Eusa

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Eusa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1349</id>
    <revision>
      <id>2201266</id>
      <parentid>2192394</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Ouessant inserted.</comment>
      <origin>2201266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12881" sha1="5if76m1b97ukvr91rxw30tskm40hncz" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Eusa
| anvOfisiel = ''Ouessant''
| skeudenn = Aerial image of Ouessant (view from the east).jpg
| alc'hwez = 
| ardamezioù = COA fr Ouessant.svg
| bro = {{Bro-Leon}}
| departamant = {{Penn-ar-Bed}}
| arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]]
| etrekumuniezh = 
| bro velestradurel = 
| kanton = [[kanton Eusa|Eusa]]&lt;small&gt; (betek 2015)&lt;/small&gt; &lt;/br&gt; [[Kanton Lokournan|Lokournan]] &lt;small&gt;(abaoe 2015)&lt;/small&gt;
| insee = 29155
| cp = 29242
| maer = Denis Palluel
| amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]]
| gorread = 15.58
| hedred = -5.10
| ledred = 48.46
| uk = 30
| ubi = 0
| ubr = 61
| lec'hienn web = http://www.ouessant.org
}}
{{Commonscat|Ouessant}}
'''Eusa''', pe '''Enez-Eusa''', zo un [[enez]]enn hag ur [[kumun c'hall|gumun]] a-vaez da aodoù kornôg [[Bro-Leon]], e gwalarn departamant [[Penn-ar-Bed]], e [[Breizh]]. ''Eusaiz'', ''Isañviz'' a vez graet eus an enezourien, ha ''Maoutiged'' eo o [[lesanv]] en abeg da vent vihan [[dañvad|deñved]] an enez.

Bourc'h Lambaol eo an tolpadur-tud brasañ.

== Douaroniezh ==
{|
|- valign=&quot;top&quot;
|[[Restr:Map of Ouessant-Br.svg|300px]]
|
:Un enezenn 8&amp;nbsp;x&amp;nbsp;4&amp;nbsp;km (15,58&amp;nbsp;km²) ha 18&amp;nbsp;km pell diouzh an douar bras eo Eusa&amp;nbsp;; an douar pellañ eus Breizh war-du ar c’hornaoueg eo.
:Meur a enezennig zo en-dro dezhi, [[Keller (enez)|Keller]] an hini vrasañ anezho. [[Tour-tan|tourioù-tan]] zo war teir eus an enezennoù-se&amp;nbsp;: [[Tour-tan ar Gazeg|Ar Gazeg]], [[Tour-tan an Ividig|An Ividig]] ha [[Tour-tan Kereon|Kereon]].
:[[Strizh-mor ar Froñveur]] zo etre Eusa hag [[Enezeg Molenez]], a zo tostoc'h d'an douar bras.
:Da 832 a dud e save poblañs Eusa e [[2020]]&lt;ref&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/6676182?geo=COM-29155 INSEE]&lt;/ref&gt;.
|}

== Anv ==
En [[Henc'hres]] e oa anavezet an enez dindan an anv Ουξισάμα ''Ouxisáma'', diwar ar [[galianeg]] ''ux-'' &quot;uc'h, uhel&quot; ha ''-sama'' &quot;-kenañ&quot;, peogwir e vez gwelet a-bell&lt;ref name=&quot;DM&quot;&gt;L. Deroy ha M. Mulon, ''Dictionnaire des noms de lieux'', Le Robert, 1992, p. 360.&lt;/ref&gt;. ''Uxantis'' e oa an anv [[latin]] en ''[[Itinerarium Antonini]]'', ''Ussant'' e [[galleg]] e [[1350]]&lt;ref name=&quot;DM&quot; /&gt; ha ''Ouessant'' e galleg hiziv. ''Heißant'' eo an anv [[nederlandek]] a lenner war ar c'hartennoù kozh (e ''C. de Finesterre'')&lt;ref&gt;{{nl}} [https://web.archive.org/web/20230308211733/https://www.maritiemdigitaal.nl/index.cfm?event=search.getdetail&amp;id=100126069 ''Maritiem Digitaal'']&lt;/ref&gt;, hag ''Ushant'' eo an anv [[saoznek]].

== Brezhoneg ==
Ur studiadenn diwar-benn brezhoneg Eusa gant Dom Malgorn a voe embannet en ''Annales de Bretagne et des pays de l'Ouest'' e [[1909]]&lt;ref&gt;[https://www.persee.fr/doc/abpo_0003-391x_1909_num_25_2_1325 ''Le breton d'Ouessant'', niv. 25-2, pp. 199-253].&lt;/ref&gt;
=== Ar Brezoneg er Skol ===
* 1934-1936 : ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol&lt;ref&gt;[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 265, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936.&lt;/ref&gt;.

=== Ya d'ar Brezhoneg ===
* D'an 23 a viz Gouere 2009 e oa bet sinet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun da dizhout live 2.

== Ardamezioù ==
{|
|-
|[[Restr:COA fr Ouessant.svg|100px]]
|
:''Palefarzhet : ouzh 1 ha 4, en aour e dreustell en sabel ; ouzh 2 ha 3, en gul.''
:*Diviz an ti-kêr: 8 a viz Ebrel 1978.
:*Orin : Markizelezh e 1597 evit an tiegezh Rieux.
:*[[Ger-stur]] : « ''Mar kouez en em sav'' »
|}

== Istor ==
=== [[Henamzer]] ===
*Meneget e voe Enez-Eusa gant an douaroniour henc'hresian [[Eratosthenes]] en trede kantved a-raok Jezuz-Krist.
* Darempredet e veze gant an [[Drouizelezh|drouized]] en amzer ar [[Kelted|Gelted]] kozh.
=== {{VIvet kantved}} ===
* Gweladennet e voe Eusa gant [[Paol Aorelian]].
=== {{XIVvet kantved}} ===
* Gwastet e voe gant ar [[Saozon]].
=== {{XVIIIvet kantved}} ===
* Adstaget e voe ouzh rouantelezh [[Bro-C'hall|Frañs]].
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Yves Laot, ha gant Jean-Marie Trebaol, kure&lt;ref&gt;[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42 &lt;/ref&gt;.
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
* Mervel a reas 82 waz eus ar gumun, da lavarout eo 2,78% eus he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14930&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* Merval a reas 43 den ag ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14930&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
* Nijerezioù ar [[Royal Air Force]] ([[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]]) aet d'ar strad : d'ar [[27 a viz Meurzh]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Bristol Blenheim|Blenheim IV]] marilhet T2332 ha kodet PZ-O eus ar ''53th Squadron'' er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he zri nijour, unan anezhe a voe douaret e bered kumun [[Gwidel]] hag unan all e [[Perroz-Gireg]], ne voe ket kavet korf an trede hini ; d'ar [[5 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Handley Page Hampden|Hampden]] marilhet AD738 ha kodet VN-? eus ar ''50 Squadron'' er mor nepell eus Eusa ; lazhet e voe he fevar nijour, ne voe kavet korf ebet ; d'an [[10 a viz Ebrel]] [[1941]] e kouezhas un nijerez [[Supermarine Spitfire|Spitfire I]] marilhet P9396 ha kodet LY-? eus ar ''1st Photographic Reconnaissance Unit Squadron'' er mor en norzh da Eusa ; lazhet e voe he levier, ne voe ket kavet e gorf ; d'ar [[4 a viz C'hwevrer]] [[1942]] e kouezhas un nijerez [[Armstrong Whitworth Whitley|Whitley V]] marilhet P5050 ha kodet YG-M er mor nepell eus Keranchas ; he c'hwec'h nijour a voe tapet gant an [[Alamagn|Alamaned]]&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_raf_finistere.html ''Pertes RAF Finistère'']&lt;/ref&gt;. 
* Nijerezioù [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') aet d'ar strad : d'ar [[18 a viz Du]] [[1942]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-17]]F-10-BO (anvet ''Floozy'', marilhet 41-24474 ha kodet GY-?) er mor etre Eusa ha [[Beg Lokmazhe]] gant dek den e bourzh ; nav anezhe a voe tapet gant an Alamaned, ne voe ket adkavet an dekvet hini&lt;ref name=&quot;USAF&quot;&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html ''Pertes USAAF Finistère'']&lt;/ref&gt; ; d'ar [[6 a viz Genver]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-15-CO (anvet &quot;Short Snorter&quot; ha marilhet 41-23997, 1st Squadron, 480th Antisubmarine Group) e donvor Eusa gant eizh den en e vourzh ; ne voe ket adkavet ar c'horfoù ; d'ar [[16 a viz Ebrel]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Consolidated B-24 Liberator|B-24]]D-15-CO (anvet &quot;Missouri Sue&quot;, marilhet 41-24122 ha kodet YM-?) e donvor Eusa gant dek milour en e vourzh ; ne voe adkavet korf ebet&lt;ref name=&quot;USAF&quot; /&gt;; d'ar [[1 Mae|1añ a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]]F-25-BO (anvet &quot;Vertigo&quot;, marilhet 41-24547 ha kodet OR-T, 8{{vet}} Air Force, 91{{vet}} Bomb Group, 323{{vet}} Squadron, diazezet e Bassingbourn) er mor e ''Baz ar Fourn'' nepell diouzh Eusa gant dek milour en e vourzh ; o tistreiñ eus ur vombezadeg e [[Sant-Nazer]] edo an nijerez pa voe taget gant nijerezioù alaman [[Focke-Wulf Fw 190|Focke-Wulf 190]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304194141/http://archeosousmarine.net/vertigo.html ''Société Archéologie Maritime du Morbihan'']&lt;/ref&gt; ; tapet e voe pemp nijour gant an Alamaned, mervel a reas ar re all, met ne voe ket kavet o c'horfoù&lt;ref name=&quot;USAF&quot; /&gt;.
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
* Mervel a reas pemp milour eus ar gumun&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=14930&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
[[Restr:Eusa Iliz St Pol.jpg|thumb|Brezhoneg Eusa ouzh iliz ''Sant Pol'' Lambaol]]
* Aodoù roc'hellek gant porzhioù bihan (Porzh Arlann, Porzh an Ejen, Porzh Lambaol, Porzh ar Stif, Porzh Yuzin);
* Chapel Sant-Gwenole, kouezhet en he foull.
* Chapelioù Sant-Gweltaz ha Kêrber.
* [[Ekomirdi Niou-Uhelañ]], mirdi teknikoù ha hengounioù Eusa.
* Iliz ''Sant Pol'' Lambaol 19{{vet}} : delwennoù eus an 17{{vet}}/18{{vet}} kentved.
* Kroazioù niverus.
* Mirdi an Tourioù-tan hag ar Balizennoù&lt;ref&gt;[https://www.pnr-armorique.fr/war-du-ar-park/tiez-ar-park/mirdi-an-touriou-tan-hag-ar-balizennou/?lang=bz Lec'hienn ofisiel]&lt;/ref&gt;
* Milin adsavet.
* Mogerioù mein anvet &quot;ar gwaskedoù&quot;.
* Monumant ar re varv, luc’hskeudennoù ha kartenn-bost&lt;ref&gt;[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/cpa/com.php?insee=29155&amp;dpt=29&amp;comm=Ouessant Memorial Genweb] &lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210410193646/http://patrimoine.bzh/gertrude-diffusion/dossier/monument-aux-morts-ouessant/bb39ddd3-9345-45a0-82c6-b9bd176d72ca Bretania]&lt;/ref&gt;.
* [[Tour-tan ar Stif]] ([[1699]]).
* [[Tour-tan ar C'hreac'h]] ([[1863]]).
* [[Tour-tan ar Gazeg]] ([[1911]]).
* [[Tour-tan Kereon]] ([[1916]]).
* [[Tour-tan an Ividig]] ([[1936]]).
* Bezioù ar C'hommonwealth
{| class = &quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+ Bezioù ar C'hommonwealth e bered Lambaol
! Bro
! Niver a soudarded
|- 
|[[Restr:Canadian Red Ensign (1868-1921).svg|24px]] [[Kanada]]
|1 (Aluzenner) 
|-
|[[Restr:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]]
|1 (Marin a-genwerzh)
|-
|Dizanv
|5 
|-
|'''Hollad'''
|'''7'''
|}
*E-kerzh ar [[Brezel-bed kentañ]] e varvas an aluzenner&lt;ref&gt;[http://www.cwgc.org/search/cemetery_reports.aspx?cemetery=2086418&amp;mode=1 ''Commonwealth War Graves Commission'']&lt;/ref&gt;.
== Emdroadur ar boblañs abaoe 1962 ==
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi
|dimx=
|dimy= 
|popmax=1940
|passo1=200
|passo2=50
|bl1=1962
|bl2=1968
|bl3=1975 
|bl4=1982
|bl5=1990
|bl6=1999
|bl7=2006
|bl8=2012
|bl9=2013
|bl10=2020
|p1=1938
|p2=1814
|p3=1450
|p4=1221
|p5=1062
|p6=932
|p7=857
|p8=893
|p9=877
|p10=832
|mammenn=EBSSA 
}}

== Melestradurezh ==
{|
|-
! colspan=&quot;3&quot; | '''Roll ar vaered adalek 1790'''
|- valign=&quot;top&quot;
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kefridi !! Anv
|-
|1995 - 2026 || Denis Palluel 
|-
|1989 - 1995 || Michelle Malgorn 
|-
|1983 - 1989 || Paul Vaillant 
|-
|1965 - 1983 || Marcel Ticos 
|-
|1951 - 1965 || François Lucas 
|-
|1945 - 1951 || Jeanne Berthelé 
|-
|1944 - 1945 || Alphonse Jacob 
|-
|1944 || Jean Masson 
|-
|1940 - 1944 || Jean-Marie Creac’h 
|-
|1935 - 1940 || Jean-Louis Le-Breton 
|-
|1927 - 1935 || Paul Stéphan 
|-
|1919 - 1927 || Paul Cain 
|-
|1914 - 1919 || Hippolyte Malgorn 
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kefridi !! Anv
|-
|1884 - 1914 || Jean-Marie Malgorn 
|-
|1878 - 1884 || Jean-Louis Stéphan 
|-
|1866 - 1878 || Adolphe Belain La Motte 
|-
|1865 - 1866 || Louis-Marie Malgorn 
|-
|1849 - 1865 || Joseph-Marie Le Louet 
|}
|
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kefridi !! Anv
|-
|1792 || Auguste Bruno de la Salle 
|-
|1790 - 1792 || Michel Bon 
|}
|}
== Gevelliñ ==
{|
|-
| [[Restr:Eusa Obenheim.jpg|180px]]
|
* [[Obenheim]], [[Bas-Rhin]], {{Elzas}} &lt;ref&gt;[https://www.obenheim.fr/commune/jumelage.htm Obenheim]&lt;/ref&gt;
|}

== Eusa el [[livouriezh]] ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot; caption=&quot;Henry Moret (1856-1913)&quot;&gt;
Henry Moret L'île d'Ouessant La chaussée Keller.jpg|Chaoser Keller, 1897
Henry Moret Un village à Ouessant.jpg|Ur gêriadenn, 1901
Henry Moret Falaises d'Ouessant.jpg|Tornaodoù, 1902
&lt;/gallery&gt;
== Tud ==
=== Tud ganet eno ===
* [[Michel Jaouen]] (1920), [[beleg]]
===Tud interet eno===
*[[Jean-Yves Cozan]] (1939-2015), [[politiker]], kuzulier kanton etre 1978 ha 2015.
== Tartan ==
Abaoe 2010 he deus Enez Eusa deus un tartan: [http://macdonald-sporrans.com/wordpress/wp-content/uploads/2010/09/imageCreationSmall.aspx_.jpg].
== Levrlennadur ==
* [[Patrig Gouedig]], ''[http://embann.an.hirwaz.online.fr/document/GOUEDIG.Enez%20Eusa.pdf Enez-Eusa: Eñvoriou Tud Eusa]'', Embannadurioù [[Brud Nevez]], 1984, 279 p.
== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} [https://web.archive.org/web/20050324020634/http://ouessant.fr/ Lec'hienn ti-kêr Eusa]
* {{br}} [https://web.archive.org/web/20160307075345/http://www.geobreizh.bzh/geobreizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29155 Eusa war lec'hienn Geobreizh]

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù|bannoù=2}}
{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]]
[[Rummad:Eusa]]
[[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]]
[[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth e Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]</text>
      <sha1>5if76m1b97ukvr91rxw30tskm40hncz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kembre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2903</id>
    <revision>
      <id>2201262</id>
      <parentid>2194284</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:13:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PAAR29</username>
        <id>91608</id>
      </contributor>
      <comment>Listenn ar Ministr Kentañ</comment>
      <origin>2201262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86524" sha1="tqt4o03qyxgft97bztxzr31tbo1ozif" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
|-
{{Infobox/Titl|Cymru&lt;br&gt;''Wales''|005bbb|talbenn map|ffd500}}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
{| width=&quot;100%&quot;
|-
| width=&quot;50%;&quot; style=&quot;padding-top:5px;&quot;| [[Restr:Flag of Wales.svg|100px|center]]
| width=&quot;50%;&quot;| [[Restr:Royal Badge of Wales (2024 onwards).svg|60px|center]]
|-
| width=&quot;50%;&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Banniel Kembre|Banniel]]
| width=&quot;50%;&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| [[Skoed Kembre|Skoed]]
|}
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;| '''Kan broadel :'''&lt;br&gt;[[Hen Wlad fy Nhadau]]&lt;br&gt;&lt;q&gt; Bro gozh ma zadoù &lt;/q&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| colspan=&quot;2&quot;| [[Restr:Wales in the UK and Europe.svg|280px|center]]
|-
|-
| colspan=&quot;2&quot;|
----
|-
| '''Kêr-benn''' || [[Kerdiz]]
|-
| '''Yezhoù anavezet''' || [[Saozneg]]&lt;br&gt;[[Kembraeg]] &lt;small&gt;(ofisiel: akta 2011)&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#005bbb&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#ffd500&quot;| Melestradur
|-
| '''Stad riel'''|| [[Rouantelezh-Unanet]]
|-
| '''Gouarnamant'''|| Emrenerezh&lt;br&gt;en un unpenniezh bonreizhel
|-
| '''Roue'''|| [[Charles, Roue ar Rouantelezh-Unanet|Charles III]]
|-
| '''Kentañ ministr''' || [[Rhun ap Iorwerth]]
|-
| colspan=&quot;2&quot;| &lt;hr&gt;
|-
| '''Aozañ'''&lt;br&gt; • [[Priñselezh Kembre]]&lt;br&gt;• Unvaniezh gant [[Bro-Saoz]]&lt;br&gt;• Emrenerezh||&lt;br&gt;1216&lt;br&gt;1536&lt;br&gt;1999
|-
| colspan=&quot;2&quot;| &lt;hr&gt;
|-
| '''Moneiz''' || 	Lur sterling (£)
|- bgcolor=&quot;#005bbb&quot;
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;color:#ffd500&quot;| Douaroniezh
|-
| '''Gorread''' || 20 779&amp;nbsp;km²
|-
| '''Poblañs''' || 3,139,000 &lt;small&gt;(istimet e 2018)
|-
| '''Stankter''' || 151/km²
|-
| '''PGP'''&lt;br&gt;&lt;small&gt;• En holl&lt;/small&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;• Dre zen&lt;/small&gt; ||Istimet e 2019&lt;br&gt;£75 miliard&lt;br&gt;£23 900
|-
| colspan=&quot;2&quot;| &lt;hr&gt;
|-
| '''Gwerzhid-eur'''&lt;br&gt;• Hañv &lt;small&gt;(&lt;abbr title=&quot;Daylight Saving Time&quot;&gt;DST&lt;/abbr&gt;)&lt;/small&gt; || [[UTC]] &lt;br&gt;UTC + 1
|-
| '''Pellgomz''' || +44
|-
| '''Kod [[ISO 3166-1]] || GB-WLS
|-
| colspan=&quot;2&quot;| &lt;hr&gt;
|-
| '''[[Internet]] &lt;abbr title=&quot;country code Top-Level Domain&gt;ccTLD&lt;/abbr&gt;''' || .wales&lt;br&gt;.cymru&lt;br&gt;.uk
|}
'''Kembre''' ([[Kembraeg]] : ''Cymru'' {{LFE|[ˈkəm.rɨ]|Liamm aodio=Cymru.ogg}} ; [[saozneg]] : ''Wales'' {{LFE|/weɪlz/|Liamm aodio=en-us-Wales.ogg}}) zo unan eus an eizh bro [[Kelted|geltiek]], hag unan eus ar peder a zo en enez [[Breizh-Veur]] az a d'ober ar [[Rouantelezh-Unanet]].&lt;ref name=UKCountries&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160108051201/http://www.ons.gov.uk/ons/guide-method/geography/beginner-s-guide/administrative/the-countries-of-the-uk/index.html|titl=The Countries of the UK [diell]|oberour=Office for National Statistics|lennet d'=ar 24 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Er reter emañ [[Bro-Saoz]], [[mor Iwerzhon]] er gwalarn, ar [[mor Keltiek]] er mervent ha [[mor Havren]] er su. [[Kerdiz]] (''Caerdydd''I''Cardiff'') eo he c'hêr-benn. E [[2021]] e oa 3 107 500 annezad war ur gorread a 20 779 km². Ouzhpenn 2 700 km a aodoù he deus Kembre hag eno e kaver leun a venezioù, ar re uhelañ o vezañ e norzh ar vro, evel [[Gouezva]] (''Yr Wyddfa''/''Snowdon''), 1085 km uhel. E norzh lodenn klouar ar bed emañ Kembre, gant un hin cheñch-dicheñch merket gant ar mor.

Identelezh vroadel Kembre a ziwanas diwar ar [[Brezhoned|Vrezhoned]] da c'houde [[Dibenn galloud ar Romaned war Enez Vreizh|aet ar Romaned kuit eus Enez Vreizh]] er {{Vvet kantved}}. Rannet e voe ar vro etre rouantelezhioù bihan a glaskas unaniñ a-raok [[aloubadeg Kembre gant Edouarzh Iañ|aloubadeg ar vro gant ar Saozon]] klokaet e [[1283]] gant [[Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)|Edouarzh I{{añ}}]], goude ma kasas [[Owain Glyndŵr]] un emsavadeg a-enep ren ar Saozon e penn-kentañ ar {{XVvet kantved}}, o staliañ evit ur prantad berr ur [[Priñselezh Kembre|Briñselezh Kembre]] dizalc'h. Staget e voe Kembre a-bezh hag ebarzhet e-barzh sistem lezennoù [[Bro-Saoz]] e [[1535]] ha [[1542]] gant [[Aktoù Lezennoù e Kembre 1535 ha 1542|Aktoù Lezennoù Kembre]], dindan ren [[Herri VIII (Bro-Saoz)|Herri VIII]]. Adalek an {{XIXvet kantved}} e teuas ul leurenn bolitik disheñvel e Kembre avat. Ar [[Frankizouriezh kembreat]], kaset gant [[David Lloyd George]] en {{XXvet kantved}} da skouer, a oa bet erlec'hiet tamm-ha-tamm gant kresk ar [[sokialouriezh]] ha [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]]. Kresk ar sañtimant vroadel er memes kantved a c'hanas ar strollad [[Plaid Cymru]] e [[1925]] ha [[Cymdeithas yr Iaith Gymraeg]] (Kevredigezh ar Yezh Gembraek) e [[1962]]. [[Dereadur Kembre|Deroet]] eo ul lodenn eus ar galloud e Kembre, aroueziet gant pazennoù meur evel pa oa bet krouet ar [[Senedd]] (Parlamant Kembre, bet Bodadeg Vroadel Kembre gwezhall) e [[1998]].

Pa oa deuet oadvezh ar [[greanterezh]] e voe treuzfurmet ar vro gant diorren ar [[mengleuz]]ioù hag an uzinoù [[Metalouriezh|labourat ar metal]]. Tremen a reas d'ur vro troet war-zu al labour-douar d'unan greantel. Kreskiñ buan a reas poblañs Kembre. An div drederenn eus ar boblañs a vev e [[Su Kembre]], e-lec'h ma oa ar muiañ a vengleuzioù, e Kerdiz, [[Abertawe]] (''Swansee''), [[Casnewydd]] (''Newport'') hag an traoniennoù tro-dro. Reter [[Norzh Kembre]] a gont ur c'hwec'hvedenn eus ar boblañs, [[Wrecsam]] o vezañ ar gêr vrasañ en norzh. Ne vev ket kement a dud e lodennoù all ar vro. Bremañ m'eo bet diskaret ar greanterezh er vro emañ diazezet an ekonomiezh war ar servijoù, publik ha prevez hag an [[touristelezh|douristelezh]]. Diazezet eo al [[labour-douar]] war an desevel [[chatal]], hag ezporzhiañ a ra Kembre war an dachenn-se, o vezañ tost da vezañ emren a-fet labour-douar.

Un identelezh vroadel ha sevenadurel dibar he deus Kembre. Adalek an {{XIXvet kantved}} he doa tapet ar vrud da vezañ &quot;bro ar c'han&quot;, diwar hengoun an [[eisteddfod]]. Ofisiel eo ar [[kembraeg|c'hembraeg]] hag ar [[saozneg]] er vro. Ar brasañ eus ar boblañs a gaoz [[saozneg]], met ar muiañ niver a gaoz [[kembraeg]] en norzh hag e kornôg ar vro, gant un hollad a 560 000 komzer dre ar vro.

== Etimologiezh ==
An anv a ro ar Gembreiz d'o bro ''Cymru'' hag evito o-unan, ''Cymry'', an daou a zistager {{LFE|[ˈkəm.rɨ]}}, a zo par d'ar brezhoneg ''Kembre''. Diskennet int eus eus ar ger [[predeneg|predenek]] ''combrogi'', a dalvez 'kenvroad',&lt;ref name=Davies/&gt; &lt;ref&gt;{{en}} Lloyd, John Edward (1911). ''A History of Wales from the Earliest Times to the Edwardian Conquest'' (Note to Chapter VI, the Name &quot;Cymry&quot;). Vol. I (2nd ed.). London: Longmans, Green, and Co. (published 1912). pp. 191–192.&lt;/ref&gt; hag a oa bet implijet adalek ar {{VIvet kantved}}.&lt;ref&gt;{{en}} Phillimore, Egerton (1891). &quot;''Note (a) to The Settlement of Brittany''&quot;. In Phillimore, Egerton (ed.). ''Y Cymmrodor''. Vol. XI. London: Honourable Society of Cymmrodorion (published 1892). pp. 97–101.; Davies (1994) p. 71, gant al linenn : Ar wynep Kymry Cadwallawn was.&lt;/ref&gt; El lennegezh e veze skrivet ''Kymry'' pe ''Cymry'' ha pa vije ar yezh pe ar bobl.&lt;ref name=Davies/&gt;  Stummoù [[latin]]izet ar gerioù-se, ''Cambrian'', ''Cambric'' ha ''Cambria'' a oa bet roet d'ar [[Menezioù Kambrian]] ha da marevezh geologel ar [[Kambrian|C'hambrian]].&lt;ref&gt;{{en}} ''Chambers 21st Century Dictionary. Chambers Dictionary'' (Revised ed.). New Delhi: Allied Publishers. 2008. p. 203. ISBN 978-81-8424-329-1.; Chisholm, Hugh, ed. (1911). &quot;''Cambria''&quot; . Encyclopædia Britannica (11th ed.). Cambridge University Press.&lt;/ref&gt; Stummoù kozh eus ''Kembre'' a gaver e kartennaouegoù e [[Breizh]] adalek an {{XIvet kantved}}.&lt;ref&gt;{{br}} ''Diles heiguor '''chebre''''' (lenn ''chẽmbre'') e [[Kartennaoueg Landevenneg]], war-dro [[1000]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{br}} ''Diles heergur '''k embre''''' e [[Kartennaoueg Kemperle]], war-dro [[1100]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{br}} ''Diles Hergu '''Kembre''''' e [[Kartennaoueg Kemper]], war-dro [[1200]]&lt;/ref&gt;

An anvioù [[saozneg|saoznek]] ''Wales'' ha ''Welsh'' a zeu diwar ar memes gwrizienn [[hensaozneg|hensaoznek]] ''Wealh'' (liester ''Wēalas''), diwar ar [[proto-germaneg]] *''Walhaz'', tennet diwar anv ur bobl geltiek, ar [[Volcae]], un anv a zo mammenn da anv [[galleg|gallek]] ar vro (&quot;Pays de ''Galles''&quot;). An anv-se a oa bet implijet evit kaozeal diwar-benn annezidi [[Impalaeriezh Roman ar C'hornôg]].&lt;ref&gt;{{en}} Miller, Katherine L. (2014). &quot;''[https://etheses.whiterose.ac.uk/8031/1/Katherine%20Miller%20Semantic%20Field%20of%20Slavery%20in%20Old%20English%20v%203.pdf The Semantic Field of Slavery in Old English: Wealh, Esne, Þræl]''&quot; (PDF) (Tezenn). University of Leeds. Lennet d'ar 25 a viz Here 2022&lt;/ref&gt; Dont a reas an [[Angled-ha-Saozon]] da implijet an termen-se evit ar [[Brezhoned|Vrezhoned]] dreist-holl ha stumm liester ar ger-se,''Wēalas '' , a oa bet implijet evit o ziriad neuze.&lt;ref&gt;{{en}} Tolkien, J. R. R. (1963). ''Angles and Britons: O'Donnell Lectures''. Kerdiz : University of Wales Press. English and Welsh, ul lennadenn O'Donnell roet en Oxford d'ar 21{{añ}} a viz Here 1955.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Davies/&gt;  Ez istorel ne oa ket implijet ar ger ''Wales'' evit an tiriad modern e [[Breizh-Veur]] hepken met evit pep tra liammet ouzh ar Vrezhoned, en o zouez tiriadoù all nann-germanek evel [[Kernev-Veur]] (&quot;Corn''wall''&quot;) ha lec'hioù e tiriadoù angl-ha-saoz liammet outo evel &quot;''Wal''worth&quot; (kontelezh Durham) ha &quot;''Wal''ton&quot; (West Yorkshire).&lt;ref&gt;{{en}} Rollason, David (2003). &quot;''Origins of a People''&quot;. Northumbria, 500–1100. Cambridge: Cambridge University Press. p. 60. ISBN 978-0-521-04102-7.&lt;/ref&gt;

== Istor ==
{{Pennad pennañ|Istor Kembre}}
[[File:Cynhadledd i'r Wasg Press Conference 14.05.21.jpg|thumb|left|[[Parlamant Kembre]]]]
Priñselezh unanet da Vro–Saoz e [[1536]] ha [[1543]].

1,7 milion a dud e [[1900]], 2,2 milion e [[1950]] ha tremen 3 milion e 2011.

Aloubet ha gounezet digant ar [[Impalaeriezh roman|Romaned]] e fin ar {{Iañ kantved}}, met Kembreiz ne voent ket kalz romanekaet.

[[Aviel|Avieladur]] e {{Vvet kantved}}.

Er {{VIvet kantved}} e harzas Kelted Kembre ouzh ar [[Saksoned]] hag a oa staliet e Bro-Saoz a-vremañ.

En {{VIIIvet kantved}} e voe savet [[kleuz Offa]] ur voger vras gant ar roue sakson [[Offa Mercia]] a-hed harzoù ar vro.

E penn-kentañ an {{XIIIvet kantved}} e voe renet ar vro gant [[Llywelyn ab Iorwerth]].

E vab-bihan, [[Llywelyn ap Gruffudd]], a oa bet anavezet evel priñs ar vro gant [[Herri III (Bro-Saoz)|Herri III Bro-Saoz]] dre [[feur-emglev Montgomery]] ([[1267]]) ; lazhet e voe e-kerzh un emgann e [[1282]]. Gant fin ar familh roueel e voet staget ar rouantelezh kozh da Vro-Saoz ; [[Gwynedd]] eo hec'h anv hiziv c’hoazh.

E [[1301]] e voe lakaet priñs Kembre da zanvez-roue Bro-Saoz dindan anv [[Edouarzh II (Bro-Saoz)|Edouarzh II]] ; abaoe e vez roet an titl-se da hêr tron Bro-Saoz.

E [[1536]] ha [[1543]] e voe sinet lizheroù an unvaniezh etre Kembre ha Bro-Saoz.

Reveulzi greantel an {{XIXvet kantved}} : diorroadur al labouradegoù [[houarn]], [[kouevr]], [[staen]] ha [[glaou]].

E Kembre ez eus un Emsav broadel evel e Breizh. [[Stourmerien Emsav Bro Gembre]] a zo aet buanoc'h eget o c'heneiled a Vreizh.

E [[1967]] e lakaas ar ''Welsh Language Act'' ar c’hembraeg keit–ha–keit gant ar saozneg er [[justis]] hag en abadennoù foran.

== Yezh ==
[[Restr:Welsh speakers in the 2011 census.png|200px|thumb|kleiz|[[Kembraeg]]erien hervez niveradeg 2011]]
{{Pennad pennañ|Kembraeg}}

Ar c'hembraeg - ''Cymraeg'' - eo ar yezh keltiek komzet e Bro-Gembre. E-giz ar [[brezhoneg]] hag ar [[Kerneveureg|c'herneveureg]] ez eo ur [[Predeneg|yezh predenek]]. Koulskoude eo stag ar c'hembraeg ouzh rummad predeneg an Hanternoz tra ma'z eo stag ar [[Kerneveureg|c’herneveureg]] hag ar [[brezhoneg]] ouzh rummad predeneg ar Mervent. E [[1901]] e oa 50% eus ar Gembreiz a gaoze kembraeg hag a-hed an {{XXvet kantved}} e oa diskennet ar feur-se da 43.5% e [[1911]] betek 18.9% e [[1981]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/culturalidentity/language/articles/languageinenglandandwales/2013-03-04#welsh-language|titl=7. Welsh language|oberour=Office for National Statistics|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Disoc'hoù [[niveradeg]] [[2001]] a ziskouezas e oa kresket an niver a gembraegerien betek 21% eus ar boblañs en tu all da 3 bloaz, kontrol d'ar patrom a zigresk a oa bet betek-henn.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://gov.wales/sites/default/files/statistics-and-research/2019-05/welsh-language-results-annual-population-survey-2001-to-2018.pdf|titl=Authors: Jac Williams, Lisa Walters ~ 0300 025 6682 ~ WelshLanguageData@gov.wales This report is also available in Welsh Enquiries from the press: 0300 025 8099 Public enquiries : 0300 025 5050 Twitter: @statisticswales Welsh language results: Annual Population Survey, 2001- 2018|oberour=Ystadegau ar gyfer Cymru|deiziad=29.05.2019|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Niveradeg [[2011]] a ziskouezas e oa digresket betek 19% a gembraegerien, uheloc'h eget e [[1991]] met izeloc'h eget e [[2001]]. Goude ma oa kresket poblañs Kembre e talvez e oa tremenet eus 582 000 den e 2011 da 562 000 e 2011, met uheloc'h e chome eget ar 508 000 kembraeger kavet e niveradeg [[1991]] (18.7%).&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20131007223211/http://wales.gov.uk/topics/statistics/headlines/population2012/121211/?lang=en|titl=2011 Census: First Results on the Welsh Language|oberour=Llywodraeth Cymru|deiziad=11.12.2012|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; An niveradeg kaset etre miz Ebrel [[2020]] ha miz Meurzh [[2021]] a gavas e oa 29.1% eus an dud en tu all da 3 bloaz a gaozee kembraeg, da lavaret eo 883 300 den.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://gov.wales/welsh-language-data-annual-population-survey-april-2020-march-2021|titl=Welsh language data from the Annual Population Survey: April 2020 to March 2021|oberour=Ystadegau gwladol - National Statistics|embanner=Llywodraeth Cymru - Government of Wales|deiziad=9.09.2021|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; An tennad da heul eus miz Here [[2020]] da viz Gwengolo [[2021]] a gavas 29.5% eus an dud a gaozee kembraeg, da lavaret eo war-dro 892 500 kembraeger.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://llyw.cymru/data-am-y-gymraeg-or-arolwg-blynyddol-or-boblogaeth-hydref-2020-i-fedi-2021|titl=Data am y Gymraeg o'r Arolwg Blynyddol o'r Boblogaeth: Hydref 2020 i Fedi 2021|oberour=Ystadegau gwladol|embanner=Llywodraeth Cylry|deiziad=27.01.2022|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Norzh ha kornôg ar vro a chom takadoù e-lec'h m'emañ ar c'hembraeg ar yezh bennañ evit ar brasañ eus an dud tra m'eo desket ar saozneg evel un eil yezh. Unyezhegerien a gaver e-touez ar vugale vihanañ, met ne c'hoarvez james ken e chomfent unyezhegerien a-hed o buhez.&lt;ref name=Davies/&gt; 

[[Saozneg]] zo kaozeet gant kazimant an holl dud e Kembre, ha deuet eo da vezañ ar yezh bennañ er vro a-bezh. [[Code-switching]] a glever alies e Kembre a-bezh, kement hag ez eus bet roet meur a anv d'ar fenomen, daoust ma ne'z eus hini ebet a zo anavezet gant ar yezhonourien.&lt;ref name=Davies/&gt; Ur saozneg rannvroel a gaozeer ivez, anvet [[Wenglish]], levezonet gant yezhadur ar c'hembraeg hag amprestet gantañ leun a c'herioù kembraek.&lt;ref name=Davies/&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/why-butty-rarely-leaves-wales-2302834|titl=Why butty rarely leaves Wales|oberour=WalesOnline|deiziad=30.03.2013|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

== Gouarnamant ha politikerezh ==
Ur vro perzh eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] eo Kembre.&lt;ref name=UKCountries/&gt;&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.iso.org/files/live/sites/isoorg/files/archive/pdf/en/iso_3166-2_newsletter_ii-3_2011-12-13.pdf ISO 3166-2 NEWSLETTER, 2011, p.27] Lennet d'ar 25 a viz Here 2022&lt;/ref&gt; Diouzh lezenn eo an R-U ur Stad unvan, gant ur parlamant hag ur gouarnamant e [[Parlamant ar Rouantelezh-Unanet|Westminster]].&lt;ref name=GE2019&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/politics/general-election-2017-40-mps-13157234|titl=General Election 2017: These are the 40 MPs who have been elected across Wales|oberour=Ciaran Jones|embanner=Wales Online|deiziad=9.06.2017|lennet d'=ar 25 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Ur parlamant [[dereadur|deroet]] he deus bet Kembre e stumm ur gambr anvet [[Senedd]] (''Senedd Cymru – Welsh Parliamant'') he deus resevet galloudoù deroet digant Parlamant ar Rouantelezh-Unanet dre patrom ar galloudoù miret.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://senedd.cymru/sut-rydym-yn-gweithio/ein-rol/pwerau/|titl=Pwerau|oberour=Senedd Cymru|deiziad=01.09.2020|lennet d'=ar 25 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Rannet eo Kembre e 22 diriad-kuzul evit an divizoù lec'hel abaoe [[1996]]. Atebek eo an &quot;tiriadoù pennañ&quot;-se&lt;ref&gt;{{en}} Part 1, Local Government (Wales) Act 1994&lt;/ref&gt; da gas holl bolitikerezhioù ha servijoù lec'hel.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20140601021134/http://new.wales.gov.uk/topics/localgovernment/localauthorities/?skip=1&amp;lang=cy|titl=Awdurdodau Unedol [diell]|oberour=Llywodraeth Cymru|deiziad=16.04.2014|lennet d'=ar 25 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

Bez ez eus 40 kannad eus Kembre e-touez ar 650 ezel eus [[Ti ar C'humunioù (Rouantelezh-Unanet)|Ti ar C'humunioù]], ar gambr izel eus Parlamant ar [[Rouantelezh-Unanet]], pep hini dilennet e pastelloù-bro Kembre. Dilennadegoù hollek [[2019]] a zilennas 22 gannad eus [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]] (pe choazet gantañ), 14 kannad eus ar [[Strollad Mirour (R.U.)|Strollad Mirour]] ha 4 eus ar [[Plaid Cymru]].&lt;ref name=GE2019/&gt; [[Burev Sekretour Stad evit Kembre|Burev Kembre]] zo ur rann eus gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet, e penn emañ ar [[Sekretour Stad evit Kembre]] a zo ezel eus skipailh ar Ministr pennañ.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.gov.uk/government/organisations/office-of-the-secretary-of-state-for-wales/about|titl=About us - Office of the Secretary of State for Wales|oberour=Gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet|lennet d'=ar 26 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Senedd ===
[[Restr:Senedd.JPG|200px|thumb|dehou|Savadur ar [[Senedd]], treset gant [[Richard Rogers]], digoret da [[Gouel Dewi|C'houel Dewi]] e [[2006]].]]
{{Pennad pennañ|Senedd}}

Da c'houde an [[deroadur]] e [[1997]] e krouas [[Akt Gouarnamant Kembre 1998]] ur vodadeg deroet anavezet bremañ dindan an anv [[Senedd]] (ez ofisiel ''Senedd Cymru'' pe ''Welsh Parliamant'' &quot;Parlamant Kembre&quot; ha gwezhall ''National Assembly for Wales'' &quot;Bodadeg Vroadel evit Kembre&quot; betek [[2020]]). Galloudoù ar Sekretour Stad evit Kembre a oa bet treuzkaset d'ar Gouarnamant deroet d'ar {{Deiziad|1|Gouere|1999}}, o reiñ ar gwir d'ar vodadeg da zivizout penaos e tispign arc'hant gouarnamant Westminster e-barzh lodennoù deroet ar melestradurezh.&lt;ref&gt;{{fr}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110903192944/https://www.justice.gov.uk/guidance/docs/dgn04.pdf|titl=Devolution Guidance Note 4 THE ROLE OF THE SECRETARY OF STATE FOR WALES [diell]|oberour=Departamant ar justis er Rouantelezh-Unanet|deiziad=1.07.1999|lennet d'=ar 26 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Kemmet e voe Akt 1998 gant [[Akt Gouarnamant Kembre 2006]] a roas muioc'h a c'halloudoù d'ar vodadeg ha d'ar gouarnamant lec'hel, tost da re [[Parlamant Bro-Skos]] ha [[Bodadeg Iwerzhon an Norzh]]. Dilennet eo an 60 ezel eus ar Senedd evit pemp bloaz (pevar bloaz a-raok [[2011]]) dre ur sistem kemmesk gant 40 kannad dilennet dre bastell-vro (an hini kentañ a dap ar plas) ha 20 kannad dilennet dre bastelloù-bro all dre un dregantad roet da bep strollad politikel hervez o disoc'hoù.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://senedd.cymru/sut-rydym-yn-gweithio/ynghylch-aelodau-o-r-senedd/sut-y-caiff-yr-aelodau-eu-hethol/|titl=Sut y caiff yr Aelodau eu hethol?|oberour=Senedd Cymru|deiziad=19.11.2020|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Ur c'hentañ ministr (''prif weinidog'') a rank ar Senedd dilenn a-raok ma vez choazet izili ar [[Gouarnamant Kembre|gouarnamant lec'hel]] gantañ pe ganti.&lt;ref&gt;{{en}} Birrell, Derek (2012). ''Comparing Devolved Government''. London, United Kingdom: Palgrave Macmillan. p. 45. ISBN 978-0-230-38978-6.&lt;/ref&gt;

E-touez an ugent lodenn deroet da c'houarnamant Kembre, anvet &quot;sujedoù&quot; (''subjects''), e kaver al labour-douar, diorren an ekonomiezh, an deskadurezh, ar yec'hed, al lojeiz, ar galloudoù lec'hel, ar servijoù sokial, an treuzdougen hag ar [[kembraeg|c'hembraeg]].&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://senedd.cymru/sut-rydym-yn-gweithio/ein-rol/pwerau/|titl=Pwerau|oberour=[[Senedd]]|deiziad=1.09.2020|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Pa oa bet krouet e [[1999]] n'he doa ket Bodadeg Vroadel evit Kembre galloudoù lezenniñ pennañ. E [[2007]], pa voe votet [[Akt Gouarnamant Kembre 2006]], e voe roet galloud d'ar Vodadeg tremen lezennoù pennañ, anvet [[Muzulioù ar Vodadeg Vroadel evit Kembre|Muzulioù ar Vodadeg]] d'ar mare-se, war sujedoù resis e-barzh al lodennoù deroet. Sujedoù all a oa bet lakaet ouzhpenn, end-eeun gant Parlamant ar Rouantelezh-Unanet peotramant pa oa bet asantet gant Parlamant Westminster d'un [[Urzh Barregezh war al Lezenniñ]] (''Legislative Competence Order'' pe ''LCO'', ur goulenn gant ur vodadeg deroet da gaout muioc'h a c'halloudoù). Akt Gouarnamant Kembre 2006 a ro ar gwir d'ar Senedd da c'hounit galloudoù da lezenniñ war muioc'h a sujedoù miret ma vezont degemeret en ur referendom. Dalc'het e voe ur [[Referendom war Deroadur Kembre e 2011|referendom]] evit astenn galloudoù ar Vodadeg Vroadel d'an {{Deiziad|3|Meurzh|2011}}, ar pezh a voe degemeret gant an dilennerien. Roet e voe galloud d'ar Vodadeg ober lezennoù, anvet [[Aktoù Senedd Cymru]], war holl sujedoù al lodennoù deroet, hep asant Parlamant ar Rouantelezh-Unanet.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-politics-12648649|titl=Welsh referendum: Voters give emphatic Yes on powers|oberour=[[BBC]] News|deiziad=4.03.2011|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

Gant ar Senedd e vez roet pouez da interestoù Kembre er bed a-bezh. Ur c'hannad a gas da Amerika da reiñ brud da embregerezhioù ar vro. Emañ ar burev pennañ e [[Washington D.C.]], e-barzh kannati ar [[Rouantelezh-Unanet]], tra ma ren burevioù all e [[New York City]], [[Chicago]], [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] hag [[Atlanta]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20170828232109/http://www.wales.com/business/overseas-offices/usa|titl=USA [diell]|oberour=Wales.com|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Staliet e voe ur burev gant ar [[Stadoù-Unanet]] da sevel darempredoù eeun gant Kembre.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://morgangriffith.house.gov/news/documentsingle.aspx?DocumentID=398615|titl=Congressional Friends of Wales Caucus Welcomes First Minister Carwyn Jones|oberour=Congressman Morgan Griffith|deiziad=6.09.2016|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Lezenn ===
[[Restr:Laws of Hywel Dda (f.4.r) Judge cropped.jpg|200px|thumb|dehou|Skeudenn ur barner e [[Cyfraith Hywel]]]]
{{Pennad pennañ|Lezenn Kembre}}

Ez hengounel e oa bet bodet [[Lezenn Kembre]] e-pad un emvod e [[Hendy-gwyn ar Daf]] war-dro [[930]] gant [[Hywel Dda]], a voe roue [[Deheubarth]] ha roue ar brasañ eus Kembre etre [[942]] ha [[950]]. [[Cyfraith Hywel]] (''Lezenn Hoel'') a vode lezennoù pobl ha kustumoù a oa diorroet e Kembre a-hed ar c'hantvedoù. Lakaat a rae pouez war paeamant ur sammad arc'hant d'an hini en doa gouzañvet un torfed, pe d'e gerent, e-lec'h bezañ kastizet gant an tiern.&lt;ref name=KembraegerJustis&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110606124550/http://www.hmcourts-service.gov.uk/cms/12003.htm#1|titl=History and Development of the Welsh Language in the Courts [diell]|oberour=HM Courts &amp; Tribunal Service|deiziad=11.06.2007|lennet d'=ar 27 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; War-bouez e [[Marz Kembre]], e-lec'h ma oa lezennoù dibar, e oa chomet Lezenn Kembre e plas betek ma voe lakaet [[Statud Rhuddlan]] e plas e [[1284]]. Da c'houde marv [[Llywelyn ap Gruffudd]] e voe staget [[Priñselezh Kembre]] ouzh [[Rouantelezh Bro-Saoz]] gant [[Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)|Edouarzh I{{añ}}]] hag erlec'hiet Lezenn Kembre gant [[Lezenn Bro-Saoz]] evit an torfedoù. Chom a reas Lezenn Kembre (evit ar prosezoù sivil) ha Lezenn ar Marzioù en implij betek ma voe peuzstaget Kembre gant [[Herri VIII (Bro-Saoz)|Herri VIII]] dindan [[Aktoù Lezennoù e Kembre 1535 ha 1542]] (a vez alies anavezet evel Aktoù Unaniezh 1536 ha 1543), da c'houde e voe Lezenn Bro-Saoz en implij hepken.&lt;ref name=KembraegerJustis/&gt;&lt;ref name=Davies/&gt; [[Akt Kembre ha Berwick 1746|Akt Kembre ha Berwick]] e [[1746]] a embannas e talvezje kement lezenn votet e Bro-Saoz evit Kembre ivez (ouzhpenn d'ar gêr Saoz ha Skos [[Berwick]], war an harzoù), nemet ma vije lavaret ar c'hontrol el lezenn. Nullet e voe an Akt-se, evit Kembre, e [[1967]].

[[Lezenn Bro-Saoz]] a oa bet diazez ar [[gwir (lezenn)|gwir]] abaoe [[1536]] neuze.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;&gt;{{en}} Davies, John (1994). ''A History of Wales''. London: Penguin. ISBN 978-0-14-014581-6.&lt;/ref&gt; Ur sistem ''Common law'' (''Lezennoù dre zegouezh'') eo, hep kodifiañ bras ha gant ur pouez lakaet war divizoù ar varnerien e prosezoù zo evit skrivañ al lezenn. E penn al lezioù-barn emañ [[Lez-Varn Uhel ar Rouantelezh-Unanet]], a zo al lez-varn diwezhañ evit an holl brosezioù sivil ha torfed. [[Lezioù-Barn Uhel Bro-Saoz ha Kembre]] zo al lezioù-barn kentañ uhelañ ouzhpenn bezañ lezioù-barn galv. Rannet eo dre dri : [[Lez-varn Galv Bro-Saoz ha Kembre|Lez-varn Galv]], [[Lez-Varn Uhel Justis Bro-Saoz ha Kembre|Lez-varn Uhel Justis]] ha [[Lez-Varn ar Gurunenn]]. Prosezioù bihan a vez klevet gant lezioù-barn lec'hel. E [[2007]] e voe echu gant Rannvro Kembre ha Cheshire pa voe staget Cheshire ouzh Rannvro Gwalarn Bro-Saoz. Adalek ar bloaz-se e voe Kembre ur rannadenn justis hec'h-unan neuze, e diabarzh rann-justis [[Bro-Saoz ha Kembre]].&lt;ref name=Davies/&gt;

Barrek eo ar [[Senedd]] da votiñ lezennoù er-maez eus sistem Parlamant ar Rouantelezh-Unanet evit ezhommoù Kembre. Dindan galloudoù asantet e referendom 2011 e c'hell kemer lezennoù pennañ, anvet d'ar mare-se ''Aktoù Bodadeg Vroadel Kembre'' ha bremañ ''Aktoù Senedd Cymru'' e-keñver ugent tachenn listennet e [[Akt Gouarnamant Kembre 2006]], evel ar yec'hed hag an deskadurezh. Diwar al lezenniñ pennañ-se e c'hell [[Gouarnamant Kembre]] sevel is-lezennoù.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20200619065644/https://law.gov.wales/constitution-government/how-welsh-laws-made/subordinate-legislation/?lang=en#/constitution-government/how-welsh-laws-made/subordinate-legislation|titl=Subordinate legislation [diell]|oberour=Llywodraeth Cymru - Welsh Government|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

Pevar nerzh-polis rannvroel zo e Kembre, [[Polis Dyfed-Powys]], [[Polis Gwent]], [[Polis Norzh Kembre]] ha [[Polis Su Kembre]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.itv.com/news/wales/2016-02-18/two-of-the-four-welsh-police-forces-require-improvement-in-the-way-they-prevent-and-investigate-crime|titl=Two of the four Welsh police forces 'require improvement' in the way they prevent and investigate crime|oberour=ITV|deiziad=18.02.2018|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Pemp toull-bac'h zo e Kembre, pevar e su ar vro hag unan e [[Wrecsam]]. Ne'z eus ket a doull-bac'h evit ar merc'hed e Kembre, kaset e vezont da Vro-Saoz neuze.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/north_east/8545805.stm|titl=MPs urge UK government to build north Wales prison|oberour=[[BBC]] News|deiziad=3.03.2010|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20110206184958/http://www.hmprisonservice.gov.uk/adviceandsupport/prison_life/femaleprisoners/|titl=Female Prisoners|oberour=HM Prison Service|lennet d'=an 28 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Listenn ar Ministr Kentañ (Sekretour Kentañ a-raok 2000) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! scope=col | Poltred
! scope=col | Anv
! scope=col | Deiziad
! scope=col colspan=2 | Strollad politikour
|-
| [[File:Alun Michael official portrait.jpg|75px]]
| [[Alun Michael]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1943)&lt;/small&gt;
| 1999-2000
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:#CC0000&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; | [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]]
|-
|[[File:Rhodri Morgan official portrait (cropped).jpg|75px]]
|[[Rhodri Morgan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939-2017)&lt;/small&gt;
|2000-2009
|-
| [[File:Carwyn Jones AM (28092341921) (cropped).jpg|75px]]
| [[Carwyn Jones]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1967)&lt;/small&gt;
| 2009-2018
|-
| [[File:First Minister Mark Drakeford official portrait 2020 (cropped).jpg|75px]]
| [[Mark Drakeford]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1954)&lt;/small&gt;
| 2018-2024
|-
| [[File:Official portrait of First Minister Vaughan Gething 05 (cropped).jpg|75px]]
| [[Vaughan Gething]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1974)&lt;/small&gt;
| 2024
|-
| [[File:Official photograph of First Minister Eluned Morgan MS (Portrait) (cropped).jpg|75px]]
| [[Eluned Morgan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1967)&lt;/small&gt;
| 2024-2026
|-
| [[File:Rhun Ap Iorwerth official photo 2026 (cropped).jpg|75px]]
| [[Rhun ap Iorwerth]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1972)&lt;/small&gt;
| abaoe 2026
| style=&quot;background-color:#008142&quot; |
| [[Plaid Cymru]]
|-
|}

== Douaroniezh ==
[[Restr:Snowdon from Llyn Llydaw.jpg|200px|thumb|kleiz|Ar [[Gouezva|Ouezva]] (''Yr Wyddfa'')]]
Ur vro leun a [[menez|venezioù]] eo Kembre. Emañ e kornôg kreiz [[Bro-Saoz]]. 270 km hed eo eus an norzh betek ar sur.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://www.visitwales.com/info/introduction-wales|titl=Welcome to Wales, a country like no other|oberour=VisitWales.com|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; 20 779 km² eo ar vro, ar pezh a vez alies meneget evel &quot;Ment Kembre&quot;.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110720161018/http://eulis.eu/service/countries-profile/england-and-wales/|titl=England and Wales|oberour=European Land Information Service|deiziad=2010|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; En tu all da Vro-Saoz er reter emañ harzet Kembre gant ar [[mor]] a bep tu : [[mor Iwerzhon]] en norzh hag er c'hornôg, [[kanol Sant Jord]] hag ar [[mor Keltiek]] er mervent ha [[mor Havren]] er su.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1974/dec/16/celtic-sea#S5CV0883P0-06989|titl=Celtic Sea|oberour=Mr. Judd, Secretary of State of Defence|embanner=Hansard Systems|deiziad=16.12.1974|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20111008191433/http://www.iho-ohi.net/iho_pubs/standard/S-23/S23_1953.pdf|titl=Limits of oceans and seas|oberour=International Hydrographic Organization|deiziad=1953|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; War-dro 2700 km aodoù he deus Kembre (a-hed linenn al lanv uhel), gant an douar bras, [[Enez Mon]] ha [[Caergybi]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120522042745/http://www.cartography.org.uk/default.asp?contentID=749|titl=How long is the UK coastline? [diell]|oberour=The British Cartographic Society|deiziad=2012|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Ouzhpenn 50 enez zo a-hed aod an douar bras, an hini vrasañ o vezañ Enez Mon er gwalarn.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.visitwales.com/inspire-me/holidays/escape-welsh-islands|titl=Escape to the Welsh islands|embanner=VisitWales|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

Menezioù zo er brasañ eus ar gweledva, a zo liesseurt a-hend all, dreist-holl en norzh hag e kreiz ar vro. Stummet e voe ar menezioù e-pad an oadvezh skorn diwezhañ. En [[Eryri]] (''Snowdonia'') emañ menezeier uhelañ Kembre, pemp eus outo o vezañ en tu all da 1000 m. Ar [[Gouezva|Ouezva]] ([[kembraeg]] ''Yr Wyddfa'' ; [[saozneg]] ''Snowdon'') eo menez uhelañ ar vro, gant 1085 m.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2009/aug/02/mount-snowdon-cafe|titl=High tea: Mount Snowdon's magical mountaintop cafe|oberour=Jonathan Glancey|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=2.08.2009|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/mountain-upgraded-to-super-status-1898942|titl=Mountain upgraded to ‘super’ status|oberour=James McCarthy|embanner=WalesOnline|deiziad=28.03.2013|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Brudet eo ar 14 menez – pe 15 ma lakaer [[Carnedd Gwenllian]] ganto, ar pezh ne reer ket atav dre ma ne seblant ket ken uhel a se e-keñver an trowardroioù – en tu all da 910 m evel ''Y pedwar copa ar ddeg'' (pe ''Welsh 3000s'') hag an holl a zo en un takad bihan e gwalarn ar vro. Un dae eo pignat ganto holl.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.welsh3000s.co.uk/|titl=The Welsh 3000s Challenge|oberour=The Welsh 3000s Challenge|deiziad=2019|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Ar menez uhelañ er-maez eus al listenn-se eo [[Aran Fawddwy]] gant 905 m e su [[Eryri]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.snowdoniaguide.com/aran_fawddwy.html|titl=Aran Fawddwy|oberour=Snowdonia Guide|deiziad=2019|lennet d'=an 29 a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; [[Bannau Brycheiniog]] (''Brecon Beacons'') a zo er su ar vro (menez uhelañ, [[Pen y Fan]], 886 m dezhañ)&lt;ref&gt;{{en}} Nuttall, John &amp; Anne (1999). ''The Mountains of England &amp; Wales – Volume 1: Wales'' (2nd edition ed.). Milnthorpe, Cumbria: Cicerone. ISBN 978-1-85284-304-5.&lt;/ref&gt; ha kejañ a reont gant [[Menez Kambria]] e kreiz ar vro (beg pennañ, [[Pumlumon]], 752 m dezhañ).&lt;ref&gt;[https://www.bing.com/maps/?mkt=en-gb&amp;v=2&amp;cp=52.4675~-3.7828&amp;lvl=12&amp;sp=Point.52.4675_-3.7828_Plynlimon&amp;sty=s Kartenn]&lt;/ref&gt;

Tri [[park broadel|fark broadel]] zo e Kembre : Eryri, Bannau Brycheiniog ha [[Park Cenedlaethol Arfordir Penfro]] (''Pembrokeshire Coast National Park''). Pemp takad Brav Eston (''Ardaloedd o Harddwch Naturiol Eithriadol Cymru'') zo : Enez Mon, [[Bryniau Clwyd a Dyffryn Dyfrdwy]] (''Clwydian Range and Dee Valley''), [[Ledenez Gŵyr]] (''Gower Peninsula''), [[Ledenez Llŷn]] ha [[Traonienn Gwy]] (''Wye Valley'').&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120625232127/http://wales.gov.uk/topics/environmentcountryside/consmanagement/aonb/?lang=en|titl=Areas of Outstanding Natural Beauty|oberour=Llywodraeth Cymru|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Ledenez Gŵyr a oa an takad kentañ bet anvet &quot;Brav Eston&quot; er [[Rouantelezh-Unanet]] e [[1956]].  E [[2019]] e oa 40 traezhennoù banniel glas a-hed aod Kembre, teir marina banniel glas hag un embregerezh bigi banniel glas.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/whats-on/travel/wales-blue-flag-beaches-2019-16271891|titl=All of Wales' Blue Flag beaches in 2019|oberour=Joshua Knapman|embanner=WalesOnline|deiziad=15.05.2019|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; Koulskoude e vez avelek-kenañ an aodoù er c'hornôg hag er su, evel aodoù [[Iwerzhon]] ha [[Kernev-Veur]], [[avelioù-kornôg]] kreñv o doa kaset meur a vag d'ar strad. E [[1859]] e voe distrujet ouzhpenn 110 lestr a-hed aodoù Kembre e-pad ur gorventenn a lazhas ouzhpenn 800 den dre [[Breizh-Veur|Vreizh-Veur]] a-bezh.&lt;ref name=Davies/&gt; Ar golladenn vrasañ a c'hoarvezas pa reas al lestr [[Royal Charter (lestr)|Royal Charter]] peñse nepell eus aod Enez Mon, gant 459 den az eas d'an anaon.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110126035354/http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/history/pages/tomparryllandudnopier.shtml|titl=Stormy weather|oberour=Tom Parry|embanner=[[BBC]] North West Wales|deiziad=28.04.2006|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt; A-hed an {{XIXvet kantved}} e voe kollet ouzhpenn 100 lestr, gant ur geidenn a 78 martolod marvet bep bloaz.&lt;ref name=Davies/&gt; Abalamour d'ar brezelioù e voe kollet bigi kostez [[Caergybi]] (''Holyhead''), [[Aberdaugleddau]] (''Milford Haven'') hag [[Abertawe]].&lt;ref name=Davies/&gt; Abalamour d'ar reier a zo a-hed o aodoù ha d'an inizi ne vezont ket sklêrijennet e c'hoarvez kalzig a beñse tro-dro da Enez Mon ha [[Sir Benfro]] (''Pembrokeshire''), evel [[lanv du ''Sea Empress'']] e [[1996]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/picture_gallery/06/uk_the_sea_empress_disaster/html/1.stm|titl=In detail: The Sea Empress disaster|oberour=[[BBC]]|deiziad=2000|lennet d'=ar 31{{añ}} a viz Here 2022}}&lt;/ref&gt;

Amresis e oa chomet harzoù Kembre ha Bro-Saoz e-pad pell, war-bouez tro-dro d'ar stêr [[Gwy (stêr)|Gwy]], a voe harzoù degemeret kentañ an div vro.&lt;ref name=Davies/&gt; Sañset e oa [[kleuz Offa]] da vezañ ul linenn resis met distrujet e voe ar striv-se gant [[Gruffudd ap Llewellyn]] a adaloubas douaroù en tu all d'ar voger.&lt;ref name=Davies/&gt; Akt an Unaniezh e [[1535]] a stummas un harz e-linenn eus beg an [[Dyfrdwy]] (''Dee'') betek beg ar Gwy,&lt;ref name=Davies/&gt; met chom a reas diresis a-walc'h e penn an dud betek ma voe sinet Akt ''Welsh Sunday Closing'' e [[1881]] a redias ar stalioù hag an embregerezhioù choaz ur vro ha degemer [[Lezenn Kembre]] pe [[Lezenn Bro-Saoz]].&lt;ref name=Davies/&gt;

===Geologiezh===
Marevezh [[Douarouriezh|geologel]] koshañ an hoalad [[Paleozoeg]], ar [[Kambrian|C'hambrian]], a denn e anv eus ar [[Menezioù Kambrian]], e-lec'h ma voa kavet ha dielfennet ar c'hentañ fosiloù bet lakaet d'ar marevezh-se.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20101126092715/http://palaeos.com/Paleozoic/Cambrian/Cambrian.htm|titl=The Cambrian Period of the Paleozoic Era: 542 to 488 Million Years Ago [diell]|oberour=Palæos|deiziad=2002|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Sedgwick, A. (1852). &quot;''On the classification and nomenclature of the Lower Paleozoic rocks of England and Wales''&quot;. Q. J. Geol. Soc. Lond. 8 (1–2): 136–138. doi:10.1144/GSL.JGS.1852.008.01-02.20. S2CID 130896939.&lt;/ref&gt; E-kreiz an {{XIXvet kantved}} e implijas [[ Roderick Murchison]] hag [[Adam Sedgwick]] o studiadennoù diwar-benn geologiezh Kembre da lakaat e plas pennaennoù ar [[stratigrafiezh]] hag ar [[paleontologiezh]]. An daou varevezh da heul en hoalad Paleozoeg, an [[Ordovisian]] hag ar [[Silurian]], a voe anvet da c'houde meuriadoù [[Kelted|keltiek]] Kembre an Henamzer.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120309135815/http://palaeos.com/paleozoic/silurian/silurian.htm|titl=The Silurian Period of the Paleozoic Era: 444 to 416 Mya [diell]|oberour=Palæos|deiziad=2002|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120307063915/http://palaeos.com/paleozoic/ordovician/ordovician.htm|titl=The Ordovician Period of the Paleozoic Era: 488 to 444 million years ago|oberour=Palæos|deiziad=2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;

===Hin===
Emañ Kembre e-barzh [[Hin klouar|an takad klouar norzh]]. Cheñch-dicheñch eo an hin, levezonet meurbet gant ar mor hag unan eus broioù glebañ [[Europa]] eo.&lt;ref name=MetOfficeWales&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.metoffice.gov.uk/binaries/content/assets/metofficegovuk/pdf/weather/learn-about/uk-past-events/regional-climates/wales_-climate---met-office.pdf|titl=Wales: climate|oberour=Met Office|deiziad=2016|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Davies/&gt; Alies mat e vez koumoulek an amzer e Kembre, glev hag aveliek, gant hañvoù tomm ha goañvioù klouar.&lt;ref name=MetOfficeWales/&gt;

*Gwrez brasañ uhelañ : 37.1°C e [[Penarlâg]], [[Sir y Fflint]] d'an {{Deiziad|18|Gouere|2022}}.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-62184978|titl=Heatwave latest: Wales sees hottest day on record, provisional figures show|oberour=[[BBC]] News|deiziad=18.07.2022|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;
*Gwrez bihanañ izelañ : –23.3°C e [[Rhaeadr Gwy]], [[Sir Faesyfed]] (bremañ [[Powys]]) d'ar {{Deiziad|21|Genver|1940}}.&lt;ref name=MetOfficeWales/&gt;
*Niver brasañ a eurvezhioù heol e-pad ur miz : 354.3 eurvezh e [[Dale Fort]], [[Sir Benfro]] e miz Gouere [[1955]].&lt;ref name=MetOfficeWales/&gt;
*Niver bihanañ a eurvezhioù heol e-pad ur miz : 2.7 eurvezh e [[Llwynon]], [[Sir Frycheiniog]] e miz Genver [[1962]].&lt;ref name=MetOfficeWales/&gt;
*Glaveier vrasañ en un devezh (0900 UTC – 0900 UTC) : 211 mm e [[Rhondda]], [[Sir Forgannwg]] d'an {{Deiziad|11|Du|1929}}.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120312105749/http://www.hydro-gis.co.uk/pdf_files/digital_archive_flyer.pdf|titl=Digital Archive of Extreme UK Rainfall Events [diell]|oberour=Hydri-GIS Ltd|deiziad=2012|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;
*Lec'h glebañ – ur geidenn a 4.473 mn glav bep bloaz e [[Crib Goch]], [[Eryri]], [[Kontelezh Gwynedd|Gwynedd]] (lec'h glebiañ ar [[Rouantelezh-Unanet]] a-bezh zoken).&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120128075059/http://www.telegraph.co.uk/property/3354276/The-wetter-the-better.html|titl=The wetter, the better [diell]|oberour=Ross Clark|embanner=The Telegraph|deiziad=28.01.2012|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;

===Anevaled ha plant===
Tennañ a ra ar vuhez c'houez e Kembre ouzh hini peurrest [[Breizh-Veur]], gant un nebeud traoù disheñvel. Abalamour d'hec'h aodoù ha d'hec'h inizi ez eus leun a laboused-mor er vro. Trevadennoù [[Morskoul boutin|morskouled boutin]], [[Tort boutin|torted boutin]], [[Poc'han boutin|poc'haned boutin]], [[Karaveg pavioù du|karaveged pavioù du]], [[Morvran-guchenn|morvrannoù-kuchenn]] ha [[Godez beg plat|godezed beg plat]] zo. En douaroù, ha 60% eus outo uheloc'h eget 150 m, e kaver leun a laboused evel ar [[Marc'hvran|marc'hvrini]] hag ar [[Moualc'h-venez|mouilc'hi-menez]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120311210912/http://www.ecologymatters.co.uk/pdf/Wales_Ring_Ouzel_paper.pdf|titl=Wales Ring Ouzel Survey 2006|oberour=Mick Green|embanner=Ecology Matters|deiziad=2006|lennet d'=an 2 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/north_east/4644626.stm|titl=Black ravens return to the roost|oberour=[[BBC]] News Wales|deiziad=24.01.2006|lennet d'=an 2 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt; E-touez al [[Evn-preizh|laboused-preizh]] e c'heller gwelet ar [[Falc'hun moan|falc'huned moan]], ar [[Skoul louet|skouled louet]] hag ar [[Barged ruz|bargeded ruz]], un arouez eus buhez c'houez Kembre.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20100823014457/http://www.rspb.org.uk/news/details.asp?view=print&amp;id=tcm:9-176206|titl=Red kite voted Wales' Favourite Bird|oberour=The Royal Society for the Protection of Birds|deiziad=11.10.2007|lennet d'=an 2 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt; En holl e vez gwelet ouzhpenn da 200 spesad laboused e mirva [[Royal Society for the Protection of Birds|RSPB]] e [[Conwy (kêr)|Conwey]], en o zouez gweladennerien diouzh ar mare-bloaz.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.rspb.org.uk/reserves-and-events/reserves-a-z/conwy|titl=Conwy|oberour=Royal Society for the Protection of Birds|lennet d'=an 2 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt; Ar bronneged brasañ, evel an [[arzh]]ed gell, ar [[bleiz]]i hag ar [[kazh|c'hizhier gouez]], a oa bet chaseet ha peurlazhet a-raok aloubadeg Kembre gant ar Saozon. Hiziv e kaver e-touez ar bronneged anevaled evel ar [[sorikideged]], ar [[muenn]]où, ar [[broc'h]]ed, an [[dourgi|dourgon]], an [[erminig]]ed ha meur a [[Mustela|vustelaed]] all, [[heureuchin]]ed ha pemzek spesad [[askell-groc'hen]]. Daou spesad [[krigner]]ien vihan, ar [[Morzigell voc'h velen|morzigelled voc'h velen]] hag ar [[grilian]]ed, a c'heller notenniñ e-keñver Kembre dre ma vezont kavet en harzoù.&lt;ref name=Davies/&gt; Ne'z eus bet gwelet [[mart boutin]] ebet abaoe ar [[bloavezhioù 1950]]. Hogozik steuziet holl e oa ar [[pudask]]ed e Breizh-Veur, met repu o doa kavet e Kembre a-raok ledanaat o zachenn adarre. [[Givri]] aet da c'houez en-dro a gaver en Eryri.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/environment/2006/nov/13/conservationandendangeredspecies.uknews|titl=Goats have roamed Snowdonia for 10,000 years; now they face secret cull|oberour=John Vidal|embanner=[[The Guardian]]|deiziad=13.11.2006|lennet d'=an 2 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt; E miz Meurzh [[2021]] e voe roet aotre gant [[Natural Ressources Wales]] da leuskel c'hwec'h [[avank]] er stêr [[Dyfi]], ar wezh kentañ ma oa c'hoarvezet un darvoud evel-se e Kembre.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-56565050|titl=Licensed beavers released in Wales for the first time|oberour=[[BBC]] News|deiziad=30.03.2021|lennet d'=an 2 a viz Meurzh 2022}}&lt;/ref&gt;

Dourioù mervent Kembre, er Gwy, Sir Benfro ha [[bae Ceredigion]], a zesach leun a anevaled-mor evel ar [[Rinkin pirc'hirin|rinkined pirc'hirin]], ar [[Reunig gris|reuniged gris]], ar [[Baot lêrek|vaoted lêrek]], an [[delfin]]ed, ar [[morhoc'h]]ed, ar [[morgaoul]]ed, ar [[kranked|granked]] hag al [[legestr|ligistri]]. Si Benfro ha Ceredigion a zo brudet evit bezañ takadoù a-bouez ruz evit an [[tursiops]]ed ha [[Ceinewydd]] zo lec'h-hañv nemetañ er Rouantelezh-Unanet a-bezh evit an delfined-se. Er stêrioù e c'heller menegiñ ar [[salvelinus]]ed (familh an [[eog]]ed), ar [[sili]], an [[eog]]ed, an [[alosinae]]ed, ar [[beleh|beleion]] hag ar [[salvelinus alpinus]]. Ne gaver ar [[gwyniad]] nemet e Kembre, el [[Lenn Tegid]]. Brudet eo Kembre evit he c'hregin, he [[brennig]], he [[meskl]] hag he [[bigorn du]]. Ar pesked-mor brudetañ zo an [[harenk]]ed, ar [[brezhell|vrizhilli]] hag ar [[morlouan]]ed.&lt;ref name=Davies/&gt; En Eryri, war fasennoù norzh ar menezeier, e kaver plant a zo restachoù eus ur mare rak-skorn, en o souez ''Lireu ar Ouezva'' – pe ''Gagea serotina'' – ha spesadoù alpinek all evel ''Saxifraga cespitosa'', ''Saxifraga oppositifolia'' ha ''Silene acaulis''. Un toullad a blant a gresk e Kembre ha neblec'h all e Breizh-Veur evel ar ''bod-roz roudennek ar reier'' (''Tuberaria guttata'') war Enez Mon pe ''Draba aizoides'' e Gŵyr.&lt;ref&gt;{{en}} Perring, E.H.; Walters, S.M., eds. (1990). ''Atlas of the British Flora''. Melksham, Great Britain: BSBI. p. 43. ISBN 978-0-901158-19-2.&lt;/ref&gt; 

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Geologic map of Wales CY.svg|Douarouriezh Kembre ha Kernev-veur
Wales Administrative 2009 v5 Welsh.png|Kembre melestradurel e 2009
Wales-NASA-250.jpg|Kembre gwelet eus an oabl
&lt;/gallery&gt;

== Demografiezh ==
=== Istor ar boblañs ===
{{historical populations
| title = Poblañs Kembre
| 1536
| 278000
| 1620
| 360000
| 1770
| 500000
| 1801
| 587000
| 1851
| 1163000
| 1911
| 2421000
| 1921
| 2656000
| 1939
| 2487000
| 1961
| 2644000
| 1991
| 2811865
| 2001
| 2910200
| 2011
|3063456
| 2021
| 3107500
| footnote = Istimet (a-raok 1801);&lt;br/&gt;niveradegoù (goude 1801)
}}
Poblañs Kembre a greskas eus an hanter diwar 587 000 e [[1801]] betek 1 163 000 e [[1851]] a-raok tizhet 2 421 000 e [[1911]]. Ar brasañ eus ar c'hresk-se a zeuas diwar rannoù e-lec'h ma oa mengleuzioù glaou, e [[Sir Forgannwg]] dreist-holl a greskas eus 71 000 e [[1801]] da 232 000 e [[1851]] betek [[1 122 000]] e [[1911]].&lt;ref&gt;{{en}} Brian R. Mitchell ha Phyllis Deane, ''Abstract of British Historical Statistics'' (Cambridge, 1962) pp 20, 22&lt;/ref&gt; Un darn eus ar c'hresk-mañ a c'heller liammañ ouzh an [[treuzkemm demografek]] a oa c'hoarvezet er brasañ eus ar broioù [[Greanterezh|greantel]], pa oa digresket feur ar marvoù tra ma chome uhel feur ar ganedigezhioù. Divroañ a reas forzhig a dud da Gembre ouzhpenn avat er memes mare. Gant ar [[Saozon]] e voe ar muiañ-niver e-touez an dud emvroet da Gembre, met un niver bras a [[Iwerzhoniz]] a voe ivez asambles gant strolladoù all,&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20080520075715/http://www.therhondda.co.uk/living/population.html|titl=Population [diell]|oberour=The Rhondda|lennet d'=ar 5 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; evel an [[Italianed]] en em stalias e su ar vro.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/migration_italian.shtml|titl=Italian immigration|oberour=[[BBC]]|deiziad=15.08.2008|lennet d'=ar 5 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Degemer a reas Kembre divroidi eus ur bern broioù eus ar [[Commonwealth|C'hommonwealth]] a-hed an {{XXvet kantved}} ouzhpenn d'an Afrikaned ar C'haraïb ha da dud a-orin eus Azia, a oa staliet e kêrioù Kembre dreist-holl. Kalz anezho a lavar int Kembreiz.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20111018050201/http://www.socialistunity.com/?p=1587|titl=INTERVIEW WITH MOHAMMAD ASGHAR [diell]|oberour=SOCIALIST UNITY|deiziad=24.01.2008|lennet d'=ar 5 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

E [[1972]] e veve 2,74 milion a dud e Kembre, un niver a chomas stabil betek ar [[bloavezhioù 1980]] pa oa digresket ar boblañs abalamour d'an divroañ. Abaoe fin ar bloavezhioù 1980 e teu muioc'h a dud d'en em staliañ e Kembre avat, ha pennabeg kresk ar boblañs int, muioc'h eget ar c'hresk naturel.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.webarchive.org.uk/wayback/archive/20080719000928/http://new.wales.gov.uk/docrepos/40382/40382313/statistics/population/pop-2007/wales-pop2005/wales-pop2005-e1.pdf?lang=en|titl=Wales’s Population: A Demographic Overview (1971-2005)|oberour=Ystadegau ar gyfer Cymru - Ystadegau gwladol|embanner=Llywodraeth Cynulliad Cymru|lennet d'=ar 6 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Hervez niveradeg [[2021]] e oa 3 107 500 den o chom e Kembre er bloavezh-se (1 586 600 maouez ha 1 521 000 paotr), ur c'hresk a 1,4 % e-keñver niveradeg [[2011]]. E Kembre e veve 5.2 % eus poblañs Saoz-ha-Kembre e 2021. Seizh kêr vras a zo e Kembre, [[Kerdiz]], [[Abertawe]], [[Casnewydd]] ha [[Wrecsam]] asambles gant kumuniezhioù [[Bangor (Kembre)|Bangor]], [[Llanelwy]] ha [[Tyddewi]] hag o deus ar statud kêr er [[Rouantelezh-Unanet]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.wales.com/about/welsh-cities|titl=Cities in Wales|oberour=Wales.com|lennet d'=ar 6 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Wrecsam a voe an hini ziwezhañ o kaout ar statud a gêr, goude m'eo kêr vrasañ norzh Kembre, pa voe roet ar statud e [[2022]] hepken.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.gov.uk/government/news/record-number-of-city-status-winners-announced-to-celebrate-platinum-jubilee|title=Record number of city status winners announced to celebrate Platinum Jubilee|oberour=Cabinet Office and Department for Digital, Culture, Media &amp; Sport|embanner=Governement of the United Kingdom|deiziad=20.05.2022|lennet d'=ar 6 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.thegazette.co.uk/notice/4154400|titl=Crown Office|oberour=The Gazette|deiziad=5.09.2022|lennet d'=ar 6 a viz Kerzu 2022}}

''THE QUEEN has been pleased by Letters Patent under the Great Seal of the Realm dated 1 September 2022 to ordain that the County Borough of Wrexham shall have the status of a City. ''&lt;/ref&gt;

=== Relijion ===
E niveradeg [[2021]] e voe enrollet 46.5% eus an dud dindan ar c'hombod &quot;relijion ebet&quot;, muioc'h eget pep respont all ha kresket abaoe [[2011]] (32.1%).&lt;ref name=Cyfrifiad2021&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://llyw.cymru/grwp-ethnig-hunaniaeth-genedlaethol-iaith-chrefydd-yng-nghymru-cyfrifiad-2021-html|titl=Grŵp ethnig, hunaniaeth genedlaethol, iaith a chrefydd yng Nghymru (Cyfrifiad 2021)|oberour=Ystadegau gwladol|embanner=Llywodraeth Cymru|deiziad=29.11.2022|lennet d'=ar 6 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ar relijion bennañ e Kembre eo ar [[Kristeniezh|Gristeniezh]], gant 43.6% eus ar boblañs oc'h embann int kristen.&lt;ref name=Cyfrifiad2021/&gt;

An [[Iliz e Kembre]], gant 56 000 ezel, eo an iliz niverusañ.&lt;ref name=FaithinWales&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20131024162623/http://www.gweini.org.uk/download/English%2003_03%20comp%20smaller.pdf|titl=Faith in Wales: Counting for Communities [diell]|oberour=Gweini|lennet d'=ar 7 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ul lodenn eus an [[Iliz anglikan]] eo ha perzh eus Iliz Bro-Saoz e oa betek [[1920]] goude Akt Iliz Kembre e [[1914]]. An Iliz dizalc'h kentañ er vro a voe savet e [[Llanfaches]] e [[1638]] gant [[William Wroth]]. [[Iliz Presbiterian Kembre]] a voe ganet diwar Luskad Metodist Kembre e-pad an {{XVIIIvet kantved}} ha distaget diouzh [[Iliz Bro-Saoz]] e [[1811]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20160427122509/http://www.archiveswales.org.uk/anw/get_collection.php?inst_id=33&amp;coll_id=76790&amp;expand=|titl=Glamorgan Archives

Glamorgan Presbyterian Church Marriage registers [diell]|embanner=Archifau Cymru|lennet d'=ar 7 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; An eil feiz gant ar muiañ a azeulerien eo an [[Iliz katolik]], gant 43 000 ezel istimet.&lt;ref name=FaithinWales/&gt;

Sant paeron Kembre eo [[Divi|Sant Divi]] (''Dewi Sant''). Lidet e vez bep bloaz da [[Gouel Dewi|C'houel Dewi]] (''Dydd Gŵyl Dewi Sant'') d'ar 1{{añ}} a viz Meurzh.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.newadvent.org/cathen/04640b.htm|titl=St. David|oberour=New Advent|lennet d'=ar 7 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Adalek [[1904]] e voe ul luskad adlañsañ relijiel diwar avielouriezh [[Evan Roberts]] a gasas meur a hini da dreiñ ouzh kristeniezhioù nann-anglikan, kumuniezhioù a-bezh zoken.&lt;ref name=Davies/&gt; Stil prezegenniñ Roberts a voe ur skouer evit aozadurioù relijiel nevez evel ar [[Pentekostaezh]] pe an [[Iliz avielourel]].&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://www.llyfrgell.cymru/darganfod-dysgu/arddangosfeydd-arlein/darluniau/portraits/eisteddwyr/crefydd|titl=Evan Roberts (1878-1951)|oberour=Llyfrgell Genedlaethol Cymru|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

N'eo ket niverus an dud nann-kristen e Kembre, 2.7% eus ar boblañs en holl.&lt;ref name=Cyfrifiad2011&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://cy.ons.gov.uk/peoplepopulationandcommunity/populationandmigration/populationestimates/bulletins/2011censuskeystatisticsforwales/2012-12-11|titl=Cyfrifiad 2011: Ystadegau Allweddol ar gyfer Cymru, Mawrth 2011|oberour=Emma White|embanner=National Statistics|deiziad=11.12.2011|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Kumuniezh an [[Islam]] eo an hini niverusañ, gant 24 000 (0.8%) muzulman niveret e [[2011]].&lt;ref name=Cyfrifiad2011/&gt; Kumuniezhioù [[Hindouegezh|hindou]] ha [[Sikhegezh|sikh]] a gaver dreist-holl e kêrioù ar Su, e Casnewydd, Kerdiz hag Abertawe tra ma kaver ar gumuniezh [[Boudaegezh|boudaek]] war ar maez e [[Ceredigion]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20150424025633/http://www.diversiton.com/religion/census/britain.asp|titl=Religion in Britain [diell]|oberour=Diversiton|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ar relijion nann-gristen kozhañ e Kembre eo ar [[Yuzevegezh]], staliet abaoe mare ar [[Romaned]], goude m'eo digresket niver ar Yuzevien betek un nebeud kantadoù hepken.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-49030675|titl=Wales' Jewish history: Call to record it before it is too late|oberour=Neil Prior|embanner=[[BBC]] News|deiziad=20.07.2019|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

===Identelezh vroadel===
Niveradeg 2021 a ziskouezas e embanne 55.2 % eus an dud e oant &quot;Kembread hepken&quot;, 8.1% a embanne e oant &quot;Kembread ha Breizhveuriad&quot; tra ma oa sammet an niver a dud a embanne e oant &quot;Kembread&quot;, ne vern da beseurt derez, betek 63.3 %.&lt;ref name=Cyfrifiad2021/&gt; Sontadeg Bloaziek Poblañs Kembre a ziskouezas e oa 62.3% eus an dud a embanne e oant Kembread asambles gant un identelezh all pe ket e [[2022]], da geñveriañ gant an niver a 69.2 % kavet e [[2001]].&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://statscymru.llyw.cymru/Catalogue/Equality-and-Diversity/National-Identity/nationalidentity-by-year-identity|titl=Hunaniaeth genedlaethol yn ôl blwyddyn a hunaniaeth|oberour=StatsCymru|embanner=Llywodraeth Cymru|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; E [[2022]] e voe embannet gant ur sontadeg YouGov e oa 67 % eus an dud a embanne e oant &quot;Kembread&quot;, ne vern da beseurt derez, gant 21 % a embanne e oant &quot;Kembread ha nann-Breizhveuriad&quot;, 15 % &quot;Kembreatoc'h eget Breizhveuriad&quot;, 24 % &quot;ken Kembread ha Breizhveuriad&quot;, 7 % &quot;Breizhveuriatoc'h eget Kembread&quot; tra ma embanne 20 % e oant &quot;Breizhveuriad ha ket Kembread&quot; ha 8 % un dra bennak all.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://docs.cdn.yougov.com/7lxb647ksn/SundayTimes_StateOfTheUnion_220819%20%28Wales%29.pdf|titl=YouGov / [[The Sunday Times (RU)|The Sunday Times]] Survey Results|oberour=YouGov|deiziad=2022|lennet d'=an 9 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

== Sevenadur ==
Kembre he deus he sevenadur dibar, gant he [[kembraeg|yezh]], he c'hustumoù, gouelioù ha sonerezh. Pevar [[lec'hienn UNESCO Hêrezh ar bed]] e Kembre : [[Kestell ha Mogerioù-kêr Edouarzh Iañ e Gwynedd]], kanol ha [[dourbont Pontcysyllte]], [[gweledva greantel Blaenafon]] ha gweledva [[greanterezh ar mein-glas e Kembre|greanterezh ar mein-glas]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://whc.unesco.org/en/list/|titl=World Heritage List|oberour=[[UNESCO]]|lennet d'=ar 6 a viz Du 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Mitologiezh ha mojennoù ===
Restachoù [[mitologiezh kelt]] ar [[Brezhoned|Vrezhoneg]] rak-kristen a voe treuzkaset dre gaoz gant ar ''cynfeirdd '' (ar [[barzh|varzhed]] kent).&lt;ref name=&quot;TheBritons&quot;&gt;{{en}} Snyder, Christopher Allen (2003). ''The Britons''. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-22260-6.&lt;/ref&gt; Ul lodenn eus o oberennoù a oa bet miret e [[Lennegezh Kembre ar Grennamzer|dornskridoù kembraek ar Grennamzer]] : [[Levr Du Caerfyrddin]] ha [[Levr Aneirin]] (eus an {{XIIIvet kantved}} o-daou) ; [[Levr Taliesin]] ha [[Levr Gwenn Rhydderch]] (eus ar {{XIVvet kantved}} o-daou) ha [[Levr Ruz Hergest]] (w.d. [[1400]]).&lt;ref name=TheBritons/&gt; An istorioù e [[komz-plaen]] diwar al levrioù gwenn ha ruz a zo brudet dindan an anv [[Mabinogi]]on.&lt;ref name=Davies/&gt; E barzhonegoù evel ''[[Cad Goddeu]]'' (Kad ar gwez) ha listennoù da zelc'her soñj evel [[Trioedd Ynys Prydein|Triadoù Enez Preden]] ha [[Trizek Tra Gaer Enez Vreizh]] e kaver danvez mitologel ivez.&lt;ref&gt;{{en}} Ford, Patrick K (2008). ''The Mabinogi and Other Medieval Welsh Tales'' (2nd ed.). Berkeley and Los Angeles: University of California Press. p. 183. ISBN 978-0-520-25396-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KochCelticCulture&quot;&gt;{{en}} [[John T. Koch|Koch, John Thomas]] (2006). ''Celtic culture: a historical encyclopedia''. Santa Barbara: ABC-CLIO. pp. 359 &amp; 1324. ISBN 978-1-85109-440-0.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} White, Donna R (1998). ''A century of Welsh myth in children's literature''. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. p. 123. ISBN 978-0-313-30570-2. &lt;/ref&gt; En testennoù-se e kaver stummoù kentañ [[Danvez Breizh|mojenn ar Roue Arzhur]] hag istor hengounel Enez Vreizh goude mare ar [[Proviñs Britannia|Romaned]].&lt;ref name=TheBritons/&gt; Mammennoù all hengounioù lennegezh Kembre zo an dastumad istor [[latin]]ek ''[[Historia Britonum]]'' ({{IXvet kantved}}) ha kronikoù e latin ''[[Historia Regum Britanniae]]'' skrivet en {{XIIvet kantved}} gant [[Jafrez Menoe]], hag hengounioù pobl diwanet diwezhatoc'h evel ''The Welsh Fairy Book'' gant W. Jenkyn Thomas.&lt;ref name=KochCelticCulture/&gt;

=== Lennegezh ===
[[Restr:Black Book of Carmarthen (f.4.r).jpg|200px|thumb|dehou|alt=Ur bajenn eus Levr Du Camarthen, gant barzhoniezh e kembraeg er Grennamzer|[[Levr du Carmarthen]], barzhoniezh gembraek an {{XIIIvet kantved}}]]
Kembre he deus unan eus an hengounioù lennegel koshañ en Europa,&lt;ref name=Davies/&gt; ken kozh hag ar {{VIvet kantved}} ha gant aozerien evel [[Llywarch Hen]] pe [[Jafrez Menoe]] ha [[Gerallt Gymro]] – an daou ziwezhañ a vez gwelet lod eus ar skrivagnerien [[latin]] gwellañ a oa bet er Grennamzer.&lt;ref name=Davies/&gt; N'eo ket bet treuzkaset barzhoniezh goshañ e kembraeg, hini [[Taliesin]] pe [[Aneirin]], digemm met dre stummoù cheñchet kalz er Grennamzer.&lt;ref name=Davies/&gt; Hengoun ar varzhoniezh gembraek a oa bet dalc'het bev dre ar [[Krennamzer Uhelañ|Grennamzer Uhelañ]] betek mare [[Lennegezh krenngembraek|Barzhed ar Briñsed]] (w.d. [[1100]] – [[1280]]) hag hini [[Lennegezh krenngembraek|Barzhed an Noblañs]] (w.d. [[1350]] – [[1650]]). Ar re gentañ a oa barzhed a-vicher a aoze kanoù-meuliñ ha kanoù-kañv evit o mestr tra ma aoze ar re ziwezhañ barzhoniezh gant gwerzennoù ''cywydd''.&lt;ref name=Davies/&gt; Er mare-se e voe aozet e oberenn gant unan eus gwellañ barzhed Kembre, [[Dafydd ap Gwilym]].&lt;ref name=Davies/&gt; Pa voe saoznekaet ar vro avat ez eas an hengoun-se da get.&lt;ref name=Davies/&gt;

Daoust ma oa aet linenn ar varzhed a-vicher e voe digoret hentoù all d'al lennegezh pa voe ebarzhet uhelidi Kembre en ur rouedad sevenadurel brasoc'h.&lt;ref name=Davies/&gt; Labourerien-spered an [[Azkivinelezh]], evel [[William Salesbury]] pe [[John Davies (Mallwyd)|John Davies]], a zegasas an [[dengarouriezh]] er vro diwar ar skolioù-meur saoz.&lt;ref name=Davies/&gt; E [[1588]] e voe [[William Morgan (eskob)|William Morgan]] an den kentañ o treiñ ar [[Bibl]] [[Troidigezhioù ar Bibl e kembraeg|e kembraeg]].&lt;ref name=Davies/&gt;  Ur bazenn a-bouez e voe evit ar varzhoniezh gembraek er {{XVIvet kantved}} pa voe brudet ar barzhonegoù gant gwerzennoù dieub met adalek kreiz ar {{XVIIvet kantved}} e tapas ar metroù taol-mouezhiet deuet eus Bro-Saoz muioc'h a vrud c'hoazh.&lt;ref name=Davies/&gt;  Adalek an {{XIXvet kantved}} e voe krouidigezh un hanez kembraek unan eus palioù skrivagnerien a vro, broudet gant an ''esteddfod''.&lt;ref name=Davies/&gt; Lennegezh ar mare-se a voe puilh, met ne oa ket atav a-galite.&lt;ref name=Williams&gt;{{en}} Williams, David (1961). ''A Short History of Modern Wales''. London: John Murray. p. 121.&lt;/ref&gt;Luskadoù relijiel a zeuas da vezañ mestr war ar c'henstrivadegoù, goude bezañ bet skarzhet eus outo e penn-kentañ.&lt;ref name=Williams/&gt;

En {{XIXvet kantved}} e voe tostaet sevenadur Kembre ouzh ar bed saoznek pa voe troet ar [[Mabinogi]]on er [[saozneg|yezh]]-se gant Lady [[Charlotte Guest]]. Ne voe ket echu gant al lennegezh gembraek evit keloù-se : e [[1885]] e voe embannet ''[[Rhys Lewis (romant)|Rhys Lewis]]'' gant [[Daniel Owen]], a vez gwelet evel ar romant kembraek kentañ. En {{XXvet kantved}} ez eas al lennegezh gembraek pelloc'h diouzh ar stil viktorian gant oberennoù evel ar varzhoneg ''[[Ymadawiad Arthur]]'' gant [[Thomas Gwynn Jones]].&lt;ref name=Davies/&gt; Ar [[Brezel Bed Kentañ]] en devoe ul levezon bras war al lennegezh gembraek, o c'henel ur stil drougweler kaset gant [[Thomas Herbert Parry-Williams]] ha [[Robert Williams Parry]].&lt;ref name=Davies/&gt; Greanteadur mervent Kembre a roas ul lusk all gant reoù evel [[Rhydwen Williams]] a implijas doareoù gwerzaouiñ diamzeriet ur Gembre war ar maez evit taolenniñ ar gweledva greantel. Ar prantad etre an daou vrezel a zo merket gant labour [[Saunders Lewis]], gant e sell politikel mirour kement hag e bezhioù-c'hoari, e varzhonegoù hag e vurutelladennoù.&lt;ref name=Davies/&gt;

Skrivagnerien ar [[bloavezhioù 1930]] a gendalc'has da skrivañ goude an [[Eil brezel bed]], evel [[Gwyn Thomas (skrivagner)|Gwyn Thomas]], [[Vernon Watkins]] pe [[Dylan Thomas]], a voe skignet e oberenn vrudetañ ''Under Milk Wood'' e [[1954]], goude e varv. Thomas a oa unan eus brudetañ skrivagnerien Kembre an {{XXvet kantved}}.&lt;ref name=Davies/&gt; Cheñchet e voe selloù skrivagnerien Kembre saoznek war o bro goude an Eil brezel bed e-keñver ar remziad a-raok, o vont muioc'h war-zu ar vroadelouriezh ha meuliñ ar c'hembraeg. Liammet e voe ar cheñchamant-se ouzh broadelouriezh [[Saunders Lewis]] ha gwalldan ar ''Bombing School'' [[Ledenez Llŷn]] e [[1936]]. Evit ar varzhoniezh e voe [[R. S. Thomas]] unan eus an tudennoù pennañ a-hed eil lodenn an XX{{vet}} kantved. Ne zeskas ket kembraeg a-raok bezañ 30 vloaz ha skrivañ a reas e varzhonegoù e saozneg.&lt;ref&gt;{{en}} Los Angeles Times, &quot;''Obituary''&quot;, 27 a viz Gwengolo 2000&lt;/ref&gt; E-touez romantourien an eil lodenn eus an XX{{vet}} kantved e c'heller menegiñ [[Emyr Humphreys]], a embannas ouzhpenn tregont romant,&lt;ref&gt;{{en}} ''Emyr Humphreys: Conversations and Reflections'', ed. M. Wynn Thomas. University of Wales Press: Cardiff, 2002, p. 8.&lt;/ref&gt; ha [[Raymond Williams]].&lt;ref&gt;{{en}} Maurice Cowling (1 a viz C'hevrer 1990). &quot;''Raymond Williams in retrospect''&quot;. New Criterion. Lennet d'an 3 a viz Mae 2020.&lt;/ref&gt; A-drugarez d'an [[Eisteddfod]] e chom bev hengoun ar barzhonegoù [[Klotenn diabarzh|cynghanedd]] e kembraeg, gant liammoù ouzh [[Breizh]] a-drugarez d'ar barzh [[Aneirin Karadog]] da skouer.

===Mirdioù ha levraouegoù===
[[Restr:National Library of Wales.jpg|200px|thumb|dehou|Levraoueg Vroadel Kembre]]
[[Mirdi Broadel Kembre]] (''Amgueddfa Cymru – National Museum Wales'') a voe krouet dre garta real e [[1907]] hag arc'hantaouet eo gant [[gouarnamant Kembre]] bremañ. Seizh lec'h a zo dre ar vro, en o zouez [[Mirdi Broadel Kerdiz]], [[Mirdi Broadel Istor Sain Ffagan]] hag [[Amgueddfa Lofaol Cymru]]. E miz Ebrel [[2001]] e voe aotreet ar mirdioù da zegemer digoust ar weladennerien gant ar Vodadeg Vroadel, ar pezh a greskas an niver a weladennerien eus 87.8 % war ar bloavezh 2001-2002 betek 1 430 428.&lt;ref name=Davies/&gt; En Aberystwyth emañ [[Levraoueg Vroadel Kembre]], a zegemer dastumadoù pennañ ar vro, evel dastumad Sir John Williams hag hini [[Shirburn Castle]].&lt;ref name=Davies/&gt; Ouzhpenn d'an dastumad objedoù moullet e kaver un dastumad arzoù Kembre a-bouez, gant politridi ha luc'hskeudennoù kement ha kartennoù-post ha kartennoù ofisiel.&lt;ref name=Davies/&gt;

=== Arzoù gwelet ===
[[Restr:Thomas Jones - The Bard (1774).jpg|250px|thumb|dehou|''The Bard'' (Ar Barzh), 1774, gant [[Thomas Jones (livour)|Thomas Jones]] (1742-1803)]]
Skouerioù eus [[arz kelt]] a oa bet kavet e Kembre.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://amgueddfa.cymru/erthyglau/1342/Celtic-Art-in-Iron-Age-Wales/?|titl=Celfyddyd Geltaidd yng Nghymru'r Oes Haearn|oberour=Amgueddfa Cymru|deiziad=3.05.2007|lennet d'=an 10 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Er [[Krennamzer uhelañ|Grennamzer uhelañ]] e voe produet e Kembre oberennoù gant ar Gristeniezh gelt gant patromoù arz an inizi predenek. [[Dornskrid enlivet|Dornskridoù livet]] e Kembre a zo deuet betek hon mare, evel [[Avieloù Hereford]] hag [[Avieloù Lichfield]] ({{VIIIvet kantved}}). [[Saoter Ricemarch]] (dalc'het e [[Dulenn]]), {{XIvet kantved}}, a zo eus Kembre ivez, graet e [[Tyddewi]], hag ur skouer diwezhat eus stil an inizi, gant levezonoù viking.&lt;ref&gt;{{en}}Moody, Theodore William; Cróinín, Dáibhí Ó; Martin, Francis X; Byrne, Francis John (2005). ''A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland''. Londrez : Oxford University Press. p. 540. ISBN 978-0-19-821737-4.; Walsh, Alexander (1922). ''Scandinavian Relations with Ireland during the Viking Period''. Dulenn : Talbot Press. p. 20. ISBN 978-1-152-77368-4.&lt;/ref&gt;

Etre ar {{XVIvet kantved}} hag an {{XVIIIvet kantved}} ez ae alies arzourien Kembre da labouret maez eus o bro, da [[Londrez]] pe da [[Italia]]. [[Richard Wilson (livour)|Richard Wilson]] (1714-1782) a vez gwelet alies evel al livour-gweledvaoù breizhveuriat kentañ gant un oberenn a-galite. Goude m'eo brudet evit e livadurioù eus Italia en doa livet Kembre ivez. E fin an {{XVIIIvet kantved}} e kreskas brud arz ar gweledvaoù er vro ha kavet e voe pratikoù e kêrioù Kembre, ar pezh a leuskas muioc'h a arzourien da chom er vro. Desachet e voe arzourien estren da Gembre ivez, da gentañ abalamour d'an ''Dihun keltiek''.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20100125090402/http://www.museumwales.ac.uk/en/2249/|titl=Art in 18th-century Britain [diell]|oberour=Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20100125090429/http://www.museumwales.ac.uk/en/2261/|titl=Welsh Artists of the 18th Century|oberour=Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

Ul lezenn votet e [[1857]] a zigoras un toullad skolioù-arzoù dre ar Rouantelezh-Unanet a-bezh e digoret e voe ''Skol Arzoù Kerdiz'' e [[1865]]. Alies mat e ranke ar skolidi mont da gavet labour maez eus Kembre met [[Betws-y-Coed]] az eas tamm-ha-tamm d'ur greizenn brudet mat evit an arzourien. Bodad arzourien ar gêriadenn a sikouras da aozañ ''Akamedi Real Kambrian evit an Arz'' (''Yr Academi Frenhinol Gymreig'' - ''Royal Cambrian Academy of Art'') e [[1881]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110523004755/http://www.rcaconwy.org/our_history-5.aspx|titl=About the RCA|oberour=The Royal Cambrian Academy of Art|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/local/northwestwales/hi/people_and_places/arts_and_culture/newsid_9131000/9131480.stm|titl=Rare chance to see work by Betws-y-Coed artists' colony|oberour=[[BBC]] North West Wales|deiziad=27.10.2010|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ar c'hizeller Goscombe John, goude ma laboure e Londrez, a reas meur a zelwenn diwar goulenn aozadurioù Kembre. Christopher Williams, a choaze sujedoù e-liamm ouzh Kembre, a laboure e Londrez ivez. Thomas E. Stephens&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://www.stamfordhistory.org/dav_lockwood.htm|titl=Charles Davenport Lockwood 1877–1949|oberour=The Stamford Historical Society|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; hag Andrew Vicari a voe poltredourien a laboure er Stadoù-Unanet, evit an eil, hag e Frañs, evit egile.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.theguardian.com/education/2001/nov/16/arts.highereducation|titl='I am the king of painters'|oberour=[[The Guardian]]|deiziad=16.11.2001|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

Kavet e veze arzourien eus Kembre en holl kêrioù-penn Europa. Bevañ a reas [[Augustus John]] hag e c'hoar [[Gwen John]] e Londrez hag e Pariz. An arzourien-gweledva [[Kyffin Williams]] ha [[Peter Prendergast (arzour)|Peter Prendergast]] o doa bevet e Kembre a-hed o buhez avat, goude ma choment e-liamm ouzh bed bras an arzoù. [[Ceri Richards]] a oa pouezus e metoù an arzoù e Kembre pa oa kelenner e Kerdiz ha chom a reas pouezus ur wezh dilojet da Londrez. Arzourien all a oa deuet da labourat e Kembre, evel [[Eric Gill]], David Jones (a oa a-orin eus Kembre) hag ar c'hizeller Jonah Jones. Ar ''Kardomah Gang'' a oa ur strollad speredel kreizennet tro-dro da z[[Dylan Thomas]] ha [[Vernon Watkins]] en Abertawe, hag en o zouez e kaved al livour [[Alfred Janes]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/features/dylan-thomas-and-the-kardomah-set-6109407.html|titl=Dylan Thomas and the Kardomah set|oberour=The Independant|deiziad=11.02.2006|lennet d'=ar 17 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

===Arouezioù broadel hag identelezh===
[[Restr:Welsh Dragon (Y Ddraig Goch).svg|200px|thumb|kleiz|''Y Ddraig Goch'' (An Aerouant Ruz), unan eus arouezioù pennañ ar vro.]]
Gwelet a reer Kembre evel unan eus ar [[broioù keltiek]] modern hiziv, ar pezh eo diazez identelezh Kembre.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://museum.wales/articles/1341/Who-were-the-Celts/|titl=Who were the Celts?|oberour=Amgueddfa Cymru|deiziad=5.06.2021|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} Koch, John (2005). ''Celtic Culture : A Historical Encyclopedia''. ABL-CIO. pp. xx, 300, 421, 495, 512, 583, 985. ISBN 978-1-85109-440-0.&lt;/ref&gt; Pedet e vez alies arzourien Kembre d'ar gouelioù keltiek.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://arts.wales/cy/newyddion-swyddi-chyfleoedd/archwiliwch-ddiwylliant-celtaidd-mewn-rhaglen-newydd-s4c-o-wyl-ryng|titl=Archwiliwch ddiwylliant Celtaidd mewn rhaglen newydd S4C o Ŵyl Ryng-Geltaidd Lorient|oberour=Cyngor Celfyddydau Cymru|deiziad=06.09.2022|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

''[[Y Ddraig Goch]]'' (An Aerouant Ruz), unan eus arouezioù pennañ Kembre, a ziskouez pegen dizaon eo ar vroad.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.wales.com/about/culture/national-symbols-wales|titl=National symbols of Wales|oberour=Wales.com|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Anv a oa eus an aerouant-se el lennegezh e-barzh an ''[[Historia Britonum]]'', evel arouez ar bobl. [[Vortigern]] ([[kembraeg]] : ''Gwrtheyrn''), [[Roue ar Vrezhoned]], a glaske sevel un tour e Dinas Emrys, met kouezhañ a rae en e boull dizehan. Gant Ambrosius {{refn|group=&quot;n&quot;|[[Latin]] : ''Ambrosius vocor, id est, Embreis Guletic.'' (''Ambrosius eo va anv, hag a zo Embreis Guletic'').&lt;ref&gt;{{la}} {{Liamm web|url=https://www.thelatinlibrary.com/histbrit.html|titl=HISTORIA BRITTONUM|oberour=[[Nennius]]}} 42&lt;/ref&gt; Embreis Guletic a zo evit Emrys Gwledig sur-awalc'h.}} e voe lavaret dezhañ toullañ dindan ha kavet gantañ daou sarpant. An aerouant ruz a oa evit ar [[Brezhoned|Vrezhoned]] hag an hini gwenn evit an [[Angled-ha-Saozon]]. Goude emgann an daou sarpant e vije bet diouganet gant Ambrosius e vije adpaket [[Enez Vreizh]] gant diskennidi ar Vrezhoned ha kaset ar Saozon d'ar mor en-dro.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://en.wikisource.org/wiki/Six_Old_English_Chronicles/Nennius%27s_History_of_the_Britons|titl=NENNIUS'S HISTORY OF THE BRITONS.|oberour=[[Nennius]]|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Graet e oa bet gant an Aerouant Ruz adalek mare roue [[Rouantelezh Gwynedd|Gwynedd]] [[Cadwaladr Fendigaid|Cadwaladr]] (w-d. [[655]]) ha lakaet e oa bet war [[banniel Kembre]] a voe ofisielaet e [[1959]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-47389680|titl=Wales history: Why is the red dragon on the Welsh flag?|oberour=[[BBC]]|deiziad=7.07.2019|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

D'ar 1{{añ}} a viz Meurzh e lider [[Gouel Dewi]], un den a-bouez evit identelezh ar vro.&lt;ref&gt;{{en}} Bergsagel, John; Riis, Thomas; Hiley, David (9 a viz Kerzu 2015). ''Of Chronicles and Kings: National Saints and the Emergence of Nation States in the High Middle Ages''. Museum Tusculanum Press. p. 307. ISBN 978-87-635-4260-9.&lt;/ref&gt; Klasket e voe lakaat Gouel Dewi da vezañ un devezh vak, gant ur sinadeg a ouzhpenn 10 000 den da skouer, met nac'het e voe gant gouarnamant ar Rouantelezh-Unanet.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/politics/st-davids-day-bank-holiday-23099964|titl=More than 10,000 people want St David's Day to be a bank holiday but UK Government has said no|oberour=Ruth Mosalski|embanner=WalesOnline|deiziad=15.02.2022|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/4760362.stm|titl=Poll backs St David's Day holiday|oberour=Guto Thomas|embanner=[[BBC]]|deiziad=1.03.2006|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://yougov.co.uk/topics/politics/articles-reports/2018/04/23/brits-support-patron-saints-days-bank-holidays-ind|titl=Should patron saint's days be bank holidays?|oberour=Matthew Smith|embanner=YouGov|deiziad=23.04.2018|lennet d'=an 18 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Lidañ a reer an deiz-se avat, er skolioù hag e kevredigezhioù sevenadurel dre ar vro a-bezh, en ur wiskañ ur [[pour|bourenn]] da skouer, peotramant ur [[roz-kamm|rozenn-gamm]], div vleunienn vroadel e Kembre. Ar gwiskamant broadel a vez gwisket gant ar vugale ivez.&lt;ref&gt;{{cy}} {{Liamm web|url=https://amgueddfa.cymru/erthyglau/1183/St-Davids-Day/?|titl=Dydd Gŵyl Dewi|oberour=Amgueddfa Cymru|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Adalek ar {{XVIvet kantved}} e c'heller gwelet ar pour o tont war-wel evel arouez Kembre, tra ma tapas brud ar roz-kamm adalek an {{XIXvet kantved}}, broudet gant [[David Lloyd George]] en {{XXvet kantved}}.&lt;ref name=Davies/&gt; Droukvesket e vez alies an div blantenn e [[kembraeg]] : ''cennin'' (pour) ha ''cennin Pedr'' (pour Sant-Pêr evit ar roz-kamm).&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://webarchive.nationalarchives.gov.uk/ukgwa/20160105160709/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/social-trends-rd/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom/2005-edition/the-official-yearbook-of-the-united-kingdom---2005-edition.pdf|titl=UK 2005 : The Official Yearbook of the United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland|oberour=National Statistics|deiziad=2004|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ur rentañ-kont a roas an tu-kreñv d'ar pour e [[1916]], ha gwelet a reer pour war al lur sterling abaoe.&lt;ref name=Davies/&gt;

Banniel [[Owain Glyndŵr]] a zo liammet ouzh ar broadelezh kembreat.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/flying-flag-remember-glyndwr-2422875|titl=Flying the flag to remember Glyndwr|oberour=WalesOnline|deiziad=16.09.2004|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Douget e oa bet gant armeoù Glyndŵr a-enep ar Saozon ha warnañ e weler pevar leon war ruz hag aour. Tennañ a ra ar banniel ouzh hini [[Llywelyn ap Gruffudd]] (pe Llywelyn an Diwezhañ), a oa bet [[Priñs Kembre]] a-raok an aloubadeg kaset gant ar roue [[Bro-Saoz]] [[Edouarzh Iañ (Bro-Saoz)|Edouarzh I{{añ}}]]. Levezonet e oa ar banniel gant reoù tud Glyndŵr a oa leoned warno o-daou ivez.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/flag_owainglyndwr.shtml|titl=Banner of Owain Glyndwr|oberour=[[BBC]] Wales History|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; [[Gouel Owain Glyndŵr]] a lider d'ar 16 a viz Gwengolo e Kembre, ha galvoù a oa bet evit ober eus an deiz-se unan vak broadel.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/926973.stm|titl=Calls for 'Glyndwr Day' on anniversary|oberour=[[BBC]] News|deiziad=18.09.2000|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.thenational.wales/news/19582497.glyndwr-day-worthy-new-national-holiday/|titl=Glyndŵr Day is worthy of a new national holiday|oberour=Dafydd Wigley|embanner=The National — For all of Wales|deiziad=16.09.2021|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

&quot;''[[Hen Wlad fy Nhadau]]''&quot; (''Bro Gozh ma Zadoù'') eo kan vroadel Kembre, sonet a-raok darvoudoù sportel evel krogadoù mell-droad pe rugby pa vez skipailh Kembre o c'hoari, hag a-raok digoradurioù ar [[Senedd]] ha darvoudoù ofisiel all.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110101202124/http://www.visitwales.co.uk/about-wales-guide-to-wales-culture-people-and-language/welsh-history/welsh-national-anthem/|titl=Welsh National Anthem [diell]|oberour=VisitWales|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6586105.stm|titl=Coal Exchange to 'stock exchange'|oberour=[[BBC]] News|deiziad=26.04.2007|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; &quot;''Cymru am byth''&quot; (''Kembre da viken'') zo ul lugan brudet.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/fun-stuff/cymru-am-byth-meaning-behind-8592076|titl=https://www.walesonline.co.uk/lifestyle/fun-stuff/cymru-am-byth-meaning-behind-8592076|oberour=Victoria Jones|embanner=WalesOnline|deiziad=6.02.2015|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ul lugan all – &quot;''Y Ddraig Goch Ddyry Cychwyn''&quot; (''an aerouant ruz a vroud an ober'') – a oa bet implijet war Skoed real Kembre pa oa bet krouet e [[1953]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/flag_officialemblem.shtml|titl=An official emblem|oberour=[[BBC]] Wales History|deiziad=8.08.2008|lennet d'=an 19 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

====Arouezioù breizhveuriat e-liamm ouzh Kembre====
Pa oa bet treset an ''Union Jack'' (banniel ar [[Rouantelezh-Unanet]] e oa Kembre perzh eus [[Rouantelezh Bro-Saoz]] abaoe [[1543]], hag aroueziet e oa bet gant kroaz Sant Jorj. Banniel ar Rouantelezh-Unanet a ziskouez arouezioù [[Bro-Saoz]] ha [[Bro-Skos]] neuze, a-raok ouzhpennadenn arouez [[Iwerzhon]] e [[1801]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20160509100704/https://www.royal.uk/union-jack|titl=The Union Flag [diell]|oberour=The Royal Family|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.britannica.com/story/acts-of-union-uniting-the-united-kingdom|titl=Acts of Union: Uniting the United Kingdom|oberour=Jeff Wallenfeldt|embanner=Britannica|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Displeget e vez alies gant ar mediaoù abalamour da betra ne'z eus arouez ebet evit Kembre en ''Union Jack'' a-vremañ.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/wales-isnt-represented-union-jack-15138001|titl=Why Wales isn’t represented on the Union Jack|oberour=Thomas Deacon|embanner=WalesOnline|deiziad=12.09.2018|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.thenational.wales/news/19192705.union-jack-reminds-welsh-forgotten/|titl=Union Jack reminds the Welsh that they are forgotten|oberour=Theo Davies-Lewis|embanner=The National — for all of Wales|deiziad=28.03.2021|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

Skoed Dug Kernev-Veur, pennhêr monarkiezh Breizh-Veur (a vez anvet alies Pluñv Priñs Kembre) a vez implijet er vro.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/local-news/uncomfortable-truth-three-feathers-symbol-15451660|titl=The uncomfortable truth about the three feathers symbol embraced by Wales|oberour=Nino Williams|embanner=WalesOnline|deiziad=25.11.2018|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2020}}&lt;/ref&gt; Gant teir fluenn o tifoupañ diwar ur gurunenn alaouret a-us d'al lugan alamanek ''Ich dien'' (&quot;E servij emaon&quot;) eo implijet gant skipailhoù sport, evel ar skipailh rugby, rejimantoù an arme, evel ar ''Royal Welsh''. Klasket e oa bet lakaat harzoù da implij kenwerzhel ar skoed gant Priñs Kembre.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/stop-using-my-three-feathers-2263539|titl='Stop using my Three Feathers'|oberour=WalesOnline|embanner=2.03.2007|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;

===Sportoù===
Reolennet hag aozet eo ar sportoù e Kembre gant ouzhpenn 50 aozadur.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20120310074525/http://www.sportwales.org.uk/about-us/how-we-can-help/working-in-partnership/national-governing-bodies-of-sport/ngb-websites.aspx?lang=en&amp;|titl=NGB websites [diell]|oberour=Chwaraeon Cymru|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; Ar brasañ anezho, pa vezont o plegañ gant sportoù kevezel, a choaz, a skoazell hag a aoz tud pe skipailhoù a reprezanto o bro e-pad darvoudoù etrebroadel a-enep broioù all. Kembre a c'heller gwelet o c'hoari e darvoudoù meur evel [[Kib vell-droad ar bed]], [[Kib rugbi ar bed]] pe C'hoarioù ar C'hommonwealth. Er [[C'hoarioù Olimpek]] avat e c'hoari atletourien Kembre asambles gant o c'henseurted eus [[Bro-Skos]], [[Norzhiwerzhon]] ha [[Bro-Saoz]] e-barzh skipailh [[Breizh-Veur]]. Gant Kembre e oa bet aozet darvoudoù sportel etrebroadel&lt;ref name=BBC2015&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/sport/football/33342995|titl=How Wales became a magnet for major sports events|oberour=[[BBC]] Sports|deiziad=1.07.2015|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt; evel C'hoarioù ar C'hommonwealth e [[1958]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20170414195235/http://thecgf.com/games/intro.asp?yr=1958|titl=1958 British Empire &amp; Commonwealth Games [diell]|oberour=Commonwealth Games Federation|deiziad=2014|lennet d'=an 20 a viz Kerzu 2022}}&lt;/ref&gt;, Kib ar bed e rugbi e [[1999]] ha gourfenn Lig ar Gampioned e [[2017]].&lt;ref name=BBC2015/&gt;

Goude ma veze c'hoariet muioc'h [[mell-droad]] da gustum e norzh Kembre eo ar [[rugbi]] a zo aet d'ar sport arouez evit ar vro, oc'h ezteuler hec'h identelezh broadel.&lt;ref name=Davies/&gt; Skipailh Kembre a gemer perzh bep bloaz e [[C'hoariadeg ar C'hwec'h Broad]] ha kemeret en deus perzh da bep Kib ar bed e rugbi. Pevar skipailh rugbi micherel zo : [[Cardiff Rugby]], [[Dragons RFC]], [[Ospreys (rugby union)|Ospreys]] ha [[Scarlets]] goude daou adaozadur e [[2003]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/2913753.stm|titl=Questions facing Wales' regional plans|oberour=[[BBC]] News|deiziad=3.04.2003|lennet d'=ar 6 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; hag e [[2004]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/rugby_union/welsh/3754959.stm|titl=WRU axe falls on Warriors|oberour=[[BBC]] News|deiziad=1.06.2004|lennet d'=ar 6 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; C'hoari a ra ar skipailhoù-se e [[Kevezadegoù Unanet ar Rugbi]], asambles gant skipailhoù eus [[Iwerzhon]], [[Bro-Skos]], [[Italia]] hag [[Afrika ar Su]], hag e c'hellont titliñ da c'hoari e-barzh [[Kib Kampioned ar Rugbi europat]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.epcrugby.com/champions-cup/clubs/|titl=European Professional Club Rugby|oberour=European Professional Club Rugby|lennet d'=6 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; peotramant en [[EPCR Challenge Cup]] c'hoazh.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.therugbypaper.co.uk/features/featured-post/15722/european-rugby-statement/|titl=European Rugby Statement|oberour=The Rugby Paper|deiziad=10.04.2014|lennet d'=ar 6 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; Adalek [[1907]] e oa bet ul Lig rugbi e Kembre, hag ul Lig micherel a oa bet etre [[1908]] ha [[1910]].&lt;ref&gt;{{en}} Lush, Peter; Farrar, Dave (1998). ''Tries in the Valley: A History of Rugby League in Wales''. London: London League Publications. p. 19. ISBN 978-0-9526064-3-7.&lt;/ref&gt;

Ul lig [[mell-droad]] micherel zo e Kembre abaoe [[1992]],&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20110720112816/http://www.welshpremier.com/History.ink|titl=A Brief History of the League [diell]|oberour=Cynghrair Bêl Droed Cymru|lennet d'=ar 7 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; met pemp kleub kembreat a c'hoari e sistem kampionadoù mell-droad [[Bro-Saoz]] : [[C.P.D. Dinas Caerdydd|Kerdiz]], [[C.P.D. Dinas Abertawe|Abertawe]], [[C.P.D. Sir Casnewydd|Casnewydd]], [[C.P.D. Wrecsam|Wrecsam]] ha [[C.P.D. Tref Merthyr|Merthyr]].&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.co.uk/blogs/waleshistory/2010/11/the_cardiff_and_swansea_derby.html|titl=The Cardiff and Swansea Derby|oberour=[[BBC]] Wales History|deiziad=5.11.2010|lennet d'=ar 7 a viz genver 2023}}&lt;/ref&gt; C'hoarierien a-feson a oa bet ganet e Kembre, [[John Charles]], [[John Toshack]], [[Gary Speed]], [[Ian Rush]], [[Ryan Giggs]], [[Gareth Bale]], [[Aaron Ramsey]] peotramant [[Daniel James (c'hoarier mell-droad)|Daniel James]]&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bbc.com/sport/football/29607612|titl=Gareth Bale: Ryan Giggs says winger can be Wales' greatest|oberour=[[BBC]] Sports|deiziad=13.10.2014|lennet d'=ar 7 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; ha gallout a reont c'hoari evit o skipailh broadel. E [[Kampionad mell-droad Europa 2016]] e oa bet tizhet gant skipailh Kembre e zisoc'h gwellañ en ur gevezadeg ofisiel pa oa erruet betek an hanter-gourfenn a-raok bet trec'het gant skipailh [[Portugal]] a oa aet da gampion da c'houde.&lt;ref&gt;{{en}} {{Liamm web|url=https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2016/2017905_fr.pdf|titl=Full Time Report Semi-finals - Wednesday 6 July 2016|oberour=UEFA Euro 2016|deiziad=6.07.2016|lennet d'=ar 7 a viz Genver 2023}}&lt;/ref&gt; Kemeret en deus perzh ar skipailh e daou [[Kib vell-droad ar bed]] e [[1954]] hag e [[2022]].

== Luc’hskeudennoù ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot; caption=&quot;Aberystwyth&quot;&gt;
Aberystwith Castle.jpg|Ar c’hastell
Heol y Wig, Aberystwyth tua'r môr ochr gogleddol.jpg|''Pier Street''
&lt;/gallery&gt;

==Notennoù==
{{reflist|group=n}}

== Daveoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

{{Keltia}}
[[Rummad:Kembre| ]]
[[Rummad:Rouantelezh-Unanet]]
[[Rummad:Pastelloù Dilennel Europat er Rouantelezh-Unanet]]</text>
      <sha1>tqt4o03qyxgft97bztxzr31tbo1ozif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molenez (Leon)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11808</id>
    <revision>
      <id>2201263</id>
      <parentid>2132907</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île de Molène inserted.</comment>
      <origin>2201263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14237" sha1="6zd7766ss3f01skbheg87ejjhz2qqk3" xml:space="preserve">{{pennad zo|Molenez}}
{{Kempenn}}
&lt;p align=&quot;left&quot; style=&quot;spacing:6px; padding:6px; border:1px solid #006699; background:#EAF5FB&quot;&gt;[[Skeudenn:Books-aj.svg aj ashton 01.svg|100px]] 
'''Savet eo ar pennad-mañ diwar labour bet graet gant skolidi.''' Sikourit da wellaat an danvez, mar plij ganeoc'h.

{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Molenez
| anvOfisiel = ''Île-Molène''
| skeudenn = Aerial image of Île de Molène (view from the southeast).jpg
| alc'hwez = 
| ardamezioù = Blason ville fr Île Molène (Finistère).svg
| bro = {{Bro-Leon}}
| departamant = {{Penn-ar-Bed}}
| arondisamant = [[Arondisamant Brest|Brest]]
| etrekumuniezh = [[Kumuniezh kumunioù Bro an Hirwazh|KK Bro an Hirwazh]]
| bro velestradurel = [[Bro Brest]]
| kanton = [[Kanton Lokournan|Lokournan]]
| insee = 29084
| cp = 29259
| maer = Didier Delhalle
| amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]]
| gorread = 0.72
| hedred = -4.955556
| ledred = 48.397222
| uk = 
| ubi = 0
| ubr = 26
| lec'hienn web = {{fr}} [https://www.mairie-ile-molene.bzh/ mairie-ile-molene.bzh]
}}
'''Molenez''' a zo un [[enezenn]] vihan e [[Breizh]] (bihanoc'h eget 1 km²), en [[Enezeg Molenez]], er-maez da aod kornôk [[Bro-Leon]], hag er gevred da [[Eusa]]. 

Lec'hiet eo e Mor an Hirwazh, e-kreiz [[enezeg Molenez]], a zo un 20 enezenn bennak enni, ha setu ar re vrasañ : [[Banneg]], [[Balaneg]], [[Molenez]], [[Trielen]], [[Enez ar C'hrizienn]], [[Kemenez]], [[Litiri]], [[Morgaol]], [[Benniged]].... 

Molenez a zo ivez ur gumun eus [[Bro-Leon]] e [[kanton Lokournan]], e departamant [[Penn-ar-Bed]], e gwalarn [[Breizh]].

Evit mont eus porzh Konk-Leon betek Molenez ez eus 40 mn merdeiñ.

== Douaroniezh ==
Bez' ez eus war-dro 15 km etre Molenez hag an douar bras. E-touez an enezennoù strewet en enezeg Molenez ez eo Molenez an hini vrasañ, met n'eo ket gwall vras e gwirionez : 1200 m a-hed dre 800 m a-led, da lâret eo 72 hektar. He lein a zo 26 m a-us live ar mor.

Ar bourk hag ar porzh a zo lec'hiet er Reter, diwallet gant al [[Ledenez Molenez|Ledenez]], un enezenn vihan hag a vez kenstaget ouzh Molenez gant ur gro vili pa vez izel ar mor. E-pad ar reverzhioù bras e c'heller ivez mont war droad eus Molenez da Drielen. Er C'hornôg, dirak [[Eusa|Enez Eusa]], an douaroù zo goloet gant lanneier, ur metoù dispar ha bresk.
[[Restr:Enez Eusa hag enezeg Molenez.svg|thumb|upright=2.7|center|Enezeg Molenez]]

== Anv ==
An anv &quot;Molenez&quot; a deufe eus &quot;moal&quot; hag &quot;enez&quot; (moal-enez) met hervez [[Joseph Loth]], &quot;mol&quot; a zo deveret eus &quot;moul&quot; ,a dalvez evit ur run vihan. Enez-Moul a vez lavaret a-wechoù gant tud [[Eusa]]. 

Mouligenn a vez lavaret ivez eus ur plac'h eus Moul.
== Skoed-ardamez == 
E welout a c'heller war ur stalaf eus goudor ar c'hanod saveteiñ. Livet e oa bet gant Laurent Mordelet.

Diskouez a ra un eor (oc'h aroueziañ ar porzh), div vazh-eskob kroaziet (re sant Ronan, patron ar barrez) ha teir fempdelienn (oc'h aroueziañ bleunienn Molenez hag an Drinded santel). En-dro d'ar skoed ez eus div &quot;volenenn&quot; (bleunioù). Ar bleunioù medisinel-se a c'hell mont betek daou vetrad a uhelder. A-us d'an div volenenn ez eus ur gurunenn gant un tour-tan ha peder c'haravell evit diskouez ez eus un enezenn eus Molenez ha n'eo ket ur gêr. Dindan ar skoed e lenner ar ger latin ''servare'', ar pezh a dalv evit &quot;servijañ&quot;.

== Istor ==
E-kerzh an amzerioù skorn, enezeg Molenez a oa ur gourenez bras-tre, gant ur gorread tost da 300 km². Stag e oa ouzh ar c'hevandir etre [[Konk-Leon]] ha [[Beg Lokmazhe]]. Pa c'hoarvezas teuz ar skornegoù, war-dro -10 000 kent J.-K., al lodenn vrasañ eus douaroù ar gourenez oa bet beuzet gant uheladur live ar mor ha ne oa chomet diveuz nemet un ugent enezenn bennak.

Furchadegoù renet nevez zo o deus diskouezet e oa dija tud war Molenez 5000 bloaz a-raok J.-K. En [[Henamzer]] (-400 kent J.-K.), ar [[Henc'hres|C'hresianed]] a anaveze Enez-Eusa, ha roet o doa an anv ''Ouxisame'' dezhi.

E [[1375]], Tanguy Moall, aotrou Moall Enez (Molenez) ha Trebabu a zimezas gant Marie Du Chastel. E skoed a zouge tri eor merdeerezh. An armoù-se a zo neuze e-keñver ar re a zo en enezenn eus Molenez. War ar c'hartennoù eus ar {{XVIvet kantved}}, ar gerioù &quot;Milin&quot; pe &quot;Melin&quot; a dalveze kement ha Molenez.

A-raok an [[Dispac'h Gall]] e veze lâret ne oa ket posupl d'an dud chom bev e Molenez hep madoù ar roue. Met ar roue a ouie mat e oa ret dezhañ kenderc'hel da &quot;voueta&quot; an enezourien rak ezhomm oa anezho evit gwarantiñ surentez ar verdeadurezh 'barzh unan eus dañjerusañ kanolioù-mor a zo er bed.

=== Dispac'h Gall ===
Dekred eus ar [[26 a viz Du]] [[1790]] war al le ret : e penn-kentañ [[1791]] e voe nac'het al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant ar person, Laurent-Marie Dalener e anv&lt;ref&gt;[[Kristof Jezegoù]], ''Hor Bro e-pad ar Revolusion'', Ti-moullañ Ar Bobl, Karaez, 1915, pajenn 42&lt;/ref&gt;. Ret oa bet dezhañ mont da guzh en ur gambr toullet dindan un ti eus an enezenn, ma c'helle lidañ an oferenn. E [[1797]]-[[1798|98]], dre ma oa klask warnañ, e oa aet da glask repu war ar c'hevandir, a-raok mont en harlu da Bro-Saoz. E [[1804]], pa voe echu strafuilhoù an dispac'h, e tistroas d'e vro c'henidik.

=== {{XIXvet kantved}} ===

==== Kleñved-red ar c'holera e 1893 ====
Ar c'holera oa bet degaset war Molenez gant ur bleiner bigi a oa bet e darempred gant un den klañv e Konk-Leon e deroù miz Eost [[1893]]. Ar bleiner a oa chomet bev met treuzkaset en doe ar bakteri marvel d'e familh hag ar c'hleñved a skignas buan dre an enezenn. Marvet oa bet 44 den e Molenez e-kerz miz Eost hag 14 ouzhpenn e Trielen. Dre ma ne oa ket a goad war Molenez evit ober archedoù, ar c'horfoù a voe beziet en douar, gronnet gant ul liñsel eeun. 

==== Peñse an Drummond Castle e 1896 ====
D'ar Meurzh [[16 a viz Even]] [[1896]], ur vag saoz, an ''Drummond Castle'', a deuas da stekiñ ouzh ur garregenn en ul lec'h anvet &quot;chaoser ar vein c'hlas&quot; ha brudet evit bezañ dañjerus, e kornôg an enezenn. Peder vunutenn a voe trawalc'h evit ma vefe goueledet ar vag gant 141 treizhad ha 103 den eus ar bourzhiad. Ne chomas bev nemet tri den, savetaet gant ur pesketaer eus Molenez. Ar c'hanod saveteiñ (anvet &quot;Amiral Roussin&quot;) a zeuas er-maez evit klask tud vev all met siwazh ne gavas den bev ebet.
Ar rouanez [[Victoria (Rouantelezh-Unanet)|Victoria]] eus ar [[Rouantelezh-Unanet]] a brofas un oglenn, evit degemer an dour glav, da dud Molenez, anvet ar savetourien-vor.
=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ====
Mervel a reas dek gwaz ag ar gumun, eleze 1,53% ag he foblañs e 1911, abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=22851&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.
==== [[Eil brezel-bed]] ====
Mervel a reas nav den ag ar gumun abalamour d'ar brezel&lt;ref&gt;[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=22851&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

D'ar [[1 Mae|1añ a viz Mae]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] F-60-BO (marilhet 42-29620 ha kodet GY-?) eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor e [[Benniged (Molenez)|Benniged]] gant dek milour en e vourzh ; ne voe kavet korf ebet ; er memes devezh e kouezhas ur [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] F-50-BO (marilhet 42-25422 ha kodet RD-?) er mor nepell diouzh Molenez goude bezañ bet taget gant un nijerez [[alaman]] [[Focke-Wulf 190]] p'edo o tistreiñ eus ur vombezadeg e [[Sant-Nazer]] ; diwar an dek nijour eus e baread e voe tapet seizh gant an Alamaned, ar c'horfoù all ne voent ket adkavet&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html ''Pertes USAAF Finistère'']&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304194141/http://archeosousmarine.net/vertigo.html ''Société Archéologie Maritime du Morbihan'']&lt;/ref&gt;.
==== Brezelioù didrevadennañ ====
===== [[Brezel Indez-Sina]] =====
Mervel a reas  daou vilour eus ar gumun er [[Viêtnam]]&lt;ref&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=22851&amp;dpt=29 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot; style=&quot;margin-top:20px;&quot;&gt;
Molène3.JPG|Porzh Molenez
Port et abri de l'Amiral Roussin.jpg|Ar porzh hag an ti-martoloded Amiral-Roussin.
Port de Molène.jpg|An takad dilestrañ.
Eglise_Saint_Ronan-ILE_MOLENE.jpg|Iliz katolik ''Sant Ronan''. 
&lt;/gallery&gt;

=== Iliz Sant Ronan ===
Gwechall, tro [[1770]], e oa un iliz dija er bourk, met re vihan e oa evit ar boblañs. Un iliz nevez oa bet savet e [[1776]], met ne badas ket 100 vloaz zoken, rak he zoenn a voe distrujet da vat e [[1840]]. An iliz a-vremañ a zo bet savet e [[1881]], dindan anv Sant Ronan. Digoret e voe d'an [[18 a viz Gouere]] 1881. D'ar mare-se e oa 583 a annezidi war an enezenn.

=== An dourellenn (ar semafor). ===
Adalek [[1800]], ar Morlu Broadel a zivizas sevel tourellennoù evit evezhiañ aodoù Bro-C'hall. Evit a sell ouzh Molenez, ez eo un dachenn perc'hennet gant Louis Ballut a oa bet dibabet peogwir e oa lec'hiet war pennlein an enezenn. E [[1806]], ar Morlu a stalias un lochenn hag ur peul bras war un dachennig a 225m². An aotrou Ballut en doa ranket gortoz daou vloaz warn-ugent a-raok bezañ dic'haouet evit dalc'hidigezh e dachennad : resevet en doa a-benn ar fin ur sammad a 172,80 Lur.
An dourellenn gentañ, hep tour ebet, a chomas war-sav betek [[1908]], ar bloaz ma voe savet an dourellenn e anavezomp hiriv an deiz.

En tourellenn ez eus ur c'hwitellerez evit kemenn ar boblañs bewech ma vez un dañjer bennak. Ret e oa neuze d'ar boblañs kompren ster an alarm hervez an niver a daolioù-c'hwitellerez a glevent. E Molenez da skouer an dud a gomprene an taolioù c'hwitellerez e giz-se : ''daou daol-c'hwitellerez'' : sortiadenn ar Zodiac,''tri zaol-c'hwitellerez'' : sortiadenn ar c'hanod-saveteiñ,''pevar zaol-c'hwitellerez'' : sortiadenn ar Zodiac hag ar c'hanod saveteiñ,''pemp taol-c'hwitellerez'' : tan-gwall.

=== Monumant ar re varv ===
Luc’hskeudenn&lt;ref&gt;[https://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/photo.php?id_source=22851 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20210610203209/https://www.memorialgenweb.fr/phototek/index.php/29/22851 Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;. Savet e voe e [[1925]]&lt;ref&gt;[https://monumentsmorts.univ-lille.fr/monument/7200/ile-molene-presdeleglise/ Université de Lille]&lt;/ref&gt;.

== Poblañs ==

=== Emdroadur ar boblañs abaoe 1954 ===
&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{{Demografiezh
|titl=Niver a annezidi 
|dimx= 
|dimy= 
|popmax=610
|passo1=100
|passo2=25
|bl1=1954 
|bl2=1962 
|bl3=1968 
|bl4=1975 
|bl5=1982 
|bl6=1990 
|bl7=1999
|bl8=2006
|bl9=2012
|p1=604 			 		
|p2=596 
|p3=527 
|p4=397
|p5=330 
|p6=277
|p7=264
|p8=221
|p9=186
|mammenn=EBSSA 
|bl10=2014|p10=151|bl11=2021|p11=164}}
&lt;/div&gt;
E [[1760]] ne oa nemet 160 a dud o vevañ war an enezenn, ar pesketa hag al labour-douar bezhinaer a lake ar familhoù da vevañ. Da c'houlz-se, ar familhoù a oa niverus betek re niverus... ar rekord a zo 20 bugel evit un den eus Molenez dimezet div wech. Neuze, tud Molenez a wele, d'ur feson mat, ar boblañs o kreskiñ bloaz goude bloaz. En abeg d'ar c'hleñvedoù-red evel ar c'holera, ar vosenn pe kleñvedoù dibare all e veze memes tra nebeutoc'h a dud e-pad prantadoù berr.

Niver an annezidi a greskas betek [[1921]] : er bloaz-se e oa 673 a annezidi. Abaoe, an niver-se a zo aet war zigresk ha, siwazh, hiriv an deiz, ne chom nemet un tammig muioc'h eget 200 annezad war an enezenn. An dispartioù, diskar ar pesketañ, koshadur ar boblañs, an diouer a zimezioù hag a c'hanedigezhioù eo an abegoù anat eus digresk ar boblañs.

== Ar vuhez e Molenez ==
Un toullad tud, en o zouez re al leti-preti, a vev hervez eur an heol. Ar re all a ra hervez an eur ofisiel. 

=== Tredan, dour ha lastez ===
Ur mekanik d'ober tredan (bouetet gant gazeoul) oa bet staliet war an enezenn e [[1938]]. D'ar mare-se, ne veze tredan nemet e-pad un nebeud eurvezhioù bemdez. En deiz hiriv, Molenez a resev war-dro 20 tonenn gazeoul bep sizhun, dreist-holl evit boueta an teir zredanerez ac'h a en-dro war an enezenn. A-benn espern an energiezh eo bet goulennet gant ar c'huzul-kêr e vefe pourvezet ar gumun gant lampoù bevezadur izel evit ar goulaouiñ publik. Broudet e vez ivez an annezidi da zispign nebeutoc'h an energiezh dre adwelet difuadur o zi ha, diouzh ma vezo, da broduiñ energiezh o-unan gant panelloù fotovoltaek pe tourioù avel. 

Dastumet e vez an dour glav en ur mell penton 1500 m³. Ar brasañ eus an tiez o deus ivez ur penton glav a-hend-all. E [[1989]], an enezenn oa bet reuziet gant ur sec'hor vras ha ranket e oa bet goulenn e vefe degaset dour eus an douar bras. Prestik goude, ur sourser galvet gant kentañ eil-maer ar gumun, en doa kavet dour mat da evañ en hanternoz an enezenn. A-drugarez dezhañ, an enezourien n'o deus aon ken d'en em gavout berr gant an dour ha priz an dour e Molenez a zo teir gwech marc'hadmatoc'h evit war an inizi amezek. 

War-dro 100 tonenn lastez-ti a vez produet bep bloaz gant an annezidi. Abaoe [[2008]], al lastez a vez drailhet, mac'het ha berniet en ur greizenn treizhid a-raok bezañ kaset war an douar bras gant ul lestr-karg.

== An tachennoù ==
Da vare [[Loeiz XIV]], tud Molenez ne baeent tailh ebet, peogwir e heñchent ar bigi betek Brest. 

An tachennoù a zo parkoù bihan, hag a zo bet roet d'an dud eus Molenez evit diorren o legumaj hag o ed evit gallout bevañ, da lâret eo boueta al loened hag o familh. Kavet e veze an tachennoù-se er su an enezenn. Pep perc'henn en doa un dachenn bevennet gant ur maen-bonn. 

== Melestradurezh ==
== Tud ==
== Gevelliñ ==
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat|Île-Molène}}{{Wikeriadur|Molenez}}
*{{br}} [http://www.geobreizh.com/breizh/fra/villes-fiche.asp?insee_ville=29084 Molenez war lec'hienn Geobreizh]
* [https://www.mairie-ile-molene.bzh/ Lec'hienn ofisiel]

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Inizi Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Inizi Bro-Leon]]
[[Rummad:Enezeg Molenez]]
[[Rummad:Kumunioù Penn-ar-Bed]]
[[Rummad:Kumunioù Bro-Leon]]
[[Rummad:Lise Diwan]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]</text>
      <sha1>6zd7766ss3f01skbheg87ejjhz2qqk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enez-Vriad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15690</id>
    <revision>
      <id>2201305</id>
      <parentid>2193205</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T11:47:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île-de-Bréhat inserted.</comment>
      <origin>2201305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8830" sha1="6kh84u06nq2ed9nol3lzi0hiu56th5z" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = Enez-Vriad
| anvOfisiel = ''Île-de-Bréhat''
| skeudenn = Aerial image of Île-de-Bréhat (view from the south).jpg
| alc'hwez = 
| ardamezioù = COA fr IBR.svg
| bro = {{Goueloù}} ({{Sant-Brieg (bro)}})
| departamant = {{Aodoù-an-Arvor}}
| arondisamant = [[Arondisamant Sant-Brieg|Sant-Brieg]]
| etrekumuniezh = ''hini ebet''
| bro velestradurel = [[Bro Treger ha Goueloù]]
| kanton = [[kanton Pempoull|Pempoull]]
| insee = 22016
| cp = 22870
| maer = Olivier Carré
| amzer-gefridi = [[2020]]-[[2026]]
| gorread = 2.90
| hedred = -2.98
| ledred = 48.83
| uk = 26
| ubi = 0
| ubr = 34
| lec'hienn web = [http://www.iledebrehat.fr/ Ti-kêr]
}}
'''Briad''' pe '''Enez-Vriad''' a reer eus un enezenn hag ivez eus ar [[kumun c'hall|gumun]] war ar memes enezenn, e [[kanton Pempoull]], e [[Bro-Oueloù]] hag e departamant [[Aodoù-an-Arvor]] e Breizh.

==Douaroniezh==
An enezenn vrasañ eus [[enezeg Briad]] eo. Emañ a-vaez d'an aod etre genoù an [[Trev]] ha [[bae Sant-Brieg]], nepell diouzh [[Plaeraneg]], er su, ha [[Pempoull]], er reter, eo ivez. Tachenn ar gumun a zo enni ivez ur bern reier hag enezennoùigoù tro-dro.

=== Kumunioù amezek ===
{{Lec'hiadur kêr|kêr=''Enez-Vriad''|gwalarn=|norzh={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mor Breizh]]''}}|biz=|kornôg=[[Pleuvihan]], [[Lanvaodez]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Mor Breizh]]''}}|gevred=|su=[[Plaeraneg]]|mervent=[[Lezardrev]],&lt;br/&gt;{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Trev (stêr)|Aber an Trev]]''}},&lt;br/&gt;''[[Logivi-Plaeraneg]]''|enklozadur=}}

== Istor ==

=== Anv ===
''Insula Brihiacum'' e 1083, ''Brehat'' e 1084, ''Brihiat'' e 1148. Marteze eus &quot;briga&quot;, un dorgenn e galianeg (kenveriet gant ar ger brezhoneg &quot;bre&quot;).

=== Ragistor ===
* Kavet e voe merkoù un annezadur eus an [[neolitik]].

=== {{XXvet kantved}} ===
==== [[Brezel-bed kentañ]] ==== 
* 31 gwaz a gollas o buhez abalamour d'ar brezel hervez monumant ar re varv, da lavaret eo 3,05 % ag ar boblañs hervez an niveradeg bet graet e 1911&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;&gt;[http://www.memorialgenweb.org/memorial3/html/fr/resultcommune.php?idsource=11693 Monumant ar re varv - Memorial Genweb]&lt;/ref&gt;.

==== [[Eil Brezel-bed]] ====
* D'ar [[16 a viz C'hwevrer]] [[1943]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]F'' (marilhet 42-2967 ha kodet PU-G) eus [[aerlu]] ar Stadoù-Unanet (''[[United States Army Air Forces]]'') e donvor Enez-Vriad gant unnek milour en e vourzh; lazhet e voe e unnek nijour, ne voe adkavet korf ebet&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Finistere/pertes_usaaf_finistere.html  Pertes USAAF Finistère]&lt;/ref&gt;.
* D'ar [[5 a viz Eost]] [[1944]] e kouezhas un nijerez ''[[Supermarine Spitfire|Spitfire]]'' eus [[aerlu]] ar [[Rouantelezh-Unanet]] (''[[Royal Air Force]]''') en Enez Vriad&lt;ref&gt;[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Cotes%20Armor/pertes_raf_cotes_armor.html Pertes RAF]&lt;/ref&gt;.
* Mervel a reas trizek den ag ar gumun a varvas abalamour d'ar brezel&lt;ref name=&quot;memorialgenweb.org&quot;/&gt;.

==== En trevadennoù ====
* Ur soudard eus ar gumun a varvas e 1951 e-pad [[Brezel Indez-Sina]].

==Sevenadur==
* En Enez-Vriad e oa bet troet ar film ''[[Les Enfants du naufrageur]]'' gant ar filmaozour gall [[Jérome Foulon]] adalek miz Mae [[1991]].

=== Brezhoneg ===

==== Ar Brezoneg er Skol ====
* 1934-1936: ar c'huzul-kêr a savas a-du gant ar mennad skignet gant al luskad [[Ar Brezoneg er Skol|Ar Brezoneg er Skol (ABES)]] evit kelennadurezh ar brezhoneg er skol&lt;ref&gt;[[Marsel Guieysse]], ''La langue bretonne : ce qu'elle fut, ce qu'elle est, ce qui se fait pour elle et contre elle'', pajenn 266, Kemper, Nouvelles Éditions Bretonnes, 1936&lt;/ref&gt;.

==== Ya d'ar Brezhoneg ====
* D'an 19 a viz Kerzu 2009 e oa bet votet live 1 ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant Kuzul-kêr ar gumun da dizhout live 1.

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Monumant ar re varv.

=== Bezioù ar C'hommonwealth e bered ar gumun ===
{| class = &quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! Bro
! Niver a soudarded
|- 
|[[Restr:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]]
|4 ([[Morlu]]) (3 anezhe chomet dianv)
|-
|'''Hollad'''
|'''4'''
|}

Marvet int e-pad an [[Eil brezel-bed]]&lt;ref&gt;[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086450&amp;mode=1 Commonwealth War Graves Commission]&lt;/ref&gt;.

== Tudoniezh ==
[[Restr:Brittanydung.jpg|thumb|left|Maouezed o lakaat kaoc'h-saout da sec'hañ, en Enez Vriad.]]
Boas e oa an dud paour da lakaat kaoc'h-saout da sec'hañ pa n'o doa ket koad d'ober tan.
{{clr|left}}

== Poblañs ==

=== Emdroadur ar boblañs ===
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''abaoe 1793'''&lt;br /&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey  value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:2000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:1000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:500 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1800
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2006
  bar:2011 
  bar:2013 text:2013
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 1318
  bar:1800 from:0 till: 1475
  bar:1806 from:0 till: 1444
  bar:1821 from:0 till: 1488
  bar:1831 from:0 till: 1550
  bar:1836 from:0 till: 1483
  bar:1841 from:0 till: 1519
  bar:1846 from:0 till: 1941
  bar:1851 from:0 till: 1357
  bar:1856 from:0 till: 1348
  bar:1861 from:0 till: 1202
  bar:1866 from:0 till: 1212
  bar:1872 from:0 till: 1114
  bar:1876 from:0 till: 1059
  bar:1881 from:0 till: 1172
  bar:1886 from:0 till: 1086
  bar:1891 from:0 till: 1012
  bar:1896 from:0 till: 984
  bar:1901 from:0 till: 995
  bar:1906 from:0 till: 1062
  bar:1911 from:0 till: 1016
  bar:1921 from:0 till: 977
  bar:1926 from:0 till: 980
  bar:1931 from:0 till: 959
  bar:1936 from:0 till: 830
  bar:1946 from:0 till: 855
  bar:1954 from:0 till: 843
  bar:1962 from:0 till: 700
  bar:1968 from:0 till: 653
  bar:1975 from:0 till: 553
  bar:1982 from:0 till: 511
  bar:1990 from:0 till: 461
  bar:1999 from:0 till: 421
  bar:2006 from:0 till: 438
  bar:2011 from:0 till: 404
  bar:2013 from:0 till: 406
&lt;/timeline&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;ref&gt;[[EBSSA]]&lt;/ref&gt;
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;'''abaoe 1962'''&lt;br /&gt;
&lt;/div&gt;

=== Tud dibar ===
* Jacquette de Bretagne, itron Briad, merc'h [[Arzhur III (dug Breizh)]], pried Arthur Brécart, skoedour Arzhur III, konetabl Roazhon ha kabiten Mervent, ar Coudray-Salbart ha Sant-Albin-an-Hiliber. He ardamezioù voe dibabet evel re enez Vriad.
* [[Colette]] (1873-1954) zo bet o chom ur prantad amzer en enez [[Benniged (Briad)|Venniged]] e ti ur mignon.
* [[Marc Chagall]] (1887-1985) en deus livet e 1924 ''Ar prenestr war Enez Vriad'', miret e ''[[Kunsthaus de Zurich|Kunsthaus]]'' [[Zurich]]&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190421115224/http://www.kunsthaus.ch/fr/collection/peinture-et-sculpture/moderne-classique/marc-chagall/ Dastumad Marc Chagall er Vereinigung Zürcher Kunstfreunde].&lt;/ref&gt;.
* [[Marie-José Chombart de Lauwe]] (1923), rezistantez ha sokiologourez.
* [[Bernard Buffet]] (1928-1999), livour.
* [[Erik Orsenna]] (1947), skrivagner bet graet e annez eno e-pad un toullad bloavezhioù.

== Skeudennoù ==
&lt;gallery&gt;
FR-22016 chapkeranroux01.jpg|[[Chapel]] Keranrouz
FR-22016 chapstmichel01.jpg|Chapel Kervikael
FR-22016 moulindubirlot01.jpg|[[Milin-vor]] ar Birlod
Bretagne_Brehat_Moulin_Birlot_02.jpg|Milin-vor ar Birlod
FR-22016 pharepaon01.jpg|[[Tour-tan ar Paun]]
Ile de Bréhat Phare de la Croix 51283.jpg|Tour-tan ar Groaz
Brehatvalley.jpg|Gwel eus chapel Kervikael
Bréhat - Calvaire et Moulin à marée.jpg|Livadur: ar c'halvar hag ar vilin-vor
Brehat - Chapelle Saint-Michel.jpg|Livadur: Chapel Kervikael
&lt;/gallery&gt;

== Liammoù diavaez ==
{{commons|Bréhat|Enez-Vriad}}
* {{fr}} [http://www.iledebrehat.fr Lec'hienn ofisiel ti-kêr Enez-Vriad]

== Notennoù ha daveoù ==
{{Daveoù}}

{{Inizi Breizh}}

{{DEFAULTSORT:Briad}}
[[Rummad:Enez-Vriad]]
[[Rummad:Kumunioù Aodoù-an-Arvor]]
[[Rummad:Kumunioù Bro Sant-Brieg]]
[[Rummad:Kumunioù Bro-Oueloù]]
[[Rummad:Parrezioù ezklozet Eskopti Dol]]
[[Rummad:Ar Brezoneg er Skol]]
[[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth en Aodoù-an-Arvor]]
[[Rummad:Nijerezioù ar C'hommonwealth aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Enezeg Briad]]</text>
      <sha1>6kh84u06nq2ed9nol3lzi0hiu56th5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Beg ar Vann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18934</id>
    <revision>
      <id>2201257</id>
      <parentid>1521843</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T13:14:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Pointe du Van inserted.</comment>
      <origin>2201257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="1x0lijk7tw37ryb3jahljxg4c3iiepu" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Aerial image of Pointe du Van (view from the east).jpg|thumb|right|Beg ar Vann]]
Ur beg-douar pe ur c'hab, dezhañ ul [[ledanded]] bihan a-walc'h, eo '''Beg ar Vann''' e [[gwalarn]] [[kumun c'hall|kumun]] [[Kledenn-ar-C'hab]] ([[Bro-Gerne]] - [[Penn-ar-Bed]]). Ur [[chapel]]ig vihan dediet da [[sant Tei]], div feunteun en he c'hichen, unan gouestlet da sant Tei hag eben da sant Vazhev, a zo bet savet nepell diouzh [[ribl]]enn an [[tornaod]], 50 m a [[uhelded]] dezhañ.

Eus al lein e vez gwelet ur [[panorama]] dispar gant [[Beg ar Raz]] ha [[Bae an Anaon]] er Su, [[Enez-Sun]] dirak ha [[Ledenez Kraozon]] en [[Norzh]]. Etre Bae an Anaon ha penn kornôkañ ar beg ez eus ur porzhig, an Dourlenn. 

Tremen a ra ar GR 34 a-hed lein an tornaod.

==Pennadoù kar==
*[[Bae an Anaon]]
*[[Beg ar Raz]]

==Liammoù diavaez==
{{Commons|Category:Pointe du Van}}

[[Rummad:Begoù-douar Breizh|Vann]]
[[Rummad:Kledenn-ar-C'hab]]</text>
      <sha1>1x0lijk7tw37ryb3jahljxg4c3iiepu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lise (skol)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32414</id>
    <revision>
      <id>2201286</id>
      <parentid>2131782</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2201286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1189" sha1="st3li4gih3t9f2118whxjtb1ts1peq5" xml:space="preserve">__TOC__Ul '''lise''' zo ur skol eil derez hag a deu goude ar skolaj. Dont a ra ar ger eus ar ger gallek ''lycée'', deuet eus al latin ''lycaeum''.
== Orin gresianek ar ger hag ar [[prederouriezh c'hresian|brederouriezh c'hresian]] ==
En [[Aten]], er 5vet kantved kent JK, e-kichen [[templ]] ''Apollon Lukaios'' (Apollon eus Likia) e kustume [[diskibl]]ed [[Aristoteles]] en em vodañ evit selaou e gentelioù. Aozet e oe ur skol brederouriezh wir gant [[Theophrastos]], unan eus an diskibled. Dindan ar [[furm]] [[latin]] ''Lycaeum'' eo aet an anv latin pe azazaet d'ar [[yezh]]où lec'hel d'ober anv an ensavadurioù deskadurezh evit ar [[krennard|grennarded]].

== Ensavadurioù deskadurezh ==

E [[Bro-C'hall]] e vez anvet [[lise]] an [[ensavadur deskadurezh]] digor d'ar grennarded, eus an eilvet klas d'ar c'hlas diwezhañ. Ar ger gallek a zo aet e [[brezhoneg]] dindan ar furm azazaet &quot;lise&quot; hag ul lisead eo anv ar c'hrennar a ya d'ober e studi e-barzh. [[Deskadurezh]] an eil derez aaambles gant deskadurezh ar [[skolaj]]où eo e-keñver deskadurezh ar c'hentañ derez roet er [[skol]]ioù evit ar [[bugel|vugale]] etre 6 ha 12 bloaz.

[[Rummad:Skolioù]]
[[Rummad:Prederouriezh]]</text>
      <sha1>st3li4gih3t9f2118whxjtb1ts1peq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mouladurioù Hor Yezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39376</id>
    <revision>
      <id>2201289</id>
      <parentid>2201230</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T22:19:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <comment>Astenn war ar politikerezh embann hag an embannadennoù</comment>
      <origin>2201289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12581" sha1="06tke7ej28q3bvs89icf0nw3n7qd204" xml:space="preserve">{{Labour zo}}
{{databox}}
[[Mouladurioù Hor Yezh]] a zo un [[ti-embann]] brezhonek bet krouet e 1981&lt;ref&gt;Kentañ embannadenn e 1980, met e voe krouet ar c'hevarzhe e Meurz 1981.&lt;/ref&gt;. Daoust d'e anv eo distag a-grenn diouzh ar gelaouenn [[Hor Yezh]] hag an embannadurioù heñvelanv graet gant homañ. Ezel eo eus [[Kuzul ar Brezhoneg]].

==Istor==
Krouet e voe e 1980 gant [[Per Denez]] a oa c'hoazh d'an ampoent rener ar gelaouenn [[Hor Yezh]] a oa bet krouet e 1954, met distag e oa diouzh ar gelaouenn, ha bremañ eo distag a-grenn an daou di-embann. Disklêriet  e voe ar c'hevarzhe ez-ofisiel e Meurzh 1981&lt;ref&gt;&lt;ref&gt;[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Darn eus al labour pleustrek a zo bet graet gant ar c'houblad [[Yann Desbordes|Yann]] ha [[Tereza Desbordes]] hag e veze merket chomlec'h an ti-embann  en o zi, 1 plasenn Charles Péguy e [[Lesneven]].&lt;br&gt;
Goude ma n'eus ket mui eus an atebeien gentañ eo bet treuzkaset d'ur skipailh ha ne gaver ket kalz ditouroù diwarno.&lt;br&gt; Goude bezañ bet e Kemper er bloavezhioù kentañ, emañ c'homlec'h ofisiel ar gevredigezh  e 3 Hent ar Veuzid, e [[Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h]], abaoe ar 15 a viz Du 2006&lt;ref&gt;[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.&lt;/ref&gt;, met emañ ar [[sekretourva]] e burevioù Kuzul ar Brezhoneg.

== Politikerezh embann ==
Pa veze Pêr Denez unan eus pennoù [[Embannadurioù Al Liamm]], ne c'helle ket soñjal ober ur seurt kevezerezh d'an ti-embann ma lakae embann e romantoù gantañ. Ha p'en deus kroget gant embann e enklaskoù war ar brezhoneg komzet er gêr m'edo o chom enni, e kendalc'has gant levrioù war ar yezh, e galleg, a wezhioù, pe traoù digustum, kanaouennou-pobl, geriadurioù nann-brezhoneg ha teskadoù barzhonegoù e studierien ouzhpenn. Pa ne veze embannet nemet levrioù brezhonek gant Embannadurioù Al Liamm, ne oa ket heuliet ar reolenn-se hag, er c'hontrol, e yeas war-wel levrioù gallek pe zivyezhek gant testennoù tal-ouzh-tal. Pêr Denez, hag eñ en-doa graet war-dro embannadurioù brezhonek ar memes kontadennoù evit Embannadurioù Al Liamm, a renas an embannadur a voe ur momed e-barzh an dael etre [[Françoise Morvan]] hag he bet-c'helenner Pierre Denis, troet e gein outi&lt;ref&gt;P'he doa kroget prientiñ un dezenn diwar-ben An Uhel e nac'has kendalc'h e renerezh anezhi en abeg ma ne oa ket a-du gant lakaat testennoù kozh zo e peurunvan.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
E 1994 e savas un emglev gant An Here hag Hor Yezh Mouladurioù Hor Yezh evit embann troidigezh c'hallek holl kontadennoù dastumet gant [[Fañch an Uhel]] da-geñver kantvet deiz-ha-bloaz e varv. Embannet e voe c'hwec'h levrenn er reizhskrivadur [[peurunvan]]
An darn vrasañ eus ar 180 bennak a levrioù embannet a zo levrioù [[lennegezh]]: [[romant]]où, [[danevell]]où, [[barzhoneg]]où (e-barzh ar gelaouenn [[Skrid (kelaouenn)|Skrid]] deuet da vezañ un [[dastumadenn]] diabarzh e-pad ur pennad ha deuet da vezañ un ti-embann distag, liesseurt e embannadennoù,  a-gevret gant [[Barn ha Skrid|Barn]]), un nebeud [[buhezskrid]]où, 1 [[levr-deskiñ|levr da zeskiñ]] brezhoneg ha geriadurioù yezh.

E mareoù kent an ti-embann e veze skriverezet al levrioù war ur mekanik-skrivañ elektronik. Tamm-ha-tamm eo bet gwellaet neuz al levrioù a-drugarez d'ar [[yalc'had]]où publik.

Ur pouez bras en deus obererezh ''Mouladurioù Hor Yezh'' p'o deus embannet hag adembannet koulz [[lennegezh vrezhonek]] [[Gwalarn]] hag an hini a zo bet embannet goude ar [[bloavezh]]ioù 1960. Klasket o deus embann troidigezhioù diwar al lennegezh e yezhoù estren, ([[barzhoniezh gresianek modern]] ha [[lennegezh sinaek]]).

== Dastumadennoù Skrid ha Barn ==

==Tud==

==Pennadoù nes==
* [[Per Denez]]
* [[Yann Desbordes]]
* [[Tereza Desbordes]]
* [[Hor Yezh]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}

== Embannadurioù dre ar vloavezh ==
; 1980
* Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez = Dictionnaire du breton parlé à Douarnenez''. Liestennet. Tudoniezh.
* Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 1, Pesked. Laboused'', 159 p. Liestennet. Tudoniezh.
;1981
* Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 2, Amzer, avel ha mor'', 156 p. Liestennet. Tudoniezh.
;1983
* [[Roparz Hemon]], ''25 Kanaouenn, skeudennet gant Danièle Jego, kentskrid gant Per Denez, 69 p. Kevrollennoù.
* [[Alan Botrel]], ''Barzhonegoù'', 113 p. 
* Roparz Hemon, ''Beajour ar goanv = Le Voyageur de l'hiver'', 37 p. : couv. ill. ; 21 cm. Brezhoneg ha galleg tal-ouzh-tal. Barzhoniezh.
* [[Loeiz Andouard]], ''Brezhoneg ar mor'', 136 p. Adembannadur kresket eus ''Hor Yezh'', niv. 95, Mezheven 1973.
* [[Meven Mordiern]], ''Eñvorioù bugeliezh''.
* Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', 116 p. Yezhoniezh.
* [[Édouard Ollivro|Edouarzh Ollivro]], ''Pikoù, mab e dad'', lakaet e brezhoneg gant [[Jakez Konan]], 320 p. Titl orin : ''Picou, fils de son père''. Romant.
* [[Loeiz Mari ar Floc'h|Loeiz ar Floc'h]], ''Plant Breizh evit ho yec'hed'', 127 p. Louzawaouriezh.
* [[Jef Philippe]], ''Telenn ar c'hi : barzhonegoù, 1971-1982'', skeudenn gant Daniele Jego, 100 p.  
;1987
*Loeiz Andouard &amp; [[Éamon Ó Ciosáin]], ''[[Geriadur-iwerzhoneg-brezhoneg]] (gant lavarennou) / Foclóir Gaeilge-Briotáinis (le samplaí)'' &lt;small&gt;[&lt;nowiki/&gt;[[:ga:Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|ga]]]&lt;/small&gt; xiii+212p. ISBN 2-86863-025-1
;1989
* [[Jean-Yves Urien]]. ''La trame d'une langue : le breton''. 2il embannadur. {{ISBN|2-868630324}}.
;1990
* Yann Desbordes. ''Petite grammaire du breton moderne''. 2il embannadur. ISBN 2-86863-052-9
;1984
* [[Pier Laorañs]], ''Sonenneu en deulegad hag er galon'', rakskrid Per Denez, Jorj Belz, 138 p. Kanaouennoù-pobl.
* [[Divi Kervella]] ; Yann Desbordes, [[Iwan Kadored]], ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', {{ISBN|2868630022}}. Yezhoniezh.
* Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 3, Ar sevel bagoù, lien, gwernioù, hernaj ha fardaj'', 134 p. {{ISBN|2868630006}}. Tudoniezh.
;1985
* Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 4, Ar beskerezh'', 150 p. {{ISBN|2868630103}}. Tudoniezh.
* Loeiz ar Floc'h, ''Va zamm buhez'', 174 p. Emvuhezskrid.
* Erwan Kervella, ''Yud'', 118 p. Dastumadenn Skrid. Barzhoniezh.
* Frañsez Kervella, ''Dindan gouriz ar bed'', 285 p. {{ISBN|9782868630070}}. Emvuhezskrid.
;1986
* [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù A-B'', 215 p. {{ISBN|2868630138}} 
* [[Arzhur Mari ar Bayon]], ''Grammaire bretonne du dialecte de Vannes'', 73 p. {{ISBN|2868630189}}. Yezhoniezh.
* Roparz Hemon, ''Kanaouennoù'', 79 p. Kevrollennoù.{{ISBN|2868630170}}. Kanaouennoù
;1987
* [[Ivona Galbrun]], ''Me a zalc'ho'', 198 p. {{ISBN|2868630278}}. Emvuhezskrid.
* [[Jean-Yves Urien]], ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh.
* [[Paul Féval|Paol Feval]], ''Boudig an Aod'', 228 p. {{ISBN|9782868630346}}. Romant. Titl orin : ''La Fée des Grèves''.
;1988
* [[Théodore Hersart de La Villemarqué|Kervarker]] (embannerezh), ''[[Barzhaz Breizh]]'', engravadurioù gant [[Jeanne Malivel]], 454 p. {{ISBN|2868630383}}. Embannadenn hollvrezhonek gant ur golo kartoñs tev (golo ordinal : {{ISBN|2868630383}}). Kanaouennoù-pobl.
* Erwan Steven, ''C'hamsin'', 82 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|2868630421}}.
;1989
* [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù C-C'h-D = Breton-English dictionary : with examples'', p. 218-450. {{ISBN|2868630391}}
* [[Jean-Yves Urien]], ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. Adembannadur rik an embannadenn gentañ. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh.
* [[Fañch Elies Abeozen]], ''Barzhaz 1837-1939.2'', 170 p. {{ISBN|9782868630438}}. Barzhoniezh.
;1990
* Jean-Luc Dey, ''Hin hag amzer'', 131 p. Dastumadenn Skrid {{ISSN 1142-7930}}. {{ISBN|2868630502}}.
* Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', 2l embannadur kresket. 123 p. {{ISBN|2868630529}} 
;1993
* {{en}}Pêr Denez, ''Blue like blue eyes which there were not my own'', troet diwar ar brezhoneg gant J. Ian Press, 100 p. {{ISBN|9782868630681}}. Danevell hir.
;1994
*[[Fañch an Uhel|François-Marie Luzel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 1'', 1994. Embannet asamblez gant An Here hag Hor Yezh. Kontadennoù-pobl.
*[[Fañch an Uhel|François-Marie Luzel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 3'', 1994. Embannet asamblez gant An Here hag Hor Yezh. Kontadennoù-pobl.
;1995
* François-Marie Luzel, ''Contes traditionnels de Bretagne. 6'', 1995. Kontadennoù-pobl.
* Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', 3de embannadur, 123 p. {{ISBN|2868630529}}. Yezhoniezh.
;1996
* [[Erwan ar Moal]], ''Roue al Lazh'', 154 p. {{ISBN|9782868630865}}. Romant istorel.
;1998
* [[Marsel Klerg|Klerg]], ''Un deiz a viz Mae ha danevelloù all'', kentskrid gant Pêr Denez, 156 p. {{ISBN|2868631061}}. 14 danevell.
;2000
*Jùrij Brêzan, ''Ar vilin du'', troet ar gontadenn [[Sorabeg|sorabek]] diwar an doare alamanek gant Jakez Konan, 150 p. {{ISBN|9782868631220}}
;2001 
* [[Erwan Berthou]] (Kaledvoulc'h), ''Lemenik skouer ar Varzhed'', kentskrid gant Pêr Denez, 125 p. ISBN2-86863-131-2. Buhezskrid [[Yann ar Fusteg]].
;2002
* Kostas Varnalis, ''Amzifenn gwirion Sokrates'', troet diwar ar gresianeg gant Alan Botrel. 86 p. ISBN 2-86863-138-X. Titl orin : Hī 'alīthinì 'apología toû Sōkrátī
; 2006
* [[Zavier Langleiz|Langleiz]], ''Koroll ar marv hag ar vuhez = Danse de la vie et de la mort'', 79 p. Kevrollenn diwar [[sonerezh leurenn]] [[Georges Arnoux]]. Testennoù brezhonek ha gallek tal-ouzh-tal. {{ISBN|2868631401}}. 
;2007
* [[Frañsez Vallée|Frañsez Vallée (Abherve)]], ''Eñvorennoù beaj''heuliet gant ''Eñvorennoù ur brezhonegour'', kentskrid gant Pêr Denez, 257 p. {{ISBN|9782868631473}}. Emvuhezskrid.
;2008
*  Pêr Denez, ''Kenavo ar wech all,  &quot;Madalen&quot; ha danevelloù all'', 99 p. {{ISBN|9782868631503}}. Danevelloù.
;2015
* Yann Kerloar ; Lusian Loarer (embannerezh), ''C'hoarigan e daouzek arvest'', 244 p. Istitlet ''C'hoariva ar Yaouankiz''. Kevrollenn. C'hoarigan diwar kanaouennoù-pobl. {{ISBN|9782868631732}}
* [[Primo Levi]], ''Hag un den ez eus anezhañ'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 242 p. {{ISBN|9782868631749}}. Titl orin : ''Se questo è un uomo''. Emvuhezskrid.
;2016
* [[Italo Calvino]], ''Ar beskont daouhanteret'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 121 p. {{ISBN|9782868631770}}. Titl orin : ''Il visconte dimezzato''. Romant.
* [[Truman Capote]], ''Bravigoù Tiffany : ha teir danevell all'', troet diwar ar saozneg gant Yveline le Don, 192 p. {{ISBN|9782868631794}}. Titl orin : ''Breakfast at Tiffany's''. 4 danevell.
* [[Fañch Kerrain]], ''Buhez mab-den : souezh, douetañs ha marv'', notennoù gant an embanner skiantel, [[Yann Talbot]], 188 p. Geriaoueg brezhoneg-galleg. {{ISBN|9782868631756}}. Prederouriezh.
;2017
* [[Erri De Luca]], ''An deiz a-raok an eürusted'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 158 p. {{ISBN|9782868631831}}. Romant. Titl orin : ''Il giorno prima della felicità''.
* [[Antony Heulin]], ''Pellik'', tresadennoù get Ulrike Kampmann, troidigezh en alamaneg get Anna Geib, 101 p. {{ISBN|9782868631848}}. Titl an droidigezh : ''Ein Stückel weiter''.
* Divi Kervella ; Yann Desbordes ; Iwan Kadored, ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', 446 p. {{ISBN|9782868630810}}.
;2019
* [[Jean Giono]], ''Gwim'', troet gant [[Thomas Loyer]]. Romant. Titl orin : ''Regain''.
;2020
* [[Prosper Mérimée]], ''Gwreg-arem Illa'', troet gant Thomas Loyer, {{ISBN|}}. Romant. Titl orin : ''La Vénus d'Illa''.
;2023
* [[John Le Carré]], ''Ar spier a zistroe eus ar yenijenn'', 306 p. {{ISBN|9782868632081}}. Romant spierezh. Titl orin : ''The spy who came in from the cold''.
* [[Andrei Makin]], ''Sonerezh ur vuhez'', 109 p. {{ISBN|9782868632074}}. Romant.
;2025
* [[Visant Roue]], ''Istor ar Vretoned. 1 : -55 betek 410'', 239 p. 8 kartenn e liv gant [[Mikael Bodlore-Penlaez]]. {{ISBN|9782868632197}}. Istor.
;2026
* [[Tennessee Williams]], ''Tramgarr ar c'hoantoù'', troet diwar ar saozneg gant Serj Richard, 201 p. {{ISBN|9782868632234'}}. Pezh-c'hoari. Titl orin : ''A Streetcar named Desire''.


{{Porched Breizh}}

[[Rummad:Embannerien vrezhonek]]</text>
      <sha1>06tke7ej28q3bvs89icf0nw3n7qd204</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kemenez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45731</id>
    <revision>
      <id>2201259</id>
      <parentid>2132906</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:35:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île de Quéménès inserted.</comment>
      <origin>2201259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1442" sha1="idxrrk9wqs9kcwuq6wm351q4743yucg" xml:space="preserve">[[Skeudenn:Enez Eusa hag enezeg Molenez.svg|400px|right|Enezeg Molenez]]
[[Skeudenn:Aerial image of Île de Quéménès (view from the east).jpg|thumb|Kemenez]]
'''Kemenez''' a zo un [[enezennig]] eus [[enezeg Molenez]], etre [[Molenez (Leon)|Molenez]] ha [[Konk-Leon]]. Stag eo ouzh kumun Konk-Leon.

==Poblañs==
Didud e oa abaoe ar bloavezhioù 1970. Met daou zen yaouank zo deuet di da chom abaoe 2006, da sevel loened ha gounit un toullad legumaj, ha da reiñ bod ha boued d'an douristed. 

==Istor==
E 2008 ez eus bet kavet korfoù daou zen yaouank en [[traezh]]. Enklask zo da c'houzout piv e c'hallent bezañ. Hervez an enklaskoù-se e c'hoarvezas o marv a-raok ar bloaz [[1640]].

==Lennegezh==
*[[Jakez Riou]],''Tan war c'horre Kemenez'' (danevell), [[Gwalarn]] Niv. 132 [[1941]] ; Al Liamm Niv. 60 (Genver-C'hwevrer [[1957]])

==Levrlennadur==
* [[Fañch Élégoët]], ''La récolte du goémon à Kemenez'' (1979)
* [[Fañch Élégoët]], ''Bezhinerien an enezeier'', Hor Yezh (1982)
* Marie-Thérèse Darcque-Tassin, ''Un bout de vie sur l'île de Quéménès'', Éditions La Recouvrance, 3de embannadur 2005.
* Marie-Thérèse Darcque-Tassin, ''L'île de Quéménès, mon paradis désenchanté'', 2009

== Liammoù diavaez==
*{{fr}} [http://www.molene.fr/quemenes.htm Kemenez, e lec'hienn Molenez (www.iledemolene.fr)]
*{{fr}} [http://iledequemenes.hautetfort.com Blog Soizic ha David, o chom e Kemenez]
[[Rummad:Enezeg Molenez]]</text>
      <sha1>idxrrk9wqs9kcwuq6wm351q4743yucg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banneg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45858</id>
    <revision>
      <id>2201265</id>
      <parentid>2132900</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:04:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île de Bannec inserted.</comment>
      <origin>2201265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="20wxla9ak9u55dxij456vimj6be7vkx" xml:space="preserve">{{Infobox enez
| anv = Balaneg
| skeudenn = Aerial image of Île de Bannec (view from the east).jpg
| yezh1 = [[galleg|gallek]]
| anv yezh1 = ''Île de Balanec''
| enezeg = [[Enezeg Molenez]]
| lec'hiadur = [[An Hirwazh]], [[Meurvor Atlantel]]
| ledred = 48° 26′ N
| hedred = 5° 01′ K
| liamm = https://www.openstreetmap.org/relation/8723502
| ubr = 9 m
| geologiezh = Enez kevandirel
| rannvro1 = {{Breizh}}
| seurt rannvro1 = Bro
| rannvro3 = {{Bro-Leon}}
| seurt rannvro3 = [[Broioù hengounel Breizh|Bro hengounel]]
| rannvro4 = {{Penn-ar-Bed}}
| seurt rannvro4 = [[Departamant gall|Departamant]]
| kumunioù = [[Konk-Leon]]
| poblañs = 0 ann.
| gwerzhid = [[UTC+01:00]]
}}'''Banneg''' zo un [[enezennig]] e gwalarn [[enezeg Molenez]], etre [[Balaneg]] hag [[Eusa]]. Emañ Banneg e [[Park an Arvorig|Park rannvroel an Arvorig]] hag e [[Park an Hirwazh|Park naturel mor an Hirwazh]]. Ur [[Mirva natur an Hirwazh|mirva natur]] eo ivez, meret gant ar gevredigezh [[Breizh Vev]], didud eo ha berzet d'an dud diavaez zoken.

==Douaroniezh==
[[Restr:Enez Eusa hag enezeg Molenez.svg|thumb|kleiz|upright 1.4|Emañ Banneg etre [[Balaneg]] hag [[Eusa]].|alt=Emañ Banneg etre Balaneg hag Eusa.]]
Bihan eo Banneg: 800 m [[hed]] zo dezhi, 200 m [[led]], ha 22 [[devezh-arat]]. An tostañ douar da [[Eusa]] eo: ul [[lev]] anezhi emañ, er gevred dezhi, ha tremen a ra ar [[Froñveur]] etrezo. Met tostoc'h da Vanneg eo [[Balaneg]]: un hanter-lev nemetken.

Izel eo an aod a-dal da Volenez, traezh ha bili anezhi. Div enezennig all zo er c'hreisteiz: Enez-Kreiz ha Roc'h-Hir. War ur roc'h e beg Maen-Tenzel emañ [[tour-tan Kereon]]. En hanternoz ez eus ur roc'h anvet Mouliged, an anv a vez graet eus tud [[Molenez]].

==Perc'henned==
Departamant [[Penn-ar-Bed]] eo perc'henn an enez, abaoe bezañ diberc'hennet ar gompagnunezh Alb-Stella a oa deuet war-lerc'h an N.S.E.O., war-lerc'h skrid-arest an 08/11/1971 a embanne &quot;talvoudegezh foran&quot; prenadenn an departamant.

Emañ an enez e [[Park an Arvorig]] abaoe an 30 a viz Gwengolo 1969. Meret eo gant an [[SEPNB]] abaoe miz Here 1976, ha difennet eo ouzh an dud mont warni.

===A-raok===
D'an [[10 a viz Ebrel]] 1964 e oa bet divodet an N.S.E.O. a oa annezet e Pariz (4, rue Camille Tahan) ha renet gant an aotrou beleg Laurent. Ganti e oa bet prenet Banneg digant an itron Huon de Penanster hag he fried an aotrou Cesbron Lavan, dirak an noter, an aotrou Kozhig a Landerne, evit 20 000 lur.

==Liammoù diavaez==
*[https://web.archive.org/web/20160303201548/http://www.molene.fr/Bannec.htm Banneg, en enezeg Molenez]
*[http://geomorphologie.revues.org/document5793.html Kerreg Banneg]
{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Enezeg Molenez]]</text>
      <sha1>20wxla9ak9u55dxij456vimj6be7vkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balaneg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45918</id>
    <revision>
      <id>2201264</id>
      <parentid>2132899</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île de Balanec inserted.</comment>
      <origin>2201264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1270" sha1="jvtnnbvnshlkb73wamc9j2d6br0mut1" xml:space="preserve">{{Implijoù all}}{{Infobox enez
| anv = Balaneg
| skeudenn = Aerial image of Île de Balanec (view from the southeast).jpg
| alc'hwez = 
| yezh1 = [[galleg|gallek]]
| anv yezh1 = ''Île de Balanec''
| enezeg = [[Enezeg Molenez]]
| lec'hiadur = [[An Hirwazh]], [[Meurvor Atlantel]]
| ledred = 48° 25′ 00″ N
| hedred = 4° 59′ 00″ K
| liamm = https://www.openstreetmap.org/relation/8724845
| gorread = 0,18 km²
| geologiezh = Enez kevandirel
| rannvro1 = {{Breizh}}
| seurt rannvro1 = Bro
| rannvro3 = {{Bro-Leon}}
| seurt rannvro3 = [[Broioù hengounel Breizh|Bro hengounel]]
| rannvro4 = {{Penn-ar-Bed}}
| seurt rannvro4 = [[Departamant gall|Departamant]]
| kumunioù = [[Konk-Leon]]
| poblañs = 0 ann.
| dizoloet = [[Ragistor]]
| gwerzhid = [[UTC+01:00]]
}}'''Balaneg''' a zo un [[enezennig]] e gwalarn [[enezeg Molenez]], etre [[Banneg]] ha [[Molenez (Leon)|Molenez]]. Emañ 8,6 [[milmor]] diouzh [[Konk-Leon]] ha 1,2 milmor diouzh Molenez, e [[Penn-ar-Bed]], e [[Breizh]]. Staget eo ouzh kumun Konk-Leon ha nompas ouzh Molenez abaoe 1899.

== Geografiezh ==
[[File:Enez Eusa hag enezeg Molenez.svg|thumb|left|upright 1.8|Emañ Balaneg etre [[Banneg]] hag [[Molenez (Leon)|Molenez]].]]
{{Commons|Category:Balanec}}
{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Enezeg Molenez]]</text>
      <sha1>jvtnnbvnshlkb73wamc9j2d6br0mut1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Benniged (Molenez)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48753</id>
    <revision>
      <id>2201258</id>
      <parentid>2152000</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>64771</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Île de Béniguet inserted.</comment>
      <origin>2201258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3310" sha1="37cf2swc8goo56k16ahsv0toj0ky5vn" xml:space="preserve">{{pennad zo|Benniged}}{{Infobox enez
| anv = Benniged
| skeudenn = Aerial image of Île de Béniguet (view from the east).jpg
| alc'hwez = 
| yezh1 = [[galleg|gallek]]
| anv yezh1 = ''Île de Béniguet''
| enezeg = [[Enezeg Molenez]]
| lec'hiadur = [[An Hirwazh]], [[Meurvor Atlantel]]
| ledred = 48° 20′ 58″ N
| hedred = 4° 51′ 21″ K
| liamm = https://www.openstreetmap.org/way/504645432
| gorread = 0,63 km²
| ubr = 16 m
| geologiezh = Enez kevandirel
| rannvro1 = {{Breizh}}
| seurt rannvro1 = Bro
| rannvro3 = {{Bro-Leon}}
| seurt rannvro3 = [[Broioù hengounel Breizh|Bro hengounel]]
| rannvro4 = {{Penn-ar-Bed}}
| seurt rannvro4 = [[Departamant gall|Departamant]]
| kumunioù = [[Konk-Leon]]
| poblañs = 0 ann.
| dizoloet = [[Ragistor]]
| gwerzhid = [[UTC+01:00]]
}}'''Benniged'''&lt;ref&gt;Tud Arvor Goueled [[Bro-Leon|Leon]] a lavar atav ''Benniged'' ha n'eo ket ''Enez Benniget'', hervez labour [[Mikael Madeg]], ''Renabl Anoiou Lehiou Inizi Kornog Goueled Leon'', p. 175&lt;/ref&gt; zo un [[enezennig]] eus [[enezeg Molenez]], etre [[Molenez (Leon)|Molenez]] ha [[Konk-Leon]], e [[Penn-ar-Bed]] ha [[Bro-Leon]], e [[Breizh]]. 

==Douaroniezh==
[[Skeudenn:Enez Eusa hag enezeg Molenez.svg|thumb|upright 1.4|Emañ Benniged etre [[Molenez (Leon)|Molenez]] ha [[Beg Lokmazhe]].|kleiz]]
En em astenn a ra an enezenn a-hed 2,5 km war un ahel mervent / biz. Ne dap ket ouzhpenn 300 metr a dreuz. [[Traezh]] ha [[bili]] zo war aod ar reter, ha muioc'h a reier zo er c'hreisteiz hag er c'hornôg. 
{{clr|left}}

==Istor==
Annezet e oa an enezenn gwechall, evel ma weler gant ar [[peulvan]]ioù hag al [[liac'hven]]où a gaver warni. 

Er [[Krennamzer|Grennamzer]] e oa perc'hennet gant [[Beskontelezh Leon|Beskonted Leon]] da gentañ, ha gant [[Abati Lokmazhe Penn-ar-Bed|Abati Lokmazhe]] goude [[1169]]. E 1569 e voe gwerzhet e 96 [[lur (moneiz)|lur]] da Yann Kerlec'h, aotrou ar Genkiz. E 1736 e faotas d'an [[abati]] adkavout he zra hag ober a reas prosezioù evit se. Da vare an [[Dispac'h gall]] e teuas Benniged da vezañ ur ''mad broadel'' ha prenet e voe gant ur marc'hadour eus [[Konk-Leon]].

A-hed an [[XIXvet kantved|{{XIXvet}}]] hag an {{XXvet kantved}} e oa peizanted war an enezenn, betek 1953, o c'hounit [[segal]] hag o tesevel loened. Tennet e veze splet eus bili an aodoù, gant [[gobar]]erien [[Lambaol-Blouarzhel]], evit sevel tiez, hag evit sevel ''bunker''-ioù e-pad an [[Eil brezel-bed]].

Abaoe 1953 ez eo perc'hennet an enezenn gant an ONCFS (ofis ar chaseal e [[Bro-C'hall]]), hag ur mirva eo deuet da vezañ evit ar chaseourien, abaoe 1993.

== Notennoù ==
{{Daveoù}}

== Levrlennadur==
*Vital Rougerie, ''L'archipel Molénais'', Roazhon, 1989, embannet gant SNSM Molenez.
*C. Dupont, Y. Gruet, A. Leroy, G. Marchand, Y. Pailler, Y. Sparfel, ''Le site préhistorique de Beniget-3'', 2003, AMARAI, 16, pp. 5-24.
*F. Bioret, M. Godeau, P. Yésou, ''Contribution à l'étude de la flore, de la végétation et de l'avifaune marine de l'île de Béniguet'', Bull. Soc. Bot. Centre-Ouest, 1989, 20, pp. 33-50.

== Pennadoù kar ==
*[[Benniged]]
*[[Enezeg Molenez]]

== Liammoù diavaez ==
{{commons|Category:Béniguet}}
*[https://web.archive.org/web/20081208153421/http://www.beniguet.com/welcome/index.php Réserve de l'île de Béniguet]
{{Inizi Breizh}}
[[Rummad:Enezeg Molenez]]</text>
      <sha1>37cf2swc8goo56k16ahsv0toj0ky5vn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Patrom:Degemer/Keleier</title>
    <ns>10</ns>
    <id>84351</id>
    <revision>
      <id>2201287</id>
      <parentid>2201229</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:53:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2201287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2114" sha1="k4q4s5ahv48u5x5xi2c6y8pr3iij9zx" xml:space="preserve">Gwelet ivez [[{{CURRENTYEAR}} e Breizh|Keleier ar vro]].
&lt;!--### SKEUDENN ###--&gt;
[[Skeudenn:Peter May - Salon du livre de Paris 2010.JPG|150px|right|Peter May]]
* [[29 a viz Gwengolo]] : en em ledañ a ra, e [[Breizh]] hag e [[Bro-C'hall]], ar manifestadegoù gant [[Lise (skol)|liseidi]] evit goulenn koñdisionoù studiañ gwelloc'h peurgetket.
* [[29 a viz Gwengolo]] : [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] zo anvet da gentañ ministr [[Maroko]], goude trec'h he strollad politikel, ar ''Parti authenticité et modernité'', e dilennadeg ar gannaded.
* [[25 a viz Gwengolo]] : marvet eo ar romantour skosat [[Peter May]] (''skeudenn'').
* 25-[[28 a viz Gwengolo]] : beaj ar pab [[Leon XIV]], e [[Bro-C'hall]]. Tremen a ra dre [[Pariz]], [[Lourdes]] ha [[Metz]].
* [[16 a viz Gwengolo]] : [[Hashim Thaçi]], bet kentañ ministr ha prezidant [[Kosovo]], zo kondaonet da 25 bloavezh toull-bac'h evit [[torfed brezel|torfedoù brezel]] graet pa oa e penn Arme Dieubidigezh Kosovo.
* [[14 a viz Gwengolo]] : en em vodañ a ra kentañ ministred [[Michelle O'Neill|Hanternoz Iwerzhon]], [[John Swinney|Bro-Skos]] ha [[Rhun ap iorwerth|Kembre]] e [[Kerdiz]] ha kensinañ a reont ur skrid a embann gwir o broioù d'en em ren o-unan.
* [[13 a viz Gwengolo]] : e dilennadeg evit parlamant [[Sveden]] ez a ar maout gant sokial-demokrated ar [[Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti]].
* [[9 a viz Gwengolo]] : [[tan-gwall an MV June Aster]] e Filipinez, lazhet ez eus da nebeutañ 76 treizhad ha 13 a zo dianket.
* [[6 a viz Gwengolo]] : gant ar strollad eus an tu-dehoù pellañ [[Alternative für Deutschland|Dazeilad evit Alamagn]] ez a ar maout, gant 43,8% eus ar mouezhioù, en dilennadeg evit al Landtag (ar parlamant rannvroel) e [[Saks-Anhalt]].
* [[4 a viz Gwengolo]] : gant bodadeg veur [[Aozadur ar Broadoù Unanet]] eo kemeret an diviz da implijout evit ar c'hartennoù eus ar bed banndres Eckert IV e-lec'h hini Mercator.
* [[2 a viz Gwengolo]] : dilennet eo [[Ülle Madise]] gant parlamant [[Estonia]] da vezañ prezidantez ar vro-se.

{{diac'hubiñ}} 
&lt;noinclude&gt;
[[Rummad:Pajenn degemer|Keleier]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k4q4s5ahv48u5x5xi2c6y8pr3iij9zx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gradlon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99396</id>
    <revision>
      <id>2201275</id>
      <parentid>2097480</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2201275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="615" sha1="4barv0rgdu42bstgyr59l4lzunduifv" xml:space="preserve">[[File:2012-08-18Kameled 026.JPG|thumb|Gradlon war e varc'h dirak iliz Argol, Bro-Gerne]]
'''Gradlon''' a oa roue [[Kerne]] er {{Vvet kantved}}, a-hervez. N'eo ket bet skeudennet an dudenn-mañ kement-se : gallout a reer arvestiñ ouzh un nebeud delwennoù anezhi en [[iliz-veur]] [[Kemper]] hag ivez dirak iliz [[Argol]] nemetken.

== Orin an anv ==
Meur a stumm all zo d'an anv &quot;Gradlon&quot; : ''Gralon'', ''Graelon'', ''Graelan'', ''Glaeran'' (anv-familh) ; an &lt;adl&gt; e Gradlon a zo aet da &quot;-ae&quot; evel e &quot;laer&quot; o tont diwar &quot;ladr&quot;.

==Pennadoù kar==
*[[Kêr Iz]]

[[Rummad:Mojennoù Breizh]]
[[Rummad:Rouaned Breizh]]</text>
      <sha1>4barv0rgdu42bstgyr59l4lzunduifv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sébastien Patoche</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116098</id>
    <revision>
      <id>2201260</id>
      <parentid>1732583</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T14:46:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wz</username>
        <id>94395</id>
      </contributor>
      <comment>correction</comment>
      <origin>2201260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="slvwlc0qcdcc5ayzupu6nfpims2w9cd" xml:space="preserve">'''Nicolas-Bonaventure Ciattoni''', lesanvet '''Cartman''' pe '''Sébastien Patoche''', ganet d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1978]] e [[Gonesse]] (Val-d'Oise), a zo un animatour radio, un aktour, den a skinwel, fentigellour, kaner, soner ha produour Gall.
Brudet eo bet gant ar ganaouenn ''Quand il pète il troue son slip'', ur bennoberenn eus ar mousfent gall.

==Liamm diavaez==
*[https://www.youtube.com/watch?v=jw5d_W-JPP4 Sébastien Patoche - Quand Il Pète Il Troue Son Slip (Youtube)]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1978]]
[[Rummad:Aktourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>slvwlc0qcdcc5ayzupu6nfpims2w9cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201268</id>
      <parentid>2201260</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:46:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="565" sha1="2hf5vixmz7rwdnx7nxfdcq5bk64hqlo" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Nicolas-Bonaventure Ciattoni''', lesanvet '''Cartman''' pe '''Sébastien Patoche''', ganet d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1978]] e [[Gonesse]] (Val-d'Oise), a zo un animatour radio, un aktour, den a skinwel, fentigellour, kaner, soner ha produour Gall.
Brudet eo bet gant ar ganaouenn ''Quand il pète il troue son slip'', ur bennoberenn eus ar mousfent gall.

==Liamm diavaez==
*[https://www.youtube.com/watch?v=jw5d_W-JPP4 Sébastien Patoche - Quand Il Pète Il Troue Son Slip (Youtube)]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1978]]
[[Rummad:Aktourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>2hf5vixmz7rwdnx7nxfdcq5bk64hqlo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201269</id>
      <parentid>2201268</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="64hf0wjet3khlwmwlvslxxloznbzdpw" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Nicolas-Bonaventure Ciattoni''', lesanvet '''Cartman''' pe '''Sébastien Patoche''', ganet d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1978]] e [[Gonesse]] (Val-d'Oise), a zo un animatour radio, un aktour, den a skinwel, fentigellour, kaner, soner ha produour Gall.
Brudet eo bet gant ar ganaouenn ''Quand il pète il troue son slip'', ur bennoberenn eus ar mousfent gall.

==Liamm diavaez==
*[https://www.youtube.com/watch?v=jw5d_W-JPP4 Sébastien Patoche - Quand Il Pète Il Troue Son Slip (Youtube)]

[[Rummad:Ganedigezhioù 1978]]
[[Rummad:Aktourien Bro-C'hall]]
[[Rummad:Fentigellourien Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>64hf0wjet3khlwmwlvslxxloznbzdpw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Graziadio Isaia Ascoli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131249</id>
    <revision>
      <id>2201304</id>
      <parentid>1741219</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T10:49:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TommyG</username>
        <id>9514</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Ascoli.jpg]] → [[File:Graziadio Isaia Ascoli.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name)</comment>
      <origin>2201304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2701" sha1="ine8iqtcse27vkfvhowdd2jxy8oipl1" xml:space="preserve">[[Restr:Graziadio Isaia Ascoli.jpg|thumb|Graziadio Isaia Ascoli]]
'''Graziadio Isaia Ascoli''' ([[Gorizia]], [[16 a viz Gouere]] [[1829]] – [[Milano]], [[21 a viz Genver]] [[1907]]) a oa ur yezhoniour [[italia]]n.

== Buhez ==
Ganet e voe Ascoli e 1829 en ur familh [[yuzevien]] italianegerien, e Gorizia, ur gêr hag a oa neuze en [[Impalaeriezh Aostria]]. En e vugaleaj e teskas meur a yezh hag a veze komzet eno, [[alamaneg]], [[friouleg]], [[veneteg]], ouzhpenn an italianeg hag a oa e yezh kentañ. Studiañ a reas [[hebraeg]] kozh gant ur [[rabin]] pa oa krennard. Ne reas ket studioù hir, rak goude marv e dad e rankas kemer e lec'h e penn ul labouradeg gwiadoù hag ul labouradeg paper. 

Studiañ a reas ar yezhoniezh e-unan eta met tapout a reas kement a varregezh ha skolveuridi e amzer, pe muioc'h egeto zoken. Ar studiadenn gentañ a zegasas brud dezhañ a voe unan diwar-benn ar friouleg, ''Sull'idioma friulano e sulla sua affinità con la lingua valaca'' (1846). Dibaouez e kendalc'has da studiañ yezhoù : ar [[romeg|rromani]], an [[etruskeg]], ar [[yezhoù indezeuropek]] dre vras, ha dreist-holl ar [[yezhoù romanek]] hag ar [[yezhoù keltiek]]. Anvet e voe da gelenner en Akademiezh Milano. Unan eus ar re gentañ e voe o studiañ ar rannyezhoù, war dachenn ar romaneg dreist-holl. 

En eil lodenn eus e vuhez e savas ar gelaouenn ''Archivio Glottologico Italiano'' (e 1873), ha renet e voe ar gelaouenn-se gantañ betek 1901. En e studiadennoù war ar rannyezhoù romanek e tiskouezas pegen bras e oa levezon [[substrat]] ar c'heltieg.

Gantañ e voe lakaet war wel dibarded ar rannyezhoù [[arpitaneg|frankoprovañsek]] ha savet an anv &quot;frankoprovañseg&quot; evito, da ziskouez e oant hanter-hent etre ar [[galleg]] hag ar [[provañseg]]. 

Ur brogarour italian e oa. Gantañ e voe savet an anv ''Venezia Giulia'' evit ober anv eus ar pezh a veze anvet en e amzer ''Arvor aostrian'' (&quot;Österreichisches Küstenland&quot;) hag a adkaver hiziv en anv ar rannvro [[Friuli-Venezia Giulia]]. Rannañ a reas biz Italia e teir rannvro istorel ha sevenadurel : 
* ''Venezia Euganea'', a oa enni [[Veneto]] ha [[Frioul]] ;
* ''Venezia Tridentina'', pe bro [[Trento]], al lodenn greisteiz eus kontelezh [[Tirol]] ([[Trentino]] bremañ)
* ''Venezia Giulia'', a oa &quot;Arvor aostrian&quot; da neuze (ledenez [[Istria]] ha tro-dro).

== Oberennoù pennañ ==
* ''Zigeunerisches'' (1865) (diwar-benn ar rromani)
* ''Lezioni di fonologia comparata del sanscrito, del greco e del latino'' (1870) 
* ''Saggi ladini'' (1873)
* ''Schizzi franco-provenzali'' (1877)

{{Commonscat}}

{{DEFAULTSORT:Ascoli, Graziadio Isaia}}
[[Rummad:Yezhoniourien Italia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1829]]
[[Rummad:Marvioù 1907]]</text>
      <sha1>ine8iqtcse27vkfvhowdd2jxy8oipl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mia Khalifa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>139724</id>
    <revision>
      <id>2201276</id>
      <parentid>2075893</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53139-74</username>
        <id>94407</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ demariopredevojka</comment>
      <origin>2201276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1359" sha1="c80yuhgz2t0wzkc4folyximm03sxbel" xml:space="preserve">{{databox}}&lt;ref&gt;demariopredevojka &lt;/ref&gt;
'''Mia Khalifa''' (arabeg: ميا خليفة‎), ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1993, brudet ivez evel '''Mia Callista''', zo ur vaouez eus [[Liban]], brudet er [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], ur webcam model ha bet eo aktourez pornografek ivez. Aktourez eo bet etre 2014 ha 2015.

Khalifa, ganet e [[Beirout]], a oa aet da vevañ da [[Stadoù-Unanet Amerika]] e 2001. Kroget e oa da c'hoari e filmoù pornografek e miz Here 2014. E miz Kerzu e oa pignet betek ar 1añ plas a aktourez hervez al lec'hienn [[Pornhub]]. Gwelet fall spontus e oa bet ar choaz micherel-se er Reter Nesañ, dreist-holl goude ur video lec'h ma c'hoarie gant un [[hijab]] [[Islam|islamek]]. Goude tri miz, Khalifa he devoa paouezet gant ar bed pornografek evit mont war-zu ar rouedadoù sokial. Etretant e oa bet torret al liammoù etrezi hag he familh.

== Tro-dro Mia Khalifa ==
E miz Du 2016, ur sinadeg enlinenn a c'houlenne digant ar prezidant stadunanat [[Donald Trump]] lakaat Khalifa evel kannadez ar vro en [[Arabia Saoudat]].

== Liammoù diavaez ==
* [http://miakhalifa.com/ Lec'hienn ofisiel]
* [https://www.imdb.com/name/nm7060064/ Mia Khalifa war IMDb]

{{DEFAULTSORT:Khalifa, Mia}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1993]]
[[Rummad:Aktourezed Liban]]
[[Rummad:Aktourezed SUA]]
[[Rummad:Aktourezed pornografek]]
[[Rummad:Katoliked]]</text>
      <sha1>c80yuhgz2t0wzkc4folyximm03sxbel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201279</id>
      <parentid>2201276</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Kemmoù [[Special:Contributions/~2026-53139-74|~2026-53139-74]] ([[User_talk:~2026-53139-74|Kaozeal]]) distaolet; adlakaet da stumm diwezhañ [[User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]</comment>
      <origin>2075893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1330" sha1="8b62ipil7i8ccwwt3udtrm5q7t76xqi" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Mia Khalifa''' (arabeg: ميا خليفة‎), ganet d'an 10 a viz C'hwevrer 1993, brudet ivez evel '''Mia Callista''', zo ur vaouez eus [[Liban]], brudet er [[Rouedad sokial|rouedadoù sokial]], ur webcam model ha bet eo aktourez pornografek ivez. Aktourez eo bet etre 2014 ha 2015.

Khalifa, ganet e [[Beirout]], a oa aet da vevañ da [[Stadoù-Unanet Amerika]] e 2001. Kroget e oa da c'hoari e filmoù pornografek e miz Here 2014. E miz Kerzu e oa pignet betek ar 1añ plas a aktourez hervez al lec'hienn [[Pornhub]]. Gwelet fall spontus e oa bet ar choaz micherel-se er Reter Nesañ, dreist-holl goude ur video lec'h ma c'hoarie gant un [[hijab]] [[Islam|islamek]]. Goude tri miz, Khalifa he devoa paouezet gant ar bed pornografek evit mont war-zu ar rouedadoù sokial. Etretant e oa bet torret al liammoù etrezi hag he familh.

== Tro-dro Mia Khalifa ==
E miz Du 2016, ur sinadeg enlinenn a c'houlenne digant ar prezidant stadunanat [[Donald Trump]] lakaat Khalifa evel kannadez ar vro en [[Arabia Saoudat]].

== Liammoù diavaez ==
* [http://miakhalifa.com/ Lec'hienn ofisiel]
* [https://www.imdb.com/name/nm7060064/ Mia Khalifa war IMDb]

{{DEFAULTSORT:Khalifa, Mia}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1993]]
[[Rummad:Aktourezed Liban]]
[[Rummad:Aktourezed SUA]]
[[Rummad:Aktourezed pornografek]]
[[Rummad:Katoliked]]</text>
      <sha1>8b62ipil7i8ccwwt3udtrm5q7t76xqi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Manati ar Jeronimed</title>
    <ns>0</ns>
    <id>140145</id>
    <revision>
      <id>2201277</id>
      <parentid>2201233</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>94335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skeudennaoueg */ Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg</comment>
      <origin>2201277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1333" sha1="r61jnnb7focv0lzwdqm0bp268t8vocp" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Manati ar Jeronimed''' (''Mosteiro dos Jerónimos'' e [[portugaleg]]) pe '''Mosteiro de Santa Maria de Belém''', zo ur [[manati]] bras ha pinvidik e [[Lisbon]], e [[Portugal]], savet gant [[Urzh Sant Jerom]] er {{XVIvet kantved}}. Abaoe 2016 eo Panteon Broadel ar vro.
== Skeudennaoueg ==
[[File:Jerónimos April 2009-1a.jpg|center|1100px]]
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
The Monastery of Jerónimos, Lisbon, Portugal. jeny1.jpg|Manati ar Jeronimed
Jeronimos-KingManuel-WesternPortal.jpg|[[Manuel Iañ Portugal]] daoulinet dirak [[Sant Jerom]], ouzh an nor gornok
Lisbonne - Hyéronimites - Portail Sud.jpg|Dor reter
Mosteiro dos Jeronimos - Igreja 2.jpg|En Iliz Santa Maria
Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|Kloastr
Mosteiro dos Jeronimos 63a.jpg|Diavaez ar c'hloastr
Mosteiro dos Jeronimos - Claustro 7.jpg|Munud
Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|Diabarzh ar c'hloastr
Monastere des Hieronymites Lisbonne no 03 20021229.JPEG|Bolzoù ar c'hloastr
Monastère des Hiéronymites.jpg|Bolzoù
Mosteiro dos Jeronimos 22a.jpg| Munud 
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Vasco da Gama Jerónimos 2008-1.jpg|Bez [[Vasco da Gama]] 
Jeronimos 12.jpg|Bez [[Luís de Camões]]
&lt;/gallery&gt;

[[Rummad:Savadurioù Portugal]]
[[Rummad:Manatioù]]</text>
      <sha1>r61jnnb7focv0lzwdqm0bp268t8vocp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201278</id>
      <parentid>2201277</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T20:52:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kent Wang</username>
        <id>94335</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skeudennaoueg */ Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg</comment>
      <origin>2201278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="ita4t4vfo8t44lwly3grdn8hx07cgui" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Manati ar Jeronimed''' (''Mosteiro dos Jerónimos'' e [[portugaleg]]) pe '''Mosteiro de Santa Maria de Belém''', zo ur [[manati]] bras ha pinvidik e [[Lisbon]], e [[Portugal]], savet gant [[Urzh Sant Jerom]] er {{XVIvet kantved}}. Abaoe 2016 eo Panteon Broadel ar vro.
== Skeudennaoueg ==
[[File:Jerónimos April 2009-1a.jpg|center|1100px]]
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
The Monastery of Jerónimos, Lisbon, Portugal. jeny1.jpg|Manati ar Jeronimed
Jeronimos-KingManuel-WesternPortal.jpg|[[Manuel Iañ Portugal]] daoulinet dirak [[Sant Jerom]], ouzh an nor gornok
Lisbonne - Hyéronimites - Portail Sud.jpg|Dor reter
Mosteiro dos Jeronimos - Igreja 2.jpg|En Iliz Santa Maria
Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos 8498.jpg|Kloastr
Mosteiro dos Jeronimos 63a.jpg|Diavaez ar c'hloastr
Mosteiro dos Jeronimos - Claustro 7.jpg|Munud
Views of the cloisters of Mosteiro dos Jerónimos, ground floor 8500.jpg|Diabarzh ar c'hloastr
Monastere des Hieronymites Lisbonne no 03 20021229.JPEG|Bolzoù ar c'hloastr
Monastère des Hiéronymites.jpg|Bolzoù
Mosteiro dos Jeronimos 22a.jpg| Munud 
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Tomb of Vasco da Gama 8515.jpg|Bez [[Vasco da Gama]] 
Jeronimos 12.jpg|Bez [[Luís de Camões]]
&lt;/gallery&gt;

[[Rummad:Savadurioù Portugal]]
[[Rummad:Manatioù]]</text>
      <sha1>ita4t4vfo8t44lwly3grdn8hx07cgui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Castelfidardo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>156278</id>
    <revision>
      <id>2201267</id>
      <parentid>2188530</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T16:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>J.C EVEN</username>
        <id>691</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tud */ Un den e anv Goësbriand, bet gloazet;</comment>
      <origin>2201267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1564" sha1="7kymwqvvc7w9epoo2hjmik5way5uy0l" xml:space="preserve">{{pennad zo|Castel }}
{{databox}}
'''Castelfidardo''' zo ur gumun italian  e [[proviñs Ancona]], er [[Marche]]. 

== Tud ==
* Ul letanant-jeneral e 1843, e anv '''de Juchault''',  eus ur familh uhel, ha  genidik eus Breizh, a zo bet penn-jeneral arme ar Pab en [[emgann Castelfidardo]] hag [[emgann Ancona]] e 1860. Marvet eo e 1865.
* Un den e anv '''de la Barre''', (sur a-walc'h eus Breizh){{Kaoz dispis}}&lt;ref&gt;* Pol POTIER de COURCY : ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. 1890. Éditions des Régionalismes. 2011 / 2015; pajenn 61.&lt;/ref&gt;, bet lazhet e Castelfidardo e 1860.&lt;ref&gt;Pol Potier de Courcyː ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. T. I; p. 61. Embannadur 1862.

Ar familh-se, genidik eus Normandi, e oa ivez aotrounez eus la Rivière. Ur roll eus 10 tiegezh eus an anv se a zo roet gant PPC evit Breizh.&lt;/ref&gt;
* Daou vreur '''du Beaudiez''', eus Bro-Leon; unan a zo bet lazhet
* Un den e anv '''Becdelièvre''', eus ur familh uhel, ha genidik eus Breizh, a zo bet komandant arme ar pab e Castelfidardo er bloaz 1860. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Pol Potier de Courcyː ''Nobiliaire et armorial de Bretagne''. T. I; p. 75. Embannadur 1862.&lt;/ref&gt;
* Pemp breur eus ar familh '''de''' '''Charette''', familh uhel ha genidik eus Breizh, a  oa emouestladed e Castelfidardo hag e  [[seziz Gaeta (1860)|Seziz Gaeta]], e 1860. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* Un den e anv '''Goësbriand''', bet gloazet; 
* Un den eus ar familh '''Plessis''' (-Mauron), bet lazhet e Castelfidardo e 1860

[[Rummad:Kumunioù Marche]]
[[rummad:Kumunioù Proviñs Ancona]]
{{Kumunioù Proviñs Ancona}}</text>
      <sha1>7kymwqvvc7w9epoo2hjmik5way5uy0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torfedoù brezel Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022</title>
    <ns>0</ns>
    <id>159515</id>
    <revision>
      <id>2201295</id>
      <parentid>2200678</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5103" sha1="bcagduywnxfdyeqh085rjq4khcy3ig1" xml:space="preserve">{{databox}}
Abaoe [[Aloubadeg Ukraina gant Rusia e 2022]], nerzhioù lu kement hag aozadurioù Rusia o deus sevenet meur a [[torfed brezel|dorfed brezel]] a-enep trevourien, distrujoù savadurioù trevour, lazhadegoù trevour, [[jahinerezh]] ha [[gwallerezh]] maouezed ha bugale.

[[Nerzhioù armet Rusia]] dre implij tagadennoù taer o deus lakaet poblañsoù trevour en arvar, dreist-holl gant implij boledoù tolpet ha gant implij armoù tarzh evel bombezennoù, misiloù, kanolioù ponner ha bannerien roketennoù lies war lec'hioù stank ar boblañs trevour. Disoc'h implij un nerzh ken kreñv a zo bet distrujoù savadurioù trevour evel tiez, ospitalioù, skolioù, savadurioù istorel hag ilizoù. E fin miz Here, an tagadennoù a oa bet abeg da ouzhpenn 10 000 trevour lazhet pe gloazet, 430 bugel en o zouez. Kalz uheloc'h e c'hellfe bezañ ar sifroù met diaes eo bezañ resis dre ma kendalc'h ar brezel.
[[Restr:Bucha after Russian invasion (2022-04-06) 07.jpg|thumb|[[Lazhadeg Boutcha|Boutcha]] d'ar 6 a viz Ebrel 2022 goude kiladenn nerzhioù lu Rusia.]]
Goude ma oa kilet nerzhioù Kevredad Rusia diouzh norzh [[Kyiv]], e oa deuet war-wel anat e oa bet torfedoù brezel a-ratozh. E kêr Bucha da skouer, e oa bet sevenet lazhadennoù, jahinerezh garv, gwallerezh ha laeroñsi a-enep trevourien dizarmet. 50 trevour – dreist-holl paotred, ur vaouez hag ur bugel a oa bet lazhet e Bucha. Ur 1200 korf trevour bennak a oa bet kavet e rannvro Kyiv goude ma oa aet ar Rusianed kuit. Ul lod anezho a oa bet fuzuilhet. Ouzhpenn-se ez eus dezrevelloù eus diblasadennoù ret milieroù a drevourien, bugale evit ul lod, etrezek Rusia, dreist-holl adalek tiriadoù aloubet Marioupol, gant tagadennoù reizhel gant gwalladennoù, ha gwalladennoù a-stroll. Bez e oa bet ivez lazhadennoù diret trevourien gant nerzhioù Rusia.  
== Implij armoù difennet ==
An daou du engouestlet a implij armoù difennet. Dre vras e vez nac'het ganto ha rebechet d'an tu enep en ober. Dezrevelloù sklaer a ziskouez gant prouennoù ez eo un implij gwirion. 
== Minoù enepden ==
E miz C'hwevrer 2023 e embanner ez eus bet lazhet 278 den gant [[Arm enepden|minoù enepden]] en Ukraina abaoe penn-kentañ an aloubadeg tra ma ne oa bet nemet 58 e 2021.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20230209205552/http://www.the-monitor.org/media/3352351/2022_Landmine_Monitor_web.pdf&lt;/ref&gt;
Hervez ar sifroù, e fin 2022, an niver a drevourien e [[Republik Pobl Donetsk]](RPD) gloazet gant minoù enepden bannet gant nerzhioù lu Ukraina a oa 87 den, unan anezho o vezañ bet lazhet. Pevar bugel a zo bet gloazet don.
 
Bannet ez eus bet e-leizh a vinoù enepden gant nerzhioù lu Ukraina war ha tro-dro kêr Izioum pa oa renet al lec'h gant nerzhioù lu Rusia &lt;ref&gt;https://www.hrw.org/fr/news/2023/01/31/ukraine-des-mines-terrestres-interdites-causent-des-souffrances-aux-civils.&lt;/ref&gt; Nac'het e vez gant Ukraina implij seurt armoù. Ar bes-ministr [[Oleksandr Polishchuk]] a embann ez eo kiriek Ukraina da sentiñ ouzh lezennoù etrebroadel ha ne implij ket armoù seurt-se.&lt;ref&gt;L'Ukraine est un membre responsable de la communauté internationale, et elle s’engage pleinement à respecter toutes ses obligations internationales dans le domaine de l’utilisation des mines. Cela inclut la non-utilisation de mines antipersonnel pendant la guerre.&lt;/ref&gt;

D'ar 26 a viz Meurzh 2022, Rusia, kaset er-maez diouzh rannvro Kyiv, a oa kilet goustadik evit mont etrezek an [[Donbas]]. Maer [[Borodianka]] a embann e oa bet charreadennoù kirri-samm rusian o tremen dre kêr gant soudarded rusian o tennañ war prenestroù tud hag ouzhpenn-se o devoa laosket minoù enepden dre kêr a-bezh. Implijet e vez ouzhpenn 7 doare minoù enepden gant Rusia en Ukraina gant reoù modern-tre POM-3 &lt;ref&gt;https://www.france24.com/fr/europe/20220407-guerre-en-ukraine-dans-le-sillon-de-l-arm%C3%A9e-russe-des-mines-antipersonnel-sophistiqu%C3%A9es&lt;/ref&gt;, ul lod anezho a vez trapoù evit mac'hagnañ pe lazhañ tud o klask dizarmañ anezho.

Embannet e vez gant pennoù Ukraina ez eo ar vro &quot;park brasañ minoù ar bed&quot; &lt;ref&gt;https://www.bfmtv.com/international/le-plus-grand-champ-de-mines-du-monde-l-ukraine-lance-une-grande-campagne-de-sensibilisation_AN-202301130442.html&lt;/ref&gt;. Ne oa ket bet echuet c'hoazh naetadur ar minoù bet implijet e-kerzh [[Brezel an Donbas]] e 2014-2015 pa oa bet adkroget o implij e 2022.

== Prizonidi brezel ==
Hervez an [[Aozadur ar Broadoù Unanet|ABU]] ez eo kablus an daou du da jahinañ prizonidi brezel ha lazhadegoù ivez &lt;ref&gt;https://www.rfi.fr/fr/europe/20221116-un-rapport-de-l-onu-pointe-les-tortures-subies-par-des-prisonniers-de-guerre-ukrainiens-et-russes&lt;/ref&gt;. An ABU a zo emsavet d'ar gwener d'ar 24 a viz Meurzh 2023 gant ar fed lazhañ­ prizonidi brezel gant an daou du &lt;ref&gt;https://www.ouest-france.fr/monde/guerre-en-ukraine/guerre-en-ukraine-lonu-accuse-ukrainiens-et-russes-d-executions-sommaires-de-prisonniers-24ae02fc-ca42-11ed-a96e-000ee1405726&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Torfedoù brezel]]
[[Rummad:Ukraina]]
[[Rummad:Brezelioù Rusia]]
[[Rummad:2022]]</text>
      <sha1>bcagduywnxfdyeqh085rjq4khcy3ig1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>M1 (karabinenn)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169317</id>
    <revision>
      <id>2201288</id>
      <parentid>2174165</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T22:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2201288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8466" sha1="0u0l5iebzr6ezc1e8vbh9in5i3x6oz8" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|M1 Carbine|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:M1_Carbine.jpg|frameless|280x280px]]&lt;br&gt;&lt;br&gt;Ur garabinenn '''M1'''   
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! Doare
|[[Karabinenn]] damaotomatek / aotomatek
|-
! Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest-gazoù, piston
|-  
! [[Munision]]
|[[.30 Carbine]]
|-
! Produerien
|[[Winchester Repeating Arms Company]], Inland Mfg. Division and Saginaw Steering Gear Division of General Motors, Underwood, IBM, Rock-Ola Manufacturing, [[National Postal Meter]], [[Standard Products Co.]], [[Quality Hardware Co.]]
|-
! Mare implij
|1942–1973 (Stadoù-Unanet)
|-
! Niver produet
|{{formatnum:6332000}}
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! Mas (hep kartouchenn)
|2,36 kg
|-
! Mas (karget)
|2,52 kg
|-
! Hirder
|904 mm
|-
! Hirder ar c'hanol
|458 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! Hed-tenn pleustrek
|275 m (300 yards)
|-
! Lusk-tennañ
|30 tenn/min
|-
! Tizh ar boledoù V&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;
|750 m/s
|-
! Endalc'h
|Karger fiñv 15-30 kartouchenn
|-
! Adstummoù
|M1A1, M1A3, M2 hag M3
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! Rummad e Bro-C'hall
|C
|-
|}
Ar '''[[Karabinenn|garabinenn]] M1''' (''M1 Carbine'' e [[saozneg]]) zo un arm-skoaz bet produet gant [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] hag embregerezhioù all adalek miz Gwengolo 1941. E-pad an [[Eil Brezel-bed]] e oa bet an arm hiniennel produetañ gant industrielezh [[Stadoù-Unanet Amerika]] ({{formatnum:6332000}} skouerenn).

== Orin ==
E-pad ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel Bed Kentañ]] en doa gwelet an [[Arme ar Stadoù-Unanet|US Army]] ne oa ket efedus ar bistolenn [[Colt M1911]] etre daouarn soudarded al linennoù a-dreñv. Goulenn a reas e 1938 e vije savet ur garabinenn damaotomatek skañv, aes da implijout, a c'hallje kemer plas pistolenn ar soudarded ne oa fuzuilh ebet gante ([[M1 Garand]] pe [[Springfield M1903]])&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} VALANCE Régis, ''La carabine US M2'', Cibles n°657, miz Meurzh 2025, pp. 49-53&lt;/ref&gt;. An ofiserien, ar vindrailherien, ar geginerien, ar vleinerien hag an holl soudarded ne oa ket o labour nesañ en em gannañ a c'hallje evel-se kaout un arm resis goude 20 metr, er c'hontrol d'ar bistolenn. Implij an harzlammerien gant an Alamaned da vare [[Blitzkrieg]] 1940 a gendrec'has ivez Stadunaniz e oa ret kaout un arm skañv (dindan 2,3 kg) ha gouest da dennañ war-hed 270 metr evit pourveziañ soudarded ar strolladoù-se&lt;ref&gt;{{En}} RUTH, Larry L., ''M1 Carbine: Design, Development &amp; Production'', The Gun Room Press, 1988. &lt;nowiki&gt;ISBN 0-88227-020-6&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;. Meur a saver armoù a ginnigas raktresoù. Hini Winchester az eas ar maout gantañ a-enep an [[Thompson Light Rifle]] ha reoù all.

=== Gwikefre ===
Un tamm heñvel e c'hall seblant an M1 ouzh an M1 Garand, koulskoude n'eo ket ur stumm berraet anezhañ. Ar piston tennañ gazoù da skouer a zo bet savet a-ratozh-kaer evitañ gant an ijinour William Marshall. Tennañ a ra ur munision [[.30 Carbine]] (7,62 × 33 mm), dezhañ ur galloud etre reoù boledoù pistolenn ha fuzuilh.

== Produerezh ==

=== Produerezh e-pad ar brezel ===
Winchester a c'hounezas ar galv evit ar garabinenn nevez met n'halle ket produiñ an holl skouerennoù goulennet ({{formatnum:800000}} da gentañ, ouzhpenn {{formatnum:6000000}} goude). Un taol-kaer e voe dasparzhañ al labour etre an holl embregerezhioù a broduas pezhioù an arm adalek miz Gwengolo 1941. En o zouez e oa [[General Motors]], [[IBM]], Underwood (produer skriverezed), Rock-Ola (produer ''juke-boxes'') hag Inland (a savas ar brasañ niver a skouerennoù eus an M1).

Abalamour d'an eskemm pezhioù etre an embregerezhioù o deus ar c'harabinennoù M1 un niverenn-steudad nemeti skrivet war voest o [[Kulasenn (armoù-tan)|c'hulasenn]], pa veze skrivet war pep pezh eus an armoù all d'ar poent-se. Dre se eo diaes gouzout hag eo a-orin holl bezhioù un M1. Ouzhpenn-se ez eus distroet meur a skouerenn anezhe d'an arsanailhoù evit bezañ kempennet pe gwellaet oc'h ouzhpennañ elfennoù dezhe : [[Kouch (arm-tan)|kouch]], surded, morailh ar c'harger...

=== Produerezh goude ar brezel ===
{{formatnum:10000}} skouerenn eus ar garabinenn zo bet produet e [[Japan]] gant an embregerezh Howa evit marc'had [[Azia]]. [[Israel]] en deus produet adstummoù eus an USM1 evit o folis hag o soudarded n'o doa ket ezhomm eus [[Fuzuilh-arsailh|fuzuilhoù-arsailh]]. O [[Lamm (arm-tan)|lammoù]] plegus zo graet en un danvez sintetek. Un nebeud embregerezhioù stadunanat a brodu c'hoazh karabinennoù M1 a galite. Kargerioù 15 ha 30 tenn a vez savet e [[Republik Korea|Korea ar Su]].

Dre ma oa bet produet kalz skouerennoù eus an M1 e-pad ar brezel eo aes kavout pezhioù distag.

== Implij ==
[[Restr:Infantry_anti-tank_crew_fires_on_Nazis.jpg|thumb|250x250px|Soudarded war-droad amerikan en un emgann en [[Izelvroioù]] e miz Du 1944.]]
[[Restr:USMC_M1_Carbine.JPEG|kleiz|thumb|[[United States Marine Corps|Marine]] gantañ un M1 e [[Guam]], miz Genver 1944.]]

Buan e plijas ar garabinenn d'ar soudarded. Skañvoc'h e oa evit ar fuzuilh M1 Garand, uheloc'h hec'h endalc'had (15 kartouchenn a-enep 8), met berroc'h hec'h hed-tenn (300 m a-enep 800 m). Pourveziet e voe an harzlammerien ganti hag e tiskouezas bezañ talvoudus d'ar [[Korf Fuzuilhourien-vor ar Stadoù-Unanet|Marines]] e [[brezel ar Meurvor Habask]] peogwir ne vergle ket he munisionoù .30 Carbine e glebor ar janglenn. Lesanvet e voe an arm ''&quot;Baby&quot;'' (babig) en arme stadunanat abalamour d'e vent izeloc'h evit armoù-skoaz all ar mare&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Pourveziet e voe ivez [[Résistance intérieure française|rezistañted Bro-C'hall]] ganti. Priziet e oa evit hec'h implij aes en oberioù [[guerilla]]. An Alamanted o-unan a zivizas implijout anezhi dindan an anv ''Selbstladekarabiner 455 (a)'' ur wech ma voe rastellet un niver a skouerennoù uhel a-walc'h gante. Priziet e oa gant ar [[Wehrmacht]] koulz gant an [[Schutzstaffel|SS]] ha kartouchennoù a voe produet gant Alamagn evit pourveziañ anezho.

Implijet e voe e meur a vrezel gant Stadunaniz betek ar bloavezhioù 1960 ha gant o c'hevredidi betek ar bloavezhioù 1970 : [[Bro-C'hall]], [[Republik Viêt Nam|Su Viêt Nam]], [[Korea ar Su]], [[Beljia]], ar braz eus broioù [[Suamerika]] hag un nebeud broioù en [[Afrika]].&lt;ref&gt;{{En}} [http://www.bavarianm1carbines.com/carbinesnara.html ''Foreign Military Assistance and the U.S. M1 &amp; M2 Carbines''] (lennet d'ar 24/02/2025)&lt;/ref&gt;. Gant Frañs e voe implijet an M1 e brezelioù [[Indez-Sina c'hall|Indez-Sina]] hag [[Brezel Aljeria|Aljeria]]. Ar ''Police Judiciaire'' a viras skouerennoù betek ar bloavezhioù 1990 abalamour da c'halloud izel he munisionoù, a gorde gant o ezhommoù.[[Restr:WWII_M1_Carbine.jpg|thumb|An M1 (stumm an Eil Brezel Bed).]]

== Stummoù ==
* '''M1''' kentañ hag eil stumm, disheñvel o [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] reolius an eil (100 ha 250 m) diouzh egile (50, 75, 100 ha 250 m).

* '''M1A1''' : stumm evit an harzlammerien. Tost ouzh an M1 met dezhañ ul lamm plegus e metal. {{formatnum:150000}} skouerenn produet.

* '''M2''' : stumm aotomatek, cheñchet evit gellet tennañ 750 tenn / munutenn. Ar c'harger zo brasoc'h (30 kartouchenn) ha kromm. Produet e voe {{formatnum:500000}} skouerenn eus an M2 adalek miz Ebrel 1945, re ziwezhat evit servijout war talbenn Europa, met implijet e voe e emgannoù diwezhañ er Meurvor Habask&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Stummoù M1 a oa bet ivez treuzfeurmet e M2 a-drugarez d'ur ''kit'' T17. O fust a oa didoullet evit yenaat an arm buanoc'h ;

* '''M3''' : stumm evit tennañ a-bell diouzh noz, montet warnañ ar sistem bukañ isruz Bell &amp; Howell M2 ''Sniperscope'' (pe T120). Produet e voe 1.900 skouerenn eus an M3 nemetken adalek miz Eost 1945. Implijet e voe e [[brezel Korea]] dreist-holl.

==Levrlennadur==
* {{en}} LARSON R.C., ''Comprehensive guide MI CARBINE'', Roger Larson, 2010, 829 p., ISBN 978-0-615-38262-3
* {{fr}} DOUGHERTY Martin J., ''Armes à feu'', Elcy éditions, p. 140-141, ISBN 9782753205215

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{WW2SUATroad}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Karabinennoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed]]</text>
      <sha1>0u0l5iebzr6ezc1e8vbh9in5i3x6oz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>McMillan Tac-50</title>
    <ns>0</ns>
    <id>169948</id>
    <revision>
      <id>2201296</id>
      <parentid>2172942</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3300" sha1="g00kbwd1nayht563eatewc5o5p6nx4v" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; 
{{Infobox/Titl|Mc Millan Tac-50|696969|talbenn defaut|FFF}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; line-height: 1.5em;&quot; |[[Restr:Tac50white1.jpg|280x280px]] &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;Ur fuzuilh '''Mc Millan Tac-50'''
   |-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Kinnig
|-
! scope=&quot;row&quot; |Bro
|{{Stadoù-Unanet Amerika}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Doare
|[[Fuzuilh-resisted]] [[arm enepdafar|enepdafar]] hag [[Arm enepden|enepden]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mont en-dro
|[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh
|-  
! scope=&quot;row&quot; |[[Munision|Munisionoù]]
|[[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Produer
|[[McMillan Brothers Rifle Company]]
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mare implij
|Abaoe  ar bloavezhioù 1990
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Perzhioù teknikel
|-
! scope=&quot;row&quot; |Mas (hep kartouchenn)
|11,8 kg
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder
|1.448 mm
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hirder ar c'hanol
|737 mm
|-
{{Patrom:Infobox/Dispartier}}
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn pleustrek
|1.800 m
|-
! scope=&quot;row&quot; |Hed-tenn teorikel
|War-dro 7.700 m (istimadur)
|-
! scope=&quot;row&quot; |Tizh mont e-maez ar boledoù
|823 m/s
|-
! scope=&quot;row&quot; |Endalc'h
|Karger fiñv 5 kartouchenn
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF&quot; |Lezenn
|-
! scope=&quot;row&quot; |Rummad e Bro-C'hall
|B
|-
|}
Ar '''McMillan Tac-50''' zo ur [[fuzuilh-resisted]] [[stadunanat]] produet e [[Phoenix]] ([[Arizona]]) abaoe ar bloavezhioù 1980 gant an embregerezh [[McMillan Brothers Rifle Company]]. Un arm eneptud hag [[fuzuilh enepdafar|enepdafar]] eo. Meur a stumm anezhañ a vez produet evit an arme, ar polis pe ar siviled. Kambret eo an holl anezhe e [[12,7 × 99 mm NATO|.50 BMG]].

== Implij ==
Brudet eo ar McMillan Tac-50 abalamour dezhi bezañ bet implijet e taolioù-dreist pellder gant [[Sniper|sniperien]] e brezelioù. E 2018 e voe lazhet un ezel eus [[Daech]] gant ur sniper kanadian war-hed 3.540 metr. Nijal a reas ar boled da 1.274 km/h well-wazh e-pad un dek segondenn bennak&lt;ref&gt;{{En}} FIFE Robert, ''[https://www.theglobeandmail.com/news/politics/canadian-elite-special-forces-sniper-sets-record-breaking-kill-shot-in-iraq/article35415651/ Canadian elite special forces sniper makes record-breaking kill shot in Iraq]'', The Globe and Mail, 21/06/2017 (lennet d'ar 07/05/2025)&lt;/ref&gt;. Implijet e vez gant armeoù ar broioù-mañ :

* {{Kanada}} : arme ar vro abaoe 2000 dindan an anv ''C15 Long Range Sniper Weapon'' (LRSW) ;
* {{SUA}} : [[Navy SEALs|United States Navy SEALs]] dindan an anv ''Mk 15'' ;
* {{Frañs}} : implijet gant Tokarnioù Glas an ''Infanterie de Marine'' e 1992-1993 ;
* {{Jorjia}} : [[Nerzhioù ispisial|Nerzhioù Ispisial]] an arme jeorjian ;
* {{Israel}} : [[Tsahal]]&lt;ref&gt;{{En}} ''[https://archive.is/20120904012019/http://www.isayeret.com/guides/weapons.htm#selection-781.1-781.37 Israeli Special Forces Weapons Guide]'' (diell), Isayeret (lennet d'ar 07/05/2025)&lt;/ref&gt; ;
* {{Jordania}} : rejimant SRR-61 (''Special Reconnaissance Regiment'') ;
* {{Turkia}} : archeriezh, Nerzhioù kommando ar menez.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fuzuilhoù]]
[[Rummad:Armoù SUA]]
[[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]]
[[Rummad:Fuzuilhoù enepdafar]]</text>
      <sha1>g00kbwd1nayht563eatewc5o5p6nx4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Porched:Armoù-tan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>170211</id>
    <revision>
      <id>2201280</id>
      <parentid>2201227</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2201280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37889" sha1="tn5oaxbbvjjjdp4bnetmmxoil010icr" xml:space="preserve">__NOTOC__
{|width=&quot;100%&quot; border=&quot;0&quot; cellspacing=&quot;4&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|[[Restr:2019 Colt Navy 1851 Leech&amp;Rigdon.jpg|kreizenn|frameless|299x299px]]
| align=&quot;left&quot; valign=&quot;center&quot;|
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:150%;&quot;&gt;[[Restr:Apache chieff Geronimo (right) and his warriors in 1886.jpg|kreizenn|frameless]]'''Donemat war borched an armoù-tan !'''
&lt;/div&gt;
&lt;div align=&quot;center&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;&gt;
An [[Arm-tan|armoù-tan]] a zo stag ouzh istor Mab-den abaoe kantvedoù evit brezeliñ, chaseal, ober sport, torfediñ, en em zifenn... O sevel hag o implij a ro ur skeudenn eus ar gevredigezh e-lec'h ma vevomp war tachennoù an teknologiezhioù, ar gwir, ar geopolitikerezh hag ar justis.

'''War ar bajenn [[Geriaoueg an armoù-tan]] e kavoc'h pennadoù berr war sujedoù n'eus ket bet savet pajenn ebet diwar o fenn evit poent.'''
&lt;/div&gt;
| align=&quot;right&quot; valign=&quot;center&quot;|
[[Skeudenn:GLOCK 17 Gen 4 Pistol MOD 45160305.jpg|130x130px]]
|}&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''ARMOÙ'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-skoaz|Armoù-skoaz]] ==

=== [[Fuzuilh|Fuzuilhoù]] ===
[[Accuracy International Arctic Warfare]] • [[Arisaka 38]] • [[Arisaka 99]] • [[Barrett M82]] • [[Barrett MRAD]] • [[Berdan (fuzuilh)|Berdan]] • [[Berthier (armoù-skoaz)|Berthier]] •  [[Carcano M91]] • [[Chassepot (fuzuilh)|Chassepot]] • [[CZ 550]] • [[Dreyse (fuzuilh)|Dreyse]] • [[Enfield M1917]] • [[FN FNAR]] • [[FR7 / FR8]] • [[FR-F1]] • [[Gepárd (fuzuilhoù enepdafar)|Gepárd]] • [[Gewehr 88]] • [[Gewehr 98]] • [[Gras (fuzuilh)|Gras]] • [[Henry (fuzuilh)|Henry]] • [[Krag-Jørgensen]] • [[L42A1]] • [[Lebel (fuzuilh)|Lebel]] • [[Lee-Enfield]] • [[Lee-Metford]] • [[Lee Navy M1895]] • [[Long rifle]] • [[M14 (fuzuilh)|M14]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[Mannlicher M1885]] • [[Mannlicher M1893]] • [[Mannlicher M1895]] • [[Mannlicher-Schönauer]] • [[Martini-Henry]] • [[MAS-36|MAS 36]] • [[Mauser M1871]] • [[Mauser M1889]] • [[Mauser M1893]] • [[Mauser Standard-Modell]] • [[Mauser Sveden|Mauser svedat]] • [[McMillan Tac-50]] • [[Meunier A6]] • [[Mondragón M1908]] • [[Mosin-Nagant]] • [[Murata (armoù-skoaz)|Murata]] • [[Pattern 1914 Enfield]] • [[PGM Hécate II]] • [[PTRD-41|PTRD 41]] • [[Remington Model 30]] • [[Ribeyrolles 1918]] • [[Remington Rolling Block|Rolling Block]] • [[Ross (fuzuilh)|Ross]] • [[Fusil automatique Modèle 1917|RSC M1917]] • [[Sako M23]] • [[Schmidt-Rubin]] • [[Sharps (fuzuilh)|Sharps]] • [[Smith-Jennings (fuzuilh)|Smith-Jennings]] • [[Snider-Enfield]] • [[Snipex Alligator]] • [[Snipex T-Rex]] • [[Spencer (fuzuilh)|Spencer]] • [[Springfield Model 1873|Springfield M1873]] • [[Springfield M1903]] • [[Springfield Model 1922|Springfield M1922]] • [[SVD (fuzuilh)|SVD Dragunov]] • [[Fuzuilh Tchang Kai-chek|Tchang Kai-chek]] • [[Tkiv 85]] • [[Vetterli (fuzuilh)|Vetterli]] • [[VSS Vintorez]] • [[Werder M1869]]

=== [[Fuzuilh-arsailh|Fuzuilhoù-arsailh]] ===
[[Restr:HK416N.png|kleiz|frameless|110x110px]][[AEK-971]] • [[Nikonov AN-94|AN-94]] • [[AK-47]] • [[AK-74]] • [[AK-12]] • [[AR-15]] • [[Avtomat Fyodorova]] • [[Beretta AR70/90]] • [[CZ 805 BREN]] • [[FAMAS]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FN ARKA]] • [[FN F2000]] • [[FN FNC]] • [[FN SCAR]] • [[IMI Galil|Galil]] • [[Haenel MK 556]] • [[HK G36]] • [[HK 416]] • [[LMT MARS]] • [[M4 (karabinenn)|M4 Carbine]] • [[M7 (fuzuilh-arsailh)|M7]] • [[M16 (fuzuilh)|M16]] • [[M27 Infantry Automatic Rifle|M27 IAR]] • [[QBZ-95]] • [[QBZ-191]] • [[RK 62]] • [[SA80]] • [[Samopal vz. 58|Sa vz. 58]] • [[SIG SG 540|SIG 540]] • [[SIG SG 550|SIG 550]] • [[Steyr AUG]] • [[Sturmgewehr 44]]

=== [[Fuzuilh-emgann|Fuzuilhoù-emgann]] ===
[[Automatgevär m/42]] • [[Automatkarbin 4]] • [[AVS-36|AVS 36]] • [[FN FAL]] • [[Gewehr 41]] • [[Hakim (fuzuilh)|Hakim]] • [[Fuzuilh Jeneral Liu|Jeneral Liu]] • [[Johnson M1941]] • [[L1A1]] • [[M1 Garand]] • [[MAS 49]] • [[AR-10]] • [[HK G3]] • [[SAFN 49]] • [[SIG SG 510|SIG 510]] • [[SVT-40]]

=== [[Fuzuilh-chase|Fuzuilhoù-chase]] ha flour o c'hanol ===
[[Browning BAR|BAR]] • [[Baikal IZh-27]] • [[Benelli M4]] • [[Benelli Raffaello]] • [[Benelli Super Black Eagle]] • [[Beretta A400]] • [[Browning Auto-5]] • [[Browning B25]] • [[Chapuis C35]] • ''[[Fuzuilh-liorzh]]'' • [[Hatsan Escort]] • [[Manufrance Robust]] • [[M30 Luftwaffe]] • [[Perazzi MX 410]] • [[Ruger Red Label]] • [[Saiga-12]] • [[Verney-Carron Sagittaire]] • [[Winchester Model 1911]][[Restr:Army Heritage Museum B.A.R..jpg|kleiz|frameless|140x140px]]

=== [[Fuzuilh-vindrailher|Fuzuilhoù-mindrailher]] ===
[[BAR M1918]] • [[Beardmore-Farquhar]] • [[Bren (fuzuilh-vindrailher)|BREN]] • [[Chauchat (fuzuilh-vindrailher)|Chauchat]] • [[DP-27/DP-28]] • [[Fallschirmjägergewehr 42|FG 42]] • [[FM 24/29]] • [[FN Minimi]] • [[Hotchkiss M1922]] • [[Lewis (fuzuilh-vindrailher)|Lewis]] • [[Madsen (fuzuilh-vindrailher)|Madsen]] • [[M249 light machine gun|M249 SAW]] • [[RPK]] • [[Type 99 (fuzuilh-vindrailher)|Type 99]] • [[Ultimax 100]]

=== [[Fuzuilh-pomp|Fuzuilhoù ha karabinennoù-pomp]] ===
[[FN Trombone]] • [[Franchi SPAS-12]] • [[Ithaca 37]] • [[Mossberg 500]] • [[Remington 870]] • [[Remington Model 12]] • [[Remington Model 14]] • [[Winchester Model 1200]] • [[Winchester Model 1890]] • [[Winchester Model 1897]] • [[Winchester Model 1912]]

=== [[Karabinenn|Karabinennoù]] ===
[[ArmaLite AR-7]] • [[Baker (karabinenn)|Baker]] • [[Bergara B14]] • [[Browning BLR]] • [[Browning SA-22]] • [[Chiappa Little Badger]] • [[Chiappa Double Badger]] • [[CZ 457]] • [[CZ 600]] • [[De Lisle (karabinenn)|De Lisle]] • [[Gewehr 43]] • [[Gyrojet]] • [[Haenel CR]] • [[K31 (karabinenn)|Karabiner 31]] • [[Karabiner 98k]] • [[Korrigane (karabinenn)|Korrigane]] • [[M1 (karabinenn)|M1]] • [[M4 Survival Rifle]] • [[Marlin Model 336]] • [[Marlin Model 60]] • [[Mauser DSM 34]] • [[Mauser M18]] • [[Mossberg Patriot]] • [[Pallas BA-15]] • ''[[Karabinenn#Munisionoù|PCC]]'' • [[Rachid (karabinenn)|Rachid]] • [[Remington Model 8]] • [[Remington 700]] • [[Ruger 10/22]] • [[Ruger M77]] • [[Ruger Gunsite Scout]] • [[Ruger Mini-14]] • [[Savage Model 110]] • ''[[Scout Rifle]]'' • [[Schmeisser SP15]] • [[SKS]] • [[Steyr Scout]] • [[Tikka T1x]] • [[Tikka T3]] • [[Vz. 24 (karabinenn)|vz. 24]] • [[Vz. 52 (karabinenn)|vz. 52]] • [[Winchester Model 1873]] • [[Winchester Model 1886]] • [[Winchester Model 1892]] • [[Winchester Model 1894]] • [[Winchester Model 1903]] • [[Winchester Model 1907]] • [[Winchester Model 52]] • [[Winchester Model 54]] • [[Winchester Model 70]] • [[Winchester Wildcat]]

=== [[Mindrailherez|Mindrailherezioù]] ===
[[Restr:MG42 1 noBG.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[AA 52]] • [[Besa (mindrailherez)|Besa]] • [[Bollée (mindrailherez)|Bollée]] • [[Breda-SAFAT]] • [[Browning M1917]] • [[Browning M1919]] • [[Colt-Browning M1895]] • [[DChK]] • [[FN EVOLYS]] • [[FN MAG]] • [[Gatling (mindrailherez)|Gatling]] • [[Hotchkiss Modèle 1914]] • [[Kord (mindrailherez)|Kord]] • [[KPV]] • [[M134 Minigun]] • [[M60 (mindrailherez)|M60]] • [[M2 Browning]] • [[Maxim (mindrailherez)|Maxim]] • [[MG3]] • [[MG 08]] • [[MG 08/15]] • [[MG 13]] • [[Maschinengewehr 34|MG 34]] • [[MG42|MG 42]] • [[NSV (mindrailherez)|NSV]] • [[PM M1910]] • [[PK (mindrailherez)|PK]] • [[RPD (mindrailherez)|RPD]] • [[Saint-Étienne Modèle 1907|Saint-Étienne 1907]] • [[Schwarzlose (mindrailherez)|Schwarzlose]] • [[Stumm 73 (mindrailherez)|Stumm 73]] • [[Union Repeating Gun]] • [[Vickers (mindrailherez)|Vickers]] • [[Vickers .50]] • [[Vz. 59 (mindrailherez)|vz. 59]] • [[ZB-53]]

=== [[Pistolenn-vindrailher|Pistolennoù-mindrailher]] ===
[[Beretta M1918]] • [[Beretta M1938]] • [[Bergmann MP35]] • [[Błyskawica (pistolenn-vindrailher)|Błyskawica]] • [[Brügger &amp; Thomet MP9]] • [[Carl Gustaf m/45]] • Danuvia 39M / 43M • [[FN P90]] • [[HK MP5]] • [[Lanchester (pistolenn-vindrailher)|Lanchester]] • [[M2 Hyde]] • [[M3 (pistolenn-vindrailher)|M3 Grease Gun]] • [[MAC-10]] • [[MAS 38]] • [[MAT 49]] • [[Maschinenpistole 18|MP 18]] • [[Maschinenpistole 28|MP 28]] • [[Maschinenpistole 34|MP 34]] • [[Maschinenpistole 40|MP 40]] • [[Owen gun]] • [[PPCh-41|PPCh 41]] • [[PPS (pistolenn-vindrailher)|PPS]] • [[Reibel (mindrailherez)|Reibel]] • [[Škorpion vz. 61]] • [[Standschütze Hellriegel M1915]] • [[STEN (pistolenn-vindrailher)|STEN]] • [[Sterling (pistolenn-vindrailher)|Sterling]] • [[Suomi KP/-31]] • [[Thompson (pistolennoù-mindrailher)|Thompson]] • [[Type 100 (pistolenn-vindrailher)|Type 100]] • [[United Defense M42]] • [[Uzi]]


| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
== [[Arm-dorn|Armoù-dorn]] ==

=== [[Pistolenn|Pistolennoù]] ===
'''''(renket dre verk pe produer)''''' [[Restr:CZ 75 SP-01 Shadow 9x19 mm.jpg|dehou|frameless|110x110px]]'''Astra :''' [[Astra 400]] • '''Beretta :''' [[Beretta M1915]] • [[Beretta M1934]] • [[Beretta 951]] • [[Beretta 92]] • [[Beretta 93R]] • '''Loewe :''' [[Borchardt C93]] • '''Browning :''' [[Browning Buck Mark]] • [[Browning HP]] • [[Browning M1900]] • [[Browning M1906]] • [[Browning M1910]] • '''Colt :''' [[Colt M1900]] • [[Colt M1903 Pocket Hammerless]] • [[Colt M1911]] • [[Colt Woodsman]] • '''CZ :''' [[CZ 27]] • [[CZ 52]] • [[CZ 75]] • [[CZ 82]] • [[CZ P-07]] • [[CZ P-09]] • [[CZ P-10 C]] • [[CZ Shadow 2]] • '''FB :''' [[Vis wz. 35]] • '''FN Herstal :''' [[FN Model 1903|FN M1903]] • [[FN Five-seveN]] • [[FN FNP]]  • [[FN FNX]] • [[FN 502]] • [[FN 509]] • '''Fort''' : [[Fort-12]] • [[Fort-17]] • [[Fort-20]] • '''General Motors :''' [[FP-45 Liberator]] • '''Glock :''' [[Glock (pistolenn)|Glock]] • '''HK :''' [[HK USP]] • [[HK VP70|VP70]] • '''IMI :''' [[Jericho 941]] '''•''' [[Desert Eagle]] • '''LLama-Gabilondo :''' [[Llama M-82]] • [[Llama Pressin]] • '''Luger :''' [[Luger 1900]] • [[Luger P04]] • [[Luger P08]] • '''MAB :''' [[MAB F]] • [[MAB PA-15]] • '''MAC :''' [[MAC Modèle 1950|MAC 50]] • '''MAS :''' [[Pistolet automatique modèle 1935S|PA 35S]] • '''Mauser :''' [[Mauser 1914]] • [[Mauser C96]] • [[Mauser M712]] • '''Nambu :''' [[Nambu 14]] • '''Ruger :''' [[Ruger Standard]] • [[Ruger SR22|SR22]] • [[Ruger-5.7]] '''• SIG :''' [[SIG P210]] • [[SIG Sauer P220|P220]] • [[SIG Sauer P226|P226]] • [[SIG Sauer P320|P320]] • [[SIG Sauer P322|P322]] • [[SIG Sauer SP2022|SP2022]] •  '''SACM :'''  [[Pistolet automatique modèle 1935A|PA 35A]] • '''Sauer &amp; Sohn :''' [[Sauer &amp; Sohn M1913|Sauer M1913]] • [[Sauer 38H]] • '''Savage :''' [[Savage Model 1907]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 41]] • [[Smith &amp; Wesson Model 52]] • [[Smith &amp; Wesson SW22 Victory]] • '''STAR :''' [[Star B]] • [[Star M1914]] • '''Steyr :''' [[Steyr M1912 (pistolenn)|Steyr M1912]] • '''Tokarev :''' [[Tokarev TT 33|Tokarev TT33]] • '''Walther :''' [[Walther P38]] • [[Walther PP]] • [[Walther PPK]] • [[Walther PPQ]] • [[Walther PDP]] • '''Produerien all :''' [[APS (pistolenn)|APS]] • [[Auto Mag (pistolenn)|Auto Mag]] • [[Bren Ten]] • [[Charola y Anitua (pistolenn)|Charola y Anitua]] • [[Coonan (pistolenn)|Coonan]] • [[Deer Gun]] • [[Unique DES 69|DES 69]] • [[Dreyse M1907]] • [[Springfield Armory Echelon|Echelon]] • [[Glisenti Modello 1910|Glisenti M1910]] • [[GCh-18]] • [[Grand Power K100]] • [[Gyrojet]] • [[Isard (pistolenn)|Isard]] • [[KelTec PR57]] • [[Kolibri (pistolenn)|Kolibri]] • [[Korovin (pistolenn)|Korovin]] • [[Lahti L-35]] • [[L.A.R. Grizzly]] • [[Le Français (pistolenn)|Le Français]] • [[Liberator (pistolenn)|Liberator]] • [[Makarov (pistolenn)|Makarov]] • [[MP-443 Grach]] • [[PSM (pistolenn)|PSM]] • [[PSS (pistolenn)|PSS]] • [[Ruby (pistolenn)|Ruby]] • [[Salvator-Dormus (pistolenn)|Salvator-Dormus]] • [[Schönberger-Laumann 1892|Schönberger-Laumann]] • [[Stumm 19 Norzh Sina (pistolenn)|Stumm 19 Norzh Sina]] • [[Tanfoglio T95]] •  [[TP-82]] • [[Welrod]] • [[Wildey]] • [[Zigana]]

=== [[Revolver|Revolverioù]] ===
[[Restr:Colt Python1.JPG|kleiz|frameless|110x110px]][[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[Astra 44]] • [[Chiappa Rhino]] • '''Colt :''' [[Colt 1851 Navy]] • [[Colt Anaconda]] • [[Colt Cobra]] • [[Colt Detective Special]] • [[Colt Dragoon]] • [[Colt M1877]] • [[Colt M1892]] • [[Colt New Service]] • [[Colt Official Police]] • [[Colt Paterson]] • [[Colt Police Positive]] • [[Colt Python]] • [[Colt Single Action Army]] • [[Colt Walker]] •• [[FN Barracuda]] • [[M1917 (revolverioù)|M1917]] • '''Manurhin :''' [[Manurhin MR 73]] • [[Manurhin MR 88]] • '''MAS :''' [[Revolver d'ordonnance modèle 1873]] • [[Revolver d'ordonnance modèle 1892]] • '''Ruger :''' [[Ruger Blackhawk]] • [[Ruger New Vaquero]] • [[Ruger Redhawk]] • [[Ruger SP101]] • '''Smith &amp; Wesson :''' [[Smith &amp; Wesson Model 3]] • [[Smith &amp; Wesson Model 10]] • [[Smith &amp; Wesson Model 14]] • [[Smith &amp; Wesson Model 17]] • [[Smith &amp; Wesson Model 19]] • [[Smith &amp; Wesson Model 27]] • [[Smith &amp; Wesson Model 28]] • [[Smith &amp; Wesson Model 29]] • [[Smith &amp; Wesson Model 36]] • [[Smith &amp; Wesson Model 53]] • [[Smith &amp; Wesson Model 60]] • [[Smith &amp; Wesson Model 64]] • [[Smith &amp; Wesson Model 460]] • [[Smith &amp; Wesson Model 500]] • [[Smith &amp; Wesson Model 686]] • '''Produerien all :''' [[Enfield No. 2]] • [[Mauser C78]] • [[Nagant M1895]] • [[Rast &amp; Gasser M1898]] • [[Reichsrevolver M1879|Reichsrevolver]] • [[Taurus Raging Bull]] • [[Webley (revolver)|Webley]] 

== Armoù eneptank ==
''[[Fuzuilh eneptank]]'' •• [[Ampulomet]] • [[Boys (fuzuilh eneptank)|Boys]] • [[Carl Gustaf 84 mm]] • [[FGM-148 Javelin]] • [[Lahti L-39]] • [[Northover Projector]] • [[Panzerbüchse 39|Panzerbüsche 39]] • [[Panzerfaust]] • [[PIAT]] • [[PTRD-41]] • [[PTRS-41]] • [[RPG-2]] • [[Stouhna-P]] • [[Tankgewehr M1918]]

== [[Kanol (kanolierezh)|Kanolioù]] ==
[[2 cm Flak 30, Flak 38 ha Flakvierling 38|2cm Flak 30/38]] • [[38 cm SK C/34]] • [[Bofors 40 mm L/60]] • [[CAESAR (kanolierezh)|CAESAR]] • [[Dicke Bertha]] • [[Dulle Griet (kanol)|Dulle Griet]] • [[Gamma-Gerät]] • [[Kanol 155 mm M1 Long Tom|Kanol 155 mm M1]] • [[Kanol 75 mm stumm 1897]] • [[8,8-cm-Flak 18/36/37/41|88 mm Flak]] • [[La Consulaire]] • [[Kanol MK 108|MK 108]] • [[Mk44 Bushmaster II]] • [[Ordnance QF 25-pounder]] • [[Pariser Kanone]] • [[Williams Gun]]

== [[Kanol-mortez|Kanolioù-mortez]] ==
[[Brandt Mle 27/31|Brandt 27/31]] • [[8-cm-Granatwerfer-34|Granatwerfer 34]] • [[M1 (kanol-mortez)|M1]] • [[M2 (kanol-mortez)|M2]] • [[Minenwerfer]] • [[MO 81 LLR]] • [[MO 120 RT]]

== [[Banner-roketennoù|Banneroù-roketennoù]] ==
[[Bazooka]] • [[Banner roketennoù Katyoucha|Katyoucha]] • [[Mattress (banner-roketennoù)|Mattress]] • [[Nebelwerfer]] • [[Panzerschrek]]

== Doareoù armoù-tan kozh ==
[[Restr:Roleplayers Firing Arquebus - Age of Chivalry 2018.jpg|dehou|frameless|110x110px]][[Akebut]] •• [[Derringer (pistolenn)|Derringer]] : [[Remington Model 95]] •• [[Koulerinenn]] •• '''[[Mousked]]''' : [[Brown Bess]] • [[Pattern 1853 Enfield|Enfield 1853]] • [[Fayetteville (mousked)|Fayetteville]] • [[Fusil Modèle 1777]] • [[Springfield Model 1861|Springfield M1861]] • [[Whitworth (mousked)|Whitworth]] •• [[Mouskedig]] •• [[Pebrouer (arm-tan)|Pebrouer]] •• [[Ribauldequin]]

== Armoù hiron hag ispisial ==
[[Apache (arm-dorn)|Apache]] • [[NRS-2]] • [[Sedgley (maneg-pistolenn)|Sedgley]] • [[Thompson/Center Contender]] • [[TKB-506]]
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''[[Munision|MUNISIONOÙ]]'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;left&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Shotgun Shells 12-70 Gauge CC BY-SA 4.0 by Grasyl Mk.2*.jpg|kleiz|frameless|120x120px]]

=== Evit ar c'hanolioù flour ===
[[Restr:9.3X62-30-06-8X57-6.5X55-308.JPG|dehou|frameless|140x140px]][[Kalibr 12]] • [[Kalibr 16]] • [[Kalibr 20]] • [[Kalibr 28]] • [[Kalibr .410]]

=== Evit ar c'hanolioù rizennet (hervez ar vro orin) ===

* {{SUA}} : [[.17 HMR]] • [[.17 Remington]] • [[.17 Winchester Super Magnum|.17 WSM]] • [[.218 Bee]] • [[.22 Short]] • [[.22 Hornet]] • [[.22 Long]] • [[.22 Long Rifle]] • [[.22 Remington Jet]] • [[.22 Winchester Centerfire|.22 WCF]] • [[.22 Winchester Automatic]] • [[.22 WMR]] • [[.22 Winchester Rimfire|.22 WRF]] • [[.22-250 Remington]] • [[.220 Swift]] • [[.222 Remington]] • [[.222 Remington Magnum]] • [[.223 Remington]] • [[.243 Winchester]] • [[6,35 mm Browning|.25 ACP]] • [[.25-06 Remington]] • [[.257 Roberts]] • [[.260 Remington]] • [[.270 Winchester]] • [[.280 Remington]] • [[.284 Winchester]] • [[.300 AAC Blackout]] • [[.30 Carbine]] • [[.30-03 Springfield]] • [[.30-06 Springfield]] • [[.30-284 Winchester]] • [[.30-30 Winchester]] • [[.30-40 Krag]] • [[.30 Super Carry]] • [[.300 PRC]] • [[.300 Savage]] • [[.300 Weatherby Magnum]] • [[.300 Winchester Short Magnum]] • [[.300 Winchester Magnum]] • [[.300 Whisper]] • [[.303 Savage]] • [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Winchester]] • [[.32-20 Winchester]] • [[.32-40 Ballard]] • [[7,65 × 17 mm Browning|.32 ACP]] • [[.32 H&amp;R Magnum]] • [[.32 Remington]] • [[.32 S&amp;W]] • [[.32 Winchester Special]] • [[.32 S&amp;W Long]] • [[.338 Winchester Magnum]] • [[.340 Weatherby Magnum]] • [[.35 Remington]] • [[.35 Whelen]] • [[.350 Legend]] • [[.350 Remington Magnum]] • [[.351 Winchester Self-Loading|.351 WSL]] • [[.357 Magnum]] • [[.357 Remington Maximum]] • [[.375 CheyTac]] • [[.375 Winchester]] • [[.378 Weatherby Magnum]] • [[.38 ACP]] • [[.38-40 Winchester]] • [[.38-55 Winchester]] • [[.38 Long Colt]] • [[.38 Short Colt]] • [[.38 Special]] • [[.38 Super]] • [[.38 S&amp;W]] • [[.380 ACP]] • [[.40 S&amp;W]] • [[.408 CheyTac]] • [[.41 Action Express|.41 AE]] • [[.41 Long Colt]] • [[.41 Magnum]] • [[.41 Short]] • [[.416 Remington Magnum]] • [[.44-40 Winchester]] • [[.44 AMP]] • [[.44 Henry]] • [[.44 Magnum]] • [[.44 Russian]] • [[.44 S&amp;W American]] • [[.44 Special]] • [[.444 Marlin]] • [[.45-70]] • [[.45 ACP]] • [[.45 Auto Rim]] • [[.45 Colt]] • [[.45 Schofield]] • [[.45 Winchester Magnum]] • [[.450 Bushmaster]] • [[.454 Casull]] • [[.458 Lott]] • [[.458 Winchester Magnum]] • [[.460 Weatherby Magnum]] • [[.460 S&amp;W Magnum]] • [[.50-90 Sharps]] • [[.50 Action Express]] • [[.50 BMG]] • [[.500 S&amp;W Magnum]] • [[6 mm BR]] • [[6 mm Lee Navy]] • [[6 mm PPC]] • [[6 mm Remington]] • [[6,35 mm Browning]] • [[6,5 mm Creedmoor]] • [[6,5 mm Grendel]] • [[6,5 mm PRC]] • [[6,8 mm Remington SPC]] • [[6,8 × 51 mm]] • [[7 mm-08 Remington]] • [[7 mm Backcountry]] • [[7 mm BR]] • [[7 mm PRC]] • [[7 mm Remington Magnum]] • [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]] • [[7,65 × 20 mm Long]] • [[.50 Beowulf]] • [[.50 BMG]]
* {{Alamagn}} :  [[.30 R Blaser]] • [[4,6 × 30 mm]] • [[4,73 × 33 mm]] • [[5,6 × 57 mm]] • [[6 × 62 mm Frères]] • [[6,5 × 57 mm Mauser]] • [[6,5 × 68 mm]] • [[7 × 57 mm Mauser]] • [[7 × 64 mm]] • [[7,63 × 25 mm Mauser]] • [[7,65 × 21 mm Parabellum]] • [[7,65 × 25 mm Borchardt]] • [[7,65 × 53 mm Mauser]] • [[7,92 × 33 mm Kurz]] • [[7,92 × 57 mm Mauser]] • [[7,92 × 94 mm]]  • [[8 × 60 mm S]] • [[8 × 64 mm S]] • [[8 × 68 mm S]] • [[8,5 × 55 mm Blaser]] • [[9 × 18 mm Ultra]] • [[9 mm P.A.K.]] • [[9 × 19 mm Parabellum]] • [[9 × 23 mm Largo]] • [[9 × 25 mm Mauser]] • [[9 × 57 mm Mauser|9 × 57 mm]] • [[9,3 × 62 mm]] • [[9,3 × 64 mm Brenneke]] • [[9,3 × 74 mm R]] • [[10,6 × 25 mm R]] • [[11 × 50 mm R]] • [[11 × 60 mm R]] • [[13,2 × 92 mm SR|13,2 × 92 mm]]
* {{Frañs}} : [[6 mm Flobert]] • [[7 × 57 mm Meunier]] • [[7,5 × 54 mm 1929C]] • [[7,5 × 58 mm]]  • [[8 × 27 mm]] • [[8 × 35 mm SR]] • [[8 mm Lebel]] • [[9 mm Flobert]] • [[11 mm modèle 1873]] • [[11 × 59 mm Gras|11 mm Gras]]
* {{URSS}} : [[5,45 × 18 mm]] • [[5,45 × 39 mm M74]] • [[5,6 × 39 mm]] • [[7,62 × 25 mm Tokarev|7,62 × 25 mm]] • [[7,62 × 39 mm M43]] • [[7,62 × 42 mm SP-4|7,62 × 42 mm]] • [[7,62 × 54 mm R]] • [[9 × 18 mm Makarov]] • [[9 × 39 mm]] • [[12,7 × 108 mm]] • [[14,5 × 114 mm]]
* {{Rouantelezh Unanet}} : [[.280 British]] • [[.300 H&amp;H Magnum]] • [[.303 British]] • [[.375 H&amp;H Magnum]] • [[.455 Webley]] • [[4,85 × 49 mm]] • [[.55 Boys]] • [[.577 Snider]] • [[.600 Nitro Express]] • [[12,7 × 81 mm]] • [[12,7 × 81 mm SR]] • [[.416 Rigby]] • [[.700 Nitro Express]]
* {{Aostria}} hag {{Aostria-Hungaria}} :  [[2,7 mm Kolibri]] • [[.45 GAP]] • [[6,5 × 53 mm R|6,5 × 53 mm]] • [[6,5 × 54 mm Mannlicher-Schönauer]] • [[7,8 × 19 mm R]] • [[8 mm Gasser]] • [[8 × 50 mm Mannlicher]] • [[9 × 23 mm Steyr]]
* {{Belgia}} : [[5,56 × 45 mm NATO|5,56 × 45 mm]] • [[5,7 × 28 mm]] • [[7,62 × 38 mm Nagant]] • [[7,92 × 24 mm]] • [[9 mm Browning Long]]
* {{Italia}} : [[6,5 × 52 mm Carcano]] • [[7,35 × 51 mm Carcano]] • [[9 × 19 mm Glisenti]] • [[9 × 21 mm IMI]]
* {{Suis}} : [[5,6 mm Suis]] • [[.357 SIG]] • [[7,5 mm GP 90]] • [[7,5 × 55 mm Swiss|7,5 × 55 mm]] • [[10,4 × 38 mm R]] • [[20 × 138 mm B|20 × 138 &lt;abbr&gt;mm&lt;/abbr&gt; B]]
* {{Sveden}} : [[.308 Norma Magnum]] • [[6,5-284 Norma]] • [[6,5 × 55 mm]] • [[10 mm Auto]] • [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Japan}} : [[6,5 × 50 mm Arisaka]] • [[7,7 × 58 mm Arisaka]] • [[8 × 22 mm Nambu]]
* {{Finland}} : [[7,62 × 53 mm R]] • [[.338 Lapua Magnum]]
* {{Spagn}} : [[5 mm Clément]] • [[7 mm Charola]]
* {{Tchekia}} / {{Tchekoslovakia}}: [[7,5 FK]] • [[7,62 × 45 mm]]
* {{Danmark}} : [[8 × 58 mm R]]
* {{Kanada}} : [[.280 Ross]]
* {{Norvegia}} : [[12,17 × 42 mm R]]
* {{Sina}} : [[5,8 × 42 mm]]

=== Dre rummad kalibroù ===
[[.22 (rummad kalibroù)|.22]] • [[.38 (rummad kalibroù)|.38]] • [[.44 (rummad kalibroù)|.44]] • [[5 mm (rummad kalibroù)|5 mm]] • [[6 mm (rummad kalibroù)|6 mm]] • [[7 mm (rummad kalibroù)|7 mm]] • [[8 mm (rummad kalibroù)|8 mm]] • [[9 mm (rummad kalibroù)|9 mm]] • [[10 mm (rummad kalibroù)|10 mm]]
|}
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;

|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TEKNIK'''&lt;/div&gt;
|-
| align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |[[Restr:Rifle scope.svg|dehou|frameless|140x140px]]

=== Elfennoù armoù ha munisionoù ===
[[Arm a-wenn]] • [[Arm-kelenn]] • [[Baionetez]] • [[Beta C-Mag]] • [[Boled]] • [[Boled Minié]] • [[Boled strishaet]] • [[Buker poent ruz]] •  [[Buker laser]] • ''[[Ching sling]]'' • [[Choke]] • [[Daoubez]] • [[Douilhez (elfenn munision)|Douilhez]] • [[Douilhez distroñsañ]] • [[Draen (armoù)|Draen]] • [[Emors (munisionoù)|Emors]] • [[Fulminat merkur(II)|Fulminat merkur]] • [[Jeder bannouriezh]] • [[Karger (armoù-tan)|Karger]] • [[Kartouchenn (arm-tan)|Kartouchenn]] • [[Kartouchenn brochennet]] • [[Kartouchenn-chase]] • [[Kartouchenn Wildcat|Kartouchenn ''Wildcat'']] • [[Kulasenn (armoù-tan)|Kulasenn]] • [[Kordit]] • [[Korn-poultr]] • [[Kouch (arm-tan)|Kouch]] • [[Lamm (arm-tan)|Lamm]] • [[Lunedenn (arm-tan)|Lunedenn]] • [[Munision]] • [[Munision gwenn]] • [[Munision hep douilhez]] • ''[[Personal Defense Weapon]]'' • [[Platinenn (arm-tan)|Platinenn]] • [[Plom (bannadell)|Plom]] • [[Poultr du]] • [[Poultr divoged]] • [[Reduer-son]] • [[Senklenn (armoù-tan)|Senklenn]] • [[Shrapnel]] • [[Slug]] • [[Skoer (armoù-tan)|Skoer]] • [[Stanker-kulasenn]] • [[Starderez-veg]] • ''[[Takedown]]''

=== Mont en-dro ha teknikoù tennañ ===
[[Adkargañ (munisionoù)|Adkargañ]] • [[Argil]] • [[Arm-tennata]] • [[Arm hep argil]] • [[Bannouriezh]] • [[Bruzunadur (armamant)|Bruzunadur]] • ''[[Bullpup]]'' • ''[[Chain gun]]'' • [[Chat (armoù-tan)|Chat]] •  ''[[Fuzuilh-emgann flour he c'hanol|Combat shotgun]]'' • [[Cook off]] • [[Emzalc'h izoskelel]] • ''[[Fast Draw]]'' • [[Galloud-herzel]] • [[Gel bannouriezh]] • [[Hed-tenn]] • [[Kalibr (armoù-tan)|Kalibr]] • [[Kenefeder bannouriezh]] • [[Kronograf bannouriezh|Kronograf]] • [[Lusk-tennañ]] • [[Momeder bannouriezh|Momeder]] • [[Nerzh Coriolis]] • [[Pistolenn aotomatek]] • [[Pourveziañ dre gregiñ pe dre vontañ]] • ''[[Slamfire]]'' • [[Taolenn vannouriezh]] • ''[[Tap Rack]]'' • [[Tenn Mozambik]] • [[Varmint]] • ''[[Weaver stance]]''
|}
&lt;br&gt;
{| width=&quot;100%&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border:1px solid #696969; background-color: #F1F9EB;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''TRO-DRO D'AN ARMOÙ-TAN'''&lt;/div&gt;
|-
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |
=== Embregerezhioù hag [[Arsanailh|arsanailhoù]] ===

==== Armoù (hervez o bro) ====
[[Restr:Winchester EZXS ammunition.jpg|kleiz|frameless|151x151px]]{{Alamagn}} : [[J. G. Anschütz|Anschütz]] • [[C. G. Haenel]] • [[Carl Walther GmbH|Carl Walther]] • [[Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken|DWM]] • [[Feinwerkbau]] • [[Heckler &amp; Koch]] • [[Königlich Bayerische Gewehrfabrik]] • [[Krupp]] • [[Ludwig Loewe &amp; Co.|Loewe]] • [[Mauser]] • [[Sauer &amp; Sohn]] • [[Schmeisser GmbH|Schmeisser]] • [[Simson (embregerezh)|Simson]] • [[Weihrauch &amp; Weihrauch]] • {{Aostria}} : [[Glock (embregerezh)|Glock]] • [[Steyr Arms|Steyr]] • [[Österreichische Waffenfabriks-Gesellschaft]] • {{Belgia}} : [[FN Browning Group|FN Browning]] • [[FN Herstal]] • [[Fabrique d'armes Émile et Léon Nagant|Nagant]] • {{Brazil}} : [[Amadeo Rossi|Rossi]] • [[Taurus Armas|Taurus]] • {{Breizh}} : [[Teuzerezh Antrig]] •  {{Euskal Herria}} : [[Astra y Unceta, Cía|Astra y Unceta]] • [[Bergara (armoù-tan)|Bergara]] • [[Charola y Anitua]] • [[Llama, Gabilondo y Cía S.A.|Llama, Gabilondo y Cía]] •  [[Manufacture d'Armes de Bayonne]] • [[Manufacture d'Armes des Pyrénées Françaises|MAPF / Unique]] • [[STAR, Bonifacio Echeverría S.A.|STAR / Bonifacio Echeverría]] • {{Finland}} : [[SAKO]] • [[Tikkakoski (embregerezh)|Tikka]] • {{Frañs}} : [[Bretton-Gaucher]] • [[Chapuis Armes|Chapuis]] • [[Hotchkiss]] • [[Manufacture d'Armes de Châtellerault]] • [[Manufacture d'Armes de Saint-Étienne]] • [[Manufacture d'Armes de Tulle]] • [[Manufrance]] • [[Manurhin]] • [[PGM Précision|PGM]] • [[Verney-Carron]] • {{Israel}} : [[Israel Weapon Industries|IWI]] • {{Italia}} : [[Benelli Armi|Benelli]] • [[Beretta]] • [[Beretta Holding]] • [[Chiappa Firearms|Chiappa]] • [[Franchi]] • [[Davide Pedersoli|Pedersoli]] • [[Sabatti]] • [[Tanfoglio]] • [[Aldo Uberti|Uberti]] • {{Izelvroioù}} : [[Artillerie-Inrichtigen]] • {{Japan}} : [[Miroku]] • {{Kanada}} : [[John Inglis &amp; Company|Inglis]] • [[Ross Rifle Company|Ross]] • {{Pologn}} : [[Fabryka Broni „Łucznik” – Radom|Fabryka Broni]] • {{Rouantelezh Unanet}} : [[Accuracy International]] • [[Birmingham Small Arms Company|BSA]] • [[Royal Small Arms Factory|RSA Enfield]] • [[Holland &amp; Holland]] • [[James Purdey &amp; Sons|Purdey]] • [[John Rigby &amp; Company|Rigby]] • [[Sterling Armaments Company|Sterling]] • [[Webley &amp; Scott]] • {{Rusia}} : [[Ijmeh|Baikal]] • [[Kalachnikov (strollad)|IJMACH / Kalachnikov]] • [[Uzin mekanikerezh Ijevsk|IJMEC'H]] • [[Rostec'h]] • [[Toulskiy Oroujeyniy Zavod|TOZ]] • [[TsNIITotchMach]] • [[Uzin Degtyaryov|ZiD]] • {{Serbia}} : [[Zastava Arms]] •{{Sina}} : [[Norinco]] • {{Slovakia}} : [[Grand Power]] • {{SUA}} : [[ArmaLite]] • [[Auto Mag (embregerezh)|Auto Mag]] • [[Browning Arms Company|Browning]] • [[Charter Arms]] • [[Colt's Manufacturing Company|Colt]] • [[Harpers Ferry Armory|Harpers Ferry]] • [[Marlin Firearms|Marlin]] • [[O.F. Mossberg &amp; Sons|Mossberg]] • [[Remington]] • [[Rock Island Arsenal|Rock Island]] • [[Sturm, Ruger &amp; Co.|Ruger]] • [[Savage Arms|Savage]] • [[Sharps Rifle Manufacturing Company|Sharps]] • [[Smith &amp; Wesson]] • [[Springfield Armory]] (arsanailh-Stad) • [[Springfield Armory, Inc.]] • [[Stevens Arms|Stevens]] • [[Stoeger]] • [[Thompson/Center Arms|Thompson/Center]] • [[Vista Outdoor]] • [[Volcanic Repeating Arms Company|Volcanic]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]] • {{Suis}} : [[Brügger &amp; Thomet]] • [[SIG Sauer]] • [[Waffenfabrik Bern]] • {{Sveden}} : [[Carl Gustafs stads gevärsfaktori|Carl Gustaf]] • [[Husqvarna Vapenfabrik]] • {{Tchekia}} : [[Česká zbrojovka a.s.|Česká zbrojovka]] • [[Colt CZ Group]] • [[Zbrojovka Brno]] • {{Turkia}} : [[Canik Arms|Canik]] • [[Hatsan]] • [[TİSAŞ]] • [[Yildiz Silah Sanayi|Yildiz]] • {{Ukraina}} : [[XADO]] • [[Fort (embregerezh)|Fort]]

==== Munisionoù ha dafar adkargañ ====
[[Águila Ammunition|Aguila]] • [[Arsanailh Frankford]] • [[Arsanailh Roazhon]] • [[Brenneke (embregerezh)|Brenneke]] • [[CCI (munisionoù)|CCI]] • [[Cor-Bon]] • [[Eley]] • [[Federal Ammunition|Federal]] • [[Fiocchi Munizioni|Fiocchi]] • [[Geco (munisionoù)|Geco]] • [[Hornady (munisionoù)|Hornady]] • [[Kynoch]] • [[Lapua (uzin munisionoù)|Lapua]] • [[Lee Precision]] • [[Magtech]] • [[Mary Arm]] • [[MFS Ammunition|MFS]] • [[Milin-Boultr Pont-ar-Veuzenn]] • [[Nammo]] • [[Norma Precision|Norma]] • ''[[Poultrerezh]]'' • [[Prvi Partizan]] • [[Remington]] • [[Rock Chuck Bullet Swage|RCBS]] • [[RWS]] • [[Sellier &amp; Bellot]] • [[SK Ammunition|SK]] • [[Société Française des Munitions]] • [[Cartouches Sologne|Sologne]] • [[Starline Brass]] • [[Weatherby]] • [[Winchester Repeating Arms Company|Winchester]]

==== Dafar all ====
[[Schmidt &amp; Bender]]

==== Kenwerzh ====
[[Europ-Arm]] • [[Hans Wrage &amp; Co. GmbH|Hans Wrage]] • [[SIDAM]]

=== Krouerien hag embregererien ===
[[Restr:JohnBrowning.jpeg|dehou|frameless|192x192px]][[Ezekiel Baker]] • [[Hiram Berdan]] • [[André Berthier]] • [[Hugo Borchardt]] • [[Edward M. Boxer]] • [[Wilhelm Brenneke]] • [[John Browning]] • [[Georgiy Chpagin]] • [[Samuel Colt]] • [[Vasiliy Degtyaryov]] • [[Henry Deringer]] • [[Johann Nikolaus von Dreyse]] • [[Vladimir Grigorievitch Fyodorov|Vladimir Fyodorov]] • [[Louis-Nicolas Flobert]] • [[Alexander John Forsyth]] • [[Uziel Gal]] • [[Jean-Cantius Garand|John C. Garand]] • [[Richard Jordan Gatling]] • [[Gaston Glock]] • [[Benjamin Tyler Henry]] • [[T. C. Johnson]] • [[Mic'hail Kalachnikov]] • [[Aimo Lahti]] • [[James Paris Lee]] • [[Casimir Lefaucheux]] • [[Georg Luger]] • [[Samuel Neal McClean|Samuel McClean]] • [[Nikolay Fyodorovitch Makarov|Nikolay Makarov]] • [[Ferdinand Mannlicher]] • [[Tullio Marengoni]] • [[Paul Mauser]] • [[Hiram Maxim]] • [[Claude Étienne Minié]] • [[Léon Nagant]] • [[Kijirō Nambu]] • [[Samuel Johannes Pauly|Samuel Pauly]] • [[John Pedersen]] • [[Franz Pfannl]] • [[Evelyn Owen]] • [[William B. Ruger]] • [[Miroslav Rybář]] • [[Dieudonné Saive]] • [[Hugo Schmeisser]] • [[Otto Schönauer]] • [[Sergey Gavrilovitch Simonov|Sergey Simonov]] • [[Horace Smith]] • [[Igor Stetchkin]] • [[Eugene Stoner]] • [[Aleksei Soudayev]] • [[Leroy James Sullivan]] • [[Paul Tellié]] • [[Fyodor Tokarev]] • [[Johann Friedrich Vetterli|Friedrich Vetterli]] • [[Paul Vieille]] • [[Daniel B. Wesson]] • [[Roy Weatherby]] • [[Oliver Winchester]]
| style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-right: 4px solid #696969;&quot; valign=&quot;top&quot; width=&quot;33%&quot; |

=== Istor, lezenn ha kevredigezh ===
[[Armerezh]] • [[Arm-tan graet er gêr]] • [[Arm ordrenañs]] • [[Arm-tan primaozet]] • [[Armoù ar Rezistañs e Breizh]] • [[Commission internationale permanente pour l'épreuve des armes à feu portatives|C.I.P.]] • [[Cody Firearms Museum]] • [[Eskemmez amprouiñ (armoù-tan)|Eskemmez amprouiñ]] • [[Eskemmez amprouiñ Eibar]] • [[Eskemmez amprouiñ Liège]] • [[Eskemmez amprouiñ Saint-Étienne]] • ''[[Federal Assault Weapons Ban|Assault Weapons Ban]]'' • [[Feulster gant armoù-tan]] • [[Feulster gant armoù-tan e Stadoù-Unanet Amerika|Feulster gant armoù-tan er Stadoù-Unanet]] • [[Hoplologiezh]] • [[IWA OutdoorClassics|IWA]] • [[Lezennoù war an armoù e Frañs]] • [[Mouchouer kelenn evit ar soudarded|Mouchouer kelenn]] • [[National Rifle Association of America|NRA]] • [[Pink Pistols]] • [[Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute|SAAMI]] • [[SHOT Show]] • [[SIA (Sistem Titouriñ war an Armoù)|SIA]] • [[Small Arms Survey]] • [[Sniper]] • [[Socialist Rifle Association]] • [[Tenner-resisted]] • [[Trafikerezh armoù]] • [[Union Française des amateurs d'Armes|UFA]] • [[Viktor Bout]] • [[Winchester ankounac'haet]]

==== Mediaoù hag embann ====
''[[American Handgunner]]'' • ''[[Cibles]]'' • [[Crépin-Leblond]] ''•'' ''[[Guns &amp; Ammo]]'' • ''[[La Gazette des Armes]]'' • ''[[Shooting Illustrated]] • [[Shooting Times]]''

==== Tennerien ha tennerezed en Istor ====
[[Jeff Cooper]] • [[Carlos Hathcock]] • [[Simo Häyhä]] • [[Wild Bill Hickok]] •  [[Chris Kyle]] • [[Annie Oakley]] • [[Lioudmila Mic'hailovna Pavlitchenko|Lioudmila Pavlitchenko]] • [[Francis Pegahmagabow]] • [[Thomas Plunket]] • [[Vasily Grigorievitch Zaitsev|Vasily Zaitsev]][[Restr:Charleroi - station Janson - Lucky Luke - 01.jpg|kleiz|frameless|139x139px]]

=== Er sevenadur ===
[[American Sniper|''American Sniper'']] • [[Bowling for Columbine|''Bowling for Columbine'']] • ''[[Forgotten Weapons]]'' • [[Internet Movie Firearm Database]] • [[Lord Of War|''Lord of war'']] • [[Lucky Luke|''Lucky Luke'']] • ''[[Saturday night special]]'' •  [[Stalingrad (film, 2001)|''Stalingrad'' (film 2001)]] • [[Stembridge Gun Rentals]] • [[Winchester '73 (film)|''Winchester '73'']] • [[Wonder Nine]] • ''[[World of Guns: Gun Disassembly|World of Guns]]''

=== [[Sportoù tennañ]] ===
[[Ball-Trap]] • [[Benchrest (sport)|Benchrest]] • [[Cowboy Action Shooting]] • [[International Practical Shooting Confederation|IPSC]] • [[International Shooting Sport Federation|ISSF]] • [[Plinking]] • [[Stand tennañ]] • [[Tenn pleustrek]]

==== Tennerien ha tennerezed sport ====
[[Clément Bessaguet]] • [[Tanguy De La Forest]] • [[Benjamin Gineste]] • [[Éric Grauffel]] • [[Camille Jedrzejewski]] • [[William McMillan (tenner sport)|William McMillan]] • [[Jean Quiquampoix]] • [[Károly Takács]][[Restr:Skeet masculin aux Jeux olympiques de 2024 - Éric Delaunay (2).jpg|kreizenn|frameless|225x225px]]

|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; style=&quot;border-left: 4px solid #696969; border-top: 4px solid #696969;&quot; bgcolor=&quot;#DFEFC7&quot; valign=&quot;top&quot; | &lt;div style=&quot;font-size:130%;&quot;&gt;'''RUMMADOÙ'''&lt;/div&gt;

[[:Rummad:Armoù-tan|Armoù-tan]] • [[:Rummad:Armoù dre vro|Armoù dre vro]]

==== Armoù dre zarvoud istorel ====
'''XIX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù Brezelioù Napoleon|Armoù Brezelioù Napoleon]] • [[:Rummad:Armoù Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika|Armoù Brezel Diabarzh Stadoù-Unanet Amerika]] • [[:Rummad:Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia|Armoù Brezel 1870-1871 etre Bro-C'hall ha Prusia]]

'''XX{{Vet}} kantved :''' [[:Rummad:Armoù ar Brezel-bed Kentañ|Armoù ar Brezel-bed Kentañ]] • [[:Rummad:Armoù Brezel ar Rif|Armoù Brezel ar Rif]] • [[Armoù Brezel Spagn]] • [[:Rummad:Armoù ar Brezel Goañv|Armoù ar Brezel Goañv]] • [[:Rummad:Armoù an Eil Brezel-bed|Armoù an Eil Brezel-bed]] • [[:Rummad:Armoù hervez ar mare|Armoù ar Brezel Yen]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Indez-Sina|Armoù Brezel Indez-Sina]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Aljeria|Armoù Brezel Aljeria]] • [[:Rummad:Armoù Brezel Vietnam|Armoù Brezel Vietnam]]

'''XXI'''{{Añ}} '''kantved :''' [[:Rummad:Armoù brezel Ukraina|Armoù brezel Ukraina]]

==== Evit mont pelloc'h gant an armoù ====
[[:Rummad:Armoù gwenn|Armoù gwenn]] • [[:Rummad:Armoù dre aer gwasket|Armoù dre aer gwasket]]

|}
&lt;br&gt;
{{Porchedoù roll}}

[[Rummad:Porchedoù|Armoù-tan]]
[[Rummad:Armoù]]</text>
      <sha1>tn5oaxbbvjjjdp4bnetmmxoil010icr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bannouriezh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171446</id>
    <revision>
      <id>2201284</id>
      <parentid>2192866</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bannouriezh dibenn */</comment>
      <origin>2201284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7388" sha1="8mvf2j6tuvukgjheinz9do95gt4z0y4" xml:space="preserve">[[Restr:Marzagaglia, Gaetano – Del calcolo balistico, 1748 – BEIC 11380801.jpg|thumb|Ur studiadenn vannouriezh kozh : ''Del calcolo balistico'' (1748) gant Gaetano Marzagaglia]]
Ar '''vannouriezh''' eo anv ar skiant a zo he fal studiañ fiñval ar bannadelloù dre lezennoù [[fizik]] ha [[matematik]].

== Etimologiezh ==
E brezhoneg e teu '''bannouriezh''' eus ar wrizienn ''bann''. E kalz yezhoù european e vez graet gant ur ger deveret eus al latin ''ballistica'' ([[bannerez]], arm an Henamzer). Ar ger-mañ a zeu eus ar [[gresianeg]] βαλλίστρα (''ballista''), deveret e-unan eus an anv-verb βάλλειν (''ballein,'' bannañ, teurel).

== Bannouriezh an [[Arm-tan|armoù-tan]] ==
Teir zachenn studi a gaver : ar '''vannouriezh diabarzh''' eo studi fiñval ur vannadell e diabarzh ar c'hanol ; ar '''vannouriezh diavaez''' eo studi fiñval ur vannadell en aer ; ar '''vannouriezh dibenn''' eo studi fiñval hag efedoù ur vannadell pa stok ouzh e sibl betek ma paouezfe penn-da-benn.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Fr}} TOUSSAINT Henry, ''Le tir à balle du grand gibier'', Crépin-Leblond, 1971, pp.17-30&lt;/ref&gt;

=== Bannouriezh diabarzh ===
Ur wech tarzhet ar poultr e krouo ur gwask e [[Douilhez (elfenn munision)|douilhez]] ar [[Kartouchenn (arm-tan)|gartouchenn]]. Ar gwask nesañ a lakao ar vannadell da vont er-maez eus an douilhez war-zu beg ar c'hanol. Un dreistwask a heulio ar vannadell er c'hanol. Ur gwask all a vo lakaet en tu all d'ar c'hanol, war-zu ar gulasenn. Dre ma vo stanket gant ar gulasenn e tegaso [[Geriaoueg an armoù-tan#Argil|argil]] da vare an tenn&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Er c'hanolioù rizennet e vo lakaet ar vannadell da dreiñ warni hec'h-unan gant ar rizennoù. E-touez an elfennoù o deus un efed war ar vannouriezh diabarzh e kaver :

* ar c'hementad hag aozennoù ar poultr
* erienañ ar [[boled]]
* temperadur ar gartouchenn
* pouez, stumm ha danvez ar bannadelloù
* aegou ar rizennoù
* hirder ar c'hanol

[[Energiezh|Energiezh sinetek]] ar vannadell a vez eztaolet e [[Joul]] (J). Jedet e vez gant ar formulenn &lt;math&gt;E=\frac{MV^2}{2}&lt;/math&gt; enni &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; mas ar vannadell e kilogrammoù ha &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; he zizh e metr/segondenn.
[[Restr:Bullet Wiki.ogv|thumb|Film a ziskouez dinamik an aer tro-dro d'ur boled o fiñval.]]

=== Bannouriezh diavaez ===
Ur wech aet er-maez eus ar c'hanol e heulio ar vannadell un treizhent ha ne vo ket eeun penn-da-benn. Gant an armoù flour o c'hanol karget gant kartouchennoù enne meur a vannadell (drajez plom ar [[Fuzuilh#Fuzuilh-chase|fuzuilhoù-chase]] da skouer) e vo savet ur goumoulenn ledanoc'h-ledanañ. Treuzkiz ar goumoulenn a c'hell bezañ kemmet oc'h implijout ur [[choke]]. Gant an armoù rizennet o c'hanol e vo levezonet treizhent ar vannadell gant ar fed e tro warni hec'h-unan. Ar '''pilpotiñ''' eo : degas a raio un [[Geriaoueg an armoù-tan#Driv|driv]] a-gleiz pe a-zehou. Ouzhpenn-se e raio beg ar vannadell kelc'hioù warnañ e-unan : an '''nugañ''' eo. Ar vannadell a heulio ivez ur grommenn, uheloc'h pe izeloc'h he lein hervez he fouez hag he nerzh&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Ouzhpenn ar re a ranker kemer e kont evit ar vannouriezh diabarzh o deus elfennoù all levezon war ar vannouriezh diavaez :

* ar glebor
* an avel
* tizh mont er-maez ar vannadell (eztaolet &lt;math&gt;V_0&lt;/math&gt; pe &lt;math&gt;V_3&lt;/math&gt; peurliesañ, da lavaret da 0 pe 3 metr diouzh beg ar c'hanol)
* ar pellder etre beg ar c'hanol hag ar sibl

==== Perzhioù teknikel standart ====
Ar saverien kartouchennoù a ro peurliesañ perzhioù teknikel muzuliet e kanolioù 24 meutad (63 cm) evit an armoù-skoaz ha 6 meutad (15 cm)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} CARMONA Valéry, ''Le tir sportif aux armes de poing'', Grancher, 1983, pp. 21-25&lt;/ref&gt; evit an armoù-dorn. Tizh ar bannadelloù skrivet war ar boestadoù kartouchennoù a vez muzuliet alies e beg ar c'hanol (&lt;math&gt;V_0&lt;/math&gt;), met war lec'hiennoù internet ar broduerien e kaver tizhoù all roet evit pellderioù implij boas (50 metr ha 100 metr evit an [[.22 Long Rifle]] da skouer).

==== Taolennoù bannouriezh ====
An [[Sportoù tennañ|dennerien-sport]] pe an dennerien-resisted a rae bete-vremañ gant [[Taolenn vannouriezh|taolennoù bannouriezh]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; war baper evit gouzout penaos reizhañ reoliadur o [[Kouch (arm-tan)|c'houch]] pe o [[Lunedenn (arm-tan)|lunedenn]] hervez ar munision implijet hag ar redioù diavaez (avel da skouer). Hiziv-an-deiz e kaver [[Meziant|meziantoù]] pe [[Arload|arloadoù]] da bellgargañ war [[Smartphone|pellgomzerioù-godell]] evit jediñ reizhadur an tenn. Gouest int da gemer meur a elfenn e kont war un dro : arm, [[munision]], avel, temperadur an endro ha pellder ar [[Gwenn (sportoù)|sibl]] en o zouez.
[[Restr:.38 Special mushrooming side view.jpg|thumb|Ur boled [[.38 Special]] ledet goude e stok ouzh ar sibl.]]

=== Bannouriezh dibenn ===
Ar rann-se eus ar vannouriezh a vez implijet e bed an [[arme]] hag an nerzhioù-surentez evit kompren ha kemmañ efedoù an armoù-brezel ouzh ur sibl. Studiet e vez ivez gant ar [[Mezegiezh|vedisinerezh]] lezenn evit termeniñ elfennoù evel ar pellder etre an tenner hag ar poent tizhet, tu orin ar vannadell pe abegoù marv un den. Ur [[gel bannouriezh]], ensoc'het ennañ elfennoù tost o ferzhioù ouzh hini Mab-den a-wechoù, a c'hall bezañ implijet evit en ober&lt;ref&gt;{{En}} Martin L. Fackler, ''[https://web.archive.org/web/20120218212956/http://ammo.ar15.com/project/Fackler_Articles/effects_of_small_arms.pdf Effects of Small Arms on the Human Body]'' (diellet) (pellgarget d'an 12/06/2026)&lt;/ref&gt;. Pa stok ur vannadell deuet eus un arm dezhañ ur c'hanol rizennet ouzh ur sibl e c'hall c'hoarvezout tri zra &lt;ref&gt;{{Fr}} HAYÈRE Tony, MARDIROSSIAN Gilles, ''[https://www.radiofrance.fr/franceculture/podcasts/une-histoire-particuliere-un-recit-documentaire-en-deux-parties/qu-est-ce-qu-une-arme-4022529 Qu'est-ce qu'une arme ?]'', skignet gant France Culture d'an 19/02/2017 (selaouet d'an 13/12/2023)&lt;/ref&gt;:

* '''gwintañ''' : stardet e vez un tamm beg ar boled gant ar gorread stoket ha gwintañ a ra ar vannadell en ur ginnig ur gorread brasoc'h pa sko ouzh ar sibl. Muioc'h a energiezh a vez treuzkaset d'ar sibl neuze.
* '''ledanaat''' : kemer a ra ar boled stumm ur c'habell-touseg. Ledanaet e vez an toull graet gantañ er sibl.
* '''tarzhañ''' : rannet eo ar boled e meur a vannadell vihanoc'h, ur [[Bruzunadur (armamant)|bruzunadur]] a c'hoarvez neuze.

==== Galloud-herzel ha galloud-toullañ ====
'''Galloud-herzel''' ur vannadell a verk he barregezh da zieubiñ hec'h energiezh war ur gorread bennak. Jedet e vez gant ar formulenn &lt;math&gt;{E}\times{S}&lt;/math&gt; enni &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; an energiezh e J hag &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ar gorread stoket e cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. '''Galloud-toullañ''' ur vannadell a zo he barregezh da doullañ ur sibl, da vont don ennañ. Jedet e vez a-drugarez da  &lt;math&gt;\frac{E}{S}&lt;/math&gt; enni &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; an energiezh eztaolet e J hag &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; ar gorread stoket e cm&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; An nerzhioù-surentez evel ar polis ne glaskont ket kaout munisionoù dezhe ur galloud-toullañ uhel abalamour d'ar riskloù a zo e treuzfe ur boled korf un den penn-da-benn a-raok kenderc'hel gant he hent betek mont da c'hloazañ tud all.

== Pennadoù kar ==
* [[Hed-tenn]]
{{Porched|Fizik}}

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Fizik]]
[[Rummad:Matematik]]
[[Rummad:Skiantoù]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]</text>
      <sha1>8mvf2j6tuvukgjheinz9do95gt4z0y4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brezel ar fozioù-difenn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174727</id>
    <revision>
      <id>2201273</id>
      <parentid>2200459</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1757" sha1="10dulpfmk4gqb2hbkpwvlwxl64cyxp5" xml:space="preserve">'''Brezel ar fozioù-difenn''' a vez graet eus un doare [[brezel war zouar]] ma vez implijet fozioù&lt;ref&gt;Anvet &quot;trañcheoù&quot; ivez, diwar ar galleg ''tranchées'';&lt;/ref&gt; toullet en douar, evit kuzhat ar [[soudard]]ed diouzh tennoù armoù skañv an enebourien, met ivez diouzh tennoù ar [[kanolierezh|c'hanolioù]]. Kroget da vezañ implijet en Henamzer, diorroet e oa da vat er {{XVIIvet kantved}}. Ek-erzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861–1865), dreist-holl sezizoù Vicksburg ha Petersburg, an armamant modern a oa bet o nulañ doareoù stourm diamzeriet an droadegiezh. Rediet e oa bet ar soudarded da derriñ an douar ha toullañ evit en em wareziñ diouzh tennoù ar c'hanolierezh. An disoc'h a oa bet fin an emgannoù war tachennoù-emgann digor. An doare brezel-se a zo deuet da vezañ implijet kalz ha brudet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] (1914–1918). Pa oa bet echuet gant ar [[Redadeg etrezek ar mor]] e oa bet stabilaet an talbenn ha toullet e oa bet an douar evit kuzhat soudarded [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn ar C'hornôg]] adalek miz Gwengolo 1914.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Aerial Photography on the Western Front, 1916. HU100394.jpg|Un talbenn gant fozioù-difenn saoz (a-us) hag alaman (dindan), e 1916
Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|Soudarded alaman eus an 11{{vet}} rejimant husarded adarmead o stourm adalek ur foz-difenn war talbenn ar C'hornôg e 1916
Plan of ruapekapeka pa.jpg|Tres [[Emgann Ruapekapeka|Ruapekapeka Pā 1846]], lakaet d'ar c'hentañ gwech marteze ma voe implijet ar pezh a droas da &lt;q&gt; vrezel ar fozioù-difenn &lt;/q&gt;
&lt;/gallery&gt;
==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>10dulpfmk4gqb2hbkpwvlwxl64cyxp5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201274</id>
      <parentid>2201273</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T19:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2269" sha1="stvj8qte0lkzw1fazjjm6lpu150s2dv" xml:space="preserve">'''Brezel ar fozioù-difenn''' a vez graet eus un doare [[brezel war zouar]] ma vez implijet fozioù&lt;ref&gt;Anvet &quot;trañcheoù&quot; ivez, diwar ar galleg ''tranchées'';&lt;/ref&gt; toullet en douar, evit kuzhat ar [[soudard]]ed diouzh tennoù armoù skañv an enebourien, met ivez diouzh tennoù ar [[kanolierezh|c'hanolioù]]. Kroget da vezañ implijet en Henamzer, diorroet e oa da vat er {{XVIIvet kantved}}. Ek-erzh Brezel diabarzh Stadoù-Unanet Amerika (1861–1865), dreist-holl sezizoù Vicksburg ha Petersburg, an armamant modern a oa bet o nulañ doareoù stourm diamzeriet an droadegiezh. Rediet e oa bet ar soudarded da derriñ an douar ha toullañ evit en em wareziñ diouzh tennoù ar c'hanolierezh. An disoc'h a oa bet fin an emgannoù war tachennoù-emgann digor. An doare brezel-se a zo deuet da vezañ implijet kalz ha brudet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] (1914–1918). Pa oa bet echuet gant ar [[Redadeg etrezek ar mor]] e oa bet stabilaet an talbenn ha toullet e oa bet an douar evit kuzhat soudarded [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn ar C'hornôg]] adalek miz Gwengolo 1914. Dre implij ar [[mindrailherez|vindrailherez]], kanolierezh tenn-uhel, hag an [[orjal dreinek]], en talbennoù—dreist-holl war [[Talbenn ar C'hornôg (Kentañ Brezel-bed)|Talbenn ar C'hornôg]]— ha dre-se e oa bet skornet an talbennoù a-hed kilometradoù, gant reizhiadoù fozioù-difenn skeuliadet. An trancheoù na oant ket mui implijet evit sezizoù, met implijet evel savadurioù difenn, ha kemmet e oa bet dre an implij-se hent ar brezel war-zu unan [[Greanterezh|greanteret]] [[brezel dre uz|dre uz]].

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200px&quot;&gt;
Aerial Photography on the Western Front, 1916. HU100394.jpg|Un talbenn gant fozioù-difenn saoz (a-us) hag alaman (dindan), e 1916
Bundesarchiv Bild 136-B0560, Frankreich, Kavalleristen im Schützengraben.jpg|Soudarded alaman eus an 11{{vet}} rejimant husarded adarmead o stourm adalek ur foz-difenn war talbenn ar C'hornôg e 1916
Plan of ruapekapeka pa.jpg|Tres [[Emgann Ruapekapeka|Ruapekapeka Pā 1846]], lakaet d'ar c'hentañ gwech marteze ma voe implijet ar pezh a droas da &lt;q&gt; vrezel ar fozioù-difenn &lt;/q&gt;
&lt;/gallery&gt;
==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Geriaoueg ar brezel]]
[[Rummad:Taktikoù milourel]]</text>
      <sha1>stvj8qte0lkzw1fazjjm6lpu150s2dv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shrapnel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>175490</id>
    <revision>
      <id>2201281</id>
      <parentid>2151953</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:11:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2201281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="25koprmxzre5mubfld002e94w53iqj1" xml:space="preserve">[[Restr:Sectioned British 18-pounder shrapnel round photograph.jpg|thumb|150x150px|Un obuz shrapnel breizhveurat evit ur c'hanol [[QF 18-pounder]] implijet e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. Ar bannadelloù (a-gleiz) zo ensoc'het e penn an obuz, e-barzh rousin.]]
Ar '''shrapnel''', skrivet a-wechoù en un doare siek, pe [[Alamaneg|alamanek]], '''''schrapnell''''', zo un doare [[obuz]] ennañ degadoù pe kantadoù a vannadelloù bihan hag a vez bannet en aer da vare tarzhadenn penn ar [[munision]]. Dre astenn-ster e vez implijet ar ger evit envel ar bannadelloù o-unan, pe tammoù penn ur munision uhel e galibr bannet en aer dre vras.

== Istor ==
[[Restr:Maneesi univormunäyttely 17 S-miina.JPG|thumb|225x225px|Ur Min-S enepden alaman en ur mirdi e [[Helsinki]].]]
Ijinet e voe an obuz shrapnel adalek 1784 gant [[Henry Shrapnel]], ul letanant eus ar [[Royal Artillery]], kanolierezh ar [[British Army]]. E bal e oa sevel un arm enepden efedusoc'h evit ar [[Boest-vindrailh|boestoù-mindrailh]] tennet neuze, a groge da zasparzhañ o bannadelloù diouzhtu goude bezañ aet er-maez eus ar [[Kanol (kanolierezh)|c'hanol]]. Sevel a reas un obuz a c'halle daleañ dasparzh ar bannadelloù-mañ betek tarzhadenn ar munision war e sibl. Implijet e voe ar shrapnel adalek 1803 gant ar British Army. Efedus ha marvus-tre e tiskouezas bezañ a-enep ar C'hallaoued da vare [[brezelioù Napoleon]]. En e bar e voe implij ar shrapnel da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]], a-raok digreskiñ tamm-ha-tamm en XX{{Vet}} kantved.

[[Min enepden|Minoù enepden]] doare shrapnel a voe savet ivez, en o zouez ar [[Min-S]] (''Schrapnellmine'') alaman ijinet er bloavezhioù 1930 hag implijet kenañ en [[Eil Brezel-bed]].

== Liammoù diavaez ==
* '''{{En}}''' MARSHALL A., ''[https://todayinsci.com/S/Shrapnel_Henry/ShrapnelHenry-Shell(1920).htm The Invention and Development of the Shrapnel Shell]'', Field Artillery Journal, 1920
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Munisionoù]]</text>
      <sha1>25koprmxzre5mubfld002e94w53iqj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201294</id>
      <parentid>2201281</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1993" sha1="3yw9a6e1f1pcz6srnsd3jshy5pll4bd" xml:space="preserve">[[Restr:Sectioned British 18-pounder shrapnel round photograph.jpg|thumb|150x150px|Un obuz shrapnel breizhveurat evit ur c'hanol [[QF 18-pounder]] implijet e hanterenn gentañ an XX{{Vet}} kantved. Ar bannadelloù (a-gleiz) zo ensoc'het e penn an obuz, e-barzh rousin.]]
Ar '''shrapnel''', skrivet a-wechoù en un doare siek, pe [[Alamaneg|alamanek]], '''''schrapnell''''', zo un doare [[obuz]] ennañ degadoù pe kantadoù a vannadelloù bihan hag a vez bannet en aer da vare tarzhadenn penn ar [[munision]]. Dre astenn-ster e vez implijet ar ger evit envel ar bannadelloù o-unan, pe tammoù penn ur munision uhel e galibr bannet en aer dre vras.

== Istor ==
[[Restr:Maneesi univormunäyttely 17 S-miina.JPG|thumb|225x225px|Ur Min-S enepden alaman en ur mirdi e [[Helsinki]].]]
Ijinet e voe an obuz shrapnel adalek 1784 gant [[Henry Shrapnel]], ul letanant eus ar [[Royal Artillery]], kanolierezh ar [[British Army]]. E bal e oa sevel un [[arm enepden]] efedusoc'h evit ar [[Boest-vindrailh|boestoù-mindrailh]] tennet neuze, a groge da zasparzhañ o bannadelloù diouzhtu goude bezañ aet er-maez eus ar [[Kanol (kanolierezh)|c'hanol]]. Sevel a reas un obuz a c'halle daleañ dasparzh ar bannadelloù-mañ betek tarzhadenn ar munision war e sibl. Implijet e voe ar shrapnel adalek 1803 gant ar British Army. Efedus ha marvus-tre e tiskouezas bezañ a-enep ar C'hallaoued da vare [[brezelioù Napoleon]]. En e bar e voe implij ar shrapnel da vare ar [[Brezel-bed kentañ|Brezel-bed Kentañ]], a-raok digreskiñ tamm-ha-tamm en XX{{Vet}} kantved.

[[Min enepden|Minoù enepden]] doare shrapnel a voe savet ivez, en o zouez ar [[Min-S]] (''Schrapnellmine'') alaman ijinet er bloavezhioù 1930 hag implijet kenañ en [[Eil Brezel-bed]].

== Liammoù diavaez ==
* '''{{En}}''' MARSHALL A., ''[https://todayinsci.com/S/Shrapnel_Henry/ShrapnelHenry-Shell(1920).htm The Invention and Development of the Shrapnel Shell]'', Field Artillery Journal, 1920
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Munisionoù]]</text>
      <sha1>3yw9a6e1f1pcz6srnsd3jshy5pll4bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hobregon (mekanikerezh)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>177960</id>
    <revision>
      <id>2201270</id>
      <parentid>2169919</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:23:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="e4vyrajpkgn6cqeu8xbr5igfn99gov8" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar [[Karbed milourel|c'harbedoù milourel]] a zo alies reoù [[hobregon]]et evit gellout talañ ouzh skog [[bruzhunegezh (armamant)|shrapnel]], [[boled]]où, [[Obuz|obuzenn]]où, [[Rokedenn (arm)|rokedenn]]où, ha [[misil]]où. Ar pal a zo gwareziñ bourzhidi ar c'harbed pa vez tennet warno gant enebourien. En doare karbedoù-se e vez ar [[Karbed stourm hobregonet|c'harbedoù stourm hobregonet]] evel an [[tank]]où, [[Aerlestr|aerlistri]], ha [[Bag|bigi]].

Karbedoù trevour a c'hell bezañ hobregonet ivez. An doare karbedoù-se a zo implijet gant pennoù gouarnamantoù (da skouer [[Kirri prezidantel]]), evit [[kazetenner]]ien e tachennoù brezel pe lec'h ma 'z eo boaz an torfedoù feuls. Ar [[Karr hobregonet|c'hirri hobregonet]] trevour a zo implijet alies ovez gant nerzhioù surentez evit an dezougen arc'hant pe madoù ker evit izelaat ar riskl a laeroñsi.
[[Rummad:Karbedoù hervez an doare]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Dafar karbedoù stourm hobregonet]]</text>
      <sha1>e4vyrajpkgn6cqeu8xbr5igfn99gov8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201271</id>
      <parentid>2201270</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T18:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="992" sha1="5upcg57f7k3nyasf31nq2vouilyt59r" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar [[Karbed milourel|c'harbedoù milourel]] a zo alies reoù [[hobregon]]et evit gellout talañ ouzh skog [[bruzunadur (armamant)|shrapnel]], [[boled]]où, [[Obuz|obuzenn]]où, [[Rokedenn (arm)|rokedenn]]où, ha [[misil]]où. Ar pal a zo gwareziñ bourzhidi ar c'harbed pa vez tennet warno gant enebourien. En doare karbedoù-se e vez ar [[Karbed stourm hobregonet|c'harbedoù stourm hobregonet]] evel an [[tank]]où, [[Aerlestr|aerlistri]], ha [[Bag|bigi]].

Karbedoù trevour a c'hell bezañ hobregonet ivez. An doare karbedoù-se a zo implijet gant pennoù gouarnamantoù (da skouer [[Kirri prezidantel]]), evit [[kazetenner]]ien e tachennoù brezel pe lec'h ma 'z eo boaz an torfedoù feuls. Ar [[Karr hobregonet|c'hirri hobregonet]] trevour a zo implijet alies ovez gant nerzhioù surentez evit an dezougen arc'hant pe madoù ker evit izelaat ar riskl a laeroñsi.
[[Rummad:Karbedoù hervez an doare]]
[[Rummad:Brezel hobregonet]]
[[Rummad:Dafar karbedoù stourm hobregonet]]</text>
      <sha1>5upcg57f7k3nyasf31nq2vouilyt59r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>SD 2</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180031</id>
    <revision>
      <id>2201297</id>
      <parentid>2189617</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="qn9y97qx6n9jqfndqikyukdmhzt2bv6" xml:space="preserve">[[Restr:Sd2 opened.jpg|thumb|Tresadenn un SD 2 digor, a-raok he zarzhadenn.]]
An '''SD 2''' (''Sprengbombe Dickwandig 2 kg'') a oa un [[Arm-isvunisionoù|arm isvunisionoù enni]] [[Arm enepden|eneptud]] implijet gant al [[Luftwaffe]] [[Alamagn|alaman]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e [[Bro-Saoz]]&lt;ref&gt;{{en}} James I Rogers, [https://www.theguardian.com/uk/the-northerner/2013/jun/21/butterfly-bombs-luftwaffe-cleethorpes-grimsby ''Remembering the terror the Luftwaffe's butterfly bombs brought to the North''], The Guardian, 21/06/2013 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;, en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205526831 ''FIFTH ARMY : ANZIO BRIDGEHEAD DEFEATING THE ANTI-PERSONNEL BOMB''], Imperial War Museums (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt; ha war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|dalbenn ar Reter]] da skouer.

Stumm kranennoù a oa d'an SD 2. Ur wech bannet diwar ur [[nijerez|c'harr-nij]] e tigore ar granenn e peder lodenn, en ur armiñ ur granenn all, [[danvez-tarzh]] enni, hag a darzhe a-wechoù diouzhtu, gwechoù all goude ur prantad etre 8 ha 30 munutenn&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.lonesentry.com/blog/german-butterfly-bomb.html ''German Butterfly Bomb]'', Lone Sentry Blog, 26/11/2010 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;. Ar c'hentañ bombezennoù a-seurt-se e oa en [[Istor]], ha kalz tud, siviled en o zouez, zo bet lazhet en ur zornata anezhe. Reoù a vez kavet e Bro-Saoz hiziv an deiz c'hoazh. ''Butterfly Bombs'' (&quot;bombezennoù [[balafenn]]&quot;) eo o lesanv eno.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù isvunisionoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]</text>
      <sha1>qn9y97qx6n9jqfndqikyukdmhzt2bv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201298</id>
      <parentid>2201297</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1643" sha1="30wg74i5seeh98sh6yzppjoq1mhrd7c" xml:space="preserve">[[Restr:Sd2 opened.jpg|thumb|Tresadenn un SD 2 digor, a-raok he zarzhadenn.]]
An '''SD 2''' (''Sprengbombe Dickwandig 2 kg'') a oa un [[Arm-isvunisionoù|arm isvunisionoù enni]] [[Arm enepden|eneptud]] implijet gant al [[Luftwaffe]] [[Alamagn|alaman]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e [[Bro-Saoz]]&lt;ref&gt;{{en}} James I Rogers, [https://www.theguardian.com/uk/the-northerner/2013/jun/21/butterfly-bombs-luftwaffe-cleethorpes-grimsby ''Remembering the terror the Luftwaffe's butterfly bombs brought to the North''], The Guardian, 21/06/2013 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;, en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205526831 ''FIFTH ARMY : ANZIO BRIDGEHEAD DEFEATING THE ANTI-PERSONNEL BOMB''], Imperial War Museums (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt; ha war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|dalbenn ar Reter]] da skouer.

Stumm kranennoù a oa d'an SD 2. Ur wech bannet diwar ur [[nijerez|c'harr-nij]] e tigore ar granenn e peder lodenn, en ur armiñ ur granenn all, [[danvez-tarzh]] enni, hag a darzhe a-wechoù diouzhtu, gwechoù all goude ur prantad etre 8 ha 30 munutenn&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.lonesentry.com/blog/german-butterfly-bomb.html ''German Butterfly Bomb]'', Lone Sentry Blog, 26/11/2010 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;. Ar c'hentañ bombezennoù a-seurt-se e oa en [[Istor]], ha kalz tud, siviled en o zouez, zo bet lazhet en ur zornata anezhe. Reoù a vez kavet e Bro-Saoz hiziv an deiz c'hoazh. ''Butterfly Bombs'' (&quot;bombezennoù [[balafenn]]&quot;) eo o lesanv eno.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù isvunisionoù]]
[[Rummad:Armoù Alamagn]]
[[Rummad:Armoù eneptud]]</text>
      <sha1>30wg74i5seeh98sh6yzppjoq1mhrd7c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201299</id>
      <parentid>2201298</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="f9co0vi8y9aro3509n0g869brep7n6x" xml:space="preserve">[[Restr:Sd2 opened.jpg|thumb|Tresadenn un SD 2 digor, a-raok he zarzhadenn.]]
An '''SD 2''' (''Sprengbombe Dickwandig 2 kg'') a oa un [[Arm-isvunisionoù|arm isvunisionoù enni]] [[Arm enepden|eneptud]] implijet gant al [[Luftwaffe]] [[Alamagn|alaman]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]], e [[Bro-Saoz]]&lt;ref&gt;{{en}} James I Rogers, [https://www.theguardian.com/uk/the-northerner/2013/jun/21/butterfly-bombs-luftwaffe-cleethorpes-grimsby ''Remembering the terror the Luftwaffe's butterfly bombs brought to the North''], The Guardian, 21/06/2013 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;, en [[Italia]]&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.iwm.org.uk/collections/item/object/205526831 ''FIFTH ARMY : ANZIO BRIDGEHEAD DEFEATING THE ANTI-PERSONNEL BOMB''], Imperial War Museums (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt; ha war [[Talbenn ar Reter (Eil Brezel-bed)|dalbenn ar Reter]] da skouer.

Stumm kranennoù a oa d'an SD 2. Ur wech bannet diwar ur [[nijerez|c'harr-nij]] e tigore ar granenn e peder lodenn, en ur armiñ ur granenn all, [[danvez-tarzh]] enni, hag a darzhe a-wechoù diouzhtu, gwechoù all goude ur prantad etre 8 ha 30 munutenn&lt;ref&gt;{{en}} [https://www.lonesentry.com/blog/german-butterfly-bomb.html ''German Butterfly Bomb]'', Lone Sentry Blog, 26/11/2010 (lennet d'ar 01/05/2026)&lt;/ref&gt;. Ar c'hentañ bombezennoù a-seurt-se e oa en [[Istor]], ha kalz tud, siviled en o zouez, zo bet lazhet en ur zornata anezhe. Reoù a vez kavet e Bro-Saoz hiziv an deiz c'hoazh. ''Butterfly Bombs'' (&quot;bombezennoù [[balafenn]]&quot;) eo o lesanv eno.

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù isvunisionoù]]
[[Rummad:Armoù alaman an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Armoù eneptud]]</text>
      <sha1>f9co0vi8y9aro3509n0g869brep7n6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Implijer:PAAR29/poull-traezh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>180574</id>
    <revision>
      <id>2201261</id>
      <parentid>2199310</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T15:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>PAAR29</username>
        <id>91608</id>
      </contributor>
      <comment>/* List ar Ministr Kentañ */</comment>
      <origin>2201261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1353" sha1="mlubvkej3mr5k7l9irwb8nrs7s26d34" xml:space="preserve">=== List ar Ministr Kentañ (Sekretour Kentañ a-raok 2000) ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! scope=col | Poltred
! scope=col | Anv
! scope=col | Deiziad
! scope=col colspan=2 | Strollad politikour
|-
| [[File:Alun Michael official portrait.jpg|75px]]
| [[Alun Michael]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1943)&lt;/small&gt;
| 1999-2000
| rowspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color:#CC0000&quot; |
| rowspan=&quot;6&quot; | [[Strollad al Labour (R.U.)|Strollad al Labour]]
|-
|[[File:Rhodri Morgan official portrait (cropped).jpg|75px]]
|[[Rhodri Morgan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(1939-2017)&lt;/small&gt;
|2000-2009
|-
| [[File:Carwyn Jones AM (28092341921) (cropped).jpg|75px]]
| [[Carwyn Jones]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1967)&lt;/small&gt;
| 2009-2018
|-
| [[File:First Minister Mark Drakeford official portrait 2020 (cropped).jpg|75px]]
| [[Mark Drakeford]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1954)&lt;/small&gt;
| 2018-2024
|-
| [[File:Official portrait of First Minister Vaughan Gething 05 (cropped).jpg|75px]]
| [[Vaughan Gething]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1974)&lt;/small&gt;
| 2024
|-
| [[File:Official photograph of First Minister Eluned Morgan MS (Portrait) (cropped).jpg|75px]]
| [[Eluned Morgan]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1967)&lt;/small&gt;
| 2024-2026
|-
| [[File:Rhun Ap Iorwerth official photo 2026 (cropped).jpg|75px]]
| [[Rhun ap Iorwerth]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;(ganet e 1972)&lt;/small&gt;
| abaoe 2026
| style=&quot;background-color:#008142&quot; |
| [[Plaid Cymru]]
|-
|}</text>
      <sha1>mlubvkej3mr5k7l9irwb8nrs7s26d34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kanol eneptank</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181098</id>
    <revision>
      <id>2201291</id>
      <parentid>2201250</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2225" sha1="8jb3ipkvt6pcaata3036j8uxpi6g85w" xml:space="preserve">{{databox}}
Ar '''c'hanolierezh eneptank''' zo ur skourr eus ar [[Kanolierezh|c'hanolierezh]] savet evit distrujañ [[tank|tankoù]] ha [[Karbed stourm hobregonet|karbedoù stourm hobregonet]] all ; peurliesañ e tenn eus ul lec'h difenn difiñv. Diorroadur munisionoù eneptank arbennikaet a oa bet ur redi pa oa erruet ar c'hentañ tankoù war tachennoù emgann ar [[Kentañ Brezel-bed|C'hentañ Brezel-bed]]&lt;ref name=Norris&gt;{{cite book|last=Norris|first=John|title=Brassey's Modern Military Equipment: Anti-tank weapons|date=1997|pages=7–21|publisher=Brasseys UK Ltd|location=London|isbn=978-1857531770}}&lt;/ref&gt;. Evit gellout distrujañ an tankoù enebour, ar ganolierien a oa rediet da implij kanolioù standart o klask tennañ eeun war ar sibloù, an doare ober-se a oa diaes ha koustus a-fed obuzennoù ha dre ma kendalc'he an tankoù da vezañ dafaret gant [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregonoù]] e oa deuet da vezañ diefedus&lt;ref name=Norris/&gt;. Ar c'hentañ kanolioù eneptank a oa bet savet er bloavezhioù 1920, dres a-raok pe e-kerzh an [[Eil Brezel-bed]] e veze kavet an doare armoù-se en holl armeoù europat&lt;ref name=Gander&gt;{{cite book|last1=Gander|first1=Terry|last2=Chamberlain|first2=Peter|title=World War II Fact Files: Anti-tank Weapons|date=1974|pages=1–6|publisher=Arco Publishing Company, Incorporated|location=New York|isbn=978-0668036078}}&lt;/ref&gt;. Evit dont a-benn da dreuziñ an hobregonoù, e veze tennet munisionoù arbennikaet gant kanolioù brasoc'h&lt;ref&gt;MILITÄRISCHES STUDIENGLOSAR ENGLISCH Teil II/ Teil III, Deutsch – Englisch, Abkürzung Begriff,
Bundessprachenamt (Stand Januar 2001), page. 283, anti-tank ammunition.&lt;/ref&gt;. An darn vrasañ eus ar c'hanolioù eneptank a oa bet diorroet er bloavezhioù 1930 oc'h heuliañ diorroadur an tankoù&lt;ref name=Rottman&gt;{{cite book|last=Rottman|first=Gordon|title=World War II Infantry Anti-Tank Tactics|date=2005|pages=15–17|publisher=Osprey Publishing|location=Oxford|isbn=978-1841768427}}&lt;/ref&gt;, ha tost an holl saverien armoù brasañ a oa bet o produiñ ur stumm pe unan all&lt;ref name=Gander/&gt;.
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Kanolierezh]]
[[Rummad:Kanolioù eneptank]]
[[Rummad:Armoù eneptank]]</text>
      <sha1>8jb3ipkvt6pcaata3036j8uxpi6g85w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bruzunadur (armamant)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181262</id>
    <revision>
      <id>2201272</id>
      <timestamp>2026-10-02T18:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} '''Bruzunadur''' a vez graet eus un argerzh hag a lak ar gollo, [[Grenailh plom|grenailh]], pe lodennoù all eus un [[arm enepden]], [[bombezenn]], [[bombezenn barilh]], [[minenn douar]], [[ardivink-Tarzh Primaozet]], [[kanolierezh]], [[kanol-mortez]], [[kanol tank]], [[kanol emgefreek]] [[obuz]], [[rokedenn]], [[misil]], [[Greunadenn (arm)|greunadenn]], hag all, a zo dasparzhet pe ha tarzhet pa [[Tarzhadenn|darzh]] an [[danvez-tarzh]]. ==Skeudennoù== &lt;ga...&quot;</comment>
      <origin>2201272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="i1dwdvxt47566c3x6xqti9dniqd8edp" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Bruzunadur''' a vez graet eus un argerzh hag a lak ar gollo, [[Grenailh plom|grenailh]], pe lodennoù all eus un [[arm enepden]], [[bombezenn]], [[bombezenn barilh]], [[minenn douar]], [[ardivink-Tarzh Primaozet]], [[kanolierezh]], [[kanol-mortez]], [[kanol tank]], [[kanol emgefreek]] [[obuz]], [[rokedenn]], [[misil]], [[Greunadenn (arm)|greunadenn]], hag all, a zo dasparzhet pe ha tarzhet pa [[Tarzhadenn|darzh]] an [[danvez-tarzh]].
==Skeudennoù==
&lt;gallery&gt;
Restr:PSM V58 D506 Effects of maximite explosive fragmentation.png|Un obuzenn kozh, gant an tammoù a oa krouet pa darzhe. E 1900.
Restr:Shrapnel2.JPG|Bruzunadur un obuzenn kanolierezh e-kerzh [[Brezel ar Pleg-mor]]
Restr:Alte Granatsplitter - alte Fibulafraktur Roe ap und seitlich.jpg|Bruzunadurioù ur c'hreunadenn e gwiadoù blot ur gar.
Restr:Ricochet Operation Roaring Lion Israel.jpg|Bruzunadurioù e-kerzh an [[Brezel Iran (2026)|Oberiadur Leon krozus]] hag a zo kouezhet en Israel. Bruzunadurioù ur gollo houarn eus ur penn danvez-tarzh eus un [[Arrow 3]].
&lt;/gallery&gt;
[[Rummad:Bombezennoù]]
[[Rummad:Greunadennoù]]
[[Rummad:Danvez-tarzh]]</text>
      <sha1>i1dwdvxt47566c3x6xqti9dniqd8edp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201282</id>
      <parentid>2201272</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Liamm war-zu pennadoù-kar + porched an armoù-tan. A galon,</comment>
      <origin>2201282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1268" sha1="lu0xy20kvacvlcd74kqrtim45xc9jsc" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Bruzunadur''' a vez graet eus un argerzh hag a lak ar golo, [[Grenailh plom|grenailh]], pe lodennoù all eus un [[arm enepden]], [[bombezenn]], [[bombezenn barilh]], [[minenn douar]], [[ardivink-Tarzh Primaozet]], [[kanolierezh]], [[kanol-mortez]], [[kanol tank]], [[kanol emgefreek]] [[obuz]], [[rokedenn]], [[misil]], [[Greunadenn (arm)|greunadenn]], hag all, a zo dasparzhet pe ha tarzhet pa [[Tarzhadenn|darzh]] an [[danvez-tarzh]].
==Skeudennoù==
&lt;gallery&gt;
Restr:PSM V58 D506 Effects of maximite explosive fragmentation.png|Un obuzenn gozh, gant an tammoù a oa krouet pa darzhe. E 1900.
Restr:Shrapnel2.JPG|Bruzunadur un obuzenn kanolierezh e-kerzh [[Brezel ar Pleg-mor]]
Restr:Alte Granatsplitter - alte Fibulafraktur Roe ap und seitlich.jpg|Bruzunadurioù ur c'hreunadenn e gwiadoù blot ur gar.
Restr:Ricochet Operation Roaring Lion Israel.jpg|Bruzunadurioù e-kerzh an [[Brezel Iran (2026)|Oberiadur Leon krozus]] hag a zo kouezhet en Israel. Bruzunadurioù ur gollo houarn eus ur penn danvez-tarzh eus un [[Arrow 3]].
&lt;/gallery&gt;

== Pennadoù kar ==
* [[Bannouriezh#Bannouriezh dibenn|Bannouriezh dibenn]]
* [[Shrapnel]]

{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Bombezennoù]]
[[Rummad:Greunadennoù]]
[[Rummad:Danvez-tarzh]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]</text>
      <sha1>lu0xy20kvacvlcd74kqrtim45xc9jsc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201283</id>
      <parentid>2201282</parentid>
      <timestamp>2026-10-02T21:23:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>/* Skeudennoù */</comment>
      <origin>2201283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1267" sha1="j3aw1crclluq3j0qhq2sz7cznkie1nu" xml:space="preserve">{{databox}}
'''Bruzunadur''' a vez graet eus un argerzh hag a lak ar golo, [[Grenailh plom|grenailh]], pe lodennoù all eus un [[arm enepden]], [[bombezenn]], [[bombezenn barilh]], [[minenn douar]], [[ardivink-Tarzh Primaozet]], [[kanolierezh]], [[kanol-mortez]], [[kanol tank]], [[kanol emgefreek]] [[obuz]], [[rokedenn]], [[misil]], [[Greunadenn (arm)|greunadenn]], hag all, a zo dasparzhet pe ha tarzhet pa [[Tarzhadenn|darzh]] an [[danvez-tarzh]].
==Skeudennoù==
&lt;gallery&gt;
Restr:PSM V58 D506 Effects of maximite explosive fragmentation.png|Un obuzenn gozh, gant an tammoù a oa krouet pa darzhe. E 1900.
Restr:Shrapnel2.JPG|Bruzunadur un obuzenn kanolierezh e-kerzh [[Brezel ar Pleg-mor]]
Restr:Alte Granatsplitter - alte Fibulafraktur Roe ap und seitlich.jpg|Bruzunadurioù ur c'hreunadenn e gwiadoù blot ur gar.
Restr:Ricochet Operation Roaring Lion Israel.jpg|Bruzunadurioù e-kerzh an [[Brezel Iran (2026)|Oberiadur Leon krozus]] hag a zo kouezhet en Israel. Bruzunadurioù ur golo houarn eus ur penn danvez-tarzh eus un [[Arrow 3]].
&lt;/gallery&gt;

== Pennadoù kar ==
* [[Bannouriezh#Bannouriezh dibenn|Bannouriezh dibenn]]
* [[Shrapnel]]

{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Bombezennoù]]
[[Rummad:Greunadennoù]]
[[Rummad:Danvez-tarzh]]
[[Rummad:Hoplologiezh]]</text>
      <sha1>j3aw1crclluq3j0qhq2sz7cznkie1nu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Thin Red Line (film, 1998)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181263</id>
    <revision>
      <id>2201285</id>
      <timestamp>2026-10-02T21:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Lañs dister</comment>
      <origin>2201285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="3x6d76a24oixkd0ktxnojc1j1sjnode" xml:space="preserve">{{Stumm an titl|''The Thin Red Line'' (film, 1998)}}
{{Databox}}
'''''The Thin Red Line''''' zo ur [[film brezel]] stadunanat, bet sevenet gant [[Terrence Malick]], ha deuet er-maez e 1998. Poltrediñ a ra soudarded stadunanat ar gompagnunezh C, 1añ Batailhon, 27vet Rejimant Troadegiezh, 25vet Rannarme Troadegiezh, da vare [[kampagn Guadalcanal]], a c'hoarvezas e [[Brezel ar Meurvor Habask (1937-1945)|brezel ar Meurvor Habask]], en [[Eil Brezel-bed]]. [[Sean Penn]], [[Jim Caviezel]], [[Nick Nolte]], [[Elias Koteas]] ha [[Ben Chaplin]] eo an aktourien bennañ. 

An eil azasadur eo eus ar [[The Thin Red Line (romant)|romant heñvelanvet]] skrivet gant [[James Jones]] (1962), goude ur film kentañ e 1964. Titl ar romant a ra dave d'un darvoud a c'hoarvezas e [[emgann Balklava]] (1854), e [[brezel Krimea]].

Meur a briz en deus gounezet, en o zouez un [[Arzh Aour]] e Berlin e 1999&lt;ref&gt;{{de}} ''[https://www.berlinale.de/de/archiv/preise-jurys/preise.html/o=desc/p=1/rp=40 Preise]'', Berlinale (lennet d'an 02/10/2026)&lt;/ref&gt;.

== Liamm diavaez ==
* {{en}} [https://www.imdb.com/title/tt0120863/ Fichenn IMDB]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Filmoù brezel]]
[[Rummad:Filmoù SUA]]
[[Rummad:Filmoù 1998]]</text>
      <sha1>3x6d76a24oixkd0ktxnojc1j1sjnode</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arm enepden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181264</id>
    <revision>
      <id>2201290</id>
      <timestamp>2026-10-03T08:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Un '''arm enepden''' a vez graet eus un [[arm]] krouet evit lazhañ [[troadegiezh|troadeien]] ha tud all ha n'int ket gwarezet gant un hobregon, disheñvel oe neuze diouzh an armoù a vez implijet evit tagañ savadurioù pe karbedoù, pe evit lazhañ [[jibouez]]. Diorroadur ar [[kreñvlec'hioù|c'hreñvlec'hioù]] difenn kement hag ar [[Karbed stourm|c'harbedoù stourm]] o deus bet rediet da sevel armoù arbennikaet evit labezañ pe distruj anezho. Dre-se...&quot;</comment>
      <origin>2201290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1129" sha1="rr9rkkiqw9inersttvdrp9afv9kbpio" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arm enepden''' a vez graet eus un [[arm]] krouet evit lazhañ [[troadegiezh|troadeien]] ha tud all ha n'int ket gwarezet gant un hobregon, disheñvel oe neuze diouzh an armoù a vez implijet evit tagañ savadurioù pe karbedoù, pe evit lazhañ [[jibouez]]. Diorroadur ar [[kreñvlec'hioù|c'hreñvlec'hioù]] difenn kement hag ar [[Karbed stourm|c'harbedoù stourm]] o deus bet rediet da sevel armoù arbennikaet evit labezañ pe distruj anezho. Dre-se eo bet disheñvelaet an armoù savet a-ratozh evit tagañ tud nemetken. DA skouer ur [[Minenn douar|minenn]] enepden a darzh hag a [[Bruzunadur (armamant)|vruzun]] a dammoù bihan, troc'hus, hag a labez ar groc'hen padal int didalvoud a-enep [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregonoù]], padal ar [[minennoù eneptank]] a zo savet gant kalz muioc'h a [[danvez-tarzh]] ha gant ur galloud tarzh kreñv a-walc'h evit labezañ [[karbed stourm hobregonet|karbedoù stourm hobregonet]], pe a implij un darzhadenn hag a c'hall tremen dreist an hobregonoù. An armoù a vez rummataet evel [[NRBC]] a zo armoù enepden met a-live distruj ramzel.
[[Rummad:Armoù enepden]]</text>
      <sha1>rr9rkkiqw9inersttvdrp9afv9kbpio</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201292</id>
      <parentid>2201290</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="asytilix4ks2gbdupqohq3juhkuct08" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arm enepden''' a vez graet eus un [[arm]] krouet evit lazhañ [[troadegiezh|troadeien]] ha tud all ha n'int ket gwarezet gant un hobregon, disheñvel oe neuze diouzh an armoù a vez implijet evit tagañ savadurioù pe karbedoù, pe evit lazhañ [[jibouez]]. Diorroadur ar [[kreñvlec'hioù|c'hreñvlec'hioù]] difenn kement hag ar [[Karbed stourm|c'harbedoù stourm]] o deus bet rediet da sevel armoù arbennikaet evit labezañ pe distruj anezho. Dre-se eo bet disheñvelaet an armoù savet a-ratozh evit tagañ tud nemetken. DA skouer ur [[Minenn douar|minenn]] enepden a darzh hag a [[Bruzunadur (armamant)|vruzun]] a dammoù bihan, troc'hus, hag a labez ar groc'hen padal int didalvoud a-enep [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregonoù]], padal ar [[minennoù eneptank]] a zo savet gant kalz muioc'h a [[danvez-tarzh]] ha gant ur galloud tarzh kreñv a-walc'h evit labezañ [[karbed stourm hobregonet|karbedoù stourm hobregonet]], pe a implij un darzhadenn hag a c'hall tremen dreist an hobregonoù. An armoù a vez rummataet evel [[NRBC]] a zo armoù enepden met a-live distruj ramzel.
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù enepden]]</text>
      <sha1>asytilix4ks2gbdupqohq3juhkuct08</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201293</id>
      <parentid>2201292</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T08:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="frne1y5begvjgy60ywpkvwjdv36asoy" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arm enepden''' a vez graet eus un [[arm]] krouet evit lazhañ [[troadegiezh|troadeien]] ha tud all ha n'int ket gwarezet gant un hobregon, disheñvel oe neuze diouzh an armoù a vez implijet evit tagañ savadurioù pe karbedoù, pe evit lazhañ [[jibouez]]. Diorroadur ar [[kreñvlec'hioù|c'hreñvlec'hioù]] difenn kement hag ar [[Karbed stourm|c'harbedoù stourm]] o deus bet rediet da sevel armoù arbennikaet evit labezañ pe distruj anezho. Dre-se eo bet disheñvelaet an armoù savet a-ratozh evit tagañ tud nemetken. Ur [[Minenn douar|minenn]] enepden da skouer a darzh hag a [[Bruzunadur (armamant)|vruzun]] a dammoù bihan, troc'hus, hag a labez ar groc'hen padal int didalvoud a-enep [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregonoù]], padal ar [[minennoù eneptank]] a zo savet gant kalz muioc'h a [[danvez-tarzh]] ha gant ur galloud tarzh kreñv a-walc'h evit labezañ [[karbed stourm hobregonet|karbedoù stourm hobregonet]], pe a implij un darzhadenn hag a c'hall tremen dreist an hobregonoù. An armoù a vez rummataet evel [[NRBC]] a zo armoù enepden met a-live distruj ramzel.
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù enepden]]</text>
      <sha1>frne1y5begvjgy60ywpkvwjdv36asoy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201303</id>
      <parentid>2201293</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T09:54:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>v-k</comment>
      <origin>2201303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="40w0tqq85aycx08w2sdx3mni41y101l" xml:space="preserve">{{databox}}
Un '''arm enepden''' a vez graet eus un [[arm]] krouet evit lazhañ [[troadegiezh|troadeien]] ha tud all ha n'int ket gwarezet gant un hobregon, disheñvel eo neuze diouzh an armoù a vez implijet evit tagañ savadurioù pe karbedoù, pe evit lazhañ [[jiboez]]. Diorroadur ar [[kreñvlec'hioù|c'hreñvlec'hioù]] difenn kement hag ar [[Karbed stourm|c'harbedoù stourm]] o deus bet rediet da sevel armoù arbennikaet evit labezañ pe distruj anezho. Dre-se eo bet disheñvelaet an armoù savet a-ratozh evit tagañ tud nemetken. Ur [[Minenn douar|minenn]] enepden da skouer a darzh hag a [[Bruzunadur (armamant)|vruzun]] a-dammoùigoù troc'hus hag a labez ar c'hroc'hen padal int didalvoud a-enep [[Hobregon (mekanikerezh)|hobregonoù]], padal ar [[minennoù eneptank]] a zo savet gant kalz muioc'h a [[danvez-tarzh|zanvez-tarzh]] ha gant ur galloud tarzh kreñv a-walc'h evit labezañ [[karbed stourm hobregonet|karbedoù stourm hobregonet]], pe a implij un darzhadenn hag a c'hall tremen dreist an hobregonoù. An armoù a vez rummataet evel [[NRBC]] a zo armoù enepden met a-live distruj ramzel.
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù enepden]]</text>
      <sha1>40w0tqq85aycx08w2sdx3mni41y101l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bombezenn barilh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181265</id>
    <revision>
      <id>2201300</id>
      <timestamp>2026-10-03T09:22:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Pajenn krouet gant : &quot;{{databox}} Ur '''vombezenn barilh''' a vez graet eus ur [[vombezenn hep henchañ]] primsavet, hag a vez diskrivet a-wechoù evel un [[ardivink-Tarzh Primaozet]] nij. An aliesañ ez int savet gant ur [[barilh]]-savet gant houarn hag a zo bet leuniet gant [[danvez-tarzh]], a-wechoù all gant [[shrapnel]], [[eoul]] pe [[Arm kimiek|danvez kimiek]], ha bannet e vez diouzh ur [[biñsaskell|viñsaskell]] pe un [[nijerez]].&lt;ref&gt;{{cite news|last=McElroy |first=Damien |url=htt...&quot;</comment>
      <origin>2201300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="if3qlpepaw8nlxc3nmmeuronw313l26" xml:space="preserve">{{databox}}
Ur '''vombezenn barilh''' a vez graet eus ur [[vombezenn hep henchañ]] primsavet, hag a vez diskrivet a-wechoù evel un [[ardivink-Tarzh Primaozet]] nij. An aliesañ ez int savet gant ur [[barilh]]-savet gant houarn hag a zo bet leuniet gant [[danvez-tarzh]], a-wechoù all gant [[shrapnel]], [[eoul]] pe [[Arm kimiek|danvez kimiek]], ha bannet e vez diouzh ur [[biñsaskell|viñsaskell]] pe un [[nijerez]].&lt;ref&gt;{{cite news|last=McElroy |first=Damien |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9512719/Syrian-regime-deploys-deadly-new-weapons-on-rebels.html |title=Syrian regime deploys deadly new weapons on rebels |newspaper=Telegraph |accessdate=2013-11-30}}&lt;/ref&gt; Dre ma vez uhel an danvez-tarzh (betek 1000 kg), ar vizañ ledan-tre, hag a vez implijet e takadoù trevour annezet uhel (betek war kampoù-repuidi), disoc'h an darzhadenn a zo spouronus.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/world/syrias-deadly-barrel-bombs-20120901-2573t.html|title=Syria's deadly barrel bombs|work=The Sydney Morning Herald|date=September 2012|accessdate=2015-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=Zg5UEz_Ao0g |title=A City Left in Ruins: The Battle for Aleppo |publisher=[[Vice News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/this-is-what-its-like-to-have-the-assad-regimes-barrel-bombs-dropped-on-your-city-2015-5|title=This is what it's like to have the Assad regime's 'barrel bombs' dropped on your city|author=Matthew Speiser|date=5 May 2015|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; Burutellet e vez grav o implij ha graete vez arm spont anezho ha difennet o implij neuze gant al [[Gwir etrebroadel dengar|lezennoù etrebroadel]].

Ar bombezennoù barilh a zo bet implijet e-kerzh brezelioù lies evel e [[Brezel Palestinia eus 1948|1948]] ha gant [[Brezel Vietnam|milourien stadunanat e-kerzh Brezel Vietnam]] e fin ar bloavezhioù 1960. Er bloavehzioù 1990, e oant bet implijet e Sri Lanka, Kroatia ha Soudan. Bombezennoù barilh a zo bet implijet e-leiz gant [[Aerlu Arab Siria]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Siria]]—dre an implij ken ledan er brezel-se e oa bet brudet dre ar bed an armoù-se—ha goude-se implijet gant nerzhioù lu Irak e-kerzh [[Kampagn Anbar (2013–2014)|Kampagn Anbar]]. Hervez arbennigourien an armoù e vez soñjet ganto e vo kendalc'het implij an armoù-se gant broioù distabil o stourm a-enep [[emsav (darvoud)|emsavioù]] dre ma 'z int marc'had-mat hag e ro un nerzh galloudus d'ar gouarnamantoù o deus [[mestroniñ war an oabl]].&lt;ref name=jakes&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/world/barrel-bombs-risk-becoming-answer-to-insurgency/article6092760.ece |title=Barrel bombs risk becoming answer to insurgency |agency=[[Associated Press]] |author=Lara Jakes |date=May 7, 2014 |accessdate=June 7, 2014}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Armoù difennet]]
[[Rummad:Ardivinkoù-Tarzh Primaozet]]
[[Rummad:Ijinadennoù Israel]]</text>
      <sha1>if3qlpepaw8nlxc3nmmeuronw313l26</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201301</id>
      <parentid>2201300</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T09:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="akkw7kwt5jtmh0vjk4thunqwy46clk1" xml:space="preserve">{{databox}}
Ur '''vombezenn barilh''' a vez graet eus ur [[vombezenn hep henchañ]] primsavet, hag a vez diskrivet a-wechoù evel un [[ardivink-Tarzh Primaozet]] nij. An aliesañ ez int savet gant ur [[barilh]]-savet gant houarn hag a zo bet leuniet gant [[danvez-tarzh]], a-wechoù all gant [[shrapnel]], [[eoul]] pe [[Arm kimiek|danvez kimiek]], ha bannet e vez diouzh ur [[biñsaskell|viñsaskell]] pe un [[nijerez]].&lt;ref&gt;{{cite news|last=McElroy |first=Damien |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9512719/Syrian-regime-deploys-deadly-new-weapons-on-rebels.html |title=Syrian regime deploys deadly new weapons on rebels |newspaper=Telegraph |accessdate=2013-11-30}}&lt;/ref&gt; Dre ma vez uhel an danvez-tarzh (betek 1000 kg), ar vizañ ledan-tre, hag a vez implijet e takadoù trevour annezet uhel (betek war kampoù-repuidi), disoc'h an darzhadenn a zo spouronus.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/world/syrias-deadly-barrel-bombs-20120901-2573t.html|title=Syria's deadly barrel bombs|work=The Sydney Morning Herald|date=September 2012|accessdate=2015-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=Zg5UEz_Ao0g |title=A City Left in Ruins: The Battle for Aleppo |publisher=[[Vice News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/this-is-what-its-like-to-have-the-assad-regimes-barrel-bombs-dropped-on-your-city-2015-5|title=This is what it's like to have the Assad regime's 'barrel bombs' dropped on your city|author=Matthew Speiser|date=5 May 2015|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; Burutellet e vez grav o implij ha graete vez arm spont anezho ha difennet o implij neuze gant al [[Gwir etrebroadel dengar|lezennoù etrebroadel]].

Ar bombezennoù barilh a zo bet implijet e-kerzh brezelioù lies evel e [[Brezel Palestinia eus 1948|1948]] ha gant [[Brezel Vietnam|milourien stadunanat e-kerzh Brezel Vietnam]] e fin ar bloavezhioù 1960. Er bloavehzioù 1990, e oant bet implijet e Sri Lanka, Kroatia ha Soudan. Bombezennoù barilh a zo bet implijet e-leiz gant [[Aerlu Arab Siria]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Siria]]—dre an implij ken ledan er brezel-se e oa bet brudet dre ar bed an armoù-se—ha goude-se implijet gant nerzhioù lu Irak e-kerzh [[Kampagn Anbar (2013–2014)|Kampagn Anbar]]. Hervez arbennigourien an armoù e vez soñjet ganto e vo kendalc'het implij an armoù-se gant broioù distabil o stourm a-enep [[emsav (darvoud)|emsavioù]] dre ma 'z int marc'had-mat hag e ro un nerzh galloudus d'ar gouarnamantoù o deus [[mestroniñ war an oabl]].&lt;ref name=jakes&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/world/barrel-bombs-risk-becoming-answer-to-insurgency/article6092760.ece |title=Barrel bombs risk becoming answer to insurgency |agency=[[Associated Press]] |author=Lara Jakes |date=May 7, 2014 |accessdate=June 7, 2014}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù difennet]]
[[Rummad:Ardivinkoù-Tarzh Primaozet]]
[[Rummad:Ijinadennoù Israel]]</text>
      <sha1>akkw7kwt5jtmh0vjk4thunqwy46clk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2201302</id>
      <parentid>2201301</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T09:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2201302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2996" sha1="aasr2u9mg1rsgst8mypwl4q0l5ohky2" xml:space="preserve">{{databox}}
Ur '''vombezenn barilh''' a vez graet eus ur [[vombezenn hep henchañ]] primsavet, hag a vez diskrivet a-wechoù evel un [[ardivink-Tarzh Primaozet]] nij. An aliesañ ez int savet gant ur [[barilh]]-savet gant houarn hag a zo bet leuniet gant [[danvez-tarzh]], a-wechoù all gant [[shrapnel]], [[eoul]] pe [[Arm kimiek|danvez kimiek]], ha bannet e vez diouzh ur [[biñsaskell|viñsaskell]] pe un [[nijerez]].&lt;ref&gt;{{cite news|last=McElroy |first=Damien |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/syria/9512719/Syrian-regime-deploys-deadly-new-weapons-on-rebels.html |title=Syrian regime deploys deadly new weapons on rebels |newspaper=Telegraph |accessdate=2013-11-30}}&lt;/ref&gt; Dre ma vez uhel an danvez-tarzh (betek 1000 kg), ar vizañ ledan-tre, hag a vez implijet e takadoù trevour annezet uhel (betek war kampoù-repuidi), disoc'h an darzhadenn a zo spouronus.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.smh.com.au/world/syrias-deadly-barrel-bombs-20120901-2573t.html|title=Syria's deadly barrel bombs|work=The Sydney Morning Herald|date=September 2012|accessdate=2015-12-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.youtube.com/watch?v=Zg5UEz_Ao0g |title=A City Left in Ruins: The Battle for Aleppo |publisher=[[Vice News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/this-is-what-its-like-to-have-the-assad-regimes-barrel-bombs-dropped-on-your-city-2015-5|title=This is what it's like to have the Assad regime's 'barrel bombs' dropped on your city|author=Matthew Speiser|date=5 May 2015|work=Business Insider}}&lt;/ref&gt; Burutellet e vez garv o implij ha graet e vez arm spont anezho ha difennet o implij neuze gant al [[Gwir etrebroadel dengar|lezennoù etrebroadel]].

Ar bombezennoù barilh a zo bet implijet e-kerzh brezelioù lies evel e [[Brezel Palestinia eus 1948|1948]] ha gant [[Brezel Vietnam|milourien stadunanat e-kerzh Brezel Vietnam]] e fin ar bloavezhioù 1960. Er bloavehzioù 1990, e oant bet implijet e Sri Lanka, Kroatia ha Soudan. Bombezennoù barilh a zo bet implijet e-leiz gant [[Aerlu Arab Siria]] e-kerzh [[Brezel diabarzh Siria]]—dre an implij ken ledan er brezel-se e oa bet brudet dre ar bed an armoù-se—ha goude-se implijet gant nerzhioù lu Irak e-kerzh [[Kampagn Anbar (2013–2014)|Kampagn Anbar]]. Hervez arbennigourien an armoù e vez soñjet ganto e vo kendalc'het implij an armoù-se gant broioù distabil o stourm a-enep [[emsav (darvoud)|emsavioù]] dre ma 'z int marc'had-mat hag e ro un nerzh galloudus d'ar gouarnamantoù o deus [[mestroniñ war an oabl]].&lt;ref name=jakes&gt;{{cite news |url=https://www.thehindu.com/news/international/world/barrel-bombs-risk-becoming-answer-to-insurgency/article6092760.ece |title=Barrel bombs risk becoming answer to insurgency |agency=[[Associated Press]] |author=Lara Jakes |date=May 7, 2014 |accessdate=June 7, 2014}}&lt;/ref&gt;
== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched:Armoù-tan}}
[[Rummad:Armoù difennet]]
[[Rummad:Ardivinkoù-Tarzh Primaozet]]
[[Rummad:Ijinadennoù Israel]]</text>
      <sha1>aasr2u9mg1rsgst8mypwl4q0l5ohky2</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>