Wikipedia brwiki https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikipedia Kaozeadenn Wikipedia Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 0 2475 2202487 2166770 2026-10-20T10:49:03Z Adriendelucca 53023 +meneg 2202487 wikitext text/x-wiki :[[Restr:Disambig colour.svg|20px]]''Ar pennad-mañ zo diwar-benn ar vro istorel e gwalarn Europa. Evit ar rannvro velestradurel gall, sellet [[Rannvro Breizh]]. {|class="infobox" cellspacing="2" style="width:auto; font-size:90%;" |- !colspan="2" style="background-image:linear-gradient(to right, #000e, #fff); color:#fff;"|<div style="float:left; padding:5px;">[[Restr:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|32px]]</div><span style="font-size:2em;">Breizh</span><div style="float:right; padding:5px;">[[Restr:Flag of Brittany.svg|48px]]</div> |- |colspan="2"|[[Restr:Localisation Duché de Bretagne.svg|280px]] |- | colspan="2" align="center" | '''[[Ardamezouriezh|Ger-stur]]'''<br>{{la}} ''Potius mori quam fœdari''<br>{{br}} ''Kentoc’h mervel eget bezañ saotret'' |- | colspan="2" align="center" | <hr> |- | colspan="2" align="center" | '''Kan broadel'''<br>''[[Bro gozh ma zadoù]]''<br>[[Restr:Hen Wlad fy Nhadau piano.ogg]] |- |'''[[Kêr-benn]]'''||[[Naoned]] (istorel)<br>[[Roazhon]] (melestradurel) |- |'''Yezhoù'''||[[Brezhoneg]]<br>[[Gallaoueg]]<br>[[Galleg]] (ofisiel) |- | colspan="2" align="center" | <hr> |- |'''Domani kenrouedad''' |[[.bzh]] |-bgcolor="#000" !colspan="2" style="color:#fff;"|Melestradur |- |'''[[Kuzul-rannvro Breizh|Prezidant]]'''||[[Loïg Chesnais-Girard]]<ref>Prezidant [[Rannvro Breizh]] eo [[Loïg Chesnais-Girard]], prezidantez [[Broioù-al-Liger]], rannvro velestradurel al Liger-Atlantel, zo [[Christelle Morançais]].</ref> |- |'''[[Departamant]]où'''||[[Aodoù-an-Arvor]] (22)<br>[[Il-ha-Gwilen]] (35)<br>[[Liger-Atlantel]] (44, istorel)<br>[[Mor-Bihan]] (56)<br>[[Penn-ar-Bed]] (29)<br> |- |'''[[Arondisamant|Arondisamantoù]]'''||15 |- |'''[[Kanton]]ioù'''||201 |- |'''[[Kumun]]ioù'''||1 268 |-bgcolor="#000" !colspan="2" style="color:#fff;"|Douaroniezh |- |'''[[Gorread]]'''||34 023 km² (istorel)<br>27 208 km² (melestradurel) |- |'''[[Poblañs]]''' <small>([[2016]])||4 829 968 (istorel)<br>3 394 567 (melestradurel) |- |'''[[Stankted ar boblañs|Stankted]]'''||142 ann./km² (istorel)<br>125 ann./km² (melestradurel) |} [[Restr:Carte_des_Traites_1732.png |thumb|upright=1.2|Bro-C'hall e [[1732]]<br>''«&nbsp;Breizh, proviñs brudet da vout estren&nbsp;»'']] [[Restr:Jean Brunet La Bretagne 1908.jpg|thumb|upright=1.2|<div class="center">'''« Breizh »'''<br>[[Jean Brunet]], [[1908]]<br><small>Mirdi an Arzoù-kaer, [[Kemper]]</small></div>]] '''Breizh''' ({{LFE|/bʁɛjs/|Liamm aodio=Br-Breizh.flac}} pe {{LFE|/bʁɛx/}} pe ''Bretagn''<ref>''[http://banque.sonore.breton.free.fr/requete.php5 Banque Sonore des Dialectes Bretons]'', enklaskoù eus 2014 e [[Tregon]] ha 2015 en [[An Ignel|Ignel]] gant Adrien Desseigne hag eus 2017 e [[Kerien]] gant Loïc Cheveau.</ref><ref>"[https://devri.bzh/dictionnaire/b/bretagn/ Bretagn]", ''DEVRI - Le diccoinnaire diachronique du breton'', Martial Menard</ref> a-wezhioù, e [[gallaoueg]]: ''Bertaèyn'' {{LFE|/bəʁtaɛɲ/}}, [[galleg]]: ''Bretagne'' {{LFE|/bʁəˈtaɲ/}}) zo ur [[broioù keltiek|vro geltiek]], ul ledenez hag un takad sevenadurel e kornôg [[Europa]], savet war lodenn gornôg ar pezh a oa [[Arvorig]] gwezhall. Ur [[broad|vroad]] eo ivez abaoe an {{IXvet kantved}}, pa oa unanet gant [[Nevenoe]], he roue kentañ. [[Bretoned]] a vez graet eus he fobl. Dizalc'h eo bet Stad Breizh betek ar {{XVIvet kantved}} a-raok bezañ enframmet e [[Frañs|rouantelezh Bro-C'hall]] da-heul koll arme Breizh a-enep an arme c'hall en [[Emgann Sant-Albin-an-Hiliber (1488)|emgann Sant-Albin-an-Hiliber]] e [[1488]]. Emren eo chomet Breizh betek dibenn an {{XVIIIvet kantved}} a-raok bezañ dispennet ha divodet gant an [[Dispac'h gall]] a grouas an [[departamant gall|departamantoù]]. Abaoe krouidigezh ar rannvroioù e [[Frañs]] en eil hanterenn an {{XXvet kantved}} ez eus bet savet en-dro ur gwirvoud melestradurel da Vreizh, evit an daou drederenn eus he foblañs. Ul [[ledenez]] vras eo Breizh, lec'hiet e [[kornôg]] [[Europa]], etre Bro-C'hall hag an inizi breizhveuriat. War un [[tiriad]] strategel emañ, etre [[Mor Breizh]] hag ar [[Meurvor Atlantel]], adal da [[kevandir|gevandir]] [[Amerika]]. Un hin veurvorel he deus, neuze e vez dous ha gleb he goañvioù ha fresk he hañvioù daoust da vezañ tommoc'h gant [[tommadur ar blanedenn|tommadur an hin]] en {{XXIvet kantved}}. ==Etimologiezh== Evel ar stummoù [[gallaoueg|gallaouek]] ''Bertaèyn'', ar stumm [[galleg|gallek]] ''Bretagne'' peotramant ar stumm [[saozneg|saoznek]] ''Brittany'' e teu ar ger ''Breizh'' diwar al [[latin]] [[Britannia]], "douar ar Vretoned", a oa anv ur [[Proviñs Britannia|broviñs]] eus an [[Impalaeriezh roman]]. Ar ger-se a oa bet implijet abaoe ar {{Iañ kantved kt JK}} da gaozeal diwar-benn [[Enez Vreizh]]. Tapet e oa bet ar ger diwar ar [[gresianeg]] ''Πρεττανικη '' (Prettanike) pe ''Βρεττανίαι '' (Brettaniai) implijet gant an ergerzher [[Piteas]] eus [[Marseilha|Massalia]], hag amprestet o-unan diwar an anv en em roe annezidi an enezenn, a oa bet adsavet e *''Pritanī'' en o [[predeneg|yezh]], diwar ur [[proto-keltieg]] *''kʷritanoi '', mammenn ar [[kembraeg|c'hembraeg]] ''Prydain '', anv [[Enez Vreizh]] er yezh-se. Amsklaer eo talvoudegezh ar ger, a oa bet tostaet eus "preder" da skouer, peotramant eus ar wrizienn [[indezeuropeg|indezeuropek]] *''kʷer-'' ("troc'hañ", "ober"). Tostaet e oa bet ivez diouzh anv [[Iwerzhoneg|iwerzhonek]] ar [[Pikted|Bikted]] ''Cruithne ''. Da vare ar [[Henroma|Romaned]] e implijed ar ger [[Arvorig]] evit kaozeal diwar-benn tiriadoù ledanoc'h eget [[Breizh]] a-vremañ, daoust ma oa al ledenez al lodenn gornôg anezho. Dont a ra eus ar [[galianeg]] ''aremorica'' a sinifi "tal ar mor", "tost ouzh ar mor".<ref>{{fr}} Pierre-Yves Lambert (1997). La Langue Gauloise. p. 34.</ref> An anv [[Llydaw|''Ledav'']] a oa bet implijet betek an {{XIIvet kantved}} (a gaver dindan ar stumm ''Letauia'' pe ''Letavia'' en testennoù latin, ha testeniekaet dindan ar stumm ''Letau'' en henvrezhoneg) hag a dalvezfe, moarvat "ledan", "plaen". Chomet bev e [[kembraeg]] da anv daveiñ boutin evit Breizh dindan ar stumm ''[[Llydaw]]'' <ref>{{fr}} Léon Fleuriot (1980). Les Origines de la Bretagne. Payot. pp. 53–54.</ref>, ez eo, avat, dibaot ha lennek-tre implij ar ger ''Ledav'' e brezhoneg a-vremañ. Sell ouzh ar pennad '''''Ledav''''' er Wikeriadur [[https://br.wiktionary.org/wiki/Ledav]]. Adalek ar {{VIvet kantved}} e komañsed d'ober gant ''Britannia'' da gaozeal diwar-benn al lodenn eus [[Arvorig]] poblet gant ar Vretoned abaoe an {{IVe kantved}}, ha stankoc'h adalek ar {{Vvet kantved}}.<ref>{{fr}} Léon Fleuriot (1980). Les Origines de la Bretagne. Payot. pp. 52–53.</ref> [[Gregor Teurgn]] a oa an istorour kentañ oc'h ober gant ''Britannia'' er stêr-se. ''Breizh'' a zeufe eus ur stumm hipokoristek *''Brittia'' (stumm berr Brittania) a vije bet roet da [[Enez Vreizh]] a-bezh.<ref>{{fr}} Léon Fleuriot (1980). Les Origines de la Bretagne. Payot.</ref> Atestet eo evit ar wezh kentañ e lesanv an dug [[Alan III]] ''Rebrit'' en doa bevet en {{XIvet kantved}}. Daou zoare zo da distagañ ar ger-se e [[brezhoneg]]va a-vremañ : {{LFE|[brɛjs]}} e gwalarn ar vro ([[Kerne]]-[[Leon]]-[[Treger]] dre vras), a skrived ''Breiz'' betek an {{XXvet kantved}}, ha {{LFE|[brɛχ]}} e gevred ar vro ([[Bro-Gwened]] dre vras), a skrived ''Breih'' er skritur gwenedek. Ar reizhskrivadur ''Breizh'' a oa deuet gant ar skritur [[peurunvan]] darbennet e [[1941]] hag a zo implijet gant ar muiañ-niver bremañ. ''Breiz'' a gendalc'her skrivañ er skritur [[skolveurieg]] avat. ==Istor== {{Pennad pennañ|Istor Breizh}} Bet eo bet Breizh unan eus ar [[riez]]où koshañ en Europa da vare diskar an [[Impalaeriezh roman]], met kavet ez eus bet roudoù niverus eus obererezhioù [[Mab-Den|mab-den]] e takadoù tost d'an [[aod]]où ha war an [[enez|inizi]] peurvuiañ. ===Ragistor=== Roudoù un tantad ken kozh ha 500 000 a vloavezhioù zo bet kavet e [[Ploeneg]], ar re goshañ kavet en Europa. En enez [[Eusa]] ez eus bet meur a vonedonea gant [[annez]]idi a bep seurt abaoe hoalad an [[Neolitik]]. Etre 4 000 ha 1 200 kent [[Jezuz Nazaret|J.K.]] e savas tud ne anavezer kalz a draoù diwar o fenn meur a savadur mein : [[peulvan]]où (mein hir), [[liac'hven|taolioù-maen]] hag [[alez toet|alezioù toet]]. Sevenadur ar meurvein en em astennas war Europa a-bezh, met e Breizh e tizhas un diorren bras, seul vui m'eo [[roc'h]]ellek-kenañ an [[douar]]. ===Henamzer=== Poblet e voe al ledenez gant poblañsoù a gaoze ur yezh geltiek, ar [[galianeg]] ha perzh eus [[Galia]] e teuas ar vro da vezañ eta. War dro -330 e tremenas ar merdeer [[Piteas]] war an aodoù. ''Kyrtoma'' a ra eus al ledenez, hag envel a ra an douaroù a welas en tu all da [[Mor Breizh|Vor Breizh]] ''Prettanike'' pe ''Brettaniai'' zo deuet da vezañ [[Preden]] en hor yezh. Antreal a rae hor bro en [[istor]]. Dont a ra ar ger Arvorig, eus ur ger [[galianeg]] latinekaet en ''Aremorica'' pe ''Armorica''. Roet e oa anv-se en [[Henamzer]] klasel d'ul lodenn eus [[Galia]], etre kornad [[Pornizh]] e su genoù al [[Liger (stêr)|Liger]] ha [[Dieppe]]. Pemp poblad pe meuriad Galianed a oa e lodenn an Arvorig zo deuet da vezañ Breizh, an [[Osismied]], ar [[Weneted]], ar [[Koriosolited|Goriosolited]], ar [[Riedoned]] hag an [[Namneted]]). Gant ar [[Romaned]] e voe aloubet an tiriad a vo graet Breizh anezhañ war-lerc’h, evel ma aloubas peurrest [[Arvorig]] da vare [[Brezel Galia|Brezelioù Kaezar e Galia]]. En amzer an [[Impalaeriezh roman]] e oa Arvorig, ''Aremorica'', ul lodenn eus proviñs roman ''[[Gallia Lugdunensis]]''. Emsavadeg ar ''[[Bagaudae]]'' en {{IIIe kantved}} a zegasas trubuilhoù hag a lakaas ar boblañs da zigreskiñ. Distrujet e oa kalz kêriadennoù. War an ''Tractus Armoricanus'' e oa savet kreñvlec'hioù nevez, da skouer e [[Brest]], [[Avranches]] hag [[ar Yeoded]]. Da gustum e soñjer e krogas ar [[Iliz katolik roman|gristeniezh]] d'en em ledañ en Arvorig e diwezh ar {{IVe kantved}}, met ral eo an titouroù. ===Enbroadeg ar Vretoned da Arvorig=== Er bloavezhioù 380 e oa moarvat un niver bras a soudarded vrezhon eus an [[Arme Roma|lu roman]] da zifenn aodoù Arvorig a-enep al laeron-vor a zeue eus Norzh Europa hag a rae o reuz e Mor Breizh. Goude se ez voent implijet da stourm ouzh emsavadegoù ar ''[[Bagaudae]]''. Hervez an ''Historia Brittonum'', skrivet en {{IXvet kantved}}, an impalaer [[Magnus Maximus]], a dennas an armeoù roman eus Preden, o c'hasas eno ivez. Pa voe dilezet [[Proviñs Britannia]] gant al [[Lejion roman|lejionoù roman]] e [[411]] e fizjont difenn an enezenn er Vrezhoned. Buan avat, argadegoù ar [[Pikted|Bikted]] o tont eus ''Caledonia'' ha dreist-holl re ar ''Scoti'' (Iwerzhoniz) (deuet eus ''[[Hibernia]]'') a zeu da vezañ niverusoc'h-niverusañ. War ar memes tro eo aloubet reter an enezenn gant [[pobloù german]], an [[Angled]] hag ar [[Saozon]] peurgetket, a argas ar Vrezhoned trema ar c'hornôg. War a seblant e vefe argadegoù ha trevadennoù an Iwerzhoniz o dije bet ar roll brasañ da atizañ un niver bras a Vrezhoned da vont kuit war an douar-bras e lec'h ma anavezent kerent a oa soudarded eno. Divroañ a reas ar Vretoned da Walarn Galia dre vras, da Arvorig dreist-holl. Kavout a reer an tiriad anv ''Britannia'' dindan pluenn an istorour frank [[Gregor Teurgn]] er {{VIvet kantved}}. Er [[Krennamzer|Grennamzer]] uhelañ e oa bet rannet Breizh etre div rouantelezh ha war-lerc’h etre teir rouantelezh – [[Domnonea]], [[Kerne]] ha [[Bro-Ereg]]. ===Breizh ar Grennamzer=== ====Rouantelezh Breizh==== Etre [[843]] ha [[851]] e voe trec'het meur a wezh lu ar [[Franked]] gant [[Nevenoe]], a oa bet o telc'her Breizh en anv an Impalaer, hag e vab [[Erispoe]]. Dizalc'h e teuas Breizh da vezañ hag [[Erispoe]] a zeuas a-benn da lakaat roue ar Franked [[Karl Voal]] da anavezet e galite a roue (Emglev Anje e 851). Brasaet e voe ar rouantelezh dindan ren [[Salaun (roue Breizh)|Saläun]]. ====Aloubadegoù ar vikinged==== Preizhet e voe Breizh gant ar [[Vikinged]] meur a wezh kerkent ha [[843]]. Goude drouklazhañ Salaün avat, o profitañ eus ar brezel ma rae e hêred er vro, e teuas ar Vikinged da gas prantadoù-preizhañ spontusoc'h-spontusañ. Goude ren ar roue [[Alan Iañ]] e voe distrujet ar rouantelezh ganto. ====[[Dugelezh Breizh]]==== Distreiñ a reas [[Alan Barvek]], ur mab-bihan da roue diwezhañ Breizh, gant skoazell roue Bro-Saoz [[Æthelstan Sussex|Athelstan of Wessex]] ha pennoù bras [[Rouantelezh ar Franked]], da Vreizh ha trec’h e oa war ar Vikinged e [[937]]. Adsavet e oa bet Breizh hogen ne oa mui ken kreñv all, ken ma ne oa nemet un [[Dugelezh Breizh|dugelezh]] anezhi (ur gontelezh hepken hervez tud zo). Ur skod a bouez e oa etre Normandi hag Anjev, ha da c’houde etre Bro-Saoz ha Bro-C’hall a-raok dont da vezañ ur vro dizalc’h en-dro da vare remziad an tiegezh Moñforzh (XIV{{vet}}–XV{{vet}} kantved). Ur vro distag e chomas betek ar {{XVIvet kantved}}, daoust d’ar Brezel hêrezh (1341–1364), daoust d’ar C’hallaoued a glaske lakaat ar vro e beli o Stad, daoust d’ar Saozon a glaske ren ar vro. ===Unanidigezh gant Frañs hag ar prantad modern=== Da-heul e voe trec’h rouantelezh [[Bro-C’hall]], ur rouantelezh c’halloudus anezhi, war an dugelezh da vare emgannoù [[1488]] ha [[1491]]. E [[1532]], o doa goulennet Stadoù Breizh, a oa bodet e Gwened, e vije unanet an dugelezh hag ar rouantelezh da viken. Mirout a reas Breizh dreistwirioù zo (al lezenniñ hag ar sevel tailhoù dibar), koulskoude, betek an [[Dispac'h gall]]. Ar {{XVvet kantved }}, ar {{XVIvet kantved}} hag ar {{XVIIvet kantved}} a vez sellet outo evel prantadoù eus an toniusañ e Breizh. D’ar mare-se e veze treuzdouget [[Marc'hadourezh|marc’hadourezh]]ioù a-leizh dre vor etre [[Spagn]], [[Bro-Saoz]] hag [[Holland]]. Breizh a oa, anat eo, e kreizig-kreiz an hentoù-se. Da vare Colbert e voe diorret an arme e Breizh hag abalamour d’an dizemglevioù a veze etre Frañs ha Bro-Saoz ez eas Breizhiz tamm-ha-tamm war baouraat. ===Abaoe an [[Dispac'h Gall|Dispac'h gall]]=== E-pad nozvezh ar 4 a viz Eost 1789, evit gwir, e voe torret dreistwirioù ar c’humunioù, ar c’horfuniadoù, an noblañs, ar c’hloer… ha dreistwirioù Breizh. Disrannet e voe Breizh e pemp departamant. Paouroc'h paourañ e oa ar vro abaoe an {{XVIIIvet kantved}} met en {{XIXvet kantved}} e voe an traoù en o gwashañ. Skoet e voe an dud gant ar [[Brezel Bed Kentañ]] hag an [[Eil Brezel Bed]] ha cheñchet dremm he doa graet ar vro d'ar mare-se, paneveken gant dilez o yezhoù gant ar Vretoned. Rannet e voe Breizh e div rannvro d'ar mare-se ivez, al lodenn vrasañ oc'h ober [[Rannvro Breizh]] hag ul lodenn bet ebarzhet e [[Broioù al Liger]]. ==Douaroniezh== :''Sellet ivez : [[roll inizi pennañ Breizh]] ha [[roll stêrioù pennañ Breizh]] [[Restr:L'ELLez près de sa source.jpg|250px|thumb|kleiz|Un [[taouarc'heg|daouarc'heg]] e [[Menez Are]].]] Ledenez vrasañ [[Frañs]] eo Breizh, gant ur gorread a 34 030 km² etre [[Mor Breizh]] ha [[Meurvor Atlantel]], a c'heller didroc'hañ etre an [[Hirwazh]] kostez [[Enez Eusa]] ha [[Pleg-mor Gwaskogn]] e su ar vro. Didroc'het-kenañ eo aodoù Breizh, leun a torraodoù, a rozioù, a [[aber]]ioù hag a [[kab|gaboù]]. Ar [[Mor Bihan Gwened|Mor Bihan]], e su ar vro, zo ur porzh naturel bras-tre ha leun a inizi. 800 enezenn a zo nepell eus aodoù Breizh : ar [[Gerveur]] eo an hini vrasañ, er su. 2 860 km a aodoù a zo e Breizh en holl, un drederenn eus aodoù hollek Frañs eo. N'eo ket plaen Breizh penn da benn abalamour da d[[Torosad Arvorig]], ur [[aradennad venezioù]] kozh-Noe ledet etre [[Normandi]], [[Maine]], [[Anjev]] ha Breizh. Abalamour d'an dra-se ne'z eus ket a harzoù merket splann er [[gweledva]] etre Breizh ha [[Frañs]], war-bouez ar stêr [[Kouenon]] a verk an tremen etre Breizh ha [[Normandi]]. Tra m'emañ Torosad Arvorig en e uhelañ e [[Maine]] (417 m) hag e tigresk a feur ma tosta diouzh ar mor ez a war uhelaat kreiz al ledenez gant ar [[Menez Du]] ha [[Menez Are]]. Menez uhelañ Breizh eo ar [[Roc'h Ruz]] e Menez Are gant 385 m, heuliet a-dost gant menezioù all nepell.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20130612003008/http://www.plouneour-menez.fr/fr/patrimoine-naturel.php|titl=Le Roc’h RUZ , point culminant de la Bretagne|embanner=Kêr [[Plouneour-Menez]] [diell]|lennet d'=an 28 a viz Meurzh 2022}}</ref> Alies e reer an ''Arvor'' eus al lec'hioù tost ouzh an aodoù (implijet eo stank e galleg, "''l'Armor''") tra ma reer an ''Argoad'' eus an tiriadoù diabarzh (e galleg "''l'Argoat''"). An douaroù pinvidikañ zo ar re a oa goloet gant koadeier a-raok amzer an [[Neolitik]]. Bremañ e kaver koadeier bihanoc'h, evel [[Koad Pempont]], a soñjer eo restachoù koad mojennel [[Breselien]]. Stank e kaved gwez war ar c'hleuzioù abaoe an {{XVIIIvet kantved}}, met da get hogozik penn da benn e oa ar gweledva-se abalamour ma oa re vihan ar parkeier evit leuskel mekanikoù da dremen. Poaniet e oa bet gant un nebeud tud, evel [[Saig Jestin]], da adsevel ar c'hleuzioù. An douaroù paouroc'h zo goloet gant [[lanneg|lanneier]]. [[Yeun]]où a gaver e Breizh ivez, er [[Briver]] da skouer, a zo bet lakaet en ur [[Park ar Briver|park naturel rannvroel]], tra m'eo bet lakaet [[Menez Are]] hag aod an Hirwazh e parkoù all. ===[[Douarouriezh]]=== :''Sellet ivez : [[Argompezenn]] Dont a reas ledenez Vreizh war-wel da vare an [[orogeniezh kadomian]], a stummas aod an norzh etre [[Gwengamp]] ha [[Felger]]. War-wel e teuas aod ar su da vare an [[orogenezenn hersinian]]. D'ar memes mare e leuskas [[menez-tan|menezioù-tan]] oberiant-kenañ kementadoù bras a [[Greunvaen|c'hreunvaen]]. Etre an daou brantad-se, kadomian ha herkiniat, e gaved an tiriad dindan zour meur a wezh, ar pezh a leuskas mein fosil ha goueledennet, evel ar [[maen glas]] hag ar [[c'hrag]]. Dre ma ne gaver ket [[raz]] eo trenk-tre an douar e Breizh. Uhelaet ha plaenaet e voe [[torosag Arvorig]] meur a wezh tra ma oa stummet ar [[Pireneoù]] hag an [[Alpoù]]. Rimiet e voe ar reier abalamour d'ar cheñchamantoù hin ha stummadur reier goueledennet ouzhpenn. Atebeg eo ar [[metamorfism]] eus stummadur ar maen glas, ouzhpenn da zouar pinvidik [[Enez Groe]]. E-pad skornadegoù ar Pevarveder e voe goloet Breizh gant [[loess]] ha leuniet e voe an [[saonenn|traoñiennoù]], disoc'h obererezh stank plakennoù Afrika hag Eurazia, gant goueledennoù ar stêrioù. Stummet e voe gweledva Breizh a-vremañ da vat e-kerzh ar milion a vloavezhioù diwezhañ.<ref name=AtlasBreizh/> ===[[Hin]]=== Emañ Breizh en takad goudomm, gant un hin cheñch-dicheñch, levezonet gant ar mor, tost-tre ouzh hini [[Kernev-Veur]]. Alies e ra glav, met ken alies e weler an heol. E-pad an [[hañv]] ez an temperadurioù betek 30°C, met klet e chom an hin. 15°C a ziforc'h a vez etre an hañv hag ar [[goañv]], met cheñch a ra diouzh pegen pell emeur diouzh ar mor. Chom a ra etre an amzer war an aodoù, muioc'h eget e diabarzh ar vro, met kement a c'hlav a ra war an daou dakad-se. Muioc'h a c'hlaveier a gouezh war [[Menez Are]] avat. Muioc'h a heol a vez e sur ar vro, etre [[An Oriant]] ha [[Pornizh]] avat, betek 2000 eurvezh bep bloaz.<ref name=AtlasBreizh/> ===Plant hag anevaled=== [[Restr:Horse trait breton 5622.jpg|250px|thumb|kleiz|[[Marc'h Breizh]]]] Tost a-walc'h emañ buhez gouez Breizh ouzh hini [[Frañs]], gant un nebeud diforc'hioù avat. Pinvidik eo ar vuhez a-hed an aodoù hir, er morioù kenkoulz hag en aer – [[labous]]ed zo ne vezont ket gwelet e Frañs. Ar spesadoù a gaver e diabarzh ar vro n'int ket gwall zisheñvel diouzh ar pezh a gaver e Frañs avat, ouzhpenn d'an dra-se, dre m'eo Breizh ul ledenez, e weler nebeutoc'h a spesadoù e Breizh-Izel eget e Breizh-Uhel. Leun a laboused-mor disheñvel a c'heller gwelet a-hed an aodoù, annez ar [[Morvran vras|morvrini bras]], [[Gouelan gris|gouelini gris]], [[Godez beg plat|godezed beg plat]], [[Morskoul boutin|morskouled boutin]], [[Erev beg hir|ereved beg hir]] pe [[Poc'han boutin|poc'haned boutin]]. Ar brasañ eus ar spesadoù-se a ouenn war inizi distro ma n'eo ket kerreg, start e vez gwelet anezho neuze. E diabarzh ar vro e kaver spesadoù a weler stank en [[Europa]], evel [[Fazan|fazaned]], [[gwennili-siminal]], [[Kefeleg-koad Eurazia|kefeleged]], [[Glaouer du|glaouered du]] pe [[Klujar c'hris|klujared gris]]. Evel e [[Kembre]], [[Kernev-Veur]] pe [[Iwerzhon]] e kaver e dourioù Breizh leun a anevaled-mor evel [[rinkin pirc'hirin|rinkined pirc'hirin]], [[Reunig gris|reuniged gris]], [[Baot lêrek|baoted lêrek]], [[daofin|daofined]], [[Morhoc'h|morhoc'hed]], [[Bloneg-mor|morgaouled]], [[krank|kranked]] pe [[legestr|ligistri]]. [[Draeneg|draeneged]] a gaver stank a-hed an aod, tra ma vev [[Touilh-traezh|touilhed-traezh]] war ar [[plateiz kevandirel]]. Er stêrioù e kaver [[dluzh|dluzhed]], [[eog|eoged]] asambles gant [[dourgi|dourgon]] hag [[avank]]ed. E-touez an [[divellkeineg|divellkeineged]] e c'heller menegiñ [[Elona quimperiana|melc'hwedenn-grogennek Kemper]]. Ar bronneged brasañ a oa bet chaseet betek an amzer vodern, aet e oa ar [[bleiz|vleizi]] da get en {{XXvet kantved}} da skouer. Hiziv e c'heller menegiñ ar [[c'harv|c'hirvi]], [[pemoc'h-gouez|moc'h-gouez]], [[louarn|lern]], [[gad|gedon]] ha meur a spesad [[askell-groc'hen]]. Brudet eo Breizh evit [[marc'h Breizh]], ur ouenn kezeg eus ar vro, hag evit ar [[Spagnol Breizh]], ur c'hi-chaseal. Gouennoù chatal a zo bet desavet er vro, lod eus outo a oa war-nes mont da get en {{XXvet kantved}} evel ar [[Buoc'h brizhdu|saout brizhdu]], ''saout Froment'' eus a Vro-Leon, [[buoc'h Arvorig|saout Arvorig]] ha [[buoc'h Naoned|saout an Naoned]]. ==Treuzdougen== ===Hentoù=== {{Pennad pennañ|Steuñv hentoù Breizh}} [[Restr:L'Hermitage - Panneau N164bis.JPG|thumb|Ur bannel gozh war an N164]] Fall e oa ar rouedad hentoù e Breizh betek ar [[bloavezhioù 1970]]. Gwellaet e oa bet un tamm en {{XVIIIvet kantved}} gant labourioù duk Aiguillon evit aesaat tremen ar soudarded, met chom a rae a-bouez ruz an treuzdougen war vor hag an [[tren]] goude an {{XIXvet kantved}}. Diwar labour ar [[CELIB]] er [[bloavezhioù 1960]] e oa bet divizet gant gouarnamant [[Charles de Gaulle|de Gaulle]] ur [[Steuñv hentoù Breizh|steuñv krouiñ ha reneveziñ hentoù]] a 10 milion lur e-pad 25 bloaz. Ouzhpenn 1000 km a [[hentoù-tizh]] a oa bet savet, o liesaat an trafik dre bevar. Kontrol d'ar pezh a oa bet graet e lec'h all e [[Frañs]] n'eus ket da baeañ ur peaj war hentoù Breizh ha ne c'heller ket bleniañ en tu all da 110 km/h (e-lec'h 130 km/h). An hent pennañ a liamm ar c'hêrioù bras hag an tolpadoù all a-hed aod an norzh eo an [[Hent Vroadel 12]] a liamm [[Roazhon]], [[Sant-Brieg]], [[Montroulez]] ha [[Brest]]. Diwar Roazhon e liamm Breizh ouzh [[Normandi]] ha mont a ra betek [[Pariz]]. E su Breizh e tremen [[Hent Vroadel 165]] a-hed an aod en hevelep doare o liammañ an [[Naoned]], [[Gwened]], [[An Oriant]] ha [[Kemper]] a-raok treiñ war-zu an norzh betek [[Brest]]. An [[Hent Vroadel 164]] a chome diechu e labourioù e [[2022]], neuze e chom lodennoù gant un hent e-lec'h daou, met treuziñ a ra [[Kreiz Breizh]] etre [[Roazhon]], [[Loudia]], [[Karaez]] betek [[Kastellin]] ha [[Kraozon]]. Un hent-bras all zo etre [[Roazhon]] ha [[Gwened]], an [[Hent Vroadel 166]] tra ma'z eus unan all, an [[Hent Vroadel 137]] d'ober al liamm etre [[Sant-Maloù]], [[Roazhon]] hag an [[Naoned]] hag alese mont betek [[Bourdel]]. ===Aer=== [[Aerborzh]] brasañ Breizh eo [[Aerborzh Naoned|Aerborzh Naoned Atlantel]], a gas kirri-nij d'ar [[Rouantelezh-Unanet]], [[Italia]], [[Alamagn]], [[Iwerzhon]] ha [[Maroko]]. [[Aerborzh etrebroadel Brest-Breizh]] eo an eil brasañ, dirak [[Aerborzh Roazhon - Sant-Jakez]] hag [[Aerborzh an Oriant-Breizh Su]]. Aerborzhioù bihanoc'h a zo, met diaezamantoù bras o devez. ===Hentoù-houarn=== [[Restr:Morlaix-Viaduc-1.jpg|250px|thumb|kleiz|Viaduc [[Montroulez]] gant an hent-houarn]] Div linenn [[TTB]], skourroù an [[TTB Atlantel]], zo e Breizh, unan a liamm [[Pariz]] ouzh an [[Naoned]] hag unan all o liammañ [[Pariz]] ouzh [[Roazhon]] ha dre-se ouzh [[Kemper]] ha [[Brest]]. Astennet e voe al linenn tizh-uhel e [[2017]], en tu-mañ eus [[ar Mañs]], da gas buanoc'h an trenioù warno. Tabut a oa bet abalamour d'an arc'hant postet el labourioù-mañ evit efedoù fall war ar vro, e-keñver priz an tiez e Bro-Roazhon ha plas an trenioù rannvro.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=http://lepeuplebreton.bzh/2016/06/25/a-saint-malo-la-lgv-paris-rennes-parle-aussi-de-la-metropolisation-la-vraie/|titl=À Saint-Malo, la LGV Paris-Rennes parle aussi de la métropolisation, la vraie !|oberour=Michel François|embanner=[[Pobl Vreizh]]|deiziad=26.06.2016|lennet d'=ar 15 a viz Ebrel 2022}}</ref><ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/bretagne/train-en-bretagne-les-associations-d-usagers-veulent-plus-de-ter-et-moins-de-lgv-a3579446-7f7b-11ec-96be-f0c0563e9325|titl=Train. En Bretagne, les associations d’usagers veulent plus de TER et moins de LGV|embanner=[[Ouest-France]]|deiziad=27.01.2022|lennet d'=ar 15 a viz Ebrel 2022}}</ref> Ar servij rannvroel zo aozet gant trenioù [[THR]] a ra liammoù etre kêrioù Breizh hag a servij da drenioù ar pemdez. ===Mor ha dour=== Servijoù treizhañ zo da gas tud, otoioù ha danvezioù a-dreuz [[Mor Breizh]] da [[Iwerzhon]], [[Kernev-Veur]], [[Inizi angl-ha-norman]] ha [[Bro-Saoz]]. An embregerezh bennañ eo [[Britanny Ferries]], savet gant [[Alexis Gourvennec]] evit produerien legumaj Bro-Leon da gentañ, a ra liammoù etre [[Rosko]] ha [[Plymouth (Bro-Saoz)|Plymouth]], [[Sant-Maloù]] ha [[Portsmouth]], ha [[Rosko]] ha [[Korkig]] En {{XIXvet kantved}} e voe digoret [[Kanol Naoned-Brest|ur ganol vras]] etre an [[Naoned]] ha [[Brest]]. Digoret e oa bet evit ar c'hoñverz met bremañ e c'heller bageal warni evit ar blijadur. ===Marc'hhouarnerezh=== Unan eus sportoù-pennañ Breizh eo ar [[marc'hhouarnerezh]] ha meur a zen ez a war beloioù evit ar blijadur, ar pezh en deus lakaet ar [[strollegezh bublik|strollegezhioù publik]] da bostañ arc'hant en hentoù-marc'h-houarn ha peadra d'ober gant ar beloioù. Er vro a-bezh eo bet brasaet ar rouedad hentoù, war bord an hentoù meret gant ar c'humunioù peotramant war hentoù savet a-ratozh, lod anezho savet diwar hentoù-houarn kozh. Hentoù ispisial a zo, evel ar ''Vélodyssée'' ("Belodisea") eus [[Rosko]] betek an [[Naoned]] hag hentoù-meur a zo merket gant sinoù e "V" (evel V1, V2...).<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.tourismebretagne.com/selon-mes-envies/voyage-a-velo/|titl=Parcourir la Bretagne à vélo|embanner=Bretagne - Site officiel du tourisme en Bretagne|lennet d'=ar 16 a viz Ebrel 2022}}</ref> An halajoù a-hed [[kanol Naoned-Brest]] a zo bet kempennet evit ar beloioù, da lavaret eo 385 km, met kammdroioù a zo : kuitaat an hent a vez erbedet a-wezhioù da verraat ar veaj ha degas un tamm cheñchamant.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.bretonbikes.com/prices-and-booking/faq#canal|titl=Can we cycle the whole week on the Nantes-Brest Canal? in Cycling Holidays FAQ|embanner=Breton Bikes|lennet d'=ar 16 a viz Ebrel 2016}}</ref> ==Melestradurezh ha politikerezh== ===Rannoù hengounel=== Div bastell-vro vras zo e Breizh : [[Breizh-Uhel]] ([[Gorre-Breizh]]), a glot gant tachenn ar [[gallaoueg]] a-raok ar [[bloavezhioù 1950]] ha [[Breizh-Izel]] ([[Goueled-Breizh]]), a glot gant ar [[brezhoneg]]va a-raok ar [[bloavezhioù 1950]]. Rannet e voe Breizh e nav gontelezh, ha goude nav eskopti, a glot gant an [[eskopti]]où katolik, met o deus servijet ivez da rannadurioù brezel, melestradurezh ha sevenadurel.<ref name="AtlasBreizh">{{br}} {{fr}} Mikael Bodlore-Penlaez ha Divi Kervella (2011). Atlas de Bretagne – Atlas Breizh. Coop Breizh. ISBN 978-2-84346-496-6.</ref> Chom a ra bev ar broioù-se e Breizh-Izel dreist-holl, ha muioc'h c'hoazh e penn ar vrezhonegerien. An eskoptioù kozh etek 1792 a oa : * E [[Breizh-Izel]] : ** [[Bro-Leon]], tro-dro da [[Kastell-Paol|Gastell-Paol]], e norzh an [[Elorn]] ha [[Menez Are]], e kornôg [[Montroulez]]. ** [[Bro-Dreger]], tro-dro da [[Landreger]], etre [[Montroulez]] hag al [[Leñv]], hag ar menezioù er su. ** [[Bro-Gerne]], tro-dro da [[Kemper|Gemper]], e su an [[Elorn]] ha [[Menez Are]], betek [[Kemperle]] er su. **[[Bro-Gwened]], tro-dro da [[Gwened|Wened]], rannet etre Breizh-Izel ha Breizh-Uhel emañ e gwirionez. * E [[Breizh-Uhel]] : ** [[Bro-Naoned]], tro-dro d'an [[Naoned]], a glot tamm pe damm ouzh departamant al [[Liger-Atlantel]]. ** [[Bro-Roazhon]], tro-dro da [[Roazhon]], a ra ul lodenn eus [[Il-ha-Gwilun]]. ** [[Bro-Zol]], tro-dro da [[Dol|Zol]], e biz [[Il-ha-Gwilun]]. ** [[Bro-Sant-Maloù]], tro-dro da [[Sant-Maloù]], rannet etre tri departamant a-vremañ. ** [[Bro-Sant-Brieg]], tro-dro da [[Sant-Brieg]]. Niver bandennoù ar [[Gwenn-ha-du]] a oa bet choazet diouzh niver ar broioù-se, ar re wenn evit Breizh-Izel, ar re zu evit Breizh-Uhel. E Breizh-Izel dreist-holl, eo rannet c'hoazh pep hini eus ar broioù-se en isbroioù sevenadurel a rae diforc'hioù etrezo gant ar mod d'en em wiskañ, an dañs peotramant ar mod da gaozeal brezhoneg. Lod a chom bev c'hoazh, evel ar [[Bro-Vigoudenn|Vro-Vigoudenn]] pe [[Bro-Bagan]]. Gallout a reer menegiñ ouzhpenn [[Bro-Fañch]], [[Bro-Fisel]], [[Bro-Chelgenn]] pe [[Bro-Dardoup]].<ref name=AtlasBreizh/> ===Rannoù a-vremañ=== :''Gwelet ivez : [[Rannvro Breizh]], [[departamant gall]].'' [[Restr:Bretagne historique 2.png|thumb|E glas teñval, pevar departamant [[rannvro Breizh]] hag e glas sklaer, departamant [[Liger-Atlantel]] a zo e rannvro [[Broioù al Liger]].]] Da get ez eas Breizh evel emsavadur politikel e [[1789]], pa voe rannet e pemp [[departamant gall|departmant]]. Rannet eo an departamantoù e tri pe bevar ''arrondissement'', rannet o-unan e [[Kanton gall|kantoù]] savet gant meur a [[Kumun c'hall|gumun]]. Dilennet eo ar c'huzulioù-kêr ha departamant gant ar geodedourien. E pep departamant ez eus ur prefed ha meur a is-prefed, choazet gant [[Prezidant ar Republik C'hall]]. Dre ma oa deuet re vihan an departamantoù e oa bet soñjet krouiñ rannvroioù brasoc'h e-kerzh an {{XXvet kantved}}. Daoust ma oa difennet Breizh gant pemp departamant gant broadelourien Breizh, gant asant ar boblañs dre vras, e oa bet kavet gwelloc'h gant gouarnamantoù Frañs distagañ departamant al [[Liger-Atlantel]] diouzh Breizh evit e lakaat e rannvro [[Broioù al Liger]]. Arguzennet e oa bet e vije kevezerezh etre [[Roazhon]] ha [[Naoned]], hag e oa re bell an [[Naoned]] diouzh kreiz ar rannvro. Meur a raktres a oa bet abaoe ar [[bloavezhioù 1920]], met n'eo nemet e [[1956]] e oa bet treset rannvroioù Breizh ha [[Broioù al Liger]] evel m'emaint bremañ. E [[1972]] e voe roet galloudoù d'ar rannvroioù-se, asambles gant ur [[Kuzul rannvro|c'huzul rannvro]]. Brasaet e oa bet galloudoù ar rannvroioù un tammig e [[2014]]. Evit ar poent eo rannet Breizh etre div rannvro velestradurel neuze : *[[Rannvro Breizh]], ma kaver peder femvedenn eus ar vro istorel ; [[Roazhon]] eo [[kêr-benn]] velestradurel ar Rannvro ; *[[Broioù-al-Liger]], m'emañ an departamant breizhek [[Liger-Atlantel]] hag an departamantoù gall [[Sarthe]], [[Maine-et-Loire]], [[Vañde]] ha [[Mayenne]]). [[Naoned]] eo [[kêr-benn]] velestradurel ar Rannvro – kêr-benn Breizh eo bet keit ha ma oa dizalc'h Breizh diouzh Bro-C'hall. Unvan eo Breizh evit a sell ouzh ar justis, pa dalvez lez-c'halv Roazhon evit Breizh en he fezh. ===Adunanidigezh=== :''Gwelet ivez : [[Breizh Unvan]]''. Pa voe bet krouet Rannvroioù Breizh ha Broioù al Liger e oa savet meur a vouezh, e-touez ar bolitikerien, luskad broadel Breizh kenkoulz hag ar boblañs, a-enep an diviz ha da c'houlenn ma vezo adunanet Breizh he femp departamant. Enebourien an adunanidigezh, politikerien eus Broioù al Liger alies, a gred ne c'heller ket mont gant an hent-se : kollet e vije gant ar Rannvro he c'hêrbenn politikel hag ekonomikel, ne vije ket unvan a-walc'h Broioù al Liger ha rankout a rafed ebarzhañ an departamantoù a chom e rannvroioù all evel [[Centre-Val de Loire]] pe [[Nouvelle Aquitaine]]. Arguzenniñ a reont, evel lod eus enebourien ar soñj-se e Breizh, e vije graet poan da [[Roazhon]] ha digempouezet Breizh etre [[Breizh-Uhel]] ha [[Breizh-Izel]]. Ar brasañ zo ar bolitikerien-se a c'houlenn ma vo unanet Breizh ha Broioù al Liger d'ober ur rannvro ''Kornôg Bras'' avat. Harpet eo soñj an adunanidigezh gant kevredigezhioù evel [[Breizh Unvan]] pe [[A la bretonne]], ha gant emsavadurioù publik evel Kuzul [[rannvro Breizh]] (abaoe 2008), ha meur a wezh gant kuzul departamant [[Liger-Atlantel]]. Sontadegoù a ziskouez eo soutenet an adunanidigezh gant ar brasañ niver e rannvro Breizh kenkoulz hag e Liger-Atlantel, tra m'eo nac'het soñj ar C'hornôg Bras. ===Kêrioù-penn=== [[Restr:Château de Nantes 3.jpg|thumb|Porzh Kastell Duked Breizh]] Meur a gêr a oa bet seiz ar galloud a-hed istor Breizh. Ne ouezer ket kalz a draoù diwar-benn annez ar rouaned kentañ met gouzout a reomp e fiñve kalz lez an duked hag o melestradurezh, pep duk o reiñ pouez d'ur c'hastell peotramant d'ur gêr bennak diouzh e sañtimantoù. Bevet o doa etre an [[Naoned]], [[Roazhon]], [[Redon]], [[Ploermael]], [[Gwened]] pe [[Gwenrann]] dreist-holl, da lavaret eo e [[Breizh-Uhel]] muioc'h eget e [[Breizh-Izel]]. Pa oa dizalc'h ar vro en em vode [[Stadoù Breizh]] etre [[Dinan]], [[Ploermael]], [[Redon]], [[Roazhon]], [[Gwitreg]], [[Gwenrann]] met dreist-holl e [[Gwened]] (19 gwezh) hag en [[Naoned]] (17 gwezh). E-touez ar c'hêrioù-se e c'heller lavaret e oa un tric'horn kêrioù-penn etre [[Gwened]], [[Roazhon]] hag an [[Naoned]]. Kurunennet e veze an duked e [[Roazhon]] tra ma oa [[Gwened]] seiz Kambr ar c'hontoù hag ar Parlamant betek fin an dizalc'hidigezh. Kaset e voe ar Parlamant da Roazhon ha kambr ar c'hontoù d'an Naoned ur wezh staget Breizh ouzh Frañs. [[Naoned]], lesanvet ''Kêr an Duked'' a oa annez pennañ ried diwezhañ Breizh. Emañ [[Kastell Duged Breizh]] e kreiz-kêr an [[Naoned]] c'hoazh. Hiziv ez eus tud evit lavaret eo an [[Naoned]] kêrbenn Breizh met [[Roazhon]], dre m'eo kêrbenn [[rannvro Breizh]], a zo gwelet evel kêrbenn ar vro. Seiz ur rannvro-Iliz aozet war tiriadoù [[rannvro Breizh]] ha [[Broioù al Liger]] eo ivez.<ref name=AtlasBreizh/> ===Gweledva politikel=== Betek hanterenn ziwezhañ an {{XXvet kantved}} e oa kreñv levezonoù katolik ha mirour e Breizh a-bezh, tra ma oa tostoc'h rannvroioù zo evel bro greantel [[Sant-Nazer]] hag [[an Oriant]] pe ar veskell etre [[Pont-'n-Abad]] ha [[Landreger]] hag a dreuz Breizh – lesanvet ar veskell stourm – ouzh al luskadoù sokialour ha komunour. Muioc'h a-bouez o doa kemeret strolladoù an tu-kleiz, dreist-holl ar [[Strollad sokialour]] da gentañ hag ar re C'hlas nevez-zo, er vro. Adalek [[2004]] e oa ar muiañ-niver ganto e Kuzul [[rannvro Breizh]]. Chom a ra kreñv ar virourien er Mor-Bihan avat. Izeloc'h e vez ar strolladoù tu-dehoù pellañ e Breizh eget e [[Bro-C'hall]]. E Breizh e kaver un anadenn bolitikel ha sevenadurel dibar, pa 'z eus tud a embannont mennozioù goubarzhel e-keñver dazont ar vro dre ul luskad difetis ha liesseurt a vez graet [[Emsav]] eus outañ hag e c'heller kavout e orin e kreiz an {{XIXvet kantved}}, goude adlañs al lennegezh vrezhonek<ref>En ur mod e c'heller islinennañ kanaouenn, "Ar Vretoned", savet gant [[Aogust Brizeug]] e 1836, ha moullet e 1845, p'eo ar [[manifesto]] politikel kentañ, daoust ma vezañ berr hag hep enskrivadur sokial</ref>. Strolladoù rannvroelour, [[emrenerezh|emrenour]], broadelour ha [[dizalc'hiezh|dizalc'hour]] a zo er vro abaoe deroù an {{XXvet kantved}}, met dister e chomont a-fet dilennidi. Chom a ra brudet fall [[Strollad Broadel Breizh (1931-1944)|Strollad Broadel Breizh]] dre ma aet war hent ar [[faskouriezh]] gant un nebeud eus e bennoù ha [https://br.wikipedia.org/wiki/Kenlabourerezh%20gant%20Alamagn%20nazi%20hag%20Italia%20faskour kenlabouret gant Nazied] hag alies e tager an [[emsav]] abalamour d'o oberoù, goude ma oa bet graet choazoù kontrol gant broadelourien all. Hiziv eo an [[Unvaniezh Demokratel Breizh]] ar strollad brudetañ. Ur strollad eus an tu-kleiz eo, a oa bet tost ouzh ar [[Strollad Sokialour Bro-C'hall|Sokialourien]] a-raok tostaat ouzh an Ekolojisted, a stourm evit emrenerezh ar vro. Dilennidi o deus er C'huzul rannvro hag e kêrioù zo. Menegiñ [[Strollad Breizh]] a c'heller ober, en em brezañt evel ur strollad nag a-gleiz nag a-zehoù, met gwelet e vez evel ur strollad kreiz-dehoù alies dre ma'z eus eus an UDB a-gleiz. ==Poblañs== {{historical populations | title = Poblañs Breizh | 1801 | 2202715 | 1851 | 2838777 | 1901 | 3228369 | 1921 | 3074640 | 1936 | 3056075 | 1946 | 3001884 | 1954 | 3072378 | 1962 | 3200000 | 1982 | 3703382 | 1990 | 3844856 | 1999 | 4037322 | 2010 | 4481118 | 2022 | 4784126 }} [[Restr:Rennes place de la République DSC 4521.JPG|thumb|Eil kêr Breizh e-keñver a boblañs eo [[Roazhon]], e [[Breizh-Uhel]].]] Hervez an niveridigezh ofisiel diwezhañ e oa 4&nbsp;784&nbsp;126 a dud o chom e Breizh e [[2022]] (3&nbsp;354&nbsp;854 e Rannvro Breizh hag 1&nbsp;429&nbsp;272 Liger-Atlantel, sifroù dastumet e [[2019]] da vezañ ofisiel e [[2022]])<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6013844?sommaire=6011075|titl=Populations légales des régions en 2019|embanner=[[INSEE]]|deiziad=29.12.2021|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref><ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/6013867?sommaire=6011075|titl=Populations légales des départements en 2019|embanner=[[INSEE]]|deiziad=29.12.2021|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref>, ar pezh a Breizh etre [[Zeland-Nevez]] ({{formatnum:4898000}} e [[2018]]) ha [[Palestina]] ({{formatnum:4550368}} e [[2014]]). Biskoazh ne oa bet kement a dud o chom e Breizh en hec'h istor. N'eo ket dasparzhet ingal ar c'hresk-se avat. Tra ma oa kresket ar boblañs dre vras eus 1 % bep bloaz, met muioc'h e oa bet e [[Mor Bihan]] hag en [[Il-ha-Gwilun]]. Bro-Roazhon ha Bro-Naoned a zesach an dud, kenkoulz hag an takadoù tro-dro d'an aod, dreist-holl er c'hreisteiz e-lec'h ma vez heol. Ar maezioù dre vras, met dreist-holl ar menezioù. E [[Breizh-Izel]] e oa bet kollet tud ivez.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=http://bcd.bzh/becedia/fr/l-evolution-demographique-bretonne-de-1851-a-nos-jours|titl=L’évolution démographique bretonne de 1851 à nos jours|oberour=[[Jean Ollivro]]|embanner=[[BCD Sevenadurioù]]|deiziad=Genver 2017|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> E [[1851]] e oa tro-dro 2.7 milion a dud a chom e Breizh hag izel e chomas ar c'hresk betek kreiz an {{XXvet kantved}}, dreist-holl abalamour ma oa kalzig a Vretoned o vont kuit eus ar vro, da labourat e rannvroioù pinvidikoc'h peotramant e broioù estren.<ref>Menegiñ [[Youenn Gwernig]] a c'heller ober, hag a oa divroet d'ar [[Stadoù-Unanet]]</ref> Kresket e voa ar boblañs betek 3.2 milion e [[1962]] avat, ur c'hresk kaset gant an [[Naoned]] dreis-holl. Adalek ar [[bloavezhioù 1960]] e kreskas buanoc'h ar boblañs dre ma oa tavet an divroañ. Breizh a zesach familhoù, tud nevez aet war o leve ha tud koshoc'h eget 35 vloaz. Deuet eo da vezañ start-kenañ evit ar gelennerien-skolioù distreiñ er vro da skouer.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/mutations-des-professeurs-des-ecoles-16-entrants-pour-plus-de-1-000-demandes-dans-le-finistere-11-03-2022-12940757.php|titl=Mutations des professeurs des écoles : 16 entrants pour plus de 1 000 demandes dans le Finistère|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=11.03.2022|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> === Kêrioù Breizh === Brasañ kêrioù Breizh eo [[Naoned]], [[Roazhon]] ha [[Brest]], gant ouzhpenn 100 000 annezad. Un nebeud kêrioù bras a zo, en tu all da 25 000 annezad, evel [[Kemper]], [[An Oriant]], [[Sant-Nazer]] pe [[Sant-Brieg]]. Ar c'hêrioù all zo bihanoc'h eget 25 000 annezad, evel [[Montroulez]] pe [[An Alre]]. {| align="center" |- !colspan="2"|Kêrioù Breizh hervez o foblañs (2016), diazezet war ar gumun |- | #[[Naoned]]: 306 694 a dud #[[Roazhon]]: 222 104 #[[Brest]]: 142 629 #[[Sant-Nazer]]: 72 295 #[[Kemper]]: 66 743 #[[An Oriant]]: 58 789 #[[Gwened]]: 55 573 #[[Sant-Maloù]]: 47 528 #[[Sant-Ervlan]] : 47 502 #[[Sant-Brieg]]: 47 058 | #<li value="11">[[Reudied]]: 40 368 #[[Felger]]: 21 028</li> #[[Lannuon]]: 20 811 #[[Konk-Kerne]]: 19 898 #[[Henbont]]: 15 992 #[[Montroulez]]: 15 446 #[[Dinan]]: 14 861 #[[An Alre]]: 14 100 #[[Dinarzh]]: 10 711 #[[Redon]]: 9 820 |} ===Broadelezh=== Daoust d'ar frankiz kollet ha d'ar frammoù melestradurel a zisrann ar Vretoned e kendalc'h Breizh da vevañ evel un unanenn vroadel. Ar merkoù anatañ eus kement-se eo he [[sevenadur]] dibar ([[sonerezh]], kan, [[lennegezh]], [[keginerezh]], [[dañs]]où, [[Arz ar c'hoariva|c'hoariva]], gizioù emwiskañ hag all), he [[yezh]]où (ar [[brezhoneg]] hag ar [[gallaoueg]]), hec'h [[armerzh]] (gant luskadoù evel [[Produet e Breizh]]), labour an [[Emsav]] ([[Politikerezh|politikel]], sevenadurel, yezhel, armerzhel) abaoe daou [[kantved|gantved]], al liammoù etrebroadel niverus a vez maget gant pobloù all, ha youl ar Vretoned da vevañ en ur vro unanet en-dro. E [[2014]] e tisklêrie 86% eus an dud bezañ stag-tre ouzh Breizh. 45% en em sante ken breton ha gall. 81% a soñj dezho eo ur rannvro, 13% a lavar eo ur vro ha 4% a lavar eo ur vroad. Digor e chom ar Vretoned e-keñver an dud : 63% a lavar n'eo ket ret bezañ bet ganet e Breizh peotramant kaout familh eus Breizh evit bezañ breizhat. 66% eus an dud a zisklêrie n'anavezent ket mat istor o bro ha 14% a lavar o doa bet kentelioù diwar-benn istor Breizh (er skol kentañ derez evit an hanter-anezho).<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=http://bcd.bzh/DOC/DIGEST-sondage.pdf|titl=Baromètre Bretagne Culture Diversité SYNTHESE DES RESULTATS 2014|embanner=[[BCD Sevenadurioù]]|deiziad=2014|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> E [[2019]] e responte 61% eus an dud war pemp departamant Breizh e oant a-du gant krouidigezh ur strollegezh war pemp departamant, gant ur Vodadeg he galloudoù astennet.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=http://lepeuplebreton.bzh/2019/09/01/sentiment-appartenance-bretagne/|titl=Un sentiment d’appartenance à la Bretagne solide et intégrateur|oberour=[[Nil Caouissin]]|embanner=[[Pobl Vreizh]]|deiziad=1.09.2019|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> 64% a responte e oant a-du ma vije kemeret gant Breizh kefridioù diouzh ar Stad.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/dossiers/reunification-bretagne-debat/reunification-de-la-bretagne-ce-sondage-qui-relance-le-debat-29-08-2019-12368610.php|titl=Bretagne à cinq. Ce sondage qui relance le débat|oberour=Philippe Créhange|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=28.08.2019|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> Hervez ur sontadeg kaset e [[2012]] hag embannet e-barzh ar gelaouenn [[Bretons]] e [[2013]] e oa 18% eus an dud a oa a-du gant dizalc'hidigezh Breizh.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.nhu.bzh/magazine-bretons-censure-18-bretons-independance-bretagne/|titl=Magazine BRETONS censuré : “18% des Bretons pour l’indépendance” de la Bretagne|embanner=[[NHU Bretagne]]|deiziad=2020|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> Ar sontadeg a ziskoueze e chome lealoc'h ar Vretoned koshañ ouzh Frañs : 58% eus an dud en tu all 60 vloaz en em sante gall da gentañ, tra m'en em sante 53% eus an dud dindan 35 bloaz breizhat da gentañ. An dud eus an tu-kleiz en em sante muioc'h breizhat ivez.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20171010234649/http://www.ifop.com/media/poll/2137-1-study_file.pdf|titl=pour Les Bretons, les habitants de Loire-Atlantique et la question régionale|embanner=IFOP evit [[Bretons]]|deiziad=2012|lennet d'=an 3 a viz Ebrel 2022}}</ref> ===Yezhoù=== [[Restr:Idioma bretón.png|thumb|E glas teñval e weler tachenn hengounel ar brezhonegva.<br>E glas sklaer e weler tachenn hengounel ar gallaoueg.]] Ar [[brezhoneg]] hag ar [[gallaoueg]] eo yezhoù hengounel Breizh. N'eo ket yezh-vamm ar brasañ eus an dud bremañ abalamour m'int bet erlec'hiet gant ar [[galleg]], met klask a reer ober anezho yezhoù-daremprediñ adarre. Rannet eo o zachenn gant ur vevenn yezh a oa kilet, gant an tu kreñv evit ar gallaoueg, abaoe ar Grennamzer. Ar vevenn hengounel a dremen etre [[Plouha]] en norzh betek [[Gourenez Rewiz]] er su, met emañ an traoù o cheñch hervez enklaskoù yezhoniel diwezhañ. Ofisiel eo ar [[galleg]], evel e pep lec'h e [[Frañs]], tra m'eo bet anavezet ar [[brezhoneg]] hag ar [[gallaoueg]] evel yezhoù Breizh gant [[Rannvro Breizh|Kuzul rannvro Breizh]]. ====Brezhoneg==== {{Pennad pennañ|Brezhoneg}} [[Restr:Road signs bilingual Breton in Quimper.jpg|250px|thumb|kleiz|Panelloù-hent divyezhek e [[Kemper]]]] Ur yezh geltiek eo ar [[brezhoneg]], diskennet eus ar [[predeneg]], ha kar ouzh ar [[kerneveureg|c'herneveureg]] hag ar [[kembraeg|c'hembraeg]]. Degaset e oa bet da [[Arvorig]] ar c'hornôg adalek ar [[IVe kantved|IV{{e}}]] ha {{Vvet kantved}} gant divroidi eus [[Enez Vreizh]]. Yezh ar gevredigezh a-bezh e [[Breizh-Izel]] e oa a-hed ar [[Grennamzer]] met tamm ha tamm, adalek fin ar [[Grennamzer Uhelañ]] e oa bet dilezet ar yezh gant an uhelidi, an Iliz hag ar vourc'hizien da c'houde. Yezh ar bobl war ar maez e oa chomet avat betek kreiz an {{XXvet kantved}}. Politikerezh ar gouarnamant gall en [[XIXvet kantved|XIX{{vet}}]] hag {{XXvet kantved}} a lakaas ar skol da vezañ ret ha difenn a reas implij ar brezhoneg er skolioù, gant ar pal lakaat an dud da zeskiñ [[galleg]] buan ha cheñch yezh. Dre an diouer a zazont ekonomikel e [[brezhoneg]] hag ar vezh santet gant an dud goude an [[Eil Brezel Bed]] e oa komañset da zesevel bugale e [[galleg]] adalek ar [[bloavezhioù 1930]] ha [[bloavezhioù 1940|1940]]. Evelato e oa chomet gouest ar brasañ eus an dud e Breizh-Izel da gaozeal brezhoneg betek ar [[bloavezhioù 1960]]. Adalek ar [[bloavezhioù 1950]] e oa aotreet kelenn brezhoneg evel un danvez diret adalek ar skolaj. [[Diwan|Skolioù brezhonek]] dre soubidigezh a oa bet digoret er [[bloavezhioù 1970]] ha tamm-ha-tamm e oa bet klasket lakaat ar yezh war-wel gant ar strollegezhioù publik, tra ma oa tavet an treuzkas dre ar familhoù. Tra ma oa kaozeet gant ouzhpenn 1 milion a dud er [[bloavezhioù 1950]] eo digresket an niver-se da 225 000 e deroù ar {{XXIañ kantved}}, 79% anezho koshoc'h eget 60 vloaz.<ref name=SifroùOPAB>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.fr.brezhoneg.bzh/5-chiffres-cles.htm|titl=Les chiffres clés de la langue bretonne|embanner=[[Ofis publik ar brezhoneg]]|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2022}}</ref><ref name=TMO>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.chubri-galo.bzh/docs/files/actualites/2018_anee/2018-10-TMO-Langues-de-bretagne-Synthese.pdf|titl=Les langues de Bretagne Enquête sociolinguistique Sondage 2018 : les principaux résultats|embanner=TMO - [[Rannvro Breizh]] - [[Ofis publik ar brezhoneg]]|deiziad=4.10.2018|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2022}}</ref> Gant an [[UNESCO]] eo bet renket ar brezhoneg evel "en arvar bras" en e ''Atlas yezhoù ar Bed en arvar''. War-gresk ez a niver ar vugale oc'h heuliañ un hentenn divyezhek avat (+33% etre 2006 ha 2012) da dizhet 19 936 e [[2020]]<ref name=SifroùOPAB/> tra ma weler un treuzkas dre ar familhoù o tistreiñ.<ref>{{br}} {{Liamm web|url=https://www.brezhoweb.bzh/Treuzkas-brezhoneg-barzh-familhou-2020-munud-breizh_fiche_2716.html|titl=Treuzkas ar brezhoneg 'barzh ar familhoù e 2020 - 4 munud e Breizh [video]|oberour=[[Dewi Siberil]]|embanner=[[Brezhoweb]]|deiziad=03.04.2020|lennet d'=ar 4 a viz Ebrel 2022}}</ref> [[Restr:Brezhoneg-Feur komzerien dre vro sontadeg 2018 br.svg|thumb|upright 1.4|Feur an dud a gaoz brezhoneg diouzh rannvroioù Breizh hervez sontadeg [[Ofis publik a brezhoneg]] e 2018]] Er [[brezhoneg]]va e klever meur a rannyezh disheñvel, hep bevennoù resis-tre dre ma stummont ur ''c'hontinuum''. Chom a reont tost an eil ouzh egile, gant diforc'hioù fonetik, gerioù hag un nebeud diforc'hioù yezhadur (verb kaout). Kustum e vezer da ziforc'hiñ peder rannyezh, diwar an eskoptioù kozh hag o yezh lennegel. Enebiñ a reer alies ar brezhoneg ''KLT'' : * [[brezhoneg Leon|yezh Leon]], tro-dro [[Kastell-Paol]], * [[brezhoneg Treger|yezh Treger]], tro-dro [[Landreger]], * [[brezhoneg Kerne|yezh Kerne]], tro-dro [[Kemper]] ha [[Karaez]] ; ouzh [[brezhoneg Gwened|yezh Gwened]] a zo pelloc'h diouzh an teir rannyezh gentañ. 12.5% eus an dud a zo gouest da gaozeal [[brezhoneg]] e [[Breizh-Izel]] hag 1% e [[Breizh-Uhel]]. Chom a ra kreñv ar brezhoneg e [[Kerne]], [[Bro-Leon|Leon]] ha muioc'h e [[Kreiz Breizh]] hag e [[Treger]] tra m'eo kazimant aet da get e [[Bro-Gwened]].<ref name=TMO/> ====Gallaoueg==== {{Pennad pennañ|Gallaoueg}} [[Restr:Parcé - panneau D23.jpg|200px|thumb|kleiz|Ur banell divyezhek en antren ur gêr e Breizh. E gallaoueg emañ ar banell en traoñ.]] Ur yezh romanek eo ar [[gallaoueg]], kar d'ar [[galleg]], ha kaozeet e [[Breizh-Uhel]]. Diskennet eo eus al [[latin]] (ha kontet e vez e-barzh [[yezhoù oil]]), met levezonoù keltiek en deus dalc'het, en e c'heriaoueg dreist-holl ha nebeutoc'h a levezonoù diwar ar [[frankeg]] eget e galleg. Kontrol d'ar [[brezhoneg]], n'eo ket bet lakaet ar gallaoueg war-wel abaoe pell ha chom a ra gwelet evel ur rannyezh war ar maez ma n'eo ket un ''trefoedach''. Abalamour m'eo tost ouzh ar galleg e oa bet aesoc'h d'ar yezh-se gounid tachenn e Breizh-Uhel. E-pad pell e soñjed e oa ar gallaoueg un doare direizh da gaozeal galleg kentoc'h eget ur yezh drezi hec'h-unan. Evelato e tiskouez enklask diwezhañ [[Rannvro Breizh]] war he yezhoù e chom yaouank a-walc'h ar c'hallaouegerien hag e chom treuzkaset e familhoù zo.<ref name=TMO/> Ur goulenn a chom diwar-benn kalite ar gallaoueg treuzkaset, gerioù, distagadur peotramant ar sistem penn-da-benn ? Poaniet e oa bet da standardaat ar reizhskrivadur ha da embann levrioù, met chom a ra gwan ar strivoù-se.<ref name=CoqBlanchet>{{fr}} {{Liamm web|url=https://web.archive.org/web/20131002225736/http://www.prefics.org/credilif/travaux/RapportGallo1.pdf|titl=« Pratiques et représentations de la langue et de la culture régionales en Haute Bretagne » [diell]|oberour=[[André Le Coq]] ha [[Phillipe Blanchet]]|embanner=Centre de recherche sur la diversité linguistique de la francophonie|bloaz=2005|lennet d'=ar 5 a viz Ebrel 2022}}</ref> Lod a soñj dezho eo lakaet diaes ur politikerezh adsevel ar gallaoueg gant politikerezh ar brezhoneg, dre ma tap tachenn e [[Breizh-Uhel]] ivez, er-maez eus ar c'hêrioù bras ma kaver forzhig a vrezhonegerien abaoe pell zoken. Alies mat e kinniger ar brezhoneg evel yezh vroadel Breizh ha diaes eo d'ar gallaoueg kavet e blas er skeudenn-se.<ref name=CoqBlanchet/> Rouez eo ar gallaoueg skrivet a-raok an {{XXvet kantved}}, war-bouez e [[lec'hanvadurezh]], bet meur a sistem-skritur a oa bet krouet abaoe. Chom a reont dianav eus ar brasañ eus ar c'hallaouegerien a-vihanik avat, betek lakaat ar panelloù da vezañ digomprenus evito. E [[Liger-Atlantel]], e-lec'h ma ne'z eus ket a bolitikerezh-yezh evit ar gallaoueg, e chome dianav ar ger ''gallo'' er [[bloavezhioù 2000]] zoken, ha ne oar ket an dud ez eus skriturioù ha levrioù en o yezh.<ref name=CoqBlanchet/> E [[2018]] e oa istimet e oa 191 000 gallaoueger e Breizh.<ref name=TMO/> Kelennet eo e skolioù zo evel un danvez diret, en [[Il-ha-Gwilun]] dreist-holl. ====Galleg==== {{Pennad pennañ|Galleg}} Ur yezh [[Romaneg|romaneg]]|romanek eo ar [[galleg]], ha yezh ofisiel nemeti eo e Breizh dre lezennoù ar [[Bro-C'hall|Republik gall]]. Daoust ma oa implijet gant na uhelidi kerkent hag ar Grennamzer e chome ar galleg kazimant dianav gant ar brasañ eus ar boblañs, dreist-holl e [[Breizh-Izel]] betek an {{XIXvet kantved}}. Abalamour d'ar politikerezh yezh kaset gant ar Stad er skolioù hag e gevredigezh, abalamour d'ar vezh o doa santet ar Vretoned e-keñver o yezhoù-mamm, hag abalamour d'an diouer a zigarez da gaout micherioù-uhel en o yezhoù e oa tremenet ar Vretoned d'ar galleg e-kerzh an {{XXvet kantved}}. Hiziv an deiz eo ar galleg yezh-vamm ar brasañ eus an dud e Breizh. ===Relijion=== [[Restr:Calvaire de Tronoën, vue d'ensemble sud.JPG|thumb|[[Kalvar]] [[Tronoan]], unan eus perzhioù gweledva relijiel Breizh]] [[Restr:1 Thegonnec C.jpg|thumb|Iliz Intron-Varia [[Sant-Tegoneg]], savet er {{XVIvet kantved}}]] Betek kreiz an {{XXvet kantved}} e oa kazimant an holl Vretoned [[Iliz katolik roman|katolik]] hag e-pad pell e oa ar vro ur c'hreñvlec'h eus ar feiz gatolik e Frañs, diskouezet gant an dro-lavar ''Feiz ha Breizh ha zo breur ha c'hoar''. Hiziv eo difennet goulenn relijion an dud en niveradegoù, met sontadegoù a ziskouez e teu ar brasañ eus an dud da vezañ direlijion. Ur sontadeg eus [[1996]], pa oa deuet ar pab [[Yann-Baol II]] da Vreizh, a ziskoueze e oa 84% eus an dud en em sante kristen (67% evit Frañs) ha 38% a grede start. E sontadegoù nevesoc'h ([[2005]] da [[2009]] e oa bet diskouezet e oa digresket ar feur an dud gatolik betek 67%.<ref name=TélégrammeRelijion>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/catholicisme-pourquoi-les-bretons-boudent-les-eglises-25-10-2019-12411582.php|titl=Catholicisme. Pourquoi les Bretons boudent les églises|oberour=Olivier Clech|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=25.10.2019|lennet d'=ar 5 a viz Ebrel 2022}}</ref> Ur sontadeg eus [[2006]] a ziskoueze e chome kreñv ar relijion gristen er [[Mor-Bihan]], gant 70% eus an dud a oa kristen, tra ma konted an nebeutoc'h a gatoliked e [[Liger-Atlantel]] hag [[Aodoù an Arvor]] (war-dro 50%). E [[Penn-ar-Bed]] hag en [[Il-ha-Gwilun]] e konted war-dro 65% a gatoliked.<ref>{{fr}} Ifop, ed. (Kerzu 2006). "Éléments d'analyse géographique de l'implantation des religions en France"</ref> Uhel e chom an niver a vugale az a d'ur skol gatolik bennak, alies dindan kevrat gant ar Stad. Kristenaet e oa bet ar vro da vare [[Impalaeriezh Roma]], evel ma tiskouez ur walenn eus ar {{IVe kantved}} bet kavet e [[Karaez]],<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.persee.fr/doc/sracf_1159-7151_2004_act_25_1_1191|titl=Carhaix / Vorgium (Finistère)|oberour=Gaëtan le Cloirec|lec'hienn=[[Persée]]|embanner=Supplément à la Revue archéologique du centre de la France n°25 pp. 381-384|bloaz=2004|lennet d'=ar 5 a viz Ebrel 2022}}</ref> met puilh e voe obererezh misionerien eus [[Enez Vreizh]] er c'hantvedoù da c'houde. Alies e teue ar visionerien-se eus [[Kembre]] ha dalc'het e oa bet anv seizh anv evel diazezourien eskoptioù Breizh (a-raok ma voe aloubet [[Roazhon]] hag an [[Naoned]]). {| class="wikitable sortable" |+ Taolenn sent diazezer Breizh |- ! Anv !! Eskopti !! Lec'h ganedigezh !! Buhez |- | [[Paol Aorelian]] || [[Kastell-Paol]] || [[Penychen]], [[Kembre]] || {{VIvet kantved}} |- | [[Tudwal (sant)|Tudwal]] || [[Landreger]] || [[Domnonea]], [[Enez Vreizh]] || {{VIvet kantved}} |- | [[Brieg (sant)|Brieg]] || [[Sant-Brieg]] || [[Ceredigion]], [[Kembre]] || [[409]]-[[502]] |- | [[Maloù]] || [[Sant-Maloù]] || [[Rouantelezh Gwent|Gwent]], [[Kembre]] || [[520]]-[[621]] |- | [[Samzun (Dol)|Samzun]] || [[Dol]] || [[Rouantelezh Gwent|Gwent]], [[Kembre]] || [[485]]-[[565]] |- | [[Padern]] || [[Gwened]] || [[Arvorig]] || marvet e [[550]] |- | [[Kaourintin (sant)|Kaourintin]] || [[Kemper]] || [[Arvorig]] || marvet e [[460]] |} E-touez personelezhioù kristen liammet ouzh Breizh dre o obererezhioù misioner e c'heller menegiñ [[Gweltaz (sant)|Gweltaz]], eus [[Strat Clut]], brudet evit e levr [[De Excidio Britanniæ]], hag an [[Iwerzhon|iwerzhonidi]] [[Koulman]] ha [[Ronan (sant)|Ronan]]. Ar brasañ eus ar visonierien-se a oa bet lakaet da [[sant]] dre mouezh ar bobl. Ouzhpenn 600 sant a vije e Breizh, met nebeut-tre zo anavezet gant an [[Iliz katolik]] bremañ. Patronez Breizh eo [[Santez Anna]], mamm-gozh ar [[Jezuz Krist|C'hrist]] asambles gant [[Erwan Helouri]], ur beleg [[Treger|tregeriat]] eus an {{XIIIvet kantved}}. Lidet e vez hemañ-ziwezhañ d'an [[19 a viz Mae]], ar pezh a zo bet lakaet da zeiz broadel Breizh. Kustumoù hag hengounioù dibar a zo chomet bev e Breizh. En o zouez e c'heller gwelet bep bloaz [[pardon]]ioù, ul lid stag ouzh sent ar parrezioù e [[Breizh-Izel]] gant ur brosesion tro-dro d'ar bourk peotramant d'ar gêriadenn, betek an iliz pe ur chapel pe n'eus forzh pe lec'h sakret. Lod eus ar pardonioù-se zo brudet evit bezañ hir-hir, met na holl a zo un digarez da aozañ ur pred bras ha festoù. E-touez ar pardonioù brudetañ e c'heller menegiñ [[Troveni]] [[Lokorn]]. Ur pirc'hirinaj kozh anvet an [[Tro Breizh]] a veze graet er [[Grennamzer]], a-raok bezañ adsavet nevez zo, e-lec'h ma raed tro ar vro en ur weladenniñ ar seizh sant diazezer. Gwezhall e raed ar pirc'hirinaj en un taol (600 km), met bremañ e reer ul lodenn bep bloaz. Kreñv-tre a oa kredennoù ar bobl, hag unan eus tudennoù pennañ ar c'hredennoù-se a oa an [[Ankoù]], a daolenner alies evel un eskeled e dog ledan peotramant un den gwir, marv diwezhañ ar barrez er bloaz, a veaj dre ar vro pe ar barrez war ur c'harrig asambles gant ur mevel pe zaou, gwisket eveltañ, a sikour anezhañ da zastum ene ar re varv. Delc'her a ra an Ankoù ur [[falc'h]] gant pehini e ra e eostoù. Klevet karrig an Ankoù a dalveze e chome nebeut a amzer da vevañ.<ref>{{fr}} [[Anatole le Braz]], ''La Légende de la Mort'', BiblioBazaar reprint, LLC, 2009, pp. 430ff.</ref> Daoust ma'z a ar relijion gatolik war ziskar, ne gresk ket relijionoù all. Ar [[protestantiezh]], an [[islam]], ar [[yuzevegezh]] peotramant ar [[boudaegezh]] ne vodont nemet 3% eus an dud holl asambles.<ref name=TélégrammeRelijion/> ==Sevenadur== Pinvidik ha liesseurt eo sevenadur Breizh war meur a dachenn, eus ar mod da sevel an tiez betek an dañs en ur dremen dre ar [[keginerezh Breizh|geginerezh]]. Alies e kaver traoù e pep tachenn ne gaver e neblec'h ha klask a ra ar Vretoned delc'her bev an traoù-se. ===Tisavouriezh=== [[Restr:06 PDL - Loire-Atlantique - Guérande - La Porte Saint-Michel (2015-09-08 11-39-43).jpg|200px|thumb|kleiz|Dor Sant-Mikael e [[Gwenrann]]]] Pa soñjer e-barzh Breizh e soñjer alies e-barzh ar [[megalit]]où. Eus a brezhoneg e teu ar gerioù implijet e [[galleg]] pe e [[saozneg]] evit kaozeal diwar-benn [[peulvan]]où (''menhir'' diwar "maen" hag "hir") ha diwar-benn an [[taol-vaen|taolioù-maen]] (''dolmen'', diwar "taol" ha "maen" hag ur c'hemmadur fazius). Brudet eo rannvro [[Karnag]] evit he linennoù peulvanoù hir-kenañ. Lec'hioù meur all zo evit ar megalitoù, [[karn Barnenez]], [[megalitoù Lokmariakaer]], [[peulvan Dolenn]], [[taol-vaen ar Mane Bras]] pe karn [[Gavriniz]]. Ral eo monumantoù mare ar [[Romaned]] e Breizh, met kavet ez eus pontoù ha villaoù e-leizh, ul lec'h produiñ [[garum]] kostez [[Douarnenez]], ur gêr roman e [[Karaez]], un templ bras e [[Kersaout]] ha mogerioù-kreñv en [[Naoned]] hag e [[Roazhon]]. Niverusoc'h eo ar savadurioù eus ar [[Grennamzer]]. Ilizioù roman ha gotek a zo e-leizh, savet da gustum gant [[krag]] pe [[maen-greun]], asambles gant kestell ha tiez o bannoù koad a weler forzhig e bourkoù ha kêrioù. Chom a ra mogerioù-kreñv tro-dro d'un nebeud kêrioù, evel [[Gwenrann]], [[Konk-Kerne]], [[Sant-Maloù]], [[Gwened]], [[Felger]] ha [[Dinan]]. Ilizioù dibaot a zo ivez, evel [[Iliz-veur Kastell-Paol]], [[Iliz-veur Landreger]], [[Iliz-veur Dol]], [[Iliz-veur Naoned]] pe [[Chapel Itron-Varia ar C'hreiz-kêr]]. Ar brasañ eus kestell Breizh a oa bet savet pe adsavet etre an [[XIIIvet kantved|XIIIvet]] hag ar {{XVIvet kantved}}, evel [[Kastell Susinioù]], [[Kastell Dinan]], [[Kastell Komborn]], [[Tourioù Elven]], [[Kastell Tonkedeg]], [[Kastell Josilin]]. Ar c'hestell kreñvañ ha galloudusañ a oa bet savet e reter ar vro, a-hed an harz ouzh [[Bro-C'hall]], d'en em zifenn a-enep ar rouantelezh, evel [[Kastell Felger]], [[Kastell Gwitreg]], [[Kastell Kastell-Briand]] pe [[Kastell Klison]]. [[Restr:Commana 13 Détails de la façade de l'église Saint-Derrien.JPG|thumb|Talbenn iliz Sant-Derc'hen [[Kommanna]] {{XVIvet kantved}}, gant ar c'halvar hag ar porzh-iliz a-dreñv.]] Tizhet e voe Breizh gant luskad an [[Azgivinelezh]] pa oa war-nes koll he dizalc'hiezh. Unan eus al lec'hioù-pennañ eo [[Kastell Duged Breizh]] e [[Naoned]], a oa annez diwezhañ duked Breizh, a ziskouez ur cheñchamant eus ar stil gotek da hini an azgivinelezh. Tremenet e-bioù eo luskad an [[azgivinelezh gall]] e Breizh, war-bouez un nebeud lec'hioù e [[Breizh-Uhel]]. [[Kastell Kastell-Briand]] a oa bet treuzfurmet eus ur kreñvlec'h d'ur palez diwar stil Italia. Ne'z eas ket stiloù ar [[Grennamzer]] da get e [[Breizh-Izel]], met kemmet e voe war al lec'h da c'henel ur stil dibar, a santer drest-holl er [[Liorzh-iliz|porzhioù-iliz]] a gaver ar stankañ e [[Bro-Leon|Leon]], ur porzh kloz tro-dro d'un iliz kinklet-kenañ, a oa bet savet stank er [[XVIvet kantved|XVIvet]] ha {{XVIIvet kantved}}, a-wezhioù asambles gant programmoù delwennoù kemplezh anvet [[kalvar]]où. [[Restr:Kerlouan 36 Meneham.JPG|250px|thumb|kleiz|Un [[ti-soul]] e [[Kerlouan]]]] E-pad ar [[XVIIvet kantved|XVIIvet]] ha {{XVIIIvet kantved}} e voe savet ar porzhioù-mor pennañ hag ar c'hêrioù bras oc'h heuliañ ar stil gall, gant savadurioù barok ha neo-klasel. E [[Naoned]], brasañ porzh Frañs d'ar mare-se, a resevas ur c'hoariva, balioù ledan ha kaeoù ha [[Roazhon]] a voe adaozet goude un tan-gwall e [[1720]]. D'ar memes mare e savas [[armatour]]ien pinvidik [[Sant-Maloù]] manerioù anvet "''malouinières''" tro-dro d'o c'hêr. Kreñvlec'hioù a voe savet gant [[Vauban]] ha savourien gall all a-hed an aodoù, evel er [[Porzh-Lae]] pe e [[Porzh-Loeiz]]. War ar maez e chome simpl an tiez, gant un estaj, ha savet war ur patrom hir gant danvez eus ar vro, maen-greun e [[Breizh-Izel]] ha chist e [[Breizh-Uhel]]. [[Soul]] pe [[sklent]] a veze implijet evit an toennoù. E-kerzh an {{XIXvet kantved}} e voe ul luskad neo-gotek e Breizh asambles gant ul luskad diuzerezh. [[Klisson]] a voe adsavet er [[bloavezhioù 1820]] en ur stil romantel italian. D'ar memes mare e voe savet ar brasañ eus [[tour-tan|tourioù-tan]] Breizh, evel [[Tour-tan ar Maen|ar Maen]], [[Tour-tan Sant-Pêr|Sant-Per]] e [[Penmarc'h]], [[Tour-tan ar Wrac'h Vras|ar Wrac'h Vras]], [[Tour-tan ar Gazeg|ar Gazeg]]. [[Tour-tan Enez-Werc'h]] zo an hini uhelañ en [[Europa]] gant 77m. E fin an {{XIXvet kantved}} e voe krouet kêrioù-vakañsiñ war an aod ha savet e voe [[leti]]où hag ar villaoù e meur a stil : [[istorelaat]], [[arz nevez]] pe [[arzh deko]]. E [[Dinarzh]], [[Ar Baol]] peotramant e [[Benoded]]. Tisavouriezh an {{XXvet kantved}} a weler stank e [[Brest]], [[An Oriant]] pe [[Sant-Nazer]] a voe distrujet e fin an [[Eil Brezel-bed]]. ===Arzoù kaer=== [[Restr:425 Homme de Kerlouan.jpg|250px|thumb|kleiz|Un asied e [[feilhañs Kemper]], gant un den eus [[Kerlouan]], mirdi [[Lokorn]].]] Betek an {{XIXvet kantved}} e oa ar relijion gatolik mammenn nemeti awen arzourien Breizh. An awen-se a weler e kinkladurioù an ilizioù, [[stern-aoter|sternioù-aoter]] (etre ar [[XVIvet kantved|XVIvet]] ha {{XIXvet kantved}}) a oa bet kizellet gant tud eus ar vro, brudet evit o maketennoù bigi a servije da [[Arouez gouestl|ex-voto]] hag o arrebeuri kinklet pinvidik gant tudennoù breton eeunek ha tresoù hengounel. Brudet eo Breizh evit he [[Gwele-kloz|gweleoù-kloz]]. Stil Breizh en doa graet berzh e penn-kentañ an {{XXvet kantved}} hag awenet en deus forzhig luskad ar [[Seiz Breur]], ur strollad arzourien a glaske goveliañ un arz breizhat modern o skarzhañ standardoù Frañs hag en ur veskañ teknikoù hengounel gant danvezioù nevez. E-touez arzourien ar strollad e konter [[Reun Kreston]], an dresourien [[Jeanne Malivel]] ha [[Xavier Haas]] hag ar gizellerien [[Raffig Tullou]], [[Francis Renaud]], [[Jorj Robin]], [[Joseph Savina]], [[Jules-Charles Le Bozec]] ha [[Jean Fréour]]. Brudet eo Breizh evit al labourioù-nadoz a weled stank war koefoù ha dilhad an dud pa veze gwisket an dilhad hengounel c'hoazh, ha gant ar [[feilhañs]], diorroet adalek an {{XVIIIvet kantved}}. [[Feilhañs Kemper]] zo brudet dre ar bed a-bezh evit ar bolennoù ha pladoù livet dre dorn an arzourien, met lec'hioù all, evel [[Pornizh]] a zalc'h an hevelep hengoun. War an objedoù e liver alies tudennoù breton gant ar gwiskamant hengounel, un daolenn adkemeret stank er feilhañs kinniget d'an douristed. Levezonoù luskad ar Reter peotramant an [[Arzh deko]] a c'heller gwelet ivez. Adalek an {{XIXvet kantved}} e oa bet awenet leun a arzourien gant Breizh, desachet gant he sevenadur dibar hag he gweledvaoù naturel. [[Skol Pont-Aven]] a voe ul luskad arzourien diorroet adalek ar [[bloavezhioù 1850]] ha padet betek deroù an {{XXvet kantved}} hag en doa bet ul levezon war ar mod modern da livañ. Klask a rae an arzourien staliet e [[Pont-Aven]] pellaat diouzh [[Arz akademiek|stil akademiek]] [[Skol an Arzoù kaer]] ha luskad an [[Impresionourien]] pa voe war an diskar. Menegiñ anvioù [[Paul Gauguin]], [[Paul Signac]], [[Marc Chagall]], [[Paul Sérusier]] pe [[Raymond Witz]] a c'heller ober. A-raok ar skol-se e oa bet bizitet Breizh gant arzourien akademiek pe romantel evel [[Jean Antoine Théodore de Gudin]] ha [[Jules Achille Noël]] a glaske livañ aodoù dramatek ha barroù-amzer. ===Dilhad=== Miret eo bet e Breizh koun ur bern dilhad hengounel disheñvel, ul liesseurted ne weler ket alies e broioù all, ken m'eo deuet da vezañ ur dro-lavar brudet : "''Kant bro, kant giz, kant parrez, kant iliz''". Stag eo pep gwiskamant ouzh ur vro bennak. Dilhad-Sul e oa, ha ne veze ket gwisket war ar pemdez, war bouez ar c'hoef evit ar merc'hed. Bremañ e touger anezho evit darvoudoù ispisial (arvestoù, kenstrivadegoù dañs evit ar [[Kelc'h keltiek|c'helc'hioù keltiek]] pe [[pardon]]ioù). Koef ar merc'hed a zo bet brudet mat, hag alies e implijer koef ar [[Bro Vigoudenn|Vro Vigoudenn]] da aroueziañ Breizh pe ar Vretoned. ===Sonerezh ha dañsoù Breizh=== {{Pennad pennañ|Sonerezh Breizh}} [[Restr:Louise Ebrel et Denez Prigent à St Quay Portrieux en 2006.jpg|thumb|[[Louise Ebrel]] ha [[Denez Prigent]] o kanañ [[kan-ha-diskan]] en ur [[fest-noz]] e [[2006]]]] A-gozh e tañser e Breizh. Adalek ar [[Krennamzer|Grennamzer]] e kaver testenioù eus an dañsoù a veze dañset, evel an [[trihori]] meneget gant Thoineau Arbaut hag [[Ambroise Paré]]. Eus an dañs-se e vije deuet an [[dañs-tro|dañsoù-tro]] a anavezer hiziv. Dañsal a reer e tro, peotramant e chadennoù. Nevesoc'h eo an dañsoù daou-ha-daou. Degemeret e oa bet levezonoù dañsoù an noblañs peotramant dañsoù-pobl e Breizh, eus ar [[pachpî]] d'ar [[polka]]. Dañsoù a-bep seurt a c'heller gwelet e Breizh, ha cheñch a reont diouzh ar vro. Da gas an dañsoù-se e kaner an aliesañ, gant ar stil anvet [[kan-ha-diskan]] e-lec'h ma kan unan ha respontet eo dezhañ gant ur c'haner all (peotramant ur strollad kanerien ma n'eo ket an dañserien o-unan) o kanañ ar memes linenn. Ar [[C'hoarezed Goadeg]] a oa brudet-kenañ war leurenn ar c'han-ha-diskan, heuliet diwezhatoc'h gant arzourien evel [[Yann-Fañch Kemener]], [[Louise Ebrel]] pe ar [[Breudeur Morvan|Vreudeur Morvan]]. Klevet e vez koubladoù [[binioù]]-[[bombard]] alies ivez, un hengoun a-gozh (menegiñ ar c'houblad [[Matilin an Dall]]-[[Yann ar Chapel]] en {{XIXvet kantved}} a c'heller ober) a gaser c'hoazh en {{XXvet kantved}} ([[Jorj Kadoudal]]-[[Étienne Rivoallan]]) hag er {{XXIvet kantved}} (Yannick Martin-Tangi Josset). Binvioù liesseurt a oa deuet adalek an {{XIXvet kantved}}, evel ar [[violoñs]] hag en {{XXvet kantved}} evel an [[akordeoñs]], alies mat gant dañsoù nevez. Hiziv e c'heller dañsal er [[fest-noz|festoù-noz]], un doare modern a gendalc'h an abadennoù kaset gwezhall goude an eostiñ da lakaat an dud da zañsal. Strolladoù sonerien a glever er festoù-noz-se, ouzhpenn d'an arzourien meneget uheloc'h, evel [[Sonerien Du]], [[Re an Are]], [[Eben (sonerezh)|Eben]] pe [[Fleuves]]. [[Restr:EBEN - Yaouank 2019 Rennes - 01.jpg|thumb|Ar strollad [[Eben (sonerezh)|Eben]], a vesk kan-ha-diskan hengounel gant binvioù modern]] Ar sonerezh hengounel he deus levezonet krouidigezhioù doareoù nevez da seniñ gant binvioù kozh, evel ar [[bagad]]où krouet er [[bloavezhioù 1950]], ul laz-seniñ [[bombard]]où, [[binioù skos]] ha taboulinoù diwar-patrom ar [[pipe band]] eus [[Bro-Skos]]. Brudet eo [[Bagad Lann Bihoue]], stag ouzh [[morlu]] [[Bro-C'hall]], met e-touez a re wellañ e kaver [[Bagad Kemper]] pe [[Bagad Cap Caval]]. Adalek ar [[bloavezhioù 1970]] e voe un adsevel eus ar sonerezh breizhat oc'h implijet sonioù hengounel ha patromoù modern, o krouiñ neuze ur sonerezh pop breizhat. [[Alan Stivell]] a zo brudet evit bezañ kaset al lusk-se, o vrudañ an [[Telenn geltiek|delenn geltiek]] dre ar bed a-bezh asambles gant sonerezh Breizh, mesket gant levezonoù ar [[sonerezh rock|rock 'n' roll]] amerikan. D'e heul e oa deuet arzourien evel [[Dan ar Braz]], [[Tri Yann]] (muioc'h war an tu folk) pe [[Soldat Louis]]. E brezhoneg e oa bet kanet gant [[Glenmor]], un doare da gas ar stourm evitañ, tra ma kan [[Gilles Servat]] e galleg eus e du, pe gant [[Storlok]], ur strollad a veske ar [[sonerezh rock]] ha stummoù hengounel evel ar gwerzioù. Hengoun ar gwerzioù a oa bet adkemeret hag astennet gant [[Denez Prigent]], o veskañ ar mod hengounel-mañ da sevel kanaouennoù gant sonerezhioù elektronek. [[Nolwenn Korbell]] a gan ur sonerezh pop ha rock e brezhoneg ivez tra ma oa deuet [[Krismen]] diwar ar sonerezhioù hengounel d'ar [[beat box]] hag ar [[rap]]. Goude ma oant bet brudet war al leurenn c'hallek, hag er-maez eus Breizh, e oa deuet [[Nolwenn Leroy]] ha [[Yann Tiersen]] d'ar c'han e brezhoneg. Hemañ ziwezhañ en deus desket brezhoneg gant [[Stumdi]] asambles gant e wreg, an arzourez [[Tiny Feet]]. Er [[bloavezhioù 1990]] e oa bet brudet ar strollad [[Manau (sonerien)|Manau]] evit e veskaj hip-hop ha bed keltiek. Arzourien c'hallek a-orin eus Breizh a zo brudet e [[Bro-C'hall]] a-bezh evel [[Yelle]], [[Etienne Daho]] pe [[Brigitte Fontaine]]. Brudet eo Breizh evit he gouelioù-sonerezh, reoù bihan evel ar [[Festival plin]], [[Kann al Loar]], reoù brasoc'h, troet war-zu ar sonerezh geltiek evel [[Gouel Etrekeltiek an Oriant]] ha lod all war-zu ar sonerezhioù a-vremañ evel an [[Erer Kozh]] pe [[Festival du Bout du Monde]]. ===Mojennoù ha lennegezh=== {{Pennad pennañ|Lennegezh vrezhonek}} [[Restr:MarkKerrain01.JPG|200px|thumb|kleiz|[[Mark Kerrain]], embanner dafar deskiñ brezhoneg, lennegezh evit ar re yaouank, ha kanaouenn gant [[Sav-Heol]]]] Mojennoù Breizh zo brudet dre ar bed a-bezh dre verzh [[danvez Breizh]] ha mojennoù ar [[Roue Arzhur]]. Leun a lec'hioù e-liamm ouzh bed Arzhur a gaver e Breizh, evel [[Breselien]] a dostaer ouzh [[Koad Pempont]]. Eno e weler dismantroù ur c'hastell nepell eus ul lenn a vije bet hini [[Itron al Lenn]], un [[taol-vaen|daol-vaen]] a vije bez [[Marzhin]] tra m'eo kinniget ur wenodenn evel hini Traonienn Dizistro Morgan. [[Tristan hag Izold]] o dije bevet e Breizh hervez kont. Mojennoù all a zo bet brudet a-walc'h evel hini [[Kêr Is]], ur gêr liñvet gant ar morioù. Ul lennegezh dre gaoz a vije bet en [[henvrezhoneg]], met hogozik peuzgollet eo. Mare ar [[krennvrezhoneg|c'hrennvrezhoneg]] en doa gwelet hengoun ar [[kenganez|c'henganez]] o tapout brud gant pezhioù-c'hoari kristen, evel [[Buhez Santes Barba]], pe testennoù diouganiñ evel [[An Dialog etre Arzur Roe d'an Bretounet ha Guynglaff]]. War-ziskar e voe al lennegezh-se adalek ar {{XVIIvet kantved}} avat pa oa aet da get hengoun ar varzhed da vat. [[Restr:LoeizaanDuigoù2021skrivagnerezluc'hskeudenn gantAnnaanDuigoù.jpg|thumb|[[Loeiza an Duigoù]], skrivagnerez yaouank he doa kemeret perzh e [[Priz ar Yaouankiz]], ur genstrivadeg romantoù evit ar re yaouank aozet gant [[Fanny Chauffin]] ha [[Keit Vimp Bev]].]] Ar brasañ eus al lennegezh a-raok an {{XIXvet kantved}} a voe dre gaoz neuze. Adalek ar c'hantved-se e komañsed da zastum kanoù ha kontadennoù d'o embann, e brezhoneg peotramant troet e galleg. Brudet-kenañ e voe [[Kervarker]] gant ar [[Barzhaz Breizh]], ul levr gwerzioù ha kanaouennoù bet dastumet kostez [[Kemperle]], kempennet ha troet e galleg gantañ, meulet gant [[George Sand]] da skouer. Eus e du, [[Fañch an Uhel]] en doa dastumet kanaouennoù ha kontadennoù e [[Bro-Dreger]], o klask chom feal d'ar pezh a gleve. Ul lennegezh e brezhoneg a savas tamm-ha-tamm d'ar mare-se, gant emskrid-buhez [[Yann Gonan]] peotramant [[Emgann Kergidu]], gant [[Lan Inizan]], kentañ romant e brezhoneg hervez kont. Adalek [[1925]] e voe klasket reneveziñ al lennegezh e brezhoneg gant ar gelaouenn [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]], dindan renerezh [[Roparzh Hemon]], o treiñ romantoù brudet e brezhoneg hag o reiñ lañs da skrivagnerien evel [[Youenn Drezenn]] pe [[Jakez Riou]]. Goude an [[Eil brezel-bed]] e voe kendalc'het gant ar gelaouenn [[Al Liamm]]. Ul lennegezh-puilh a oa diwanet neuze, war a bep seurt tachenn, en o zouez al levrioù evit ar yaouankiz gant tiez-embann evel [[Keit Vimp Bev]] pe [[Sav-Heol]]. [[Pêr-Jakez Helias]], [[Anjela Duval]], [[Goulc'han Kervella]], [[Yann Bijer]] a c'heller kontañ evel skrivagnerien vrudet ar mare goude ar brezel. E-touez lennegezh Breizh e galleg e kaver oberenn [[Emile Souvestre]], [[Anatole Le Braz]] diwar-benn kredennoù ar marv, [[Charles Le Goffic]] peotramant [[Henri Queffélec]], awenet gant ar mor. [[Pêr-Jakez Helias]] en doa embannet e galleg e levr brudetañ [[Marc'h al Lorc'h]], a voe respontet dezhañ gant [[Zavier Grall]]. Brudet e oa bet [[Théodore Botrel]] evit e ganaouennoù folklorek diwar-benn Breizh. Skrivagnerien stag ouzh lennegezh Bro-C'hall a oa bet ganet e Breizh evel [[Pierre Abélard]], [[François-René de Chateaubriand]], [[Jules Verne]], [[Max Jacob]] [[René-Guy Cadou]] pe [[Alain Robbe-Grillet]]. Troioù-kaer [[Asteriks]] a zo lec'hiet en [[Arvorig]]. ===Lec'hanvadurezh=== {{Pennad pennañ|Lec'hanvadurezh Breizh}} [[Restr:Toponymes bretons map-fr.svg|thumb|Dregantad anvioù-lec'h brezhonek e Breizh]] War ar brasañ eus tiriad Breizh, met dreist-holl e [[Breizh-Izel]], ez eus un orin [[Predeneg|predenek]] d'an anvioù-lec'h, gant un nebeud nemedennoù a zeu diwar ar [[galianeg]] ([[Enez Eusa]], [[Gwened]]), diwar al [[latin]] ([[Montroulez]]) peotramant diwar ar [[galleg]] ([[An Oriant]]). Pinvidik mor eo lec'hanvadurezh Breizh, met diaes eo studial anezhi dre liesseurted ar stummoù (brezhonek pe galleg) ha dre an distummadur c'hoarvezet gant ar stummoù gallek. Lodennoù dibar zo da Vreizh, da skouer ar rakger ''plou'' a oa bet implijet etre ar [[Vvet kantved|Vvet]] hag {{VIIIvet kantved}} da envel ar parrezioù kentidik, ar rakger ''ker'', kalz nevesoc'h en e implij stank, a oa da gentañ evit ul lec'h-kreñv (par d'ar c'hembraeg ''caer'', dalc'her gant [[Karaez]] marteze) met en deus servijet goude an {{XIvet kantved}} da envel kêriadennoù pe ''lok'', implijet adalek ar memes mare evit al lec'hioù sakr kloz. Ken brudet eo ''plou'' m'en deus roet ar ger gallek disprizius ''plouc'' d'ober goap ouzh ar beizanted dizesk. Lec'hanvadurezh gallaouek Breizh zo dibar e-keñver al lec'hanvadurezh romanek dre vras dre bouez an elfennoù keltiek, ha predenek alies, enni. Studiet e oa bet an dibenn-ger ''-acum'' (diwar ur c'heltiek ''*-āko(n)'') da vuzuliañ stankted an elfennoù predenek e [[Breizh-Uhel]] : tra ma c'hortozer dibenn e ''-y'' pe ''-é'' gant an emdroadur romanek normal e oa aet da da ''-eg'' e-lec'h ma kaozeer brezhoneg tra ma oa stanket e ''-ac'' e lec'hioù ma veze kaozeet brezhoneg er Grennamzer uhelañ met a oa deuet da vezañ romanek da c'houde. ===Mirdioù=== [[Mirdi Breizh]], lec'hiet e [[Roazhon]], a oa bet savet e [[1856]], gant dastumadoù diwar-benn istor ar vro. Kavet a reer mirdioù all diwar-benn ar [[Ragistor]] e [[Karnag]] peotramant e [[Penmarc'h]], nepell eus megalitoù, tra ma'z eus mirdioù diwar-benn istor ar c'hêrioù en un nebeud anezho, e [[Gwened]] pe en [[Naoned]] da skouer, hemañ ziwezhañ e [[Kastell Duged Breizh]]. [[Mirdi Arzoù Kaer Roazhon]] zo perc'henn war un dastumad bras a objedoù [[Henejipt]], [[Henc'hres]] pe [[Henroma]] ouzhpenn da dresadennoù hag engravadennoù [[Domenico Ghirlandaio]], [[Parmigianino]], [[Albrecht Dürer]] ha [[Rembrandt van Rijn|Rembrandt]]. Un dastumad arz [[Bro-C'hall]] zo ivez, gant oberennoù [[Georges de La Tour]], [[François Boucher]], [[Paul Gauguin]] pe [[Auguste Rodin]], met labour arzourien eus ar bed a-bezh a c'heller gwelet, evel [[Pablo Picasso]], [[Pieter Pauwel Rubens|Rubens]], [[Peter Lely]] ha [[Paolo Veronese]]. Troet eo muioc'h dastumadoù [[Mirdi Arzoù Kaer Naoned]] war-zu an arzoù modern hag a-vremañ, gant labour [[Edward Burne-Jones]], [[Jean-Auguste-Dominique Ingres]], [[Eugène Delacroix]], [[Gustave Courbet]], [[Tamara de Lempicka]], [[Max Ernst]] pe [[Pierre Soulages]]. Heñvel a-walc'h eo dastumadoù mirdioù an arzoù kaer e [[Brest]] hag e [[Kemper]], gant forzhig a arzourien gall asambles gant labour arzourien italian pe izelvroat. Labourioù diwar-benn Breizh a c'heller gwelet e Kemper. Mirdi [[Pont-Aven]] zo diwar-benn [[Skol Pont-Aven]]. Mirdioù e [[Sant-Maloù]] hag e [[Brest]] zo diwar-benn ar bigi hag istor hag hengounioù ar mor. Un advirdi eus [[Mirdi Broadel ar Morlu]] zo e [[Brest]] hag ul [[lestr-spluj]] brezel a c'heller gweladenniñ [[An Oriant|en Oriant]]. Eno e c'heller gweladenniñ [[Diazlec'h Listri-spluj an Oriant]] ha ''Kêr ar bigi dre Lien [[Eric Tabarly]]''. E [[Sant-Nazer]] ez eus bet staliet en un diazlec'h eus an Eil Brezel Bed ur mirdi diwar-benn ar sevel [[morlistri]], dre ma oa bet savet meur a hini eno evel [[SS Normandie]] hag [[SS France (1960)|SS France]]. En [[Naoned]] ez eus ur mirdi diwar-benn [[Jules Verne]], ur [[Mirdi an Istor Naturel e Naoned|mirdi evit an istor naturel]], ur mirdi diwar-benn an arkeologiezh, [[Mirdi Dobrée]]. ===Gouelioù=== [[Restr:FIL 2017 - Grande Parade 01 - Drapeaux des Nations celtes.jpg|thumb|Tud o tibunañ e [[Gouel Etrekeltiek an Oriant]] e [[2017]]]] Brudet eo Breizh evit he deiziadur leun a c'houelioù a bep seurt, en o zouez brasañ gouelioù sonerezh Frañs evel [[La Route du Rock]] e [[Sant-Maloù]], an [[Erer kozh]] e [[Karaez]], [[Transmusicales]] e [[Roazhon]], [[Le Bout du Monde]] e [[Kraozon]], an [[Hellfest]] e [[Klison]] hag an [[Astropolis]] e [[Brest]]. [[An Oriant|En Oriant]] e vez dalc'het bep bloaz ur [[Gouel Etrekeltiek an Oriant|gouel etrekeltiek]] a zegemer perzhidi eus an holl [[Broioù keltiek|vroioù keltiek]]. [[La Folle Journée]] en [[Naoned]] zo brasañ gouel ar sonerezh klasel e [[Frañs]]. Bep bloaz e lakaer war-wel sevenadur Breizh da vare ''Gouel Breizh'', bet lakaet e plas gant [[rannvro Breizh]] da vare Gouel Erwan, d'an 19 a viz Mae. [[Gouelioù-Meur Kerne]], e [[Kemper]], a laka war wel hengounioù Breizh bep bloaz, tra m'eo meulet gant [[Les Filets Bleus]] ar pesketaerezh e [[Konk-Kerne]]. [[Mizvezh ar brezhoneg]] a zo dalc'het bep bloaz e miz Meurzh da lakaat war-wel bed ar [[brezhoneg]], gant obererezhioù liesseurt e vro a-bezh. Abaoe un nebeud bloavezhioù eo bet lakaet a-gevred gant [[mizvezh ar gallaoueg]]. Gouelioù sinema zo e Breizh, evel [[gouel an Tri C'hevandir]] en [[Naoned]] hag an [[Utopiales]] er memes kêr, diwar-benn ar skiant-faltazi. E [[Brest]], e [[Douarnenez]] hag e [[Mor Bihan Gwened]] e aozer gouelioù bigi kozh. ===Sportoù=== [[Restr:VM Materiaux Brest 2008.jpg|200px|thumb|kleiz|Ur vag IMOCA 60 bageet gant [[Jean Le Cam]]]] Sportoù ha c'hoarioù hengounel zo e Breizh, evel ar [[gouren]], ur stourm fizikel etre daou c'hoarier, peotramant [[bouloù Breizh]] ha [[paledoù Breizh]] (eus [[Breizh-Uhel]]), c'hoariet gant diskoù war ur blankenn goad. Ar sportoù brudetañ er vro zo ar [[mell-droad]], ar [[marc'hhouarnerezh]] hag ar [[bageerezh dre lien]]. Kleuboù mell-droad a-bouez zo e Breizh evel [[Football Klub Naoned|FK Naoned]], [[Stade Rennais Football Club|Stad Roazhon]], [[FK An Oriant]], [[Stad Brest 29]], [[Gwened Olimpek Klub]] ha [[War-raok Gwengamp]]. Ar c'hoarierien eus ar vro a c'hell bezañ emezelet e skipailh ar vro, kaset gant [[Bretagne Football Association]], daoust ma n'eus ket bet c'hoariet ur c'hrogad abaoe [[2013]]. Meur a Vretoned a oa aet ar maout ganto e [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn]], evel [[Bernard Hinault]], [[Louison Bobet]], [[Jean Robic]] ha [[Lucien Petit-Breton]] war ur velo, ha [[Cyrille Guimard]] evel rener-sportel. Brudet eo Breizh dre ar bed a-bezh evit he aodoù ha meur a borzhioù-mor zo deuet da ziazlec'h bageerien dre lien evel [[An Drinded-Karnag]], [[Konk-Kerne]], [[An Oriant]] ha dreist-holl [[Ar Forest-Fouenant]] e-lec'h m'eo staliet forzhig a vageerien. En [[Inizi Glenan]] ez eus ur skol vageal brudet. Ur wezh c'hoazh, meur a Vreizhad zo bet bageerien a-feson evel [[Éric Tabarly]], [[Loïck Peyron]], [[Jean Le Cam]], [[Michel Desjoyeaux]], [[Olivier de Kersauson]], [[Thomas Coville]], [[Vincent Riou]] ha [[Marc Pajot]]. [[Route du Rhum|Hent ar Rom]], [[Transat Kebek-Sant-Maloù]] ha [[Trofe Jules Verne]] zo ar redadegoù pennañ aozet e Breizh tra ma tremen alies [[Solitaire du Figaro]] dre hec'h aodoù. Ar [[mell-droad ouezelek]] en deus tapet brud er vro adalek ar [[bloavezhioù 2000]] gant kleuboù ha skipailh ur "gontelezh" evit Breizh e kevezadegoù ar [[Gaelic Athletic Association|GAA]] a-enep kontelezhioù all.<ref>{{en}} {{Liamm web|url=https://www.gaa.ie/news/brittany-gaa-s-mother-goose-has-a-growing-flock/|titl=Brittany GAA's 'Mother Goose' has a growing flock|oberour=John Harrington|embanner=[[Gaelic Athletic Association|GAA]]|deiziad=4.02.2021|lennet d'=an 13 a viz Ebrel 2022}}</ref> ===Keginerezh=== {{Pennad pennañ|Keginerezh Breizh}} [[Restr:Kig-ha-farz.jpg|thumb|Un asiedad kig-ha-farz]] Ar [[boeson]] a zo produet ar muiañ e Breizh e oa [[sistr]]. Breizh eo an eil rannvro a brodui ar muiañ a sistr (goude [[Normandi]]).<ref>{{fr}} Rio, Bernard. ''Le Cidre, histoire d'une boisson venue du fond des âges'' 2003, [[Coop Breizh]], Speied.</ref> Servijet e vez en ur volenn, ma heulier ar c'hiz hengounel, peotramant en ur werenn. Kostez [[Bro-Naoned]], a-hed al [[Liger]], e produer [[gwin]] gwenn [[Muskadig]]. Un darempred poanius o doa bet ar Vretoned gant ar boeson, dreist-holl gant ar gwin ruz pa veze degaset gwin marc'had-mat eus [[Aljeria]] ha deuet ar c'hudennoù cheñchamant identelezh er vro. Abaoe ar {{XVIIvet}} kantved e vreser [[bier]] er vro, bev-buhezek eo an hengoun-se gant breserezhioù greantel evel [[Coreff]], [[Tri Martolod]] pe [[Britt]] ha breserezhioù artizanel evel [[Distribilh]]. Boeson kreñvoc'h a broduer evel ar [[chouchen]], diwar mel, hag al [[lambig]], diwar sistr. Estreget boeson a broduer e Breizh, abaoe [[2002]] e produer [[Breizh Cola]] (gant [[Braserezh Lancelot]]), unan eus kolaoù lec'hel brudetañ. [[Krampouezh]] e zebrer e Breizh. E brezhoneg ne reer gant un anv hepken evit an daou seurt, alese ar gerioù ''crêpe salée'' ha ''crêpe sucrée'' e galleg Breizh-Izel tra ma reer un diforc'h etre ''galette'' (krampouezhenn sall) ha ''crêpe'' (krampouezhenn zous) e Breizh-Uhel. Fardañ a reer krampouezh sall gant un toaz [[gwinizh-du]] ha servijet gant aozennoù a bep seurt. Unan vrudet-kenañ eo ar grampouezhenn tri zra (morzhed-oc'h – vi – fourmaj) met a bep seurt traoù a c'heller lakaat e-barzh. Gwezhall-gozh e veze debret e plas ar bara. Krampouezh dous a reer gant [[gwinizh]] gwenn, vioù ha laezh ha traoù dous a lakaer e-barzh. An daou a c'heller evañ gant [[laezh ribot]], ul laezh aet da drenk. Gant an douristelezh e oa bet kemeret ar boaz da ginnig ar c'hrampouezh gant sistr e-plas laezh ribot avat. E [[Bro-Leon]] e tebrer meur a seurt farz ([[farz forn]], [[farz buan]], [[farz pitilig]]) hag ur meuz klok gant legumaj, kig-moc'h ha kig-bevin, poazet gant farz gwinizh-du ha farz gwenn ha servijet gant al [[lipig]], ur saos [[amann]] ha [[chalotez]] : [[kig-ha-farz]] an hini eo. Gant an holl aodoù ez mor tro-dro Breizh a-bezh ha neuze e c'heller pesketa a bep seurt [[boued-mor]] ha [[pesked]], evel [[meskl]] hag [[istr]]. Kostez [[an Oriant]] e tebrer ur meuz gant restachoù pesked ha boued-mor anvet [[kaoteriad]]. Gant pesked e servijer alies [[amann gwenn]], ur saos ijinet e [[Sant-Juluan-Kankell]] nepell eus an [[Naoned]]. E Breizh e produer [[holen]] ivez, kostez [[Gwenrann]] gant doareoù hengounel. Holen a lakaer en [[amann]] hag e [[karamel amann sall]]. Brudet eo Breizh evit he gwispid, pep hini eus kêrioù bras Breizh (ha reoù bihanoc'h) o kaout hec'h uzin, e [[Kemper]], [[Pont-Aven]], [[Benac'h]], [[Naoned]] gant [[Lefèvre-Utile|LU]] ha [[BN]], [[An Drinded-Karnag]] gant [[La Trinitaine]] hag e [[Sant-Mikael-Keveger]] gant [[Galettes de Saint-Michel]]. Fardet eo ar gwispid gant amann sall ha gwerzhet e boestoù-houarn kinklet. Er pastezerezh e c'heller menegiñ ar [[kouign-amann|gouign-amann]], ijinet e [[Douarnenez]] gant toaz bara, amann ha sukr, hag ar [[farz forn]] en deus tapet brud e Breizh a-bezh hag a reer alies gant [[prunev]] bremañ. ==Arouezioù== [[Restr:Drapeau Bretagne.jpg|thumb|Banniel Breizh (''Gwenn ha Du)'']] [[Banniel Breizh]] a-vremañ a oa bet treset e [[1923]]. Anvet eo ''Gwenn ha Du'' abalamour d'e ziv liv ha dalc'her en deus an anv-se e yezhoù all (galleg pe saozneg). War ar c'hard en nec'h a-gleiz, war ur foñs gwenn, ez eus [[Erminig (ardamezouriezh)|erminigoù]] diniver (goude ma vez unnek alies) ha nav bandenn a-blaen a ra ar peurrest, peder bandenn gwenn evit broioù [[Breizh-Izel]] ha pemp bandenn du evit broioù [[Breizh-Uhel]]. Erlec'hiet en deus ar banniel erminigoù kozh a oa bet implijet abaoe dugelezh Breizh dre ma veze santet re dost ouzh an noblañs hag ar royalisted. Levezonet eo bet gant [[banniel ar Stadoù-Unanet]] ha [[banniel Gres]].<ref>{{fr}} [[Francis Favereau]], ''Bretagne contemporaine – Culture, langue, identité?'' pajenn 210, [[Skol Vreizh]], Montroulez, 2005, ISBN 2-911447-72-7.</ref> Da gentañ liammet kreñv ouzh ar politikerezh, ha gwelet gant ar Stad evel ur banniel disrannour, en deus paket brud e-touez ar Vretoned betek bezañ adoptet gant ar rannvro hag ar strollegezhioù lec'hel. N'eus tamm statud ofisiel ebet dezhañ avat. Ur banniel all a weler alies, ar [[Kroaz Du|Groaz Du]], a zo tost ouzh [[banniel Kernev-Veur]]. Skoed Breizh, erminigoù plaen, a oa bet adoptet gant an duk [[Yann III (dug Breizh)|Yann III]] e [[1316]], met degaset e oa bet an arouez-se evel brizhadenn skoed familh [[Dreux]] gant [[Pêr Iañ (Breizh)|Pêr Brizhkloareg]]. Adkemeret e voe an erminig, e stumm an aneval, evel arouez [[Yann IV (dug Breizh)|Yann IV]] da vare ar brezel hêrezh ha savet meur a vojenn diwarni. Hervezo, [[Konan Meriadeg]] peotramant [[Anna Breizh]] a oa o chaseal un erminig he dije kavet gwelloc'h bezañ lazhet eget mont er fouilhenn ha bezañ saotret, alese ger-stur Breizh : ''Potius mori quam foedari'' (kentoc'h mervel eget bezañ saotret, e [[latin]]),<ref>{{fr}} Gwenc'hlan Le Scouëzec, ''Guide de la Bretagne'', pajenn 40, [[Coop Breizh]], Speiet, 1987; ha ''Le Journal de la Bretagne des origines à nos jours'', pajenn 106, [[Larousse]], Pariz, 2001</ref> adkemeret da c'houde gant rezistanted Breizh da vare an [[Eil brezel-bed]] hag an emsav sevenadurel. Ur c'han-broadel, [[Bro gozh ma zadoù]] a oa bet skrivet e fin an {{XIXvet kantved}} gant [[Taldir Jaffrennou]] war ton kan-broadel [[Kembre]] hag hini [[Kerne-Veur]]. Adoptet e oa bet e [[2021]] evel kan ofisiel Breizh gant [[rannvro Breizh]], gant ur stumm adkempennet e-keñver ar sonerezh.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/bretagne/hymne-officiel-de-la-bretagne-ecoutez-la-nouvelle-version-du-bro-gozh-ma-zadou-video-28-11-2021-12876888.php|titl=Hymne officiel de la Bretagne : écoutez la nouvelle version du « Bro gozh ma zadoù » [Vidéo]|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=28.11.2021|lennet d'=ar 16 a viz Ebrel 2022}}</ref><ref>{{Liamm web|url=https://www.bretagne.bzh/br/actualites/un-doare-nevez-eus-bro-gozh-ma-zadou-da-selaou/|titl=Un doare nevez eus Bro Gozh ma Zadoù da selaou !|embanner=[[Rannvro Breizh]]|deiziad=4.01.2022|lennet d'=ar 16 a viz Ebrel 2022}}</ref> Arouezioù all a zo bet brudet mat, evel an [[triskell]] keltiek, ar [[peulvan]]où peotramant an [[taol-vaen|taolioù-maen]]. Lod a zo bet burutellet evel ar c'hoef bigoudenn, dreist-holl pa vez implijet er-maez eus e dachenn, peotramant tudenn [[Bécassine]] he doa plantet reuz. Al lizhiri BZH a vez implijet alies evel berradenn "Breizh", ha kemeret e oa bet ar boaz da lakaat pegsunioù BZH war o oto gant lod, goude m'eo difennet en ober. Degemeret eo bet ar [[.bzh]] evel anv domani internet evit Breizh. ==Deskadurezh== [[Restr:Plaque diwan.jpg|250px|thumb|kleiz|Plakenn e koun skol [[Diwan]] kentañ]] An hevelep sistem deskadurezh zo e Breizh e-keñver Bro-C'hall. A-raok an {{XIXvet kantved}}, evel un tamm e pep lec'h en [[Europa]], ne oa nemet ar re binvidik a c'helle bet desket aes. [[Skol-Veur]] kentañ Breizh a oa bet krouet e [[1460]] hepken, a-raok ar bloaz-se e ranke ar studierien eus Breizh mont betek [[Añjev]], [[Poitiers]], [[Caen]] pe betek [[Pariz]] zoken. Krouet e voe [[Skol-Veur Naoned]] gant an duk [[Frañsez II (Breizh)|Frañsez II]] a felle dezhañ kadarnaat dizalc'hidigezh Breizh diouzh Bro-C'hall. Eno e kelenned an danvezioù hengounel : arzoù, doueoniezh, gwir ha medisinerezh. 1500 studier a oa er {{XVIIvet kantved}}, met war an diskar e voe er c'hantved da heul tra ma oa kreizennet an [[Naoned]] tro-dro [[Koñverz atlantel ar Sklaved]] ha ne daole ket evezh ken ouzh hec'h emsavadurioù sevenadurel. Adalek [[1735]] e voe dilec'hiet ar Skol-Veur da [[Roazhon]] tamm-ha-tamm. Troc'het e voe an dilec'hiadeg-se gant an [[Dispac'h gall]] pa oa bet divodet ar skolioù-meur. Gant [[Napoleon Iañ]] e voa adaozet ar sistem deskadurezh (krouidigezh ar [[lise]]où, ar [[skolaj]]où da stummañ uhelidi nevez) e [[1808]]. Adkrouet e voe [[Skol-veur Roazhon]] e-kerzh an {{XIXvet kantved}} tra ma voe embannet lezennoù da grouiñ skolioù. E [[1882]] e voe embannet ul lezenn a redias d'an holl vugale mont d'ar skol, o krouiñ ur strollad skolioù lik ha digoust ouzhpenn d'an dra-se. Skolioù publik a voe digoret en hogozik pep kêriadenn e Breizh neuze. Politikerezh an deskadurezh a rae eus ar [[galleg]] yezh nemeti ar Republik, ha neuze evit ar skolioù. Ar skoliata-ret a voe un ostilh da lazhañ ar yezhoù bihan : bugale brezhonek ha gallaouek a voe berzet dezho kaozeal o yezh betek porzh ar skol, daoust dezho chom hep anavezet gerioù gallek tamm ebet. Adalek ar [[bloavezhioù 1890]] e voe gwelet er skolioù doareoù da vezhekaat ar vugale diwar-benn o yezh hag o sevenadur, oc'h implijet doareoù feuls a gendalc'has betek ar [[bloavezhioù 1960]]. Heuliet e voe ar politikerezh-se gant ar skolioù katolik ivez. Adalek ar [[bloavezhioù 1930]] avat e voe ul luskad da reiñ e blas d'ar brezhoneg er skolioù publik, kaset gant [[Yann Sohier]] da skouer. Adalek [[1954]] e voe aotreet kelenn ar brezhoneg evel danvez diret, er-maez eus implij-amzer ar skol. Poentoù a c'helled tapet er vachelouriezh a-drugarez d'ar brezhoneg adalek ar mare-se. Er [[bloavezhioù 1970]], o welet pegen dister e oa an treuzkas er familhoù, e oa bet soñjet krouiñ skolioù er-maez eus ar sistem publik da gelenn ar brezhoneg dre ar brezhoneg, diouzh an hentenn dre soubidigezh. E [[1977]] e voe roet lañs d'ar skolioù [[Diwan]], ur rouedad a skolioù-mamm a voe astennet da c'houde betek al lise, hag a dapas o flas e sistem an Deskadurezh gall dre gevratoù, en ur ziskouez dre an disoc'hoù e oa ar soubidigezh un hentenn efedus. Dirak berzh ar skolioù-se e oa bet lakaet e plas hentennoù divyezhek par-ouzh-par er skolioù publik ha katolik : ne c'hell ket ar brezhoneg bezañ implijet en tu all da 50% eus an amzer er skol en hentennoù-se. Kreñv-tre eo ar rouedad skolioù katolik e [[Breizh]], kement hag e c'heller kaozeal eus brezel ar skolioù etre an daou sistem. A-hed an {{XXvet kantved}} e voe diorroet an deskadurezh uhel gant [[Skol greiz Naoned]] e [[1919]], [[Skol-Veur Naoned]] e [[1961]], [[Skol-veur Breizh-Izel]] e [[1971]], [[Skol vroadel uhel ar pellgehentiñ Breizh]] e [[1977]] ha [[Skol-veur Breizh-Su]] e [[1995]]. Klasadoù [[Université catholique de l'Ouest|Skol-Veur gatolik ar C'hornôg]], diazezet en [[Añjev]], a oa bet digoret e Breizh. Rannet e voe [[Skol-veur Roazhon]] etre [[Skol-Veur Roazhon 1]] ha [[Skol-veur Roazhon 2]] e [[1969]]. ==Ekonomiezh== [[Restr:Champs et mer Saint-Pol de Léon .jpg|thumb|Parkadoù legumaj dirak ar mor e [[Kastell-Paol]].]] Biskoazh ne voe kalz a greanterezh e Breizh war-bouez kostez [[an Oriant]], an [[Naoned]] pe [[Sant-Nazer]]. Hiziv e chom al [[labour-douar]] hag ar [[pesketaerezh]] gennadoù a-bouez en ekonomiezh ar vro. Ouzhpenn 40 000 tiegezh zo e Breizh, ar brasañ anezho troet war-zu an desevel chatal, moc'h pe yer, ouzhpenn d'ar gounid edaj ha legumaj (e Bro-Leon dreist-holl). Nebeutoc'h a diegezhioù zo abaoe an adlodennañ ha brasoc'h an tachennoù. Kentañ produer legumaj ([[fav glas]], [[ognon]], [[artichaod]], [[patatez]], [[tomatez]]...) evit Frañs. Edaj a c'hounezer da vagañ ar chatal dreist-holl. [[Gwin]] a reer kostez an [[Naoned]] ([[muskadig]]), met klask a reer sevel gwiniegi pelloc'h en norzh.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.sarzeau.fr/reimplantation-de-la-vigne/|titl=Réimplantation de la vigne|embanner=Ti-kêr [[Sarzhav]]|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2022}}</ref> Kentañ produer pesked eo Breizh (50% eus ar produiñ), ur gennad a implij 15000 den gant ouzhpenn 2500 embregerezh, eus ar pesketa betek an treuzfurmiñ.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.bretagne.bzh/br/actions/economie-emploi/economie-maritime/|titl=Renforcer les atouts de l’économie maritime|embanner=[[Rannvro Breizh]]|lennet d'=ar 1{{añ}} a viz Ebrel 2022}}</ref> War-gresk ez a ar greanterezh e Breizh abaoe ar [[bloavezhioù 1980]], kaset gant an treuzfurmiñ boued (1/3 eus an implijoù greantel). E Breizh e saver-bigi ivez, kenwerzh pe evit ar morlu, e [[Sant-Nazer]], [[an Oriant]] ha [[Brest]]. Uzinoù [[Airbus]] zo e [[Sant-Nazer]] hag an [[Naoned]] ha gant [[Citroën]] e oa bet digoret un uzin e [[Roazhon]]. Eil rannvro Frañs eo Breizh e-keñver ar pellgehentiñ hag ar pempvet evit an dafar elektronek, daou c'henad lec'hiet tro-dro da [[Roazhon]], [[Lannuon]] ha [[Brest]] kentoc'h. Ur perzh kreñv en deus an [[touristelezh]] e Breizh, re greñv hervez lod a laka ar biz war e efedoù war al lojañ.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=http://lepeuplebreton.bzh/2019/07/28/residences-secondaires-airbnb/|titl=Bretagne. Les résidences secondaires dopées par Airbnb ?|oberour=[[Gael Briand]]|embanner=[[Pobl Vreizh]]|deiziad=28/07/2019|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> Unan eus broioù gweladennet ar muiañ eo e Frañs. Izeloc'h eo feur an dilabour er vro e-keñver rannvroioù Frañs, war-dro 6% eus ar boblañs e deroù ar [[bloavezhioù 2020]]<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.letelegramme.fr/economie/taux-de-chomage-une-bretagne-coupee-en-deux-01-04-2022-12968948.php|titl=Taux de chômage : une Bretagne coupée en deux|embanner=[[Le Télégramme]]|deiziad=01/04/2022|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> goude bezañ bet ken uhel a 8.7% (e [[rannvro Breizh]]) hag 8.4% (e [[Liger-Atlantel]]) e [[2012]], e-kreiz an enkadenn ekonomikel a oa komañset e [[2007]], kalzig dindan ar feur evit Frañs a-bezh avat, a oa da 9.9% d'ar mare-se.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/2008596/?geo=REG-53|titl=Population active, emploi et chômage en 2012|embanner=[[INSEE]]|deiziad=30.06.2015|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> Gennadoù zo a vez kustum da gavout diaes klask tud alies, evel er sevel, en treuzdougen peotramant en treuzfurmiñ boued.<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://archive.ph/20130412213002/http://www.vocatis.fr/article.php3?id_article=17207|titl=« La Bretagne a un taux de chômage faible, mais qui ne profite pas assez aux seniors » [diell]|oberour=Priscilla Franken|embanner=Vocatis|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> [[Produadur diabarzh gros]] Breizh a oa 120 milion a eurioù e penn-kentañ ar [[bloavezhioù 2020]], a-live gant hini [[Ukraina]].<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.nhu.bzh/la-bretagne-en-4-chiffres-superficie-population-pib-cotes/|titl=La Bretagne en 4 chiffres : superficie, population, PIB et longueur de côtes|embanner=[[NHU Bretagne]]|deiziad=22.12.2020|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> E [[2018]] e oa PDG [[rannvro Breizh]] 99 milion a euroioù, da lavaret eo 4% eus ar pinvidigezhioù produet e [[Frañs]]. Ar PDG dre annezad er rannvro melestradurel a oa 29 694€, dindan hini Frañs a-bezh (30 266€).<ref>{{fr}} {{Liamm web|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4480852#figure3_radio2|titl=L'essentiel sur… la Bretagne|embanner=[[INSEE]]|deiziad=26.01.2022|lennet d'=an 2 a viz Ebrel 2022}}</ref> == Notennoù == {{Daveoù|bannoù=3}} ==Levrlennadur== === Istor Breizh === * {{fr}} [[Joël Cornette]], ''Histoire de la Bretagne et des Bretons'', Pariz, Le Seuil, 2005. * {{fr}} [[Joël Cornette]], ''La Bretagne, une aventure mondiale'', Tallandier, Pariz, 2018, {{ISBN|979-10-210-3087-9}}, 383 p. * {{fr}} A-stroll, dindan renerezh [[Jean-Christophe Cassard|J.-Chr. Cassard]], [[Alain Croix]], [[Jean-René Le Quéau]] ha [[Jean-Yves Veillard]], ''Dictionnaire d’histoire de Bretagne'', Skol Vreizh, Montroulez, 2008 {{ISBN|978-2-915623-45-1}}. * {{fr}} Mickael Gendry et Vincent Béchec, ''Histoire de l'Armorique et de la Bretagne'', Geste éditions, 2018, {{ISBN|979-10-353-0205-4}}, 264 p. * {{fr}} [[Bernard Merdrignac]], ''La Bretagne des origines à nos jours'', Roazhon, embannadurioù Ouest-France, 2009. * {{fr}} [[Jean-Jacques Monnier]], [[Jean-Christophe Cassard]] (ren.), ''Toute l'histoire de la Bretagne'', Skol Vreizh, Montroulez, 1997 ({{ISBN|2-903313-95-4}}), embannadur nevez e 2003, 831 p. * {{fr}} Jean-Yves Le Lan, ''Femmes dans l'histoire - Bretagne'', Teurgn, Editions Sutton, 2018, 176 p. * {{fr}} Philippe Tourault, ''Histoire de la Bretagne'', Pariz, Perrin, 2019, 450 p. * {{fr}} [[Alan Le Cloarec]], ''Histoire du nationalisme breton'' (des origines à 1945), Fouenant, Yoran Embanner, 2022, 406 p. === Sujedoù a-vremañ === * {{fr}} {{br}} [[Mikael Bodlore-Penlaez]] ha [[Divi Kervella]], raksrid gant [[Lena Louarn]] & [[Jean Ollivro]], ''Atlas de Bretagne : Atlas Breizh, géographie, culture, histoire, démographie, économie, territoires de vie des Bretons'', Coop Breizh, Speied, 201, {{ISBN|978-2-84346-496-6}}, 152 p. [https://web.archive.org/web/20150923210438/http://www.coop-breizh.fr/lire-3/livres-3/sujets-divers-bretagne-344/atlas-bretagne-atlas-breizh-3648/zoom-fr.htm Kinnig en linenn] * {{fr}} [[Corentin Canevet]], ''Le Modèle agricole breton. Histoire et géographie d'une révolution agroalimentaire'', Presses universitaires de Rennes, Roazhon, 1992, 397 p. * {{fr}} [[Alain Croix]] (ren.). ''Bretagne. Images et histoire'', Apogée, Presses universitaires de Rennes, Roazhon, 1996, 224 p. * {{fr}} [[Frañsez Favereau]], ''Bretagne contemporaine. Langue, culture, identité'', Skol Vreizh, Montroulez, 2005 (ademb. 1993). * {{fr}} M. Humbert (ren.), ''La Bretagne à l’heure de la mondialisation'', Presses universitaires de Rennes, Roazhon, 2002, 305 p. * {{fr}} M. Nicolas, ''Histoire de la revendication bretonne'', Coop Breizh, Speied, 2007, 391 p. * {{fr}} [[Jean Ollivro]], ''Les paradoxes de la Bretagne'', Apogée, Roazhon, 2005, 176 p. * {{fr}} Jean Ollivro, ''Bretagne, 150 ans d’évolution démographique'', Presses universitaires de Rennes, Roazhon, 2005, 368 p. ==Pennadoù kar== {{Commonscat|Brittany}} {{Wikimammenn|Portail:Bretagne}} *[[Rannvro Breizh]] *[[Brezhoneg]], [[gallaoueg]] *[[Istor Breizh]] *[[Emsav]] ==Liammoù diavaez== *[https://www.bretagne.bzh/br/ Lec'hienn Kuzul rannvro Breizh] *[https://web.archive.org/web/20130917192147/http://brittany.france-province.net/ Tro Breizh gant luc'hskeudennoù] *[http://www.bretagne.com/ ''Bretagne.com''] {{Navbox Breizh}} {{Keltia}}{{Porched Breizh}} [[Rummad:Broioù|*]] [[Rummad:Breizh| ]] hmjvk77oc92jxtq1umsu6mtnmpvf5zh 0 30898 2202491 2188422 2026-10-20T10:57:08Z Leonzia 88972 databox 2202491 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Enluminure manuscrit BNF 24369 Coronement Loois.png|thumb|upright 1.4|''Li coronemenz Looïs'', BnF 24369 f° 75r°]] Ur '''gurwerz''' zo ur [[gwerz|werz]] savet en enor da gurioù un [[haroz]] bennak. Miret e vez an anv evit pezhioù hir e [[galleg]] eus ar [[Krennamzer|Grennamzer]], ar skridoù a anver ''chansons de gestes'' e galleg. Lod zo e [[komz-plaen]], lod all e gwerzennoù. *[[Meurgan]]où a reer kentoc'h eus an ''[[Iliada]]'', a gan kurioù harozed [[brezel Troja]], pe eus '''barzhoniezh''' an [[Hanternoz kozh]], hini [[Aneirin]] pe [[Taliesin]]. ==Skouerioù== *~ 1101-1106 : ''Voyage de saint Brendan'', yezh angl-ha-norman, gwerzaouet <ref>{{fr}} [http://saintbrendan.d-t-x.com/pages/page01.html ''Voyage de saint Brendan'']</ref> *~ 1125 : ''Le charroi de Nîmes'', galleg, gwerzaouet <ref>{{fr}} Lachet, Claude (kinniger). ''Le Charroi de Nîmes – Chanson de geste du Cycle de Guillaume d'Orange''. Paris : Folio, 1999 {{ISBN|978-2-07-038769-4}}</ref> *~ 1128 : ''[[Cantar de mio Cid]]'', spagnoleg *~ 1135 : ''Pèlerinage de Charlemagne'', galleg, gwerzaouet <ref>{{fr}} {{ru}} [http://www.russianplanet.ru/filolog/epos/roland/frenchepos/roi/pelerinage01.htm ''Pèlerinage de Charlemagne'']</ref> *~ 1137 : ''Li coronemenz Looïs'' ("Kurunidigezh Loeiz"), galleg, gwerzaouet <ref>{{fr}} Lachet, Claude (kinniger). ''Le couronnement de Louis, chanson de geste du XIIe siècle''. Paris : Honoré Champion, 2020 {{ISBN|978-2-38096-004-4}}</ref> *~ 1140 : ''La chanson de Guillaume'', galleg, gwerzaouet <ref>{{fr}} Henry, Albert : ''Chrestomathie de la littérature en ancien français''. Berne : Éditions A. Francke, 1978, pp. 42-46 {{ISBN|978-3-7720-1395-9}}</ref> *~ 1150 : ''[[La Chanson de Roland]]'', yezh angl-ha-norman, gwerzaouet <ref>{{fr}} [https://fr.wikisource.org/wiki/La_Chanson_de_Roland/Manuscrit_d%E2%80%99Oxford/Transcription_Wikisource ''Wikisource'']</ref> *~ 1180-1190 : ''La chanson d'Aspremont'', galleg, gwerzaouet <ref>{{fr}} [http://www.russianplanet.ru/filolog/epos/roland/frenchepos/roi/pelerinage01.htm ''La chanson d'Aspremont'']</ref> *~ 1190-1195 : ''La chanson des Saisnes'' ("Kan ar Saksoned"), galleg, gwerzaouet, savet gant [[Jean Bodel]] <ref>{{fr}} [https://www.e-codices.unifr.ch/en/description/fmb/cb-0040 ''La chanson des Saisnes'']</ref> *''[[La Chanson d'Aiquin]]'' ==Notennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Lennegezh]] [[Rummad:Kurwerzioù]] 1lux3o0uf9pa9nlanhqh5fkmqoy7srn 0 39376 2202473 2202371 2026-10-19T22:22:51Z Ch. Rogel 46 Ouzhp. levrioù embannet 2202473 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{databox}} [[Mouladurioù Hor Yezh]] a zo un [[ti-embann]] brezhonek bet krouet gant [[Pêr Denez]] e [[1981 e Breizh|198]]1<ref>Kentañ embannadenn e 1980.</ref>. Daoust d'e anv eo distag a-grenn diouzh ar gelaouenn [[Hor Yezh]] hag an embannadurioù heñvelanv graet gant homañ. Ezel eo eus [[Kuzul ar Brezhoneg]]. ==Istor== Krouet e voe diwar intrudu [[Per Denez]] a oa rener ar gelaouenn [[yezhoniezh ar brezhoneg|yezhoniezh]] [[Hor Yezh]] a oa bet krouet e 1954 hag a embanne levrioù gwezhioù zo, met distag e oa diouti. Disklêriet e voe ar c'hevarzhe ez-ofisiel e Meurzh 1981<ref>[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.</ref>.<br> Darn eus al labour pleustrek, ar [[skriverez]]añ, dreist-holl, a zo bet graet gant ar c'houblad [[Yann Desbordes|Yann]] ha [[Tereza Desbordes]] hag e veze merket chomlec'h an ti-embann en o zi, 1 plasenn Charles Péguy e [[Lesneven]].<br> Posubl eo e voe krouet an ti-embann gant Pêr Denez, abalamour ma oa rediet da chom pell diouzh ti Ronan Huon, e Brest, o vezañ ma voe aet da gelenner e [[Skol-veur Roazhon 2]] adalek 1980. E 1994 e savas ''Mouladurioù Hor Yezh'' un emglev gant [[An Here]] hag ''Hor Yezh'' evit embann an holl gontadennoù dastumet gant [[Fañch an Uhel]]<ref>An darn-vuiañ eus ar c'hontadennoù embannet a-drugarez da Fañch an Uhel a yeas war wel e galleg, strewet e meur a gelaouenn.</ref> da-geñver kantvet deiz-ha-bloaz e varv. Embannet e voe c'hwec'h levrenn e galleg diwar an eiladenn diwar dorn [[Joseph Ollivier]] miret e [[Mediaoueg ar Maezioù Frank]], e Roazhon. Pep ti-embann a gemeras div levrenn war e chouk (An Here, 1 ha 4, Hor Yezh 2 ha 5 ha Mouladurioù Hor Yezh, 3 ha 6).<br> Goude ma n'eus ket mui eus an atebeien gentañ<ref>Mervel a reas Pêr Denez ha Yann Desbordes e 2011 ha Tereza Desbordes 10 vloaz diwezhatoc'h.</ref> eo bet treuzkaset d'ur skipailh ha ne gaver ket kalz ditouroù diwarno. N'eus nemet diouzh anvioù an droourien, [[Yveline Le Don]], [[Aleksandr ar Gall]], [[Thomas Loyer]], [[Bernard Géry]], Anna ha Loik Kampion, [[Serj Richard]] e c'heller goulakaat piv int.<br> Goude bezañ bet e sez ofisiel e Kemper, emañ c'homlec'h ofisiel ar gevredigezh e 3 Hent ar Veuzid, e [[Pont-ar-Veuzenn-Kimerc'h]], abaoe ar 15 a viz Du 2006<ref>[https://annuaire-entreprises.data.gouv.fr/etablissement/39385226400026 République française Annuaire des entreprises.</ref>, met emañ ar [[sekretourva]] e burevioù Kuzul ar Brezhoneg. == Politikerezh embann == Pa oa Pêr Denez unan eus pennoù [[Embannadurioù Al Liamm]], ne c'helle ket soñjal ober ur seurt kevezerezh d'an ti-embann ma lakae embann e danevelloù gantañ. Ha p'en deus kroget ganta embann e enklaskoù war ar brezhoneg komzet er gêr m'edo o chom, e krogas gant embann levrioù war ar yezh, e galleg, ivez, pe traoù digustum, kanaouennou-pobl, geriadurioù nann-brezhoneg ha [[teskad]]où barzhonegoù e studierien ouzhpenn. Pa ne veze embannet nemet levrioù brezhonek gant Embannadurioù Al Liamm, ne oa ket heuliet ar reolenn-se hag, er c'hontrol, e teuas war-wel levrioù gallek pe zivyezhek gant testennoù tal-ouzh-tal.<br> Abred, koulskoude, e lakaas embann Pêr Denez e oberennoù lennegel dezhañ ha troidigezhioù diwar ar [[sinaeg]], ar [[gresianeg]] pe an [[alamaneg]], un dra divoas e brezhoneg. Krouiñ a reas an [[dastumadenn]] Skrid evit embann testennoù savet gant studierien ar [[Rann geltiek]], ma rene er skol-veur.<br> Pêr Denez, hag eñ en-doa graet war-dro embannadurioù brezhonek ar memes kontadennoù evit Embannadurioù Al Liamm, a renas an embannadur a voe ur momed e-barzh an dael etre [[Françoise Morvan]] hag he c'helenner bet Pierre Denis, troet e gein outi<ref>P'he doa kroget da brientiñ un dezenn diwar-ben an Uhel e nac'has kendelc'her e renerezh anezhi en abeg ma ne oa ket mat d'ar studierez lakaat testennoù kozh zo e peurunvan.</ref>.<br> P'en doa graet e eiladennoù Joseph Ollivier goude daspugnañ pennadoù strewet e meur gelaouenn e kavas a-bouez ha spletus Pêr Denez daspugnañ pennadoù brezhonek skrivagnerien [[Luskad Gwalarn|Gwalarn]], [[Youenn Drezen]] hag [[Fañch Elies Abeozen|Abeozen]] hag e tisplegas ar perak evel-se : {{quotation|Ne vez anavezet, dre vras, hor skrivagnerien nemet gant un nebeut oberennoù — ar re o deus bet amzer a-walc'h pe arc 'hant a-walc'h da voulañ e stumm levrioù : Drezen, da skouer, gant Itron Varia Garmez pe Skol-Louarn Veig Trebern. Dianav e chom, avat, ul lodenn vras, ha talvoudus, eus o labour. Ar pennadoù, niverus-tre alies, hag o deus bet skrivet, a zeiz da zeiz, hag embannet amañ-ahont, a chom da boultrenniñ, amañ-ahont dre just, e dastumadennoù digavadus pe dizarempred. Ha, padal, en teskadoù skridoù-se e vo heuliet ar gwellañ, marteze, emzispleg hag emdroad o spered. Koulz hag emzispleg hag emdroad hon emsav. <br> (''Kentskrid da Youenn Drezen, kelaouenner. 1, 1986'')}} An darn vrasañ eus ar 180 bennak a levrioù embannet a zo levrioù [[lennegezh]]: [[romant]]où, [[danevell]]où, [[barzhoneg]]où (e-barzh ar gelaouenn [[Skrid (kelaouenn)|Skrid]] deuet da vezañ un [[dastumadenn]] diabarzh e-pad ur pennad ha deuet da vezañ un ti-embann distag, liesseurt e embannadennoù, a-gevret gant [[Barn ha Skrid|Barn]]), un nebeud [[buhezskrid]]où, 1 [[levr-deskiñ|levr da zeskiñ]] brezhoneg ha geriadurioù. Atav ez eus bet troidigezhioù er [[katalog|c'hatalog]], met niverusoc'h ez int er 21{{vet}} c'hantved, diwar politikerezh skoazell Rannvro Breizh buket war ur roll oberennoù estren brudet da vezañ troet. E mareoù kent an ti-embann e veze skriverezet al levrioù war ur mekanik-skrivañ elektronik. Tamm-ha-tamm eo bet gwellaet neuz al levrioù a-drugarez d'ar [[yalc'had]]où publik. Ur pouez bras en deus obererezh ''Mouladurioù Hor Yezh'' p'o deus embannet hag adembannet koulz [[lennegezh vrezhonek]] [[Gwalarn]] hag an hini a zo bet embannet goude ar [[bloavezh]]ioù 1960. == Dastumadennoù Skrid ha Barn == ==Tud== ==Pennadoù nes== * [[Per Denez]] * [[Yann Desbordes]] * [[Tereza Desbordes]] * [[Hor Yezh]] == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Embannadurioù hervez ar bloavezh == ; 1980 * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez = Dictionnaire du breton parlé à Douarnenez''. Liestennet. Tudoniezh. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 1, Pesked. Laboused'', 159 p. Liestennet. Tudoniezh. ;1981 * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 2, Amzer, avel ha mor'', 156 p. Liestennet. Tudoniezh. * Pêr Denez, ''Hiroc'h eo an amzer eget ar vuhez'' ;1982 * Pêr Denez, ''Evit an eil gwech'', 127 p. Danevell hir. ;1983 * [[Roparz Hemon]], ''25 Kanaouenn, skeudennet gant Danièle Jego, kentskrid gant Per Denez, 69 p. Kevrollennoù. * [[Alan Botrel]], ''Barzhonegoù'', 113 p. Barzhoniezh. * Roparz Hemon, ''Beajour ar goañv = Le Voyageur de l'hiver'', 37 p. : couv. ill. ; 21 cm. Brezhoneg ha galleg tal-ouzh-tal. Barzhoniezh. * [[Loeiz Andouard]], ''Brezhoneg ar mor = Le breton de la mer'', 136 p. Adembannadur kresket eus ''Hor Yezh'', niv. 95, Mezheven 1973. * [[Meven Mordiern]], ''Eñvorioù bugeliezh'', 45 p. Emvuhezskrid. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', kentskrid gant Pêr Denez, 116 p. Yezhoniezh. * [[Édouard Ollivro|Edouarzh Ollivro]], ''Pikoù, mab e dad'', lakaet e brezhoneg gant [[Jakez Konan]], 320 p. Titl orin : ''Picou, fils de son père''. Romant. * [[Loeiz Mari ar Floc'h|Loeiz ar Floc'h]], ''Plant Breizh evit ho yec'hed'', 127 p. [[Louzawouriezh]]. * [[Jef Philippe]], ''Telenn ar c'hi : barzhonegoù, 1971-1982'', skeudenn gant Daniele Jego, 100 p. Priz Langleiz 1982. Barzhoniezh. * [[Fañch Elies Abeozen]], ''Kan ar spered hag ar galon'', 118 p. Kevrollenn. Barzhoniezh da ganañ. ;1984 * Loeiz Andouard, ''[[Jakez Karter]] : Moraer ha kavadenner brudet [[Kanada]]'', 141 p. {{ISBN|2-86863OO30}}. Emvuhezskrid. * [[Rita Morgan Williams|Rita Williams]], ''Geriadur brezhonek-kembraek'', kentskrid gant Pêr Denez, 144 p. Yezhoniezh. * [[Pier Laorañs]], ''Sonenneu en deulegad hag er galon'', rakskrid Per Denez, [[Jorj Belz]], 138 p. Kanaouennoù-pobl. * [[Divi Kervella]] ; Yann Desbordes, [[Iwan Kadored]], ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', {{ISBN|2868630022}}. Yezhoniezh. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 3, Ar sevel bagoù, lien, gwernioù, hernaj ha fardaj'', 134 p. {{ISBN|2868630006}}. Tudoniezh. ;1985 * Erwan Berthou, ''En Bro-Dreger a-dreuz parkoù'', 92 p. {{ISBN|9782868630056}}. Emvuhezskrid. * Pêr Denez, ''Geriadur brezhoneg Douarnenez. 4, Ar beskerezh'', 150 p. {{ISBN|2868630103}}. Tudoniezh. * Loeiz ar Floc'h, ''Va zamm buhez'', 174 p. Emvuhezskrid. * [[Erwan Kervella]], ''Yud'', 118 p. Dastumadenn Skrid. Barzhoniezh. * [[Frañsez Kervella]], ''Dindan gouriz ar bed'', 285 p. {{ISBN|9782868630070}}. Emvuhezskrid. * Lu Wenfu, ''Ar puñs'', troet diwar ar sinaeg gant Yann-Varc'h Thorel, 116 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|286863074X}}. Danevell hir. Titl orin : ''Jing''. * [[Frañsez Jaffrennou]], ''Eñvorennoù'', 282 p. {{ISBN|2868630065}}. Emvuhezskrid. * [[Kristian Brisson]], ''Kelc'h an tonkadur. 2 : Skeud'', 122 p. {{ISBN|9782868630124}}. Priz Langleiz 1985. Levrenn gentañ an [[trifezh]] : ''Ar reder-mor'', Emgleo Breiz-Brud Nevez, 1982. Romant. ;1986 * Jef Philippe, ''War roudoù Merlin e Breizh'', 116 p. {{ISBN|9782868630124}}. Mojennoù Breizh. * [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù A-B'', 215 p. {{ISBN|2868630138}}. Yezhoniezh. * [[Arzhur Mari ar Bayon]], ''Grammaire bretonne du dialecte de Vannes'', 73 p. {{ISBN|2868630189}}. Yezhoniezh. * Roparz Hemon, ''Kanaouennoù. 3'', 79 p. Kevrollennoù.{{ISBN|2868630170}}. Kanaouennoù * Roparzh Broudig, ''En ur ruilhañ bili'', 112 p. {{ISBN|2-86863-014-6}}. * [[Alessandro Manzoni]], ''Danvez-priedoù'', aozet diwar an italianeg gant [[Pêr Bourdellez]], kentskridoù Per Bourdellez ha Per Denez, 205 p. {{ISBN|2868630243}}. Romant. Titl orin : ''I promessi spozi''. * [[Youenn Drezen]], ''Youenn Drezen, Kelaouenner 1 : Arvor'', ger a-raok gant Per Denez, 111 p. {{ISBN|2868630111}}. [[Kazetennerezh|Kelaouennerezh]]. * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, barzh ha kelaouenner 2 : Gwalarn'', {{ISBN|9782868630216}}. Lennegezh vrezhonek. * Meven Mordiern, ''Istor ur c'halvedigezh'', 122 p. {{ISBN|9782868630179}}. Emvuhezskrid. ;1987 * Pêr Denez, ''Mont war-raok gant ar brezhoneg''. Yezhoniezh. * Loeiz Andouard & [[Éamon Ó Ciosáin]], ''[[Geriadur iwerzhoneg-brezhoneg]] (gant lavarennou) / Foclóir Gaeilge-Briotáinis (le samplaí)''<small>[<nowiki/>[[:ga:Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|ga]]]</small> xiii+212p. ISBN 2-86863-025-1. Yezhoniezh. * A-stroll, ''Kaoteriad'', 126 p. Dastumadenn Skrid. ISBN|2-86863-026-X. Barzhoniezh. * [[Ivona Galbrun]], ''Me a zalc'ho'', 198 p. {{ISBN|2868630278}}. Emvuhezskrid. * [[Bernez Tangi]], ''Fulennoù an tantad'', 102 p. Dastumad : Skrid. {{ISBN|2868630286}}. Barzhoniezh. * [[Jean-Yves Urien]], ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh. * [[Paul Féval|Paol Feval]], ''Boudig an Aod'', 228 p. {{ISBN|9782868630346}}. Romant. Titl orin : ''La Fée des Grèves''. ;1988 * [[Nathaniel Hawthorne]], Gustavo Adolpho Becquer, Bret Harte, ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 1'', troet gant Roparz Hemon, 139 p. {{ISBN|2868630367}}. * [[Théodore Hersart de La Villemarqué|Kervarker]] (embannerezh), ''[[Barzhaz Breizh]]'', engravadurioù gant [[Jeanne Malivel]], 454 p. {{ISBN|2868630383}}. Embannadenn hollvrezhonek gant ur golo kartoñs tev (golo ordinal : {{ISBN|2868630383}}). Kanaouennoù-pobl. * Erwan Steven, ''C'hamsin'', 82 p. Dastumadenn Skrid. {{ISBN|2868630421}}. ;1989 * [[Raymond Delaporte|Remon ar Porzh]], ''Geriadur brezhoneg-saozneg gant skouerioù C-C'h-D = Breton-English dictionary : with examples'', p. 218-450. {{ISBN|2868630391}} * Jean-Yves Urien, ''La trame d'une langue : présentation d'une théorie de la syntaxe et application'', 262 p. Adembannadur rik an embannadenn gentañ. {{ISBN|2868630324}}. Yezhoniezh. * [[Fañch Elies Abeozen]], ''Barzhaz 1837-1939. 2'', 170 p. {{ISBN|9782868630438}}. Barzhoniezh. * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, Kelaouenner 2 : L'Heure bretonne (1941-1942)'', 130 p. {{{ISBN|9782868630407}}. [[Kazetennerezh|Kelaouennerezh]]. * ''Lennegezh evit an dibenn-sizhun'', 122 p. {{ISBN|9782868630414}}. Danevelloù liesdoare diwar pluenn meur a oberour. * [[Reun ar C'halan]], Lorc'h ar Rouaned, 100 p. {{ISBN|9782868630476}}. Barzhoniezh. ;1990 * Yann Desbordes. ''Petite grammaire du breton moderne''. 2il embannadur. ISBN 2-86863-052-9. Yezhoniezh. * [[Jean-Luc Dey]], ''Hin hag amzer'', 131 p. Dastumadenn Skrid {{ISSN|1142-7930}}. {{ISBN|2868630502}}. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', eil embannadur kresket. 123 p. {{ISBN|2868630529}}. Yezhoniezh. * [[Reun an Hir]], ''Dre hent pe hent'', 232 p. {{ISBN|2868630510}}. [[Hent-houarn]] e Breizh. * Kristian Brisson, ''Kelc'h an tonkadur. 3 : Kelc'h diwar gelc'h'', 126 p. {{ISBN|9782868630483}}. Romant. * Frañsez Kervella, ''An ti e trañv ar c'hoad'', 200 p. {{ISBN|9782868630537}}. Emvuhezskrid. ;1991 * Youenn Drezen, ''Youenn Drezen, Kelaouenner. 4 : L'Heure bretonne (1943-1944)'', 130 p. {{{ISBN|9782868630605}}. Kelaouennerezh. * Erwan Evenou, ''Nikolazig ar broioù tomm'', 332 p. {{ISBN|9782868630544}}. Romant ;1992 * Janig Bayon, ''Sevel gwenan e Breizh'', 136 p. {{ISBN|9782868630674}}. * [[Loeiz Dujardin|Loeiz Dujardin (Loeiz Lok)]], ''Hor skrivagnerien. 1'', treiñ ha lizherennaouiñ gant Yann Desbordes. Buhezskridoù skrivagnerien vrezhonek. * Pêr Denez, ''Eus un amzer 'zo bet'', 112 p. {{ISBN|9782868630629}}. Danevelloù. * [[Miguel de Cervantes]], [[Pedro Antonio de Alarcón]], [[Theodor Amadeus Hoffman]], [[Adelbert von Chamisso]], [[Washington Irving]], A.Novikov-Priboi, ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 2'', 205 p. {{ISBN|9782868630596}}. Lennegezh estren. * [[Yann-Loeiz Emili]], ''Prizoniad er Ruhr'', 91 p. {{ISBN|9782868630643}}. Emvuhezskrid. Eil Brezel-bed. ;1993 * {{en}}Pêr Denez, ''Blue like blue eyes which there were not my own'', troet diwar ar brezhoneg gant J. Ian Press, 100 p. {{ISBN|9782868630681}}. Danevell hir. * Pêr Denez, ''En tu all d'an douar ha d'an neñv'', 110 p. [[ISBN|9782868630704]]. Romant-polis. * [[Armañs ar C'halvez]], ''Herve ha Nora : manuel de breton moderne'', 176 p. [[ISBN|9782868630728]]. Deskadurezh. * [[Jean-Yves Broudic]], ''Divyezh'', 131 p. {{ISBN|9782868630735}}. Arnodskrid. * Kristian Brisson, ''Moger an noz'', 172 p. {{ISBN|9782868630759}}. Romant. ;1994 * Divi kervella ; Iwan Kadored ; Yann Desbordes, ''Brezhoneg-galleg français-breton'', 448 p. {{ISBN| 9782868630810}}. Geriadur brezhoneg-galleg ha galleg-brezhoneg. * [[Jacob ha Wilhelm Grimm|Ar Vreudeur Grimm]], [[Aleksandr Sergeyevitch Pouchkin|Aleksandr Pouchkin]], ''Danevelloù troet gant Roparz Hemon. 3'', 138 p. {{ISBN9782868630820}}. Lennegezh estren. * Pêr Denez, ''Kenavo ar c'hentañ er joaioù'', 93 p. {{ISBN| 9782868630803}}. Danevell hir. *[[Fañch an Uhel|François-Marie Luzel]], ''Contes traditionnels de Bretagne. 3'', 222 p. {{ISBN| 9782868630797}}. Embannadurioù al levrennoù rannet gant An Here hag Hor Yezh. Kontadennoù-pobl e galleg. ;1995 * François-Marie Luzel, ''Contes traditionnels de Bretagne. 6'', 222 p. {{ISBN|9782868630858}}. Kontadennoù-pobl e galleg. * Yann Desbordes, ''Petite grammaire du breton moderne'', 3de embannadur, 123 p. {{ISBN|2868630529}}. Yezhoniezh. * Loeiz Dujardin (Loeiz Lok), ''Hor skrivagnerien. 2'', treiñ ha lizherennaouiñ gant Yann Desbordes, 107 p. {{ISBN|286863O839}}. Buhezskridoù skrivagnerien vrezhonek. * Pêr Denez, ''An amzer a ra e dro'' * Remont ar Porzh, ''Brezhoneg saozneg english-breton'', 540 p. {{ISBN| 9782868630780}}. Geriadur brezhoneg-saozneg ha saozneg-brezhoneg. ;1996 * Pêr Denez, ''Da rouz an noz'' * [[Erwan ar Moal]], ''Roue al Lazh'', 154 p. {{ISBN|9782868630865}}. Romant istorel. ;1997 * Rhisiart Hincks, ''Geriadur kembraeg-brezhoneg = Geiriadur kemraeg-llydaweg'', 194 p. {{ISBN|9782868630575}}. Yezhoniezh. ;1998 * [[Marsel Klerg|Klerg]], ''Un deiz a viz Mae ha danevelloù all'', kentskrid gant Pêr Denez, 156 p. {{ISBN|2868631061}}. 14 danevell. * Anke Simon, ''An emsav lennegel brezhonek hag an danevelloù berr'', kinnig gant Alan Botrel, 140 p. Dastumadenn Barn. {ISBN|2868631037}. Skridvarnouriezh. * Pêr Denez, ''Yezh ha bro''. Dastumad arnodadennoù embannet e kelaouennoù. Pennadoù war ar stourm, prederiadennoù war ar yezh, kelenn ar yezh, Skol Ober, Roparz Hemon, ar bed keltiek, Iwerzhon, chadenn didorr ar brezhoneg. ;1999 * [[Alan Botrel]], ''Orea ha danevelloù all'', 174 p. Dastumadenn Skrid. {ISBN|2868631053}}. 31 danevell. * Pêr Denez, ''Bretagne et peuples d'Europe'' * Marsel Klerg, ''Faltazi an amzerioù kent'' : unnek kontadenn dastumet e Bro-Dreger'', 178 p. {{ISBN|9782868631176}}. Kontadennoù. ;2000 *[[Jurij Brězan]], ''Ar vilin du'', troet ar gontadenn [[sorabek]] diwar an doare alamanek gant Jakez Konan, 150 p. {{ISBN|9782868631220}} ;2001 * [[Kristian Brisson]], ''Al lenn'', 164 p. {{ISBN|2868631355}}. Romant. * [[Erwan Berthou|Erwan Berthou (Kaledvoulc'h)]] , ''Lemenik skouer ar Varzhed'', kentskrid gant Pêr Denez, 125 p. {{ISBN|2-86863-131-2}}. Buhezskrid [[Yann ar Fusteg]].| * [[Yeun ar Gow]], ''Ar gêr villiget'', kentskrid gant [[Yann-Erwan Abalan]], 2l embannadur, 237 p. Geriaoueg. {{ISBN|2868631275}}. Kontadenn vojennel. * Gibson, Jacqueline, ''Tem ar marv en oberennoù Per Denez'', 102 p. Dastumadenn Barn, 102 p. ISBN2-86863-129-0. Skridvarnerezh. ;2002 * Fanch an Uhel, ''Yezh ar vuhez'', un dibab barzhonegoù gant Per Denez, 128 p. ISBN 2-86863-137-1. Barzhoniezh. * Kostas Varnalis, ''Amzifenn gwirion Sokrates'', troet diwar ar [[gresianeg]] gant Alan Botrel. 86 p. ISBN 2-86863-138-X. Titl orin : ''Hī 'alīthinì 'apología toû Sōkrátī''. ; 2006 * [[Zavier Langleiz|Langleiz]], ''Koroll ar marv hag ar vuhez = Danse de la vie et de la mort'', 79 p. Kevrollenn diwar [[sonerezh leurenn]] gant [[Georges Arnoux]]. Testennoù brezhonek ha gallek tal-ouzh-tal. {{ISBN|2868631401}}. * [[Emily Brontë]], ''Krec'hioù an avel-yud'', troet gant Pêr Denez, 286 p. Romant. Titl orin : ''Wuthering Heights''. * Pêr Denez, ''Warc'hoazh e tarzho c'hoazh an deiz''. Danevelloù. ;2007 * [[Frañsez Vallée|Frañsez Vallée (Abherve)]], ''Eñvorennoù beaj'' heuliet gant ''Eñvorennoù ur brezhonegour'', kentskrid gant Pêr Denez, 257 p. {{ISBN|9782868631473}}. Emvuhezskrid. * Pêr Denez, ''E peoc'h an nevez-hañv'' ;2008 * Pêr Denez, ''Kenavo ar wech all, "Madalen" ha danevelloù all'', 99 p. {{ISBN|9782868631503}}. Danevelloù. * Roparz Hemon, ''An dud am eus anavezet'', labour kaset da benn gant Per Denez ha Yann Desbordes, 102 p. {{ISBN|9782868631510}}. Emvuhezskrid. ;2009 * [[Annaig Renault]], ''Dec'h zo re bell dija'', 137 p. ISBN|9782868631558 . Romant. * [[Aesc'hulos]], ''Prometheus ereet-Ar Bersed'', troet e brezhoneg gant Youenn Drezen, kentskrid gant Roparz Hemon, skeudennaouet gant [[Jorj Robin]] ha [[Reun Kreston]], 171 p. {{ISBN|2868631185}}. C'hoariva henc'hresianek. ;2010 * Youenn Cóic, ''Ar blouked'', 172 p. {{ISBN| 9782868631589}}. Romant. ;2012 * [[Maxime Chattam]], ''Lazhadeg'', troet diwar ar galleg gant [[Olivier Le Biguet]], 105 p. {{ISBN|9782868631633}}. Romant-polis. Title orin : ''Carnages''. ;2013 * Langleiz, ''Skignet d'ar seiz avel'', 333 p. Kelaouennerezh. ;2014 * [[Luigi Pirandello]], ''Danevelloù evit ur bloaz'', troet diwar an italianeg gant [[Aline Gleoneg]], 136 p. {{ISBN|9782868631701}}. Danevelloù. Titl orin : ''Novelle per un anno''. ;2015 * Yann Kerloar ; Lusian Loarer (embannerezh), ''C'hoarigan e daouzek arvest'', 244 p. Istitlet ''C'hoariva ar Yaouankiz''. Kevrollenn. C'hoarigan diwar kanaouennoù-pobl. {{ISBN|9782868631732}} * [[Primo Levi]], ''Hag un den ez eus anezhañ'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 242 p. {{ISBN|9782868631749}}. Titl orin : ''Se questo è un uomo''. Emvuhezskrid. ;2016 * [[Italo Calvino]], ''Ar beskont daouhanteret'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 121 p. {{ISBN|9782868631770}}. Titl orin : ''Il visconte dimezzato''. Romant. * Richard Bach, ''Jonathan Livingston ar gouelan'', luc'hskeudennoù gant Russel Munson, troet diwar ar saozneg gant Bernard Gery, 103 p. {{ISBN|978286863-1817}}. Danevell hir. * [[Truman Capote]], ''Bravigoù Tiffany : ha teir danevell all'', troet diwar ar saozneg gant Yveline le Don, 192 p. {{ISBN|9782868631794}}. Titl orin : ''Breakfast at Tiffany's''. 4 danevell. * [[Fañch Kerrain]], ''Buhez mab-den : souezh, douetañs ha marv'', notennoù gant an embanner skiantel, [[Yann Talbot]], 188 p. Geriaoueg brezhoneg-galleg. {{ISBN|9782868631756}}. Prederouriezh. ;2017 * [[Erri De Luca]], ''An deiz a-raok an eürusted'', troet diwar an italianeg gant Serj Richard, 158 p. {{ISBN|9782868631831}}. Romant. Titl orin : ''Il giorno prima della felicità''. * [[Antony Heulin]], ''Pellik'', tresadennoù get Ulrike Kampmann, troidigezh en alamaneg get Anna Geib, 101 p. {{ISBN|9782868631848}}. Titl an droidigezh : ''Ein Stückel weiter''. * [[Gabriel García Márquez]], ''Ar c'horonal ne skriv den dezhañ['', troet diwar ar spagnoleg gant Aleksandr ar Gall, 96 p. {{ISBN|9782868631824}}. Titl orin : ''El Coronel no tiene quien le escriba''. Danevell hir. * Divi Kervella ; Yann Desbordes ; Iwan Kadored, ''Geriadur bihan brezhoneg-galleg, galleg-brezhoneg = Dictionnaire élémentaire breton-fraçais, français-breton'', 446 p. {{ISBN|9782868630810}}. ;2018 * Ingrid Audoire ; Jean-Marie Seiget, ''War-zu un [[islam]] adsperedelaet: etre poell ha naderezh'', 168 p. {{ISBN|9782-868631879}}. Relijion. ;2019 * [[Jean Giono]], ''Gwim'', troet gant [[Thomas Loyer]]. Romant. Titl orin : ''Regain''. * Langleiz, ''Kanoù en noz'', 79 p. {{ISBN|9782868630383}}. Barzhoniezh. * [[Oscar Wilde]], ''Tasmant Canterville'', troet diwar ar saozneg gant Loig Kampion, 83 p. {{ISBN|9782868631923}}. Danevell hir. Titl orin : ''The Canterville ghost''. * [[Goulc'han Kervella]], ''Gouel ar c'hlas termen'', 55 p. {{ISBN|9782868631947}} . Danevell. * Fred Uhlman, ''Unanet adarre'', troet diwar ar saozneg gant Bernard Géry, 126 p. {{ISBN|9782-868631916}}. Romant. Titl orin : ''Reunion''. * Goulc'han Kervellla, ''Gouel ar c'hlas termen'', 55 p. {{ISBN|9782868631947}}. ;2020 * [[Prosper Mérimée]], ''Gwreg-arem Illa'', troet gant Thomas Loyer, {{ISBN|}}. Romant. Titl orin : ''La Vénus d'Illa''. ;2021 * Gabriel García Márquez, ''Dezrevell ur marv rakkemennet'', troet diwar ar spagnoleg gant Aleksandr ar Gall, 121 p. {{ISBN|9782868632036}}. Danevell hir. * Fañch Elies Abeozen, ''[[Hervelina Geraouell]]'', 3e embannadur, 170 p. {{ISBN|9782868632005}}. Romant. * [[John Steinbeck]], ''Ar berlezenn'', troet diwar ar saozneg gant Yveline Le Don, 126 p. {{ISBN|9782868632029}}. Danevell hir. * [[Ousmane Sembène]], ''An Urzh-paeañ'', troet diwar ar galleg gant [[Aline Gleoneg]], 120 p. {{ISBN|9782868631985}}. Romant. * Roperzh ar Mason, ''Chal ha dichal'', skeudennet get X. de Langlais, eil mouladur, 101 p. {{ISBN|9782868631978}}<. * Yeun ar Gow, ''Diwar dorgenn Karreg-an-Tan'', 213 p. {{ISBN|9782868632012}}. ;2022 * Gérard Cornillet, ''Wörterbuch Bretonisch-deutsch, deutsch-bretonische : Deutsch bretonisch zweisprachiges Wörterbuch = Geriadur brezhoneg-alamaneg hag alamaneg-brezhoneg : Brezhoneg alamaneg geriadur divyezhek'', 1164 p. {{ISBN|9782868632050.}} Yezhoniezh. * Josep Górriz, ''Tangwall en dielldi istorel'', troet diwar ar c'hatalaneg gant [[Gwenael Emelyanoff]], 84 p. {{ISBN|9782868632043}}. Romant-polis. ;2023 * [[John Le Carré]], ''Ar spier a zistroe eus ar yenijenn'', 306 p. {{ISBN|9782868632081}}. Romant spierezh. Titl orin : ''The spy who came in from the cold''. ;2024 * [[Paol ar Meur]], ''Tan ha distan'', 177 p. {{ISBN|9782868632173}}. Romant. * [[Julien Gracq]], ''Ar c'hourenez'', troet diwar ar galleg gant Tomaz Loyer, 139 p. {{ISBN|9782868632159}}. Danevell hir. * [[Théophile Gautier]], [[Edgar Allan Poe]], [[Guy de Maupassant]], [[André Maurois]], ''Ar Bandulenn: ha pemp danevell faltazius all'', troet gant Anna ha Loik Kampion, 72 p. {{ISBN|9782868632166}}. Danevelloù. * [[Andrei Makin]], ''Sonerezh ur vuhez'', 109 p. {{ISBN|9782868632074}}. Romant. * [[Toni Morrison]], ''Du-mañ '', troet diwar ar saozneg gant Bernez Gery, 154 p. {{ISBN|9782868632180}}. Romant-polis. ;2025 * Goulc'han Kervella, ''Ar Vosenn Nevez ha pezhioù-c'hoari all : Commedia dell'arte', 148 p. {{ISBN|9782-868632227}}. C'hoariva. * [[Robert Louis Stevenson]], ''Skrapet'', troet diwar ar saozneg gant Kristian Braz, 246 p. {{ISBN|9782868632210}}. Romant. Titl orin : ''Kidnapped''. * [[Visant Roue]], ''Istor ar Vretoned. 1 : -55 betek 410'', 239 p. 8 kartenn e liv gant [[Mikael Bodlore-Penlaez]]. {{ISBN|9782868632197}}. Istor. ;2026 * [[Aleksandr ar Gall]], ''Hor Breudeur Tramor : Agan Breder Tramor'', 245 p. {{ISBN|978-2-868632241}}. Kerne-Veur. * [[Tennessee Williams]], ''Tramgarr ar c'hoantoù'', troet diwar ar saozneg gant Serj Richard, 201 p. {{ISBN|9782868632234'}}. Pezh-c'hoari. Titl orin : ''A Streetcar named Desire''. {{Porched Breizh}} [[Rummad:Embannerien vrezhonek]] 76ju1jvcu4210s3ibw3n8gj2u2otizn 0 42921 2202454 1482466 2026-10-19T14:54:28Z JackyM59 87937 Ajout d'une photographie 2202454 wikitext text/x-wiki [[Restr:La Déploration du Christ par François Barois (Louvre – R.F. 2014-1).jpg|thumb|Glac'har ar C'hrist gant François Barois, war-dro 1700, Mirdi al Louvre]] '''François Barois''' a oa ur [[Kizellañ|c'hizeller]] [[gall]] eus ar {{XVIIvet kantved}}. {{DEFAULTSORT:Barois, Francois}} [[Rummad:Kizellerien c'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1656]] [[Rummad:Marvioù 1726]] diztli59efz0netmpgygy0oizp57jyu 0 45119 2202452 2161938 2026-10-19T13:08:47Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202452 wikitext text/x-wiki Ar '''Sened''' zo un aozadur politikel en ur renad politikel gant div gambr. E meur a vro e komzer eus sened, hag e pep hoalad. Senedourien ha senedourezed a vez graet eus an izili. Dont a ra an anv eus ar [[Sened roman]], a oa da gentañ bodad an dud kozh ha fur (diwar ar wrizienn ''sen'', kar da ''hen'' e brezhoneg). == Senedoù ar bed == Senedoù zo er 28 bro listennet amañ. {| |- valign="top" | * {{Alamagn}} ''([[Bundesrat]])'' * {{Arc'hantina}} * {{Aostralia}} * {{Bavaria}} (betek [[1999]]) * {{Belgia}} * {{Bolivia}} * {{Brazil}} | * {{Bro-C'hall}} ([[Sened gall]]) * {{Chile}} * {{Italia}} * {{Iwerzhon}} * {{Izelvroioù}} * {{Kameroun}} * {{Kanada}} | * {{Kolombia}} * {{Madagaskar}} * {{Mec'hiko}} * {{Palau}} * {{Polonia}} * {{Puerto Rico}} * {{Republik Demokratel Kongo}} | * {{Roumania}} * {{Rouantelezh-Unanet}} * {{Senegal}} * {{Spagn}} * {{SUA}} * {{Uruguay}} * {{Venezuela}} |} == Gwelout ivez == * [[Breujoù]] * [[Parlamant]] * [[Penaos e vez dilenn renerien ar broioù]] == Liammoù diavaez == * {{fr}} [https://web.archive.org/web/20080410123014/http://www.senat.fr/senatsdumonde/pays.html Senedoù er bed] [[Rummad:Kambroù-lezenniñ]] 7cvir4noucod4aoz0hsu5o3dlwn544d 0 62093 2202484 2030575 2026-10-20T09:48:06Z Dakbzh 58931 2202484 wikitext text/x-wiki {{Taxobox Loen | Hoc'hed-dreinek|Darica Kirpi 00911.jpg}} {{Taxobox Phylum | Chordata}} {{Taxobox Classis | Mammalia}} {{Taxobox Ordo | Rodentia}} {{Taxobox Traoù all | Hystricidae, Erethizontidae|}} {{Taxobox Echu}} An '''hoc'hed-dreinek'''<ref>Geriadur Al Liamm, p. 388.</ref>, pe '''heureuchined-reunek'''<ref>Roparz Hemon, ''Nouveau dictionnaire breton-français'', p.380.</ref>, pe '''heureuchined-daredek'''<ref>Geriadur Al Liamm, p. 1345.</ref>, zo [[krignerien]] goloet o c'horf gant reun ha drein hir. Daou [[kerentiad|gerentiad]] hoc'hed-dreinek zo : * ''[[Hystricidae]]'', er [[Bed Kozh]] ; * ''[[Erethizontidae]]'', er [[Bed Nevez]]. <gallery mode="packed" heights="180px"> IndPorcupine.jpg|Heureuchin-daredek Stekelvarken Aiguilles Porc-épic.jpg|Drein pe dared un heureuchin-daredek </gallery> ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} [[Rummad:Familhoù bronneged]] [[Rummad:Krignerien]] 1k00hwq3ia95bawdjztnz67pksdgwkj 0 79037 2202459 2184389 2026-10-19T16:43:19Z Jourt6 94723 /* */ 2202459 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sargent MonetPainting.jpg|thumb|right|240px|[[John Singer Sargent]] : ''Monet o livañ e lez ur c'hoad '', 1885]] '''Oscar-Claude Monet''' ( [[14 a viz Du]] 1840 - [[5 a viz Kerzu]] 1926), anavezet evel '''Claude Monet''', zo ul livour gall.<br /> Unan eus mistri ar re "Impresionourien" eo Claude Monet. [[Jean-Joseph Sanfourche]] == E vuhez == === Yaouankiz === Claude Monet zo ganet e [[Pariz]] d'ar [[14 a viz Du]] 1840. Eil mab Adolphe ha Louise-Justine Aubrée e oa. Badezet e voe evel Oscar-Claude e [[Notre-Dame de Lorette]], met Oscar eo a veze graet anezhañ gant e dud<ref>[[Sylvie Patin]], ''Monet "Un œil... mais bon Dieu, quel œil!"'', Découvertes Gallimard.</ref>. Diwezhatoc'h e lavaro e oa ur gwir Barizian anezhañ dre ma oa ganet e holl dud-kozh e Pariz. Pemp bloaz e oa e 1845 pan eas an tiegezh d'an [[Le Havre|Havr]], da [[Normandi]]. Er skol, Oscar a oa troet muioc'h gant an tresañ eget gant ar studi. Heuliañ a ra kentelioù [[Jacques-François Ochard]], bet diskibl d'al livour [[Peintre David|David]]. Kentañ skeudennoù a dresas a oa ludresadennoù <!-- Ses premiers dessins sont des caricatures de personnages (professeurs, hommes politiques) dont Monet « enguirlande la marge de ses livres....en déformant le plus possible la face ou le profil de ses maîtres » selon ses propres termes. Il fait déjà des croquis de bateau et des paysages en "plein air" sur le motif. En 1857, sa mère décède et il abandonne ses études. Sa tante Lecadre l'accueille et l'encourage à continuer le dessin. Il vend ses caricatures signées O. Monet chez un commerçant spécialisé dans le matériel pour peintres, où expose également [[Eugène Boudin]], ancien associé du propriétaire. C'est là qu'il va faire sa connaissance, déterminante pour sa carrière artistique, et il dira plus tard : "Si je suis devenu un peintre, c'est à Eugène Boudin que je le dois." Il conseille aussi à son jeune comparse à quitter Le Havre pour Paris dans le but d'y prendre des cours et d'y rencontrer d'autres artistes. --> === Camille === En 1866, en em gavas gant [[Camille Doncieux]] <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Claude Monet - Camille.JPG|''[[La Femme en robe verte]]'', 1866 File:Claude Monet 024.jpg|''[[Femmes au jardin]]'', 1866 File:Claude Monet La Grenouillére.jpg|''[[Bain à la Grenouillère]]'', 1869 File:Snow-effect-the-road-to-louveciennes.jpg|''La route de Versailles à Louveciennes, effet de neige'', 1870 File:The Harbour at Trouville Claude Monet.jpg|''Porzh [[Trouville]]'', 1870 </gallery> == E livadurioù == <gallery> Restr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|'' Santad da sav-heol'' ([[1874]]). Restr:Claude Monet 047.jpg|''Regatoù en Argenteuil'' ([[1874]]). Restr:Claude Monet - Au Bord de la Seine, près de Vétheuil.jpg Restr:Claude Monet 002.jpg Restr:Claude Monet 003.jpg Restr:Claude Monet 004.jpg Restr:Claude Monet 005.jpg Restr:Claude Monet 006.jpg Restr:Claude Monet 007.jpg Restr:Claude Monet 008.jpg Restr:Claude Monet 009.jpg Restr:Claude Monet 010.jpg Restr:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg Restr:Claude Monet 013.jpg Restr:Claude Monet 014.jpg Restr:London, the Houses of Parliament, Sunlight Opening in Fog, by Claude Monet.jpg Restr:Claude Monet 016.jpg Restr:Claude Monet 017.jpg Restr:Claude Monet 018.jpg Restr:Monet w822.jpg Restr:Claude Monet 020.jpg Restr:Claude Monet 021.jpg Restr:Claude Monet 036.jpg|''Madame Louis Joachim Gaudibert'' Restr:Claude Monet 037.jpg|''[[Roz-aer]]'' Restr:Claude Monet 041.jpg Restr:Claude Monet 042.jpg Restr:Claude Monet 043.jpg Restr:Claude Monet 044.jpg Restr:Claude Monet 045.jpg Restr:Claude Monet 051.jpg Restr:Claude Monet 052.jpg|''Torkad troioù-heol'' Restr:Claude Monet - Le Givre - 1880.jpg|Rogaden - 1880 - [[Musée d'Orsay]] </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{Commons|Category:Claude Monet|Claude Monet}} {{DEFAULTSORT:Monet, Claude}} [[Rummad:Livourien c'hall]] [[Rummad:Tud nac'het ganto al Lejion a enor Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1840]] [[Rummad:Marvioù 1926]] 8yopvnzr6l57dg7w76wsfodfempbde9 2202461 2202459 2026-10-19T16:50:28Z ~2026-55994-34 94725 /* */ 2202461 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sargent MonetPainting.jpg|thumb|right|240px|[[John Singer Sargent]] : ''Monet o livañ e lez ur c'hoad '', 1885]] '''Oscar-Claude Monet''' ( [[14 a viz Du]] 1840 - [[5 a viz Kerzu]] 1926), anavezet evel '''Claude Monet''', zo ul livour gall.<br /> Unan eus mistri ar re "Impresionourien" eo Claude Monet. == E vuhez == === Yaouankiz === Claude Monet zo ganet e [[Pariz]] d'ar [[14 a viz Du]] 1840. Eil mab Adolphe ha Louise-Justine Aubrée e oa. Badezet e voe evel Oscar-Claude e [[Notre-Dame de Lorette]], met Oscar eo a veze graet anezhañ gant e dud<ref>[[Sylvie Patin]], ''Monet "Un œil... mais bon Dieu, quel œil!"'', Découvertes Gallimard.</ref>. Diwezhatoc'h e lavaro e oa ur gwir Barizian anezhañ dre ma oa ganet e holl dud-kozh e Pariz. Pemp bloaz e oa e 1845 pan eas an tiegezh d'an [[Le Havre|Havr]], da [[Normandi]]. Er skol, Oscar a oa troet muioc'h gant an tresañ eget gant ar studi. Heuliañ a ra kentelioù [[Jacques-François Ochard]], bet diskibl d'al livour [[Peintre David|David]]. Kentañ skeudennoù a dresas a oa ludresadennoù <!-- Ses premiers dessins sont des caricatures de personnages (professeurs, hommes politiques) dont Monet « enguirlande la marge de ses livres....en déformant le plus possible la face ou le profil de ses maîtres » selon ses propres termes. Il fait déjà des croquis de bateau et des paysages en "plein air" sur le motif. En 1857, sa mère décède et il abandonne ses études. Sa tante Lecadre l'accueille et l'encourage à continuer le dessin. Il vend ses caricatures signées O. Monet chez un commerçant spécialisé dans le matériel pour peintres, où expose également [[Eugène Boudin]], ancien associé du propriétaire. C'est là qu'il va faire sa connaissance, déterminante pour sa carrière artistique, et il dira plus tard : "Si je suis devenu un peintre, c'est à Eugène Boudin que je le dois." Il conseille aussi à son jeune comparse à quitter Le Havre pour Paris dans le but d'y prendre des cours et d'y rencontrer d'autres artistes. --> === Camille === En 1866, en em gavas gant [[Camille Doncieux]] <gallery mode="packed-hover" heights="150"> File:Claude Monet - Camille.JPG|''[[La Femme en robe verte]]'', 1866 File:Claude Monet 024.jpg|''[[Femmes au jardin]]'', 1866 File:Claude Monet La Grenouillére.jpg|''[[Bain à la Grenouillère]]'', 1869 File:Snow-effect-the-road-to-louveciennes.jpg|''La route de Versailles à Louveciennes, effet de neige'', 1870 File:The Harbour at Trouville Claude Monet.jpg|''Porzh [[Trouville]]'', 1870 </gallery> == E livadurioù == <gallery> Restr:Claude Monet, Impression, soleil levant.jpg|'' Santad da sav-heol'' ([[1874]]). Restr:Claude Monet 047.jpg|''Regatoù en Argenteuil'' ([[1874]]). Restr:Claude Monet - Au Bord de la Seine, près de Vétheuil.jpg Restr:Claude Monet 002.jpg Restr:Claude Monet 003.jpg Restr:Claude Monet 004.jpg Restr:Claude Monet 005.jpg Restr:Claude Monet 006.jpg Restr:Claude Monet 007.jpg Restr:Claude Monet 008.jpg Restr:Claude Monet 009.jpg Restr:Claude Monet 010.jpg Restr:Claude Monet - Woman with a Parasol - Madame Monet and Her Son - Google Art Project.jpg Restr:Claude Monet 013.jpg Restr:Claude Monet 014.jpg Restr:London, the Houses of Parliament, Sunlight Opening in Fog, by Claude Monet.jpg Restr:Claude Monet 016.jpg Restr:Claude Monet 017.jpg Restr:Claude Monet 018.jpg Restr:Monet w822.jpg Restr:Claude Monet 020.jpg Restr:Claude Monet 021.jpg Restr:Claude Monet 036.jpg|''Madame Louis Joachim Gaudibert'' Restr:Claude Monet 037.jpg|''[[Roz-aer]]'' Restr:Claude Monet 041.jpg Restr:Claude Monet 042.jpg Restr:Claude Monet 043.jpg Restr:Claude Monet 044.jpg Restr:Claude Monet 045.jpg Restr:Claude Monet 051.jpg Restr:Claude Monet 052.jpg|''Torkad troioù-heol'' Restr:Claude Monet - Le Givre - 1880.jpg|Rogaden - 1880 - [[Musée d'Orsay]] </gallery> == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} {{Commons|Category:Claude Monet|Claude Monet}} {{DEFAULTSORT:Monet, Claude}} [[Rummad:Livourien c'hall]] [[Rummad:Tud nac'het ganto al Lejion a enor Bro-C'hall]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1840]] [[Rummad:Marvioù 1926]] 5mrvcs441udsa0156z1jzeudoby0a2p 0 85189 2202494 2132263 2026-10-20T11:28:34Z Arko 540 liamm 2202494 wikitext text/x-wiki {{databox}} [[Restr:Debeauvais.jpg|thumb|Frañsez Debauvais]] '''Frañsez Debauvais''', bet ganet e [[Roazhon]] d'an [[31 a viz Genver]] [[1903]], a oa ur broadelour breizhat a Vreizh-Uhel. '''François Debeauvais''' a oa e anv gwirion met dre fazi un ofisour stad-sivil e oa bet lamet un "e" e anv e dad. Lesanvioù en deus bet ivez evel Fañch Debauvais, Fañch Deb, Deb, Fañch Denoual<ref> [[Roparz Hemon]], [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]] niverenn 165, 1944 pajenn 261 pennad Frañsez Debauvais</ref>. [[Restr:Debeauvais.png|thumb|Frañsez Debauvais taolennet e 1932 e [[Ouest-Eclair]]]] Desket mat brezhoneg gantañ ha drezhañ<ref>Lizher eus ar 1.1.1944 da heul drouklazh an Aotrou Perrot, Imbourc'h 245 1990 p. 58-60, a ziskouez ouzh peseurt diaesterioù kriz e tale ar stourmerien vroadelour d'an ampoent</ref>{{,}}<ref> [[Roparz Hemon]], [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]] niverenn 165, 1944 pajenn 261 pennad Frañsez Debauvais</ref>. Desket mat e oa a-fed istor Breizh. [[Restr:Breiz Atao - 30 juillet 1939 - Olier Mordrel & François Debeauvais.jpg|thumb|[[Breiz Atao]], [[30 a viz Gouhere]] [[1939]]; [[Olier Mordrel]] gant Frañsez Debauvais]] Aet e oa da Anaon e [[Colmar]] d'an [[20 a viz Meurzh]] [[1944]], diwar an [[Torzhellegezh|dorzhellegezh]]. Ur pennad enoriñ a oa bet savet gant Roparz Hemon e niverenn ziwezhañ [[Gwalarn (kelaouenn)|Gwalarn]], kinniget e vez ar pezh-c'hoari Roperzh Emmet dezhañ. Ar pennad a oa bet unan eus ar re gaerañ e brezhoneg evit Frañsez Kervella: "E varv a voe kemennet e niverenn 165 Gwalarn, hag ar pennad gouestlet enni d'e vignon gant Roparz Hemon a zo unan eus ar skridoù kaerañ a anavezan."<ref> En "Roparz Hemon hor mestr" gant Kenan Kongar, Al Liamm 1978, niverenn 189 pajennoù 345-358</ref> Emañ e vez e [[bered an Norzh (Roazhon)|bered hanternoz Roazhon]], warnañ ur groaz keltiek uhel skrivet warni "Doue da bardono d'an Anaon". [[Restr:Creston-debeauvais.jpg|thumb|Burev-labour Frañsez Debauvais, tresoù [[svastika]] warnañ.<br />Gant [[Jeanne Malivel]] ha [[René-Yves Creston]] eo bet krouet, evit ur prof d'an dimeziñ etre Debauvais hag [[Anna Youenou]]]] == Pennadoù kar == * [[Breiz Atao]] * [[Anna Youenou]] * [[Olier Mordrel]] * [[Marsel Guieysse]] * [[Strollad Broadel Breizh (1931-1944)]] * [[Bezen Perrot]] ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Debauvais, Fransez}} [[Rummad:Emsaverien Breizh]] [[Rummad:Ganedigezhioù 1903]] [[Rummad:Marvioù 1944]] [[Rummad:Tud marvet gant an dorzhellegezh]] [[Rummad:Izili Strollad Broadel Breizh]] [[Rummad:Kenlabourerien Breizh gant an nazied]] {{Porched Breizh}} ja2cd428y6k7wsoyyuv8d0z4qjixyq6 0 100981 2202488 1991074 2026-10-20T10:54:37Z Leonzia 88972 liamm, kurwerz 2202488 wikitext text/x-wiki '''Huon de Bordeaux''' zo ur [[Kurwerz|meurgan]] gallek dizanv eus dibenn an {{XIIIvet kantved}}, pe deroù ar {{XIVvet}}. ==Pennad kar== * [[Bue ar Prins Huon a Vourdel]], trajedienn vrezhonek gant Job Koad e 1824. == Levrlennadur == *{{fr}} ''Le "Huon de Bordeaux" en prose du XVème siècle.'' Michel J. Raby, ed. Collection: Studies in the Humanities, vol 27. [[New York]]: Peter Lang, 1998. ISBN 0-8204-3301-2 [[Rummad:lennegezh c'hallek an XIIIvet kantved]] [[Rummad:Meurganoù]] 8iukdi646e37er61o766ymf45v0s9y9 2202490 2202488 2026-10-20T10:56:08Z Leonzia 88972 databox 2202490 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Huon de Bordeaux''' zo ur [[Kurwerz|meurgan]] gallek dizanv eus dibenn an {{XIIIvet kantved}}, pe deroù ar {{XIVvet}}. ==Pennad kar== * [[Bue ar Prins Huon a Vourdel]], trajedienn vrezhonek gant Job Koad e 1824. == Levrlennadur == *{{fr}} ''Le "Huon de Bordeaux" en prose du XVème siècle.'' Michel J. Raby, ed. Collection: Studies in the Humanities, vol 27. [[New York]]: Peter Lang, 1998. ISBN 0-8204-3301-2 [[Rummad:lennegezh c'hallek an XIIIvet kantved]] [[Rummad:Meurganoù]] efz1efdyuhmrpi6mtrcd25u92ys0z99 0 101000 2202489 1361442 2026-10-20T10:55:15Z Leonzia 88972 liamm, Huon de Bordeaux 2202489 wikitext text/x-wiki '''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] [[Rummad:Lennegezh vrezhonek]] sga30mpk3x9w6km1s9ojtadpcrhreus 2202492 2202489 2026-10-20T11:03:09Z Leonzia 88972 liammoù, BnF, Fonds celtique et basque, dave 2202492 wikitext text/x-wiki '''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] Ur skouerenn a zo, e-barzh un dornskrid miret e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]], en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]]<ref>Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.30</ref>. [[Rummad:Lennegezh vrezhonek]] e21zu9n5r4er2531x8j9jw1ic4vtlnb 2202493 2202492 2026-10-20T11:24:08Z Leonzia 88972 skeudenn 2202493 wikitext text/x-wiki [[Restr:Johann Heinrich Füssli 004.jpg|thumb|Livadur gant Johann Heinrich Füssli (1804). Tec'hout a ra Cerasimus hag Huon dirak Oberon, roue an alfed]] '''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] Ur skouerenn a zo, e-barzh un dornskrid miret e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]], en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]]<ref>Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.30</ref>. [[Rummad:Lennegezh vrezhonek]] 8jl10690rduv7lbdworjg5rxqdy3zyd 2202495 2202493 2026-10-20T11:28:38Z Leonzia 88972 skeudenn, ouzhpennet 2202495 wikitext text/x-wiki [[Restr:Johann Heinrich Füssli 004.jpg|thumb|Livadur gant Johann Heinrich Füssli (1804). Tec'hout a ra Cerasimus hag Huon dirak Oberon, roue an alfed]] [[Restr:Huon de Bordeaux. « Tragédie a bue Huon a Vourdel, composset gane me Job Coat... 1824... en Montroulés » - btv1b52526782w (10 of 88).jpg|thumb|Dornskrid Celtique et basque 43]] '''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] Ur skouerenn a zo, e-barzh un dornskrid miret e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]], en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]]<ref>Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.30</ref>. [[Rummad:Lennegezh vrezhonek]] nad41eeipg0ozshnmabowlovdbn2ls5 2202496 2202495 2026-10-20T11:32:28Z Leonzia 88972 liamm, Jobig Koad 2202496 wikitext text/x-wiki [[Restr:Johann Heinrich Füssli 004.jpg|thumb|Livadur gant Johann Heinrich Füssli (1804). Tec'hout a ra Cerasimus hag Huon dirak Oberon, roue an alfed]] [[Restr:Huon de Bordeaux. « Tragédie a bue Huon a Vourdel, composset gane me Job Coat... 1824... en Montroulés » - btv1b52526782w (10 of 88).jpg|thumb|Dornskrid Celtique et basque 43]] '''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Jobig Koad|Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] Ur skouerenn a zo, e-barzh un dornskrid miret e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]], en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]]<ref>Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.30</ref>. [[Rummad:Lennegezh vrezhonek]] 3iwjk2v18q7bzptm3nqjrh47cw8frdz 0 117502 2202446 1627393 2026-10-19T12:00:34Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202446 wikitext text/x-wiki {{Labour zo}} {{Infobox kumunioù Frañs | anv = Romainville | anvYezh = | Yezh = | anvOfisiel = | skeudenn = Château de Romainville (2006).jpg | alc'hwez = Ar c'hastell. | ardamezioù = Blason Romainville 93.svg | logo = | bro = | rannvro = [[Enez-Frañs (rannvro)|Enez-Frañs]] | departamant = [[Seine-Saint-Denis]] | arondisamant = [[Arondisamant Bobigny|Bobigny]] | kanton = [[Kanton Bagnolet|Bagnolet]] | etrekumuniezh = Communauté d'agglomération Est Ensemble | bro velestradurel = | maer = Corinne Valls | amzer-gefridi = 2014-2020 | ledred = 48.8836 | hedred = 2.4361 | gorread = 5.1 | uk = 57 | ubi = 55 | ubr = 120 }} '''Romainville''' zo ur [[kumun c'hall|gumun]] en departamant [[Seine-Saint-Denis]] hag er rannvro [[Enez-Frañs (rannvro)|Enez-Frañs]], e [[Bro-C'hall]]. Lec'hiet eo ar gumun en [[arondisamant Bobigny]]. Er bloavezh {{PoblansKumun|93|deiziad}} e oa {{formatnum:{{PoblansKumun|93|63}}}} a annezidi hag a reer ''Romainvillois'' anezho e [[galleg]]. == Monumantoù ha traoù heverk == <gallery> Eglise de Romainville.JPG|Iliz Saint-Germain-l'Auxerrois. France - Seine Saint Denis - Romainville - Autoroute A3.jpg|Gourhent A3 e Romainville. Château de Romainville.JPG|Ar c'hastell e 2010. </gallery> == Kêrioù gevellet == * {{Gevelliñ|Benfleet|Rouantelezh Unanet|United Kingdom|bloavezh=1962}} * {{Gevelliñ|Casalecchio di Reno|Italia|Italy|bloavezh=1962}} ==Notennoù ha daveennoù== <references/> ==Liammoù diavaez== {{Commonscat|Romainville}} *[https://web.archive.org/web/20110721024604/http://www.ville-romainville.fr/ Lec'hienn ar gumun] [[Rummad:Kumunioù Seine-Saint-Denis]] sn5t94pfdxoblj4cr9xhbmqay3csrns 0 126297 2202476 2117911 2026-10-20T07:02:45Z Surajr7 89979 2202476 wikitext text/x-wiki Setu amañ roll livadurioù [[Hieronymus Bosch]]. ==Taolennoù relijiel== <gallery> <!--restr: ecce_homo_by_hieronymus_bosch.jpg|--> restr:Jheronimus Bosch 004.jpg| ''Ar Werc'hez ha Sant Yann'' restr:Jheronimus Bosch 112.jpg|''Ar Mab foraner'', [[Rotterdam]] restr:Jheronimus Bosch 001.jpg|[[Temptadur Sant Anton (teirzaolenn)]], eoullivadur war goad, [[Lisboa]] restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Tu kleiz (traoñ) restr:Hieronymus Bosch 003.jpg|*Tu kleiz (krec'h) restr:Hieronymus Bosch 002.jpg|*Lodenn greiz restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Ur sell a-dost ouzh lodenn gleiz an deirzaolenn ''[[Temptadur Sant Anton]]'' restr:Hieronymus Bosch 006.jpg|*Temptadur Sant Anton restr:Hieronymus Bosch 055.jpg| [[Jezuz o tougen e groaz]], Mirdi an arzoù-kaer, [[Gent]] restr:hieronymus Bosch 056.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Hieronymus Bosch 057.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Accademia - Visioni dell'Aldilà - L'inferno - Bosch.jpg| ''An Ifern'', [[Venezia]] restr:hieronymus Bosch 059.jpg| ''Kurunidigezh Jezuz'', [[National Gallery]], [[Londrez]] </gallery> ==Taolennoù all== <gallery> restr:Hieronymus Bosch 007.jpg| restr:Hieronymus Bosch 008.jpg| restr:Hieronymus Bosch 009.jpg| <!--restr:Jheronimus Bosch 010.jpg|--> restr:Hieronymus Bosch 011.jpg| restr:Hieronymus Bosch 012.jpg| restr:hieronymus Bosch 013.jpg| restr:Hieronymus Bosch 015.jpg| restr:Hieronymus Bosch 017.jpg| restr:Hieronymus Bosch 018.jpg| restr:Hieronymus Bosch 020.jpg| restr:Hieronymus Bosch 021.jpg| restr:Hieronymus Bosch 023.jpg| restr:Hieronymus Bosch 024.jpg| restr:Hieronymus Bosch 025.jpg| restr:Hieronymus Bosch 027.jpg| restr:Hieronymus Bosch 028.jpg| restr:hieronymus Bosch 029.jpg| restr:Hieronymus Bosch 030.jpg| restr:hieronymus Bosch 031.jpg| restr:Hieronymus Bosch 032.jpg| restr:Hieronymus Bosch 033.jpg| restr:hieronymus Bosch 034.jpg| restr:Hieronymus Bosch 035.jpg| restr:Hieronymus Bosch 036.jpg| restr:hieronymus Bosch 037.jpg| restr:Hieronymus Bosch 038.jpg| restr:Hieronymus Bosch 039.jpg| restr:Hieronymus Bosch 040.jpg|Un tamm eus ''An Ifern'' (e ''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' restr:Hieronymus Bosch 041.jpg| restr:Hieronymus Bosch 042.jpg| restr:hieronymus Bosch 043.jpg| restr:Hieronymus Bosch 044.jpg| restr:Hieronymus Bosch 045.jpg| restr:hieronymus Bosch 046.jpg| restr:Hieronymus Bosch 047.jpg| restr:Hieronymus Bosch 048.jpg| restr:hieronymus Bosch 049.jpg| restr:Jheronimus Bosch 050.jpg| restr:Hieronymus Bosch 051.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:hieronymus Bosch 052.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:Hieronymus Bosch 053.jpg| restr:Hieronymus Bosch 054.jpg| restr:Hieronymus Bosch 060.jpg| restr:Hieronymus Bosch 061.jpg| restr:Hieronymus Bosch 062.jpg| ''Azeuladeg an Tri Roue'', teirzaolenn (tu diavaez), 1495, [[Mirdi ar Prado]] restr:hieronymus Bosch 063.jpg| * restr:Hieronymus Bosch 064.jpg| restr:Hieronymus Bosch 065.jpg| restr:hieronymus Bosch 066.jpg| restr:Hieronymus Bosch 067.jpg| restr:Hieronymus Bosch 068.jpg| restr:hieronymus Bosch 069.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg| ''El carro de heno'' ([[Ar c'harrad foenn]]), [[Mirdi ar Prado]] restr:Hieronymus Bosch 071.jpg|*[[Ar c'harrad foenn]], krec'h dehoù. restr:Hieronymus Bosch 072.jpg| restr:hieronymus Bosch 073.jpg| restr:Hieronymus Bosch 074.jpg| restr:Hieronymus Bosch 075.jpg| restr:hieronymus Bosch 076.jpg| restr:Hieronymus Bosch 077.jpg| restr:Hieronymus Bosch 078.jpg| restr:hieronymus Bosch 079.jpg| restr:Hieronymus Bosch 080.jpg| restr:Hieronymus Bosch 081.jpg| restr:Hieronymus Bosch 082.jpg| restr:hieronymus Bosch 083.jpg| restr:Hieronymus Bosch 084.jpg| restr:Jheronimus Bosch - Saint Christopher - Google Art ProjectFXD.jpg| restr:hieronymus Bosch 086.jpg| restr:Hieronymus Bosch 087.jpg| restr:Hieronymus Bosch 088.jpg| restr:Johannes op Patmos Saint John on Patmos Berlin, Staatlichen Museen zu Berlin, Gemaldegalerie HR.jpg| restr:Hieronymus Bosch 090.jpg| restr:Hieronymus Bosch 091.jpg| restr:Hieronymus Bosch 092.jpg| * (munud) restr:hieronymus Bosch 093.jpg| restr:Hieronymus Bosch 095.jpg| [[Ar seizh pec'hed marvel (Bosch)]] restr:Hieronymus Bosch 094.jpg|* ''Al [[lontegezh]]'' restr:hieronymus Bosch 096.jpg| restr:Hieronymus Bosch 097.jpg| [[Ar varn diwezhañ (Bosch)]] restr:hieronymus Bosch 099.jpg| [[Liorzh ar plijadurezhioù]] restr:Hieronymus Bosch 100.jpg| [[Nederdaling ter helle]], [[Vienna]] Restr:hieronymus Bosch.jpg| Delwenn en [[Hertogenbosch]] Restr:Bosch-signature.svg|''Sinatur'' </gallery> [[Rummad:Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Rolloù livadurioù|Bosch]] axfjfo0nrpk9tq6yfwa4979rz416pq7 2202477 2202476 2026-10-20T07:39:25Z Surajr7 89979 2202477 wikitext text/x-wiki Setu amañ roll livadurioù [[Hieronymus Bosch]]. ==Taolennoù relijiel== <gallery> <!--restr: ecce_homo_by_hieronymus_bosch.jpg|--> restr:Jheronimus Bosch 004.jpg| ''Ar Werc'hez ha Sant Yann'' restr:Jheronimus Bosch 112.jpg|''Ar Mab foraner'', [[Rotterdam]] restr:Jheronimus Bosch 001.jpg|[[Temptadur Sant Anton (teirzaolenn)]], eoullivadur war goad, [[Lisboa]] restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Tu kleiz (traoñ) restr:Hieronymus Bosch 003.jpg|*Tu kleiz (krec'h) restr:Hieronymus Bosch 002.jpg|*Lodenn greiz restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Ur sell a-dost ouzh lodenn gleiz an deirzaolenn ''[[Temptadur Sant Anton]]'' restr:Hieronymus Bosch 006.jpg|*Temptadur Sant Anton restr:Hieronymus Bosch 055.jpg| [[Jezuz o tougen e groaz]], Mirdi an arzoù-kaer, [[Gent]] restr:hieronymus Bosch 056.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Hieronymus Bosch 057.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Accademia - Visioni dell'Aldilà - L'inferno - Bosch.jpg| ''An Ifern'', [[Venezia]] restr:hieronymus Bosch 059.jpg| ''Kurunidigezh Jezuz'', [[National Gallery]], [[Londrez]] </gallery> ==Taolennoù all== <gallery> restr:Hieronymus Bosch 007.jpg| restr:Hieronymus Bosch 008.jpg| restr:Hieronymus Bosch 009.jpg| <!--restr:Jheronimus Bosch 010.jpg|--> restr:Hieronymus Bosch 011.jpg| restr:Hieronymus Bosch 012.jpg| restr:hieronymus Bosch 013.jpg| restr:Hieronymus Bosch 015.jpg| restr:Hieronymus Bosch 017.jpg| restr:Hieronymus Bosch 018.jpg| restr:Hieronymus Bosch 020.jpg| restr:Hieronymus Bosch 021.jpg| restr:Hieronymus Bosch 023.jpg| restr:Hieronymus Bosch 024.jpg| restr:Hieronymus Bosch 025.jpg| restr:Hieronymus Bosch 027.jpg| restr:Hieronymus Bosch 028.jpg| restr:hieronymus Bosch 029.jpg| restr:Hieronymus Bosch 030.jpg| restr:hieronymus Bosch 031.jpg| restr:Hieronymus Bosch 032.jpg| restr:Hieronymus Bosch 033.jpg| restr:hieronymus Bosch 034.jpg| restr:Hieronymus Bosch 035.jpg| restr:Hieronymus Bosch 036.jpg| restr:hieronymus Bosch 037.jpg| restr:Hieronymus Bosch 038.jpg| restr:Hieronymus Bosch 039.jpg| restr:Hieronymus Bosch 040.jpg|Un tamm eus ''An Ifern'' (e ''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' restr:Hieronymus Bosch 041.jpg| restr:Hieronymus Bosch 042.jpg| restr:hieronymus Bosch 043.jpg| restr:Hieronymus Bosch 044.jpg| restr:Hieronymus Bosch 045.jpg| restr:hieronymus Bosch 046.jpg| restr:Hieronymus Bosch 047.jpg| restr:Hieronymus Bosch 048.jpg| restr:hieronymus Bosch 049.jpg| restr:Jheronimus Bosch 050.jpg| restr:Hieronymus Bosch 051.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:hieronymus Bosch 052.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:Hieronymus Bosch 053.jpg| restr:Hieronymus Bosch 054.jpg| restr:Hieronymus Bosch 060.jpg| restr:Hieronymus Bosch 061.jpg| restr:Hieronymus Bosch 062.jpg| ''Azeuladeg an Tri Roue'', teirzaolenn (tu diavaez), 1495, [[Mirdi ar Prado]] restr:hieronymus Bosch 063.jpg| * restr:Hieronymus Bosch 064.jpg| restr:Hieronymus Bosch 065.jpg| restr:hieronymus Bosch 066.jpg| restr:Hieronymus Bosch 067.jpg| restr:Hieronymus Bosch 068.jpg| restr:hieronymus Bosch 069.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg| ''El carro de heno'' ([[Ar c'harrad foenn]]), [[Mirdi ar Prado]] restr:Hieronymus Bosch 071.jpg|*[[Ar c'harrad foenn]], krec'h dehoù. restr:Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg| restr:hieronymus Bosch 073.jpg| restr:Hieronymus Bosch 074.jpg| restr:Hieronymus Bosch 075.jpg| restr:hieronymus Bosch 076.jpg| restr:Hieronymus Bosch 077.jpg| restr:Hieronymus Bosch 078.jpg| restr:hieronymus Bosch 079.jpg| restr:Hieronymus Bosch 080.jpg| restr:Hieronymus Bosch 081.jpg| restr:Hieronymus Bosch 082.jpg| restr:hieronymus Bosch 083.jpg| restr:Hieronymus Bosch 084.jpg| restr:Jheronimus Bosch - Saint Christopher - Google Art ProjectFXD.jpg| restr:hieronymus Bosch 086.jpg| restr:Hieronymus Bosch 087.jpg| restr:Hieronymus Bosch 088.jpg| restr:Johannes op Patmos Saint John on Patmos Berlin, Staatlichen Museen zu Berlin, Gemaldegalerie HR.jpg| restr:Hieronymus Bosch 090.jpg| restr:Hieronymus Bosch 091.jpg| restr:Hieronymus Bosch 092.jpg| * (munud) restr:hieronymus Bosch 093.jpg| restr:Hieronymus Bosch 095.jpg| [[Ar seizh pec'hed marvel (Bosch)]] restr:Hieronymus Bosch 094.jpg|* ''Al [[lontegezh]]'' restr:hieronymus Bosch 096.jpg| restr:Hieronymus Bosch 097.jpg| [[Ar varn diwezhañ (Bosch)]] restr:hieronymus Bosch 099.jpg| [[Liorzh ar plijadurezhioù]] restr:Hieronymus Bosch 100.jpg| [[Nederdaling ter helle]], [[Vienna]] Restr:hieronymus Bosch.jpg| Delwenn en [[Hertogenbosch]] Restr:Bosch-signature.svg|''Sinatur'' </gallery> [[Rummad:Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Rolloù livadurioù|Bosch]] d0ti920pw45f8fz8vsirs64trrf9cuo 2202480 2202477 2026-10-20T07:40:21Z Surajr7 89979 2202480 wikitext text/x-wiki Setu amañ roll livadurioù [[Hieronymus Bosch]]. ==Taolennoù relijiel== <gallery> <!--restr: ecce_homo_by_hieronymus_bosch.jpg|--> restr:Jheronimus Bosch 004.jpg| ''Ar Werc'hez ha Sant Yann'' restr:Jheronimus Bosch 112.jpg|''Ar Mab foraner'', [[Rotterdam]] restr:Jheronimus Bosch 001.jpg|[[Temptadur Sant Anton (teirzaolenn)]], eoullivadur war goad, [[Lisboa]] restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Tu kleiz (traoñ) restr:Hieronymus Bosch 003.jpg|*Tu kleiz (krec'h) restr:Hieronymus Bosch 002.jpg|*Lodenn greiz restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Ur sell a-dost ouzh lodenn gleiz an deirzaolenn ''[[Temptadur Sant Anton]]'' restr:Hieronymus Bosch 006.jpg|*Temptadur Sant Anton restr:Hieronymus Bosch 055.jpg| [[Jezuz o tougen e groaz]], Mirdi an arzoù-kaer, [[Gent]] restr:hieronymus Bosch 056.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Hieronymus Bosch 057.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Accademia - Visioni dell'Aldilà - L'inferno - Bosch.jpg| ''An Ifern'', [[Venezia]] restr:hieronymus Bosch 059.jpg| ''Kurunidigezh Jezuz'', [[National Gallery]], [[Londrez]] </gallery> ==Taolennoù all== <gallery> restr:Hieronymus Bosch 007.jpg| restr:Hieronymus Bosch 008.jpg| restr:Hieronymus Bosch 009.jpg| <!--restr:Jheronimus Bosch 010.jpg|--> restr:Hieronymus Bosch 011.jpg| restr:Hieronymus Bosch 012.jpg| restr:hieronymus Bosch 013.jpg| restr:Hieronymus Bosch 015.jpg| restr:Hieronymus Bosch 017.jpg| restr:Hieronymus Bosch 018.jpg| restr:Hieronymus Bosch 020.jpg| restr:Hieronymus Bosch 021.jpg| restr:Hieronymus Bosch 023.jpg| restr:Hieronymus Bosch 024.jpg| restr:Hieronymus Bosch 025.jpg| restr:Hieronymus Bosch 027.jpg| restr:Hieronymus Bosch 028.jpg| restr:hieronymus Bosch 029.jpg| restr:Hieronymus Bosch 030.jpg| restr:hieronymus Bosch 031.jpg| restr:Hieronymus Bosch 032.jpg| restr:Hieronymus Bosch 033.jpg| restr:hieronymus Bosch 034.jpg| restr:Hieronymus Bosch 035.jpg| restr:Hieronymus Bosch 036.jpg| restr:hieronymus Bosch 037.jpg| restr:Hieronymus Bosch 038.jpg| restr:Hieronymus Bosch 039.jpg| restr:Hieronymus Bosch 040.jpg|Un tamm eus ''An Ifern'' (e ''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' restr:Hieronymus Bosch 041.jpg| restr:Hieronymus Bosch 042.jpg| restr:hieronymus Bosch 043.jpg| restr:Hieronymus Bosch 044.jpg| restr:Hieronymus Bosch 045.jpg| restr:hieronymus Bosch 046.jpg| restr:Hieronymus Bosch 047.jpg| restr:Hieronymus Bosch 048.jpg| restr:hieronymus Bosch 049.jpg| restr:Jheronimus Bosch 050.jpg| restr:Hieronymus Bosch 051.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:hieronymus Bosch 052.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:Hieronymus Bosch 053.jpg| restr:Hieronymus Bosch 054.jpg| restr:Hieronymus Bosch 060.jpg| restr:Hieronymus Bosch 061.jpg| restr:Hieronymus Bosch 062.jpg| ''Azeuladeg an Tri Roue'', teirzaolenn (tu diavaez), 1495, [[Mirdi ar Prado]] restr:hieronymus Bosch 063.jpg| * restr:Hieronymus Bosch 064.jpg| restr:Hieronymus Bosch 065.jpg| restr:hieronymus Bosch 066.jpg| restr:Hieronymus Bosch 067.jpg| restr:Hieronymus Bosch 068.jpg| restr:hieronymus Bosch 069.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg| ''El carro de heno'' ([[Ar c'harrad foenn]]), [[Mirdi ar Prado]] restr:Hieronymus Bosch 071.jpg|*[[Ar c'harrad foenn]], krec'h dehoù. restr:Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg| restr:hieronymus Bosch 073.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych central panel ('The Hay Wagon').jpg| restr:Hieronymus Bosch 075.jpg| restr:hieronymus Bosch 076.jpg| restr:Hieronymus Bosch 077.jpg| restr:Hieronymus Bosch 078.jpg| restr:hieronymus Bosch 079.jpg| restr:Hieronymus Bosch 080.jpg| restr:Hieronymus Bosch 081.jpg| restr:Hieronymus Bosch 082.jpg| restr:hieronymus Bosch 083.jpg| restr:Hieronymus Bosch 084.jpg| restr:Jheronimus Bosch - Saint Christopher - Google Art ProjectFXD.jpg| restr:hieronymus Bosch 086.jpg| restr:Hieronymus Bosch 087.jpg| restr:Hieronymus Bosch 088.jpg| restr:Johannes op Patmos Saint John on Patmos Berlin, Staatlichen Museen zu Berlin, Gemaldegalerie HR.jpg| restr:Hieronymus Bosch 090.jpg| restr:Hieronymus Bosch 091.jpg| restr:Hieronymus Bosch 092.jpg| * (munud) restr:hieronymus Bosch 093.jpg| restr:Hieronymus Bosch 095.jpg| [[Ar seizh pec'hed marvel (Bosch)]] restr:Hieronymus Bosch 094.jpg|* ''Al [[lontegezh]]'' restr:hieronymus Bosch 096.jpg| restr:Hieronymus Bosch 097.jpg| [[Ar varn diwezhañ (Bosch)]] restr:hieronymus Bosch 099.jpg| [[Liorzh ar plijadurezhioù]] restr:Hieronymus Bosch 100.jpg| [[Nederdaling ter helle]], [[Vienna]] Restr:hieronymus Bosch.jpg| Delwenn en [[Hertogenbosch]] Restr:Bosch-signature.svg|''Sinatur'' </gallery> [[Rummad:Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Rolloù livadurioù|Bosch]] rmoee0b9qujdboiy9nq7jogibd5vszu 2202482 2202480 2026-10-20T07:42:35Z Surajr7 89979 2202482 wikitext text/x-wiki Setu amañ roll livadurioù [[Hieronymus Bosch]]. ==Taolennoù relijiel== <gallery> <!--restr: ecce_homo_by_hieronymus_bosch.jpg|--> restr:Jheronimus Bosch 004.jpg| ''Ar Werc'hez ha Sant Yann'' restr:Jheronimus Bosch 112.jpg|''Ar Mab foraner'', [[Rotterdam]] restr:Jheronimus Bosch 001.jpg|[[Temptadur Sant Anton (teirzaolenn)]], eoullivadur war goad, [[Lisboa]] restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Tu kleiz (traoñ) restr:Hieronymus Bosch 003.jpg|*Tu kleiz (krec'h) restr:Hieronymus Bosch 002.jpg|*Lodenn greiz restr:Hieronymus Bosch 005.jpg|*Ur sell a-dost ouzh lodenn gleiz an deirzaolenn ''[[Temptadur Sant Anton]]'' restr:Hieronymus Bosch 006.jpg|*Temptadur Sant Anton restr:Hieronymus Bosch 055.jpg| [[Jezuz o tougen e groaz]], Mirdi an arzoù-kaer, [[Gent]] restr:hieronymus Bosch 056.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Hieronymus Bosch 057.jpg|* ''Jezuz o tougen e groaz'' (munud) restr:Accademia - Visioni dell'Aldilà - L'inferno - Bosch.jpg| ''An Ifern'', [[Venezia]] restr:hieronymus Bosch 059.jpg| ''Kurunidigezh Jezuz'', [[National Gallery]], [[Londrez]] </gallery> ==Taolennoù all== <gallery> restr:Hieronymus Bosch 007.jpg| restr:Hieronymus Bosch 008.jpg| restr:Hieronymus Bosch 009.jpg| <!--restr:Jheronimus Bosch 010.jpg|--> restr:Hieronymus Bosch 011.jpg| restr:Hieronymus Bosch 012.jpg| restr:hieronymus Bosch 013.jpg| restr:Hieronymus Bosch 015.jpg| restr:Hieronymus Bosch 017.jpg| restr:Hieronymus Bosch 018.jpg| restr:Hieronymus Bosch 020.jpg| restr:Hieronymus Bosch 021.jpg| restr:Hieronymus Bosch 023.jpg| restr:Hieronymus Bosch 024.jpg| restr:Hieronymus Bosch 025.jpg| restr:Hieronymus Bosch 027.jpg| restr:Hieronymus Bosch 028.jpg| restr:hieronymus Bosch 029.jpg| restr:Hieronymus Bosch 030.jpg| restr:hieronymus Bosch 031.jpg| restr:Hieronymus Bosch 032.jpg| restr:Hieronymus Bosch 033.jpg| restr:hieronymus Bosch 034.jpg| restr:Hieronymus Bosch 035.jpg| restr:Hieronymus Bosch 036.jpg| restr:hieronymus Bosch 037.jpg| restr:Hieronymus Bosch 038.jpg| restr:Hieronymus Bosch 039.jpg| restr:Hieronymus Bosch 040.jpg|Un tamm eus ''An Ifern'' (e ''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' restr:Hieronymus Bosch 041.jpg| restr:Hieronymus Bosch 042.jpg| restr:hieronymus Bosch 043.jpg| restr:Hieronymus Bosch 044.jpg| restr:Hieronymus Bosch 045.jpg| restr:hieronymus Bosch 046.jpg| restr:Hieronymus Bosch 047.jpg| restr:Hieronymus Bosch 048.jpg| restr:hieronymus Bosch 049.jpg| restr:Jheronimus Bosch 050.jpg| restr:Hieronymus Bosch 051.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:hieronymus Bosch 052.jpg| [[L'Escamoteur]] restr:Hieronymus Bosch 053.jpg| restr:Hieronymus Bosch 054.jpg| restr:Hieronymus Bosch 060.jpg| restr:Hieronymus Bosch 061.jpg| restr:Hieronymus Bosch 062.jpg| ''Azeuladeg an Tri Roue'', teirzaolenn (tu diavaez), 1495, [[Mirdi ar Prado]] restr:hieronymus Bosch 063.jpg| * restr:Hieronymus Bosch 064.jpg| restr:Hieronymus Bosch 065.jpg| restr:hieronymus Bosch 066.jpg| restr:Hieronymus Bosch 067.jpg| restr:Hieronymus Bosch 068.jpg| restr:hieronymus Bosch 069.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg| ''El carro de heno'' ([[Ar c'harrad foenn]]), [[Mirdi ar Prado]] restr:Hieronymus Bosch 071.jpg|*[[Ar c'harrad foenn]], krec'h dehoù. restr:Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg| restr:hieronymus Bosch 073.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych central panel ('The Hay Wagon').jpg| restr:Hieronymus Bosch 075.jpg| restr:hieronymus Bosch 076.jpg| restr:Hieronymus Bosch 077.jpg| restr:Hieronymus Bosch 078.jpg| restr:hieronymus Bosch 079.jpg| restr:Hieronymus Bosch 080.jpg| restr:Hieronymus Bosch 081.jpg| restr:Hieronymus Bosch 082.jpg| restr:Bosch - Haywain Triptych right panel ('Hell').jpg| restr:Hieronymus Bosch 084.jpg| restr:Jheronimus Bosch - Saint Christopher - Google Art ProjectFXD.jpg| restr:hieronymus Bosch 086.jpg| restr:Hieronymus Bosch 087.jpg| restr:Hieronymus Bosch 088.jpg| restr:Johannes op Patmos Saint John on Patmos Berlin, Staatlichen Museen zu Berlin, Gemaldegalerie HR.jpg| restr:Hieronymus Bosch 090.jpg| restr:Hieronymus Bosch 091.jpg| restr:Hieronymus Bosch 092.jpg| * (munud) restr:hieronymus Bosch 093.jpg| restr:Hieronymus Bosch 095.jpg| [[Ar seizh pec'hed marvel (Bosch)]] restr:Hieronymus Bosch 094.jpg|* ''Al [[lontegezh]]'' restr:hieronymus Bosch 096.jpg| restr:Hieronymus Bosch 097.jpg| [[Ar varn diwezhañ (Bosch)]] restr:hieronymus Bosch 099.jpg| [[Liorzh ar plijadurezhioù]] restr:Hieronymus Bosch 100.jpg| [[Nederdaling ter helle]], [[Vienna]] Restr:hieronymus Bosch.jpg| Delwenn en [[Hertogenbosch]] Restr:Bosch-signature.svg|''Sinatur'' </gallery> [[Rummad:Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Rolloù livadurioù|Bosch]] 1gxpy6gongyfycrmhapin1qnx7wkmyb 0 126492 2202475 2097554 2026-10-20T06:58:38Z Surajr7 89979 2202475 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar c'harrad foenn''}} '''''Ar c'harrad foenn''''' ([[izelvroeg]] : ''De Hooiwagen-drieluik''), diwar an daolenn a zo er c'hreiz, zo anv un [[teirzaolenn|deirzaolenn]] vras (147 x 224 [[metr|cm]]) aozet gant [[eoul]] war [[koad|goad]] [[derv]] e-tro ar bloaz [[1516]] gant al [[livouriezh|livour]] [[Izelvroioù|Izelvroat]] [[Hieronymus Bosch]]. E [[Mirdi ar Prado]] e [[Madrid]] emañ an oberenn war ziskouez. Sinet eo ''Jheronimus Bosch'' e korn dehou izelañ an daolenn greiz. ==Istor== Prenet e voe an daolenn e [[1570]] gant ar roue [[Felipe II]] [[Spagn]], a oa o ren war ar [[Seitek Proviñs]] ; e [[1574]] e voe kaset da balez an Escorial e Madrid. Pelloc'h e voe gwerzhet da [[markizelezh|varkiz]] [[Salamanca]] kent bout rannet etre teir zaolenn. An hini greiz — ''Ar c'harrad foenn'' end-eeun — a voe prenet e [[1848]] gant [[Isabel II|Isabel II Spagn]] ha kasert da balez [[Aranjuez]] ; an hini zehou a voe adkaset d'an Escorial hag an hini gleiz a voe fiziet er Prado. E [[1914]] e voe adstrollet an deirzaolenn e Mirdi ar Prado. Un eiladur zo en Escorial, sinet e korn gleiz izelañ an daolenn gleiz ; e-pad pell ez eo bet lakaet d'an oberenn orin, hogen kenemglev zo hiziv evit kadarnaat ez eo teirzaolenn ar Prado an hini orin, livet gwelloc'h ha deiziadet [[1510]]-1516 dre [[dendrokronologiezh|zendrokronologiezh]]. Den ne oar avat ha H. Bosch en deus livet an teir zaolenn, pe an hini greiz hepken, ar stalafioù (''recto-verso'') o vezañ bet livet gant deskarded en e labourva e [['s-Hertogenbosch]]. ==An deirzaolenn== {| width="75%" align="center" |- |<gallery mode="packed" heights="300px" caption="Serr">Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg</gallery> | :A-dreñv an taolennoù ez eus livet un dremmvra ma weler ur marc'hadour-red kozh o vale war ribl ur [[stêr]]ig, dik a-raok treuziñ ur [[pont]]ig e gloued zigor ; emañ ar beajour oc'h astenn e vazh evit argas ur [[ki|c'hi]] gourdrouzus, e-kichen [[evn]]ed du a zo o pigosat [[kig]] korf-marv ur [[marc'h]] pe un [[azen]]. :Meur a arvest zo en tu all d'ar wazh-dour : ur beajour all hanter ziwisket zo staget ouzh ur wezenn gant soudarded a zo o laerezh e draoù ; ur c'houblad maesaerien zo o tañsal ouzh son ur [[binioù]] tra m'emañ o [[dañvad|deñved]] en o frankiz ; er pelloù ez eus un engroez o prientiñ ur [[krougañ|grougradeg]]. :Kenemglev zo evit displegañ an daolenn : emañ ar marc'hadour o vont gant e hent hep plegañ da demptadur ar [[pec'hed]]où, evel arvestoù al laeroñsi, ar grougadeg hag an dud lezirek o deus dilezet o labour. |} <gallery mode="packed" heights="400px" caption="Digor"> Hieronymus Bosch 072.jpg|Ar pec'hed orin Hieronymus Bosch 074.jpg|Ar pec'hedoù war an Douar Hieronymus Bosch 083.jpg|An Ifern </gallery> ==Deskrivadur== En [[Testamant Kozh]] emañ skeudenn ar c'harrad foenn, man arouez berrbadelezh ha distervezh ar vuhez war an Douar : evel ar foenn ec'h a pep tra da sec'h ([[Levr ar Salmoù]], 102:12 ; [[Levr Izaia]], 40:6, 8). ===Ar pec'hed orin=== Rannet eo an daolenn etre an [[Neñv]] el laez ha [[liorzh Eden]] en traoñ. En Neñv emañ an [[doue]] er [[gouloù]] war ur goumoulenn ; war e du dehou ez eus ur goumoulenn wenn (ar Mad), war e du kleiz ez eus ur goumoulenn ruz (ar Fall). Tudennoù askellek ha lostek zo o kouezhañ war an Douar : [[ael]]ed diskaret int, troet da [[diaoul|ziaouled]], o tegas ar Fall er bed. E liorzh Eden e c'hoarvez ar pezh a zo kontet e [[Levr ar C'heneliezh]], dre dri arvest : #krouidigezh [[Adam]] hag [[Eva]] en drekleur, e kreiz an daolenn ; #ar pec'hed orin zo diskouezet dindan : un [[naer]] gant penn ur vaouez zo o kinnig ar frouezhenn verzet da Adam — unan zo gant Eva dija ; #en traoñ e weler un ael mat, ur [[kleze|c'hleze]] en e zorn, oc'h argas Adam hag Eva eus Eden war-du an daolenn greiz ; en noazh int bepred, hogen o kuzhat o [[ardivink-genel]] gant pep a frouezhenn verzet. ===Ar pec'hedoù war an Douar=== E laez an daolenn emañ [[Jezuz Nazaret]] en ur goumoulenn, e zivrec'h digor evel pa lavarfe ne c'hall ket reizhañ an darvoudoù mantrus a zo o c'hoarvezout er bed tro-dro d'ar c'harrad foenn. Bras eo ar c'harrad foenn-se e kreiz an daolenn, da aroueziañ sioù an dud ; kement a foenn berniet a laka da soñjal er pec'hed a skloufoni. Daou arvest sioul a weler war ar ar bern : ur gwaz o pokat d'ur vaouez, ur soner [[mandolinenn]] o kendivizout gant ur vaouez a zo o lenn ur follenn ma'z eus ur ganaouenn. Feulster zo war an douar e-kichen rodoù ar c'harr : ur vaouez o tagañ ur gwaz, daou zen o klask laerezh foenn war-bouez [[forc'h|ferc'hier]] tra ma klask tud all o kemer foenn gant o daouarn, un tenner-[[dant|dent]], div vaouez all oc'h en em gannañ, hag un den kouezhet a zo war var da vezañ friket gant ur rod. En drektalenn, e traoñ an daolenn, ez eus en tu kleiz ur c'hlasker-bara dall ambrouget gant ur bugel, ur vaouez a renk uhel gant ur Jipsianez a zo un dorndiouganerez ; er c'hreiz e weler ur [[mezegiezh|mezeg]] o prederiañ ur vaouez a zo azezet war an douar — un triakler eo ar mezeg-se, evel an tenner-dent hag ar Jipsianez. En o c'hichen ez eus ur [[binioù|biniaouer]] : ul [[leanez]] zo o kinnig foenn (moneiz) dezhañ en ur zerc'hel un neudenn a zo stag ouzh sac'h ar binioù (arouez [[ardivink-genel]] ar wazed) : emañ ar vaouez a relijion o kinnig paeañ pe bout paeet evit [[revelezh denel|darempredoù revel]]. A-drek al leanez ez eus reoù all : unan zo o tougen ur c'hargad foenn betek ur mell sac'h digor — berniañ madoù a ra an Iliz — dirak ur [[beleg]] tev azezet war ur gador binvidik, ur werennad gwin en e zorn — disoñjet gantañ e le a zilontegezh hag a labour e servij an doue ; ur pevare leanez zo o pediñ en tu all d'an daol. Sioul eo an traoù a-dreñv ar c'harrad ; emañ ar [[pab]], an [[impalaer]], an uhelidi hag ar binvidien o vont da heul ar pezh a zo dezho : pinvidigezhioù ar bed, eleze ar galloud. A-dreñv dezho emañ o servijourien : an noblañsoù, ar vilourien hag ar varc'hadourien. An holl dud-se zo o tibuniñ edan [[banniel]]où an [[Impalaeriezh santel roman german]] ha [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. Drouksperedoù zo o stlejañ ar c'harrad foenn war-du an daolenn dehou. ===An Ifern=== A-c'houde o fec'hedoù en daolenn greiz en em gav an dud en Ifern. E laez an daolenn emañ ar bed o teviñ hag o tivogediñ en noz, lod tud zo beuzet ha lod all zo krouget. Den ne oar petra eo an tour bras emeur o sevel : diaouled zo o venañ treustoù, ouzh o gorren war-bouez kerdin, o vañsoniñ brikennoù. Izeloc'h eget an tour e weler un den en noazh a zo degaset d'an Ifern gant daou zroukspered ; emañ an den o sellet ouzh an daolenn greiz, evel p'en devefe keuz eus ar bed emañ o paouez kuitaat. En-dro dezhañ ez eus tud o c'houzañv ar jahin. Ur gentel buhezegezh kristen eo ''Ar c'harrad foenn'' ; marteze e vo bet peurzesket p'en devo mab-den komprenet en tour a zo en Ifern... ==Levrlennadur== *{{en}} Garrido, Carmen & Van Schoute, Roger. ''Bosch at the Museo del Prado : Technical Study''. Madrid : Museo del Prado/Aldeasa, 2001 {{ISBN|978-84-8003-265-0}} ==Liammoù diavaez== *{{es}} {{en}} {{cite web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/triptico-del-carro-de-heno/7673843a-d2b6-497a-ac80-16242b36c3ce |title=''Museo del Prado''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=https://colourlex.com/project/hieronymus-bosch-haywain-triptych/ |title=''Hieronymus Bosch, The Haywain Triptych''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=http://boschproject.org/#/ |title=''Bosch Project''|accessdate=20 Mae 24}} ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]] *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] {{commonscat|The Haywain Triptych (Prado)}} [[Rummad:Livadurioù Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Teirzaolennoù]] [[Rummad:Mirdi ar Prado]] 5n11g6359gtdzsru5u2zsxoxwx971wm 2202478 2202475 2026-10-20T07:39:25Z Surajr7 89979 2202478 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar c'harrad foenn''}} '''''Ar c'harrad foenn''''' ([[izelvroeg]] : ''De Hooiwagen-drieluik''), diwar an daolenn a zo er c'hreiz, zo anv un [[teirzaolenn|deirzaolenn]] vras (147 x 224 [[metr|cm]]) aozet gant [[eoul]] war [[koad|goad]] [[derv]] e-tro ar bloaz [[1516]] gant al [[livouriezh|livour]] [[Izelvroioù|Izelvroat]] [[Hieronymus Bosch]]. E [[Mirdi ar Prado]] e [[Madrid]] emañ an oberenn war ziskouez. Sinet eo ''Jheronimus Bosch'' e korn dehou izelañ an daolenn greiz. ==Istor== Prenet e voe an daolenn e [[1570]] gant ar roue [[Felipe II]] [[Spagn]], a oa o ren war ar [[Seitek Proviñs]] ; e [[1574]] e voe kaset da balez an Escorial e Madrid. Pelloc'h e voe gwerzhet da [[markizelezh|varkiz]] [[Salamanca]] kent bout rannet etre teir zaolenn. An hini greiz — ''Ar c'harrad foenn'' end-eeun — a voe prenet e [[1848]] gant [[Isabel II|Isabel II Spagn]] ha kasert da balez [[Aranjuez]] ; an hini zehou a voe adkaset d'an Escorial hag an hini gleiz a voe fiziet er Prado. E [[1914]] e voe adstrollet an deirzaolenn e Mirdi ar Prado. Un eiladur zo en Escorial, sinet e korn gleiz izelañ an daolenn gleiz ; e-pad pell ez eo bet lakaet d'an oberenn orin, hogen kenemglev zo hiziv evit kadarnaat ez eo teirzaolenn ar Prado an hini orin, livet gwelloc'h ha deiziadet [[1510]]-1516 dre [[dendrokronologiezh|zendrokronologiezh]]. Den ne oar avat ha H. Bosch en deus livet an teir zaolenn, pe an hini greiz hepken, ar stalafioù (''recto-verso'') o vezañ bet livet gant deskarded en e labourva e [['s-Hertogenbosch]]. ==An deirzaolenn== {| width="75%" align="center" |- |<gallery mode="packed" heights="300px" caption="Serr">Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg</gallery> | :A-dreñv an taolennoù ez eus livet un dremmvra ma weler ur marc'hadour-red kozh o vale war ribl ur [[stêr]]ig, dik a-raok treuziñ ur [[pont]]ig e gloued zigor ; emañ ar beajour oc'h astenn e vazh evit argas ur [[ki|c'hi]] gourdrouzus, e-kichen [[evn]]ed du a zo o pigosat [[kig]] korf-marv ur [[marc'h]] pe un [[azen]]. :Meur a arvest zo en tu all d'ar wazh-dour : ur beajour all hanter ziwisket zo staget ouzh ur wezenn gant soudarded a zo o laerezh e draoù ; ur c'houblad maesaerien zo o tañsal ouzh son ur [[binioù]] tra m'emañ o [[dañvad|deñved]] en o frankiz ; er pelloù ez eus un engroez o prientiñ ur [[krougañ|grougradeg]]. :Kenemglev zo evit displegañ an daolenn : emañ ar marc'hadour o vont gant e hent hep plegañ da demptadur ar [[pec'hed]]où, evel arvestoù al laeroñsi, ar grougadeg hag an dud lezirek o deus dilezet o labour. |} <gallery mode="packed" heights="400px" caption="Digor"> Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg|Ar pec'hed orin Hieronymus Bosch 074.jpg|Ar pec'hedoù war an Douar Hieronymus Bosch 083.jpg|An Ifern </gallery> ==Deskrivadur== En [[Testamant Kozh]] emañ skeudenn ar c'harrad foenn, man arouez berrbadelezh ha distervezh ar vuhez war an Douar : evel ar foenn ec'h a pep tra da sec'h ([[Levr ar Salmoù]], 102:12 ; [[Levr Izaia]], 40:6, 8). ===Ar pec'hed orin=== Rannet eo an daolenn etre an [[Neñv]] el laez ha [[liorzh Eden]] en traoñ. En Neñv emañ an [[doue]] er [[gouloù]] war ur goumoulenn ; war e du dehou ez eus ur goumoulenn wenn (ar Mad), war e du kleiz ez eus ur goumoulenn ruz (ar Fall). Tudennoù askellek ha lostek zo o kouezhañ war an Douar : [[ael]]ed diskaret int, troet da [[diaoul|ziaouled]], o tegas ar Fall er bed. E liorzh Eden e c'hoarvez ar pezh a zo kontet e [[Levr ar C'heneliezh]], dre dri arvest : #krouidigezh [[Adam]] hag [[Eva]] en drekleur, e kreiz an daolenn ; #ar pec'hed orin zo diskouezet dindan : un [[naer]] gant penn ur vaouez zo o kinnig ar frouezhenn verzet da Adam — unan zo gant Eva dija ; #en traoñ e weler un ael mat, ur [[kleze|c'hleze]] en e zorn, oc'h argas Adam hag Eva eus Eden war-du an daolenn greiz ; en noazh int bepred, hogen o kuzhat o [[ardivink-genel]] gant pep a frouezhenn verzet. ===Ar pec'hedoù war an Douar=== E laez an daolenn emañ [[Jezuz Nazaret]] en ur goumoulenn, e zivrec'h digor evel pa lavarfe ne c'hall ket reizhañ an darvoudoù mantrus a zo o c'hoarvezout er bed tro-dro d'ar c'harrad foenn. Bras eo ar c'harrad foenn-se e kreiz an daolenn, da aroueziañ sioù an dud ; kement a foenn berniet a laka da soñjal er pec'hed a skloufoni. Daou arvest sioul a weler war ar ar bern : ur gwaz o pokat d'ur vaouez, ur soner [[mandolinenn]] o kendivizout gant ur vaouez a zo o lenn ur follenn ma'z eus ur ganaouenn. Feulster zo war an douar e-kichen rodoù ar c'harr : ur vaouez o tagañ ur gwaz, daou zen o klask laerezh foenn war-bouez [[forc'h|ferc'hier]] tra ma klask tud all o kemer foenn gant o daouarn, un tenner-[[dant|dent]], div vaouez all oc'h en em gannañ, hag un den kouezhet a zo war var da vezañ friket gant ur rod. En drektalenn, e traoñ an daolenn, ez eus en tu kleiz ur c'hlasker-bara dall ambrouget gant ur bugel, ur vaouez a renk uhel gant ur Jipsianez a zo un dorndiouganerez ; er c'hreiz e weler ur [[mezegiezh|mezeg]] o prederiañ ur vaouez a zo azezet war an douar — un triakler eo ar mezeg-se, evel an tenner-dent hag ar Jipsianez. En o c'hichen ez eus ur [[binioù|biniaouer]] : ul [[leanez]] zo o kinnig foenn (moneiz) dezhañ en ur zerc'hel un neudenn a zo stag ouzh sac'h ar binioù (arouez [[ardivink-genel]] ar wazed) : emañ ar vaouez a relijion o kinnig paeañ pe bout paeet evit [[revelezh denel|darempredoù revel]]. A-drek al leanez ez eus reoù all : unan zo o tougen ur c'hargad foenn betek ur mell sac'h digor — berniañ madoù a ra an Iliz — dirak ur [[beleg]] tev azezet war ur gador binvidik, ur werennad gwin en e zorn — disoñjet gantañ e le a zilontegezh hag a labour e servij an doue ; ur pevare leanez zo o pediñ en tu all d'an daol. Sioul eo an traoù a-dreñv ar c'harrad ; emañ ar [[pab]], an [[impalaer]], an uhelidi hag ar binvidien o vont da heul ar pezh a zo dezho : pinvidigezhioù ar bed, eleze ar galloud. A-dreñv dezho emañ o servijourien : an noblañsoù, ar vilourien hag ar varc'hadourien. An holl dud-se zo o tibuniñ edan [[banniel]]où an [[Impalaeriezh santel roman german]] ha [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. Drouksperedoù zo o stlejañ ar c'harrad foenn war-du an daolenn dehou. ===An Ifern=== A-c'houde o fec'hedoù en daolenn greiz en em gav an dud en Ifern. E laez an daolenn emañ ar bed o teviñ hag o tivogediñ en noz, lod tud zo beuzet ha lod all zo krouget. Den ne oar petra eo an tour bras emeur o sevel : diaouled zo o venañ treustoù, ouzh o gorren war-bouez kerdin, o vañsoniñ brikennoù. Izeloc'h eget an tour e weler un den en noazh a zo degaset d'an Ifern gant daou zroukspered ; emañ an den o sellet ouzh an daolenn greiz, evel p'en devefe keuz eus ar bed emañ o paouez kuitaat. En-dro dezhañ ez eus tud o c'houzañv ar jahin. Ur gentel buhezegezh kristen eo ''Ar c'harrad foenn'' ; marteze e vo bet peurzesket p'en devo mab-den komprenet en tour a zo en Ifern... ==Levrlennadur== *{{en}} Garrido, Carmen & Van Schoute, Roger. ''Bosch at the Museo del Prado : Technical Study''. Madrid : Museo del Prado/Aldeasa, 2001 {{ISBN|978-84-8003-265-0}} ==Liammoù diavaez== *{{es}} {{en}} {{cite web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/triptico-del-carro-de-heno/7673843a-d2b6-497a-ac80-16242b36c3ce |title=''Museo del Prado''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=https://colourlex.com/project/hieronymus-bosch-haywain-triptych/ |title=''Hieronymus Bosch, The Haywain Triptych''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=http://boschproject.org/#/ |title=''Bosch Project''|accessdate=20 Mae 24}} ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]] *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] {{commonscat|The Haywain Triptych (Prado)}} [[Rummad:Livadurioù Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Teirzaolennoù]] [[Rummad:Mirdi ar Prado]] 3oc8kfethnaw0p3v9sha69k13ldkenh 2202479 2202478 2026-10-20T07:40:21Z Surajr7 89979 2202479 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar c'harrad foenn''}} '''''Ar c'harrad foenn''''' ([[izelvroeg]] : ''De Hooiwagen-drieluik''), diwar an daolenn a zo er c'hreiz, zo anv un [[teirzaolenn|deirzaolenn]] vras (147 x 224 [[metr|cm]]) aozet gant [[eoul]] war [[koad|goad]] [[derv]] e-tro ar bloaz [[1516]] gant al [[livouriezh|livour]] [[Izelvroioù|Izelvroat]] [[Hieronymus Bosch]]. E [[Mirdi ar Prado]] e [[Madrid]] emañ an oberenn war ziskouez. Sinet eo ''Jheronimus Bosch'' e korn dehou izelañ an daolenn greiz. ==Istor== Prenet e voe an daolenn e [[1570]] gant ar roue [[Felipe II]] [[Spagn]], a oa o ren war ar [[Seitek Proviñs]] ; e [[1574]] e voe kaset da balez an Escorial e Madrid. Pelloc'h e voe gwerzhet da [[markizelezh|varkiz]] [[Salamanca]] kent bout rannet etre teir zaolenn. An hini greiz — ''Ar c'harrad foenn'' end-eeun — a voe prenet e [[1848]] gant [[Isabel II|Isabel II Spagn]] ha kasert da balez [[Aranjuez]] ; an hini zehou a voe adkaset d'an Escorial hag an hini gleiz a voe fiziet er Prado. E [[1914]] e voe adstrollet an deirzaolenn e Mirdi ar Prado. Un eiladur zo en Escorial, sinet e korn gleiz izelañ an daolenn gleiz ; e-pad pell ez eo bet lakaet d'an oberenn orin, hogen kenemglev zo hiziv evit kadarnaat ez eo teirzaolenn ar Prado an hini orin, livet gwelloc'h ha deiziadet [[1510]]-1516 dre [[dendrokronologiezh|zendrokronologiezh]]. Den ne oar avat ha H. Bosch en deus livet an teir zaolenn, pe an hini greiz hepken, ar stalafioù (''recto-verso'') o vezañ bet livet gant deskarded en e labourva e [['s-Hertogenbosch]]. ==An deirzaolenn== {| width="75%" align="center" |- |<gallery mode="packed" heights="300px" caption="Serr">Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg</gallery> | :A-dreñv an taolennoù ez eus livet un dremmvra ma weler ur marc'hadour-red kozh o vale war ribl ur [[stêr]]ig, dik a-raok treuziñ ur [[pont]]ig e gloued zigor ; emañ ar beajour oc'h astenn e vazh evit argas ur [[ki|c'hi]] gourdrouzus, e-kichen [[evn]]ed du a zo o pigosat [[kig]] korf-marv ur [[marc'h]] pe un [[azen]]. :Meur a arvest zo en tu all d'ar wazh-dour : ur beajour all hanter ziwisket zo staget ouzh ur wezenn gant soudarded a zo o laerezh e draoù ; ur c'houblad maesaerien zo o tañsal ouzh son ur [[binioù]] tra m'emañ o [[dañvad|deñved]] en o frankiz ; er pelloù ez eus un engroez o prientiñ ur [[krougañ|grougradeg]]. :Kenemglev zo evit displegañ an daolenn : emañ ar marc'hadour o vont gant e hent hep plegañ da demptadur ar [[pec'hed]]où, evel arvestoù al laeroñsi, ar grougadeg hag an dud lezirek o deus dilezet o labour. |} <gallery mode="packed" heights="400px" caption="Digor"> Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg|Ar pec'hed orin Bosch - Haywain Triptych central panel ('The Hay Wagon').jpg|Ar pec'hedoù war an Douar Hieronymus Bosch 083.jpg|An Ifern </gallery> ==Deskrivadur== En [[Testamant Kozh]] emañ skeudenn ar c'harrad foenn, man arouez berrbadelezh ha distervezh ar vuhez war an Douar : evel ar foenn ec'h a pep tra da sec'h ([[Levr ar Salmoù]], 102:12 ; [[Levr Izaia]], 40:6, 8). ===Ar pec'hed orin=== Rannet eo an daolenn etre an [[Neñv]] el laez ha [[liorzh Eden]] en traoñ. En Neñv emañ an [[doue]] er [[gouloù]] war ur goumoulenn ; war e du dehou ez eus ur goumoulenn wenn (ar Mad), war e du kleiz ez eus ur goumoulenn ruz (ar Fall). Tudennoù askellek ha lostek zo o kouezhañ war an Douar : [[ael]]ed diskaret int, troet da [[diaoul|ziaouled]], o tegas ar Fall er bed. E liorzh Eden e c'hoarvez ar pezh a zo kontet e [[Levr ar C'heneliezh]], dre dri arvest : #krouidigezh [[Adam]] hag [[Eva]] en drekleur, e kreiz an daolenn ; #ar pec'hed orin zo diskouezet dindan : un [[naer]] gant penn ur vaouez zo o kinnig ar frouezhenn verzet da Adam — unan zo gant Eva dija ; #en traoñ e weler un ael mat, ur [[kleze|c'hleze]] en e zorn, oc'h argas Adam hag Eva eus Eden war-du an daolenn greiz ; en noazh int bepred, hogen o kuzhat o [[ardivink-genel]] gant pep a frouezhenn verzet. ===Ar pec'hedoù war an Douar=== E laez an daolenn emañ [[Jezuz Nazaret]] en ur goumoulenn, e zivrec'h digor evel pa lavarfe ne c'hall ket reizhañ an darvoudoù mantrus a zo o c'hoarvezout er bed tro-dro d'ar c'harrad foenn. Bras eo ar c'harrad foenn-se e kreiz an daolenn, da aroueziañ sioù an dud ; kement a foenn berniet a laka da soñjal er pec'hed a skloufoni. Daou arvest sioul a weler war ar ar bern : ur gwaz o pokat d'ur vaouez, ur soner [[mandolinenn]] o kendivizout gant ur vaouez a zo o lenn ur follenn ma'z eus ur ganaouenn. Feulster zo war an douar e-kichen rodoù ar c'harr : ur vaouez o tagañ ur gwaz, daou zen o klask laerezh foenn war-bouez [[forc'h|ferc'hier]] tra ma klask tud all o kemer foenn gant o daouarn, un tenner-[[dant|dent]], div vaouez all oc'h en em gannañ, hag un den kouezhet a zo war var da vezañ friket gant ur rod. En drektalenn, e traoñ an daolenn, ez eus en tu kleiz ur c'hlasker-bara dall ambrouget gant ur bugel, ur vaouez a renk uhel gant ur Jipsianez a zo un dorndiouganerez ; er c'hreiz e weler ur [[mezegiezh|mezeg]] o prederiañ ur vaouez a zo azezet war an douar — un triakler eo ar mezeg-se, evel an tenner-dent hag ar Jipsianez. En o c'hichen ez eus ur [[binioù|biniaouer]] : ul [[leanez]] zo o kinnig foenn (moneiz) dezhañ en ur zerc'hel un neudenn a zo stag ouzh sac'h ar binioù (arouez [[ardivink-genel]] ar wazed) : emañ ar vaouez a relijion o kinnig paeañ pe bout paeet evit [[revelezh denel|darempredoù revel]]. A-drek al leanez ez eus reoù all : unan zo o tougen ur c'hargad foenn betek ur mell sac'h digor — berniañ madoù a ra an Iliz — dirak ur [[beleg]] tev azezet war ur gador binvidik, ur werennad gwin en e zorn — disoñjet gantañ e le a zilontegezh hag a labour e servij an doue ; ur pevare leanez zo o pediñ en tu all d'an daol. Sioul eo an traoù a-dreñv ar c'harrad ; emañ ar [[pab]], an [[impalaer]], an uhelidi hag ar binvidien o vont da heul ar pezh a zo dezho : pinvidigezhioù ar bed, eleze ar galloud. A-dreñv dezho emañ o servijourien : an noblañsoù, ar vilourien hag ar varc'hadourien. An holl dud-se zo o tibuniñ edan [[banniel]]où an [[Impalaeriezh santel roman german]] ha [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. Drouksperedoù zo o stlejañ ar c'harrad foenn war-du an daolenn dehou. ===An Ifern=== A-c'houde o fec'hedoù en daolenn greiz en em gav an dud en Ifern. E laez an daolenn emañ ar bed o teviñ hag o tivogediñ en noz, lod tud zo beuzet ha lod all zo krouget. Den ne oar petra eo an tour bras emeur o sevel : diaouled zo o venañ treustoù, ouzh o gorren war-bouez kerdin, o vañsoniñ brikennoù. Izeloc'h eget an tour e weler un den en noazh a zo degaset d'an Ifern gant daou zroukspered ; emañ an den o sellet ouzh an daolenn greiz, evel p'en devefe keuz eus ar bed emañ o paouez kuitaat. En-dro dezhañ ez eus tud o c'houzañv ar jahin. Ur gentel buhezegezh kristen eo ''Ar c'harrad foenn'' ; marteze e vo bet peurzesket p'en devo mab-den komprenet en tour a zo en Ifern... ==Levrlennadur== *{{en}} Garrido, Carmen & Van Schoute, Roger. ''Bosch at the Museo del Prado : Technical Study''. Madrid : Museo del Prado/Aldeasa, 2001 {{ISBN|978-84-8003-265-0}} ==Liammoù diavaez== *{{es}} {{en}} {{cite web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/triptico-del-carro-de-heno/7673843a-d2b6-497a-ac80-16242b36c3ce |title=''Museo del Prado''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=https://colourlex.com/project/hieronymus-bosch-haywain-triptych/ |title=''Hieronymus Bosch, The Haywain Triptych''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=http://boschproject.org/#/ |title=''Bosch Project''|accessdate=20 Mae 24}} ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]] *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] {{commonscat|The Haywain Triptych (Prado)}} [[Rummad:Livadurioù Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Teirzaolennoù]] [[Rummad:Mirdi ar Prado]] 0qkgdyro7k82v5axfg1dbownk5jmqv9 2202481 2202479 2026-10-20T07:42:35Z Surajr7 89979 2202481 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Ar c'harrad foenn''}} '''''Ar c'harrad foenn''''' ([[izelvroeg]] : ''De Hooiwagen-drieluik''), diwar an daolenn a zo er c'hreiz, zo anv un [[teirzaolenn|deirzaolenn]] vras (147 x 224 [[metr|cm]]) aozet gant [[eoul]] war [[koad|goad]] [[derv]] e-tro ar bloaz [[1516]] gant al [[livouriezh|livour]] [[Izelvroioù|Izelvroat]] [[Hieronymus Bosch]]. E [[Mirdi ar Prado]] e [[Madrid]] emañ an oberenn war ziskouez. Sinet eo ''Jheronimus Bosch'' e korn dehou izelañ an daolenn greiz. ==Istor== Prenet e voe an daolenn e [[1570]] gant ar roue [[Felipe II]] [[Spagn]], a oa o ren war ar [[Seitek Proviñs]] ; e [[1574]] e voe kaset da balez an Escorial e Madrid. Pelloc'h e voe gwerzhet da [[markizelezh|varkiz]] [[Salamanca]] kent bout rannet etre teir zaolenn. An hini greiz — ''Ar c'harrad foenn'' end-eeun — a voe prenet e [[1848]] gant [[Isabel II|Isabel II Spagn]] ha kasert da balez [[Aranjuez]] ; an hini zehou a voe adkaset d'an Escorial hag an hini gleiz a voe fiziet er Prado. E [[1914]] e voe adstrollet an deirzaolenn e Mirdi ar Prado. Un eiladur zo en Escorial, sinet e korn gleiz izelañ an daolenn gleiz ; e-pad pell ez eo bet lakaet d'an oberenn orin, hogen kenemglev zo hiziv evit kadarnaat ez eo teirzaolenn ar Prado an hini orin, livet gwelloc'h ha deiziadet [[1510]]-1516 dre [[dendrokronologiezh|zendrokronologiezh]]. Den ne oar avat ha H. Bosch en deus livet an teir zaolenn, pe an hini greiz hepken, ar stalafioù (''recto-verso'') o vezañ bet livet gant deskarded en e labourva e [['s-Hertogenbosch]]. ==An deirzaolenn== {| width="75%" align="center" |- |<gallery mode="packed" heights="300px" caption="Serr">Bosch - Haywain Triptych Closed ('The Pedlar') 1512-1515.jpg</gallery> | :A-dreñv an taolennoù ez eus livet un dremmvra ma weler ur marc'hadour-red kozh o vale war ribl ur [[stêr]]ig, dik a-raok treuziñ ur [[pont]]ig e gloued zigor ; emañ ar beajour oc'h astenn e vazh evit argas ur [[ki|c'hi]] gourdrouzus, e-kichen [[evn]]ed du a zo o pigosat [[kig]] korf-marv ur [[marc'h]] pe un [[azen]]. :Meur a arvest zo en tu all d'ar wazh-dour : ur beajour all hanter ziwisket zo staget ouzh ur wezenn gant soudarded a zo o laerezh e draoù ; ur c'houblad maesaerien zo o tañsal ouzh son ur [[binioù]] tra m'emañ o [[dañvad|deñved]] en o frankiz ; er pelloù ez eus un engroez o prientiñ ur [[krougañ|grougradeg]]. :Kenemglev zo evit displegañ an daolenn : emañ ar marc'hadour o vont gant e hent hep plegañ da demptadur ar [[pec'hed]]où, evel arvestoù al laeroñsi, ar grougadeg hag an dud lezirek o deus dilezet o labour. |} <gallery mode="packed" heights="400px" caption="Digor"> Bosch - Haywain Triptych left panel ('Paradise').jpg|Ar pec'hed orin Bosch - Haywain Triptych central panel ('The Hay Wagon').jpg|Ar pec'hedoù war an Douar Bosch - Haywain Triptych right panel ('Hell').jpg|An Ifern </gallery> ==Deskrivadur== En [[Testamant Kozh]] emañ skeudenn ar c'harrad foenn, man arouez berrbadelezh ha distervezh ar vuhez war an Douar : evel ar foenn ec'h a pep tra da sec'h ([[Levr ar Salmoù]], 102:12 ; [[Levr Izaia]], 40:6, 8). ===Ar pec'hed orin=== Rannet eo an daolenn etre an [[Neñv]] el laez ha [[liorzh Eden]] en traoñ. En Neñv emañ an [[doue]] er [[gouloù]] war ur goumoulenn ; war e du dehou ez eus ur goumoulenn wenn (ar Mad), war e du kleiz ez eus ur goumoulenn ruz (ar Fall). Tudennoù askellek ha lostek zo o kouezhañ war an Douar : [[ael]]ed diskaret int, troet da [[diaoul|ziaouled]], o tegas ar Fall er bed. E liorzh Eden e c'hoarvez ar pezh a zo kontet e [[Levr ar C'heneliezh]], dre dri arvest : #krouidigezh [[Adam]] hag [[Eva]] en drekleur, e kreiz an daolenn ; #ar pec'hed orin zo diskouezet dindan : un [[naer]] gant penn ur vaouez zo o kinnig ar frouezhenn verzet da Adam — unan zo gant Eva dija ; #en traoñ e weler un ael mat, ur [[kleze|c'hleze]] en e zorn, oc'h argas Adam hag Eva eus Eden war-du an daolenn greiz ; en noazh int bepred, hogen o kuzhat o [[ardivink-genel]] gant pep a frouezhenn verzet. ===Ar pec'hedoù war an Douar=== E laez an daolenn emañ [[Jezuz Nazaret]] en ur goumoulenn, e zivrec'h digor evel pa lavarfe ne c'hall ket reizhañ an darvoudoù mantrus a zo o c'hoarvezout er bed tro-dro d'ar c'harrad foenn. Bras eo ar c'harrad foenn-se e kreiz an daolenn, da aroueziañ sioù an dud ; kement a foenn berniet a laka da soñjal er pec'hed a skloufoni. Daou arvest sioul a weler war ar ar bern : ur gwaz o pokat d'ur vaouez, ur soner [[mandolinenn]] o kendivizout gant ur vaouez a zo o lenn ur follenn ma'z eus ur ganaouenn. Feulster zo war an douar e-kichen rodoù ar c'harr : ur vaouez o tagañ ur gwaz, daou zen o klask laerezh foenn war-bouez [[forc'h|ferc'hier]] tra ma klask tud all o kemer foenn gant o daouarn, un tenner-[[dant|dent]], div vaouez all oc'h en em gannañ, hag un den kouezhet a zo war var da vezañ friket gant ur rod. En drektalenn, e traoñ an daolenn, ez eus en tu kleiz ur c'hlasker-bara dall ambrouget gant ur bugel, ur vaouez a renk uhel gant ur Jipsianez a zo un dorndiouganerez ; er c'hreiz e weler ur [[mezegiezh|mezeg]] o prederiañ ur vaouez a zo azezet war an douar — un triakler eo ar mezeg-se, evel an tenner-dent hag ar Jipsianez. En o c'hichen ez eus ur [[binioù|biniaouer]] : ul [[leanez]] zo o kinnig foenn (moneiz) dezhañ en ur zerc'hel un neudenn a zo stag ouzh sac'h ar binioù (arouez [[ardivink-genel]] ar wazed) : emañ ar vaouez a relijion o kinnig paeañ pe bout paeet evit [[revelezh denel|darempredoù revel]]. A-drek al leanez ez eus reoù all : unan zo o tougen ur c'hargad foenn betek ur mell sac'h digor — berniañ madoù a ra an Iliz — dirak ur [[beleg]] tev azezet war ur gador binvidik, ur werennad gwin en e zorn — disoñjet gantañ e le a zilontegezh hag a labour e servij an doue ; ur pevare leanez zo o pediñ en tu all d'an daol. Sioul eo an traoù a-dreñv ar c'harrad ; emañ ar [[pab]], an [[impalaer]], an uhelidi hag ar binvidien o vont da heul ar pezh a zo dezho : pinvidigezhioù ar bed, eleze ar galloud. A-dreñv dezho emañ o servijourien : an noblañsoù, ar vilourien hag ar varc'hadourien. An holl dud-se zo o tibuniñ edan [[banniel]]où an [[Impalaeriezh santel roman german]] ha [[Rouantelezh Bro-C'hall]]. Drouksperedoù zo o stlejañ ar c'harrad foenn war-du an daolenn dehou. ===An Ifern=== A-c'houde o fec'hedoù en daolenn greiz en em gav an dud en Ifern. E laez an daolenn emañ ar bed o teviñ hag o tivogediñ en noz, lod tud zo beuzet ha lod all zo krouget. Den ne oar petra eo an tour bras emeur o sevel : diaouled zo o venañ treustoù, ouzh o gorren war-bouez kerdin, o vañsoniñ brikennoù. Izeloc'h eget an tour e weler un den en noazh a zo degaset d'an Ifern gant daou zroukspered ; emañ an den o sellet ouzh an daolenn greiz, evel p'en devefe keuz eus ar bed emañ o paouez kuitaat. En-dro dezhañ ez eus tud o c'houzañv ar jahin. Ur gentel buhezegezh kristen eo ''Ar c'harrad foenn'' ; marteze e vo bet peurzesket p'en devo mab-den komprenet en tour a zo en Ifern... ==Levrlennadur== *{{en}} Garrido, Carmen & Van Schoute, Roger. ''Bosch at the Museo del Prado : Technical Study''. Madrid : Museo del Prado/Aldeasa, 2001 {{ISBN|978-84-8003-265-0}} ==Liammoù diavaez== *{{es}} {{en}} {{cite web|url=https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/triptico-del-carro-de-heno/7673843a-d2b6-497a-ac80-16242b36c3ce |title=''Museo del Prado''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=https://colourlex.com/project/hieronymus-bosch-haywain-triptych/ |title=''Hieronymus Bosch, The Haywain Triptych''|accessdate=20 Mae 24}} *{{en}} {{cite web|url=http://boschproject.org/#/ |title=''Bosch Project''|accessdate=20 Mae 24}} ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]] *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] ==Pennadoù kar== *''[[Liorzh ar plijadurezhioù]]'' *[[Roll livadurioù Hieronymus Bosch]] {{commonscat|The Haywain Triptych (Prado)}} [[Rummad:Livadurioù Hieronymus Bosch]] [[Rummad:Teirzaolennoù]] [[Rummad:Mirdi ar Prado]] pta3r9ydouvax174wj0b27awg1nkino 0 128087 2202453 2021965 2026-10-19T14:38:57Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202453 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''Syrigma sibilatrix''}} {{Taxobox Loen|''Syrigma sibilatrix''|Whistling_heron_(Syrigma_sibilatrix).JPG|statud=LC|''Syrigma sibilatrix'', luc'hskeudennet<br>er [[Pantanal]] ([[Brazil]]).}} {{Taxobox Phylum|Chordata}} {{Taxobox Classis|Aves}} {{Taxobox Ordo|Pelecaniformes}} {{Taxobox Familia|Ardeidae}} {{Taxobox Genus|Syrigma}} {{Taxobox Anv skiantel|Syrigma|[[Robert Ridgway|Ridgway]], [[1878]]}} {{Taxobox Anv skiantel|Syrigma sibilatrix|([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], [[1824]])}} {{Taxobox Echu}} '''''Syrigma sibilatrix'''''<ref>N'en deus ar spesad anv boutin ebet testeniekaet e brezhoneg evit poent.</ref>{{,}}<ref>{{en}} [http://www.worldbirdnames.org/bow/storks/ Roadennoù ''IOC World Bird List'' diwar-benn ''Syrigma sibilatrix''.]</ref> a zo ur [[spesad]] [[kerc'heiz]]ed eus ar [[c'herentiad]] [[Ardeidae]].<br> Ar spesad nemetañ er [[genad]] ''Syrigma'' an hini eo. Anvet e voe ''Ardea sibilatrix'' (kentanv) da gentañ-penn (e [[1824]])<ref>[https://web.archive.org/web/20130607112934/http://neotropical.birds.cornell.edu/portal/species/identification?p_p_spp=114716 Neotropical Birds]</ref> gant al [[loenoniezh|loenoniour]] [[izelvroat]] [[Coenraad Jacob Temminck]] ([[1778]]-[[1858]]). ==Doareoù pennañ== [[Restr:CHIFLON_O_GARZA_AMARILLA_Syrigma_sylbilatrix_Dario_Niz.jpg|290px|kleiz|thumb|''Syrigma sibilatrix'', luc'hskeudennet en [[Uruguay]].]] ==Boued== Bevan a ra diwar [[Arthropoda|artropoded]] dreist-holl<ref>{{en}} [http://www.hbw.com/species/whistling-heron-syrigma-sibilatrix ''Syrigma sibilatrix'' el lec'hienn HBW Alive: Handbook of the Birds of the World Alive.]</ref>. ==Annez== [[Restr:Syrigma sibilatrix map.svg|165px|centre|thumb|{{legend|#008B00|Tiriad ''Syrigma sibilatrix''.}}]] Ar spesad a gaver an daou [[isspesad]] anezhañ<ref>{{en}} [http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?lang=BR&avibaseid=D3CAA0B68FC4619C ''Syrigma sibilatrix'' war al lec'hienn ''Avibase''.]</ref> e [[Suamerika]] : *''Syrigma sibilatrix fostersmithi'', e reter [[Kolombia]] ha [[Venezuela]], *''S. s. sibilatrix'', eus geoteier gleb [[Bolivia]] da [[gevred|c'hevred]] [[Brazil]] ha biz [[Arc'hantina]]. ==Liammoù diavaez== *{{en}} [https://web.archive.org/web/20160305203813/http://www.birdlife.org/datazone/species/factsheet/22696913 ''Syrigma sibilatrix'' war al lec'hienn BirdLife International.] *{{en}} [http://www.iucnredlist.org/details/22696913/0 ''Syrigma sibilatrix'' war lec'hienn an International Union for Conservation of Nature (IUCN).] ==Notennoù ha daveennoù== {{Daveoù}} {{Commonscat|Syrigma sibilatrix}} [[Rummad:Ardeidae]] [[Rummad:Evned Suamerika]] hmpwqpezgxs4qh23loruy7ym3wo6yz0 0 145214 2202474 1892510 2026-10-20T02:15:53Z Juppi lantteineen 94690 File 2202474 wikitext text/x-wiki {{pennad zo | Francis Bacon}} [[File:Somer Francis Bacon.jpg|thumb|Sir Francis Bacon, [[Frans Pourbus]] (1617)]] '''Francis Bacon''' (1561-1626) a oa ur prederour saoz.En e levr '' De dignitate et augmentis scientiarumn'' e tispleg e deorienn eus an anaoudegezh. Hag en ''Novum organum'' e tiorroas reolennoù an arnod skiantel. {{DEFAULTSORT:Bacon, Francis}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1561]] [[Rummad:Marvioù 1626]] [[Rummad:Prederourien Bro-Saoz]] [[Rummad:Skrivagnerien Bro-Saoz]] [[Rummad:Skrivagnerien saoznek]] g3jlxp87iz0fov5mbyz6x6cs69aya4j 0 151094 2202497 2110652 2026-10-20T11:33:10Z Leonzia 88972 liamm, bue ar prins Huon a Vourdel 2202497 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jobig Koad''' (''Joseph Coat'' ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez. Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù<ref>{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&version=1.2&startRecord=0&maximumRecords=15&page=1&query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]</ref>. Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad. == Oberennoù == * ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad * ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad * ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad * ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad * ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]] ha [[1872]]) * ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]]) * ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]]) * ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]]) * ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]]) * ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]]) ==Levrlennadur== * Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}} ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1789]] [[Rummad:Marvioù 1858]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] l9mfanmehgu7iwya2udz9rrdxwz09lb 2202500 2202497 2026-10-20T11:42:26Z Leonzia 88972 liamm, fonds celtique et basque 2202500 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jobig Koad''' (''Joseph Coat'' ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez. Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù miret e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]<ref>{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&version=1.2&startRecord=0&maximumRecords=15&page=1&query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]</ref>. Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad. == Oberennoù == * ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad * ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad * ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad * ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad * ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]] ha [[1872]]) * ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]]) * ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]]) * ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]]) * ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]]) * ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]]) ==Levrlennadur== * Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}} ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1789]] [[Rummad:Marvioù 1858]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] hvl1nya78xo0l90wr1i5jraxd2rcz0r 2202501 2202500 2026-10-20T11:53:36Z Leonzia 88972 2202501 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jobig Koad''' (''Joseph Coat'') ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez. Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù miret e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]<ref>{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&version=1.2&startRecord=0&maximumRecords=15&page=1&query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]</ref>. Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad. == Oberennoù == * ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad * ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad * ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad * ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad * ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]] ha [[1872]]) * ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]]) * ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]]) * ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]]) * ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]]) * ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]]) ==Levrlennadur== * Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}} ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1789]] [[Rummad:Marvioù 1858]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] p50r16u40qeh4upipap4s3ylshp8q3r 2202502 2202501 2026-10-20T11:56:31Z Leonzia 88972 2202502 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''Jobig Koad''' (''Job Coat, Joseph Coat'') ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez. Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù miret e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]<ref>{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&version=1.2&startRecord=0&maximumRecords=15&page=1&query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]</ref>. Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad. == Oberennoù == * ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad * ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad * ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad * ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad * ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]] ha [[1872]]) * ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]]) * ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]]) * ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]]) * ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]]) * ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]]) ==Levrlennadur== * Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}} ==Notennoù== {{Daveoù}} {{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1789]] [[Rummad:Marvioù 1858]] [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]] [[Rummad:Skrivagnerien Breizh]] pnsvp3efejvoka175fnzp1yyg5jlsja 0 167363 2202447 2070149 2026-10-19T12:10:52Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202447 wikitext text/x-wiki '''Rouantelezh Toledo''' zo ur rouantelezh [[kristen]] a voe savet gant [[Alfonso VI León ha Kastilha]], diwar aloubiñ [[taifa Toledo]], un darvoud a bouez en istor ar [[Reconquista]]. Petra bennak ma voe kemeret kêr [[Toledo]] en [[1085]], ma c'hallas [[rouantelezh Kastilha]] kreñvaat he c'hrog war an douaroù entre an [[Duero]] hag an [[Tajo]], e chomas pell an douaroù kreisteisoc'h tachennoù brezelioù dizehan ha ne echujont nemet 127 vloaz goude, pa c'hounezas an arme gristen [[Emgann Las Navas de Tolosa]] e [[1212]].<ref>http://www.oupe.es/recursos/uploads/bch/bch_hist_espana/contenidos_autonomicos/hist_2_b_cast_mancha_02.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20231012202056/https://rua.ua.es/dspace/bitstream/10045/7136/1/HM_03_03.pdf</ref> Ne voe ket dizalc'h Rouantelezh kristen Toledo avat, pa voe ur rann eus [[Rouantelezh Kastilha]]. == Daveoù ha notennoù == <references /> [[Rummad:Rouantelezhioù kozh Spagn]] [[Rummad:Monarkiezhoù kozh Europa]] [[Rummad:Broioù kozh Europa]] [[Rummad:Istor Spagn]] kqs5nw73t5g43w9eovlnxsrhpzoakw3 0 169124 2202449 2201559 2026-10-19T12:20:34Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202449 wikitext text/x-wiki [[Restr:Sako.png|Logo ar merk|dehou|200x200px]] '''SAKO, Limited''' (eus ar [[finneg]] '''Suojeluskuntain Ase- ja Konepaja Oy''') zo un embregerezh finnat hag a brodu [[Arm-tan|armoù-tan]] ha [[Munision|munisionoù]] e [[Riihimäki]] (rannvro Kanta Häme) e su [[Finland]]. Perc'henn eo war an embregerezh armoù [[Tikka]] abaoe 1983. Perzh eo abaoe 2020 eus ar [[Beretta|Beretta Holding]]. == Istor == E 1919, daou vloaz goude ma vije disklêriet dizalc'hidigezh Finland diouzh [[Impalaeriezh Rusia]], Servij Armoù [[Gward Sivil (Finland)|Gward Sivil ar vro]] ('''''Suojeluskuntain Yliesikunnan Asepaja''''') a zigoras un atalier en ur vraserezh kozh e [[Helsinki]] da gempenn [[Fuzuilh|fuzuilhoù]] rusian kozh, evit ma servijfent d'ar vro nevez-savet. E 1921 e teuas an atalier da vezañ ur stal brevez. Servij an Armoù a zilojas e 1927 d'un uzin munisionoù e Riihimäki. Adanvet e voe '''SAKO''' e 1931. An embregerezh nevez a grogas da ezporzhiañ munisionoù da [[Sveden]] er bloavezhioù 1930 hag e produas kartouchennoù [[Pistolenn-vindrailher|pistolennoù-mindrailher]] e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. Goude ar brezel e reas armoù-tan evit ar siviled. E 1983 e voe prenet Tikkakoski, un embregerezh armoù finnat all, gant SAKO<ref>{{En}} ''[https://www.sako.global/company-story-and-history-highlights Sako History]'' war lec'hienn ar merk (lennet d'an 20/08/2024)</ref>. Implijet e vez c'hoazh anv Tikka evit produioù zo hiziv an deiz (karabinennoù [[Tikka T3]] ha [[Tikka T1x|T1x]] da skouer). E 1986 en em vodas Sako gant lodenn armoù an embregerezh Stad finnat Valmet, hag e teuas an embregerezh da vezañ Sako-Valmet. Produiñ a reas ar fuzuilh-arsailh [[RK 95 TP]] evit [[arme Finland]] etre 1995 ha 1998<ref>{{en}} Vladimir Onokoy, ''[https://www.thefirearmblog.com/blog/2024/04/23/aks-finland-part-4-rk-95-last-clan/ AKs from Finland. Part 4: RK 95, The Last of the Clan]'', The Firearm Blog, 23/04/2024 (lennet d'ar 06/10/2026)</ref>. Adwerzhet e voe d'ar strollad [[Beretta Holding]] e 2000<ref>{{Fi}} LÄHTEENMÄKI Pekka, ''[https://www.talouselama.fi/uutiset/suomalainen-asetehdas-loysi-isannan-italiasta-olemme-outo-osakkeenomistaja/b1ea9aa1-643a-355b-b7ba-8a505567512f Suomalainen asetehdas löysi isännän Italiasta – "Olemme outo osakkeenomistaja"]'', Talouselämä, 28/12/2016 (lennet d'an 08/05/2025)</ref>. == Fuzuilhoù produet bremañ == [[Restr:Sako TRG-42.jpg|thumb|Ur fuzuilh Sako TRG.]] === Merk ''Sako'' === * Sako S20 * Sako 85 * Sako A7 * Sako TRG * [[Sako M23]], fuzuilh-resisted [[arme Finland]] abaoe 2022<ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20211221212649/https://maavoimat.fi/-/uusi-kivaarijarjestelma-taydentaa-jalkavaen-vaikuttamiskykya?languageId=en_US New rifle system to supplement infantry capability]'', Maavoimat (lec'hienn arme Finland), 21/12/2021 (lennet d'ar 01/10/2026)</ref>. * Sako Quad * Sako Finnfire II [[Restr:Tikka T3 02.01.2008 11-41-55 3156x2128.JPG|thumb|Ur garabinenn Tikka T3.]] === Merk ''Tikka'' === * [[Tikka T3|Tikka T3x]] (meur a adstumm dezhañ) * [[Tikka T1x]] (stummoù MTR, Hunter, UPR) == Produioù kozh Sako (Europa) == {| class="wikitable" border="1" |'''Bloavezh''' |'''Model''' |'''Kalibroù''' |- |1942 |L42 |7 × 33 mm Sako |- |1946 |L46 |5,6 × 35 mm R, [[.22 Hornet]], [[.218 Bee]], [[.222 Remington|.222 Rem]], .222 Rem Mag, .25-20 Win, 7 × 33 mm Sako, .32-20 Win |- |1954? |P54/P54T |[[.22 Long Rifle|.22 LR]] |- |195? |M98 |[[.270 Winchester|.270 Win]], [[.30-06 Springfield|.30-06]], [[.300 H&H Magnum|.300 H&H]], 8 × 60mm, [[9,3 × 62 mm]], .375 H&H |- |1957 |L57 |[[.243 Winchester|.243 Win]], .244 Rem, [[7,62 × 51 mm NATO|.308 Win]] |- |1959 |L579 Forester |[[.22-250 Remington|.22-250]], .243 Win, .244 Rem, .308 Win |- |1961 |L461 Vixen |.17 Rem, .222 Rem, .222 Rem Mag, .223 Rem |- |1961 |L61R Finnbear |.264 Win, .270 Win, 30-06 |- |1961 |L61R Finnbear Magnum |7mm Rem Mag, [[.300 Winchester Magnum|.300 Win Mag]], .300 H&H, [[.338 Winchester Magnum|.338 Win Mag]], .375 H&H |- |1963 |VL63 Finnwolf |.243 Win, .244 Rem, .308 Win, .358 Win |- |1972 |L61R Finnbear |.25-06 Rem, [[6,5 × 55 mm]], .270 Win, [[7 × 64 mm]], .30-06, 9,3 × 62 mm |- |1972 |L61R Finnbear Magnum |7mm Rem Mag, .300 Win Mag, .338 Win Mag, .375 H&H |- |1972 |P72 Finnscout |.22 LR, [[.22 WMR]] |- |1974? |Sako M74 Super |.222 Rem, .223 Rem, .22-250, .243 Win, .308 Win, .25-06, .270 Win, .30-06, .264 Mag, 7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .300 H&H, .338 Win Mag, .375 H&H |- |1975 |P75 |.22 Hornet |- |1978 |M78 Finnscout |.22 LR, .22 WMR, .22 Hornet |- |1979/80 |AI/L461 |.17 Rem, .222 Rem, .223 Rem |- |1987 |AI/L461 PPC |.22 PPC USA, 6mm PPC USA |- |1979/80 |AII/L579 |.22-250 Rem, .243 Win, 7mm-08, .308 Win |- |1979/80 |AIII | |- |1979/80 |AIV | |- |1979/80 |AV/L61R |.25-06 Rem, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06 Springfield, 9,3 × 62 mm |- |1979/80 |AV Mag/L61R Magnum |7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .300 Wby, .338 Win Mag, .375 H&H, [[.416 Remington Magnum|.416 Rem Mag]] |- |1982? |VL63 Finnwolf Sako Collectors Association |.243 Win, .308 Win |- |1988 |M579 SM (Super Match) |.308 Win |- |1989 |TRG-21 |.308 Win |- |1989 |TRG-41 |[[.338 Lapua Magnum|.338 Lapua Mag]] |- |1992 |M591 Left hand |.22-250, .243 Win, 7mm-08 Rem, .308 Win |- |1992 |M995 TRG-S |.25-06 Rem, 6,5 × 55 mm, .270 Win, .280 Rem, 7 × 64 mm, .308 Win, .30-06 Spr., 9,3 × 62 mm |- |1992 |M995 TRG-S Magnum |.270 Wby, 7mm Rem Mag, 7mm Wby, 7mm STW, .300 Win Mag, .300 Wby, .338 Win Mag, .340 Wby, [[.375 H&H Magnum|.375 H&H]], .416 Rem Mag |- |1992 |M995 TRG-S Super Magnum |7.21 Firebird, 7.82 Warbird, .30-378 Wby, .338 Lapua Magnum |- |1993 |S491 |.17 Rem, .222 Rem, .223 Rem, .22 PPC USA, 6 mm PPC USA |- |1993 |M591 |.22-250, .243 Win, 7mm-08 Rem, .308 Win |- |1993 |L691 |.25-06, 6.5 × 55 mm, .270 Win, 7×64, .280 Rem, .30-06, 9.3 × 62 mm |- |1993 |L691 Mag |.270 Weatherby, 7 mm Rem Mag, 7 mm Weatherby, .300 Win Mag, [[.300 Weatherby Magnum|.300 Weatherby]], .338 Win Mag, .340 Weatherby, .375 H&H, .416 Rem Mag |- |1997 |Sako 75 I |.222 Rem, .223 Rem |- |1997 |Sako 75 III |.22 PPC USA, 6mm PPC USA |- |1997 |Sako 75 III |.22-250, .243 Win, [[.260 Remington|.260 Rem]], 7 mm-08 Rem, .308 Win |- |1997 |Sako 75 SM |.270 WSM, .300 WSM |- |1997 |Sako 75 IV |.25-06, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06, 9,3 × 62 mm, 9.3 × 66 mm Sako |- |1997 |Sako 75 V |7 mm Rem Mag, .300 Win Mag, .375 H&H, .416 Rem Mag |- |1999 |TRG-22 |.260 Rem, .308 Win |- |1999 |TRG-42 |.300 Win Mag, .338 Lapua Mag |- |2001 |Sako 75 V Safari anniversary model |.375 H&H |- |2001 |Sako Finnfire (P94S) |.22 LR |- |2006 |Sako Quad |.17 Mach 2, .17 HMR, .22 LR, .22 WMR |- |2006 |Sako 85 XS |.204 Ruger, .222 Remington, .223 Remington |- |2006 |Sako 85 S |.22-250, .243 Win, .260 Rem, 7mm-08 Rem, .308 Win, .338 Federal |- |2006 |Sako 85 SM |.270 WSM, 7mm WSM, .300 WSM |- |2006 |Sako 85 M |.25-06, 6,5 × 55 mm, .270 Win, 7 × 64 mm, .30-06, 9,3 × 62 mm, 9,3 × 66 mm Sako |- |2006 |Sako 85 L |7mm Rem Mag, .300 Win Mag, .338 Win Mag, .375 H&H Mag |- |2011 |Sako TRG M10 |.308 Win, .300 Win Mag, .338 Lapua Mag |- |2014 |Sako Finnfire II |.17 HMR, .22 LR |- |2020 |Sako S20 |.243 Win, 6.5 CM, 6.5 PRC, 7mm Rem Mag, .308 Win, .30-06, .300 Win Mag |} == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://www.sako.global/ Lechienn Sako] == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Embregerezhioù Finland]] [[Rummad:Embregerezhioù armoù-tan]] [[Rummad:Embregerezhioù munisionoù]] [[Rummad:Embregerezhioù savet e 1931]] 7xxliy1kweepdk9u2zbwlwm0xs8k1vt 0 172975 2202462 2127779 2026-10-19T16:58:10Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202462 wikitext text/x-wiki {{Stumm an titl|''World of Guns: Gun Disassembly''}} {{databox}} '''''World of Guns : Gun Disassembly''''', lesanvet a-wechoù '''WoG''', zo ur [[C'hoari video|c’hoari video]] [[c'hoari video drevezadur|drevezadur]] ha [[c'hoari video miltamm|miltamm]] embannet evit ar wech kentañ war [[iOS]] e 2010. Ennañ e ranker sevel ha divontañ [[Arm-tan|armoù-tan]] hiniennel. Un [[holloueziadur]] war an armoù koulz hag ur c’hoari [[miltamm]] eo<ref name=":0">{{Fr}} LAMOTHE Arnaud, ''[https://web.archive.org/web/20250211144309/https://www.laipublications.com/world-of-guns-un-jeu-qui-nous-concerne/ World of Guns : un jeu qui nous concerne]'', LAI Publications, 14/07/2023 (lennet d'an 11/12/2024)</ref>. Produet eo gant ar studio [[Ukraina|ukrainat]] [[Noble Empire Corporation]]<ref>{{En}} ''[http://noble-empire.com/about.php About]'' war lec'hienn Noble Empire Corporation (lennet d'an 12/12/2024)</ref>. == Deskrivadur == Evit pep arm e vez kinniget un tutorial evit deskiñ divontañ hag adsevel an arm en urzh mat, e daou vod : unan diazez, evel ar pezh a vefe graet evit ur c’hempenn boaz, pe en ur mod klok, da lavaret eo divontañ ar pezhioù penn-da-benn. Goude-se e c’haller c’hoari da zivontañ ha da adsevel anezhañ ar buanañ ar gwellañ. Pa zeuer a-benn e taper poentoù skiant-prenet, hag a servijo evit lakaat armoù nevez war-wel. Prenañ poentoù a c’haller ivez evit mont buanoc’h gant ar c’hoari. Ur mod ''ober'' a zo ivez, ma c’haller implijout an arm, kuzhat pezhioù dezhañ pe lakaat lod da vezañ treuzwelus evit kompren mont en-dro e vekanikerezh. Pennadoù-titouriñ tennet deus [[Wikipedia]] a zo evit pep arm. [[Stand tennañ|Standoù tennañ]] niverel a c’haller distankañ evit implijout an armoù en endro-se. 180 arm a oa kinniget e miz Kerzu 2024, ha reoù nevez a vez ouzhpennet bep miz. Kinniget eo ar c'hoari e meur a yezh, en o zouez galleg pe saozneg. == Istor an diorren == Krouet e voe ar c’hoari gant an Ukraniat Valerii Zadorozhnyi adalek 2008, asambles gant ur saver c’hoarioù-videoioù all. Ne oant ket barrek war an armoù, met dont a reas ar soñj dezhe sevel ur c’hoari goude bezañ sellet ouzh video enlinenn war divontañ ar [[Glock (pistolenn)|pistolennoù Glock]]. A-drugarez da ditouroù kavet war internet e kinnigjont e 2009 ''Gun Disassembly 3D'', stumm kentañ ar c’hoari war iOS, ennañ pemp arm-dorn : [[Colt M1911]], [[SIG P228]], [[Desert Eagle]], [[Beretta 92|Beretta 92FS]] ha Glock 17. Berzh a reas, ha divizout a rejont an daou grouer diorren ar c’hoari muioc’h c’hoazh<ref name=":0" />. E 2014 e voe kinniget war ar savenn [[Steam]] dindan e anv a-vremañ. Sikouret e voent tamm-ha-tamm gant tud arbennikaet eus ar bed a-bezh. E 2023 e veze implijet World of Guns gant 100.000 c’hoarier bep miz, ha pellgarget e oa bet ouzhpenn 20 milion gwech ar c’hoari war an holl plateforme<ref name=":1">{{En}} DANYLOV Oleg, ''[https://mezha.media/en/articles/world-of-guns-gun-disassembly-an-interview-with-the-developers-of-the-ukrainian-games-about-guns/ World of Guns: Gun Disassembly. An interview with the developers of the Ukrainian games about guns]'', atersadenn Valerii Zadorozhnyi, 25/02/2023 (lennet d'an 11/12/2024)</ref>. Ur ''free-to-play'' eo, da lavaret eo digoust da bellgargañ, met poentoù a c’haller prenañ evit mont war-raok buanoc’h. Un doare holloueziadur 3D eo, a vez implijet estreget gant c’hoarierien : graet e vez gantañ da vare stummadurioù evit an dud a-vicher, pe war ar pemdez gant tennerien zo evit kempenn o dafar<ref name=":0" />. En Ukrainia eo digoust ha digor er c’hoari an armoù implijet gant arme ar vro<ref name=":1" />. == Liammoù diavaez == * {{en}} [https://noble-empire.com/news.php Lec'hienn ofisiel] * {{fr}} ''[https://store.steampowered.com/app/262410/World_of_Guns_Gun_Disassembly/ World of Guns: Gun Disassembly]'' war ar savenn Steam == Daveennoù == <references/> {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:C'hoarioù video 2013]] [[Rummad:C'hoarioù video drevezadur]] [[Rummad:C'hoarioù video miltamm]] [[Rummad:Hoplologiezh]] baj9kcgxn21v7koerqzn06aduyjdqjg 0 177293 2202456 2188944 2026-10-19T16:31:11Z Jourt6 94723 /* */ 2202456 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered an Norzh''' eo [[bered]] koshañ ha brasañ [[Roazhon]]. E karter Sant-Marzhin emañ, bali [[Gourmalon]] (''Gros Malhon'')<ref>[https://www.ouest-france.fr/patrimoine-rennais-illustres-ils-sont-enterres-au-cimetiere-du-nord-2618415 Patrimoine. Rennais illustres, ils sont enterrés au cimetière du Nord], war lec'hienn ouest-france.fr, gwelet d'ar 14 a viz Even 2014</ref>. [[Bered an Louyat (Lemojez)]] == Istor == Urzhiañ a reas [[Breujoù Breizh]] krouiñ ur vered nevez evit kêr Roazhon e [[1784]]. Dre ziviz an 18 a viz Ebrel [[1789]] e prenas ar gêr park an Estival digant menec'h Sant-Melani, war bord an hent da [[Sant-Gregor]]<ref>[[Paul Banéat]], ''Le vieux Rennes'', Embannadurioù J. Larcher, Roazhon, 1926, Adembann Lorisse, Pariz, 1999, in-4, 656p., {{ISBN|2-84435-042-9}}, p.227.</ref>. Staliet e voe eno bered foran kentañ Roazhon, e-lec'h ar beredoù parrez liesseurt a oa e-kichen an ilizoù. E [[1794]] e voe graet an douaridigezh kentañ, ha kerkent ha [[1824]] e voe brasaet ar vered gant ar gêr. [[Restr:2fi4298.jpg|thumb|center|Steuñv bered vras Roazhon hag an tachennoù da gaout evit brasaat ar vered (1826).]] D'an 9 a viz Even [[1866]] e voe breutaet gant ar c'huzul-kêr diwar-benn ur raktres evit astenn ar vered adarre. P'edo e sell brasaat anezhi er c'hornôg e voe divizet en ober er su. Kempennet e voe en ul [[liorzh mod Bro-Saoz]] gant ar savour Adolphe Giraud e [[1867]]. Ne cheñcho ket harzoù ar vered ken adalek ar bloaz-se. [[Restr:Cimetière du Nord, Rennes.jpg|thumb|center|Ul lodenn eus steuñv brasaat Bered an Norzh e Roazhon (1867).]] E-pad bombezadeg an 29 a viz Mae [[1943]] e kouezhas warni 25 bombezenn da nebeutañ. Hiziv en em astenn ar vered war 8-9 hektar. Kempennet a-zoare eo, gant kalz gwez brav ([[pin-mor]], [[platan]], [[sekoia]], [[siprez]], [[ivin]]). E 2014 he doa 14 000 plas e-barzh 16 rann. An niver a zouaridigezhioù graet enni a zo nes da 100 000. [[Restr:Rennes (35) Cimetière du Nord Croix principale.jpg|thumb|center|Ar groaz veur, e-kreiz ar vered.]] == An nor vras == N'eus nemet un nor da vont e-barzh bered an Norzh, ur mell hini. E [[1822]] e oa bet goulennet digant an Naonedad [[Mathurin Crucy]] sevel anezhi gant ar maer [[Louis de Lorgeril]]<ref>[[Jean-Yves Veillard]], ''Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture.'', Embannadurioù an Thabor, Roazhon, 1978, 518p., {{p.|221-225}}</ref>. A-benn ar fin e voe savet gant ar parizian [[Charles Millardet]], anvet tisavour ar gêr e miz Gwengolo [[1828]]. E oberenn gentañ e Roazhon e voe. Ur savadur ront eo, a c'hiz nevezklasel, hag ober a ra evit ur mell digor, ur marvgav hag ur chapel-gañv war un dro. E tu ar vered eo digor ar chapel gant ur golonenneg [[urzh tokkanat|toskanat]] gant fustoù e [[kersantit]]. E tu ar vali Gourmalon ez eus ur voger e maen-raz gant ur c'hustod, un delwenn an esperañs ennañ graet gant an Naonedad [[Jean-Baptiste Barré]]<ref>''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Flohic, dast. « Le Patrimoine des Communes de France », Pariz, Meurzh 2000, 2 Dom, 1781 p. {{ISBN|2-84234-072-8}}, tome II, p.1253.</ref>. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord entrée.jpg|Dor vras ar vered, tu ar gêr. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance Détail.jpg|Delwenn an esperañs gant [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance.jpg|Dor vras, tu ar vered. </gallery> == Tud douaret == === Savourien === * [[Jean-Baptiste Martenot]], tisavour e kêr [[Roazhon]] : rann 1, renk 24, bez 11. * [[Jacques Mellet]] (1807-1876) hag e vab, [[Henri Mellet]] (1852-1926) : rann 10. * [[Arthur Regnault]] (1839-1932) : rann 1, renk 57, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Martenot.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Martenot]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Mellet.jpg|Bez [[Jacques Mellet|Jacques]] hag [[Henri Mellet]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Regnault.jpg|Bez [[Arthur Regnault]]. </gallery> === Kloer === * Prosper-Mathurin Brécha (1814-1863), diazezer skolaj Sant-Visant : rann 1, renk 12, bez 17. * [[Marie-Joseph Brune]] (1807-1890), chaloni titlet en [[Iliz-veur Roazhon]], savour hag istorour an arz, ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen : rann 8, renk 22, bez 18. * Jean-François Huet (1884-1930), aluzener ar studierien hag an Ostel-Doue: rann 14, renk 20, bez 24. * Joseph Janvier, diazezer patronaj an Tour d'Auvergne : rann 10, renk 10, bez 5<ref>C.B., ''Chapelle de la Sainte-Famille. Un petit coin de paradis ;'', in Le Rennais, kazetenn ti-kêr Roazhon, Gouere-Eost 1993, p.21.</ref>. * beleien Sant-Albin kinklet o bez gant un izelvos hag a skeudenn ar [[Penniliz Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat Roazhon|gouestl arc'hant da Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat]] : rann 1, renk 20, bez 8. * Joseph Thébault (1801-1860), person dean iliz [[Penniliz Sant-Salver Roazhon|Sant-Salver Roazhon]] ha chaloni a enor : rann 1, renk 11, bez 1, ("bez e stouvoù"). * Félix Trochu (1841-1910), diazezer ''[[L'Ouest-Éclair]]'', adanvet ''[[Ouest-France]]'' e miz Eost 1944 : rann 8, renk 9, bez 20. * [[Joseph Turmel]] (1859-1943), istorour an dogmoù ha soñjer dieub : rann 9, renk 4, bez 22. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe M.J. Brune.jpg|Bez ar chaloni Brune. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe des prêtres de Saint-Aubin.jpg|Bez beleien Sant-Albin. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe F. Trochu.jpg|Bez an aotrou Trochu. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Turmel.jpg|Bez an aotrou Turmel. </gallery> === Istorourien === * [[Paul Banéat]] (1856-1942), istorour ha mirour mirdi arkeologel Il-ha-Gwilen : rann 5, renk 12, bez 29. * [[Arthur de La Borderie|Louis Arthur Le Moyne de la Borderie]] (1827-1901), istorour war [[Istor Breizh]], ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen ha diazezer [[istoriografiezh]] Breizh : rann 5, renk 12, bez 25. * [[Lucien Decombe]] (1834-1905), arkeologour ha mirour mirdi arkeologel Roazhon : rann 6, renk 22, bez 34. * [[Adolphe Orain]] (1834-1918), istorour ha folklorour : rann 8, renk 9, bez 31. * [[Barthélémy-Amédée Pocquet du Haut-Jussé|Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé]] (1891-1988), istorour : rann 7, renk 45, bez 7. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe P. Banéat.jpg|Bez [[Paul Banéat]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe L.A. Le Moyne de La Borderie.jpg|Bez [[Arthur de la Borderie]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Orain.jpg|Bez [[Adolphe Orain]]. </gallery> === Skolveuridi === * [[Claude Champaud]], (1929-2019), gwirour, prezidant kentañ [[skol-veur Roazhon I]], kuzulier-kêr. === Kazetennerien === * [[François Régis Hutin]], (1929-2017), rener meur [[Ouest-France]] : rann 3, renk 34, bez 10. === Skiantourien === * [[Faustino Malaguti]], (1802-1878) kimiour : rann 15, renk 42, bez 1. === Politikourien === * [[Yvon Bourges]], (1921-2009) : prezidant [[Rannvro Breizh]], rann 3, renk 27, bez 5. Emañ e chapel familh e wreg, ar re Duboscq-Fontaine<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3691 Beredoù eus Bro-C'hall ha lec'h all]</ref>. === Maered Roazhon === * [[Eugène Pinault]], (1834-1913) : rann 16, renk 51, bez 4. * Emmanuel Pongérard, (1794-1876) * [[Edgar Le Bastard]], (1836-1891) : rann 4, renk 10, bez 3. * [[Jean Leperdit]], (1752-1823) : rann 1, renk 15, bez 8. * [[Pierre Martin]], (1816-1894) : rann 5, renk 12, bez 2. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord tombe LeBastard.jpg|Bez [[Edgar Le Bastard]]. Rennes CimNord tombe Leperdit.jpg|Bez [[Jean Leperdit]]. </gallery> === Arzourien === * [[Pierre Galle (livour)|Pierre Galle]] (1883-1960), livour, kelenner, mirour, kentañ bez a-gleiz en ur vont tre<ref>Bertrand Beyern, op. cit., p.80.</ref>. * [[Jean-Baptiste Barré]] (1804-1877), kizeller ha livour : rann 1, renk 20, bez 9. * [[Adolphe Léofanti]] (1838-1890), kizeller : rann 10, renk 17, bez 1. * [[Philippe Pascal]] (1956-2019), kaner (strollad [[Marquis de Sade (sonerien)|Marquis de Sade]]) <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Barré.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Léofanti.jpg|Bez [[Adolphe Léofanti]]. </gallery> === Artizaned ha embregerien === * [[Isidore Odorico]] (1893-1945), [[mozaik]]er : rann 8, renk 5, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe Famille Odorico.jpg|Bez [[Isidore Odorico|Odorico]]. </gallery> == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Beredoù Breizh|Norzh]] [[Rummad:Roazhon]] rj6cfja7668gantegg3vm54hn8j9ag2 2202458 2202456 2026-10-19T16:39:13Z ~2026-55926-61 94724 /* */ 2202458 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered an Norzh''' eo [[bered]] koshañ ha brasañ [[Roazhon]]. E karter Sant-Marzhin emañ, bali [[Gourmalon]] (''Gros Malhon'')<ref>[https://www.ouest-france.fr/patrimoine-rennais-illustres-ils-sont-enterres-au-cimetiere-du-nord-2618415 Patrimoine. Rennais illustres, ils sont enterrés au cimetière du Nord], war lec'hienn ouest-france.fr, gwelet d'ar 14 a viz Even 2014</ref>. == Istor == Urzhiañ a reas [[Breujoù Breizh]] krouiñ ur vered nevez evit kêr Roazhon e [[1784]]. Dre ziviz an 18 a viz Ebrel [[1789]] e prenas ar gêr park an Estival digant menec'h Sant-Melani, war bord an hent da [[Sant-Gregor]]<ref>[[Paul Banéat]], ''Le vieux Rennes'', Embannadurioù J. Larcher, Roazhon, 1926, Adembann Lorisse, Pariz, 1999, in-4, 656p., {{ISBN|2-84435-042-9}}, p.227.</ref>. Staliet e voe eno bered foran kentañ Roazhon, e-lec'h ar beredoù parrez liesseurt a oa e-kichen an ilizoù. E [[1794]] e voe graet an douaridigezh kentañ, ha kerkent ha [[1824]] e voe brasaet ar vered gant ar gêr. [[Restr:2fi4298.jpg|thumb|center|Steuñv bered vras Roazhon hag an tachennoù da gaout evit brasaat ar vered (1826).]] D'an 9 a viz Even [[1866]] e voe breutaet gant ar c'huzul-kêr diwar-benn ur raktres evit astenn ar vered adarre. P'edo e sell brasaat anezhi er c'hornôg e voe divizet en ober er su. Kempennet e voe en ul [[liorzh mod Bro-Saoz]] gant ar savour Adolphe Giraud e [[1867]]. Ne cheñcho ket harzoù ar vered ken adalek ar bloaz-se. [[Restr:Cimetière du Nord, Rennes.jpg|thumb|center|Ul lodenn eus steuñv brasaat Bered an Norzh e Roazhon (1867).]] E-pad bombezadeg an 29 a viz Mae [[1943]] e kouezhas warni 25 bombezenn da nebeutañ. Hiziv en em astenn ar vered war 8-9 hektar. Kempennet a-zoare eo, gant kalz gwez brav ([[pin-mor]], [[platan]], [[sekoia]], [[siprez]], [[ivin]]). E 2014 he doa 14 000 plas e-barzh 16 rann. An niver a zouaridigezhioù graet enni a zo nes da 100 000. [[Restr:Rennes (35) Cimetière du Nord Croix principale.jpg|thumb|center|Ar groaz veur, e-kreiz ar vered.]] == An nor vras == N'eus nemet un nor da vont e-barzh bered an Norzh, ur mell hini. E [[1822]] e oa bet goulennet digant an Naonedad [[Mathurin Crucy]] sevel anezhi gant ar maer [[Louis de Lorgeril]]<ref>[[Jean-Yves Veillard]], ''Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture.'', Embannadurioù an Thabor, Roazhon, 1978, 518p., {{p.|221-225}}</ref>. A-benn ar fin e voe savet gant ar parizian [[Charles Millardet]], anvet tisavour ar gêr e miz Gwengolo [[1828]]. E oberenn gentañ e Roazhon e voe. Ur savadur ront eo, a c'hiz nevezklasel, hag ober a ra evit ur mell digor, ur marvgav hag ur chapel-gañv war un dro. E tu ar vered eo digor ar chapel gant ur golonenneg [[urzh tokkanat|toskanat]] gant fustoù e [[kersantit]]. E tu ar vali Gourmalon ez eus ur voger e maen-raz gant ur c'hustod, un delwenn an esperañs ennañ graet gant an Naonedad [[Jean-Baptiste Barré]]<ref>''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Flohic, dast. « Le Patrimoine des Communes de France », Pariz, Meurzh 2000, 2 Dom, 1781 p. {{ISBN|2-84234-072-8}}, tome II, p.1253.</ref>. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord entrée.jpg|Dor vras ar vered, tu ar gêr. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance Détail.jpg|Delwenn an esperañs gant [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance.jpg|Dor vras, tu ar vered. </gallery> == Tud douaret == === Savourien === * [[Jean-Baptiste Martenot]], tisavour e kêr [[Roazhon]] : rann 1, renk 24, bez 11. * [[Jacques Mellet]] (1807-1876) hag e vab, [[Henri Mellet]] (1852-1926) : rann 10. * [[Arthur Regnault]] (1839-1932) : rann 1, renk 57, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Martenot.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Martenot]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Mellet.jpg|Bez [[Jacques Mellet|Jacques]] hag [[Henri Mellet]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Regnault.jpg|Bez [[Arthur Regnault]]. </gallery> === Kloer === * Prosper-Mathurin Brécha (1814-1863), diazezer skolaj Sant-Visant : rann 1, renk 12, bez 17. * [[Marie-Joseph Brune]] (1807-1890), chaloni titlet en [[Iliz-veur Roazhon]], savour hag istorour an arz, ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen : rann 8, renk 22, bez 18. * Jean-François Huet (1884-1930), aluzener ar studierien hag an Ostel-Doue: rann 14, renk 20, bez 24. * Joseph Janvier, diazezer patronaj an Tour d'Auvergne : rann 10, renk 10, bez 5<ref>C.B., ''Chapelle de la Sainte-Famille. Un petit coin de paradis ;'', in Le Rennais, kazetenn ti-kêr Roazhon, Gouere-Eost 1993, p.21.</ref>. * beleien Sant-Albin kinklet o bez gant un izelvos hag a skeudenn ar [[Penniliz Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat Roazhon|gouestl arc'hant da Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat]] : rann 1, renk 20, bez 8. * Joseph Thébault (1801-1860), person dean iliz [[Penniliz Sant-Salver Roazhon|Sant-Salver Roazhon]] ha chaloni a enor : rann 1, renk 11, bez 1, ("bez e stouvoù"). * Félix Trochu (1841-1910), diazezer ''[[L'Ouest-Éclair]]'', adanvet ''[[Ouest-France]]'' e miz Eost 1944 : rann 8, renk 9, bez 20. * [[Joseph Turmel]] (1859-1943), istorour an dogmoù ha soñjer dieub : rann 9, renk 4, bez 22. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe M.J. Brune.jpg|Bez ar chaloni Brune. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe des prêtres de Saint-Aubin.jpg|Bez beleien Sant-Albin. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe F. Trochu.jpg|Bez an aotrou Trochu. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Turmel.jpg|Bez an aotrou Turmel. </gallery> === Istorourien === * [[Paul Banéat]] (1856-1942), istorour ha mirour mirdi arkeologel Il-ha-Gwilen : rann 5, renk 12, bez 29. * [[Arthur de La Borderie|Louis Arthur Le Moyne de la Borderie]] (1827-1901), istorour war [[Istor Breizh]], ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen ha diazezer [[istoriografiezh]] Breizh : rann 5, renk 12, bez 25. * [[Lucien Decombe]] (1834-1905), arkeologour ha mirour mirdi arkeologel Roazhon : rann 6, renk 22, bez 34. * [[Adolphe Orain]] (1834-1918), istorour ha folklorour : rann 8, renk 9, bez 31. * [[Barthélémy-Amédée Pocquet du Haut-Jussé|Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé]] (1891-1988), istorour : rann 7, renk 45, bez 7. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe P. Banéat.jpg|Bez [[Paul Banéat]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe L.A. Le Moyne de La Borderie.jpg|Bez [[Arthur de la Borderie]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Orain.jpg|Bez [[Adolphe Orain]]. </gallery> === Skolveuridi === * [[Claude Champaud]], (1929-2019), gwirour, prezidant kentañ [[skol-veur Roazhon I]], kuzulier-kêr. === Kazetennerien === * [[François Régis Hutin]], (1929-2017), rener meur [[Ouest-France]] : rann 3, renk 34, bez 10. === Skiantourien === * [[Faustino Malaguti]], (1802-1878) kimiour : rann 15, renk 42, bez 1. === Politikourien === * [[Yvon Bourges]], (1921-2009) : prezidant [[Rannvro Breizh]], rann 3, renk 27, bez 5. Emañ e chapel familh e wreg, ar re Duboscq-Fontaine<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3691 Beredoù eus Bro-C'hall ha lec'h all]</ref>. === Maered Roazhon === * [[Eugène Pinault]], (1834-1913) : rann 16, renk 51, bez 4. * Emmanuel Pongérard, (1794-1876) * [[Edgar Le Bastard]], (1836-1891) : rann 4, renk 10, bez 3. * [[Jean Leperdit]], (1752-1823) : rann 1, renk 15, bez 8. * [[Pierre Martin]], (1816-1894) : rann 5, renk 12, bez 2. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord tombe LeBastard.jpg|Bez [[Edgar Le Bastard]]. Rennes CimNord tombe Leperdit.jpg|Bez [[Jean Leperdit]]. </gallery> === Arzourien === * [[Pierre Galle (livour)|Pierre Galle]] (1883-1960), livour, kelenner, mirour, kentañ bez a-gleiz en ur vont tre<ref>Bertrand Beyern, op. cit., p.80.</ref>. * [[Jean-Baptiste Barré]] (1804-1877), kizeller ha livour : rann 1, renk 20, bez 9. * [[Adolphe Léofanti]] (1838-1890), kizeller : rann 10, renk 17, bez 1. * [[Philippe Pascal]] (1956-2019), kaner (strollad [[Marquis de Sade (sonerien)|Marquis de Sade]]) <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Barré.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Léofanti.jpg|Bez [[Adolphe Léofanti]]. </gallery> === Artizaned ha embregerien === * [[Isidore Odorico]] (1893-1945), [[mozaik]]er : rann 8, renk 5, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe Famille Odorico.jpg|Bez [[Isidore Odorico|Odorico]]. </gallery> == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Beredoù Breizh|Norzh]] [[Rummad:Roazhon]] 9ca9rryr2lsjwodwjhfj01nlgm2ndeh 2202468 2202458 2026-10-19T19:22:43Z Dishual 612 2202468 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered an Norzh''' eo [[bered]] koshañ ha brasañ [[Roazhon]]. E karter Sant-Marzhin emañ, bali [[Gourmalon]] (''Gros Malhon'')<ref>[https://www.ouest-france.fr/patrimoine-rennais-illustres-ils-sont-enterres-au-cimetiere-du-nord-2618415 Patrimoine. Rennais illustres, ils sont enterrés au cimetière du Nord], war lec'hienn ouest-france.fr, gwelet d'ar 14 a viz Even 2014</ref>. == Istor == Urzhiañ a reas [[Breujoù Breizh]] krouiñ ur vered nevez evit kêr Roazhon e [[1784]]. Dre ziviz an 18 a viz Ebrel [[1789]] e prenas ar gêr park an Estival digant menec'h Sant-Melani, war bord an hent da [[Sant-Gregor]]<ref>[[Paul Banéat]], ''Le vieux Rennes'', Embannadurioù J. Larcher, Roazhon, 1926, Adembann Lorisse, Pariz, 1999, in-4, 656p., {{ISBN|2-84435-042-9}}, p.227.</ref>. Staliet e voe eno bered foran kentañ Roazhon, e-lec'h ar beredoù parrez liesseurt a oa e-kichen an ilizoù. E [[1794]] e voe graet an douaridigezh kentañ, ha kerkent ha [[1824]] e voe brasaet ar vered gant ar gêr. [[Restr:2fi4298.jpg|thumb|center|Steuñv bered vras Roazhon hag an tachennoù da gaout evit brasaat ar vered (1826).]] D'an 9 a viz Even [[1866]] e voe breutaet gant ar c'huzul-kêr diwar-benn ur raktres evit astenn ar vered adarre. P'edo e sell brasaat anezhi er c'hornôg e voe divizet en ober er su. Kempennet e voe en ul [[liorzh mod Bro-Saoz]] gant ar savour Adolphe Giraud e [[1867]]. Ne cheñcho ket harzoù ar vered ken adalek ar bloaz-se. [[Restr:Cimetière du Nord, Rennes.jpg|thumb|center|Ul lodenn eus steuñv brasaat Bered an Norzh e Roazhon (1867).]] E-pad bombezadeg an 29 a viz Mae [[1943]] e kouezhas warni 25 bombezenn da nebeutañ. Hiziv en em astenn ar vered war 8-9 hektar. Kempennet a-zoare eo, gant kalz gwez brav ([[pin-mor]], [[platan]], [[sekoia]], [[siprez]], [[ivin]]). E 2014 he doa 14 000 plas e-barzh 16 rann. An niver a zouaridigezhioù graet enni a zo nes da 100 000. [[Restr:Rennes (35) Cimetière du Nord Croix principale.jpg|thumb|center|Ar groaz veur, e-kreiz ar vered.]] == An nor vras == N'eus nemet un nor da vont e-barzh bered an Norzh, ur mell hini. E [[1822]] e oa bet goulennet digant an Naonedad [[Mathurin Crucy]] sevel anezhi gant ar maer [[Louis de Lorgeril]]<ref>[[Jean-Yves Veillard]], ''Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture.'', Embannadurioù an Thabor, Roazhon, 1978, 518p., {{p.|221-225}}</ref>. A-benn ar fin e voe savet gant ar parizian [[Charles Millardet]], anvet tisavour ar gêr e miz Gwengolo [[1828]]. E oberenn gentañ e Roazhon e voe. Ur savadur ront eo, a c'hiz nevezklasel, hag ober a ra evit ur mell digor, ur marvgav hag ur chapel-gañv war un dro. E tu ar vered eo digor ar chapel gant ur golonenneg [[urzh tokkanat|toskanat]] gant fustoù e [[kersantit]]. E tu ar vali Gourmalon ez eus ur voger e maen-raz gant ur c'hustod, un delwenn an esperañs ennañ graet gant an Naonedad [[Jean-Baptiste Barré]]<ref>''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Flohic, dast. « Le Patrimoine des Communes de France », Pariz, Meurzh 2000, 2 Dom, 1781 p. {{ISBN|2-84234-072-8}}, tome II, p.1253.</ref>. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord entrée.jpg|Dor vras ar vered, tu ar gêr. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance Détail.jpg|Delwenn an esperañs gant [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance.jpg|Dor vras, tu ar vered. </gallery> == Tud douaret == === Savourien === * [[Jean-Baptiste Martenot]], tisavour e kêr [[Roazhon]] : rann 1, renk 24, bez 11. * [[Jacques Mellet]] (1807-1876) hag e vab, [[Henri Mellet]] (1852-1926) : rann 10. * [[Arthur Regnault]] (1839-1932) : rann 1, renk 57, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Martenot.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Martenot]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Mellet.jpg|Bez [[Jacques Mellet|Jacques]] hag [[Henri Mellet]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Regnault.jpg|Bez [[Arthur Regnault]]. </gallery> == Broadelourien Breizh == * [[Frañsez Debauvais]] hag e wreg [[Anna Youennou]]. === Kloer === * Prosper-Mathurin Brécha (1814-1863), diazezer skolaj Sant-Visant : rann 1, renk 12, bez 17. * [[Marie-Joseph Brune]] (1807-1890), chaloni titlet en [[Iliz-veur Roazhon]], savour hag istorour an arz, ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen : rann 8, renk 22, bez 18. * Jean-François Huet (1884-1930), aluzener ar studierien hag an Ostel-Doue: rann 14, renk 20, bez 24. * Joseph Janvier, diazezer patronaj an Tour d'Auvergne : rann 10, renk 10, bez 5<ref>C.B., ''Chapelle de la Sainte-Famille. Un petit coin de paradis ;'', in Le Rennais, kazetenn ti-kêr Roazhon, Gouere-Eost 1993, p.21.</ref>. * beleien Sant-Albin kinklet o bez gant un izelvos hag a skeudenn ar [[Penniliz Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat Roazhon|gouestl arc'hant da Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat]] : rann 1, renk 20, bez 8. * Joseph Thébault (1801-1860), person dean iliz [[Penniliz Sant-Salver Roazhon|Sant-Salver Roazhon]] ha chaloni a enor : rann 1, renk 11, bez 1, ("bez e stouvoù"). * Félix Trochu (1841-1910), diazezer ''[[L'Ouest-Éclair]]'', adanvet ''[[Ouest-France]]'' e miz Eost 1944 : rann 8, renk 9, bez 20. * [[Joseph Turmel]] (1859-1943), istorour an dogmoù ha soñjer dieub : rann 9, renk 4, bez 22. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe M.J. Brune.jpg|Bez ar chaloni Brune. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe des prêtres de Saint-Aubin.jpg|Bez beleien Sant-Albin. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe F. Trochu.jpg|Bez an aotrou Trochu. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Turmel.jpg|Bez an aotrou Turmel. </gallery> === Istorourien === * [[Paul Banéat]] (1856-1942), istorour ha mirour mirdi arkeologel Il-ha-Gwilen : rann 5, renk 12, bez 29. * [[Arthur de La Borderie|Louis Arthur Le Moyne de la Borderie]] (1827-1901), istorour war [[Istor Breizh]], ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen ha diazezer [[istoriografiezh]] Breizh : rann 5, renk 12, bez 25. * [[Lucien Decombe]] (1834-1905), arkeologour ha mirour mirdi arkeologel Roazhon : rann 6, renk 22, bez 34. * [[Adolphe Orain]] (1834-1918), istorour ha folklorour : rann 8, renk 9, bez 31. * [[Barthélémy-Amédée Pocquet du Haut-Jussé|Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé]] (1891-1988), istorour : rann 7, renk 45, bez 7. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe P. Banéat.jpg|Bez [[Paul Banéat]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe L.A. Le Moyne de La Borderie.jpg|Bez [[Arthur de la Borderie]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Orain.jpg|Bez [[Adolphe Orain]]. </gallery> === Skolveuridi === * [[Claude Champaud]], (1929-2019), gwirour, prezidant kentañ [[skol-veur Roazhon I]], kuzulier-kêr. === Kazetennerien === * [[François Régis Hutin]], (1929-2017), rener meur [[Ouest-France]] : rann 3, renk 34, bez 10. === Skiantourien === * [[Faustino Malaguti]], (1802-1878) kimiour : rann 15, renk 42, bez 1. === Politikourien === * [[Yvon Bourges]], (1921-2009) : prezidant [[Rannvro Breizh]], rann 3, renk 27, bez 5. Emañ e chapel familh e wreg, ar re Duboscq-Fontaine<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3691 Beredoù eus Bro-C'hall ha lec'h all]</ref>. === Maered Roazhon === * [[Eugène Pinault]], (1834-1913) : rann 16, renk 51, bez 4. * Emmanuel Pongérard, (1794-1876) * [[Edgar Le Bastard]], (1836-1891) : rann 4, renk 10, bez 3. * [[Jean Leperdit]], (1752-1823) : rann 1, renk 15, bez 8. * [[Pierre Martin]], (1816-1894) : rann 5, renk 12, bez 2. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord tombe LeBastard.jpg|Bez [[Edgar Le Bastard]]. Rennes CimNord tombe Leperdit.jpg|Bez [[Jean Leperdit]]. </gallery> === Arzourien === * [[Pierre Galle (livour)|Pierre Galle]] (1883-1960), livour, kelenner, mirour, kentañ bez a-gleiz en ur vont tre<ref>Bertrand Beyern, op. cit., p.80.</ref>. * [[Jean-Baptiste Barré]] (1804-1877), kizeller ha livour : rann 1, renk 20, bez 9. * [[Adolphe Léofanti]] (1838-1890), kizeller : rann 10, renk 17, bez 1. * [[Philippe Pascal]] (1956-2019), kaner (strollad [[Marquis de Sade (sonerien)|Marquis de Sade]]) <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Barré.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Léofanti.jpg|Bez [[Adolphe Léofanti]]. </gallery> === Artizaned ha embregerien === * [[Isidore Odorico]] (1893-1945), [[mozaik]]er : rann 8, renk 5, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe Famille Odorico.jpg|Bez [[Isidore Odorico|Odorico]]. </gallery> == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Beredoù Breizh|Norzh]] [[Rummad:Roazhon]] ljjwxazmgnh0l6e1abtigy420852wff 2202469 2202468 2026-10-19T19:23:02Z Dishual 612 /* Broadelourien Breizh */ 2202469 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered an Norzh''' eo [[bered]] koshañ ha brasañ [[Roazhon]]. E karter Sant-Marzhin emañ, bali [[Gourmalon]] (''Gros Malhon'')<ref>[https://www.ouest-france.fr/patrimoine-rennais-illustres-ils-sont-enterres-au-cimetiere-du-nord-2618415 Patrimoine. Rennais illustres, ils sont enterrés au cimetière du Nord], war lec'hienn ouest-france.fr, gwelet d'ar 14 a viz Even 2014</ref>. == Istor == Urzhiañ a reas [[Breujoù Breizh]] krouiñ ur vered nevez evit kêr Roazhon e [[1784]]. Dre ziviz an 18 a viz Ebrel [[1789]] e prenas ar gêr park an Estival digant menec'h Sant-Melani, war bord an hent da [[Sant-Gregor]]<ref>[[Paul Banéat]], ''Le vieux Rennes'', Embannadurioù J. Larcher, Roazhon, 1926, Adembann Lorisse, Pariz, 1999, in-4, 656p., {{ISBN|2-84435-042-9}}, p.227.</ref>. Staliet e voe eno bered foran kentañ Roazhon, e-lec'h ar beredoù parrez liesseurt a oa e-kichen an ilizoù. E [[1794]] e voe graet an douaridigezh kentañ, ha kerkent ha [[1824]] e voe brasaet ar vered gant ar gêr. [[Restr:2fi4298.jpg|thumb|center|Steuñv bered vras Roazhon hag an tachennoù da gaout evit brasaat ar vered (1826).]] D'an 9 a viz Even [[1866]] e voe breutaet gant ar c'huzul-kêr diwar-benn ur raktres evit astenn ar vered adarre. P'edo e sell brasaat anezhi er c'hornôg e voe divizet en ober er su. Kempennet e voe en ul [[liorzh mod Bro-Saoz]] gant ar savour Adolphe Giraud e [[1867]]. Ne cheñcho ket harzoù ar vered ken adalek ar bloaz-se. [[Restr:Cimetière du Nord, Rennes.jpg|thumb|center|Ul lodenn eus steuñv brasaat Bered an Norzh e Roazhon (1867).]] E-pad bombezadeg an 29 a viz Mae [[1943]] e kouezhas warni 25 bombezenn da nebeutañ. Hiziv en em astenn ar vered war 8-9 hektar. Kempennet a-zoare eo, gant kalz gwez brav ([[pin-mor]], [[platan]], [[sekoia]], [[siprez]], [[ivin]]). E 2014 he doa 14 000 plas e-barzh 16 rann. An niver a zouaridigezhioù graet enni a zo nes da 100 000. [[Restr:Rennes (35) Cimetière du Nord Croix principale.jpg|thumb|center|Ar groaz veur, e-kreiz ar vered.]] == An nor vras == N'eus nemet un nor da vont e-barzh bered an Norzh, ur mell hini. E [[1822]] e oa bet goulennet digant an Naonedad [[Mathurin Crucy]] sevel anezhi gant ar maer [[Louis de Lorgeril]]<ref>[[Jean-Yves Veillard]], ''Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture.'', Embannadurioù an Thabor, Roazhon, 1978, 518p., {{p.|221-225}}</ref>. A-benn ar fin e voe savet gant ar parizian [[Charles Millardet]], anvet tisavour ar gêr e miz Gwengolo [[1828]]. E oberenn gentañ e Roazhon e voe. Ur savadur ront eo, a c'hiz nevezklasel, hag ober a ra evit ur mell digor, ur marvgav hag ur chapel-gañv war un dro. E tu ar vered eo digor ar chapel gant ur golonenneg [[urzh tokkanat|toskanat]] gant fustoù e [[kersantit]]. E tu ar vali Gourmalon ez eus ur voger e maen-raz gant ur c'hustod, un delwenn an esperañs ennañ graet gant an Naonedad [[Jean-Baptiste Barré]]<ref>''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Flohic, dast. « Le Patrimoine des Communes de France », Pariz, Meurzh 2000, 2 Dom, 1781 p. {{ISBN|2-84234-072-8}}, tome II, p.1253.</ref>. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord entrée.jpg|Dor vras ar vered, tu ar gêr. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance Détail.jpg|Delwenn an esperañs gant [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance.jpg|Dor vras, tu ar vered. </gallery> == Tud douaret == === Savourien === * [[Jean-Baptiste Martenot]], tisavour e kêr [[Roazhon]] : rann 1, renk 24, bez 11. * [[Jacques Mellet]] (1807-1876) hag e vab, [[Henri Mellet]] (1852-1926) : rann 10. * [[Arthur Regnault]] (1839-1932) : rann 1, renk 57, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Martenot.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Martenot]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Mellet.jpg|Bez [[Jacques Mellet|Jacques]] hag [[Henri Mellet]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Regnault.jpg|Bez [[Arthur Regnault]]. </gallery> === Broadelourien Breizh === * [[Frañsez Debauvais]] hag e wreg [[Anna Youennou]]. === Kloer === * Prosper-Mathurin Brécha (1814-1863), diazezer skolaj Sant-Visant : rann 1, renk 12, bez 17. * [[Marie-Joseph Brune]] (1807-1890), chaloni titlet en [[Iliz-veur Roazhon]], savour hag istorour an arz, ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen : rann 8, renk 22, bez 18. * Jean-François Huet (1884-1930), aluzener ar studierien hag an Ostel-Doue: rann 14, renk 20, bez 24. * Joseph Janvier, diazezer patronaj an Tour d'Auvergne : rann 10, renk 10, bez 5<ref>C.B., ''Chapelle de la Sainte-Famille. Un petit coin de paradis ;'', in Le Rennais, kazetenn ti-kêr Roazhon, Gouere-Eost 1993, p.21.</ref>. * beleien Sant-Albin kinklet o bez gant un izelvos hag a skeudenn ar [[Penniliz Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat Roazhon|gouestl arc'hant da Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat]] : rann 1, renk 20, bez 8. * Joseph Thébault (1801-1860), person dean iliz [[Penniliz Sant-Salver Roazhon|Sant-Salver Roazhon]] ha chaloni a enor : rann 1, renk 11, bez 1, ("bez e stouvoù"). * Félix Trochu (1841-1910), diazezer ''[[L'Ouest-Éclair]]'', adanvet ''[[Ouest-France]]'' e miz Eost 1944 : rann 8, renk 9, bez 20. * [[Joseph Turmel]] (1859-1943), istorour an dogmoù ha soñjer dieub : rann 9, renk 4, bez 22. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe M.J. Brune.jpg|Bez ar chaloni Brune. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe des prêtres de Saint-Aubin.jpg|Bez beleien Sant-Albin. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe F. Trochu.jpg|Bez an aotrou Trochu. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Turmel.jpg|Bez an aotrou Turmel. </gallery> === Istorourien === * [[Paul Banéat]] (1856-1942), istorour ha mirour mirdi arkeologel Il-ha-Gwilen : rann 5, renk 12, bez 29. * [[Arthur de La Borderie|Louis Arthur Le Moyne de la Borderie]] (1827-1901), istorour war [[Istor Breizh]], ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen ha diazezer [[istoriografiezh]] Breizh : rann 5, renk 12, bez 25. * [[Lucien Decombe]] (1834-1905), arkeologour ha mirour mirdi arkeologel Roazhon : rann 6, renk 22, bez 34. * [[Adolphe Orain]] (1834-1918), istorour ha folklorour : rann 8, renk 9, bez 31. * [[Barthélémy-Amédée Pocquet du Haut-Jussé|Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé]] (1891-1988), istorour : rann 7, renk 45, bez 7. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe P. Banéat.jpg|Bez [[Paul Banéat]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe L.A. Le Moyne de La Borderie.jpg|Bez [[Arthur de la Borderie]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Orain.jpg|Bez [[Adolphe Orain]]. </gallery> === Skolveuridi === * [[Claude Champaud]], (1929-2019), gwirour, prezidant kentañ [[skol-veur Roazhon I]], kuzulier-kêr. === Kazetennerien === * [[François Régis Hutin]], (1929-2017), rener meur [[Ouest-France]] : rann 3, renk 34, bez 10. === Skiantourien === * [[Faustino Malaguti]], (1802-1878) kimiour : rann 15, renk 42, bez 1. === Politikourien === * [[Yvon Bourges]], (1921-2009) : prezidant [[Rannvro Breizh]], rann 3, renk 27, bez 5. Emañ e chapel familh e wreg, ar re Duboscq-Fontaine<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3691 Beredoù eus Bro-C'hall ha lec'h all]</ref>. === Maered Roazhon === * [[Eugène Pinault]], (1834-1913) : rann 16, renk 51, bez 4. * Emmanuel Pongérard, (1794-1876) * [[Edgar Le Bastard]], (1836-1891) : rann 4, renk 10, bez 3. * [[Jean Leperdit]], (1752-1823) : rann 1, renk 15, bez 8. * [[Pierre Martin]], (1816-1894) : rann 5, renk 12, bez 2. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord tombe LeBastard.jpg|Bez [[Edgar Le Bastard]]. Rennes CimNord tombe Leperdit.jpg|Bez [[Jean Leperdit]]. </gallery> === Arzourien === * [[Pierre Galle (livour)|Pierre Galle]] (1883-1960), livour, kelenner, mirour, kentañ bez a-gleiz en ur vont tre<ref>Bertrand Beyern, op. cit., p.80.</ref>. * [[Jean-Baptiste Barré]] (1804-1877), kizeller ha livour : rann 1, renk 20, bez 9. * [[Adolphe Léofanti]] (1838-1890), kizeller : rann 10, renk 17, bez 1. * [[Philippe Pascal]] (1956-2019), kaner (strollad [[Marquis de Sade (sonerien)|Marquis de Sade]]) <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Barré.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Léofanti.jpg|Bez [[Adolphe Léofanti]]. </gallery> === Artizaned ha embregerien === * [[Isidore Odorico]] (1893-1945), [[mozaik]]er : rann 8, renk 5, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe Famille Odorico.jpg|Bez [[Isidore Odorico|Odorico]]. </gallery> == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Beredoù Breizh|Norzh]] [[Rummad:Roazhon]] brwsgii7i0mggh8r8znyixgz85qno7t 2202499 2202469 2026-10-20T11:34:03Z Arko 540 /* Tud douaret */ kempenn 2202499 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered an Norzh''' eo [[bered]] koshañ ha brasañ [[Roazhon]]. E karter Sant-Marzhin emañ, bali [[Gourmalon]] (''Gros Malhon'')<ref>[https://www.ouest-france.fr/patrimoine-rennais-illustres-ils-sont-enterres-au-cimetiere-du-nord-2618415 Patrimoine. Rennais illustres, ils sont enterrés au cimetière du Nord], war lec'hienn ouest-france.fr, gwelet d'ar 14 a viz Even 2014</ref>. == Istor == Urzhiañ a reas [[Breujoù Breizh]] krouiñ ur vered nevez evit kêr Roazhon e [[1784]]. Dre ziviz an 18 a viz Ebrel [[1789]] e prenas ar gêr park an Estival digant menec'h Sant-Melani, war bord an hent da [[Sant-Gregor]]<ref>[[Paul Banéat]], ''Le vieux Rennes'', Embannadurioù J. Larcher, Roazhon, 1926, Adembann Lorisse, Pariz, 1999, in-4, 656p., {{ISBN|2-84435-042-9}}, p.227.</ref>. Staliet e voe eno bered foran kentañ Roazhon, e-lec'h ar beredoù parrez liesseurt a oa e-kichen an ilizoù. E [[1794]] e voe graet an douaridigezh kentañ, ha kerkent ha [[1824]] e voe brasaet ar vered gant ar gêr. [[Restr:2fi4298.jpg|thumb|center|Steuñv bered vras Roazhon hag an tachennoù da gaout evit brasaat ar vered (1826).]] D'an 9 a viz Even [[1866]] e voe breutaet gant ar c'huzul-kêr diwar-benn ur raktres evit astenn ar vered adarre. P'edo e sell brasaat anezhi er c'hornôg e voe divizet en ober er su. Kempennet e voe en ul [[liorzh mod Bro-Saoz]] gant ar savour Adolphe Giraud e [[1867]]. Ne cheñcho ket harzoù ar vered ken adalek ar bloaz-se. [[Restr:Cimetière du Nord, Rennes.jpg|thumb|center|Ul lodenn eus steuñv brasaat Bered an Norzh e Roazhon (1867).]] E-pad bombezadeg an 29 a viz Mae [[1943]] e kouezhas warni 25 bombezenn da nebeutañ. Hiziv en em astenn ar vered war 8-9 hektar. Kempennet a-zoare eo, gant kalz gwez brav ([[pin-mor]], [[platan]], [[sekoia]], [[siprez]], [[ivin]]). E 2014 he doa 14 000 plas e-barzh 16 rann. An niver a zouaridigezhioù graet enni a zo nes da 100 000. [[Restr:Rennes (35) Cimetière du Nord Croix principale.jpg|thumb|center|Ar groaz veur, e-kreiz ar vered.]] == An nor vras == N'eus nemet un nor da vont e-barzh bered an Norzh, ur mell hini. E [[1822]] e oa bet goulennet digant an Naonedad [[Mathurin Crucy]] sevel anezhi gant ar maer [[Louis de Lorgeril]]<ref>[[Jean-Yves Veillard]], ''Rennes au XIXe siècle : architectes, urbanisme et architecture.'', Embannadurioù an Thabor, Roazhon, 1978, 518p., {{p.|221-225}}</ref>. A-benn ar fin e voe savet gant ar parizian [[Charles Millardet]], anvet tisavour ar gêr e miz Gwengolo [[1828]]. E oberenn gentañ e Roazhon e voe. Ur savadur ront eo, a c'hiz nevezklasel, hag ober a ra evit ur mell digor, ur marvgav hag ur chapel-gañv war un dro. E tu ar vered eo digor ar chapel gant ur golonenneg [[urzh tokkanat|toskanat]] gant fustoù e [[kersantit]]. E tu ar vali Gourmalon ez eus ur voger e maen-raz gant ur c'hustod, un delwenn an esperañs ennañ graet gant an Naonedad [[Jean-Baptiste Barré]]<ref>''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Flohic, dast. « Le Patrimoine des Communes de France », Pariz, Meurzh 2000, 2 Dom, 1781 p. {{ISBN|2-84234-072-8}}, tome II, p.1253.</ref>. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord entrée.jpg|Dor vras ar vered, tu ar gêr. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance Détail.jpg|Delwenn an esperañs gant [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Chapelle Saint-Michel de l'Espérance.jpg|Dor vras, tu ar vered. </gallery> == Tud douaret == === Savourien === * [[Jean-Baptiste Martenot]], tisavour e kêr [[Roazhon]] : rann 1, renk 24, bez 11. * [[Jacques Mellet]] (1807-1876) hag e vab, [[Henri Mellet]] (1852-1926) : rann 10. * [[Arthur Regnault]] (1839-1932) : rann 1, renk 57, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Martenot.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Martenot]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Mellet.jpg|Bez [[Jacques Mellet|Jacques]] hag [[Henri Mellet]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Regnault.jpg|Bez [[Arthur Regnault]]. </gallery> === Kloer === * Prosper-Mathurin Brécha (1814-1863), diazezer skolaj Sant-Visant : rann 1, renk 12, bez 17. * [[Marie-Joseph Brune]] (1807-1890), chaloni titlet en [[Iliz-veur Roazhon]], savour hag istorour an arz, ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen : rann 8, renk 22, bez 18. * Jean-François Huet (1884-1930), aluzener ar studierien hag an Ostel-Doue: rann 14, renk 20, bez 24. * Joseph Janvier, diazezer patronaj an Tour d'Auvergne : rann 10, renk 10, bez 5<ref>C.B., ''Chapelle de la Sainte-Famille. Un petit coin de paradis ;'', in Le Rennais, kazetenn ti-kêr Roazhon, Gouere-Eost 1993, p.21.</ref>. * beleien Sant-Albin kinklet o bez gant un izelvos hag a skeudenn ar [[Penniliz Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat Roazhon|gouestl arc'hant da Itron-Varia-ar-C'heloù-Mat]] : rann 1, renk 20, bez 8. * Joseph Thébault (1801-1860), person dean iliz [[Penniliz Sant-Salver Roazhon|Sant-Salver Roazhon]] ha chaloni a enor : rann 1, renk 11, bez 1, ("bez e stouvoù"). * Félix Trochu (1841-1910), diazezer ''[[L'Ouest-Éclair]]'', adanvet ''[[Ouest-France]]'' e miz Eost 1944 : rann 8, renk 9, bez 20. * [[Joseph Turmel]] (1859-1943), istorour an dogmoù ha soñjer dieub : rann 9, renk 4, bez 22. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe M.J. Brune.jpg|Bez ar chaloni Brune. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe des prêtres de Saint-Aubin.jpg|Bez beleien Sant-Albin. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe F. Trochu.jpg|Bez an aotrou Trochu. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J. Turmel.jpg|Bez an aotrou Turmel. </gallery> === Istorourien === * [[Paul Banéat]] (1856-1942), istorour ha mirour mirdi arkeologel Il-ha-Gwilen : rann 5, renk 12, bez 29. * [[Arthur de La Borderie|Louis Arthur Le Moyne de la Borderie]] (1827-1901), istorour war [[Istor Breizh]], ezel diazezer eus Kevredigezh arkeologel hag istorel Il-ha-Gwilen ha diazezer [[istoriografiezh]] Breizh : rann 5, renk 12, bez 25. * [[Lucien Decombe]] (1834-1905), arkeologour ha mirour mirdi arkeologel Roazhon : rann 6, renk 22, bez 34. * [[Adolphe Orain]] (1834-1918), istorour ha folklorour : rann 8, renk 9, bez 31. * [[Barthélémy-Amédée Pocquet du Haut-Jussé|Barthélémy Pocquet du Haut-Jussé]] (1891-1988), istorour : rann 7, renk 45, bez 7. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe P. Banéat.jpg|Bez [[Paul Banéat]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe L.A. Le Moyne de La Borderie.jpg|Bez [[Arthur de la Borderie]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Orain.jpg|Bez [[Adolphe Orain]]. </gallery> === Skolveuridi === * [[Claude Champaud]] (1929-2019), gwirour, prezidant kentañ [[skol-veur Roazhon I]], kuzulier-kêr. === Kazetennerien === * [[François Régis Hutin]] (1929-2017), rener meur [[Ouest-France]] : rann 3, renk 34, bez 10. === Skiantourien === * [[Faustino Malaguti]] (1802-1878) kimiour : rann 15, renk 42, bez 1. === Politikourien === * [[Frañsez Debauvais]] (1903-1944), emsaver, hag e wreg [[Anna Youennou]]. * [[Yvon Bourges]] (1921-2009) : prezidant [[Rannvro Breizh]], rann 3, renk 27, bez 5. Emañ e chapel familh e wreg, ar re Duboscq-Fontaine<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3691 Beredoù eus Bro-C'hall ha lec'h all]</ref>. === Maered Roazhon === * [[Eugène Pinault]] (1834-1913) : rann 16, renk 51, bez 4. * Emmanuel Pongérard (1794-1876) * [[Edgar Le Bastard]] (1836-1891) : rann 4, renk 10, bez 3. * [[Jean Leperdit]] (1752-1823) : rann 1, renk 15, bez 8. * [[Pierre Martin]] (1816-1894) : rann 5, renk 12, bez 2. <gallery mode="packed"> Rennes CimNord tombe LeBastard.jpg|Bez [[Edgar Le Bastard]]. Rennes CimNord tombe Leperdit.jpg|Bez [[Jean Leperdit]]. </gallery> === Arzourien === * [[Pierre Galle (livour)|Pierre Galle]] (1883-1960), livour, kelenner, mirour, kentañ bez a-gleiz en ur vont tre<ref>Bertrand Beyern, op. cit., p.80.</ref>. * [[Jean-Baptiste Barré]] (1804-1877), kizeller ha livour : rann 1, renk 20, bez 9. * [[Adolphe Léofanti]] (1838-1890), kizeller : rann 10, renk 17, bez 1. * [[Philippe Pascal]] (1956-2019), kaner (strollad [[Marquis de Sade (sonerien)|Marquis de Sade]]) <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe J.B. Barré.jpg|Bez [[Jean-Baptiste Barré]]. Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe A. Léofanti.jpg|Bez [[Adolphe Léofanti]]. </gallery> === Artizaned ha embregerien === * [[Isidore Odorico]] (1893-1945), [[mozaik]]er : rann 8, renk 5, bez 41. <gallery mode="packed"> Rennes (35) Cimetière du Nord Tombe Famille Odorico.jpg|Bez [[Isidore Odorico|Odorico]]. </gallery> == Daveoù == {{daveoù}} [[Rummad:Beredoù Breizh|Norzh]] [[Rummad:Roazhon]] 48byb2to45pxs0si2wgsvnb52tr7lar 0 177295 2202470 2188945 2026-10-19T19:27:28Z Dishual 612 /* Stourmerien */ 2202470 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered ar Reter''' a zo ur [[bered|vered]] krouet e [[1881]] er reter da [[Roazhon]], e karter Francisco-Ferrer - Gwern - Poderezh. Eil bered koshañ Roazhon eo, goude [[Bered an Norzh (Roazhon)|hini an Norzh]]. Un nebeud tud vrudet a zo douaret eno, en o zouez maered Roazhon ([[Eugène Quessot]], [[Henri Fréville]])<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3688 Roazhon - Bered ar Reter], war lec'hienn Cimetières de France et d'ailleurs, gwelet d'ar 17 a viz Mae 2014</ref>, hag ar ganourez [[Yvonne Dubel]]<ref>{{Liamm web|lec'hienn=Cimetières rennais|titl=Disoc'h ar c'hlask Yvonne Dubel|url=http://www.geo.rennesmetropole.fr/cim/iframe.html?action=d&d_typemp=n&idemp=12543&d_nom=DUBEL%20Yvonne&d_date=21%2F06%2F1958&nomcime=Cimeti%C3%A8re%20de%20l%27Est&adrcime=1%20place%20Souvenir%20Fran%C3%A7ais%20-%2035000%20RENNES&telcime=0223621600&section=5&rang=8&tombe=1&nomemppar=|consulté le=2018-10-20}}.</ref>. == Tud douaret == === Politikourien === * Georges Graff (1913-1996), eilmaer Roazhon. * [[Henri Fréville]] (1905-1987), kelenner war an Istor, rezistant, politikour ha skrivagner gall. Kannad, senedour, maer Roazhon etre 1953 ha 1977. * [[François Château]] (1886-1965), maer Roazhon. * [[Jean Janvier]] (1859-1923), maer Roazhon. === Arzourien === * Daniel Rivoallan (1955-2014), livour. * [[Annaig Renault]] (1946-2012), barzhez vrezhonek. * [[Greta Vaillant]] (1942-2000), aktourez. * Noël Blayau (1925-1971), istorour. * [[Guy Parigot]] (1922-2007), den a c'hoariva. * Albert Thomas lesanvet Mathos (1921-2001), barzh. * Madeleine Hélias (1914-2005), skrivagnerez. * [[Raymond Cornon]] (1908-1982), tisavour. * Odette Serveur lesanvet Cousine Odette (1906-2004), aktourez ha displegerez. * Edouard Mahé (1905-1992), livour. * [[Raphaël Binet]] (1880-1961), luc'hskeudenner. * [[Camille Godet]] (1879-1966), livour. * Gaston Perducet (1871-1946), sonaozer. * [[Jean Boucher (kizeller)|Jean Boucher]] (1870-1939), kizeller. * [[Pierre Gourdel]] (1824-1892), kizeller. === A bep seurt === * [[Jacques Briard]] (1933-2002), ragistorour hag arkeologour. * Familh [[Moullerezh Oberthur|Oberthür]] - [[Henri Cartier-Bresson|Cartier-Bresson]] === Stourmerien === * [[Raymonde Tillon]]-Nédelec (1915-2016), rezistantez ha poliikourez<ref>{{Liamm web |url= https://avis-de-deces.ouest-france.fr/20160723/raymonde-tillon-362022 |titl= Kemenn-kañv Raymonde Tillon |lec'hienn= avis-de-deces.ouest-france.fr |enlinenn= 23 a viz Gouere 2016 |citation= L'inhumation aura lieu le même jour, à Rennes au cimetière de l'Est, où elle reposera aux côtés de son mari, Charles Tillon. }}.</ref>. * [[Charles Tillon]] (1897-1993), politikour, rezistant, komandant an [[FTP]]. * [[Edmond Lailler]] (1889-1945), rezistant marv en deportadur. * Oscar Leroux (1878-1948), rezistant. * Augustin Le Doeuf (Verdier) (1924-1944), ezel eus Bezen Perrot * [[Léon Jasson]], ezel eus [[Strollad Broadel Breizh (1931-1944)|SBB]], [[Bezen Perrot]] ha [[Waffen-SS]]. Fuzuilhet e Roazhon <ref>https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-05300059v1/file/Memoire-2025-CCS-GUEHENNEUX_Leo.pdf</ref>. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101II-MW-3719-28, St. Nazaire, britische Kriegsgefangene.jpg|thumb|Ar ''private'' (soudard) Tom McCormack, douaret e bered ar Reter.]] == Ar c'harrezad milourel breizhveuriat == E Reter ar vered ez eus 252 a vezioù soudarded vreizhveuriat hag eus ar [[Kenglad ar Broadoù|C'henglad]] marvet e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. 200 anezho zo marvet e-pad bombezadeg an 17 a viz Even [[1940]], e karter Plaenenn Baud, gar-dibab Roazhon, 9 anezho zo marvet en ereoù e Roazhon, 2 zo martoloded, 44 zo nijerien en o zouez 2 Aostralian<ref>https://web.archive.org/web/20070822025630/http://www.liberation.rennes.fr/programme/archiv/docs/cimetiere2.pdf</ref>. Miret eo ar c'houn anezho gant ar ''[[Commonwealth War Graves Commission]]''<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090370&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Daveoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * [http://cimetieres.rennes.fr/accueil Lec'hienn ofisiel bered ar Reter e Roazhon : http://cimetieres.rennes.fr/accueil] * [http://cimetieres.rennes.fr/accueil Roazhon - Bered ar Reter, lec'hienn renabl glad sevenadurel Breizh] == Pennad kar == * [[Bered an Norzh (Roazhon)|Bered an Norzh]] e Roazhon. [[Rummad:Beredoù Breizh]] [[Rummad:Roazhon]] ag8t43telzc78tg2e324t4w1m8oyjcg 2202471 2202470 2026-10-19T19:27:48Z Dishual 612 /* Stourmerien */ 2202471 wikitext text/x-wiki {{databox}} '''Bered ar Reter''' a zo ur [[bered|vered]] krouet e [[1881]] er reter da [[Roazhon]], e karter Francisco-Ferrer - Gwern - Poderezh. Eil bered koshañ Roazhon eo, goude [[Bered an Norzh (Roazhon)|hini an Norzh]]. Un nebeud tud vrudet a zo douaret eno, en o zouez maered Roazhon ([[Eugène Quessot]], [[Henri Fréville]])<ref>[http://www.landrucimetieres.fr/spip/spip.php?article3688 Roazhon - Bered ar Reter], war lec'hienn Cimetières de France et d'ailleurs, gwelet d'ar 17 a viz Mae 2014</ref>, hag ar ganourez [[Yvonne Dubel]]<ref>{{Liamm web|lec'hienn=Cimetières rennais|titl=Disoc'h ar c'hlask Yvonne Dubel|url=http://www.geo.rennesmetropole.fr/cim/iframe.html?action=d&d_typemp=n&idemp=12543&d_nom=DUBEL%20Yvonne&d_date=21%2F06%2F1958&nomcime=Cimeti%C3%A8re%20de%20l%27Est&adrcime=1%20place%20Souvenir%20Fran%C3%A7ais%20-%2035000%20RENNES&telcime=0223621600&section=5&rang=8&tombe=1&nomemppar=|consulté le=2018-10-20}}.</ref>. == Tud douaret == === Politikourien === * Georges Graff (1913-1996), eilmaer Roazhon. * [[Henri Fréville]] (1905-1987), kelenner war an Istor, rezistant, politikour ha skrivagner gall. Kannad, senedour, maer Roazhon etre 1953 ha 1977. * [[François Château]] (1886-1965), maer Roazhon. * [[Jean Janvier]] (1859-1923), maer Roazhon. === Arzourien === * Daniel Rivoallan (1955-2014), livour. * [[Annaig Renault]] (1946-2012), barzhez vrezhonek. * [[Greta Vaillant]] (1942-2000), aktourez. * Noël Blayau (1925-1971), istorour. * [[Guy Parigot]] (1922-2007), den a c'hoariva. * Albert Thomas lesanvet Mathos (1921-2001), barzh. * Madeleine Hélias (1914-2005), skrivagnerez. * [[Raymond Cornon]] (1908-1982), tisavour. * Odette Serveur lesanvet Cousine Odette (1906-2004), aktourez ha displegerez. * Edouard Mahé (1905-1992), livour. * [[Raphaël Binet]] (1880-1961), luc'hskeudenner. * [[Camille Godet]] (1879-1966), livour. * Gaston Perducet (1871-1946), sonaozer. * [[Jean Boucher (kizeller)|Jean Boucher]] (1870-1939), kizeller. * [[Pierre Gourdel]] (1824-1892), kizeller. === A bep seurt === * [[Jacques Briard]] (1933-2002), ragistorour hag arkeologour. * Familh [[Moullerezh Oberthur|Oberthür]] - [[Henri Cartier-Bresson|Cartier-Bresson]] === Stourmerien === * [[Raymonde Tillon]]-Nédelec (1915-2016), rezistantez ha poliikourez<ref>{{Liamm web |url= https://avis-de-deces.ouest-france.fr/20160723/raymonde-tillon-362022 |titl= Kemenn-kañv Raymonde Tillon |lec'hienn= avis-de-deces.ouest-france.fr |enlinenn= 23 a viz Gouere 2016 |citation= L'inhumation aura lieu le même jour, à Rennes au cimetière de l'Est, où elle reposera aux côtés de son mari, Charles Tillon. }}.</ref>. * [[Charles Tillon]] (1897-1993), politikour, rezistant, komandant an [[FTP]]. * [[Edmond Lailler]] (1889-1945), rezistant marv en deportadur. * Oscar Leroux (1878-1948), rezistant. * Augustin Le Doeuf (Verdier) (1924-1944), ezel eus Bezen Perrot * [[Léon Jasson]], ezel eus [[Strollad Broadel Breizh (1931-1944)|SBB]], [[Bezen Perrot]] ha [[Waffen-SS]]. Fuzuilhet e 1946 eRoazhon <ref>https://dumas.ccsd.cnrs.fr/dumas-05300059v1/file/Memoire-2025-CCS-GUEHENNEUX_Leo.pdf</ref>. [[Restr:Bundesarchiv Bild 101II-MW-3719-28, St. Nazaire, britische Kriegsgefangene.jpg|thumb|Ar ''private'' (soudard) Tom McCormack, douaret e bered ar Reter.]] == Ar c'harrezad milourel breizhveuriat == E Reter ar vered ez eus 252 a vezioù soudarded vreizhveuriat hag eus ar [[Kenglad ar Broadoù|C'henglad]] marvet e-pad an [[Eil Brezel-bed]]. 200 anezho zo marvet e-pad bombezadeg an 17 a viz Even [[1940]], e karter Plaenenn Baud, gar-dibab Roazhon, 9 anezho zo marvet en ereoù e Roazhon, 2 zo martoloded, 44 zo nijerien en o zouez 2 Aostralian<ref>https://web.archive.org/web/20070822025630/http://www.liberation.rennes.fr/programme/archiv/docs/cimetiere2.pdf</ref>. Miret eo ar c'houn anezho gant ar ''[[Commonwealth War Graves Commission]]''<ref>[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2090370&mode=1 Commonwealth War Graves Commission]</ref>. == Daveoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * [http://cimetieres.rennes.fr/accueil Lec'hienn ofisiel bered ar Reter e Roazhon : http://cimetieres.rennes.fr/accueil] * [http://cimetieres.rennes.fr/accueil Roazhon - Bered ar Reter, lec'hienn renabl glad sevenadurel Breizh] == Pennad kar == * [[Bered an Norzh (Roazhon)|Bered an Norzh]] e Roazhon. [[Rummad:Beredoù Breizh]] [[Rummad:Roazhon]] 3qvxydipaksd550ytivv29s56l1vc18 0 179676 2202466 2192681 2026-10-19T17:27:15Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202466 wikitext text/x-wiki [[Restr:Zehra Topel.jpg|thumb|right|120px|Zehra Topel e 2007.]] '''Zehra Topel''' ([[bulgareg]]:''' Зехра Топел''') a zo bet ganet d'an 13 a viz Ebrel [[1987]] e [[Shumen]] ([[Bulgaria]]).<br/>Ur c'hoarierez [[echedoù]] bulgar ha [[turk]] eo.<br/>Mestrez etrebroadel (WIM) eo abaoe 2007<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/6302661 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>{{formatnum:2146}} edo he [[renk Elo]] ''Standard'' e miz Meurzh 2026<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/6302661 He fichenn FIDE]</ref>.<br/>{{formatnum:2256}} eo he [[renk Elo]] ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006<ref>{{en}}[https://web.archive.org/web/20160205121648/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=6302661 He c'hoari e Chess db]</ref>.<br/> P'edo e Bulgaria e c'hoarie e kleub Shumen<ref>{{en}}[https://shumenchessclub.bg/en/about-us/ Kleub Echedoù Shumen]</ref>.<br/> == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== Kampionad turk ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== * Trec'h e voe er rummad e-dan pevarzek vloaz e 2001. * Trec'h e voe er rummad e-dan c'hwezek vloaz e 2003. ==== [[Kampionad turk an echedoù|Kampionad turk ar maouezi]] ==== * Trec'h e voe e 2007. * Beskampionez e voe e 2009. ==== Kampionad kreizdouarel ar Maouezi ==== * Beskampionez e voe e [[Liban]] e miz Here 2003<ref>{{tr}}[https://web.archive.org/web/20250903175857/https://arsiv.sabah.com.tr/2003/12/26/gny105.html Sabah, d'ar 26 a viz Kerzu 2003]</ref>. * C'hoari a reas en [[Antalya]] ([[Turkia]]) e miz C'hwevrer 2006, 5/11 (+ 4, = 2, - 5), tapout a reas an unnekvet plas diwar 22 c'hoarierez<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel/?p=1&start=120 He c'hoari e 365 Chess]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Mediterranean-ch_3rd_2006/35282 365 Chess]</ref>. ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas div wezh: * e [[Kusadasi]] ([[Turkia]]) e miz Ebrel 2006, 5/11 (+ 2, = 6, - 3)<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel/?p=1&start=40 He c'hoari e 365 Chess]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/EU-ch_(Women)_7th_2006/35522 365 Chess]</ref>. * e [[Dresden]] ([[Alamagn]]) e miz Ebrel 2007, 6/11 (+ 5, = 2, - 4)<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel/?p=1&start=40 He c'hoari e 365 Chess]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/EU-ch_(Women)_8th_2007/36841 365 Chess]</ref>. ==== Kampionad bedel ar Re Yaouank (Merc'hed) ==== C'hoari a reas er rummad e-dan ugent vloaz e [[Yerevan]] ([[Armenia]]) e miz Ebrel 2007, 5,5/13 (+ 5, = 1, - 7)<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel/?p=1&start=40 He c'hoari e 365 Chess]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Wch_U20_Girls_2006/36280 365 Chess]</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ==== Kampionad europat ar Maouezi ==== C'hoari a reas e mizioù Here ha Du 2007 e [[Kreta]] ([[Gres]]), 2,5/7 (+ 1, = 3, - 4) <ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel/?p=1&start=40 He c'hoari e 365 Chess]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/EU-chT_(Women)_16th_2007/37729 16{{vet}} Tournamant 365 Chess]</ref>. ==== [[Olimpiadoù echedoù]] ==== C'hoari a reas pemp gwezh e skipailh Turkia. {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Disoc'h||Daveenn |- |Here 2004||3||21||{{Spagn}} [[Calvià]]||3,5/10 (+2, =3, -5)||<ref>{{en}}[https://s1.chess-results.com/tnr1882.aspx?lan=20&art=20&fed=TUR&turdet=YES&flag=30&SNode=S0 Skipailh Turkia - Chess results]</ref>. |- |Mae hag Even 2006||2||22||{{Italia}} [[Torino]]||6,5/11 (+5, =3, -3)||<ref>{{en}}[https://br.wikipedia.org/w/index.php?title=Zehra_Topel&action=edit&section=10 Zehra Topel e Chess Games]</ref>. |- |Du 2008||1||23||{{Alamagn}} [[Dresden]]||6/11 (+5, =2, -4)||<ref>{{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel Zehra Topel e 365 Chess]</ref>. |- |Eost 2014||4||26||{{Norvegia}} [[Tromsø]]||8/10 (+7, =2, -1)||<ref>{{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=8&pid=50285 Zehra Topel e Chess Games]</ref>{{,}}<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2014w/2014tur.html 41st Chess Olympiad (women): Tromsø 2014, Turkey - Olimp Base]</ref>. |- |- |Gwengolo 2016||erlec'hierez||27||{{Azerbaidjan}} [[Bakou]]||1,5/4 (+1, =1, -2)||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2016w/2016tur.html Turkia Maouezi 2016 - Olimp Base]</ref>. |- |} {{EloChart|Q6302661}} == Notennoù ha daveennoù == {{Daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://ratings.fide.com/profile/6302661 He fichenn FIDE] * {{tr}}[http://tamsatranc.tr.gg/Zehra-Topel.htm He c'hoari e Tam Satranç] * {{en}}[https://web.archive.org/web/20160205121648/http://chess-db.com/public/pinfo.jsp?id=6302661 He c'hoari e Chess db] * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chess.pl?page=1&pid=50285 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Zehra_Topel He c'hoari e 365 Chess] {{DEFAULTSORT:Topel, Zehra}} [[Rummad:Ganedigezhioù 1987]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù bulgar]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù turk]] c9rl0ebnhmsuk1qi0f9ih3f8sru64ua 0 180405 2202455 2201176 2026-10-19T15:32:20Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 1 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202455 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|7.62 Tarkkuuskivääri 85|696969|talbenn defaut|FFF}} |- | colspan="2" style="text-align:center; line-height: 1.5em;" |[[Restr:PGM Hecate.jpg|frameless|280x280px]]<br><br>Ur fuzuilh-resisted '''Tkiv 85''' |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Finland}} |- ! Doare |[[Fuzuilh-resisted]] |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre zorn, dre vorailh |- ! [[Munision]] |[[7,62 × 53 mm R]] |- ! Produerien |[[Valmet]]<br>Asevarikko 1 |- ! Mare implij |Abaoe 1985 (arme Finland) |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas |7 kg |- ! Hirder |{{formatnum:1300}} mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Hed-tenn efedus |800 m |- ! Endalc'h |Karger diabarzh 5 kartouchenn pourveziet dre glip |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |- |} An '''Tkiv 85''', pe '''7.62 Tarkkuuskivääri 85'''<ref>''Tarkkuuskivääri'' a dalvez « Fuzuilh sniper »</ref> en ur mod ofisiel, zo ur [[fuzuilh-resisted]] e servij e [[arme Finland]] abaoe 1985. Deveret eo diouzh ar [[Mosin-Nagant]] rusian, kemmet kalz hag adkambret evit degemer ar munision finnat [[7,62 × 53 mm R]] deveret e-unan eus ar [[7,62 × 54 mm R]]. Ur fuzuilh-vorailh eo, pourveziet gant klipoù 5 kartouchenn<ref name=":0">{{en}} Maxim POPENKER, ''[https://modernfirearms.net/en/sniper-rifles/standart-caliber-rifles/finland-standart-caliber-rifles/tkiv-85-2/ The TKIV 85 sniper rifle (Finland)]'', Modern Firearms (lennet d'ar 06/06/2026)</ref><ref>{{en}} ''[https://puolustusvoimat.fi/en/equipment/-/cat/asset/view/id/227 SNIPER RIFLE 7.62 TKIV 85]'', Nerzhioù Difenn Finnat (lennet d'ar 06/06/2026)</ref>. Ar pezhioù a ya d'ober anezhi a vez produet gant [[Valmet]] ha bodet en Asevarikko 1 («Arsanailh 1», un [[Arsanailh|arsanailh-Stad]])<ref name=":1" />. Daou stumm anezhi zo bet : an hini kentañ, bet savet evit an arme hepken, a ya d'ober an div drederenn eus ar c'hementad Tkiv 85 produet en holl. Un [[daoubez]] zo stag outi, hag ur c'hanol ponner he deus. An eil stumm zo skañvoc'h e ganol ha bet soñjet evit an [[Sportoù tennañ|dennerien sport]] ivez<ref name=":0" /><ref name=":1">{{En}} Ian McCOLLUM, ''[https://www.forgottenweapons.com/tkiv-85-finlands-ultimate-mosin-nagant-sniper-rifle/ TKIV-85: Finland’s Ultimate Mosin Nagant Sniper Rifle]'', Forgotten Weapons, 24/11/2025 (lennet d'ar 07/06/2026)</ref>. E 2020 ez eus bet sinet ul lizher mennadiñ etre arme Finland hag an embregerezh [[SAKO]] evit ijinañ fuzuilhoù-resisted nevez hag a gemerje plas an Tkiv 85<ref>{{En}} ''[https://web.archive.org/web/20260613084300/https://puolustusvoimat.fi/en/-/aiesopimus-kotimaisten-kivaarien-tuotekehityksesta Letter of intent concerning research and development of Finnish rifles]'', Nerzhioù Difenn Finnat (lennet d'ar 06/06/2026)</ref>. Ar [[Sako M23]] produet adalek 2023 zo ganet diwar al labour kaset etreze. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]] [[Rummad:Armoù Finland]] 6kc64awz5rrwkq3u4z3vgbwy9ujqmmh 0 180950 2202486 2198647 2026-10-20T10:17:19Z Dakbzh 58931 + Kempenn. 2202486 wikitext text/x-wiki '''Eva Aronson''' (2 a viz Meurzh 1908 e [[Linköping]], [[Sveden]] – 8 a viz Genver 1999 e [[Morton Grove]], [[Illinois]], [[SUA]]) a oa ur c'hoarierez [[echedoù]] [[stadunanat]].</br>Mestrez Etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1972. == Kevezadegoù == === Kevezadegoù hiniennel === ==== [[Kampionad Open stadunanat an echedoù (Maouezi)|Kampionad Open stadunanat (Maouezi)]] ==== {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-   |Eost 1954||11||[[New Orleans]]||6/10 (+ 5, = 2, - 3)||60||6/11||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usawop-1954.html Women's US Open Chess Championship - Olimp Base].</ref>   |-   |}  ==== [[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (maouezi)]] ==== C'hoariet he deus meur a wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 1972, rampo gant Marilyn Braun.   {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-   |Du 1957||12||[[Hollywood]]||6,5/11 (+ 5, = 3, - 3)||59,1||4-5 rampo/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1957.html 12th Women's US Chess Championship :: Hollywood, CA 1957 - Olimp Base].</ref>   |-   |Kerzu 1959||13||[[New York]]||5/8 (+ 4, = 2, - 2)||62,5||4/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1959.html 13th Women's US Chess Championship :: New York, NY 1959 - Olimp Base].</ref>   |-   |Ebrel-Mae 1962||14||[[New York]]||7/10 (+ 5, = 4, - 1)||70||3/11||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1962.html 14th Women's US Chess Championship :: New York, NY 1962 - Olimp Base].</ref>   |-   |Ebrel 1966||17||[[New York]]||6/10 (+ 3, = 6, - 1)||60||3/11||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1966.html 17th Women's US Chess Championship :: New York, NY 1966 - Olimp Base].</ref>   |-   |Even 1969||18||[[New York]]||4/9 (+ 2, = 4, - 3)||44,4||6/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1969.html 18th Women's US Chess Championship :: New York, NY 1969 - Olimp Base].</ref>   |-   |1972||19||[[St. Petersburg (Florida)|St. Petersburg]]||7,5/10 (+ 6, = 3, - 1)||75||1-2 rampo/11||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1972.html 19th Women's US Chess Championship :: St. Petersburg, FL 1972 - Olimp Base].</ref>   |-   |Gouhere 1975||21||[[Milwaukee]]||3,5/10 (+ 3, = 1, - 6)||35||9/11||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1975.html 21st Women's US Chess Championship :: Milwaukee, WI 1975 - Olimp Base].</ref>    |-   |}   ==== Kampionad bedel ar Maouezi ==== Kemer a reas perzh div wezh. Ne dapas medalenn ebet. ===== Prantad 1966 - 1969 ===== {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 1967||{{YUG}}, [[Subotica]]||Tournamant an danvezioù-kampionez||3/17 (+ 1, = 4, - 12)||18/18||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1969-cand.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1966-1969 Candidates' tournament :: Subotica 1967 - Olimp Base]</ref>. |- |} ===== Prantad 1972 - 1975 ===== {| class="wikitable"  !|Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù |- |Here - Du 1973||{{Spagn}}, [[Cala Galdana]]||Tournamant etretakadel||3,5/19 (+ 1, = 5, - 13)||18-19 rampo/20||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc1975-iz.html FIDE Women's World Chess Championship cycle 1972-1975 interzonal :: Cala Galdana 1973 - Olimp Base]</ref>. |- |}   === Kevezadegoù dre skipailh === ==== [[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]] ==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh SUA.   {| class="wikitable" !|Miz ha bloaz||Tablezenn||Niverenn an Olimpiad (Maouezi)||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn skipailh||Daveennoù   |-   |Here 1966||1||erlec'hierez 1||[[Republik Kevreadel Alamagn]], [[Oberhausen (Nordrhein-Westfalen)|Oberhausen]]||2/6 (+ 2, = 0, - 4)||33,3||-||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/1966w/1966usa.html Women's Chess Olympiad: 1966 - Olimp Base]{{,}}{{en}}[https://www.365chess.com/tournaments/Oberhausen_ol_(Women)_1966/26352 Oberhausen ol (Women) - 365 Chess].</ref>  |-   |}  == Notennoù ha daveennoù == {{daveoù}} == Liammoù diavaez == * {{en}}[https://www.chessgames.com/perl/chessgame?gid=135443 He c'hoari e Chess Games] * {{en}}[https://www.365chess.com/players/Eva_Aronson He c'hoari e 365 Chess]   {{DEFAULTSORT:Aronson, Eva}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1908]] [[Rummad:Marvioù 1999]]   [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] g07izxn0eimhoertlula9kzr6n2tkju 0 181253 2202451 2201181 2026-10-19T12:37:20Z InternetArchiveBot 61915 O saveteiñ 2 mammenn hag o tikedenniñ 0 evel marv.) #IABot (v2.0.9.6 2202451 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {{Infobox/Titl|7.62 KIV 23<br>7.62 TKIV 23|696969|talbenn defaut|FFF}} |- |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Kinnig |- ! Bro |{{Finland}} |- ! Doare |[[Fuzuilh-resisted]] damaotomatek |- ! Mont en-dro |[[Arm-tennata|Tennata]] dre amprest gazoù, dre biston berr e red |- ! [[Munision]] |[[7,62 × 51 mm NATO]] |- ! Produer |[[SAKO]] |- ! Mare ijinañ |2020-2022 |- ! Mare produiñ hag implij (arme Finland) |Abaoe 2022 |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Perzhioù teknikel |- ! Mas |3,9 kg |- ! Hirder |Etre 880 ha 965 mm (lamm teleskopek)<br>{{formatnum:1080}}-{{formatnum:1165}} mm (gant ar reduer-son) |- ! Hirder ar c'hanol |406 mm |- {{Patrom:Infobox/Dispartier}} |- ! Hed-tenn efedus |600 m (KIV 23))<br>800 m (TKIV 23) |- ! Endalc'h |Karger fiñv 10 pe 20 kartouchenn |- ! colspan="2" style="padding:4px; text-align:center; background-color:#696969; color:#FFF" |Lezenn |- ! Rummad e Bro-C'hall |C |- |} An '''M23''', zo ur rummad [[Fuzuilh-resisted|fuzuilhoù-resisted]] e servij e [[arme Finland]] abaoe 2022. Produet int gant an embregerezh [[SAKO]], a-drugarez d'ur c'henlabour gant arme Finland ha gant [[arme Sveden]]<ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20211221212649/https://maavoimat.fi/-/uusi-kivaarijarjestelma-taydentaa-jalkavaen-vaikuttamiskykya?languageId=en_US New rifle system to supplement infantry capability]'', Maavoimat (lec'hienn arme Finland), 21/12/2021 (lennet d'ar 01/10/2026)</ref>. Kemer a raio plas ar fuzuilhoù [[Tkiv 85]] ha [[SVD (fuzuilh)|Dragunov]] e servij el luioù-se<ref>{{fr}} Jean-Pierre HUSSON, ''[https://raids.fr/premium/snipers-finlandais/ Du nouveau pour les snipers finlandais]'', Raids, 21/01/2022 (lennet d'ar 01/10/2026)</ref>. Kambret eo an M23 e [[7,62 × 51 mm NATO|7,62 × 51 mm]], unan eus kalibroù standart armeoù [[Aozadur ar Feur-emglev Norzh-Atlantel|AFNA]]. Un arm damaotomatek eo, diazezet e sistem [[Arm-tennata#Tennata damaotomatek hag aotomatek|tennata dre biston berr e red]] war hini ar fuzuilhoù [[AR-10]] hag [[AR-15]]. Anavezet e oa e stumm arnodel dindan an anv K22 ( evit ''Kokeilu 22'', "Arnodenn 22"). Daou stumm anezhañ zo bremañ e servij e Finland : unan anvet KIV 23 (''Tarkkuuskivääri 2023'', "Fuzuilh 2023") evit an [[Tenner-resisted|dennerien-resisted]], efedus betek 600 metr ; hag unan all anvet TKIV 23 (''Tarkkuuskivääri 2023'', "fuzuilh sniper 2023"), evit ar [[Sniper|sniperien]], efedus betek 800 metr. Disheñvel int abalamour d'o sistem bukañ dreist-holl, a zo resisosc'h war an Tkiv 23<ref>{{en}} Chris EGER, ''[https://www.guns.com/news/2022/01/14/sako-wins-finnish-army-sniper-rifle-contract Sako Wins Finnish Army Sniper Rifle Contract]'', Guns, 17/01/2022 (lennet d'ar 01/10/2026)</ref>. Lunedennoù Steiner M7Xi 2,9-20×50 zo savet war an Tkiv 23, ha reoù Trijicon VCOG 1-6×24 war ar c'hKIV 23. Ur [[reduer-son]] a c'hall bezañ ouzhpennet dezhe. Pourveziet int gant kargerioù fiñv 10 pe 20 tenn<ref>{{en}} ''[https://web.archive.org/web/20261001140154/https://puolustusvoimat.fi/en/equipment/-/cat/asset/view/id/1902 Rifle System 23]'', Nerzhioù Difenn Finnat (lennet d'ar 01/10/2026)</ref>. == Daveennoù == {{Daveoù}} {{Porched:Armoù-tan}} [[Rummad:Fuzuilhoù]] [[Rummad:Fuzuilhoù-resisted]] [[Rummad:Armoù Finland]] bguj0geu5zkznksa49ouua32pn4q15i 0 181358 2202448 2202421 2026-10-19T12:12:58Z Dakbzh 58931 + Difaz. 2202448 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005, gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] shh3cbxfve9hes1ykctyuwn3u3laqc4 2202450 2202448 2026-10-19T12:23:11Z Dakbzh 58931 + Kampionad bedel dre skipailh (Maouezi) - 2009. 2202450 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005, gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||-||8/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 7b5kvt6it1x7pszfzv8rui29q4eqh6i 2202463 2202450 2026-10-19T17:09:43Z Dakbzh 58931 + Astenn ha kempenn. 2202463 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||44||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||-||8/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] feqnc9qfys47mmuhzzv6pg5wih1ebqn 2202464 2202463 2026-10-19T17:12:19Z Dakbzh 58931 /* Kampionad bedel (Maouezi) */ 2202464 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||44||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||-||8/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 4v892ex0uecg413qbh1m9lcmqrw4x5e 2202465 2202464 2026-10-19T17:12:48Z Dakbzh 58931 /* Kampionad bedel (Maouezi) */ 2202465 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||44||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] 16zoeusvutqma8w0wz7b8wmiocs2nxt 2202467 2202465 2026-10-19T17:42:41Z Dakbzh 58931 + Kampionad amerikan (maouezi). 2202467 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||44||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} ====Kampionad amerikan (maouezi)==== Kemer a reas perzh div wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 2003.  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Here 2003||2||{{Venezuela}}, [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||86,3||1/23||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2003.html 2nd American Continental Chess Championship (women) :: San Cristóbal 2003 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2005||3||{{Guatemala}}, [[Ciudad de Guatemala]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||2/32||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2005.html 3rd American Continental Chess Championship (women) :: Guatemala city 2005 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] ssiy6ml9vw2bsu9y73xesbg13bmq6lo 2202485 2202467 2026-10-20T10:07:09Z Dakbzh 58931 + Kampionad europat ar rummad Yaouidi (merc'hed). 2202485 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====Kampionad europat ar rummad ''Yaouidi'' (merc'hed)==== Kemer a reas perzh div wezh. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Gwengolo 1998||15||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||9,5/13 (+ 6, = 3, - 0)||73,1||2/24||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1998.html 15th European Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 1999||16||{{Gres}}, [[Patras]]||7/13 (+ 6, = 2, - 5)||53,8||11/37||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1999.html 16th European Girls' Junior Chess Championship :: Patras 1999 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||44||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} ====Kampionad amerikan (maouezi)==== Kemer a reas perzh div wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 2003.  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Here 2003||2||{{Venezuela}}, [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||86,3||1/23||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2003.html 2nd American Continental Chess Championship (women) :: San Cristóbal 2003 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2005||3||{{Guatemala}}, [[Ciudad de Guatemala]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||2/32||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2005.html 3rd American Continental Chess Championship (women) :: Guatemala city 2005 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] lstlkijghs50tlisa0p2vqrv2xncp39 2202498 2202485 2026-10-20T11:33:17Z Dakbzh 58931 /* Kampionad stadunanat (Maouezi) */ 2202498 wikitext text/x-wiki [[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]  '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].<br>Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''<ref>{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]</ref>.<br>2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006.  ==Kevezadegoù== ===Kevezadegoù hiniennel=== ====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank==== Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz. ====Kampionad europat ar rummad ''Yaouidi'' (merc'hed)==== Kemer a reas perzh div wezh. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Gwengolo 1998||15||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||9,5/13 (+ 6, = 3, - 0)||73,1||2/24||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1998.html 15th European Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1998 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Gwengolo 1999||16||{{Gres}}, [[Patras]]||7/13 (+ 6, = 2, - 5)||53,8||11/37||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1999.html 16th European Girls' Junior Chess Championship :: Patras 1999 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} ====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]==== Trec'h e voe e 2005. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Even 2004||43||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]<ref>{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005</ref>. |-  |Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html 48th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2009 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015 - Olimp Base]</ref>.  |-  |} ====Kampionad amerikan (maouezi)==== Kemer a reas perzh div wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 2003.  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù |-  |Here 2003||2||{{Venezuela}}, [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||86,3||1/23||aour||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2003.html 2nd American Continental Chess Championship (women) :: San Cristóbal 2003 - Olimp Base]</ref>.  |-  |Du 2005||3||{{Guatemala}}, [[Ciudad de Guatemala]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||2/32||argant||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2005.html 3rd American Continental Chess Championship (women) :: Guatemala city 2005 - Olimp Base]</ref>.   |-  |} === Kevezadegoù dre skipailh === ====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]==== C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]].  {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]</ref>. |- |Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]</ref>. |-   |Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]</ref>. |-   |} ====Kampionad bedel (Maouezi)==== C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. {| class="wikitable"  !|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù |-   |Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||<ref>{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]</ref>.   |- |} ==Notennoù ha daveennoù== {{daveoù}}  == Liammoù diavaez == *{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE] *{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games] *{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess] *{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess] {{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}}  [[Rummad:Ganedigezhioù 1980]]  [[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]] [[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]] bwl58k3dtski4zbln8jvaesfph9rsjn 0 181414 2202472 2026-10-19T21:18:26Z Ch. Rogel 46 Boulc'hadur 2202472 wikitext text/x-wiki {{LabourAChom}} '''Bernez Géry''' a zo ur skrivagner hag un troour brezhonek. == Buhez == War e leve emañ-eñ. == Skrivagner ha troour == Sevel en deus bet danevelloù hag unan anezho a zo garedonet gant [[Unvaniezh Skrivagnerien Breizh]] e 2026, ''Rosemary-Jane'' e ditl. Troet en deus bet daou levr diwar ar saozneg evit [[Mouladurioù Hor Yezh]]. == Embannadennoù == === Troididigezhioù === * Fred Uhlman, ''Unanet adarre'', Mouladurioù Hor Yezh, 126 p. {{ISBN|9782868631916}}. Romant. Titl orin : ''Reunion''. * [[Toni Morrison]], ''Du-mañ '', Mouladurioù Hor Yezh, 154 p. {{ISBN|9782868632180}}. Romant-polis. [[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek]] [[Rummad:Troourien vrezhonek]] 9s3snq2otz19lrtvnvfyeibbjy9z7q8