dezrevelloù eus diblasadennoù ret milieroù a drevourien, bugale evit ul lod, etrezek Rusia, dreist-holl adalek tiriadoù aloubet Marioupol, gant tagadennoù reizhel gant gwalladennoù, ha gwalladennoù a-stroll. Bez e oa bet ivez lazhadennoù diret trevourien gant nerzhioù Rusia.  
== Implij armoù difennet ==
An daou du engouestlet a implij armoù difennet. Dre vras e vez nac'het ganto ha rebechet d'an tu enep en ober. Dezrevelloù sklaer a ziskouez gant prouennoù ez eo un implij gwirion. 
== Minoù enepden ==
E miz C'hwevrer 2023 e embanner ez eus bet lazhet 278 den gant minoù enepden en Ukraina abaoe penn-kentañ an aloubadeg tra ma ne oa bet nemet 58 e 2021.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230209205552/http://www.the-monitor.org/media/3352351/2022_Landmine_Monitor_web.pdf&lt;/ref&gt;
Hervez ar sifroù, e fin 2022, an niver a drevourien e [[Republik Pobl Donetsk]](RPD) gloazet gant minoù enepden bannet gant nerzhioù lu Ukraina a oa 87 den, unan anezho o vezañ bet lazhet. Pevar bugel a zo bet gloazet don.
 
Bannet ez eus bet e-leizh a vinoù enepden gant nerzhioù lu Ukraina war ha tro-dro kêr Izioum pa oa renet al lec'h gant nerzhioù lu Rusia &lt;ref&gt;https://www.hrw.org/fr/news/2023/01/31/ukraine-des-mines-terrestres-interdites-causent-des-souffrances-aux-civils.&lt;/ref&gt; Nac'het e vez gant Ukraina implij seurt armoù. Ar bes-ministr [[Oleksandr Polishchuk]] a embann ez eo kiriek Ukraina da sentiñ ouzh lezennoù etrebroadel ha ne implij ket armoù seurt-se.&lt;ref&gt;L'Ukraine est un membre responsable de la communauté internationale, et elle s’engage pleinement à respecter toutes ses obligations internationales dans le domaine de l’utilisation des mines. Cela inclut la non-utilisation de mines antipersonnel pendant la guerre.&lt;/ref&gt;

D'ar 26 a viz Meurzh 2022, Rusia, kaset er-maez diouzh rannvro Kyiv, a oa kilet goustadik evit mont etrezek an [[Donbas]]. Maer [[Borodianka]] a embann e oa bet charreadennoù kirri-samm rusian o tremen dre kêr gant soudarded rusian o tennañ war prenestroù tud hag ouzhpenn-se o devoa laosket minoù enepden dre kêr a-bezh. Implijet e vez ouzhpenn 7 doare minoù enepden gant Rusia en Ukraina gant reoù modern-tre POM-3 &lt;ref&gt;https://www.france24.com/fr/europe/20220407-guerre-en-ukraine-dans-le-sillon-de-l-arm%C3%A9e-russe-des-mines-antipersonnel-sophistiqu%C3%A9es&lt;/ref&gt;, ul lod anezho a vez trapoù evit mac'hagnañ pe lazhañ tud o klask dizarmañ anezho.

Embannet e vez gant pennoù Ukraina ez eo ar vro &quot;park brasañ minoù ar bed&quot; &lt;ref&gt;https://www.bfmtv.com/international/le-plus-grand-champ-de-mines-du-monde-l-ukraine-lance-une-grande-campagne-de-sensibilisation_AN-202301130442.html&lt;/ref&gt;. Ne oa ket bet echuet c'hoazh naetadur ar minoù bet implijet e-kerzh [[Brezel an Donbas]] e 2014-2015 pa oa bet adkroget o implij e 2022.

== Prizonidi brezel ==
Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] ez eo kablus an daou du da jahinañ prizonidi brezel ha lazhadegoù ivez &lt;ref&gt;https://www.rfi.fr/fr/europe/20221116-un-rapport-de-l-onu-pointe-les-tortures-subies-par-des-prisonniers-de-guerre-ukrainiens-et-russes&lt;/ref&gt;. An ABU a zo emsavet d'ar gwener d'ar 24 a viz Meurzh 2023 gant ar fed lazhañ­ prizonidi brezel gant an daou du &lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-lonu-accuse-ukrainiens-et-russes-d-executions-sommaires-de-prisonniers-24ae02fc-ca42-11ed-a96e-000ee1405726&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Torfedoù brezel]]
[[Rummad:Ukraina]]
[[Rummad:Brezelioù Rusia]]
[[Rummad:2022]]</text>
      <sha1>4uwcr6dmz7jbmub2zrz9h34pzbfcky2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RPK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169758</id>
    <revision>
      <id>2200662</id>
      <parentid>2200600</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="ocfyz22c4wusvnnm2yuqbo2cmi8jdmv" xml:space="preserve">{{implijoù all|Kalachnikov}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Ruchnoy Pulemyot Kalachnikova|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:7.62mm light machine gun RPK.png|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Fuzuilh-vindrailher '''RPK''' dezhi ur c'harger ront 75 kartouchenn
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-vindrailher]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, piston hir e red
|-  
! [[Munision]]
|[[7,62 × 39 mm M43]]
|-
! Ijiner
|[[Mic'hail Kalachnikov]]
|-
! Mare ijinañ
|1959-1961
|-
! Mare produiñ
|1961-1978
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[Meneger GRAU]]
|6P2
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;(stumm orin)
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant he c'harger)
|4,8 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1040}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|590 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|Etre 100 ha {{formatnum:1000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|745 m/s
|-
! Lusk-tennañ teorikel
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv kromm 30 pe 40 kartouchenn, karger fiñv ront 75 kartouchenn
|-
! Adstummoù
|RPK, RPKS, RPK-74, RPKS-74, RPK-74M
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''RPK''' (eus ar rusianeg ''РПК,'' ''Ручной пулемёт Калашникова'', romanekadur ''Ruchnoy Pulemyot Kalachnikova'', brezhoneg &quot;Mindrailherez Kalashnikov douget gant an daouarn&quot;), lesanvet raloc'h hag en mod siek '''RPK-47''', zo ur [[fuzuilh-vindrailher]] [[URSS|soviedat]] ijinet gant [[Mic'hail Kalachnikov]] e penn-kentañ ar bloavezhioù 1960. Kambret eo evit kartouchennoù [[7,62 × 39 mm M43|7,62 × 39 mm]].

== Istor ha deskrivadur ==
Savet e oa bet an RPK er memes koulz hag ar [[fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] [[AKM]]. Pal an ijinourien soviedat hag an [[Lu Ruz|Arme Ruz]] a oa ijinañ un arm marc'hadmat, skañvoc'h evit an [[RPD (mindrailherez)|RPD]], ha simplaat pourvezañ ar soudarded. Evit en ober e voe ouzhpennet ur c'hanol hiroc'h (590 mm e-lec'h 415 mm) hag un [[daoubez]] d'an AKM, ar pezh a zegase un tizh uheloc'h d'ar boledoù (732 m/s e-lec'h 715) ha tennoù resisoc'h. Abalamour e oa ur fuzuilh-arsailh kemmet, ne oa ket posubl cheñch he c'hanol aes, ha tonket e oa da dommañ betek re he c'hanol pa veze tennet gant tennadegoù hir&lt;ref&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie Visuelle'', L'Imprévu, 2022, p. 265&lt;/ref&gt;.
An RPK a vez implijet hiziv-an-deiz c'hoazh gant nerzhioù lu bet soviedat ha lod eus broioù Afrika pe Azia. Savet e vez c'hoazh en un nebeud broioù evel [[Bulgaria]], [[Hungaria]], [[Roumania]], ha [[Serbia]].

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-mindrailher]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù ar Brezel Yen]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]
[[Rummad:Squad automatic weapon]]</text>
      <sha1>ocfyz22c4wusvnnm2yuqbo2cmi8jdmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2200688</id>
      <parentid>2200654</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:34:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Karabinennoù */</comment>
      <origin>2200688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37424" sha1="23pobyoc5gldkh2wtdu4zm0v7qgu49v" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]]  • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>23pobyoc5gldkh2wtdu4zm0v7qgu49v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200697</id>
      <parentid>2200688</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37444" sha1="5upxkziaqwf83ivc2htnd6t1f5hgoxa" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>5upxkziaqwf83ivc2htnd6t1f5hgoxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200698</id>
      <parentid>2200697</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Armoù (hervez o bro) */</comment>
      <origin>2200698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37459" sha1="1v09c4nmudydcuki66sm2e2bdgbyb3x" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[C'HADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>1v09c4nmudydcuki66sm2e2bdgbyb3x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200700</id>
      <parentid>2200698</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:27:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mindrailherezioù */</comment>
      <origin>2200700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37471" sha1="t93z9f5m3uc4dy8qqrxhvlahkktkz8z" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[C'HADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>t93z9f5m3uc4dy8qqrxhvlahkktkz8z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200705</id>
      <parentid>2200700</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Armoù (hervez o bro) */</comment>
      <origin>2200705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37469" sha1="ih5o0ntq0kmqf4iu9pmfndwni953dkx" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>ih5o0ntq0kmqf4iu9pmfndwni953dkx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200753</id>
      <parentid>2200705</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T06:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) */</comment>
      <origin>2200753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37492" sha1="qwjuyh4fofr7oar3tksukk5p788aybz" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>qwjuyh4fofr7oar3tksukk5p788aybz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200769</id>
      <parentid>2200753</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pistolennoù */</comment>
      <origin>2200769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37524" sha1="9s24mzxpeltb0eau0w4vnoahhe4pxdl" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Gyrojet]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Gyrojet]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>9s24mzxpeltb0eau0w4vnoahhe4pxdl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200797</id>
      <parentid>2200769</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Fuzuilhoù */</comment>
      <origin>2200797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37524" sha1="ml91l5awkmp0fugzgicv3gepdeagvhp" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Gyrojet]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien a bep seurt :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Gyrojet]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] •• [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] •• [[Enfield No. 2]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22 WMR]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[John Pedersen]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>ml91l5awkmp0fugzgicv3gepdeagvhp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barrett M82</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171760</id>
    <revision>
      <id>2200718</id>
      <parentid>2172656</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="3e9wz7unheuqc821e5w42egdkadoyrh" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Barrett M82|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Barrett-M82A1-Independence-Day-2017-IZE-048-white.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Barrett M82
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{SUA}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek enepdafar hag enepden
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision|Munisionoù]]
|[[12,7 × 99 mm NATO|12,7 × 99 mm]]&lt;br&gt;[[.416 Barrett]]
|-
! Produer
|Barrett Firearms Manufacturing
|-
! Mare sevel
|1980
|-
! Mare implij
|Abaoe 1982
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|13,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1219}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|737 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|{{formatnum:1800}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|853 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 pe 10 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Barrett M82''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] damaotomatek  savet e 1980 gant [[Ronnie Barrett]]. Implijet e vez gant [[Arme ar Stadoù-Unanet|arme Stadoù-Unanet Amerika]] ha meur a vro all abaoe fin ar bloavezhioù 1980. Savet eo bet tro-dro d'ar [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] c'halloudus [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]], a c'hall toullañ aes ur c'heflusker pe pezhioù kirri-nij da skouer. Implijet e vez ivez evel [[fuzuilh-resisted]] evit tizhout enebourien da ouzhpenn {{formatnum:2000}} metr. Un [[daoubez]] zo dezhi abalamour d'he fouez uhel (war-dro 14 kg hervez an adstummoù). Ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Starderez-veg|starderez]] c'halloudus a gaver ouzh beg he c'hanol evit kempouezañ hec'h [[argil]] uhel&lt;ref&gt;{{Fr}} Mc NAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, p.171&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
* ur Barrett M82A1 a vez implijet gant ar [[sniper]] Bob Lee Swagger er film [[Shooter (2007)|''Shooter'' (2007)]]
* er film [[Rambo (film 2008)|Rambo IV]] e vez gwelet alies ur sniper oc'h implijout ur Barrett M82

== Gwelet ivez ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=2B3Ue0tOf7M Ur bleustradeg gant fuzuilhoù Barrett M82] war-vourzh ur vag eus an [[Morlu ar Stadoù-Unanet|US Navy]] e 2013

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]</text>
      <sha1>3e9wz7unheuqc821e5w42egdkadoyrh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jozeb Mari Graveran</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171840</id>
    <revision>
      <id>2200770</id>
      <parentid>2113252</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:26:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2054" sha1="e075u1wlk9jy2r4m81f9xkspgoozgfx" xml:space="preserve">&lt;ref&gt;&lt;/ref&gt;{{databox}}
'''Jozeb Mari Graveran''' (''Joseph Marie Graveran'' er marilhoù-kêr), ganet e [[Kraozon]] d'ar 16 a viz 1793 ha marvet e Kemper d'an 31 a viz Genver 1855, a oa un den a Iliz, eskob ha  politiker gall. Goude bezañ bet [[person-kanton]] e Brest e voe anvet da [[Eskopti Kemper ha Leon|eskob Kemper]]. Dre ma roas e asant da implij reizhskrivadur [[Yann-Frañsez ar Gonideg]] e-barzh embannadurioù an eskopti e lakaas an doare-skrivañ-se da vezañ trec'h. 

== Buhez ==
Ober a reas e e studioù e tri skolaj, e Kemper, [[Kastell-Paol]] ha Pariz. Goude bezañ beleget e 1817 ez eas da gelenner war ar matematik e Kastell-Paol, hag ez eas en-dro da Pariz d'ober studioù war an [[doueoniezh]] e Kloerdi Sant-Sulpis, e Pariz. E vailhoni a voe ken splann ma voe lakaet diouzhtu da gelenner doueoniezh e [[Kloerdi bras Kemper]].&lt;br&gt;
E parrez pobletañ an eskopti, an hini diaesañ da verañ ivez, e voe anvet da berson-kanton Sant-Loeiz e Brest e 1826. 
D'ar 26 a viz Mae 1840 e voe anvet da eskob Kemper ha Leon hag e reas troiadoù e pep korn eus an eskopti ma kave tu da gomz ha d'ober prezegennoù e brezhoneg.

== Oberiantizoù eskob ==

== Levrlennadur ==
* F.-L.-M Maupied, ''Vie de Mgr. J.-M. Graveran : évêque de Quimper et Léon…'', Gwened, Lamarzelle, 1856, 200 p.
* [https://web.archive.org/web/20240723155933/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/items/show/3434 Olivier de Léseleuc de Kérouara, ''Oraison funèbre de Mgr. Joseph-Marie Graveran : évêque de Quimper et Léon'', prononcée dans l'Eglise cathédrale de Quimper le 1er mars 1855'' Collections numérisées – Diocèse de Quimper et Léon, brassellet d'an 23 a viz Gouere 2024. .
* Chaloni Yann-Loeiz ar Floc'h, pennadig war Joseph Graveran. E-barzh [[Michel Lagrée]] (renerez), ''Dictionnaire du monde religieux dans la France contemporaine. La Bretagne'', Paris : Beauchesne ; Rennes : Institut culturel de Bretagne, 1990. 

{{DEFAULTSORT:Graveran, Jozeb Mari}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1793]]
[[Rummad:Marvioù 1855]]
[[Rummad:Eskibien Breizh]]</text>
      <sha1>e075u1wlk9jy2r4m81f9xkspgoozgfx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klasoù azasadus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173480</id>
    <revision>
      <id>2200781</id>
      <parentid>2133128</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1132" sha1="nd25nx0pckjrakkw12boiwa93tdff4y" xml:space="preserve">Meizad pedagogel ar « '''c'hlasoù azasadus'''» zo bet savet e [[Bro-C'hall]] abaoe 2017. E [[Norzhamerika|Norzh Amerika]] e oa bet ganet. Ar c'hlasoù gwevn-se a aesa al labour stroll, an emrended hag ar c'henlabour etre ar skolidi.

Gallout a ra ar skolidi dibab e pelec'h e fell dezhe labourat er c'hlas. Ar skolidi a c'hall choaz ivez o labour. Ar c'helenner a sav ur steuñv labour ennañ [[Matematik|jedoniezh]], [[Istor]] pe [[galleg]] da skouer, hag a vez heuliet gant ar skolidi bemdez.

Ar re o deus echuet da gentañ a c'hall deraouiñ da reizhañ o labour gant gourizoù liveoù. Ar c'helenner a chom e-kichen ar skolidi evit sikour dezhe pe respont d'o goulennoù. Ar c'hlas a vez aozet evit kinnig traoù disheñvel da zeskiñ. An annez labour a vez azasaet ouzh pep skoliad.

Ar pep pouezusañ eo lakaat ar sal-glas de vezañ degemerusoc'h evito.

== Daveoù ==
* {{Fr}} [https://web.archive.org/web/20250122133722/https://havre-sud.circonscription.ac-normandie.fr/IMG/pdf/fiche_connaissance__les_classes_flexibles_.pdf Académie de Normandie, fiche connaissance : &quot;les classes flexibles&quot;.]

[[Rummad:Deskadurezh]]</text>
      <sha1>nd25nx0pckjrakkw12boiwa93tdff4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Long rifle</title>
    <ns>0</ns>
    <id>173568</id>
    <revision>
      <id>2200773</id>
      <parentid>2189811</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6245" sha1="r384srrne7qrugzln2wvzzj0g1m9f7b" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|.22 Long Rifle}}
{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Long rifle|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:John Spitzer - Kentucky Rifle - Walters 511434 - Side A.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur '''Kentucky rifle''' savet gant John Spitzer war-dro 1810
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|[[Restr:Red ensign of Great Britain (1707–1800, square canton).svg|20x20px]] Trevadennoù Breizh-Veur e Norzhamerika&lt;br&gt;[[Restr:Flag of the United States (1776–1777).svg|20x20px]] [[Trizek trevadenn]]&lt;br&gt;{{SUA}}
|-
! Doare
|[[Mousked]] rizennet e ganol
|-
! Mont en-dro
|Un-tenn, [[Platinenn (arm-tan)|platinenn]]-gailhastr da gentañ, platinenn-skeiñ adalek kreiz an XIX{{vet}} kantved
|-  
! [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]]
|Eus .25 (6,35 mm) da .62 (15,75 mm)&lt;br&gt;Peurliesañ etre .40 (10,16 mm) ha .48 (12,19 mm)
|-
! Produerien
|Atalieroù [[armerezh]] artizanel e reter [[Norzhamerika]]
|-
! Mare produiñ
|Eus ar bloavezhioù 1700 betek dibenn an XIX{{vet}} kantved
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|Etre 3 ha 4,5 kg
|-
! Hirder
|Etre 1.370 mm ha 1.778 mm (54' - 70')
|-
! Hirder ar c'hanol
|Etre 812 mm ha 1.219 mm (32' - 48')
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|100 m&lt;br&gt;War-dro 180 m etre daouarn un tenner mat
|-
! Lusk tennañ teorikel
|Hervez an tenner, peurliesañ 2 denn/mn
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|Etre 360 ha 490 m/s
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Al '''Long rifle''', anavezet dindan an anvioù '''Kentucky rifle''' ha '''Pennsylvania Rifle''' ivez&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} McNAB Chris, ''Armes à feu Encyclopédie visuelle'', L'Imprévu, 2022, pp. 112-113&lt;/ref&gt;, a zo ur rummad [[Mousked|fuzuilhoù-mousked]] produet e reter [[Norzhamerika]] adalek ar XVIII{{Vet}} kantved hag implijet eno betek dibenn an XIX{{Vet}} kantved. Gwelet e vezont evel an armoù kentañ disheñvel diouzh reoù [[Europa (kevandir)|Europa]] produet war ar c'hevandir-se, abalamour da elfennoù evel o hirder hag o [[Kalibr (armoù-tan)|c'halibr]]. An armoù rizennet kentañ produet un niver bras anezhe e voent e istor Mab-den ivez.

== Istor ==
E deroù an {{XVIIIvet}} kantved en em gavas e [[Pennsylvania]] enbroidi eus stadoù [[Alamagn]] a-vremañ. En em staliañ a rejont e kontelezhioù gorre ar stad dreist-holl, evel reoù [[Berks County (Pennsylvania)|Berkshire]], [[York County (Pennsylvania)|York]], [[Lancaster County (Pennsylvania)|Lancaster]] pe [[Chester County (Pennsylvania)|Chester]]. Evit ar chase e krogjont da broduiñ fuzuilhoù karget dre o beg heñvel ouzh ar re implijet gante en o bro orin, met azasaet ouzh ezhommoù Pennsylvania&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Miret e voe ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Kanol|rizennoù]] er c'hanol, met hiraet e voe kalzig : pa rae etre 75 ha 80 cm war ar braz eus an armoù-skoaz european, e voe lakaet da vezañ ouzhpenn ur metr. Kement-mañ a zegasas muioc'h a resisted hag a hed-tenn. Bihanaet e voe kalibr ar boledoù evit skañvaat pouez an dafar douget da vare ar chaseadegoù. [[Platinenn (arm-tan)#Platinennoù an armoù kozh|Platinennoù-kailhastr]] a oa gant an holl Long rifles ; ar platinennoù-skeiñ a gemeras o flas e kreiz an {{XIXvet}} kantved. Dilezet e voe tamm-ha-tamm al [[Lamm (arm-tan)|lammoù]] dezhe divjod tev mod [[Bavaria]] evit reoù eeun tostoc'h d'ar re vodern, ha brasaet e voe ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Pontig|pontigoù]] evit gwareziñ gwelloc'h an [[Draen (armoù)|draenoù]] diouzh strouezh ar vro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Fr}} LESPART Michel, ''Les armes de la conquête de l'Ouest'', Jean Dullis Éditeur, 1975, pp. 9-16&lt;/ref&gt;.

== Implij ==
Priziet e oa al Long rifle gant ar chaseourien evit he resisted hag he hed-tenn. Implijet e voe ivez e brezelioù Norzhamerika e-pad daou gantved, en o zouez ar [[brezelioù gall hag indian]] (1754-1763), ar [[Brezelioù amerindian|brezelioù indian]] (deroù ar {{XVIIvet}} kantved - dibenn an {{XIXvet}} kantved), [[brezel dieubidigezh ar Stadoù-Unanet]] (1775-1783), [[brezel 1812]] etre SUA hag ar Rouantelezh-Unanet, [[dispac'h Texas]] (1835-1836), ar [[brezel etre Mec'hiko hag ar Stadoù-Unanet]] (1846-1848), emgannoù ar ''[[Bleeding Kansas]]'' (1854-1861) ha betek [[Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|brezel diabarzh ar Stadoù-Unanet]] (1861-1865). Dont a reas da vezañ diwar-lerc'h abalamour da ledanaat implij an [[Arm-tennata|armoù-tennata]] e kard diwezhañ an {{XIXvet}} kantved.

== Er sevenadur ==
* Er romant [[The Last of the Mohicans|''The last of the Mohicans: A Narrative of 1757'']] skrivet gant [[James Fenimore Cooper]] e 1826, hag er [[The Last of the Mohicans (film, 1992)|film deveret anezhañ]] e 1992, e ra tudenn Nathan &quot;Hawkeye&quot; Poe ([[Daniel Day-Lewis]] er film) gant ul Long rifle&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/Kentucky_Flintlock_Rifle Kentucky Flintlock Rifle]'', IMFDB (lennet d'an 29/01/2025)&lt;/ref&gt;. Lesanvet e vez « ''Longue carabine'' » gant ar C'hallaoued.
* ''Kentucky rifles'' a weler etre daouarn meur a dudenn er film ''[[The Patriot (film, 2000)|The Patriot]]'' sevenet e 2000 gant [[Roland Emmerich]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
* Al ''Long rifle'' zo bet choazet evel arm ofisiel stadoù [[Kentucky]] (e 2013) ha Pennsylvania (e 2014)&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.nrawomen.com/content/9-states-with-official-firearms 9 States With Official Firearms]'', NRA Women, 09/09/2021 (lennet d'an 03/05/2026)&lt;/ref&gt;.

== Levrlennadur ==
* {{En}} KAUFFMAN Henry J., ''The Pennsylvania-Kentucky Rifle'', Masthof Press, 2022, 384 p., ISBN 978-1883294557
* {{En}} KOLAR John, ''Long Rifles of the American Revolution: How Lancaster County Craftsmen Helped Win the War'', Historic Rock Ford, 2022
* {{En}} IRWIN John Rice, ''Guns and Gunmaking Tools of Southern Appalachia: The Story of the Kentucky Rifle'', Schiffer Craft, 1997, 118 p., ISBN 978-0916838812

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Mouskedoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>r384srrne7qrugzln2wvzzj0g1m9f7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douilhez (elfenn munision)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174857</id>
    <revision>
      <id>2200796</id>
      <parentid>2161655</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Danvez */</comment>
      <origin>2200796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6165" sha1="0wivfdjxt2euq7wkiutv0f3hgsoqdyu" xml:space="preserve">[[Restr:Douille d'obus de 75 mm , fabriqué en 1915 (décoré par un poilu).jpg|thumb|241x241px|Un douilhez obuz gall implijet er [[Kanol 75 mm stumm 1897|c'hanol 75 mm]] da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]. Kinklet eo bet gant ur soudard.]]
Un '''douilhez'''&lt;ref&gt;Hervez geriadur F. Favereau.&lt;/ref&gt; zo un elfenn eus [[munision]] un [[arm-tan]], hag a zo he fal bodañ elfennoù all a ya d’ober anezhañ : ar vannadell ([[boled]] pe plomoù peurliesañ), ar gargad poulzañ, hag an [[Emors (munisionoù)|emors]]. Rolloù all he deus : frankaat e-pad an tenn evit hestankted ar [[Geriaoueg an armoù-tan#Kambr|gambr]], ha degas un distrewiñ temperadur just goude an tenn, pa vez kaset er-maez eus ar gambr.

Hirder an douilhez a c'hall bezañ un elfenn eus anvioù ar munisionoù, en o anv metrek dreist-holl : kavet e vez neuze e eil plas an anv ('''19''' evit an [[9 × 19 mm Parabellum]] da skouer). War an douilhez e c'haller kaout titouroù diwar-benn natur pe produer ar munision ivez.

== Istor ==
[[Restr:Chassepot paper cartridge.jpg|kleiz|thumb|180x180px|Kartouchenn evit ur fuzuilh [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] gall (1866), dezhi un douilhez paper.]]
An douilhezioù kentañ a voe breouet e [[Bro-C'hall]] e 1812 gant an armeurer [[Jean Samuel Pauly]], a ijinas ar [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]] glok kentañ, dezhi un douilhez paper hag ur strad e metal. E 1836, ar Gall [[Casimir Lefaucheux]] a grouas [[Kartouchenn brochennet|kartouchennoù brochennet]], dezhe douilhezioù kartoñs ha laton. An [[Alamagn|Alaman]] [[Johann Nikolaus von Dreyse]], en doa labouret evit Pauly, a ginnigas ur gartouchenn dezhi ur gouhin paper e 1841. Ne voe ket implijet ar munisionoù-mañ e kalz armeoù, war-bouez hini [[Prusia]], abalamour d'o soliusted izel. E 1846 e teuas un nevezinti a-bouez a-berzh an armeurer parizian [[Benjamin Houiller]] : ur gartouchenn unpezh savet diwar ur bladenn [[Kouevr|gouevr]] pe [[laton]]. He framm unpezh a zegase un hestanked mat gant ar [[Kulasenn (armoù-tan)|gulasenn]]. Gwellaet e voe ijinadenn Houiller e 1860 gant ar [[Stadoù-Unanet Amerika|Stadunanad]] [[Benjamin Tyler Henry]], a savas ur bourled war strad an douilhez. Ganet e oa neuze ar c'hartouchennoù modern, dezhe douilhezioù metalek unpezh&lt;ref&gt;{{Fr}} HOUSTON Rob, STROYAN Christine (renerezh), ''Armes à feu de légende'', Larousse, 2019, p. 113, ISBN 978-2-03-597965-0&lt;/ref&gt;.
== Deskrivadur ==
[[Restr:Brastres kartouchenn kreuzenn.jpg|dehou|266x266px]]

=== Lodennoù ===
*ar '''c'holier''' a zegemer ar vannadell. Homañ a vez sternet ouzh ar c'holier gant ur poent, ur segmant pe tro-dro penn-da-benn. Gellet a ra ar c'holier bezañ strishaet, neuze e ro ur stumm boutailh d'ar gartouchenn. Kement-mañ a vez graet evit uhelaat ar gargad poulzañ en ur vrasaat endalc'h korf an douilhez peurliesañ. Al lodenn a ra al liamm etre ur c'holier strishaet ha korf ar munision, dezhi ur c'horn, a vez graet &quot;skoaz&quot; anezhi.

*ar '''c'horf''' a c'hall bezañ eeun pe krenngernennek. E stumm en deus efedoù war ar sistem pourveziañ ; abalamour da se e c'hall bezañ kromm [[Karger (armoù-tan)|kargerioù]] armoù 'zo. Ar ger '''magnum''' e anv ur munision a sinifi eo hiroc'h e zouilhez evit gellet uhelaat ar gargad [[Poultr divoged|poultr]] ennañ.
*ar '''strad''' eo al lodenn a valir e-maez eus ar gambr. E roll eo kinnig ur c'hrog d'ar graban a laka an douilhez da vont er-maez eus an arm goude an tenn. Stummoù disheñvel a zo d'ar stradoù : gant ur greuzenn ([[saozneg]] ''rimless''), ur bourled (''rim'', merket R e anv metrek ar munision), un hanter-vourled pe damgreuzenn (''semi-rimmed'', merket SR), pe ur strad bihanoc'h e dreuzkiz evit hini ar c'horf (''rebated rim'', merket RB). Al lizherenn B a gaver a-wechoù e dibenn anvioù metrek kalibroù 'zo a dalvez ''belted'' (« gourizet »), da lavaret eo gant un tevder metal brasoc'h e traoñ korf an douilhez evit kreñvaat anezhi&lt;ref&gt;{{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''Guide pratique des armes à feu'', 2025, 346 p., ISBN 979-104156214-5, pp. 28-37&lt;/ref&gt;.

=== Danvez ===
Ma oa an douilhezioù kentañ e paper e vez savet ar braz anezhe e laton abaoe ar bloavezhioù 1860, abalamour d'ar metal-mañ bezañ solut, hag izel e genefeder-rimiañ gant an dir. N'eo ket douget d'an daskrign. An [[dir]] a vez implijet a-wechoù ivez : merglañ a ra buanoc'h, ha dre se e c'hall c'hoarvezout darvoudoù tennañ abalamour d'an tevder dreist degaset gant ar mergl. Se zo kaoz e ranker gwernisañ pe lakenniñ an douilhezioù dir peurliesañ. An [[aluminiom]] a vez implijet a-wechoù, pe an [[nikel]], a zo dezhañ ur riskl da verglañ hag ur c'henefeder-rimiañ izeloc'h.

Douilhezioù ar c'hartouchennoù evit ar c'hanolioù flour o c'hanol evel ar [[Fuzuilh-chase|fuzuilhoù-chase]] a zo graet bremañ e plastek, war-bouez o strad e metal. Implij ar plastek a grog da vezañ studiet evit ar munisionoù all ivez, abalamour d'e briz izel ha da berzhioù mat, met kudenn an tommder produet da vare an tennoù a vir anezhañ da gaout un implij ledanoc'h.
[[Restr:4.73x33 Caseless-crop.jpg|kleiz|thumb|Ur munision hep douilhez 4,73 × 33 mm. E boultr eo ar bloc'had a-gleiz, liv ar c'hopad gantañ.]]
Esaeoù evit chom hep implijout douilhez ebet ken er munisionoù zo bet kaset ivez. Kement-mañ en defe efedoù mat war priz ha mas ar c'hartouchennoù. Ar munision [[4,73 × 33 mm]], savet gant [[Heckler &amp; Koch]] evit o c'henpatrom fuzuilh-arsailh G11 er bloavezhioù 1970 ha 1980, pe ar [[5,7 mm UCC Voere]], a zo enbarzhet o bannadell en ur bloc'h poultr torpezennet, hag a zo sañset mont da get penn-da-benn da vare an tenn. Reoù all, evel ar [[7,62 mm Gerasimenko]] rusian pe ar [[Gyrojet]] [[.47 Gyrojet|12 mm]] pe [[.51 Gyrojet|13 mm]], a zo enne ur gargad [[ergol]] solut hag a boulz ar vannadell e mod ur fuzeenn.

=== Douilhez distroñsañ ===
{{Pennañ|Douilhez distroñsañ}}
Un douilhez distroñsañ a zo un douilhez goullo, dezhi un emors faos. Savet eo evit gellet implijout skoerioù un arm hep labeziñ anezhe, ma n'eus kartouchenn ebet ennañ.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Hoplologiezh]]
[[Rummad:Pezhioù armoù-tan]]</text>
      <sha1>0wivfdjxt2euq7wkiutv0f3hgsoqdyu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snipex Alligator</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176232</id>
    <revision>
      <id>2200699</id>
      <parentid>2173053</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:26:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3037" sha1="902qusne51y9m0n3q2bxcadnc2sugwv" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex Alligator|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Гвинтівка «Алігатор».jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex Alligator'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[C'HADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2020
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;(stumm orin)
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|22,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:2000}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:4000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex Alligator''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat [[C'HADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3200745-ukrainian-armed-forces-adopt-largecaliber-rifle-alligator.html Ukrainian Armed Forces adopt large-caliber rifle Alligator]'', Ukrinform, 02/03/2021 (lennet d'an 20/08/2025)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]], ma servij evel [[fuzuilh-resisted]] ivez.

Ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e [[14,5 × 114 mm]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh [[Karbed dezougen soudarded hobregonet|karbedoù dezougen soudarded]] evel ar [[BTR-80]] rusian&lt;ref&gt;{{En}} MIZOKAMI Kyle, ''[https://www.popularmechanics.com/military/weapons/a41283557/ukraine-snipex-alligator-sniper-rifle/ Ukraine’s Snipex Alligator Sniper Rifle Is a Real Beast]'', Popular Mechanics, 22/09/2022 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù [[Sniper|sniperien]] ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn {{formatnum:4000}} metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour [[Dron|dronoù]] hag an [[naouegezh artifisiel]]&lt;ref&gt;{{En}} CROFT Alex, ''[https://www.independent.co.uk/bulletin/news/ukraine-war-russia-sniper-longest-ever-shot-b2810419.html Ukrainian sniper makes ‘world record 4,000 metre shot’]'', The Independent, 19/08/2025 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>902qusne51y9m0n3q2bxcadnc2sugwv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200704</id>
      <parentid>2200699</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3033" sha1="m63vlqf6lc4hdicqy6ks8zb6qpmninq" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex Alligator|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Гвинтівка «Алігатор».jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex Alligator'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2020
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;(stumm orin)
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|22,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:2000}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:4000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex Alligator''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3200745-ukrainian-armed-forces-adopt-largecaliber-rifle-alligator.html Ukrainian Armed Forces adopt large-caliber rifle Alligator]'', Ukrinform, 02/03/2021 (lennet d'an 20/08/2025)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]], ma servij evel [[fuzuilh-resisted]] ivez.

Ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e [[14,5 × 114 mm]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh [[Karbed dezougen soudarded hobregonet|karbedoù dezougen soudarded]] evel ar [[BTR-80]] rusian&lt;ref&gt;{{En}} MIZOKAMI Kyle, ''[https://www.popularmechanics.com/military/weapons/a41283557/ukraine-snipex-alligator-sniper-rifle/ Ukraine’s Snipex Alligator Sniper Rifle Is a Real Beast]'', Popular Mechanics, 22/09/2022 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù [[Sniper|sniperien]] ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn {{formatnum:4000}} metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour [[Dron|dronoù]] hag an [[naouegezh artifisiel]]&lt;ref&gt;{{En}} CROFT Alex, ''[https://www.independent.co.uk/bulletin/news/ukraine-war-russia-sniper-longest-ever-shot-b2810419.html Ukrainian sniper makes ‘world record 4,000 metre shot’]'', The Independent, 19/08/2025 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>m63vlqf6lc4hdicqy6ks8zb6qpmninq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200712</id>
      <parentid>2200704</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:37:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3017" sha1="5q0iohy8dwip0g82fv7xekj0dqot5er" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex Alligator|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Гвинтівка «Алігатор».jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex Alligator'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2020
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|22,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:2000}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:4000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex Alligator''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3200745-ukrainian-armed-forces-adopt-largecaliber-rifle-alligator.html Ukrainian Armed Forces adopt large-caliber rifle Alligator]'', Ukrinform, 02/03/2021 (lennet d'an 20/08/2025)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]], ma servij evel [[fuzuilh-resisted]] ivez.

Ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e [[14,5 × 114 mm]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh [[Karbed dezougen soudarded hobregonet|karbedoù dezougen soudarded]] evel ar [[BTR-80]] rusian&lt;ref&gt;{{En}} MIZOKAMI Kyle, ''[https://www.popularmechanics.com/military/weapons/a41283557/ukraine-snipex-alligator-sniper-rifle/ Ukraine’s Snipex Alligator Sniper Rifle Is a Real Beast]'', Popular Mechanics, 22/09/2022 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù [[Sniper|sniperien]] ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn {{formatnum:4000}} metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour [[Dron|dronoù]] hag an [[naouegezh artifisiel]]&lt;ref&gt;{{En}} CROFT Alex, ''[https://www.independent.co.uk/bulletin/news/ukraine-war-russia-sniper-longest-ever-shot-b2810419.html Ukrainian sniper makes ‘world record 4,000 metre shot’]'', The Independent, 19/08/2025 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>5q0iohy8dwip0g82fv7xekj0dqot5er</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200713</id>
      <parentid>2200712</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="q6gfsatpaur2uc2de3w8k3waq8kzgf1" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex Alligator|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Гвинтівка «Алігатор».jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex Alligator'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2020
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|22,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:2000}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:4000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex Alligator''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3200745-ukrainian-armed-forces-adopt-largecaliber-rifle-alligator.html Ukrainian Armed Forces adopt large-caliber rifle Alligator]'', Ukrinform, 02/03/2021 (lennet d'an 20/08/2025)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]], ma servij evel [[fuzuilh-resisted]] ivez.

Ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e [[14,5 × 114 mm]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh [[Karbed dezougen soudarded hobregonet|karbedoù dezougen soudarded]] evel ar [[BTR-80]] rusian&lt;ref&gt;{{En}} MIZOKAMI Kyle, ''[https://www.popularmechanics.com/military/weapons/a41283557/ukraine-snipex-alligator-sniper-rifle/ Ukraine’s Snipex Alligator Sniper Rifle Is a Real Beast]'', Popular Mechanics, 22/09/2022 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù [[Sniper|sniperien]] ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn {{formatnum:4000}} metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour [[Dron|dronoù]] hag an [[naouegezh artifisiel]]&lt;ref&gt;{{En}} CROFT Alex, ''[https://www.independent.co.uk/bulletin/news/ukraine-war-russia-sniper-longest-ever-shot-b2810419.html Ukrainian sniper makes ‘world record 4,000 metre shot’]'', The Independent, 19/08/2025 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Pennad kar ==

* [[Snipex T-Rex]], fuzuilh enepdafar all implijet gant arme Ukraina.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>q6gfsatpaur2uc2de3w8k3waq8kzgf1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200714</id>
      <parentid>2200713</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3105" sha1="qofukoap6ef6ld7h388bved7b6c887a" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex Alligator|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Гвинтівка «Алігатор».jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex Alligator'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]]
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2020
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|22,5 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:2000}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:4000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex Alligator''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe 2020 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.ukrinform.net/rubric-defense/3200745-ukrainian-armed-forces-adopt-largecaliber-rifle-alligator.html Ukrainian Armed Forces adopt large-caliber rifle Alligator]'', Ukrinform, 02/03/2021 (lennet d'an 20/08/2025)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]], ma servij evel [[fuzuilh-resisted]] ivez.

Ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh zo dezhi, ha kambret eo e [[14,5 × 114 mm]]. Pourveziet eo gant ur [[Karger (armoù-tan)|c'harger]] 5 tenn. Gouest eo da doullañ 10 mm hobregon e 1,5 km, ar pezh a zo a-walc'h evit tizhout soudarded e diabarzh [[Karbed dezougen soudarded hobregonet|karbedoù dezougen soudarded]] evel ar [[BTR-80]] rusian&lt;ref&gt;{{En}} MIZOKAMI Kyle, ''[https://www.popularmechanics.com/military/weapons/a41283557/ukraine-snipex-alligator-sniper-rifle/ Ukraine’s Snipex Alligator Sniper Rifle Is a Real Beast]'', Popular Mechanics, 22/09/2022 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;, pe tizhout o c'heflusker.

Implijet e vez gant unvezioù [[Sniper|sniperien]] ukrainat. E miz Eost 2025, unan anezhe en deus savet un taol-dreist bedel nevez en ur lazhañ ur soudard rusian e ouzhpenn {{formatnum:4000}} metr gant ur fuzuilh Alligator, ha sikour [[Dron|dronoù]] hag an [[naouegezh artifisiel]]&lt;ref&gt;{{En}} CROFT Alex, ''[https://www.independent.co.uk/bulletin/news/ukraine-war-russia-sniper-longest-ever-shot-b2810419.html Ukrainian sniper makes ‘world record 4,000 metre shot’]'', The Independent, 19/08/2025 (lennet d'an 21/08/2025)&lt;/ref&gt;.

== Pennad kar ==
* [[Snipex T-Rex]], fuzuilh enepdafar all implijet gant arme Ukraina.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>qofukoap6ef6ld7h388bved7b6c887a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuzuilh enepdafar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176774</id>
    <revision>
      <id>2200719</id>
      <parentid>2161999</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="o0b6ew2es8d0i9xmjcq4elquky9sq4v" xml:space="preserve">{{databox}}
[[Restr:M107 1.jpg|thumb|Ar [[Barrett M82]] kambret e [[.50 BMG]] a zo ur fuzuilh enepdafar brudet.]]

Ur '''fuzuilh enepdafar''' a vez graet eus ur [[fuzuilh]] savet da vezañ implijet a-enep dafar, savadurioù milourel, kentoc'h eget a-enep tud. Ar fuzuilhoù enepdafar a zo kambret gant [[Kalibr (armoù-tan)|kalibroù]] uheloc'h evit ar fuzuilhoù standart (12,7 mm pe ouzhpenn, peurliesañ) hag implijet e vezont evit tennañ war kombodoù kefluskerioù pe karbedoù hep hobregon pe hobregonet skañv. Ne oant ket bet savet gant ar soñj da vezañ implijet evit tennañ war tud, met ar munisionoù ponner ha bliv a ro tro da dennañ eus pell-kenañ pa vezont keñveriet gant ar [[Fuzuilh-resisted|fuzuilhoù resisted]] standart. Ar fuzuilhoù enepdafar a zo savet pe gant ur sistem [[Arm-tennata|tennata]] dre vorailh, pe damaotomatek.

Ar fuzuilhoù enepdafar zo bet awenet gant ar [[Fuzuilh eneptank|fuzuilhoù eneptank]], hag a oa bet krouet gant an Alamanted e-kerzh ar [[Brezel-bed kentañ]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2011-06-30 |title=Anti-materiel Rifles (Research Note 7) |url=https://www.smallarmssurvey.org/resource/anti-materiel-rifles-research-note-7 |access-date=2024-05-16 |website=www.smallarmssurvey.org |language=en}}&lt;/ref&gt; evit talañ ouzh an tankoù saoz oc'h erruout war [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn kornôg ar brezel]]. An [[Tankgewehr M1918]] e oa an hini kentañ anezho. Hiziv-an-deiz, an [[Tank stourm diazez|tankoù stourm diazez]] ha darn eus ar c'harbedoù hobregonet a zo gwarezet diouzh tennoù ar fuzuilhoù enepkarbed, met ar rummad fuzuilhoù-se a vez implijet c'hoazh evit tagañ karbedoù hep hobregon pe hobregonet-skañv&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Gallout a reer implijout anezho ivez war sibloù difiñv evel karbedoù-nij difiñv, banneroù misiloù, radarioù, [[munision didarzh|munisionoù didarzh]], karbedoù douar skañv, dafar kehentiñ, [[arm ponner|armoù ponner]] ha seurt sibloù. Dedennus e chom an armoù-se rak efedus int evit labezañ pe distrujañ sibloù a-bell hag evit ur c'houst izel&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Gwelet ivez ==

* [[:Rummad:Fuzuilhoù enepdafar|Rummad ar fuzuilhoù enepdafar]] war ar wikipedia-mañ

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù enepdafar]]
[[Rummad:Fuzuilhoù]]</text>
      <sha1>o0b6ew2es8d0i9xmjcq4elquky9sq4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kantik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177299</id>
    <revision>
      <id>2200775</id>
      <parentid>2172919</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T08:55:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1239" sha1="605z6dfudug40f0abez7bc9rn5abu5g" xml:space="preserve">{{Danvez pennad}}
[[File:3 rhapsodies sur des cantiques bretons - pélerinage au pardon de Ste Anne-la-Palude - op. 7 - par C. Saint-Saëns ; pour piano à 4 mains - bpt6k1170215g (19 of 44).jpg|thumb|Sonerezh rapsodiennoù war kantikoù Breizh : Pardon Santez Anna ar Palud, gant [[Camille Saint-Saëns]].]]
Ur '''c'hantik''' (/ˈkãntik/ ; diwar al latin ''canticulum'', ur stumm bihanaat eus ''canticum'', a dalvez &quot;kan&quot; e brezhoneg) zo ur ganaouenn heñvel ouzh ur [[Salm (kantik)|salm]] gant komzoù biblek. El liturgiezh [[Katoligiezh|katolik]] eo ur ganaouenn sakr kanet en un [[oferenn]], hag e degouezhioù all evel er [[Pardon|pardonioù]] e [[Breizh]].

&lt;Gallery&gt;
File:Jacob's Ladder - Gradual (1570), f.347 - BL Add MS 16175.jpg|''Grazal'' (British Library, 1570)
&lt;/Gallery&gt;

== Liammoù diavaez ==
*[[File:804 K nebesum dnes zalet pisni.mid]] Kantik slovak
*[https://www.kan-iliz.com/catalogue-cantiques/ Kan iliz], roll kantikoù brezhonek
*[https://web.archive.org/web/20251215201126/https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/collections/show/17 Eskopti Kemper - kantikoù]
{{Commons|Category:Canticles}}

== Gwelet ivez ==
* [[Kantikoù brezhonek]]
* [[Cantigas de Santa Maria]]

[[Rummad:Katoligiezh]]
[[Rummad:Kantikoù| ]]</text>
      <sha1>605z6dfudug40f0abez7bc9rn5abu5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>C. G. Haenel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178028</id>
    <revision>
      <id>2200695</id>
      <parentid>2175749</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:09:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Armoù produet (da vezañ klokaet)</comment>
      <origin>2200695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4175" sha1="i5t3ihxr0dm6gmxmms6g9hhp39kmij8" xml:space="preserve">[[Restr:Haenel Logo 2008.svg|dehou|220x220px]]
'''C. G. Haenel''', anvet '''Haenel''' hepken peurliesañ, zo un embregerezh [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] alaman diazezet e [[Suhl]] (Land [[Thüringen]]). Savet e voe e 1840 gant [[Carl Gottlieb Haenel]], un enseller armoù hag a laboure evit Ministrerezh ar Brezel [[Rouantelezh Prusia]], dindan an anv '''''C. G. Haenel Waffen- u. Fahrradfabrik Suhl''''' (&quot;Uzin armoù ha marc'hoù-houarn Suhl C. G. Haenel&quot;).

== Istor ==
[[Restr:Suhl-Alte-Schmiede.jpg|thumb|200x200px|Govel gozh an embregerezh e Suhl.]]
Produet en deus Haenel fuzuilhoù ha pistolennoù dezhe [[Platinenn (arm-tan)#Emdroadur ar sistemoù en Istor|platinennoù-skeiñ]] da gentañ, evit ar siviled dreist-holl. Karget e voe da broduiñ ul lodenn eus ar revolverioù [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] (e 1879) hag eus ar fuzuilhoù [[Gewehr 88]] (adalek 1888) evit an [[Tirlu impalaerel alaman|arme impalaerel]]. Div fuzuilh-vorailh ([[Haenel Modell 1900|Modell 1900]] ha [[Haenel Modell 1909|Modell 1909]]) a voe kinniget gant an embregerezh e 1909 evit an [[Sportoù tennañ|dennerien sport]]. Produiñ a reas fuzuilhoù [[Gewehr 98]] da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{En}}{{De}} ''[https://germanhuntingguns.com/archives/haenel-c-g-of-suhl/ Haenel, C.G. of Suhl]'', German hunting guns (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

=== Bloavezhioù 1920-1940 ===
[[Restr:Maschinenkarabiner 42(H) L noBG.jpg|kleiz|thumb|Ur Maschinenkarabiner 42(H)]]
E 1921 e krogas an ijinour [[Hugo Schmeisser]] da genlabourat gant C. G. Haenel. Betek 1945 e tennjont splet tamm-ha-tamm diouzh an adarmiñ degaset gant an [[Trede Reich]] hag eus an [[Eil Brezel-bed]]. Ijinet pe produet e voe gant an embregerezh armoù evel ar pistolennoù-mindrailher [[Maschinenpistole 28|MP28]] (produet gant Haenel met bodet e [[Belgia]] evit tremen hebiou [[feur-emglev Versailhez]])&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://firearms.96.lt/pages/Bergmann%20MP18.I.html Bergmann MP 18,I - the &quot;first&quot; submachine gun]'', Firearms.96 (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt; ha dreist-holl [[Maschinenpistole 40|MP40]], unan eus armoù hiniennel diazez armeoù an Trede Reich.

Schmeisser a ziorroas e ti Haenel ar [[Maschinenkarabiner 42(H)]], a voe amprouet e 1942 gant ar [[Wehrmacht]], hag a voe diazez ar [[Sturmgewehr 44]], unan eus [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] kentañ an Istor, diwezhatoc'h.

=== Goude an Eil Brezel-bed ===
[[Restr:Ukrainian woman soldier bearing Haenel MK 556 assault rifle.jpg|thumb|210x210px|Ur soudardez ukrainat gant ur fuzuilh-arsailh Haenel MK556]]
E dibenn ar brezel, Soviediz a verzas d'an embregerezh produiñ armoù. Adanvet e voe ''VEB Fahrzeug- und Jagdwaffenwerk „Ernst Thälmann“'' hag adproduiñ a reas armoù, dre [[Arm dre aer gwasket|aer gwasket]] da gentañ, ha karabinennoù chase war-lerc'h, dindan an anv merk ''Haenel Suhl''.

E 2008 e adkavas an embregerezh e anv C. G. Haenel. Karabinennoù chase ha [[Reduer-son|redueroù-son]] a brodu dreist-holl&lt;ref&gt;{{De}} ''[https://www.cg-haenel.de/produkte/ Produkte]'' war lec'hienn Haenel (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;. E 2020 e voe dibabet ar fuzuilh-arsailh [[Haenel MK 556]] savet gant Haenel evit kemer plas an [[HK G36]] er [[Bundeswehr]], met abalamour da gudennoù brevedoù ha lezenn e kemeras an [[HK 416|HK 416A8]] he flas e 2022&lt;ref&gt;{{En}} SAW David, ''[https://euro-sd.com/2023/02/articles/29148/germany-finally-settles-assault-rifle-requirement/ Germany Finally Settles Assault Rifle Requirement]'', European Security &amp; Defense, 01/02/2023 (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

== Armoù ==
E-touez an armoù produet pe bet produet gant Haenel emañ :

* [[Maschinenpistole 40|MP 38 / MP 40]]
* [[Sturmgewehr 44]]
* [[Haenel MK 556|MK 556]]
* rummad [[Haenel CR|CR]]
* rummad [[Haenel Jaeger|Jaeger]]

== Levrlennadur ==
* {{De}} ''C. G. Haenel'' ''/ Waffen- und Fahrrad-Fabrik,'' e ''Suhl zum 400 Jährigen Stadtjubiläum'', 1927

== Liammoù diavaez ==
* {{De}}{{En}} [https://www.cg-haenel.de/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1840]]</text>
      <sha1>i5t3ihxr0dm6gmxmms6g9hhp39kmij8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200696</id>
      <parentid>2200695</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4241" sha1="eeufjbnn89rui8wmpwjkaryfq9fe5nk" xml:space="preserve">[[Restr:Haenel Logo 2008.svg|dehou|220x220px]]
'''C. G. Haenel''', anvet '''Haenel''' hepken peurliesañ, zo un embregerezh [[Arm-skoaz|armoù-skoaz]] alaman diazezet e [[Suhl]] (Land [[Thüringen]]). Savet e voe e 1840 gant [[Carl Gottlieb Haenel]], un enseller armoù hag a laboure evit Ministrerezh ar Brezel [[Rouantelezh Prusia]], dindan an anv '''''C. G. Haenel Waffen- u. Fahrradfabrik Suhl''''' (&quot;Uzin armoù ha marc'hoù-houarn Suhl C. G. Haenel&quot;).

== Istor ==
[[Restr:Suhl-Alte-Schmiede.jpg|thumb|200x200px|Govel gozh an embregerezh e Suhl.]]
Produet en deus Haenel fuzuilhoù ha pistolennoù dezhe [[Platinenn (arm-tan)#Emdroadur ar sistemoù en Istor|platinennoù-skeiñ]] da gentañ, evit ar siviled dreist-holl. Karget e voe da broduiñ ul lodenn eus ar revolverioù [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] (e 1879) hag eus ar fuzuilhoù [[Gewehr 88]] (adalek 1888) evit an [[Tirlu impalaerel alaman|arme impalaerel]]. Div fuzuilh-vorailh ([[Haenel Modell 1900|Modell 1900]] ha [[Haenel Modell 1909|Modell 1909]]) a voe kinniget gant an embregerezh e 1909 evit an [[Sportoù tennañ|dennerien sport]]. Produiñ a reas fuzuilhoù [[Gewehr 98]] da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]]&lt;ref&gt;{{En}}{{De}} ''[https://germanhuntingguns.com/archives/haenel-c-g-of-suhl/ Haenel, C.G. of Suhl]'', German hunting guns (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

=== Bloavezhioù 1920-1940 ===
[[Restr:Maschinenkarabiner 42(H) L noBG.jpg|kleiz|thumb|Ur Maschinenkarabiner 42(H)]]
E 1921 e krogas an ijinour [[Hugo Schmeisser]] da genlabourat gant C. G. Haenel. Betek 1945 e tennjont splet tamm-ha-tamm diouzh an adarmiñ degaset gant an [[Trede Reich]] hag eus an [[Eil Brezel-bed]]. Ijinet pe produet e voe gant an embregerezh armoù evel ar pistolennoù-mindrailher [[Maschinenpistole 28|MP28]] (produet gant Haenel met bodet e [[Belgia]] evit tremen hebiou [[feur-emglev Versailhez]])&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://firearms.96.lt/pages/Bergmann%20MP18.I.html Bergmann MP 18,I - the &quot;first&quot; submachine gun]'', Firearms.96 (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt; ha dreist-holl [[Maschinenpistole 40|MP40]], unan eus armoù hiniennel diazez armeoù an Trede Reich.

Schmeisser a ziorroas e ti Haenel ar [[Maschinenkarabiner 42(H)]], a voe amprouet e 1942 gant ar [[Wehrmacht]], hag a voe diazez ar [[Sturmgewehr 44]], unan eus [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]] kentañ an Istor, diwezhatoc'h.

=== Goude an Eil Brezel-bed ===
[[Restr:Ukrainian woman soldier bearing Haenel MK 556 assault rifle.jpg|thumb|210x210px|Ur soudardez ukrainat gant ur fuzuilh-arsailh Haenel MK556]]
E dibenn ar brezel, Soviediz a verzas d'an embregerezh produiñ armoù. Adanvet e voe ''VEB Fahrzeug- und Jagdwaffenwerk „Ernst Thälmann“'' hag adproduiñ a reas armoù, dre [[Arm dre aer gwasket|aer gwasket]] da gentañ, ha karabinennoù chase war-lerc'h, dindan an anv merk ''Haenel Suhl''.

E 2008 e adkavas an embregerezh e anv C. G. Haenel. Karabinennoù chase ha [[Reduer-son|redueroù-son]] a brodu dreist-holl&lt;ref&gt;{{De}} ''[https://www.cg-haenel.de/produkte/ Produkte]'' war lec'hienn Haenel (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;. E 2020 e voe dibabet ar fuzuilh-arsailh [[Haenel MK 556]] savet gant Haenel evit kemer plas an [[HK G36]] er [[Bundeswehr]], met abalamour da gudennoù brevedoù ha lezenn e kemeras an [[HK 416|HK 416A8]] he flas e 2022&lt;ref&gt;{{En}} SAW David, ''[https://euro-sd.com/2023/02/articles/29148/germany-finally-settles-assault-rifle-requirement/ Germany Finally Settles Assault Rifle Requirement]'', European Security &amp; Defense, 01/02/2023 (lennet d'ar 07/12/2025)&lt;/ref&gt;.

== Armoù ==
E-touez an armoù produet pe bet produet gant Haenel emañ :

* [[Haenel Modell 1900]]
* [[Haenel Modell 1909]]
* [[Gewehr 98]]
* [[Maschinenpistole 40|MP 38 / MP 40]]
* [[Sturmgewehr 44]]
* [[Haenel MK 556|MK 556]]
* rummad [[Haenel CR|CR]]
* rummad [[Haenel Jaeger|Jaeger]]

== Levrlennadur ==
* {{De}} ''C. G. Haenel'' ''/ Waffen- und Fahrrad-Fabrik,'' e ''Suhl zum 400 Jährigen Stadtjubiläum'', 1927

== Liammoù diavaez ==
* {{De}}{{En}} [https://www.cg-haenel.de/ Lec'hienn ofisiel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1840]]</text>
      <sha1>eeufjbnn89rui8wmpwjkaryfq9fe5nk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marisa Zuriel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178677</id>
    <revision>
      <id>2200761</id>
      <parentid>2200601</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:40:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Olimpiadoù ar Maouezi */</comment>
      <origin>2200761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6408" sha1="lr3p1810detcjgmjqgm2y5nmw970cei" xml:space="preserve">[[Restr :Zuriel marisa 20081119 olympiade dresden.jpg|right|140px|Marisa Zuriel en Olimpiad Dresden e miz Du 2008.]]
'''Marisa Zuriel''', bet ganet d'an 19 a viz Eost 1982 e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] arc'hantinat.&lt;br&gt;Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2006, Mestrez FIDE e oa abaoe 2000&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/109142 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Genver 2026: 2 170 eo he [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 190 he renk Elo ''Fonnapl'' ha  2 155 he renk Elo ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/146803 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;. 2295 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ&lt;ref&gt;{{es}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;C'hoari a reas pellechedoù ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.iccf.com/player?id=20926 Player Details - Zuriel, Marisa]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]] ===
* Trec'h e voe&lt;ref&gt;{{es}}[https://federacionargentinadeajedrez.org/?page_id=2518 Kampionadoù   Arc'hantina - FADA, Kevre Arc'hantinat An Echedoù]&lt;/ref&gt; e 2005 e [[Sierra de la Ventana]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.lanueva.com/opinion-impresa/654761/-marisa-zuriel-es-la-campeona-argentina-.html Marisa Zuriel es la campeona argentina - La Nueva d'ar 26 a viz Eost 2005]&lt;/ref&gt; hag e 2012 e [[Villa Martelli]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.chessdom.com/flores-and-zuriel-are-2012-argentine-chess-champions/ Flores and Zuriel are 2012 Argentine chess champions, d'ar 16 a viz Ebrel 2013 - Chessdom]&lt;/ref&gt;.
* Beskampionez e voe e 1999 e [[Concepción del Uruguay]] war-lerc'h [[Liliana Burijovich]].
=== Tournamant takadel suamerikan ===
* Teirvet e voe, 6/9 (+5, = 2, -2), e miz Ebrel 2019&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/tournament_src_report.phtml?code=214348 FIDE]&lt;/ref&gt;.
=== Kampionad panamerikan an echedoù (Maouezi) ===
* Trec'h e voe e [[Potrero de los Funes]] e proviñs [[San Luis (proviñs)|San Luis]] ([[Arc'hantina]]) e 2007&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20230404024959/https://ratings.fide.com/tournament_details.phtml?event=10148 Continental Femenino 2007 - Tournament Details - FIDE]&lt;/ref&gt; goude ur match dirampoiñ a-enep da [[Sarai Sanchez Castillo]] hag a echuas gant ur bartienn ''Armageddon''&lt;ref&gt;{{es}}[http://es.chessbase.com/post/campeonato-continental-femenino-2007-en-san-luis Campeonato Continental Femenino 2007 en San Luis, d'an 12 a viz Gwengolo 2007 - ChessBase]&lt;/ref&gt;.
=== [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]] ===
C'hoari a reas teir gwezh :
* e 2008 e [[Naltchik]] ([[Rusia]]),
* e 2010 en [[Hatay (proviñs)|Hatay]] ([[Turkia]]),
* e 2015 e [[Sotchi]] ([[Rusia]]).
=== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ===
C'hoariet he deus eizh gwezh e skipailh [[Arc'hantina]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=1&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here-Du 2000||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||erlec'hierez||4/7 (+2, =4, -1)||57,1||24||-||51||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000w/2000arg.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Here-Du 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3||6,5/11 (+4, =5, -2)||59,1||19||-||26||-||&lt;ref&gt;{{de}}[https://www.wikiwand.com/de/articles/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_der_Frauen_2002 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade der Frauen 2002]{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002w/2002arg.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||2||4/10 (+4, =2, -5)||40||73||-||35||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=2&amp;pid=53766 Chess Games]{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006arg.html  37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3&lt;ref&gt;{{fr}}[https://s3.chess-results.com/tnr16315.aspx?%3flan=1&amp;art=8&amp;flag=30&amp;wi=821&amp;SNode=S0 Chess Results]&lt;/ref&gt;||5/9 (+3, =4, -2)||55,6||33||-||29||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=3&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008arg.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|- 
|Gwengolo-Here 2010||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||4||6/9 (+4, =4, -1)||66,7||12||-||35||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=3&amp;pid=53766 Chess Games]&lt; /ref&gt;{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010w/2010arg.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|- 
|Eost 2014||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||4||6/10 (+5, =2, -3)||60||32||-||26||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014w/2014arg.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||2||3,5/10 (+1, =5, -4)||35||43||-||36||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016arg.html  42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|2022||44||{{India}} [[Chennai]]||?||3,5/9 (+2, =3, -4)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=6&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;||38,9&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=28989344th FIDE Chess Olympiad Chennai 2022 Women September 2022 India FIDE Chess Tournament report]&lt;/ref&gt;||-||-||-||
|- 
|}

=== Olimpiadoù Mercosur (kemmesk) ===
C'hoariet he deus ur wezh er skipailh Arc'hantina &quot;B&quot;.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Even 2009||34||{{Arc'hantina}}, [[Mar del Plata]]||1 (Maouezi)||2/5 (+1, =2, -2)||40||3||&lt;ref&gt;{{en}}[ https://www.olimpbase.org/2009om/2009arg2.html
1st Mercosur Chess Olympiad: Mar del Plata 2009 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|}
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/109142 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=53766 He fartiennoù e Chess Games] 
* {{en}}[http://www.365chess.com/players/Marisa_Zuriel He fartiennoù e 365 Chess] 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1982]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]
{{DEFAULTSORT:Zuriel, Marisa}}</text>
      <sha1>lr3p1810detcjgmjqgm2y5nmw970cei</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200762</id>
      <parentid>2200761</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Olimpiadoù ar Maouezi */</comment>
      <origin>2200762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6410" sha1="8nupmdd5y1sd92n14jxd3218g3lf8dd" xml:space="preserve">[[Restr :Zuriel marisa 20081119 olympiade dresden.jpg|right|140px|Marisa Zuriel en Olimpiad Dresden e miz Du 2008.]]
'''Marisa Zuriel''', bet ganet d'an 19 a viz Eost 1982 e [[Buenos Aires]] ([[Arc'hantina]]), a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] arc'hantinat.&lt;br&gt;Mestrez Etrebroadel (WIM) eo abaoe 2006, Mestrez FIDE e oa abaoe 2000&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/109142 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Genver 2026: 2 170 eo he [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'', 2 190 he renk Elo ''Fonnapl'' ha  2 155 he renk Elo ''Luc'hedenn''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/146803 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;. 2295 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ&lt;ref&gt;{{es}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;C'hoari a reas pellechedoù ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.iccf.com/player?id=20926 Player Details - Zuriel, Marisa]&lt;/ref&gt;.
== Kevezadegoù ==
=== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]] ===
* Trec'h e voe&lt;ref&gt;{{es}}[https://federacionargentinadeajedrez.org/?page_id=2518 Kampionadoù   Arc'hantina - FADA, Kevre Arc'hantinat An Echedoù]&lt;/ref&gt; e 2005 e [[Sierra de la Ventana]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.lanueva.com/opinion-impresa/654761/-marisa-zuriel-es-la-campeona-argentina-.html Marisa Zuriel es la campeona argentina - La Nueva d'ar 26 a viz Eost 2005]&lt;/ref&gt; hag e 2012 e [[Villa Martelli]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.chessdom.com/flores-and-zuriel-are-2012-argentine-chess-champions/ Flores and Zuriel are 2012 Argentine chess champions, d'ar 16 a viz Ebrel 2013 - Chessdom]&lt;/ref&gt;.
* Beskampionez e voe e 1999 e [[Concepción del Uruguay]] war-lerc'h [[Liliana Burijovich]].
=== Tournamant takadel suamerikan ===
* Teirvet e voe, 6/9 (+5, = 2, -2), e miz Ebrel 2019&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/tournament_src_report.phtml?code=214348 FIDE]&lt;/ref&gt;.
=== Kampionad panamerikan an echedoù (Maouezi) ===
* Trec'h e voe e [[Potrero de los Funes]] e proviñs [[San Luis (proviñs)|San Luis]] ([[Arc'hantina]]) e 2007&lt;ref&gt;{{en}}[https://web.archive.org/web/20230404024959/https://ratings.fide.com/tournament_details.phtml?event=10148 Continental Femenino 2007 - Tournament Details - FIDE]&lt;/ref&gt; goude ur match dirampoiñ a-enep da [[Sarai Sanchez Castillo]] hag a echuas gant ur bartienn ''Armageddon''&lt;ref&gt;{{es}}[http://es.chessbase.com/post/campeonato-continental-femenino-2007-en-san-luis Campeonato Continental Femenino 2007 en San Luis, d'an 12 a viz Gwengolo 2007 - ChessBase]&lt;/ref&gt;.
=== [[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]] ===
C'hoari a reas teir gwezh :
* e 2008 e [[Naltchik]] ([[Rusia]]),
* e 2010 en [[Hatay (proviñs)|Hatay]] ([[Turkia]]),
* e 2015 e [[Sotchi]] ([[Rusia]]).
=== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ===
C'hoariet he deus eizh gwezh e skipailh [[Arc'hantina]]&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=1&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here-Du 2000||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||erlec'hierez||4/7 (+2, =4, -1)||57,1||24||-||51||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000w/2000arg.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Here-Du 2002||35||{{Slovenia}}, [[Bled]]||3||6,5/11 (+4, =5, -2)||59,1||19||-||26||-||&lt;ref&gt;{{de}}[https://www.wikiwand.com/de/articles/Mannschaftsaufstellungen_der_Schacholympiade_der_Frauen_2002 Mannschaftsaufstellungen der Schacholympiade der Frauen 2002]{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2002w/2002arg.html 35th Chess Olympiad (women): Bled 2002 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||2||4/10 (+4, =2, -5)||40||73||-||35||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=2&amp;pid=53766 Chess Games]{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006arg.html  37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3&lt;ref&gt;{{fr}}[https://s3.chess-results.com/tnr16315.aspx?%3flan=1&amp;art=8&amp;flag=30&amp;wi=821&amp;SNode=S0 Chess Results]&lt;/ref&gt;||5/9 (+3, =4, -2)||55,6||33||-||29||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=3&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008arg.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|- 
|Gwengolo-Here 2010||39||{{Rusia}}, [[Khanty-Mansiysk]]||4||6/9 (+4, =4, -1)||66,7||12||-||35||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=3&amp;pid=53766 Chess Games]&lt; /ref&gt;{{,}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/2010w/2010arg.html 39th Chess Olympiad (women): Khanty-Mansiysk 2010 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|- 
|Eost 2014||41||{{Norvegia}}, [[Tromsø]]||4||6/10 (+5, =2, -3)||60||32||-||26||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014w/2014arg.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 2016||42||{{Azerbaidjan}}, [[Bakou]]||2||3,5/10 (+1, =5, -4)||35||43||-||36||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016arg.html  42nd Chess Olympiad (women): Baku 2016 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-
|2022||44||{{India}} [[Chennai]]||?||3,5/9 (+2, =3, -4)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=6&amp;pid=53766 Chess Games]&lt;/ref&gt;||38,9&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/report.phtml?event=28989344th FIDE Chess Olympiad Chennai 2022 Women September 2022 India FIDE Chess Tournament report]&lt;/ref&gt;||-||-||-||
|- 
|}

=== Olimpiadoù Mercosur (kemmesk) ===
C'hoariet he deus ur wezh er skipailh Arc'hantina &quot;B&quot;.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Even 2009||34||{{Arc'hantina}}, [[Mar del Plata]]||1 (Maouezi)||2/5 (+1, =2, -2)||40||3||&lt;ref&gt;{{en}}[ https://www.olimpbase.org/2009om/2009arg2.html
1st Mercosur Chess Olympiad: Mar del Plata 2009 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|}
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/109142 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=53766 He fartiennoù e Chess Games] 
* {{en}}[http://www.365chess.com/players/Marisa_Zuriel He fartiennoù e 365 Chess] 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1982]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]
{{DEFAULTSORT:Zuriel, Marisa}}</text>
      <sha1>8nupmdd5y1sd92n14jxd3218g3lf8dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sandra Villegas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178700</id>
    <revision>
      <id>2200675</id>
      <parentid>2180909</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="6jap5qohbrmilce2i6ouh0sqo3bx8al" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Sandra Villegas''', bet ganet e 1972, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[arc'hantinat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2009&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/102997 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Genver 2026: 2 106 eo he [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'' diwezhañ&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/102997 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;. 
== Kevezadegoù ==
=== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]] ===
* Trec'h e voe e 1993 dirak [[Laura Herrera]], e 1994 dirak [[Gabriela López]] hag e 1996 dirak [[Elisa Maggiolo]]&lt;ref&gt;{{es}}[https://federacionargentinadeajedrez.org/?page_id=2518 Kampionadoù Arc'hantina - FADA, Kevre Arc'hantinat An Echedoù]&lt;/ref&gt;.
* Tapout a reas an eil plas e 1987 e Libertador General San Martín (Jujuy), e departamant Ledesma war-lerc'h [[Claudia Amura]].
=== Kampionadoù bedel ar re yaouank ===
* Trec'h e voe e 1985 er rummad Merc'hed e-dan pevarzek vloaz e [[Lomas de Zamora]]  ([[Arc'hantina]]).
* C'hoari a reas e 1992 er rummad ''Yaouankad'' (Merc'hed), 5,5/13 (+2 -4 =7)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=96042 Chess Games]&lt;/ref&gt; e [[Kozhikode]] ([[India]]).
=== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ===
C'hoariet he deus e skipailh [[Arc'hantina]]:
{| class=&quot;wikitable&quot;
!|Bloaz || Tablezenn|| Niverenn an Olimpiad || Bro ha kêr || Disoc'h
|-
| 1990 || || 29 || {{Yougoslavia}}, [[Novi Sad]] ||
|-
| 1994 || || 31 ||{{Rusia}}, [[Moskov]]|| 
|-
|}
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/108987 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/player/pid/126546 He fartiennoù e Chess Games] 
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Sandra_Villegas He fartiennoù e 365 Chess] 

{{DEFAULTSORT:Villegas, Sandra}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1972]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>6jap5qohbrmilce2i6ouh0sqo3bx8al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200765</id>
      <parentid>2200675</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Astenn ha  kempenn.</comment>
      <origin>2200765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2350" sha1="ckv9gmbop56moq35l8dy0l9q16h65ww" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Sandra Villegas''', bet ganet e 1972, a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[arc'hantinat]].&lt;br&gt;Mestrez FIDE (WFM) eo abaoe 2009&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/102997 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Genver 2026: 2 106 eo he [[Renk Elo|renk Elo]] ''Standard'' diwezhañ&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/102997 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;. 
== Kevezadegoù ==
=== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù|Kampionad arc'hantinat ar maouezi]] ===
* Trec'h e voe e 1993 dirak [[Laura Herrera]], e 1994 dirak [[Gabriela López]] hag e 1996 dirak [[Elisa Maggiolo]]&lt;ref&gt;{{es}}[https://federacionargentinadeajedrez.org/?page_id=2518 Kampionadoù Arc'hantina - FADA, Kevre Arc'hantinat An Echedoù]&lt;/ref&gt;.
* Tapout a reas an eil plas e 1987 e Libertador General San Martín (Jujuy), e departamant Ledesma war-lerc'h [[Claudia Amura]].
=== Kampionadoù bedel ar re yaouank ===
* Trec'h e voe e 1985 er rummad Merc'hed e-dan pevarzek vloaz e [[Lomas de Zamora]]  ([[Arc'hantina]]).
* C'hoari a reas e 1992 er rummad ''Yaouankad'' (Merc'hed), 5,5/13 (+2 -4 =7)&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?tid=96042 Chess Games]&lt;/ref&gt; e [[Kozhikode]] ([[India]]).
=== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ===
C'hoariet he deus div wezh e skipailh [[Arc'hantina]].
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Du 1990||29||{{YUG}}, [[Novi Sad]]||erlec'hierez||4,5/8 (+4, =1, -3)||56,3||22/261||-||15||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1990w/1990arg.html 29th Chess Olympiad (women): Novi Sad 1990 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|Kerzu 1994||31||{{Rusia}}, [[Moskov]]||3||3,5/8 (+4, =5, -2)||43,8||-||-||36||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1994w/1994arg.html 31st Chess Olympiad (women): Moscow 1994 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-
|}

== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/108987 He fichenn FIDE]
* {{en}}[https://www.chessgames.com/player/pid/126546 He fartiennoù e Chess Games] 
* {{en}}[https://www.365chess.com/players/Sandra_Villegas He fartiennoù e 365 Chess] 

{{DEFAULTSORT:Villegas, Sandra}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1972]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>ckv9gmbop56moq35l8dy0l9q16h65ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bernardo Wexler</title>
    <ns>0</ns>
    <id>178947</id>
    <revision>
      <id>2200666</id>
      <parentid>2200643</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:00:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Olimpiadoù echedoù */</comment>
      <origin>2200666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2833" sha1="fslfhzz3cetg7nyceinw5ctel7ne8b0" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bernardo Wexler''' ([[Bukarest]] ([[Roumania]]), 1 a viz Ebrel  1925&lt;ref&gt;{{en}}[https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1951-22425-41643-70?cc=1932363 Visa con foto 1960]&lt;/ref&gt; - [[Buenos Aires]] (Arc'hantina), 30 a viz Even 1988&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.ara.org.ar/chs/ajedrez/perlas/2016.html#PA67 pajennoù 866-7 ''Ajedrez de Estilo'', Nn 106, miz Here 1988]&lt;/ref&gt;) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.p4r.org.ar/biografias/wexler.htm Biografía]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;Mestr etrebroadel (IM) e oa abaoe 1959.&lt;br/&gt;
Embann a reas pennadoù er gazetenn bemdeziek [[Clarín]] hag er gazetenn ''Ajedrez''.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Kleub ''Jaque Mate'' (Buenos Aires) ====
Trec'h e voe e 1959.
==== Tournamant ''Sesquicentenario'' Arc'hantina e 1960 ====
Trec'h e voe war [[Bobby Fischer]] e Buenos Aires&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1044531 Ar bartienn e Chess Games]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{es}}Federación Argentina de Ajedrez, Torneo &quot;Sesquicentenario&quot;, Buenos Aires, 1960&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1959&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20160303171847/ Campeonato de Argentina - Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;.
==== Tournamant [[Mar del Plata]] ====
Dek gwezh e kemeras perh er gevezadeg.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Eost- Gwengolo 1956||12||{{URSS}}, [[Moskov]]||e 2||1/4 (+ 1, = 0, - 3)||25||-||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1956/1956arg.html 12th Chess Olympiad: Moscow 1956 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-     
|Here-Du 1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||3||7/15 (+ 4, = 6, - 5)||46,7||27||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Du 1964||16||{{Israel}}, [[Tel Aviv]]||4||8,5/13 (+ 6, = 5, - 2)||65,4||9||-||9||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1964/1964arg.html 16th Chess Olympiad: Tel Aviv 1964 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|}

== Oberenn skrivet ==
* Bernardo Wexler ha Moisés Studenetsky,  ''[[Anatoliy Karpov|Karpov]], un genio de nuestro tiempo'', Nueva Biblioteca de Ajedrez , Editorial Sopena Argentina S.A. , Bolívar 430 , Buenos Aires , 1980,  280p . ISBN : 84- 7339-443-7 .
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11240 124 fartienn e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Wexler, Bernardo}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1925]]
[[Rummad:Marvioù 1988]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>fslfhzz3cetg7nyceinw5ctel7ne8b0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200673</id>
      <parentid>2200666</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:33:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Tournamant Mar del Plata.</comment>
      <origin>2200673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5563" sha1="5vwemtsjqwivzecv4upn8ldi8bse3s2" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bernardo Wexler''' ([[Bukarest]] ([[Roumania]]), 1 a viz Ebrel  1925&lt;ref&gt;{{en}}[https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1951-22425-41643-70?cc=1932363 Visa con foto 1960]&lt;/ref&gt; - [[Buenos Aires]] (Arc'hantina), 30 a viz Even 1988&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.ara.org.ar/chs/ajedrez/perlas/2016.html#PA67 pajennoù 866-7 ''Ajedrez de Estilo'', Nn 106, miz Here 1988]&lt;/ref&gt;) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.p4r.org.ar/biografias/wexler.htm Biografía]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;Mestr etrebroadel (IM) e oa abaoe 1959.&lt;br/&gt;
Embann a reas pennadoù er gazetenn bemdeziek [[Clarín]] hag er gazetenn ''Ajedrez''.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Kleub ''Jaque Mate'' (Buenos Aires) ====
Trec'h e voe e 1959.
==== Tournamant ''Sesquicentenario'' Arc'hantina e 1960 ====
Trec'h e voe war [[Bobby Fischer]] e Buenos Aires&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1044531 Ar bartienn e Chess Games]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{es}}Federación Argentina de Ajedrez, Torneo &quot;Sesquicentenario&quot;, Buenos Aires, 1960&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1959&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20160303171847/ Campeonato de Argentina - Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;.
==== Tournamant [[Mar del Plata]] ====
Dek gwezh e kemeras perh er gevezadeg.
{| class=&quot;wikitable&quot;  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Notennoù ha daveennoù 
|-    
|Meurzh 1951||14||13/22 (+ 9, = 8, - 5)||59,1||6-7/23, rampo gant [[Jacobo Bolbochán]]||-||Tournamant takadel [[Suamerika]] e voe ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wcc/wc1954-zonalsam.html South American Zonal :: Mar Del Plata 1951 XIV Mar del Plata International Chess Tournament - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Meurzh 1952||15||8/17 (+ 3, = 10, - 4)||47,1||11-13/18, rampo gant [[René Letelier]] ha [[Marcos Luckis]]||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1952.html 15th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1952 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-    
|Meurzh 1953||16||6,5/19 (+ 6, = 12, - 1)||34,2||17/20||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1953.html 16th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1953 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Ebrel 1954||17||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||7-9/22 rampo gant [[Jorge Sanguineti]] hag [[Emilio Dodero]]||-||Tournamant takadel &quot;7&quot; e voe ivez&lt;ref&gt;{{en}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/1935/1935arg.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|Meurzh 1955||18||7,5/15 (+ 6, = 3, - 6)||50||9/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1955.html 18th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1955 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|Meurzh 1956||19||7,5/16 (+ 6, = 3, - 7)||46,9||12/17||-||&lt;ref&gt;{{en}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1956.html 19th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1956 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Meurzh 1957||20||5,5/17 (+ 3, = 5, - 9)||32,3||13-16/18, rampo gant [[Walter Ader Hausman]], [[Jorge Behrensen]] ha [[Carlos Incutto]]||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1957.html 20th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1957 - Olimp Base] &lt;/ref&gt;.    
|-    
|Meurzh 1959||22||7,5/14 (+ 3, = 9, - 2)||53,6||7/14||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1959.html 22nd Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1959 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Meurzh 1960||23||8,5/15 (+ 6, = 5, - 4)||56,7||6/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1960.html 23rd Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
| 1935||24||5,5/15 (+ 4, = 3, - 8)||36,7||12/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1961.html  24th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1961 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Eost- Gwengolo 1956||12||{{URSS}}, [[Moskov]]||erlec'hier 2||1/4 (+ 1, = 0, - 3)||25||-||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1956/1956arg.html 12th Chess Olympiad: Moscow 1956 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-     
|Here-Du 1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||3||7/15 (+ 4, = 6, - 5)||46,7||27||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Du 1964||16||{{Israel}}, [[Tel Aviv]]||4||8,5/13 (+ 6, = 5, - 2)||65,4||9||-||9||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1964/1964arg.html 16th Chess Olympiad: Tel Aviv 1964 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|}
== Oberenn skrivet ==
* Bernardo Wexler ha Moisés Studenetsky, ''[[Anatoliy Karpov|Karpov]], un genio de nuestro tiempo'', Nueva Biblioteca de Ajedrez , Editorial Sopena Argentina S.A. , Bolívar 430 , Buenos Aires , 1980,  280p . ISBN : 84- 7339-443-7 .
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11240 124 fartienn e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Wexler, Bernardo}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1925]]
[[Rummad:Marvioù 1988]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>5vwemtsjqwivzecv4upn8ldi8bse3s2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200674</id>
      <parentid>2200673</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T16:42:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tournamant Mar del Plata */</comment>
      <origin>2200674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5570" sha1="nnw49dkcvszftn7059sdx7fxbwicg5d" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Bernardo Wexler''' ([[Bukarest]] ([[Roumania]]), 1 a viz Ebrel  1925&lt;ref&gt;{{en}}[https://familysearch.org/pal:/MM9.3.1/TH-1951-22425-41643-70?cc=1932363 Visa con foto 1960]&lt;/ref&gt; - [[Buenos Aires]] (Arc'hantina), 30 a viz Even 1988&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.ara.org.ar/chs/ajedrez/perlas/2016.html#PA67 pajennoù 866-7 ''Ajedrez de Estilo'', Nn 106, miz Here 1988]&lt;/ref&gt;) a oa ur c'hoarier [[echedoù]] [[arc'hantinat]]&lt;ref&gt;{{es}}[http://www.p4r.org.ar/biografias/wexler.htm Biografía]&lt;/ref&gt;.&lt;br/&gt;Mestr etrebroadel (IM) e oa abaoe 1959.&lt;br/&gt;
Embann a reas pennadoù er gazetenn bemdeziek [[Clarín]] hag er gazetenn ''Ajedrez''.
== Kevezadegoù ==
=== Kevezadegoù hiniennel ===
==== Tournamant Kleub ''Jaque Mate'' (Buenos Aires) ====
Trec'h e voe e 1959.
==== Tournamant ''Sesquicentenario'' Arc'hantina e 1960 ====
Trec'h e voe war [[Bobby Fischer]] e Buenos Aires&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=1044531 Ar bartienn e Chess Games]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{es}}Federación Argentina de Ajedrez, Torneo &quot;Sesquicentenario&quot;, Buenos Aires, 1960&lt;/ref&gt;.
==== [[Kampionad arc'hantinat an echedoù |Kampionad hollek arc'hantinat]] ====
Trec'h e voe e Buenos Aires e 1959&lt;ref&gt;{{es}}[https://web.archive.org/web/20160303171847/ Campeonato de Argentina - Ajedrez de Ataque]&lt;/ref&gt;.
==== Tournamant [[Mar del Plata]] ====
Dek gwezh e kemeras perh er gevezadeg.
{| class=&quot;wikitable&quot;  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Notennoù ha daveennoù 
|-    
|Meurzh 1951||14||13/22 (+ 9, = 8, - 5)||59,1||6-7/23, rampo gant [[Jacobo Bolbochán]]||-||Tournamant takadel [[Suamerika]] e voe ivez&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wcc/wc1954-zonalsam.html South American Zonal :: Mar Del Plata 1951 XIV Mar del Plata International Chess Tournament - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Meurzh 1952||15||8/17 (+ 3, = 10, - 4)||47,1||11-13/18, rampo gant [[René Letelier]] ha [[Marcos Luckis]]||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1952.html 15th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1952 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-    
|Meurzh 1953||16||6,5/19 (+ 6, = 12, - 1)||34,2||17/20||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1953.html 16th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1953 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Ebrel 1954||17||12/19 (+ 6, = 12, - 1)||63,2||7-9/22 rampo gant [[Jorge Sanguineti]] hag [[Emilio Dodero]]||-||Tournamant takadel &quot;7&quot; e voe ivez&lt;ref&gt;{{en}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/1935/1935arg.html 6th Chess Olympiad: Warsaw 1935 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|Meurzh 1955||18||7,5/15 (+ 6, = 3, - 6)||50||9/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1955.html 18th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1955 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|Meurzh 1956||19||7,5/16 (+ 6, = 3, - 7)||46,9||12/17||-||&lt;ref&gt;{{en}}{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1956.html 19th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1956 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Meurzh 1957||20||5,5/17 (+ 3, = 5, - 9)||32,3||13-16/18, rampo gant [[Walter Ader Hausman]], [[Jorge Behrensen]] ha [[Carlos Incutto]]||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1957.html 20th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1957 - Olimp Base] &lt;/ref&gt;.    
|-    
|Meurzh 1959||22||7,5/14 (+ 3, = 9, - 2)||53,6||7/14||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1959.html 22nd Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1959 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-    
|Meurzh 1960||23||8,5/15 (+ 6, = 5, - 4)||56,7||6/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1960.html 23rd Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.     
|-    
|Meurzh 1961||24||5,5/15 (+ 4, = 3, - 8)||36,7||12/16||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/mardelplata-1961.html  24th Mar del Plata chess tournament :: Mar del Plata 1961 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-
|}

=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Eost- Gwengolo 1956||12||{{URSS}}, [[Moskov]]||erlec'hier 2||1/4 (+ 1, = 0, - 3)||25||-||-||4||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1956/1956arg.html 12th Chess Olympiad: Moscow 1956 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-     
|Here-Du 1960||14||{{RDA}}, [[Leipzig]]||3||7/15 (+ 4, = 6, - 5)||46,7||27||-||7||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1960/1960arg.html 14th Chess Olympiad: Leipzig 1960 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Du 1964||16||{{Israel}}, [[Tel Aviv]]||4||8,5/13 (+ 6, = 5, - 2)||65,4||9||-||9||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1964/1964arg.html 16th Chess Olympiad: Tel Aviv 1964 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|}
== Oberenn skrivet ==
* Bernardo Wexler ha Moisés Studenetsky, ''[[Anatoliy Karpov|Karpov]], un genio de nuestro tiempo'', Nueva Biblioteca de Ajedrez , Editorial Sopena Argentina S.A. , Bolívar 430 , Buenos Aires , 1980,  280p . ISBN : 84- 7339-443-7 .
== Notennoù ==
{{daveoù}}
== Liammoù diavaez ==
* {{en}}[http://www.chessgames.com/perl/chessplayer?pid=11240 124 fartienn e Chess Games]
{{DEFAULTSORT:Wexler, Bernardo}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1925]]
[[Rummad:Marvioù 1988]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù arc'hantinat]]</text>
      <sha1>nnw49dkcvszftn7059sdx7fxbwicg5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haenel MK 556</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179929</id>
    <revision>
      <id>2200686</id>
      <parentid>2191368</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3353" sha1="1fy87ppe5louybdd6grgavkxxkpizai" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Haenel MK 556|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Haenel CR223.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;An '''Haenel CR 223''', stumm damaotomatek an Haenel MK 556
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Alamagn}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-arsailh]] aotomatek / damaotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, dre biston
|-  
! [[Munision]]
|[[5,56 × 45 mm NATO]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[C. G. Haenel]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''(hervez hirder ar c'hanol)''
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|3,6 kg&lt;br&gt;3,5 kg&lt;br&gt;3,4 kg&lt;br&gt;3,35 kg
|-
! Hirder (lamm dibleget / pleget)
|923 - 838 mm&lt;br&gt;838–798 mm&lt;br&gt;812–748 mm&lt;br&gt;781–696 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|408 mm (16.1 in)&lt;br&gt;368 mm (14.5 in)&lt;br&gt;318 mm (12.5 in)&lt;br&gt;266 mm (10.5 in)
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Lusk-tennañ
|900 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv eeun 30 kartouchenn&lt;br&gt;Karger [[Beta C-Mag]] 100 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
An '''Haenel MK 556''' (evit ''Maschinenkarabiner'') zo ur [[fuzuilh-arsailh]] ijinet e dibenn ar bloavezhioù 2010 gant an embregerezh alaman [[C. G. Haenel]]. Un doare AR-15 eo, deveret eus ar [[Haenel CR|CR 223]], un arm damaotomatek hepken graet evit ar marc'had sivil.

Adalek 2017 e kemeras perzh er genstrivadeg ''System Sturmgewehr'' evit kemer plas an [[HK G36]] er [[Bundeswehr]]. Dibabet e voe an MK 556 en ur mod ofisiel e miz Gwengolo 2020, ha prest e oa an arme alaman da brenañ {{formatnum:120000}} skouerenn anezhi e 250 milion a euroioù&lt;ref&gt;{{fr}} Laurent LAGNEAU, ''[https://www.opex360.com/2020/09/16/larmee-allemande-choisit-le-fusil-dassaut-mk556-de-larmurier-c-g-haenel-aux-depens-du-hk-416/ L’armée allemande choisit le fusil d’assaut MK556 de l’armurier C.G Haenel aux dépens du HK-416]'', Zone militaire, 16/09/2020 (lennet d'an 21/04/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/assault-rifles/germany-assault-rifles/haenel-mk-556-2/ Haenel MK 556 assault rifle and Haenel CR 223 carbine (Germany)]'', Modern Firearms (lennet d'an 21/04/2026)&lt;/ref&gt;. Un nebeud mizioù war-lerc'h e voe nullet ar marc'had koulskoude, evit meur a abeg : politikel, pa oa perc'hennet C. G. Haenel gant ar strollad [[Emirelezhioù Arab Unanet|emirati]] Tawazun, ha kenwerzhel, pa voe savet klemm gant [[Heckler &amp; Koch]] a-enep o c'hevezerien dre m'o doa, herveze, implijet elfennoù breouet gante en MK 556. An [[HK 416]], a oa erruet da eil er genstrivadeg, zo bet choazet en he flas a-benn ar fin&lt;ref&gt;{{fr}} Laurent LAGNEAU, ''[https://www.opex360.com/2021/03/02/larmee-allemande-change-de-fusil-depaule-au-profit-du-hk-416-ou-du-hk-433/ L’armée allemande change de fusil d’épaule au profit du HK-416 ou du HK-433]'', Zone militaire, 02/03/2021 (lennet d'an 21/04/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liamm diavaez ==
* {{En}} [https://www.cg-haenel.de/en/products/mk556/ An MK 556 war lec'hienn C. G. Haenel]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-arsailh]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]</text>
      <sha1>1fy87ppe5louybdd6grgavkxxkpizai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haenel CR 223</title>
    <ns>0</ns>
    <id>179930</id>
    <redirect title="Haenel CR" />
    <revision>
      <id>2200687</id>
      <parentid>2188147</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Kemmet pal an adkas eus [[Haenel MK 556]] da [[Haenel CR]]</comment>
      <origin>2200687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="053mzznnaf7af9lc8dvcoq3os548n8j" xml:space="preserve">#ADKAS [[Haenel CR]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]</text>
      <sha1>053mzznnaf7af9lc8dvcoq3os548n8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Labourva Skiantoù ha Teknologiezhioù ar C'helaouiñ, ar C'hehentiñ hag ar Ouiziegezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180761</id>
    <revision>
      <id>2200787</id>
      <parentid>2197633</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2504" sha1="gedmelkdykztrhu6djukromcyi1gm4a" xml:space="preserve">'''Labourva Skiantoù ha Teknologiezhioù ar C'helaouiñ, ar C'hehentiñ hag ar Ouiziegezh''' (Lab-STICC - UMR6285) zo ul labourva enklask a zo stag ouzh [[Centre national de la recherche scientifique|Kreizenn Vroadel C'hall an Imbourc'h Skiantel]] (CNRS), an IMT Atlantique, [[Skol-veur Breizh-Izel]], Skol-veur Su Breizh, an ENSTA Bretagne ha Skol Vroadel Ijinerezh Breizh (ENIB). Lec'hiet eo e kêrioù [[Brest]], [[Kemper]], [[an Oriant]] ha [[Gwened]].

== Renerien ==
* Genver 2008 - 31 a viz Kerzu 2013 : Alain Hillion, rener skiantel Télécom Bretagne eus 1997 da 2008 &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imt-atlantique.fr/lexians/2008/recherche/telecom-bretagne-compte-un-nouveau-laboratoire-cnrs-labsticc/|title=TELECOM Bretagne compte un nouveau laboratoire CNRS : LabSTICC|publisher=''[[Télécom Bretagne]]''|date=20 a viz Meurzh 2008}}&lt;/ref&gt; {{,}} &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.imt-atlantique.fr/lexians/2009/recherche/christian-roux-nomme-directeur-scientifique/|title=Christian Roux nommé directeur scientifique|publisher=''[[Télécom Bretagne]]''|date=12 a viz Meurzh 2009}}&lt;/ref&gt;
* 1añ a viz Genver 2014 - 31 a viz Kerzu 2020 : Gilles Coppin, kelenner e [[Télécom Bretagne]] deuet da vezañ [[IMT Atlantique]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.cnrs.fr/ins2i/spip.php?article679|title=Gilles Coppin nommé directeur de Lab-STICC|publisher=''[[Centre national de la recherche scientifique|CNRS]]''}}&lt;/ref&gt;
* 1añ a viz Genver 2021- : Christian Person, Kelenner en [[IMT Atlantique]] &lt;ref&gt;{{Cite journal|author=CNRS|title=Bulletin Officiel du CNRS|journal=Bulletin Officiel du CNRS|date=Miz Kerzu 2020|url=https://www.dgdr.cnrs.fr/bo/2020/BO-decembre-2020-compressed.pdf|format=pdf|pages=97}}&lt;/ref&gt;

== Skipailhoù al labourva ==
Adalek e grouidigezh e oa bet aozet al labourva e teir rann skiantel :
* MOM (Mikrogwagennoù, Optoelektronik ha Dafar),
* CACS (Kehentiñ, Savouriezh, Roudadoù ha Sistemoù),
* CID (Gouiziegezh, Titouriñ, Diviz) .

Diorren a ra e obererezhioù diouzh framm programmoù treuzahel “STIC ha Mor”, “Skoazell d'an dud”, “Sibersurentez”, “Dronoù”, “Kodiñ neuronel” ha “Teknologiezhioù al Lavar” &lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20260724075923/https://labsticc.fr/fr/actions-transverses-et-plateformes/technologies-du-langage Deskrivadenn ahel “Teknologiezhioù al Lavar” war lec'hienn al lab-STICC]&lt;/ref&gt;.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Skol-veur Breizh-Izel]]
[[Rummad:Skol-veur Su Breizh]]
[[Rummad:Labourvaoù enklask]]</text>
      <sha1>gedmelkdykztrhu6djukromcyi1gm4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dilaoskadennoù dioksidenn garbon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181035</id>
    <revision>
      <id>2200701</id>
      <parentid>2199335</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:43:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6159" sha1="baoirqbju1z4goradr2bqha925f0m6l" xml:space="preserve">Un '''dilaoskadenn dioksidenn garbon''' a zo ur skarzhadenn eus ar gaz-se en [[Atmosferenn|aergelc'h an Douar]], n'eus forzh e orin. An dioksidenn garbon (CO2  eo an eil gaz efed ti-gwer pouezusañ en aergelc'h, goude an [[Aezhenn|aezhenn dour]] ; an eil hag egile a sikour da grouiñ 26% ha 60% eus an [[efed ti-gwer]].

An dilaoskadennoù CO2 en aergelc'h a c'hell bezañ a orin naturel pe a orin antropogenek, da lavaret eo  e teuont eus obererezh mab-den. Kreskiñ a ra buan ar vammenn antropogenek abaoe un nebeud dekvloaziadoù. Ur wech dilaosket e vez lonket ar gaz evit ul lodenn gantan  [[trapoù karbon]] naturel. Daougementet eo bet al lonkadur-se eus 1960 da 2010, met an hanter eus ar CO2 dilaosket gant obererezhioù mab-den a vez dastumet en aergelc'h&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|language=en|author=Rattan Lal, Klaus Lorenz, Reinhard F. Hüttl, Bernd Uwe Schneider, Joachim von Braun|title=Ecosystem Services and Carbon Sequestration in the Biosphere|edition=Springer Science &amp; Business Media|year=2013|page=5}}.&lt;/ref&gt;, setu ma oa savet stankter ar CO2  da 413 ppm (lodennoù dre vilion) e miz Du 2020, pa oa war-dro 280 ppm betek an [[dispac'h greantel]]. Ar c'hresk-se a greñva an efed ti-gwer, o lakaat [[Kemmadur an hin|an hin da cheñch]].

Hervez Ajañs Etrebroadel an Energiezh (IEA), goude ma oa bet stabilaet an dilaoskadennoù hollek e 2014, 2015 ha 2016 gant an araokadennoù war dachenn an efedusted energiezh, e krogas an dilaoskadennoù da greskiñ en-dro, gant kresk keitat hollek ar CO2 en aergelc'h o tizhout liveoù nevez e 2017 ha goude e 2018. Ar c'hresk-se a zeu eus ar beveziñ tredan evit ul lodenn (war-dro 4 % e 2017), a zo o kreskiñ e lod e goulenn hollek an energiezh. Ar c'hreizennoù termek a ya en-dro gant [[glaou]] pe gaz naturel, dreist-holl, a zo o dilaoskadennoù CO2 o kreskiñ (+2,5% e 2017).

Ar broioù a zilaosk ar muiañ a CO2 abalamour d'an energiezh e 2022 e oa Sina (30,7 % eus an dilaoskadennoù hollek), ar Stadoù-Unanet (14 %), India (7,6 %) ha Rusia (4,2 %) ; lodenn Unaniezh Europa a zo 7,9 %. Ar broioù gant ar muiañ a zilaoskadennoù dre zen e 2021 e oa an Emirelezhioù Arab Unanet, Aostralia, Arabia Saoudat, Kanada, ar Stadoù-Unanet, Korea ar Su, Rusia ha Taiwan.

Kemmet kalz eo live ar CO2 pell a-raok donedigezh an dud hag ar gevredigezh c'hreantel, met biskoazh n'eo emdroet ken buan hag ar pezh a weler e-kerzh an dekvloaziadoù diwezhañ, hag a zo bet kadarnaet e orin.

== Seurtoù dilaoskadennoù ==
[[Restr:2017 AQAL Capital and Tom Schulz variwide chart &quot;Worldwide Co2 emissions&quot;.png|thumb|Dilaoskadennoù CO2 diwar an energiezhoù fosil e 2017, dre rannved ha dre annezad. An ahel a-serzh a zastum louc'h karbon dre zen (t/bloaz/den); an ahel a-led a zastum ar boblañs dre rannved (miliardoù). Ar gorread a zastum neuze an hollad dilaoskadennoù antropogenek bloaziek dre rannved (t/bloaz); al linenn ruz a ziskouez ar c'hementad hollek dre annezad[&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;].]]


=== Dilaoskadennoù antropogenek ===

==== An hollad dilaoskadennoù ====
[[Restr:Émissions mondiales de CO2 par secteur économique en 2021.pdf|thumb]]
{{Legend|red|Tredan, 40 %}}
{{Legend|orange|Treuzdougen, 23 %}}
{{Legend|yellow|Greanterezh, 23 %}}
{{Legend|cyan|Savadurioù 10 %}}
{{Legend|lime|Re all, 4 %}}

==== Dilaoskadennoù hervez ar gennad ====
En o zouez, an dilaoskadennoù CO2 a zeu dreist-holl, er bed a-bezh, eus ar [[Gennad ekonomikel|gennadoù ekonomikel]]-mañ  :

* '''produiñ tredan ha tommder''' (pourvezet gant energiezhoù fosil pe kreizennoù tommder , h.a.) : 43,8 % ;
* '''greanterezhioù all war dachenn an energiezh''' (tennañ ha treuzdougen energiezhoù fosil, puraat an eoul-maen h.a.) : 4,9 % ;
* '''greanterezh''' (greanterezh pounner, [[Michererezh|obererezh]] ) : 18,4 % ;
* '''treuzdougen''' (marc'hadourezh, tud) : 23,3 % ;
* ar '''gennad annezidi''' : 5,7 % ;
* an '''trede gennad''' (kenwerzh, servijoù, melestradurezh) : 2,3 % ;
* al [[Gounezerezh|labour-douar]], ar c'hoataerezh, ar pesketa : 1,3 %.

Ar gennadoù-se, a implij energiezhoù fosil dreist-holl : 75 % eus an dilaoskadennoù karbon antropogenek a zeu eus loskadur an heloskoù fosil-se ([[eoul-maen]], gaz naturel, [[glaou]]) hag a zeu eus 20 bro er bed&lt;ref&gt;J. S. Gregg &amp; R. J. Andres, « A method for estimating the temporal and spatial patterns of carbon dioxide emissions from national fossil-fuel consumption », Tellus, vol. 60, no 1,‎ 2008, p. 1.&lt;/ref&gt;.

E Bro-C'hall, abalamour ma implijer tredan a orin nukleel dreist-holl, e oa disheñvel-tre an dasparzh-se e 2017 :

* treuzdougen : 29 % ;
* greanterezh : 20 % ;
* labour-douar : 17 % ;
* annezidi-kenwerzh : 16,5 % ;
* greanterezh an energiezh : 11 %.

=== Emdroadur stankter ar CO2 en aergelc'h ===
Emdroadur ar stankter dioksid karbon en aergelc'h en [[Atmosferenn|aergelc'h]] .

Ar  CO2 en [[Atmosferenn|aergelc'h]] a vez eztaolet e lodennoù dre vilion dre volum, aroueziet gant &quot;ppmv&quot; pe &quot;ppm&quot;&lt;ref name=&quot;EPA&quot;&gt;{{Cite web|language=en|title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks: 1990-2021|url=https://www.epa.gov/system/files/documents/2023-04/US-GHG-Inventory-2023-Chapter-1-Introduction.pdf|format=pdf|pages=1-6}}.&lt;/ref&gt;.

=== Disoc'hoù war endro ar mor ===
An holl veurvorioù asambles a lonkfe un drederenn eus dilaoskadennoù CO2 mab-den, war-dro 9 miliard a donennoù CO2, hag en holl 120 miliard a donennoù CO2 diwar loskadur an heloskoù fosil abaoe penn-kentañ ar [[Dispac'h Greantel|marevezh greantel]] .

Lonkadur bras ar CO2 er meurvorioù a laka anezho da vezañ [[Trenkenn|trenkoc'h]] (digresk pH an dourioù). Gant an dra-se e vez diaesoc'h stummañ karbonat kalsiom, ar pezh a lak an ekoreizhiad mor da vezañ gwallet rak ar c'harbonat kalsiom zo unan eus an elfennoù pennañ implijet gant ar [[Kresteneg|c'hresteneged]] hag ar [[blotvil]]ed evit sevel o [[Ezrelegenn|egzoskeledenn]] razek. Hervez arbennigourien liesseurt e c'hallfe an digresk-se mont eus 5 da 50% a-benn fin an {{XXIvet kantved}}.

=== Notennoù ===
{{Daveoù}}

==Gwelet ivez==
* [[Dilaoskadur gazoù efed ti-gwer dre andon energiezh tredan]]

[[Rummad:Saotradur an aer]]
[[Rummad:Hinouriezh]]
[[Rummad:Endro]]</text>
      <sha1>baoirqbju1z4goradr2bqha925f0m6l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Königlich Bayerische Gewehrfabrik</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181036</id>
    <revision>
      <id>2200702</id>
      <parentid>2199347</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1653" sha1="lccuvkbk4yqc03jow8pn4y2idx2st01" xml:space="preserve">[[Restr:Siegelmarke Königlich Bayerische Direktion der Gewehrfabrik Amberg W0223915.jpg|thumb|172x172px|Arouez renerezh ar c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik Amberg.]]
'''Königlich Bayerische Gewehrfabrik''' eo al labouradeg fuzuilhoù roueel nemeti a voe e [[Rouantelezh Bavaria]]. Diazezet e voe e [[Amberg]] e 1801, diwar atiz an dilenner [[Masimilian Iañ Jozeb|Masimilian IV]]. Produiñ a reas kalz armoù-tan hiniennel hag armoù gwenn, evit [[arme Bavaria]] da gentañ, hag evit an [[Deutsches Heer]] adalek kard diwezhañ an XIX{{vet}} kantved. En he barr e oa al labouradeg e 1914-1918 ; d'ar mare-se e oa {{formatnum:4000}} implijad enni&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.stadtmuseum-amberg.de/de/stadtmuseum/abteilungen/industriegeschichte Industriegeschichte]'', Amberg Museum (lennet d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;. Serret e voe e 1919.

== Armoù produet ==
E-touez an armoù produet er c'hKöniglich Bayerische Gewehrfabrik emañ &lt;ref&gt;{{de}} Dieter Storz, ''[https://oberpfaelzerkulturbund.de/wp-content/uploads/2016/07/FS38_S_169_182_b.pdf Gewehrfabrik Amberg]'', Oberpfälzer Kulturbund, 2016 (pellgarget d'ar 06/09/2026)&lt;/ref&gt;:
* [[Kavalleriepistole M1804]]
* [[Infanteriesäbel m/38]]
* [[Pistole M1843]]
* [[Werder M1869]]
* [[Gewehr 88]]
* [[Gewehr 98]]

== Levrlennadur ==
* {{de}} Thomas Janssens, ''Die Geschichte der Königlich Bayerischen Gewehrfabrik in Amberg (1871-1918)'', 2009, 330 p., ISBN 978-3631377192

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]]
[[Rummad:Embregerezhioù Alamagn]]
[[Rummad:Embregerezhioù savet e 1801]]
[[Rummad:Embregerezhioù aet da get]]
[[Rummad:Arsanailhoù]]</text>
      <sha1>lccuvkbk4yqc03jow8pn4y2idx2st01</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Port Kembla (New South Wales)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181039</id>
    <revision>
      <id>2200703</id>
      <parentid>2199391</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="978" sha1="5fuamaox093a1zce6hn0c2d9tmfv5v8" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Port Kembla''' zo ur bannlev eus [[Wollongong]] lec'hiet 10 km er su da [[Central business district|garter an aferioù]] hag ul lodenn eo ivez eus rannvro [[Illawarra]] e [[New South Wales]]. Er bannlev-se e vez kavet ar [[Porzh (bagoù)|porzh-mor]], un takad greantel (unan eus brasañ re ar vro), ur porzh bihan en  arvor ur [[mirva naturel]], hag un takad kenwerzhel bihan. Lec'hiet eo war beg [[Red Point (Port Kembla)|Red Point]]: ar wech kentañ ma voe gwelet gant Europiz e voe gant ar c'habiten [[James Cook]] e 1770. An anv &quot;Kembla&quot; a teu eus ar ger [[Henvroiz Aostralia|henvroat]] hag a talvez &quot;Jiboez dour e-leizh&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://nla.gov.au/nla.news-article55185386 |title=PLACE NAMES. |newspaper=[[The Australian Women's Weekly]]|date=13 a viz Mae 1964 |access-date=22 February 2011 |page=61 |publisher=[[National Library of Australia]]}}&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Wollongong]]
[[Rummad:New South Wales]]</text>
      <sha1>5fuamaox093a1zce6hn0c2d9tmfv5v8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurt Richter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181107</id>
    <revision>
      <id>2200786</id>
      <parentid>2200039</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T10:31:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61915</id>
      </contributor>
      <comment>O saveteiñ 3 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>2200786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="84nsvrsmzi3tvtuauay13vsvm6bfbmv" xml:space="preserve">'''Kurt Paul Otto Joseph Richter''' (24 a viz Du 1900 e [[Berlin]], [[Alamagn]] – 2 a viz Mae 1988 er memes lec'h), a oa ur c'hoarier hag ur skrivagner [[echedoù]] alaman&lt;ref&gt;{{en}} Hooper, David Vincent ha Whyld, Kenneth. ''The Oxford Companion to Chess''. Oxford : Oxford University Press, 1996, p. 340 /''Richter'' {{ISBN|978-0-19-280049-7}}&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Mestr Etrebroadel (IM) e oa abaoe 1950.
== Kevezadegoù hiniennel ==
=== Kampionad [[Berlin]] ===
Trec'h e voe pemp gwezh : e 1922, 13,5/17 (+ 13, = 1, = 3), rampo gant [[Fritz Plönnigs]]&lt;ref&gt;{{de}}[https://web.archive.org/web/20090905175628/http://www.berlinerschachverband.de/archiv/events/bsv/bem/1922/index.html Berliner Schach Verband]&lt;/ref&gt;, e 1923, e 1929, 6,5/9 (+ 5,= 3, - 1), rampo gant [[Carl Oscar Ahues]]&lt;ref&gt;{{de}}[https://web.archive.org/web/20090905043321/http://www.berlinerschachverband.de/archiv/events/bsv/bem/1929/index.html Berliner Schach Verband]&lt;/ref&gt;, e 1933, rampo gant [[Berthold Koch]], 7,5/11 (+ 5, = 5, - 1)&lt;ref&gt;{{de}}[https://web.archive.org/web/20090905043712/http://www.berlinerschachverband.de/archiv/events/bsv/bem/1933/index.htmlBerliner Schach Verband]&lt;/ref&gt; hag e 1938, 11/13 (+ 9, = 2, - 1)&lt;ref&gt;{{de}}[https://web.archive.org/web/20090905044253/http://www.berlinerschachverband.de/archiv/events/bsv/bem/1938/index.html Berliner Schach Verband]&lt;/ref&gt;.
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
==== [[Olimpiadoù echedoù]] ====
C'hoari a reas teir gwezh e skipailh Alamagn. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk e skipailh||Medalenn e skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-   
|1930||3||[[Alamagn]], [[Hamburg]]||4||7,5/12 (+ 6, = 3, - 3)||62,5||-||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1930/1930ger.html 3rd Chess Olympiad: Hamburg 1930 - Olimp Base].&lt;/ref&gt;   
|-   
|1931||4||[[Tchekoslovakia]], [[Praha]]||4||12/18 (+ 7, = 1, - 7)||70||3||arem||5||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1931/1931ger.html 4th Chess Olympiad: Prague 1931 - Olimp Base].&lt;/ref&gt; 
|-   
|1936||diofisiel||[[Alamagn]], [[Munchen]]||1||12/18 (+ 8, = 8, - 2)||66,7||-||-||3||arem||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1936x/1936ger.html 12th unofficial Chess Olympiad: Munich 1936 - Olimp Base].&lt;/ref&gt;
|- 
|}
== Levrlennadur ==
* {{en}} McGowan, Alan. ''Kurt Richter: A Chess Biography With 499 Games''. Jefferson, North Carolina : McFarland &amp; Company, 2018 {{ISBN|978-1-4766-6906-9}}.
== Liamm diavaez ==
*{{en}} [http://www.chessgames.com/player/82276.html E c'hoari e Chess Games] 
== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}
{{DEFAULTSORT:Richter, Kurt}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1900]]
[[Rummad:Marvioù 1988]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù alaman]]</text>
      <sha1>84nsvrsmzi3tvtuauay13vsvm6bfbmv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lez-varn etrebroadel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181198</id>
    <revision>
      <id>2200671</id>
      <parentid>2200660</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2200671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="2xq7x5mlr9klf30fcaxra775fuo525y" xml:space="preserve">{{databox}}
Ul '''lez-varn etrebroadel''' a vez savet dre [[Feur-emglev|skridoù emglev]] etre [[Broad|broadoù]], pe gant un [[aozadur etrevroadel]] evel [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] – hag a ro ar gwir da sevel lerzioù-barn hag ensavadurioù dibad ''[[ad hoc]]'' met na ro ket ar gwir d'en ober didan beli ur vro nemetken.
[[Rummad:Gwir etrebroadel]]
[[Rummad:Lezioù-barn etrebroadel]]</text>
      <sha1>2xq7x5mlr9klf30fcaxra775fuo525y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200672</id>
      <parentid>2200671</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="392" sha1="qg1cth6dhgdkl6v0f84shn318qvxe0s" xml:space="preserve">{{databox}}
Ul '''lez-varn etrebroadel''' a vez savet dre [[Feur-emglev|skridoù emglev]] etre [[Broad|broadoù]], pe gant un [[aozadur etrevroadel]] evel [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] – hag a ro ar gwir da sevel lezioù-barn hag ensavadurioù dibad ''[[ad hoc]]'' met na ro ket ar gwir d'en ober dindan beli ur vro nemetken.
[[Rummad:Gwir etrebroadel]]
[[Rummad:Lezioù-barn etrebroadel]]</text>
      <sha1>qg1cth6dhgdkl6v0f84shn318qvxe0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>VSS Vintorez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181199</id>
    <revision>
      <id>2200661</id>
      <timestamp>2026-09-24T12:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|VSS Vintorez|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:VintorezVss.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh-resisted '''VSS Vintorez'''    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! Bro |{{URSS}}&lt;br&gt;{{Rusia}} |- ! Doare |[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek hag aotomatek |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]]...&quot;</comment>
      <origin>2200661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5531" sha1="9dvgjm8xae08uhhuu58tlg8fiq8lbwz" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|VSS Vintorez|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:VintorezVss.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh-resisted '''VSS Vintorez'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}&lt;br&gt;{{Rusia}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek hag aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, piston hir e red
|-  
! [[Munision]]
|[[9 × 39 mm]]
|-
! Produer
|[[TsNIITotchMach]]
|-
! Mare implij
|Abaoe 1988 (e armeoù an URSS ha Rusia)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;Stumm orin 1891
|-
! Mas (hep kartouchenn na lunedenn)
|2,6 kg
|-
! Hirder
|894 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|400 m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|290 m/s
|-
! Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 10 pe 20 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''VSS Vintorez''' (e rusianeg : Винто́вка Сна́йперская Специа́льная «Винторе́з», ''Fuzuilh Sniper Ispisial «Vintorez»'') zo ur [[fuzuilh-resisted]] bet ijinet er bloavezhioù 1980 gant skipailh an armeurer [[Pyotr Serdyoukov]], er burev-studiañ soviedat [[TsNIITotchMach]], e [[Klimovsk]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{en}} ''[https://en.kalashnikovgroup.ru/news/vintorez-35-years-in-service Vintorez: 35 Years in Service]'', Kalashnikov Group (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Savet e voe diwar atiz ar c'h[[KGB]], a glaske un arm aotomatek bihan, resis ha didrouz evit an emgannoù a-dost en endroioù kêrel. TsNIITotchMach a ginnigas er memes koulz ar VSS Vintorez hag an [[AS Val]], o-daou armoù damaotomatek hag aotomatek, diazezet war ar memes gwikefre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre biston hir e red]], ha pourveziet gant kargerioù 10 pe 20 kartouchenn. Ur [[reduer-son]] a voe ensoc'het en armoù. Evit ma vije efedus e voe ret kambriñ anezho evit ur munision subsonek. Ne oa ket posubl gant ar [[7,62 × 39 mm]] choazet da gentañ : ijinet e voe ur gartouchenn nevez diwarni, en ur ledanaat he c'holier evit degemer ur vannadell 9 mm. Alese e voe krouet an [[9 × 39 mm]], implijet er Vintorez koulz hag en AS Val&lt;ref&gt;{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/sniper-rifles/standart-caliber-rifles/russia-standart-caliber-rifles/vss-eng/ VSS &quot;Vintorez&quot; suppressed sniper rifle (Russia)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur stumm modernaet, anvet Vintorez-M, a voe kinniget e 2018, warni ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Reilh|reilh Picatinny]] hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] gant ur sistem evit gwelet en noz&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Implij ==
Adalek 1988, ar VSS Vintorez en deus servijet da izili ar [[Spetsnaz]], ar c'hKGB hag an [[Ministrerezh an Aferioù Diabarzh (Rusia)|MVD]] e Rusia. Implijet eo bet ivez gant nerzhioù ispisial broioù ar bed soviedel evel Azerbaidjan, Jorjia, Belarus&lt;ref&gt;{{ru}} Alekseiy Ramm, ''[Ствол, с которым идут в разведку]'', VPK News, 15/09/2014 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt; ha Kuba&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://cuba-militaria.org/avispas-negras/ Avispas Negras]'', Cuba-Militaria (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;. Implijet e voe an arm gant soudarded ar [[Servij Surentez Ukraina|servijoù ispisial ukrainat]] (SBOu) da vare [[brezel Irak]], pa oant eno etre 2003 ha 2005. Ral e oa an arm e arme Ukraina a-raok [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg ar vro e 2022]] ; muioc'h a skouerennoù anezhañ, skrapet digant Rusianed war an tachennoù-emgann, a gaver bremañ&lt;ref&gt;{{en}} Vlad Besedovskyy, ''[https://www.safar-publishing.com/post/vss-vintorez-used-by-ukrainian-special-forces-in-iraq VSS Vintorez used by Ukrainian special forces in Iraq]'', Safar Publishing, 02/05/2023 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

=== Lazhadeg Boutcha ===
Boledoù ispisial ar VSS Vintorez, e-mesk elfennoù all stag ouzh an enklask, o deus sikouret polis Ukraina da c'houzout anv unan eus ar soudarded rusian o doa [[Lazhadeg Boutcha|lazhet siviled e Boutcha]], e 2022&lt;ref&gt;{{en}} Alex Stezhensky, ''[https://english.nv.ua/nation/inside-bucha-nv-investigates-how-ukraine-is-identifying-russian-soldiers-behind-2022-war-crimes-50502227.html Inside Bucha: Ukraine hunts the killers behind Russia’s war crimes]'', The New Voice of Ukraine, 31/05/2025 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Dmytro Dzhuhlay, ''[https://www.youtube.com/watch?v=VQVy_90F9q0 Exposing The Russian Sniper Who Became The 'Butcher Of Bucha']'', reportaj Radio Free Europe / Radio Liberty, 22/09/2026 (sellet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Rouez eo implij ar VSS Vintorez e bed ar sinema, met gellout a raer ober ganti e meur a c'hoari video, en o zouez ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'', ''[[DayZ (c'hoari video)|DayZ]]'', ha reoù en heuliadoù ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' ha ''[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/AS_Val#VSS_Vintorez VSS Vintorez]'', IMFDB (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==

* [[AS Val]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>9dvgjm8xae08uhhuu58tlg8fiq8lbwz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200664</id>
      <parentid>2200661</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T13:59:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5559" sha1="0g2alsulo3au5ozjm4nw2x9rkgjyf6j" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|VSS Vintorez|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:VintorezVss.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh-resisted '''VSS Vintorez'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}&lt;br&gt;{{Rusia}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek hag aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, piston hir e red
|-  
! [[Munision]]
|[[9 × 39 mm]]
|-
! Produer
|[[TsNIITotchMach]]
|-
! Mare implij
|Abaoe 1988 (e armeoù an URSS ha Rusia)
|-
! [[Meneger GRAU]]
|6P29
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;Stumm orin 1891
|-
! Mas (hep kartouchenn na lunedenn)
|2,6 kg
|-
! Hirder
|894 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|400 m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|290 m/s
|-
! Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 10 pe 20 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''VSS Vintorez''' (e rusianeg : Винто́вка Сна́йперская Специа́льная «Винторе́з», ''Fuzuilh Sniper Ispisial «Vintorez»'') zo ur [[fuzuilh-resisted]] bet ijinet er bloavezhioù 1980 gant skipailh an armeurer [[Pyotr Serdyoukov]], er burev-studiañ soviedat [[TsNIITotchMach]], e [[Klimovsk]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{en}} ''[https://en.kalashnikovgroup.ru/news/vintorez-35-years-in-service Vintorez: 35 Years in Service]'', Kalashnikov Group (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Savet e voe diwar atiz ar c'h[[KGB]], a glaske un arm aotomatek bihan, resis ha didrouz evit an emgannoù a-dost en endroioù kêrel. TsNIITotchMach a ginnigas er memes koulz ar VSS Vintorez hag an [[AS Val]], o-daou armoù damaotomatek hag aotomatek, diazezet war ar memes gwikefre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre biston hir e red]], ha pourveziet gant kargerioù 10 pe 20 kartouchenn. Ur [[reduer-son]] a voe ensoc'het en armoù. Evit ma vije efedus e voe ret kambriñ anezho evit ur munision subsonek. Ne oa ket posubl gant ar [[7,62 × 39 mm]] choazet da gentañ : ijinet e voe ur gartouchenn nevez diwarni, en ur ledanaat he c'holier evit degemer ur vannadell 9 mm. Alese e voe krouet an [[9 × 39 mm]], implijet er Vintorez koulz hag en AS Val&lt;ref&gt;{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/sniper-rifles/standart-caliber-rifles/russia-standart-caliber-rifles/vss-eng/ VSS &quot;Vintorez&quot; suppressed sniper rifle (Russia)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur stumm modernaet, anvet Vintorez-M, a voe kinniget e 2018, warni ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Reilh|reilh Picatinny]] hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] gant ur sistem evit gwelet en noz&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Implij ==
Adalek 1988, ar VSS Vintorez en deus servijet da izili ar [[Spetsnaz]], ar c'hKGB hag an [[Ministrerezh an Aferioù Diabarzh (Rusia)|MVD]] e Rusia. Implijet eo bet ivez gant nerzhioù ispisial broioù ar bed soviedel evel Azerbaidjan, Jorjia, Belarus&lt;ref&gt;{{ru}} Alekseiy Ramm, ''[Ствол, с которым идут в разведку]'', VPK News, 15/09/2014 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt; ha Kuba&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://cuba-militaria.org/avispas-negras/ Avispas Negras]'', Cuba-Militaria (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;. Implijet e voe an arm gant soudarded ar [[Servij Surentez Ukraina|servijoù ispisial ukrainat]] (SBOu) da vare [[brezel Irak]], pa oant eno etre 2003 ha 2005. Ral e oa an arm e arme Ukraina a-raok [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg ar vro e 2022]] ; muioc'h a skouerennoù anezhañ, skrapet digant Rusianed war an tachennoù-emgann, a gaver bremañ&lt;ref&gt;{{en}} Vlad Besedovskyy, ''[https://www.safar-publishing.com/post/vss-vintorez-used-by-ukrainian-special-forces-in-iraq VSS Vintorez used by Ukrainian special forces in Iraq]'', Safar Publishing, 02/05/2023 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

=== Lazhadeg Boutcha ===
Boledoù ispisial ar VSS Vintorez, e-mesk elfennoù all stag ouzh an enklask, o deus sikouret polis Ukraina da c'houzout anv unan eus ar soudarded rusian o doa [[Lazhadeg Boutcha|lazhet siviled e Boutcha]], e 2022&lt;ref&gt;{{en}} Alex Stezhensky, ''[https://english.nv.ua/nation/inside-bucha-nv-investigates-how-ukraine-is-identifying-russian-soldiers-behind-2022-war-crimes-50502227.html Inside Bucha: Ukraine hunts the killers behind Russia’s war crimes]'', The New Voice of Ukraine, 31/05/2025 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Dmytro Dzhuhlay, ''[https://www.youtube.com/watch?v=VQVy_90F9q0 Exposing The Russian Sniper Who Became The 'Butcher Of Bucha']'', reportaj Radio Free Europe / Radio Liberty, 22/09/2026 (sellet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Rouez eo implij ar VSS Vintorez e bed ar sinema, met gellout a raer ober ganti e meur a c'hoari video, en o zouez ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'', ''[[DayZ (c'hoari video)|DayZ]]'', ha reoù en heuliadoù ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' ha ''[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/AS_Val#VSS_Vintorez VSS Vintorez]'', IMFDB (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==

* [[AS Val]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>0g2alsulo3au5ozjm4nw2x9rkgjyf6j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200667</id>
      <parentid>2200664</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T15:17:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Implij */</comment>
      <origin>2200667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5637" sha1="bmvgetn1d3ax0nnis248m5dod3ff8ku" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|VSS Vintorez|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:VintorezVss.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh-resisted '''VSS Vintorez'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{URSS}}&lt;br&gt;{{Rusia}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek hag aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, piston hir e red
|-  
! [[Munision]]
|[[9 × 39 mm]]
|-
! Produer
|[[TsNIITotchMach]]
|-
! Mare implij
|Abaoe 1988 (e armeoù an URSS ha Rusia)
|-
! [[Meneger GRAU]]
|6P29
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;Stumm orin 1891
|-
! Mas (hep kartouchenn na lunedenn)
|2,6 kg
|-
! Hirder
|894 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|200 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|400 m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|290 m/s
|-
! Lusk-tennañ
|600 tenn/mn
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 10 pe 20 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|A
|-
|}
Ar '''VSS Vintorez''' (e rusianeg : Винто́вка Сна́йперская Специа́льная «Винторе́з», ''Fuzuilh Sniper Ispisial «Vintorez»'') zo ur [[fuzuilh-resisted]] bet ijinet er bloavezhioù 1980 gant skipailh an armeurer [[Pyotr Serdyoukov]], er burev-studiañ soviedat [[TsNIITotchMach]], e [[Klimovsk]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{en}} ''[https://en.kalashnikovgroup.ru/news/vintorez-35-years-in-service Vintorez: 35 Years in Service]'', Kalashnikov Group (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Savet e voe diwar atiz ar c'h[[KGB]], a glaske un arm aotomatek bihan, resis ha didrouz evit an emgannoù a-dost en endroioù kêrel. TsNIITotchMach a ginnigas er memes koulz ar VSS Vintorez hag an [[AS Val]], o-daou armoù damaotomatek hag aotomatek, diazezet war ar memes gwikefre [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre biston hir e red]], ha pourveziet gant kargerioù 10 pe 20 kartouchenn. Ur [[reduer-son]] a voe ensoc'het en armoù. Evit ma vije efedus e voe ret kambriñ anezho evit ur munision subsonek. Ne oa ket posubl gant ar [[7,62 × 39 mm]] choazet da gentañ : ijinet e voe ur gartouchenn nevez diwarni, en ur ledanaat he c'holier evit degemer ur vannadell 9 mm. Alese e voe krouet an [[9 × 39 mm]], implijet er Vintorez koulz hag en AS Val&lt;ref&gt;{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/sniper-rifles/standart-caliber-rifles/russia-standart-caliber-rifles/vss-eng/ VSS &quot;Vintorez&quot; suppressed sniper rifle (Russia)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur stumm modernaet, anvet Vintorez-M, a voe kinniget e 2018, warni ur [[Geriaoueg an armoù-tan#Reilh|reilh Picatinny]] hag ul [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] gant ur sistem evit gwelet en noz&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Implij ==
Adalek 1988, ar VSS Vintorez en deus servijet da izili ar [[Spetsnaz]], ar c'hKGB hag an [[Ministrerezh an Aferioù Diabarzh (Rusia)|MVD]] e Rusia. Implijet eo bet ivez gant nerzhioù ispisial broioù ar bed soviedel evel Azerbaidjan, Jorjia, Belarus&lt;ref&gt;{{ru}} Alekseiy Ramm, ''[https://web.archive.org/web/20200619123533/https://vpk-news.ru/articles/21835 Ствол, с которым идут в разведку]'', VPK News, 15/09/2014 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt; ha Kuba&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://cuba-militaria.org/avispas-negras/ Avispas Negras]'', Cuba-Militaria (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;. Implijet e voe an arm gant soudarded ar [[Servij Surentez Ukraina|servijoù ispisial ukrainat]] (SBOu) da vare [[brezel Irak]], pa oant eno etre 2003 ha 2005. Ral e oa an arm e arme Ukraina a-raok [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|aloubadeg ar vro e 2022]] ; muioc'h a skouerennoù anezhañ, skrapet digant Rusianed war an tachennoù-emgann, a gaver bremañ&lt;ref&gt;{{en}} Vlad Besedovskyy, ''[https://www.safar-publishing.com/post/vss-vintorez-used-by-ukrainian-special-forces-in-iraq VSS Vintorez used by Ukrainian special forces in Iraq]'', Safar Publishing, 02/05/2023 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

=== Lazhadeg Boutcha ===
Boledoù ispisial ar VSS Vintorez, e-mesk elfennoù all stag ouzh an enklask, o deus sikouret polis Ukraina da c'houzout anv unan eus ar soudarded rusian o doa [[Lazhadeg Boutcha|lazhet siviled e Boutcha]], e 2022&lt;ref&gt;{{en}} Alex Stezhensky, ''[https://english.nv.ua/nation/inside-bucha-nv-investigates-how-ukraine-is-identifying-russian-soldiers-behind-2022-war-crimes-50502227.html Inside Bucha: Ukraine hunts the killers behind Russia’s war crimes]'', The New Voice of Ukraine, 31/05/2025 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Dmytro Dzhuhlay, ''[https://www.youtube.com/watch?v=VQVy_90F9q0 Exposing The Russian Sniper Who Became The 'Butcher Of Bucha']'', reportaj Radio Free Europe / Radio Liberty, 22/09/2026 (sellet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Er sevenadur ==
Rouez eo implij ar VSS Vintorez e bed ar sinema, met gellout a raer ober ganti e meur a c'hoari video, en o zouez ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns: Guns Disassembly]]'', ''[[DayZ (c'hoari video)|DayZ]]'', ha reoù en heuliadoù ''[[S.T.A.L.K.E.R.]]'' ha ''[[Battlefield (heuliad c'hoarioù video)|Battlefield]]''&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/AS_Val#VSS_Vintorez VSS Vintorez]'', IMFDB (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==

* [[AS Val]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù|bannoù = 2}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Armoù URSS]]
[[Rummad:Armoù Rusia]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>bmvgetn1d3ax0nnis248m5dod3ff8ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>9 × 39 mm</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181200</id>
    <revision>
      <id>2200669</id>
      <timestamp>2026-09-24T15:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|9 × 39 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:SR-3 (539-14).jpg|frameless|250x250px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''9 × 39 mm''' stumm 6P6, gant pennoù boledoù glas evit diskouez e c'hallont toullañ jiledoù enepboled. |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare |- ! Kalibr |9 mm |- ! Doare korf an douilhez |kr...&quot;</comment>
      <origin>2200669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2988" sha1="dzaj82anru1yndd55fm7m5vjg2ljhul" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|9 × 39 mm|b0c4de|talbenn defaut|000}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:SR-3 (539-14).jpg|frameless|250x250px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Kartouchennoù '''9 × 39 mm''' stumm 6P6, gant pennoù boledoù glas evit diskouez e c'hallont toullañ jiledoù enepboled.
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Doare
|-
! Kalibr
|9 mm
|-
! Doare korf an douilhez
|kreuzenn, boutailh
|-
! Doare skeiñ
|e-kreiz
|-
! Bro orin
|{{URSS}}
|-
! Mare krouidigezh
|Dibenn ar bloavezhioù 1980
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Muzulioù
|-
! Ø bannadell
|9,27 mm
|-
! Ø trogleuziñ
|9 mm
|-
! Ø kolier
|9,72 mm
|-
! Ø skoaz
|10,70 mm
|-
! Ø korf an douilhez
|11,33 mm
|-
! Ø strad
|11,33 mm
|-
! Tevder ar strad
|1,50 mm
|-
! Hirder an douilhez
|38,70 mm
|-
! Hirder ar gartouchenn
|56 mm
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Perzhioù all
|-
! Pouez ar vannadell
|16 g - 18 g
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|290 - 327 m/s
|-
! Energiezh ar vannadell
|677 - 964 J
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#B0C4DE; color:#000000&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|?
|}
An  '''9 × 39 mm M43''' zo ur munision ijinet en [[Unaniezh ar Republikoù Sokialour Soviedel|URSS]] e dibenn ar bloavezhioù 1980, en ur ledanaat kolier kartouchennoù [[7,62 × 39 mm]] an [[AK-74]] evit ensoc'hañ ur boled 9 mm enne. Pal an [[TsNIITotchMach]], ar burev-studiañ a gasas al labour-mañ da benn, e oa gellout tennañ boledoù subsonek er [[VSS Vintorez]] hag en [[AS Val]], anezhe fuzuilhoù aotomatek gant redueroù-son&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://en.kalashnikovgroup.ru/news/vintorez-35-years-in-service Vintorez: 35 Years in Service]'', Kalashnikov Group (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;. Daou stumm nes eus ar munision a zo &lt;ref&gt;{{En}} POPENKER Maxim, ''[https://modernfirearms.net/en/cartridge/9x39-2/ 9×39 SP-5 SP-6 PAB-9]'', Modern Firearms (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;:
* 6P5 ([[meneger GRAU]] 7N8) : boled klasel FMJ, gant ur galonenn blom gwisket, graet evit bezañ resis en tu all da 400 metr, da vezañ implijet er VSS Vintorez kentoc'h.
* 6P6 (7N9) : stumm gant ur galonenn dir, soñjet evit bezañ implijet en AS Val, gouest da dreuziñ jiledoù enepboled.

== Armoù ==
Kambret eo an armoù-mañ evit an 9 × 39 mm :
* [[VSS Vintorez]]
* [[AS Val]]
* [[9A-91]]
* [[AK-9]]
* [[OTs-12 Tis]]
* [[OTs-14 Groza]]
* [[SR-3 Vic'hhr]]
* [[VSK-94]]
* [[AMB-17]]

== Liammoù diavaez ==
* '''{{Fr}}''' [https://bobp.cip-bobp.org/uploads/tdcc/tab-i/9-x-39-180314-fr1.pdf Taolenn ar munision] war lec'hienn ar [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|CIP]]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
{{DEFAULTSORT:9 × 39 mm}}
[[Rummad:Kalibroù armoù-tan]]
[[Rummad:Munisionoù URSS]]</text>
      <sha1>dzaj82anru1yndd55fm7m5vjg2ljhul</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lazhadeg Boutcha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181201</id>
    <revision>
      <id>2200679</id>
      <timestamp>2026-09-24T18:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie...&quot;</comment>
      <origin>2200679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10512" sha1="c8lxdlhjjfdp4w55fge7lv75baxv2br" xml:space="preserve">'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Polttredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[torfedoù brezel Rusia]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel [[ur gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>c8lxdlhjjfdp4w55fge7lv75baxv2br</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200680</id>
      <parentid>2200679</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10523" sha1="2lkzmisumr0mgejsml3hb6vzqzsit1u" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[torfedoù brezel Rusia]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel [[ur gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>2lkzmisumr0mgejsml3hb6vzqzsit1u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200681</id>
      <parentid>2200680</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T18:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11783" sha1="7qd56jy6wil6nfhp06fn5bjwysemkci" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[torfedoù brezel Rusia]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel [[ur gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;

Pennadurezhioù Rusia o deus nac'het bezañ engouestlet hag embannet e vije bet un taol gant Ukraina, oc'h implij dafar faos eus an darvoud pe bezañ bet lazhet an trevourien evel un oberiadur [[false flag]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russia denies military forces killed Bucha civilians in Ukraine |date=4 April 2022 |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |access-date=8 April 2022 |website=[[Al Jazeera English]] |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404113854/https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ar poltredoù ha filmigoù eus ar c'horfoù marv a vije un &quot;abadenn leurennet&quot;.&lt;ref name=&quot;retuters03&quot;&gt;{{Cite news |work=[[Reuters]] |date=3 April 2022 |title=Russia denies killing civilians in Ukraine's Bucha |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212137/https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |archive-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>7qd56jy6wil6nfhp06fn5bjwysemkci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200682</id>
      <parentid>2200681</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11807" sha1="i06lf25070bl7m2o0qb0zzie2o8r4cw" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[Torfedoù brezel Rusia|torfedoù brezel rusian]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel [[ur gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;

Pennadurezhioù Rusia o deus nac'het bezañ engouestlet hag embannet e vije bet un taol gant Ukraina, oc'h implij dafar faos eus an darvoud pe bezañ bet lazhet an trevourien evel un oberiadur [[false flag]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russia denies military forces killed Bucha civilians in Ukraine |date=4 April 2022 |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |access-date=8 April 2022 |website=[[Al Jazeera English]] |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404113854/https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ar poltredoù ha filmigoù eus ar c'horfoù marv a vije un &quot;abadenn leurennet&quot;.&lt;ref name=&quot;retuters03&quot;&gt;{{Cite news |work=[[Reuters]] |date=3 April 2022 |title=Russia denies killing civilians in Ukraine's Bucha |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212137/https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |archive-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>i06lf25070bl7m2o0qb0zzie2o8r4cw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200683</id>
      <parentid>2200682</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11807" sha1="bhdngv9ladpuaf3girr2656ugjjclv0" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[Torfedoù brezel Rusia|torfedoù brezel rusian]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel ur [[gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;

Pennadurezhioù Rusia o deus nac'het bezañ engouestlet hag embannet e vije bet un taol gant Ukraina, oc'h implij dafar faos eus an darvoud pe bezañ bet lazhet an trevourien evel un oberiadur [[false flag]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russia denies military forces killed Bucha civilians in Ukraine |date=4 April 2022 |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |access-date=8 April 2022 |website=[[Al Jazeera English]] |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404113854/https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ar poltredoù ha filmigoù eus ar c'horfoù marv a vije un &quot;abadenn leurennet&quot;.&lt;ref name=&quot;retuters03&quot;&gt;{{Cite news |work=[[Reuters]] |date=3 April 2022 |title=Russia denies killing civilians in Ukraine's Bucha |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212137/https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |archive-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>bhdngv9ladpuaf3girr2656ugjjclv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200684</id>
      <parentid>2200683</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:29:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15825" sha1="07cyfqa09im1z94uc0jfr5xzifah79d" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[Torfedoù brezel Rusia|torfedoù brezel rusian]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel ur [[gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;

Pennadurezhioù Rusia o deus nac'het bezañ engouestlet hag embannet e vije bet un taol gant Ukraina, oc'h implij dafar faos eus an darvoud pe bezañ bet lazhet an trevourien evel un oberiadur [[false flag]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russia denies military forces killed Bucha civilians in Ukraine |date=4 April 2022 |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |access-date=8 April 2022 |website=[[Al Jazeera English]] |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404113854/https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ar poltredoù ha filmigoù eus ar c'horfoù marv a vije un &quot;abadenn leurennet&quot;.&lt;ref name=&quot;retuters03&quot;&gt;{{Cite news |work=[[Reuters]] |date=3 April 2022 |title=Russia denies killing civilians in Ukraine's Bucha |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212137/https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |archive-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt; Ar c'hlemmoù-se gant pennadurezhioù Rusia a zo bet difalskelaouet gant strolladoù lies hag aozadurioù media.&lt;ref&gt;Labour enep gant ''[[Bellingcat]]'',&lt;ref name=&quot;Bellingcat 4 April&quot;/&gt; ''[[Deutsche Welle]]'',&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Fact check: Atrocities in Bucha not 'staged' |first1=Joscha |last1=Weber |first2=Kathrin |last2=Wesolowski |date=5 April 2022 |work=[[Deutsche Welle]] |url=https://www.dw.com/en/fact-check-atrocities-in-bucha-not-staged/a-61366129 |url-status=live |access-date=5 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202949/https://www.dw.com/en/fact-check-atrocities-in-bucha-not-staged/a-61366129 |archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; ar [[BBC]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 April 2022 |title=Bucha killings: Satellite image of bodies site contradicts Russian claims |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/60981238 |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203106/https://www.bbc.com/news/60981238 |archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; ''[[Associated Press]]'',&lt;ref name=&quot;AP NEWS 2022 FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Video does not show staged bodies in Bucha |first1=Arijeta |last1=Lajka |first2=Sophia |last2=Tulp |date=4 April 2022 |url=https://apnews.com/article/fact-checking-847134637960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202946/https://apnews.com/article/fact-checking-847134637960 |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[AP News]]&lt;/ref&gt; ''[[Agence France-Presse]]'',&lt;ref name=&quot;AFP 2022 FC&quot;&gt;{{Cite web |agency=[[Agence France-Presse]] |date=6 April 2022 |title=No, the discovery of bodies in Ukraine's Bucha was not 'staged' with 'actors' |url=https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.327R8KF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202948/https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.327R8KF |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[Agence France-Presse|AFP Fact Check]]}}&lt;/ref&gt; [[Amnesty International]],&lt;ref name=&quot;Amnesty_Bucha&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/ukraine-russian-forces-must-face-justice-for-war-crimes-in-kyiv-oblast--new-investigation/|title=Ukraine: Russian forces must face justice for war crimes in Kyiv Oblast|date=May 6, 2022|work=Amnesty International|author=|access-date=May 6, 2022|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506090359/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/ukraine-russian-forces-must-face-justice-for-war-crimes-in-kyiv-oblast--new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]''&lt;ref name=&quot;NYT_satellite&quot;/&gt; and [[France24]]&lt;ref name=&quot;Abreu 2022&quot;&gt;{{cite web | last=de Abreu | first=Catalina Marchant | title=Truth or Fake - Debunking Russian claims that Bucha killings are staged | website=France 24 | date=4 April 2022 | url=https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20220404-debunking-russian-claims-that-bucha-killings-are-staged | access-date=11 August 2022 | archive-date=11 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220811200353/https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20220404-debunking-russian-claims-that-bucha-killings-are-staged | url-status=live }}&lt;/ref&gt;}} Ouzhpenn-se, dezrevelloù gant testoù eus an darvoudoù gant annezidi kêr a embann sklaer ivez e oa bet sevenet al lazhadeg gant soudarded Rusia.&lt;ref name=&quot;Lee 2022&quot;&gt;{{Cite web |last1=Lee |first1=Joseph |first2=Doug |last2=Faulkner |date=6 April 2022 |title=Ukraine war: Bucha deaths 'not far short of genocide' – PM |url=https://www.bbc.com/news/uk-61011022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407114352/https://www.bbc.com/news/uk-61011022 |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; [[Human Rights Watch]] en doa bet embannet un dezrevell a embann eo anat e oa kablus soudarded nerzhioù lu Rusia eus [[lazhadeg raktal|lazhadegoù raktal]], lazhadegoù diabeg, [[Steuzidigezh dre ret|steuzidigezhioù dre ret]], ha [[jahinerezh]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>07cyfqa09im1z94uc0jfr5xzifah79d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200685</id>
      <parentid>2200684</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2200685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15822" sha1="n7kegrxj0yemmnyte8mpdw822r6ymn4" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Lazhadeg Boutcha'''&lt;ref&gt;([[ukraineg]]: Бучанська різанина, Buchanska rizanyna; rusianeg: Резня в Буче, Reznya v Buche)&lt;/ref&gt; a oa bet ul lazhadeg a-yoc'h trevourien ukrainat ha [[Prizoniad brezel|prizonidi vrezel]]&lt;ref&gt;{{Cite news |last1=Al-Hlou |first1=Yousur |last2=Froliak |first2=Masha |last3=Khavin |first3=Dmitriy |last4=Koettl |first4=Christoph |last5=Willis |first5=Haley |last6=Cardia |first6=Alexander |last7=Reneau |first7=Natalie |last8=Browne |first8=Malachy |date=2022-12-22 |title=Caught on Camera, Traced by Phone: The Russian Military Unit That Killed Dozens in Bucha |language=en-US |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |access-date=2022-12-24 |page=4 min 54 s ff |issn=0362-4331 |archive-date=24 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224170756/https://www.nytimes.com/2022/12/22/video/russia-ukraine-bucha-massacre-takeaways.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; gant [[nerzhioù lu Rusia]] e-kerzh ar [[Emgann Boutcha|stourm ha dalc'hidigezh]] eus kêr [[Boutcha ( Ukraina)|Boutcha]] ul lodenn eus [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022|Aloubadeg Ukraina gant Rusia]]. Poltredoù ha filmigoù prouen eus al lazhadeg a oa kroget da zont enlinenn d'ar 1añ a viz Ebrel 2022, goude ma vije bet kilet gant nerzhioù lu Rusia diouzh kêr.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Higgins |first=Eliot |date=4 April 2022 |title=Russia's Bucha 'Facts' Versus the Evidence |url=https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404212140/https://www.bellingcat.com/news/2022/04/04/russias-bucha-facts-versus-the-evidence/ |archive-date=4 April 2022 |access-date=20 a viz Ebrel 2022 |website=[[Bellingcat]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Буча. Разбираем российские версии |trans-title=Bucha. Parsing Russian versions |first=Maksim |last=Litavrin |date=5 April 2022 |url=https://zona.media/article/2022/04/05/versions |access-date=20 April 2022 |website=Медиазона |language=ru |archive-date=8 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408085543/https://zona.media/article/2022/04/05/versions |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Penn-kentañ miz Meurzh e oa bet dija eus testennioù gant annezidi eus muntroù.

Hervez ar pennadurezioù lec'hel e oa bet kavet 458 korf e kêr, nav bugel e-touez anezho yaouankoc'h evit 18 vloaz. A-ziwar hollad ar c'houzañverien, 419 a oa bet lazhet gant armoù ha 39 marvet a-ziwar abegoù naturel, marteze liammet gant an dalc'hidigezh.&lt;ref name=&quot;babel-ua&quot;&gt;{{Cite web|first=Kostia|last=Andreikovets|date=8 August 2022 |title=At least 458 Ukrainians died in the Bucha community as a result of the actions of the Russians |url=https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |access-date=2022-09-13 |website=babel.ua |language=en |archive-date=13 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913165047/https://babel.ua/en/news/82626-at-least-458-ukrainians-died-in-the-bucha-community-as-a-result-of-the-actions-of-the-russians |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=8 August 2022 |title=Accounting of bodies in Bucha nears completion |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220809120452/https://www.washingtonpost.com/world/2022/08/08/ukraine-bucha-bodies/ |archive-date=9 August 2022 |access-date=2022-09-13 |newspaper=[[Washington Post]] |language=en}}&lt;/ref&gt; Ur voger enor a zo bet savet e Boutcha gant 501 anv anneziad a vije bet lazhet. Hervez [[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights|komiser penn an ABU evit giwrioù Mab-Den]] ez eo bet dezrevellet muntroù diabeg, gant [[muntroù raktal]], evit 73 trevour da nebeutañ e Boutcha.&lt;ref&gt;{{Cite report |url=https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |title=The situation of human rights in Ukraine in the context of the armed attack by the Russian Federation, 24 February to 15 May 2022 |date=29 June 2022 |publisher=[[OHCHR]] |access-date=9 August 2022 |at=para. 80 |archive-date=2 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220702112851/https://www.ohchr.org/en/documents/country-reports/situation-human-rights-ukraine-context-armed-attack-russian-federation |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name= &quot;UN202212&quot;&gt;{{Cite web |title=UN report details summary executions of civilians by Russian troops in northern Ukraine |url=https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |access-date=2023-01-21 |website=OHCHR |language=en |archive-date=26 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230126141843/https://www.ohchr.org/en/press-releases/2022/12/un-report-details-summary-executions-civilians-russian-troops-northern |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Poltredoù a ziskouez korfoù trevourien, dastumet a-linennoù gant an daouarn stag er gein, lazhet a daolioù a-dost.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Explained: What happened in Ukraine's Bucha, and was it 'genocide'? |first=Mira |last=Patel |location=Mumbai |date=7 April 2022 |url=https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |access-date=9 April 2022 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406000654/https://indianexpress.com/article/explained/explained-what-happened-in-bucha-ukraine-and-was-it-genocide-7854561/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Hervez un enklask gant [[Radio Free Europe/Radio Liberty|Radio Free Europe]] e vije bet implijet ur c'hav dindan ur c'hamping evel [[KAmbr jahinañ|gambr jahinañ]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Inside An 'Execution Cellar' In Ukraine |date=5 April 2022 |first=Borys |last=Sachalko |url=https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |access-date=9 April 2022 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |archive-date=7 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203455/https://www.rferl.org/a/ukraine-execution-cellar/31787326.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBC_toll&quot;&gt;{{Cite web |date=16 May 2022 |title=The children's camp that became an execution ground |first=Sarah |last=Rainsford |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |website=[[BBC News]] |access-date=16 May 2022 |archive-date=16 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220516063124/https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-61442387 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kalz korfoù a oa bet kavet mac'hagnet ha devet,&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot;&gt;{{Cite news |last=Limaye |first=Yogita |date=11 April 2022 |title=Ukraine conflict: 'Russian soldiers raped me and killed my husband' |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |access-date=4 May 2022 |archive-date=7 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220507021252/https://www.bbc.com/news/world-europe-61071243 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=In Bucha, Ukraine, burned, piled bodies among latest horrors |first1=Oleksandr |last1=Stashevskyi |first2=Cara |last2=Anna |agency=Associated Press |date=6 April 2022 |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |access-date=9 April 2022 |website=ABC News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406044231/https://abcnews.go.com/International/wireStory/bucha-ukraine-burned-piled-bodies-latest-horrors-83902341 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ha maouezed ha merc'hedigoù ken yaouank a 14 bloaz a oa bet gwallet gant soudarded rusian.&lt;ref name=&quot;BBCN_Limaye&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Women and girls as young as 14 report being raped by Russian soldiers |first=Jimmy |last=Nsubuga |date=6 April 2022 |url=https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |access-date=9 April 2022 |work=Yahoo! News |archive-date=6 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220406230335/https://uk.news.yahoo.com/russia-ukraine-war-rape-bucha-war-crimes-172831878.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; E-kerzh eskemmoù dre gomz bet enrollet, soudarded rusian o devoa komzet eus chaseadennoù tud a oa war listennoù, klask, jahinerezh, ha lazhadeg gant an droienn ''zachistka'' (&quot;naetadur&quot;).&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Kinetz |first1=Erika |last2=Stashevskyi |first2=Oleksandr |last3=Stepanenko |first3=Vasilisa |date=3 November 2022 |title=How Russian Soldiers Ran a &quot;Cleansing&quot; Operation in Bucha, Ukraine |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/russian-soldiers-cleansing-operation-bucha-ukraine/ |access-date=2023-12-30 |website=FRONTLINE |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Ukraina en deus goulennet gant al [[Lez-kastizañ Etrebroadel]] da sevel un enklask evit gouzout petra a oa erruet e Boutcha hag evel lodenn eus un enklask hollekoc'h war an aloubadeg evit gouzout ha daoust hag e oa bet eus un heuliad [[Torfedoù brezel Rusia|torfedoù brezel rusian]] pe [[Torfed a-enep Mab-Den|Torfedoù a-enep Mab-Den]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Retreat of Russian forces uncovers evidence of possible war crimes |date=3 April 2022 |url=https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404012900/https://english.elpais.com/international/2022-04-03/retreat-of-russian-forces-uncovers-evidence-of-possible-war-crimes.html |archive-date=4 April 2022 |access-date=4 April 2022 |website=[[El País]]}}&lt;/ref&gt; Al lazhadeg a zo bet diskrivet gant ar [[Prezidant Ukraina|prezidant ukrainat]] [[Volodimir Zelenskiy]] evel ur [[gouennlazh]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=War Crimes Watch: Hard Path to Justice in Bucha, Ukraine, Atrocities |date=4 April 2022 |first=Erika |last=Kinetz |url=https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202945/https://www.pbs.org/wgbh/frontline/article/bucha-ukraine-civilian-deaths-justice-tribunal-international-criminal-court/ |archive-date=7 April 2022 |access-date=5 April 2022 |website=[[PBS|Frontline]]|publisher=PBS}}&lt;/ref&gt;

Pennadurezhioù Rusia o deus nac'het bezañ engouestlet hag embannet e vije bet un taol gant Ukraina, oc'h implij dafar faos eus an darvoud pe bezañ bet lazhet an trevourien evel un oberiadur [[false flag]],&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Russia denies military forces killed Bucha civilians in Ukraine |date=4 April 2022 |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |access-date=8 April 2022 |website=[[Al Jazeera English]] |archive-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220404113854/https://www.aljazeera.com/news/2022/4/4/kremlin-rejects-accusation-russian-forces-killed-bucha-civilians |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ar poltredoù ha filmigoù eus ar c'horfoù marv a vije un &quot;abadenn leurennet&quot;.&lt;ref name=&quot;retuters03&quot;&gt;{{Cite news |work=[[Reuters]] |date=3 April 2022 |title=Russia denies killing civilians in Ukraine's Bucha |publisher=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212137/https://www.reuters.com/world/europe/russia-denies-killing-civilians-ukraines-bucha-2022-04-03/ |archive-date=3 April 2022}}&lt;/ref&gt; Ar c'hlemmoù-se gant pennadurezhioù Rusia a zo bet difalskelaouet gant strolladoù lies hag aozadurioù media.&lt;ref&gt;Labour enep gant ''[[Bellingcat]]'',&lt;ref name=&quot;Bellingcat 4 April&quot;/&gt; ''[[Deutsche Welle]]'',&lt;ref&gt;{{Cite news |title=Fact check: Atrocities in Bucha not 'staged' |first1=Joscha |last1=Weber |first2=Kathrin |last2=Wesolowski |date=5 April 2022 |work=[[Deutsche Welle]] |url=https://www.dw.com/en/fact-check-atrocities-in-bucha-not-staged/a-61366129 |url-status=live |access-date=5 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202949/https://www.dw.com/en/fact-check-atrocities-in-bucha-not-staged/a-61366129 |archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; ar [[BBC]],&lt;ref&gt;{{Cite news |date=11 April 2022 |title=Bucha killings: Satellite image of bodies site contradicts Russian claims |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.com/news/60981238 |url-status=live |access-date=4 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407203106/https://www.bbc.com/news/60981238 |archive-date=7 April 2022}}&lt;/ref&gt; ''[[Associated Press]]'',&lt;ref name=&quot;AP NEWS 2022 FC&quot;&gt;{{Cite web |title=Video does not show staged bodies in Bucha |first1=Arijeta |last1=Lajka |first2=Sophia |last2=Tulp |date=4 April 2022 |url=https://apnews.com/article/fact-checking-847134637960 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202946/https://apnews.com/article/fact-checking-847134637960 |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[AP News]]&lt;/ref&gt; ''[[Agence France-Presse]]'',&lt;ref name=&quot;AFP 2022 FC&quot;&gt;{{Cite web |agency=[[Agence France-Presse]] |date=6 April 2022 |title=No, the discovery of bodies in Ukraine's Bucha was not 'staged' with 'actors' |url=https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.327R8KF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407202948/https://factcheck.afp.com/doc.afp.com.327R8KF |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[Agence France-Presse|AFP Fact Check]]}}&lt;/ref&gt; [[Amnesty International]],&lt;ref name=&quot;Amnesty_Bucha&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/ukraine-russian-forces-must-face-justice-for-war-crimes-in-kyiv-oblast--new-investigation/|title=Ukraine: Russian forces must face justice for war crimes in Kyiv Oblast|date=May 6, 2022|work=Amnesty International|author=|access-date=May 6, 2022|archive-date=6 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506090359/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/ukraine-russian-forces-must-face-justice-for-war-crimes-in-kyiv-oblast--new-investigation/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ''[[The New York Times]]''&lt;ref name=&quot;NYT_satellite&quot;/&gt; ha [[France24]]&lt;ref name=&quot;Abreu 2022&quot;&gt;{{cite web | last=de Abreu | first=Catalina Marchant | title=Truth or Fake - Debunking Russian claims that Bucha killings are staged | website=France 24 | date=4 April 2022 | url=https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20220404-debunking-russian-claims-that-bucha-killings-are-staged | access-date=11 August 2022 | archive-date=11 August 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220811200353/https://www.france24.com/en/tv-shows/truth-or-fake/20220404-debunking-russian-claims-that-bucha-killings-are-staged | url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ouzhpenn-se, dezrevelloù gant testoù eus an darvoudoù gant annezidi kêr a embann sklaer ivez e oa bet sevenet al lazhadeg gant soudarded Rusia.&lt;ref name=&quot;Lee 2022&quot;&gt;{{Cite web |last1=Lee |first1=Joseph |first2=Doug |last2=Faulkner |date=6 April 2022 |title=Ukraine war: Bucha deaths 'not far short of genocide' – PM |url=https://www.bbc.com/news/uk-61011022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407114352/https://www.bbc.com/news/uk-61011022 |archive-date=7 April 2022 |access-date=6 April 2022 |website=[[BBC News]]}}&lt;/ref&gt; [[Human Rights Watch]] en doa bet embannet un dezrevell a embann eo anat e oa kablus soudarded nerzhioù lu Rusia eus [[lazhadeg raktal|lazhadegoù raktal]], lazhadegoù diabeg, [[Steuzidigezh dre ret|steuzidigezhioù dre ret]], ha [[jahinerezh]].
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lazhadegoù Rusia]]
[[Rummad:Torfedoù brezel]]</text>
      <sha1>n7kegrxj0yemmnyte8mpdw822r6ymn4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gabriel Rosenstock</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181202</id>
    <revision>
      <id>2200689</id>
      <timestamp>2026-09-24T19:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{Databox}}  '''Gabriel Rosenstock''' (29 Gwengolo [[1949]] - 6 Ebrel 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566911-an-file-gabriel-rosenstock-basaithe/|title=An file, Gabriel Rosenstock Atá Básaithe|date=6 Ebrel 2026|website=[[RTÉ]]}}&lt;/ref&gt; a oa ur skrivagner iwerzhonat hag a skrive en [[iwerzhoneg]]. Ouzhpenn barzhonegoù er stumm [[haiku]] en deus skrivet ivez pezhioù-c'hoari, arnodskridoù ha graet e-leizh a droidigezhioù diwar an...&quot;</comment>
      <origin>2200689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1814" sha1="fubybx1d8877t3k7d7nrluk6vfpykj8" xml:space="preserve">{{Databox}}

'''Gabriel Rosenstock''' (29 Gwengolo [[1949]] - 6 Ebrel 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566911-an-file-gabriel-rosenstock-basaithe/|title=An file, Gabriel Rosenstock Atá Básaithe|date=6 Ebrel 2026|website=[[RTÉ]]}}&lt;/ref&gt; a oa ur skrivagner iwerzhonat hag a skrive en [[iwerzhoneg]]. Ouzhpenn barzhonegoù er stumm [[haiku]] en deus skrivet ivez pezhioù-c'hoari, arnodskridoù ha graet e-leizh a droidigezhioù diwar an iwerzhoneg pe en iwerzhoneg diwar yezhoù all. Ganet e voe e [[Cill Fhíonáin]], e kontelezh Luimneach, d'un tad alaman (eus Schleswig-Holstein) ha d'ur vamm eus Iwerzhon. Studiañ a reas an iwerzhoneg e skol-veur Korkig, hag eno en em lakaas da skrivañ barzhonegoù gant studierien all, bodet en-dro d'ar gelaouenn ''[[Innti]]'' ([[Nuala Ní Dhomhnaill]], [[Liam Ó Muirthile]], [[Michael Davitt]]...).

A-bennadoù e labouras Gabrile Rosenstock evit an abadenn skinwel ''Anois is Arís'' war RTÉ, hag evit ar sizhunieg ''[[Anois]]''. E-pad pell e labouras evit an ti-embann [[An Gúm]]. Skrivet en deus, pe troet en deus, 180 a levrioù. Ezel e oa eus [[Aosdána]], akademiezh arzoù Iwerzhon.

Mervel a reas d'ar [[6 a viz Ebrel]] [[2026]], d'an oad a 76 vloaz, diwar ur [[Krign-bev|c'hrign-bev]].

== Liammoù diavaez ==
* [https://roghaghabriel.blogspot.com/ Rogha Gabriel, Blog]
* [https://fliphtml5.com/svsjj/huic/basic/ ''The Road to Corrymore / Bóthar an Choire Mhóir''], barzhonegoù en iwerzhoneg hag e saozneg.
* [https://www.leighleat.com/ ''Léighleat''], skridoù iwerzhonek evit ar vugale. 

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Rosenstock, Gabriel}}
[[Rummad:Ganedigeezhioù 1949]]
[[Rummad:Marvioù 2026]]
[[Rummad:Skrivagnerien iwerzhonek]]
[[Rummad:Barzhed iwerzhonek]]
[[Rummad:Tud marvet gant ur c'hrign-bev]]</text>
      <sha1>fubybx1d8877t3k7d7nrluk6vfpykj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200690</id>
      <parentid>2200689</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T19:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Llydawr</username>
        <id>145</id>
      </contributor>
      <origin>2200690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1813" sha1="qmq8x14xk41d3wbj5c0rnze2hs3at4n" xml:space="preserve">{{Databox}}

'''Gabriel Rosenstock''' (29 Gwengolo [[1949]] - 6 Ebrel 2026)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566911-an-file-gabriel-rosenstock-basaithe/|title=An file, Gabriel Rosenstock Atá Básaithe|date=6 Ebrel 2026|website=[[RTÉ]]}}&lt;/ref&gt; a oa ur skrivagner iwerzhonat hag a skrive en [[iwerzhoneg]]. Ouzhpenn barzhonegoù er stumm [[haiku]] en deus skrivet ivez pezhioù-c'hoari, arnodskridoù ha graet e-leizh a droidigezhioù diwar an iwerzhoneg pe en iwerzhoneg diwar yezhoù all. Ganet e voe e [[Cill Fhíonáin]], e kontelezh Luimneach, d'un tad alaman (eus Schleswig-Holstein) ha d'ur vamm eus Iwerzhon. Studiañ a reas an iwerzhoneg e skol-veur Korkig, hag eno en em lakaas da skrivañ barzhonegoù gant studierien all, bodet en-dro d'ar gelaouenn ''[[Innti]]'' ([[Nuala Ní Dhomhnaill]], [[Liam Ó Muirthile]], [[Michael Davitt]]...).

A-bennadoù e labouras Gabrile Rosenstock evit an abadenn skinwel ''Anois is Arís'' war RTÉ, hag evit ar sizhunieg ''[[Anois]]''. E-pad pell e labouras evit an ti-embann [[An Gúm]]. Skrivet en deus, pe troet en deus, 180 a levrioù. Ezel e oa eus [[Aosdána]], akademiezh arzoù Iwerzhon.

Mervel a reas d'ar [[6 a viz Ebrel]] [[2026]], d'an oad a 76 vloaz, diwar ur [[Krign-bev|c'hrign-bev]].

== Liammoù diavaez ==
* [https://roghaghabriel.blogspot.com/ Rogha Gabriel, Blog]
* [https://fliphtml5.com/svsjj/huic/basic/ ''The Road to Corrymore / Bóthar an Choire Mhóir''], barzhonegoù en iwerzhoneg hag e saozneg.
* [https://www.leighleat.com/ ''Léighleat''], skridoù iwerzhonek evit ar vugale. 

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Rosenstock, Gabriel}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1949]]
[[Rummad:Marvioù 2026]]
[[Rummad:Skrivagnerien iwerzhonek]]
[[Rummad:Barzhed iwerzhonek]]
[[Rummad:Tud marvet gant ur c'hrign-bev]]</text>
      <sha1>qmq8x14xk41d3wbj5c0rnze2hs3at4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Haenel CR</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181203</id>
    <revision>
      <id>2200693</id>
      <timestamp>2026-09-24T20:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Haenel CR|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Haenel CR223.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Un '''Haenel CR223'''.    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! Bro |{{Alamagn}} |- ! Doare |[[Karabinenn]] damaotomatek |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, dre biston |-   ! Munisio...&quot;</comment>
      <origin>2200693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2869" sha1="lblcfh56dv2osu6oxki9oeka0ep1aqu" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Haenel CR|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Haenel CR223.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Un '''Haenel CR223'''.
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Alamagn}}
|-
! Doare
|[[Karabinenn]] damaotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, dre biston
|-  
! [[Munision]]où
|[[.223 Remington]]&lt;br&gt;[[.300 AAC Blackout]]&lt;br&gt;[[6,5 mm Creedmoor]]&lt;br&gt;[[.308 Winchester]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[C. G. Haenel|Haenel]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 2015
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''Stumm CR223, kanol 14,5&quot;''
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|3,59 kg
|-
! Hirder (lamm pleget)
|807 mm
|-
! Hirder (lamm dibleget)
|890 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|368 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv eeun 10 pe 30 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
An '''Haenel CR''' ur rummad [[karabinenn]]où doare AR-15 produet abaoe 2015 gant an embregerezh alaman [[C. G. Haenel]]. Un arm damaotomatek hepken eo, graet evit ar marc'had sivil&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume ALEXANDRE, ''Haenel CR 223 en cal. .223 Remington : une qualité de fabrication à l'allemande !'', Cibles n°587, miz C'hwevrer 2019, pp. 22-28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{It}} Ruggero Pettinelli, ''[https://www.armietiro.it/haenel-cr-223-calibro-223-remington-armi-6769 Haenel Cr 223 calibro .223 Remington]'', Armi e Tiro, 18/07/2015 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Mont a ra en-dro gant ur sistem tennata dre amprest gazoù dre biston. Teleskopek eo he lamm. Pourveziet eo gant kargerioù 10 tenn (stumm sivil) pe 30 tenn. Kinniget eo e pevar stumm :
* CR223 (e [[.223 Remington]]) : kanolioù 10,5&quot; , 12,5&quot; , 14,5&quot; , 16,65&quot;.
* CR300 ([[.300 AAC Blackout]]) : kanol, 8&quot;, 9&quot; pe 10,5&quot;.
* CR6,5 ([[6,5 mm Creedmoor]]) : kanol 20&quot;.
* CR308 ([[.308 Winchester]]) : kanolioù 14,5&quot; , 16,65&quot;, 18&quot; , 20&quot;.

Daou stumm all zo graet evit gourdoniñ an dennerien : ar CR223 UEB, dezhi ul liv glas, hag a denn bannadelloù liv nann-marvus, hag ar CR223 Manipulation, graet evit dornata an arm hepken&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.cg-haenel.de/produkte/cr223-cr300-cr65-cr308/ Selbstladebüchse CR223 / CR300 / CR6,5 / CR308]'', war lec'hienn Haenel (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==
* [[Haenel MK 556]], stumm fuzuilh-arsailh deveret anezhañ, evit ar bed milourel.

== Liamm diavaez ==
* {{En}} ''[https://www.cg-haenel.de/en/products/cr223-cr300-cr65-cr308/ CR Serie]'' war lec'hienn C. G. Haenel

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]</text>
      <sha1>lblcfh56dv2osu6oxki9oeka0ep1aqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200694</id>
      <parentid>2200693</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T20:03:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2965" sha1="skn1dftdw6a2ei2h0du9a9rl8oq0vzy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Haenel CR|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Haenel CR223.jpg|frameless|280x280px]] &lt;br&gt;&lt;br&gt;Un '''Haenel CR223'''.
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Alamagn}}
|-
! Doare
|[[Karabinenn]] damaotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, dre biston
|-  
! [[Munision]]où
|[[.223 Remington]]&lt;br&gt;[[.300 AAC Blackout]]&lt;br&gt;[[6,5 mm Creedmoor]]&lt;br&gt;[[.308 Winchester]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[C. G. Haenel|Haenel]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare produiñ
|Abaoe 2015
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''Stumm CR223, kanol 14,5&quot;''
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|3,59 kg
|-
! Hirder (lamm pleget)
|807 mm
|-
! Hirder (lamm dibleget)
|890 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|368 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv eeun 10 pe 30 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
An '''Haenel CR''' ur rummad [[karabinenn]]où doare [[AR-15]] produet abaoe 2015 gant an embregerezh alaman [[C. G. Haenel]]. Un arm damaotomatek hepken eo, graet evit ar marc'had sivil pe an nerzhioù polis&lt;ref&gt;{{fr}} Guillaume ALEXANDRE, ''Haenel CR 223 en cal. .223 Remington : une qualité de fabrication à l'allemande !'', Cibles n°587, miz C'hwevrer 2019, pp. 22-28&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{It}} Ruggero Pettinelli, ''[https://www.armietiro.it/haenel-cr-223-calibro-223-remington-armi-6769 Haenel Cr 223 calibro .223 Remington]'', Armi e Tiro, 18/07/2015 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Mont a ra en-dro gant ur sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre amprest gazoù dre biston]]. Teleskopek eo he [[Lamm (arm-tan)|lamm]]. Pourveziet eo gant kargerioù 10 tenn (stumm sivil) pe 30 tenn. Kinniget eo e pevar stumm :
* CR223 (e [[.223 Remington]]) : kanolioù 10,5&quot; , 12,5&quot; , 14,5&quot; , 16,65&quot;.
* CR300 ([[.300 AAC Blackout]]) : kanol, 8&quot;, 9&quot; pe 10,5&quot;.
* CR6,5 ([[6,5 mm Creedmoor]]) : kanol 20&quot;.
* CR308 ([[.308 Winchester]]) : kanolioù 14,5&quot; , 16,65&quot;, 18&quot; , 20&quot;.

Daou stumm all zo graet evit gourdoniñ an dennerien : ar CR223 UEB, dezhi ul liv glas, hag a denn bannadelloù liv nann-marvus, hag ar CR223 Manipulation, graet evit dornata an arm hepken&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.cg-haenel.de/produkte/cr223-cr300-cr65-cr308/ Selbstladebüchse CR223 / CR300 / CR6,5 / CR308]'', war lec'hienn Haenel (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

== Pennadoù kar ==
* [[Haenel MK 556]], stumm fuzuilh-arsailh deveret anezhañ, evit ar bed milourel.

== Liamm diavaez ==
* {{En}} ''[https://www.cg-haenel.de/en/products/cr223-cr300-cr65-cr308/ CR Serie]'' war lec'hienn C. G. Haenel

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]</text>
      <sha1>skn1dftdw6a2ei2h0du9a9rl8oq0vzy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Snipex T-Rex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181204</id>
    <revision>
      <id>2200715</id>
      <timestamp>2026-09-24T21:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Snipex T-Rex|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Snipex T-REX.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex T-Rex'''    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig |- ! Bro |{{Ukraina}} |- ! Doare |[[Fuzuilh enepdafar]] un-tenn |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh |-   ! Munis...&quot;</comment>
      <origin>2200715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2666" sha1="hgqelwxuwqd1pitj9c88m1ooxumnowy" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex T-Rex|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Snipex T-REX.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex T-Rex'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]] un-tenn
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2017
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|25 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1800}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:2000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex T-Rex''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe dibenn ar bloavezhioù 2010 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://en.defence-ua.com/news/ukrainian_army_adopts_new_anti_materiel_sniper_rifles-1754.html Ukrainian Army adopts new anti-materiel sniper rifles]'', Defense Express, 02/01/2021 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]]. Anvet eo bet evel-se abalamour da stumm an troad dindan he lamm, en deus lakaet e saverien da soñjal e divhar un [[tiranosaor]].

Ur arm un-tenn dre vorailh eo, kambret e [[14,5 × 114 mm]]. Gwikefre he c'hulasenn zo a-dreñv d'he draen, e doare ur [[bullpup]]. He hed-tenn efedus zo war-dro {{formatnum:2000}} metr&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/ukrainian_t_rex_anti_materiel_rifle_to_help_fight_russians-3287.html Ukrainian T-Rex: Anti-Materiel Rifle to Help Fight Russians]'', Defense Express, 16/06/2022 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2019/07/19/ukrainian-snipex-t-rex-14-5x114mm-bolt-action-anti-materiel-rifle/ Ukrainian Snipex T-Rex 14.5x114mm Anti-Materiel Rifle]'', The Firearm Blog, (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Implijet e vez war an dachenn er brezel a-enep Rusia abaoe 2022.

== Pennad kar ==
* [[Snipex Alligator]], fuzuilh enepdafar all implijet gant arme Ukraina.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>hgqelwxuwqd1pitj9c88m1ooxumnowy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200717</id>
      <parentid>2200715</parentid>
      <timestamp>2026-09-24T21:39:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2763" sha1="0ynyz2c1l39hajklx7n1v4enpz7jcrt" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Snipex T-Rex|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Snipex T-REX.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur fuzuilh '''Snipex T-Rex'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Ukraina}}
|-
! Doare
|[[Fuzuilh enepdafar]] un-tenn
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! [[Munision]]
|[[14,5 × 114 mm]]
|-
! Produer
|[[XADO]]
|-
! Mare produiñ
|Abaoe 2017
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn, gant al lunedenn)
|25 kg
|-
! Hirder
|{{formatnum:1800}} mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|{{formatnum:1200}} mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn efedus
|{{formatnum:2000}} m
|-
! Hed-tenn d'ar muiañ
|{{formatnum:7000}} m
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|980 m/s
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''Snipex T-Rex''' zo ur [[fuzuilh enepdafar]] produet abaoe dibenn ar bloavezhioù 2010 gant an embregerezh ukrainat [[XADO]]. Implijet e vez abaoe 2021&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://en.defence-ua.com/news/ukrainian_army_adopts_new_anti_materiel_sniper_rifles-1754.html Ukrainian Army adopts new anti-materiel sniper rifles]'', Defense Express, 02/01/2021 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt; gant [[Nerzhioù lu Ukraina|nerzhioù armet Ukraina]]. Anvet eo bet evel-se abalamour da stumm an troad dindan he [[Lamm (arm-tan)|lamm]], en deus lakaet e saverien da soñjal e divhar un [[tiranosaor]].

Ur arm un-tenn dre vorailh eo, kambret e [[14,5 × 114 mm]]. Gwikefre he [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]] zo a-dreñv d'he [[Draen (armoù)|draen]], e doare ur [[bullpup]]. He hed-tenn efedus zo war-dro {{formatnum:2000}} metr&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/ukrainian_t_rex_anti_materiel_rifle_to_help_fight_russians-3287.html Ukrainian T-Rex: Anti-Materiel Rifle to Help Fight Russians]'', Defense Express, 16/06/2022 (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2019/07/19/ukrainian-snipex-t-rex-14-5x114mm-bolt-action-anti-materiel-rifle/ Ukrainian Snipex T-Rex 14.5x114mm Anti-Materiel Rifle]'', The Firearm Blog, (lennet d'ar 24/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Implijet e vez war an dachenn er [[Brezel etre Ukraina ha Rusia|brezel a-enep Rusia]] abaoe 2022.

== Pennad kar ==
* [[Snipex Alligator]], fuzuilh enepdafar all implijet gant arme Ukraina.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]
[[Rummad:Armoù Ukraina]]
[[Rummad:Armoù brezel Ukraina]]</text>
      <sha1>0ynyz2c1l39hajklx7n1v4enpz7jcrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banniel faos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181205</id>
    <revision>
      <id>2200766</id>
      <timestamp>2026-09-25T07:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Un oberiadur '''false flag''' ([[brezhoneg]]: banniel faos) a vez graet eus un obererezh sevenet gant ar pal da guzhañ piv a zo kablus ha lakaat da grediñ da gablusted un tu all. Implij an droienn &quot;false flag&quot; a oa kroget er {{XVIvet kantved}}, evel doare da embann a-ratozh e oa kemmet lealded unan bennak,&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;&gt;{{cite web |last1=O'Conner |first1=Patricia |last2=Kellerman |first2=Stewart |title=The True History of False Flags |date=11...&quot;</comment>
      <origin>2200766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="5po959h33nkgcxjcy98niulefknv4vt" xml:space="preserve">{{databox}}
Un oberiadur '''false flag''' ([[brezhoneg]]: banniel faos) a vez graet eus un obererezh sevenet gant ar pal da guzhañ piv a zo kablus ha lakaat da grediñ da gablusted un tu all. Implij an droienn &quot;false flag&quot; a oa kroget er {{XVIvet kantved}}, evel doare da embann a-ratozh e oa kemmet lealded unan bennak,&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;&gt;{{cite web |last1=O'Conner |first1=Patricia |last2=Kellerman |first2=Stewart |title=The True History of False Flags |date=11 May 2018 |publisher=Grammarphobia.com |url=https://www.grammarphobia.com/blog/2018/05/false-flag.html |access-date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot;/&gt; ha kantvedoù goude-se e voe kemmet an implij evit ober eus un [[ruse de guerre|touell]] er [[brezel war vor]] pa oa implijet gant ur vag ur banniel neptu pe enebour evit kuzhañ e orin pe leaded wirion.&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=False flags: What are they and when have they been used? |date=2022-02-18 |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-60434579 |access-date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gerioù saoznek]]
[[Rummad:Propaganda]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]</text>
      <sha1>5po959h33nkgcxjcy98niulefknv4vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200767</id>
      <parentid>2200766</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T07:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[False flag]] da [[Banniel faos]]</comment>
      <origin>2200766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1198" sha1="5po959h33nkgcxjcy98niulefknv4vt" xml:space="preserve">{{databox}}
Un oberiadur '''false flag''' ([[brezhoneg]]: banniel faos) a vez graet eus un obererezh sevenet gant ar pal da guzhañ piv a zo kablus ha lakaat da grediñ da gablusted un tu all. Implij an droienn &quot;false flag&quot; a oa kroget er {{XVIvet kantved}}, evel doare da embann a-ratozh e oa kemmet lealded unan bennak,&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;&gt;{{cite web |last1=O'Conner |first1=Patricia |last2=Kellerman |first2=Stewart |title=The True History of False Flags |date=11 May 2018 |publisher=Grammarphobia.com |url=https://www.grammarphobia.com/blog/2018/05/false-flag.html |access-date=9 June 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot;/&gt; ha kantvedoù goude-se e voe kemmet an implij evit ober eus un [[ruse de guerre|touell]] er [[brezel war vor]] pa oa implijet gant ur vag ur banniel neptu pe enebour evit kuzhañ e orin pe leaded wirion.&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=False flags: What are they and when have they been used? |date=2022-02-18 |language=en-GB |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-60434579 |access-date=2022-05-20}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gerioù saoznek]]
[[Rummad:Propaganda]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]</text>
      <sha1>5po959h33nkgcxjcy98niulefknv4vt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200777</id>
      <parentid>2200767</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T09:14:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>v-k</comment>
      <origin>2200777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="0msv9kuut789lx8exqdg9pzwq88nyh3" xml:space="preserve">{{databox}}
Un oberiadur '''banniel faos''' ([[saozneg]] : ''false flag'') zo un obererezh sevenet evit kuzhat piv a zo kablus ha lakaat da grediñ e kablusted un tu all. Implij an droienn ''false flag'' a oa kroget er {{XVIvet kantved}}, evel doare da embann a-ratozh e oa kemmet lealded unan bennak&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot;&gt;{{en}} {{cite web|last1=O'Conner|first1=Patricia|last2=Kellerman |first2=Stewart|title=The True History of False Flags|date=11/05/2018|publisher=Grammarphobia.com|url=https://www.grammarphobia.com/blog/2018/05/false-flag.html |access-date=25/09/2026|accessdate=25/09/2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot;&gt;{{en}} Perlman, Merrill. {{cite web|url=https://www.cjr.org/language_corner/false-flags.php|title=How the term ‘false flag’ migrated to the right • Columbia Journalism Review, 29/10/2018|accessdate=25/09/2026}}&lt;/ref&gt; ha kantvedoù goude-se e voe kemmet an implij evit ober eus un [[tro-widre vrezel|dro-widre]] er [[brezel war vor]] pa oa implijet gant ur vag ur banniel neptu pe enebour evit kuzhat e orin pe e leaded wirion&lt;ref name=&quot;grammarphobia&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;cjr&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{cite news |title=''False flags: What are they and when have they been used?''|work=BBC News, 18/02/2022|url=https://www.bbc.com/news/world-60434579 |access-date=25/09/2026}}&lt;/ref&gt;.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Gerioù saoznek]]
[[Rummad:Propaganda]]
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]</text>
      <sha1>0msv9kuut789lx8exqdg9pzwq88nyh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>False flag</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181206</id>
    <redirect title="Banniel faos" />
    <revision>
      <id>2200768</id>
      <timestamp>2026-09-25T07:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[False flag]] da [[Banniel faos]]</comment>
      <origin>2200768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="705q5r1nfcr0jsod8ah5fagcfyzd1hu" xml:space="preserve">#ADKAS [[Banniel faos]]</text>
      <sha1>705q5r1nfcr0jsod8ah5fagcfyzd1hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel Breton–Norman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181207</id>
    <revision>
      <id>2200788</id>
      <timestamp>2026-09-25T10:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Ar '''brezel Breton-Norman-''' eus 1064–1066 a oa bet stourmet etre [[Dugelezh Breizh]] ha [[Dugelezh Normandi]]. Breizh, un [[dugelezh]] [[keltiek]] dishual, a oa boaz da gaout ur ur c'hevezadeg gant Normandi. ==Dugelezhioù kevezer== E 1064–1065 e oa bet adlañset ur brezel etre Breizh ha Normandi goude ma vije bet [[Gwilherm II (dug Normandi)| Gwilherm II]], Dug Normandi, o sevel a-du gant ar Breton, [[Riwallon Dol]] a oa emsavet a-enep hêr an duge...&quot;</comment>
      <origin>2200788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="766" sha1="bl4t0syibt9kcd1ealde550vkulkhyx" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''brezel Breton-Norman-''' eus 1064–1066 a oa bet stourmet etre [[Dugelezh Breizh]] ha [[Dugelezh Normandi]]. Breizh, un [[dugelezh]] [[keltiek]] dishual, a oa boaz da gaout ur ur c'hevezadeg gant Normandi.
==Dugelezhioù kevezer==
E 1064–1065 e oa bet adlañset ur brezel etre Breizh ha Normandi goude ma vije bet [[Gwilherm II (dug Normandi)|
Gwilherm II]], Dug Normandi, o sevel a-du gant ar Breton, [[Riwallon Dol]] a oa emsavet a-enep hêr an dugelezh, [[Konan II (dug Breizh)|Konan II]].&lt;ref&gt;&quot;Brittany Genealogy&quot;&lt;/ref&gt; N'eus ket eus mammennoù breton eus ar brezel nemet reoù norman, evel [[Pallenn-moger Bayeux]]&lt;ref&gt; https://books.openedition.org/pur/141607?lang=fr&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Istor Breizh]]</text>
      <sha1>bl4t0syibt9kcd1ealde550vkulkhyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gyrojet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181208</id>
    <revision>
      <id>2200794</id>
      <timestamp>2026-09-25T11:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{| class=&quot;infobox&quot;  {{Infobox/Titl|Gyrojet|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Gyrogroup.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Armoù eus ar rummad '''Gyrojet'''. Eus an nec'h d'an traoñ : div bistolenn, ur garabinenn evit ar marc'had sivil, hag ur garabinenn AR ijinet evit an erzhioù surentez. Ur voest munisionoù 13 mm Gyrojet zo en nec'h, a-zehou.    |- ! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center...&quot;</comment>
      <origin>2200794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="jhhw4h6um8n5b87udnps4wezlgqiekp" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Gyrojet|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Gyrogroup.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Armoù eus ar rummad '''Gyrojet'''. Eus an nec'h d'an traoñ : div bistolenn, ur garabinenn evit ar marc'had sivil, hag ur garabinenn AR ijinet evit an erzhioù surentez. Ur voest munisionoù 13 mm Gyrojet zo en nec'h, a-zehou.
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{SUA}}
|-
! Doare
|[[Pistolenn]]où ha [[karabinenn]]où
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] damaotomatek
|-  
! [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]]
|Bannadelloù hep douilhez poulzet e-mod roketennoù :
* Mk I : [[.51 mm Gyrojet]] (13 mm)
* Mk II : [[.47 mm Gyrojet]] (12 mm)
* AR : [[.24 mm Gyrojet]]
|-
! Produer
|[[MBA]]
|-
! Mare produiñ
|1962 - 1975
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''Pistolenn Gyrojet Mk II''
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|0,44 kg
|-
! Hirder
|235 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|204 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|''Munision .49 :''&lt;br&gt;380 m/s d'ar muiañ (goude un nebeud metroù, amzer d'ar roketenn kemer he lañs)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|D
|-
|}
Ar '''Gyrojet''' zo ur rummad [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel bet produet etre 1962 ha 1975 gant an embregerezh stadunanat [[MBA]] (Mainhardt Biehl Associates). Dibar eo o gwikefre, ha tennañ a reont [[Munision hep douilhez|munisionoù hep douilhez]] poulzet e doare [[Roketenn|roketennoù]].

== Istor ha deskrivadur ==
[[Restr:Kinematik alleinstehende Raketenpatrone CC BY-SA 4.0 by Grasyl.svg|kleiz|thumb|241x241px|Pazennoù mont en-dro ur sekañs tennañ gant ur Gyrojet.]]
E deroù ar bloavezhioù 1960 e oa diouzh ar c'hiz ar fuzeennoù hag ar roketennoù er Stadoù-Unanet abalamour da araokennoù [[ergerzhout an egor]] d'ar poent-se. Daou zen a savas an embregerezh MBA evit produiñ armoù-tan hiniennel hag a implijfe munisionoù poulzet e doare roketennoù : Robert Mainhardt, un ijinour hag en doa labouret evit ar [[raktres Manhattan]], hag Arthur Biehl, un ijinour all hag a oa bet implijet gant [[North American Aviation]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Jean-Pierre Bastié, ''Le pistolet Gyrojet'', e Cibles n°587, miz C'hwevrer 2019, pp. 30-35&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Arnaud Lamothe, ''[https://www.laipublications.com/en/retour-vers-le-futur-les-armes-gyrojet/ Back to the future : the Gyrojet weapons]'', LAI Publications, 04/03/2022 (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Adalek 1962-1936 e werzhjont o arm kentañ, ur bistolenn damaotomatek kambret evit munisionoù kalibr 13 mm ([[.51 Gyrojet]]). Evit tennañ ganti e ranker pouezañ war an [[Draen (armoù)|draen]] ; ar morzhol ne sko ket ouzh strad ar munision, met ouzh e veg, en ur vontañ anezhañ ouzh ar skoer, hag a lak an emors da darzhañ. Ur wech lakaet tan er c'hargadoù poulzañ e tarzhont, pep hini d'o zro ; ar gazoù produet a ya er-maez dre doulloù e strad ar munision, en ur lakaat anezhañ da dreiñ warnañ e-unan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/u-s-a-semi-automatic-pistols/gyrojet-eng/ Gyrojet]'', Modern Firearms (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur c'hant bennak a skouerennoù eus ar stumm kentañ-mañ a voe gwerzhet etre 1962 ha 1965 hepken. Ma oa perzhioù mat gant an arm (pouez izel, trouz hag argil dister a-walc'h, gouest da dennañ en dour), diskouez a reas bezañ amresis, ha dañjerus a-wechoù : pa denner e c'haller resev ul lodenn eus an aezhennoù produet ouzh e zremm. N'en deus an arm nemet ur c'harger diabarzh 6 tenn, hag ar munisionoù a ranker ensoc'hañ ennañ unan-hag-unan, ar pezh a zo re hir e degouezhioù emgann. Ar vannadell, dre ma vez poulzet ganti he-unan, a zo izel he zizh hag he galloud er metroù kentañ ; goude 6 pe 7 metr da nebeutañ e erru d'he zizh uhelañ (war-dro 380 m/s)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

E 1965 e kuitaas Arthur Biehl an embregerezh. Div garabinenn a voe deveret goude eus ar bistolenn : unan neuz an AR-15 ganti, evit amprouennoù an arme (war-dro 100 skouerenn produet), hag unan all evit ar marc'had sivil (war-dro 300 skouerenn). Etre 1965 ha 1968 e werzhas MBA tro {{formatnum:1100}} arm. Ker e oant : 300$ evit ar garabinenn d'ar mare-se, pa gouste, da skouer, war-dro 140$ ur [[Winchester Model 70]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1968, ar [[Gun Control Act]], ul lezenn nevez, a renkas ar bannadelloù brasoc'h o c'halibr evit 12,7 mm (.50&quot;) en ur rummad isipisial, a oa diaesoc'h da brenañ en ur mod dieub er Stadoù-Unanet. MBA a ginnigas neuze un eil stumm eus e bistolenn, kambret evit ur munision bihanoc'h ([[.49 Gyrojet]], 12 mm), hag anvet Mk II&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{En}} Philip Schreier, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-the-gyrojet/The Classics: The Gyrojet]'', Shooting Illustrated, 24/09/2024 (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ne voe implijet ar Gyrojet gant arme ebet, ha ne reas ket berzh war ar marc'had sivil ivez. Nebeutoc'h evit {{formatnum:2000}} arm zo bet produet en holl gant MBA, a reas freuzstal er bloavezhioù 1970&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
== Er sevenadur ==
Rouez eo an arm ouzh ar skrammoù. Implijet e vez er film ''[[You Only Live Twice]]'' (1967) eus ar rummad filmoù [[James Bond]], ha divontañ ar bistolenn a c'haller er c'hoari video ''[[World of Guns: Gun Disassembly]]''&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/MBA_Gyrojet MBA Gyrojet]'', IMFDB (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Ronald Reagan]], prezidant ar Stadoù-Unanet etre 1981 ha 1989, ha [[J. Edgar Hoover]], rener kentañ an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]] etre 1935 ha 1972, o doa armoù Gyrojet&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Armoù ral int hiziv an deiz. Er Stadoù-Unanet e vezont gwerzhet e-tro {{formatnum:2000}}$ d'an dastumerien hiziv an deiz&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>jhhw4h6um8n5b87udnps4wezlgqiekp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2200795</id>
      <parentid>2200794</parentid>
      <timestamp>2026-09-25T11:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2200795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6147" sha1="fnhvsxhvbn43f2651nm6jnbm4t49e4t" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Gyrojet|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Gyrogroup.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Armoù eus ar rummad '''Gyrojet'''. Eus an nec'h d'an traoñ : div bistolenn, ur garabinenn evit ar marc'had sivil, hag ur garabinenn AR ijinet evit an erzhioù surentez. Ur voest munisionoù 13 mm Gyrojet zo en nec'h, a-zehou.
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{SUA}}
|-
! Doare
|[[Pistolenn]]où ha [[karabinenn]]où
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] damaotomatek
|-  
! [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]]
|Bannadelloù hep douilhez poulzet e-mod roketennoù :
* Mk I : [[.51 mm Gyrojet]] (13 mm)
* Mk II : [[.47 mm Gyrojet]] (12 mm)
* AR : [[.24 mm Gyrojet]]
|-
! Produer
|[[MBA]]
|-
! Mare produiñ
|1962 - 1975
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel&lt;br&gt;''Pistolenn Gyrojet Mk II''
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|0,44 kg
|-
! Hirder
|235 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|204 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Tizh ar boled V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|''Munision .49 :''&lt;br&gt;380 m/s d'ar muiañ (goude un nebeud metroù, amzer d'ar roketenn kemer he lañs)
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|?
|-
|}
Ar '''Gyrojet''' zo ur rummad [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel bet produet etre 1962 ha 1975 gant an embregerezh stadunanat [[MBA]] (Mainhardt Biehl Associates). Dibar eo o gwikefre, ha tennañ a reont [[Munision hep douilhez|munisionoù hep douilhez]] poulzet e doare [[Roketenn|roketennoù]].

== Istor ha deskrivadur ==
[[Restr:Kinematik alleinstehende Raketenpatrone CC BY-SA 4.0 by Grasyl.svg|kleiz|thumb|241x241px|Pazennoù mont en-dro ur sekañs tennañ gant ur Gyrojet.]]
E deroù ar bloavezhioù 1960 e oa diouzh ar c'hiz ar fuzeennoù hag ar roketennoù er Stadoù-Unanet abalamour da araokennoù [[ergerzhout an egor]] d'ar poent-se. Daou zen a savas an embregerezh MBA evit produiñ armoù-tan hiniennel hag a implijfe munisionoù poulzet e doare roketennoù : Robert Mainhardt, un ijinour hag en doa labouret evit ar [[raktres Manhattan]], hag Arthur Biehl, un ijinour all hag a oa bet implijet gant [[North American Aviation]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Jean-Pierre Bastié, ''Le pistolet Gyrojet'', e Cibles n°587, miz C'hwevrer 2019, pp. 30-35&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{En}} Arnaud Lamothe, ''[https://www.laipublications.com/en/retour-vers-le-futur-les-armes-gyrojet/ Back to the future : the Gyrojet weapons]'', LAI Publications, 04/03/2022 (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Adalek 1962-1936 e werzhjont o arm kentañ, ur bistolenn damaotomatek kambret evit munisionoù kalibr 13 mm ([[.51 Gyrojet]]). Evit tennañ ganti e ranker pouezañ war an [[Draen (armoù)|draen]] ; ar morzhol ne sko ket ouzh strad ar munision, met ouzh e veg, en ur vontañ anezhañ ouzh ar skoer, hag a lak an emors da darzhañ. Ur wech lakaet tan er c'hargadoù poulzañ e tarzhont, pep hini d'o zro ; ar gazoù produet a ya er-maez dre doulloù e strad ar munision, en ur lakaat anezhañ da dreiñ warnañ e-unan&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{En}} Maxim Popenker, ''[https://modernfirearms.net/en/handguns/handguns-en/u-s-a-semi-automatic-pistols/gyrojet-eng/ Gyrojet]'', Modern Firearms (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ur c'hant bennak a skouerennoù eus ar stumm kentañ-mañ a voe gwerzhet etre 1962 ha 1965 hepken. Ma oa perzhioù mat gant an arm (pouez izel, trouz hag argil dister a-walc'h, gouest da dennañ en dour), diskouez a reas bezañ amresis, ha dañjerus a-wechoù : pa denner e c'haller resev ul lodenn eus an aezhennoù produet ouzh e zremm. N'en deus an arm nemet ur c'harger diabarzh 6 tenn, hag ar munisionoù a ranker ensoc'hañ ennañ unan-hag-unan, ar pezh a zo re hir e degouezhioù emgann. Ar vannadell, dre ma vez poulzet ganti he-unan, a zo izel he zizh hag he galloud er metroù kentañ ; goude 6 pe 7 metr da nebeutañ e erru d'he zizh uhelañ (war-dro 380 m/s)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

E 1965 e kuitaas Arthur Biehl an embregerezh. Div garabinenn a voe deveret goude eus ar bistolenn : unan neuz an AR-15 ganti, evit amprouennoù an arme (war-dro 100 skouerenn produet), hag unan all evit ar marc'had sivil (war-dro 300 skouerenn). Etre 1965 ha 1968 e werzhas MBA tro {{formatnum:1100}} arm. Ker e oant : 300$ evit ar garabinenn d'ar mare-se, pa gouste, da skouer, war-dro 140$ ur [[Winchester Model 70]]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

E 1968, ar [[Gun Control Act]], ul lezenn nevez, a renkas ar bannadelloù brasoc'h o c'halibr evit 12,7 mm (.50&quot;) en ur rummad isipisial, a oa diaesoc'h da brenañ en ur mod dieub er Stadoù-Unanet. MBA a ginnigas neuze un eil stumm eus e bistolenn, kambret evit ur munision bihanoc'h ([[.49 Gyrojet]], 12 mm), hag anvet Mk II&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{En}} Philip Schreier, ''[https://www.shootingillustrated.com/content/the-classics-the-gyrojet/The Classics: The Gyrojet]'', Shooting Illustrated, 24/09/2024 (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

Ne voe implijet ar Gyrojet gant arme ebet, ha ne reas ket berzh war ar marc'had sivil ivez. Nebeutoc'h evit {{formatnum:2000}} arm zo bet produet en holl gant MBA, a reas freuzstal er bloavezhioù 1970&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.
== Er sevenadur ==
Rouez eo an arm ouzh ar skrammoù. Implijet e vez er film ''[[You Only Live Twice]]'' (1967) eus ar rummad filmoù [[James Bond]], ha divontañ ar bistolenn a c'haller er c'hoari video ''[[World of Guns: Gun Disassembly]]''&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://www.imfdb.org/wiki/MBA_Gyrojet MBA Gyrojet]'', IMFDB (lennet d'ar 25/09/2026)&lt;/ref&gt;.

[[Ronald Reagan]], prezidant ar Stadoù-Unanet etre 1981 ha 1989, ha [[J. Edgar Hoover]], rener kentañ an [[Federal Bureau of Investigation|FBI]] etre 1935 ha 1972, o doa armoù Gyrojet&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Armoù ral int hiziv an deiz. Er Stadoù-Unanet e vezont gwerzhet e-tro {{formatnum:2000}}$ d'an dastumerien hiziv an deiz&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;. 

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Pistolennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]</text>
      <sha1>fnhvsxhvbn43f2651nm6jnbm4t49e4t</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>