Keginerezh Breizh

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="br">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>brwiki</dbname>
    <base>https://br.wikipedia.org/wiki/Degemer</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Dibar</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Kaozeal</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Implijer</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Kaozeadenn Implijer</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Kaozeadenn Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Restr</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Kaozeadenn Restr</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Kaozeadenn MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Patrom</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Kaozeadenn Patrom</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Skoazell</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Kaozeadenn Skoazell</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Rummad</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kaozeadenn Rummad</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulenn</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Kaozeadenn modulenn</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Keginerezh Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1129</id>
    <revision>
      <id>2202507</id>
      <parentid>2191106</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:39:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>/* Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù */ astenn</comment>
      <origin>2202507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47420" sha1="iq4b8tvookm2zopnkkuuusp7dwq55dg" xml:space="preserve">[[Restr:Curnonsky chez Mélanie M Asselin.jpg|thumb|371x371px|Ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e preti [[Mélanie Rouat]] e [[Rieg]], dirak ur pladad [[rigadell]] gant ur werennad [[muskadig]]&lt;ref&gt;[https://www.retronews.fr/journal/paris-soir/6-octobre-1929/131/99139/5?from=%2Fsearch%23allTerms%3Dvin%26phrase%3DM%25C3%25A9lanie%2520Rouat%2520%26exact%3Dtrue%26sort%3Dscore%26publishedBounds%3Dfrom%26indexedBounds%3Dfrom%26slop%3D55%26advancedUi%3Dtrue%26page%3D1%26searchIn%3Dall%26total%3D13&amp;index=3 Pennad-skrid ''&quot;Gastronomie et Tourisme, A travers la Bretagne avec quatre cordons bleus.&quot;''], Paris-soir, 6 a viz Here 1929, p. 5/6, lennet d'an 29 a viz Du 2025.&lt;/ref&gt;. Mélanie a ra war-dro an istr. Al legistri ne seblantont ket bezañ gant dienn. &lt;small&gt;Livadur gant Maurice Asselin, 1933, [[Mirdi Sant-Brieg]]&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=Maurice Asselin - Dans le domaine public en 2019 |url=http://aventdudomainepublic.org/Maurice-Asselin |site=aventdudomainepublic.org |lennet d'an=2023-04-11}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;.]]
'''Keginerezh Breizh''' zo enni kalz meuzioù tennet eus henvoazioù keginañ [[Breizh]] kozh pe nevesoc'h, aozet gant produioù eus an [[arvor]] hag an [[argoad]] pe digaset eus ar bed. Un [[Sevenadur ar bobl|arz poblek]] eo koulz hag un [[hevlezouriezh]] adijinet gant keginerien veur. 

Ar [[krampouezh|c'hamprouezh]], an [[istr]], ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]], ar [[kaletez gant silzig|galetezenn gant silzig]], ar [[kouign-amann|gouign-amann]], ar [[Petit-Beurre]], ar [[Chistr Breizh|chistr]] hag ar [[Muskadig]] zo e-touez ar meuzioù ha diedoù arouezelañ. [[Ti-krampouezh|Tier-krampouezh]] a vez graet eus ar pretioù ma c'haller debriñ krampouezh eus Breizh. Kavet e vezont stank e Breizh hag en estrenvro.

== Ar meuzioù pennañ ==
=== Kigoù ===
Setu meuzioù ha boued dibar eus Breizh graet gant ur seurt kig hepken :
* [[boued-hoc'h]] : &lt;br&gt;
- Gwechall e veze debret boued-hoc'h alies awalc'h. War ar maez e veze debret gwadegennoù ha silzig gant ar familhoù pa veze [[Fest an hoc'h]], da lavaret eo pa veze lazhet ar pemoc'h.&lt;br&gt;
- [[Joskenn]] a gaver c'hoazh e ti kigerien [[Bro-Dreger]] (un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet), debret e veze tomm da adlein pe yen da adverenn gant patatez krign gant ar gouerien. Ober a reer [[chotenn ha joskenn|chotenn]] anezhi er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]], ha debret e veze da vare [[Meurlarjez]] eno, gant bara dous. E Breiz-Uhel e vez(e) debret ''museau'' yen gant gwinêgrenn.&lt;br&gt;
- [[Galetez gant silzig]] zo ur silzigenn rollet en ur galetezenn, a-wechoù gant sezv pe getchup. Brudet eo ar meuz-se e [[Breizh-Uhel]], aes da zebriñ er-maez dindan ar meud, hag aes da gavout er stalioù, er marc'hadoù, er gouelioù pe c'hoazh er stadoù (en ardro ar [[Roazhon Park]] da skouer)&lt;br&gt;
- Meuzioù all gant kig-moc'h : [[anduilh giz ar Gemene]] ha giz [[Gougleiz (bro)|Gougleiz]], [[kig-sall]], [[fourmaj-kig]] ([[fourmaj-rous eus Breizh|fourmaj-rous]], pastez [[Hénaff]], fourmaj-kig Roazhon da skouer), [[silzig]] (re v[[Molenez]], re b[[Plouilio]]...), [[rilhetez]], [[gwadegenn (kegin)|gwadegenn]] Roazhon, [[lard sul]] Naoned, morzhed-hoc'h Montroulez, ''gogue d'Ancenis'', [[anduilhennig]] [[Kemperle]], ''casse'' Roazhon, ''porché'' [[Dol]]...
* [[kig-bevin]] ha [[kig leue]] : [[spilhenn Kastellbriant]], brudet eo marc'had al loened-korn [[Kastellbriant]] (foar Béré);
* [[kig-yar]] : [[ruilhad Sevigneg]] gant kig [[klujar-Spagn|skilyar]], ur meuz eus [[Gwitreg]] ; ar [[frigousse]] eus [[Bro-Roazhon]] gant kig-yar ha chistr. Gouennoù yer lec'hel zo evel [[yar goukoug Roazhon]], [[yar zu Gentieg]], [[Gwaz (evn)|gwaz]] [[Sulial]] hag all ;
* kig-houad : Houad giz Naoned ;
* [[kig-oan]] : brudet eo kig-oan palud [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]]&lt;ref&gt;E Breizh ha Normandi en em astenn Bae Menez-Mikael-ar-Mor.&lt;/ref&gt; (un [[AOK]] gant Bro-C'hall hag un [[Anvadur orin gwarezet|AOG]] gant Europa en deus),
* kig-lapin : ar [[bardatte]], kaol farset gant lapin pe gad, ur meuz eus kouerien [[Bro-Naoned]].
 
Setu meuzioù fardet gant meur a gig : 
* ar [[kig-ha-farz|c'hig-ha-farz]] eus [[Bro-Leon]] gant [[farz]] du pe wenn, lipig, kig-moc'h, kig-bevin, kig-sall, kaol, karotez, pour, irvin, 
* [[krampouezh]] sall pe [[kaletez|galetez]] gant morzhed-hoc'h, silzig, anduilh, larjounezioù, kig-yar pe [[chorizo]]...
* ar [[podad]], ur meuz hengounel e Breizh evel en Europa. Podadoù liesseurt a zo e Breizh en hec'h-unan, gant kig-moc'h alies ha legumajoù goañv (kaol, karotez, irvin...), a-wechoù gant kig-bevin, sili-mor, legestr hag all. Ar podad giz Kemper, ar podad giz Roazhon, ar podad giz An Elven, podad Molenez gant bezin, podad Enez Sun... a zo e-touez ar re vrudetañ.
&lt;Gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Andouille de Guéméné.jpg|[[Anduilh giz ar Gemene]].
Agneau de prés salés du Mont Saint-Michel.jpg|Kig oan palud AOG [[Bae Menez-Mikael-ar-Mor]].
Chateaubriand of March Farms Nature-Fed Veal (4202805472).jpg|Spilhenn vevin [[kastellbriant (kig)|kastellbriant]] gant legumajoù munut.
Kig ha farz du léon.jpg|[[Kig-ha-farz]] Bro-Leon.
Galette saucisse 2.JPG|[[Galetez gant silzig]].
&lt;/gallery&gt;
: Labelioù europat :&lt;br&gt;
[[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : [[Yer Ankiniz]], [[Yer Gentieg]], [[Yer Breizh]], [[Fourmaj-rous eus Breizh]],&lt;br&gt;
[[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] [[Anvadur orin gwarezet]] (AOG) gant : kig-oan palud Bae Menez-Mikael-ar-Mor.

=== Boued mor ===
Paot eo ar boued mor a gaver war aodoù Breizh : [[pesked]], [[kresteneged]], [[blotviled]] ha plant zoken (bezin, salikorn...). Holen a vez produet abaoe an Hemamzer. Abaoe ar Grennamzer e ya ar bigi pelloc'h evit pesketa. Brudet eo ar re a yae betek an [[Douar-Nevez]] betek an XX{{vet}} kantved evit [[moru]]eta. Hiliennoù ha [[temz-boued|temzoù-boued]] zo bet ijinet gant Bretoned evit ar boued-mor : [[amann gwenn]], [[kari Gosse]]...

Ar godailh a vez graet eus al lodenn eus ar pesked, kregin ha kresteneged lezet d'ar vartoloded gant ar mestraouer. Ar peurrest, boued mor fresk, a vez gwerzhet er stalioù pe er marc'hadoù. Ul lodenn all eus ar pesketadennoù a vez treuzfurmet e boestoù-mir pe &quot;meuzioù fardet&quot; gant embregerezhioù boued.

==== Pesked ====
Pesked a bep seurt a vez da vaez aodoù Breizh: [[sardin]], [[brizhilli]], [[draeneg]]ed, [[moru]] (ur skouer meuz : moru mod Sant-Maloù), [[Moulleg (pesk)|moulleg]], [[sili]] (keusteurenn silienn-vor), [[boultouz]]ed (boultouz mod Arvorig), [[meilh-ruz|meilhi-ruz]], [[glazenn fri aour|glazenned fri aour]], [[garlizenn|garlized]]... Er stêrioù, lennoù ha stankoù e vez pesket [[sandrenn|sandred]] (tanavenn sandrenn gant [[amann gwenn]]), [[dluzh]]ed, [[eog]]ed, [[beked]] (beked gant amann gwenn)... Boued kerañ Breizh eo ar [[stlaoñ]], pesked vihan lipous ha dibaotet eus al [[Liger]] hag ar [[Gwilen]]. Pretioù zo war ribl al Liger a servij c'hoazh, gwech an amzer, stlaoñ poazhet pe fritet. 

Meuzioù gant meur a besk : ar [[kaoteriad|gaoteriad]] eus [[Kerne-Izel]], soubenn ar pesked...
&lt;Gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot;&gt;
Cotriade.jpg|[[Kaoteriad]].
Maquereaux au vin blanc.jpg|Brizhilli en ur plad.
Purple_asparagus_in_Beurre_blanc_sauce.jpg|Asperjez gant [[amann gwenn]], un hilienn ijinet gant [[Clémence Lefeuvre]].
Kari Gosse 8Y4A5085.jpg|Ijinet e voe [[kari Gosse]] gant an Aotrou Gosse, un apotiker eus [[An Oriant]] en XIX{{vet}} kantved.
Teufelsfisch 1111.JPG|Ur [[boultouz]] en ur stal-besked.
&lt;/gallery&gt;
==== Kresteneged, blotviled ha pesked-kregin ====
* [[blotvil]]ed ha [[kregin]] a-leizh : 
** [[istr]] plat ha don, produet e pep lec'h war aodoù Breizh. Brudet eo istr [[Kankaven]] e Bro-Sant-Maloù, re [[Bêlon]] e Bro-Gerne ha re &quot;Prat-ar-Coum&quot; e [[Lanniliz]] (Bro-Leon).
** [[Krogenn-Sant-Jakez|kregin-Sant-Jakez]] e pep lec'h ivez. Brudet eo re [[bae Sant-Brieg]].
** [[meskl]], produet e pep lec'h ivez. Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor a voe ar produ kentañ eus ar mor da vezañ roet dezhañ un [[anvadur orin gwarezet]] (AOG) e 2006. Brudet eo ivez meskl-park [[Pennestin]]. 
** [[bigorn]], [[petonk]], [[pilorenn|pilored]], [[kokez]], [[Solenoidea|kontelleged]], [[ourmel]], [[kilhog-mor|kilheien-mor]]...
* [[kresteneg]]ed a zo ivez er arvor pe er mor : [[krank]]ed, [[legestr|ligistri]], [[grilh-mor|grilhed-mor]], [[morgevnid]], [[grilh-traezh|grilhed-traezh]] lesanvet &quot;dimezelled [[Loktudi]]&quot;, [[chevr]]... 
* [[stivell]]ed,
* [[teureuged]].

Gallout a reont bezañ diskouezhet en ur [[pladennad boued-mor|bladennad boued-mor]], er pretioù pe er gêr. Meuz heverk all : kregin-Sant-Jakez mod Naoned.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Huîtres de la Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|O tebriñ [[istr]] e [[Kankaven]], dirak ar parkoù istr.
Belon_oysters_at_Belon_river,_France.jpg|Istr Bêlon ha [[muskadig]], war ribl ar stêr [[Bêlon]] (Kerne).
Huitres Cancale.jpg|[[Ostrea edulis|Istr plat]] Kankaven.
Moules marinières 02.jpg|[[Meskl]] ar martolod (gant chalotez ha gwin gwenn).
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Früchte des Meeres, 2011 (01).jpg|Ur bladennad boued-mor doubl.
Crustacés Côte d'Émeraude (Bretagne).jpg|Kresteneged en ur stal e Bro-Sant-Maloù.
Shrimps at market in Valencia.jpg|Grilhed-traezh pe &quot;dimezelled Loktudi&quot;.
Coquille Saint-Jacques à la crème.jpg|[[Krogenn-Sant-Jakez]] gant dienn.
&lt;/gallery&gt;
En [[hevlezouriezh c'hall]], an dro-lavar ''&quot;à l'armoricaine&quot;'' a zo heñvel ouzh hini ''&quot;à l'américaine&quot;'' e galleg. Ober a ra an div dave d'an [[hilienn amerikan]] implijet evit keginañ ligistri, stivelled, boltouz... Ar boaz eo da gomz eus [[legestr mod Arvorig]] pa eo ul [[legestr]] breton (''Homarus gammarus'') a zo keginet, hag eus legestr mod Amerika pa eo ul legestr amerikan (''Homarus americanus'').
&lt;Gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Homard à l'américaine.jpg|[[Legestr mod Arvorig]].
Caissargues Resto Le XV Calamars et pommes de terre sautées.jpg|Stivell mod Arvorig hag avaloù-douar frinket gant kignen ha [[perisilh]].
Noix de Saint-Jacques aux poireaux et gingembre.JPG|[[Kregin-Sant-Jakez]] war deuzadell bour gant jinjebr.
Bulots 03.jpg|[[Kilhog-mor|Kilheien-mor]] gant [[maionez]].
&lt;/gallery&gt;
:Labelioù europat :&lt;br&gt;
[[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant : Kregin-Sant-Jakez eus Aodoù-an-Arvor,&lt;br&gt;
[[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Meskl-park bae Menez-Mikael-ar-Mor.

=== Legumaj, edeier ha frouezh ===
[[Restr:Grandes Heures d'Anne de Bretagne - Ble de turquie.jpg|thumb|upright=0.5|[[Gwinizh-du]], [[Eureier binvidik kenañ Anna Vreizh|Eureier veur]] Anna Vreizh, XVI{{vet}} kantved.]]
[[Legumaj]], [[frouezh]] hag [[ed]]eier a bep seurt a vez gounezet ha keginet e Breizh. Setu seurtadoù hengounel ha/pe krouet e Breizh : 
* legumaj ha traoù heñvelek : [[aval-douar|avaloù-douar]] ([[charlotte (avaloù-douar)|Charlotte]], Amandine, Apollo, Dolwen...), [[artichaod]] Camus (bervet pe poazhet ouzh ar vurezh, ha debret gant gwinêgrenn pe dienn-fresk), [[gwarelig Naoned]], [[chalotez]], [[ognon]] ([[ognon Rosko|ognon roz]] [[Rosko]] da skouer), fav munut ([[koko Pempoull]]...), [[kaol]], [[kaol-fleur]], [[kaol-pome]] (kaol [[An Oriant]] da skouer), [[kignen]], [[piz-bihan]], [[kistin]] [[Bro Redon]], [[pour]], [[irvin]], [[karotez]] (Chantenay), [[beler-dour]] (Ar Gerveur), [[per-douar]] mouk Roazhon... [[Soubenn]] al legumaj a zo ur meuz klasel. Ar ''[[bardatte]]'' a zo ur meuz kaol farset hengounel eus Naoned.
* frouezh : [[aval]]où ([[renetez Arvorig]], Teint Frais, renetez gris an Oriant...), [[per]], [[kerez]] ([[kignez]]...), [[sivi]] (gounezet e [[Plougastell]] ha [[Bro-Naoned]] dreist-holl), [[tomatez]], [[sukrin]] (&quot;petit-gris&quot; Roazhon), [[mouar]], [[lus du]]...
* gant [[gwinizh]], [[gwinizh-du]], [[kerc'h]] ha [[segal]] e c'haller ober [[bleud]], ha gantañ [[bara]]. Gwechall e veze aozet meuzioù kozh ganto, mesket gant laezh alies : yodoù ([[yod kerc'h]]) ha soubennoù (ar [[brignen]], [[miton Roazhon]]...).

Ar [[Joniged]] a yae da Vreizh-Veur da werzhañ ognon Bro-Leon gwechall : Bro-Gembre, Kerne-Veur, Bro-Saoz, Bro-Skos, an inizi Angl-ha-Norman.

: Labelioù europat :&lt;br&gt;
[[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Lec'h orin gwarezet (LOG) gant Gwarelig Naoned, Bleud gwiniz-du Breizh,&lt;br&gt;
[[Restr:Protected-designation-origin-logo-en.png|30px]] Anvadur orin gwarezet (AOG) gant : Ognon Rosko, Koko Pempoul.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot; &gt;
The story of Sioni Winiwns (12118569366).jpg|[[Joniged]] o fiseliñ ognon e [[Porthmadog]] e [[Bro-Gembre]] e 1958.
Coco de paimpol1.jpg|[[Koko Pempoull]], klor ha greun.
Au marché - mâche.JPG|[[Gwarelig Naoned]].
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;110px&quot; &gt;
Fabrication de la bouillie d'avoine (yod kerc'h) - étape 6.jpg|[[Yod kerc'h]] mesket gant ar vazh-yod.
Cooked artichoke heart.jpg|Foñs artichaod poazhet. 
Cross section of Reinette d'Armorique (Bretagne), National Fruit Collection (acc. 1948-203).jpg|Anavezet eo an avaloù [[renetez Arvorig]] abaoe ar Grennamzer &lt;small&gt;''Dastumad Broadel ar Frouezh'' ar Rouantelezh-Unanet&lt;/small&gt;.
Festival de Cornouaille 2015 - Quais en fête 01.JPG|[[Sivi]] [[Plougastell]] a oa krouet er [[bloavezhioù 1750]].
&lt;/gallery&gt;

=== Krampouezh ===
E [[Breizh-Izel]], [[krampouezh]] [[ed-du]] zo sall ha krampouezh [[gwinizh]] zo dous. E [[Breizh-Uhel]] ez eus kaoz eus [[kaletez]], ur seurt all eus krampouezh ed-du gant un toaz disheñvel. War ur [[pillig|billig]] pe en ur [[paelon|baelon]] e vezont poazhet. A bep seurt traoù a c'haller lakaat e-barzh. An [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] a zo pretioù breton lec'h ma vez servijet krampouezh sall ha dous, anavezet int evel un arouez eus keginerezh Breizh. Ar grampouezhenn glaselañ eo an &quot;tri zra&quot;, ur vi, morzhed-hoc'h ha keuz e-barzh. 

&quot;Bleud ed-du Breizh&quot; a zo ul [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gantañ abaoe 2010.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Galette à la farine de blé noir de Bretagne.jpg|Ur plac'h o ledañ an toaz war ar [[pillig|billig]] gant ur rozell,&lt;br&gt;&lt;small&gt;bl&lt;sup&gt;ioù&lt;/sup&gt; 1900&lt;/small&gt;.
0 Crêperie An Diskuiz à Quimper.JPG|Ti-krampouezh &quot;An Diskuizh&quot; e Kemper.
Galette de sarrasin.jpg|Ur galetezenn [[ed-du]] &quot;an Argoad&quot; (vi, kebell-touseg, saladenn c'hlas).
Sarrasin La harpe Cl 2 J Weber.jpg|Greun ha bleud ed-du Breizh ha boued graet gantañ : krampouezh, bier ha mel.
&lt;/gallery&gt;

[[Restr:Gros sel gris et fleur de sel.jpg|thumb|kleiz|140px|Holen bras ha flour-holen.]]

=== An danvezioù all ===
* [[holen]]-mor eus [[Paludoù-holen Gwenrann|Bro-Wenrann]]. [[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]] Ul label europat [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) en deus abaoe 2012.
* [[gwinêgr]] chistr pe win,
* [[bezhin]] ha [[salikorn]]. Pretioù ha stalioù zo a ginnig bremañ bezhin da zebriñ evel legumaj, holen dre vezhin, amann dre vezhin, bouilhoñs dre vezhin

== Gwastilli ha sukrerezh ==
* [[krampouezh]] gwinizh gant sukr, koñfitur, [[salidou]] (un toaz karamel gant amann sall eus [[Gourenez Kiberen]]), chokolad teuz pe kalz traoù all,
* kouignoù ar Vro Vigouden, ur seurt pancake,
* [[farz]]où : farz breset, [[farz buan]], [[farz forn]], farz-pod, farz prunev, farz avaloù, farz rezin,
* gwestell awenet gant ar re kemeret gant ar vartoloded war vor gwechall :  ar [[gwastell giz Naoned|wastell giz Naoned]] un adstumm eus ar [[gwastell-amann|wastell-amann]] krouet e 1820 hag adlañset adalek 1910 gant ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]], hag ar [[gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]] krouet er bloavezhioù 1860 en [[an Oriant|Oriant]]. Prunaoz, abrikez pe suraval a veze lakaet e-barzh evit stourm a-enep ar [[skorbut]]. 
* gwastilli all : [[kouign-amann]] eus [[Douarnenez]], [[parlementin Roazhon]], [[gwitregad]] eus [[Gwitreg]].
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Crèpe bretonne au caramel au beurre salé.jpg|Ur grampouezhenn gant [[karamel gant amann sall]].
Kouign amann 01.jpg|Ur [[Kouign-amann|gouign-amann]].
Gâteau breton 8Y4A5039.jpg|Ur [[Gwastell giz Breizh|wastell giz Breizh]].
Gâteau nantais 02.jpg|Un tamm [[gwastell giz Naoned]]
Far-breton.jpg|[[Farz forn]] dre brunaoz.
&lt;/gallery&gt;
* [[krakilin]] [[Sant-Maloù]], kouignoù skaotet
* bara briochet : ar [[gochtial]] eus [[Sant-Armael]] ; ar [[fouas Naoned|fouas]] eus [[an Hae-Foazer]] ; kouignoù an Ened, debret e Kerne Izel da vare [[Meurlarjez]].
* [[bignez]], da skouer re [[Treger|Dreger]],
* [[gwispid]] a-leizh : ar [[krampouezh dantelez|c'hrampouezh dentelez]] lañset gant [[Katell Gornig]] e [[Kemper]] adalek 1886, ar [[Petit-Beurre]] krouet gant [[Louis Lefèvre-Utile]] e [[Naoned]] e 1886, ar [[galetez (gwispid)|galetez]] krouet e [[Pont-Aven]] e 1890 (ha war o lec'h galetez Sant-Mikael eus [[Bro-Raez]] krouet e 1905, galetez ar Vro Vigoudenn, galetez [[Fouenant]], gwispiderezh Filet Bleu e [[Sant-Evarzeg]], gwispiderezh [[Lokournan]]...), ar [[paled (gwispidenn)|paledoù]] amann rik krouet e Pont-Aven e 1920 (brudet eo ar merkoù [[Traou Mad]] ha Roudor), ar [[Biscuiterie Nantaise|BN]] krouet e Naoned e 1932...
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Petit Beurre LU.JPG|Ur [[Petit-Beurre]] [[LU (gwispiderezh)|LU]].
ChocoBN.jpeg|Choco [[Biscuiterie nantaise|BN]].
Galette bretonne 01.jpg|[[galetez (gwispid)|Galetez]] amann rik.
Palet breton 01.jpg|[[Paled (gwispidenn)|Paledoù]].
&lt;/gallery&gt;
* [[mel]], [[kaotigell]] ha [[koñfitur]],
* madigoù, sunigoù ha chokoladennoù : [[karamel gant amann sall]]&lt;ref&gt;Brud a gemeras a drugarez d'ar pastezer Henri Le Roux eus Kiberen.&lt;/ref&gt; e stumm madigoù, sunigoù (&quot;Niniche&quot; [[Kiberen]] hag [[Ar Baol]]) pe dienn (salidou), [[lima Naoned]], [[toaz-frouezh]], [[Françoise de Foix#Boued|Françoise de Foix]], [[rigolette]]...
* [[skornenn]]où.
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
Caramels au beurre salé - La Mère Poulard.jpg|Ur voestad karamelennoù gant amann sall.
Magasin de niniches de Quiberon à Belle-Île-en-Mer.jpg|Ur stal &quot;niniches&quot; er [[Ar Gerveur|Gerveur]].
Crème de Salidou (caramel au beurre salé).jpg|Podad salidou.
Berlingot-bonbon.jpg|Limaioù.
&lt;/gallery&gt;

Produioù chokolad a vez graet gant stalioù hag embregerezhioù zo. [[Grain de Sail]], e [[Montroulez]], a zegas e chokolad gant daou lestr-karg-dre-lien evit izelaat e louc'h karbon. Emañ o sevel un trede lestr hag a vo douger-endalc'herioù dre lien brasañ ar bed&lt;ref&gt;{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail : le plus gros voilier porte-conteneur au monde annoncé pour 2027'' |url=https://www.lineaires.com/les-produits/grain-de-sail-le-plus-gros-voilier-porte-conteneur-au-monde-annonce-pour-2027 |aozer=Thibaut Le Moal |lec'hienn=Linéaires |deiziad=24-10-2024 |lennet d'an=04-08-2025}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web |langue=fr |titl=''Grain de Sail III : plus grand, plus innovant''|url=https://www.meretmarine.com/fr/construction-navale/grain-de-sail-iii-plus-grand-plus-innovant |aozer=Gaël Cogne |lec'hienn=Mer et Marine |deiziad=28-01-2025 |lennetd'an=04-08-2025}}&lt;/ref&gt;.

== Boued-laezh ==
[[Restr:Curé nantais.JPG|thumb|[[Curé nantais]], keuz brudetañ Breizh.]]
Laezh-ribod a zo un evaj a veze graet war ar maez pa veze fardet [[amann]] gwechall. Debret e veze [[patatez]] gantañ, pe [[krampouezh]] [[gwinizh-du]]. Graet e veze ivez laezh-tev, pe gwell, ur seurt yaourt.

Hiziv e vez produet laezh ha [[laezhaj]]où en un doare artizanel pe industriel : [[amann]] (sall atav), [[yaourt]]où, [[dienn]] (pe koaven), laezh-ribod, [[keuz (boued)|keuzioù]] evel [[Curé nantais]], keuzioù ar stroll Olga (Merzer ha Petit Breton paouezet e 2024, ar c'heuz gavr [[Petit Billy]]), keuzioù ar merk Paysan Breton (keuz baset da ledañ Madame Loïk, [[camembert]] Kergall, [[emmental]], [[brie (keuz)|brie]] Label Ruz), [[toma]] (hini [[Rewiz]], [[Karaez]], [[Gevrezeg]], [[Chapel-Erzh]]...), crémet nantais, Menez Hom, rocher nantais, machecoulais, gourmelin, Gweltaz-Lambrizig, chandamour eus [[Ankiniz]], Ti Pavez, Trappe de Timadeuc... Ur c'heuz a oa fardet gant menec'h [[Abati ar Joa]] e [[Kempenieg]] met ne reont ket ken.

== An diedoù ==
=== Diedoù hep alkool ===
[[Restr:Breizh Cola in Japan ! Du Breizh Cola au Japon.jpg|thumb|[[Breizh Cola]] gwerzhet e [[Yokohama]] e Japan]]
* [[dour]] : [[dour melar]] ([[Plancoët]]), [[dour andon]] (Sainte-Alix e [[Plangoed]], Menez Are, ar merk Cristalline (15 andon he deus, en o zouez andon Isabelle e [[Sant-Wazeg]], andon Eleonore hag andon Sainte-Aude e [[Gwenred]]),
* [[chug-frouezh|chugoù-frouezh]] a bep seurt, 
* [[siros]]où evel an [[Nantillais]],
* [[limonadez]], 
* diedoù &quot;kola&quot; : [[Breizh Cola]], [[Brasserie de Bretagne|Britt Cola]] ha Beuk Cola,
* glec'hiadennoù,
* [[kafe]] a vez krazet e Breizh ivez.

=== Diedoù alkoolek ===
[[Restr:Muscadet Cru Communal.jpg|thumb|upright=1.15|Muskadig seim kentañ.]]
[[Restr:CidreBret.jpg|thumb|upright=1.15|Ur volennad sistr.]]
[[Chistr Breizh|Chistr]]-aval a oa an evaj boas e tost Breizh a-bezh en XIX{{vet}} hag en XX{{vet}} kantved, koulz er maezioù hag er c'hêrioù. Sistr Bro-Gerne AOK ha sistr Traoñ ar Renk eo ar re vrudetañ.

Ar gwini a vez gounezet e Breizh abaoe ar V{{vet}} kantved da nebeutañ &lt;small&gt;(''sellout ouzh ar pennad [[Gwiniegi Breizh]] evit gouzout muioc'h'')&lt;/small&gt;. Produet e vez hiziv [[gwin]] [[gwin gwenn|gwenn]], [[gwin ruz|ruz]], [[gwin roz|roz]] pe [[gwin bouilh|bouilh]]. Gwinoù [[Gwiniegoù traoñienn al Liger#Gwiniegoù Bro-Naoned|Bro-Naoned]] eo ar re vrudetañ, hag ar re nemeto aotreet da vezañ kenwerzhelet. En o zouez eo ar [[Muskadig]] an hini brudetañ, hag ivez ar [[gros-plant a vro-Naoned]], gwinoù gwenn sec'h anezho. Gwinoù eus [[gouennad]]où all zo ivez e Bro-Naoned : [[Cabernet]], Gamay, Merlot, Pinot Noir, [[Grolleau]], [[Sauvignon]], [[Berligou]] (ur ouennad eus amzer [[Duged Breizh]])... Nevez zo eo bet plantet gwini e lec'hioù all evel Traoñ ar Renk, [[Kemper]] ha [[Mor Bihan Gwened]].

An diedoù alkoolek all :
* [[sistr per]], da skouer chistr pêr [[Klegereg]] graet gant per Boreign&lt;ref&gt;[https://actu.fr/bretagne/cleguerec_56041/bretagne-cette-commune-est-la-capitable-du-chistr-per-cidre-de-poire_62951479.html Bretagne : cette commune est la capitable du chistr per (cidre de poire)] gant Pontivy Journal, 25 a viz Gouere 2025, gwelet d'an 8 a viz eurzh 2026.&lt;/ref&gt; 
* [[bier]], breserezhioù zo e Breizh abaoe ar XVII{{vet}} kantved&lt;ref&gt; ''Deux siècles de Bières en Bretagne'' gant Philippe Bonnet, Vincent Courtin ha Yoran Delacour, embannet gant [[Yoran Embanner]], 2007, p. 17, gwelet d'ar 16/01/2025.&lt;/ref&gt;,
* [[lambig]] pe gwin-ardant ([[Fine de Bretagne|Lambig fin Breizh]] da skouer, un [[Anvadur Orin Kontrollet|AOK]] zo gantañ),
* [[avaleg]], a zo lambig ha chistr mesket (un AOK zo gantañ),
* [[chouchenn]] pe chufere, ur seurt [[mez]],
* [[wiski]]où : Warenghem ha Distillerie des Menhirs a zo ar strilherezhioù brudetañ.

Label europat :&lt;br&gt;
[[Restr:European Union protected geographical indication (PGI) logo.svg|25px]]  [[Lec'h orin gwarezet]] (LOG) gant : Sistr Breizh (2000), Wiski Breizh (2015).

''Sellet ouzh ar pennadoù [[Chistr Breizh]], [[Bier Breizh]] ha [[Wiski Breizh]].''

=== Kokteloù ===
Ar [[godinette]], ijinet evit gouel &quot;La Gallésie en fête&quot; e [[Mousterfil]] gant [[Simone Morand]] e 1977, a vez graet gant sivi Plougastell, sukr, lambig, muskadig ha likor kastrilhez-du. Evel ar punch hag ar sangria eo ur [[koktel|c'hoktel]] &quot;stroll&quot;, graet pa vez kalz kouvidi pe evit ur gouel pe ur festival.

Kokteloù &quot;hinienel&quot; a zo ivez :
* [[kir]] Breizh, gant likor kastrilhez-du ha chistr
* kir Gwaled, gant likor kastrilhez-du ha Muskadig
* ar c'hir keltiek : likor kastrilhez-du, muskadig ha chouchenn

An [[Nantillais]] a zo ur merk sirosoù eus Naoned implijet evit fardañ kalz kokteloù hep alkool pe gant alkool. Dasprenet eo bet an embregerezh e 2025 gant ar winieg Drouard eus [[Kastell-Tepaod]], ur produer muskadig ha gwinoù all. 

== Al listri hag ar c'hinkladurezh taol ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; &gt;
108 Musée du Léon.jpg|Ur gastelodennig, tasoù hag ur plad eus [[Lanniliz]], XVIII{{vet}} ha XIX{{vet}} kantved, &lt;small&gt;mirdi Bro-Leon e Lesneven.&lt;/small&gt;
HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08432.jpg|Asied, paotr e wiskamant hengounel e [[feilhañserezh Kemper]], &lt;small&gt;mirdi Vizcaya, [[Miami]], [[Florida]]&lt;/small&gt;.
HR Quimper faience - Vizcaya Museum and Gardens - Miami, Florida - DSC08431.jpg|Asied, plac'h he gwiskamant hengounel e feilhañserezh Kemper, &lt;small&gt;mirdi Vizcaya, Miami, Florida.&lt;/small&gt;
Odetta1.JPG|alt=Pichet en grès, manufacture HB, marque « Odetta » (vers 1930), localisation inconnue.|Picher e krag, merk « Odetta » (e-tro 1930), &lt;small&gt;michererezh [[Henriot Quimper|Henriot Kemper]]&lt;/small&gt;.
Henriot E Laget.jpg|Soubenneg Henriot, deroù an XX{{vet}} kantved, &lt;small&gt;michererezh Henriot Kemper&lt;/small&gt;.
&lt;/gallery&gt;
&lt;gallery caption=&quot;Asiedoù, mirdi [[Feilhañserezh Kemper]] :&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Quimper 58 Faïence Assiette à décor broderie vers 1920.JPG|Kinkladur doare broderezh, e-tro 1920.
Quimper 61 Faïence Assiette à décor scène bretonne Villot.JPG|Arvest breizhat.
Quimper07.jpg|Kinkladur gant laboused (e-tro 1920).
Quimper 69 Faïence Assiette décor aux serpents inspirée d'un dessin de Yan Dargent maufacture HB.JPG|Kinkladur gant naered, diwar un dresadenn gant [[Yan' Dargent]].
&lt;/gallery&gt;
E familh ar prierezh eo ar [[poderezh]] hag ar [[feilhañserezh]] a gaver ar muiañ e Breizh. Sevel a ra ar poderezh artizanel d'ar Grennamzer. Diorren a ra un industriezh al listri e feilhañs adalek an XIX{{vet}} kantved a-drugarez da deknikoù gwellaet ha d'an touristerezh. E stalioù-labour an embregerezhioù eo ijinet ur &quot;stil breton&quot; gant arzourien vrudet pe dianav evit kinklañ an asiedoù, ar bolennoù, ar picheroù hag all.

=== Ar poderezh artizanel ===
Er su da Vreizh eo bet oberiant ar poderezh e Bro-Redon e-pad-pell. Gouzout a oarer e oa graet podoù er barrez anvet Ar Boderezh (bremañ e [[Sant-Yann-ar-Wern]]) abaoe an XI{{vet}} kantved, ha priajoù abaoe ar XV{{vet}} kantved. Ar podoù hag ar priajoù graet eno, asambles gant ar re produet e [[Malañseg]] (Bro-Gwened) hag [[Erbigneg]] (Bro-Naoned), o daou e Bro-Redon ivez, o deus pourvezet Kreizteiz Breizh a-bezh betek kreiz an XX{{vet}} kantved. Traezhoù a bep seurt a voe produet : evit tommañ ar [[soubenn]]où, lakaat al laezh, poazhañ ar [[keusteurenn|c'heusteurennoù]], grilhañ ar c'histin...&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.potiane.fr/PBCPPlayer.asp?ID=2234916 Les potières de Saint Jean] war lec'hienn www.potiane.fr, gwelet d'an 8 a viz C'hwevrer 2026.&lt;/ref&gt; Kinklet eo bet lod anezho gant arzourien evel [[Mathurin Méheut]] (1941) hag [[Yvonne Jean-Haffen]]. En eil lodenn eus an XX{{vet}} kantved e voe kendalc'het d'ober priajoù dindan an anv &quot;Saint-Jean-de-Bretagne&quot; gant ur feilhañserezh krouet e-pad an Eil Brezel-bed, betek ar bloavezhioù 1980&lt;ref name=&quot;Danilo&quot;&gt;Denis Danilo ha Stéphane Batigne, ''Poterie traditionnelle de Bretagne Sud'', Stéphane Batigne Éditeur, 2022&lt;/ref&gt;. Hiziv ez eus ur greizenn arz hag istor ar prierezh e Sant-Yann-ar-Wern anvet &quot;Le Patiau&quot;, enni ur stal-labour feilhañs, ur mirdi hag ul lec'h diskouez.

En norzh da Vreizh e voe produet podoù ha listri ivez e kêriadenn [[Ar Boderezh]] (bremañ e [[Lambal]]), hag e Bro-Leon ([[Lanniliz]] ha [[Plouvien]]) en XIX{{vet}} kantved ha betek deroù an XX{{vet}} kantved.
=== Ar feilhañserezh ===
[[Restr:064 Assiettes décor breton.jpg|thumb|160px|Asiedoù e feilhañs gant &quot;kinkladur breizhek&quot;.]]
[[Restr:Bols bretons féminins, Île aux Moines, Morbihan, France.jpg|thumb|kleiz|160px|Bolennoù breizhek gant anvioù-bihan a bep seurt, Feilhañserezh Pornizh.]]
Feilhañserezh a voe e [[Naoned]] kerkent ha 1647, hag e [[Roazhon]] etre 1748 ha 1844. Met al listri e [[feilhañs Kemper]] eo ar re a zo deuet da vezañ ar re vrudetañ. Abaoe ar XVII{{vet}} kantved e vez produet feilhañs e kêr-benn [[Bro-Gerne]], da skouer [[HB Kemper]] diazezet e 1690, pe Dumaine savet e 1791 ha deuet da vezañ Henriot e 1891, an div vichererezh vrudetañ. Menegomp ivez feilhañserezh &quot;Saint-Jean-de-Bretagne&quot; etre ar bloavezhioù 1940 hag ar bloavezhioù 1980 e Sant-Yann-ar-Wern, ha feilhañserezh [[Pornizh]] krouet e 1947 gant ur produadur industrieloc'h. Gant feilhañserezh Kemper eo e voe skignet ar stil klinkus breizhek avat, gant tresoù bleunioù, arvestoù maezioù, tudennoù e gwiskamant hengounel (paotr, plac'h, kouplad). Ganti e voe graet traezoù e krag ivez etre 1917 ha 1970, er stil [[Arz Nevez]], dindan ar merk &quot;Odetta&quot; (diwar anv ar stêr [[Oded]]).

Meur a arzourien vrudet pe dianav o deus lezet roud o dorn er c'hinkladurezh taol hag an arrebeuri kegin e Breizh adalek an XIX{{vet}}kantved. An arzour [[Feilhañs Kemper#Alfred Beau|Alfred Beau]] en an hini a roas ul lañs nevez d'ar feilhañserezh e Kemper e dibenn an XIX{{vet}} kantved, gant ar feilhañserezh Porquier-Beau, o kinklañ asiedoù, pladoù hag all. Kevezerezh a oa bet etre Henriot hag HB e Kemper betek o c'hendeuzadur e 1968, hag an dra-se oa gwir war an dachenn arzel dreist-holl. [[Mathurin Méheut]] a oa e penn an arzourien a laboure evit Henriot, pa oa roll [[René Quillivic (kizeller)|René Quillivic]] ha [[Louis Garin]] e HB. E Diskouezadeg etrebroadel an Arzoù-kinklañ hag oberiañ modern e Pariz e 1925, e oa kinklet ha kempennet pavilhon Breizh gant arzourien eus luskad ar [[Seiz Breur]]. E-barzh e oa arrebeuri (taolioù, ur ganastell vras, kadorioù...), armoù-kegin graet e [[feilhañserezh Kemper]], delwennigoù ha picheroù kizellet gant René Quillivic. Priourien vrudet all o deus fardet traezoù dibar a-hed an XX{{vet}} kantved &lt;small&gt;''(sellit ouzh ar rummad [[:rummad:Priourien Breizh|Priourien Breizh]]).''&lt;/small&gt;

Ar [[bolenn vreizhek|volenn vreizhek]], graet e pri-poazh, gant an anv-bihan skrivet e lizherennoù red hag he zudenn e gwiskamant hengounel, a gaver e ti kalz Bretoned kenkoulz ha touristed. Ijinet en XIX{{vet}} kantved ha savelet he stumm en XX{{vet}} kantved, deuet eo da vezañ un elfenn eus sevenadur poblek Breizh da vat. Produet e vez e Kemper ha Pornizh dreist-holl.

== Labourioù ha gouelioù ==
=== Gwechall war ar maez ===
[[Restr:Gouel an Eost 2015 - Rata.JPG|thumb|Aozañ ar &quot;rata&quot;, pred hengounel ar vederien, e-pad [[Gouel an Eost]] e [[Plougouloum]] (Bro-Leon).]]
Gwechall e Breizh-Izel e veze debret ar &quot;wastell&quot; pe ar &quot;peurzorn&quot; e dibenn an dornadeg, e-pad al labourioù er parkeier. E [[Bro-Naoned]] e veze debret ar [[bardatte]], ur meuz kaol farset, e dibenn an eostoù. E [[Bro-Dreger]] e veze debret ar [[chotenn ha joskenn|joskenn]] gant patatez krign da adlein ha da adverenn gant ar gouerien. Kavet e vez c'hoazh da brenañ e ti ar gigerien ha war ar marc'hadoù.

Pa veze lazhet ur pemoc'h ur wech ar bloaz e veze [[Fest an hoc'h]], d'ar goañv alies. Pedet e veze kerent hag amezeien da zebriñ silzig ha gwadegennoù.

Ar predoù eured a oa un dro da bediñ ur bern tud evit debriñ ur pred fonnus e stumm banvezioù a bade deizioù.

=== Gouelioù kristen ha digristen ===
Gouelioù hengounel pe nevesoc'h e Breizh a zo an dro da zebriñ meuzioù dibar. Ur pred a-feson a vez debret e-pad sakramantoù zo : [[pask kentañ]], [[pask bras]], [[eured]]. Ur wastell vras a vez servijet da zibenn-pred, ha sac'higoù [[drajez]] a vez roet d'ar gouvidi alies. Goude an [[obidoù]] a c'hall bezañ aozet un daoliad voued evit an dud.

==== Nedeleg hag ar bloaz nevez ====
[[Restr:Bûche de Noël facile (2014-12-23).jpg|thumb|Ur c'hef ruilhet gant chokolad ha flamboez, ur skouer eus [[kef Nedeleg|ar c'hef]] servijet da geñver koan [[Nedeleg]].]]
Da ouel [[Nedeleg]] ha d'ar [[Sant-Jilvestr]] e vez debret ur pred fonnus ha lipous anvet [[fiskoan]], gant listri kaer war un daol kinklet brav. Debret e vez kig-yar Indez gant kistin ent-hengounel. Da zigeriñ ar pred e vez debret [[istr]], [[eog]] mogedet pe [[avu druz]]. Da glozañ anezhañ e vez debret ur wastell anvet [[kef Nedeleg]]. Evet e vez gwinoù mat hag a glot gant ar boued. Un digarez eo ivez evit debriñ chokoladennoù, frouezh arallvro, frouezh koñfizet ha traoù lipous all, hag evañ ur banne digor-kalon har ur banne kloz-pred ma ne gemerer ket ar c'harr goude.

==== Gouel ar Rouaned ====
Lidet e vez [[gouel ar Rouaned]] d’an eil Sul war-lerc’h Nedeleg, ha debret e vez [[gwastell ar rouaned]], ur wastell gant ur favenn e-barzh. Dont a ra an hini a ya ar favenn gantañ pe ganti da vezañ ar roue pe ar rouanez, ha lakaat a ra ar gurunenn war e benn / he fenn.

==== Yuniñ ha lidañ Meurlarjez ====
Ober vijil eo heuliañ ar reolenn yuniñ a-raok ur gouel bras. Debret e veze ar [[soubenn vijil]] gwechall. Aliet e oa ivez gant an iliz dioueriñ debriñ kig d'ar Gwener hag e-pad ar [[Koraiz|C'horaiz]], met n'eo ket ur reolenn eus an Iliz er stêr strizh ken.
  
An deiz a-raok ma krogfe ar C'horaiz eo Meurzh an Ened, ha lidet e vez [[meurlarjez]], un digarez evit riboulat ha debriñ [[krampouezh]] ha [[bignez]]. [[chotenn ha joskenn|Chotenn]], un hanter eus penn ur pemoc'h holenet, bervet ha rostet, a veze debret an dro-mañ er [[Bro-Vigoudenn|Vro Vigoudenn]]. Kouignoù an Enez, etre bara ha brioch, a veze debret ivez.

==== Pask ====
Da Sul [[Pask|Fask]] e vez servijet morzhed-oan, un hengoun kristen. Debret e vez [[chokolad]] e stumm ur c'hloc'h bras alies evit aroueziañ kleier Roma, pe ur yar, a-wechoù leun a [[vi Pask|vioù Pask]] bihan e chokolad. Gwerzhet e vez gant ar chokoladourien hag ar stalioù boued lapined e chokolad ivez bremañ, dre levezon ar broioù angl-ha-saoz, broioù protestant anezho. An hengoun eo ivez da guzhat vioù-Pask ha delwennigoù chokolad e stumm kleier, kregin, pesked hag all, ha da lakaat ar vugale da furchal anezho el liorzh pe er park. Deuet dreist e vez ar c'hoari-se gant ar vugale.

==== Halloween ====
[[Halloween]] a zo ur gouel a-orin pagan a vez lidet e Breizh abaoe ar bloavezhioù 1990 an deiz a-raok [[Gouel an Hollsent]], ha degaset en deus &quot;hengounioù&quot; boued nevez. Dre eo ar sitrouilhez arouez ar gouel-se eo bet tapet ar pleg gant tud zo da zebriñ [[potiron]] ha [[potimaron]], legumaj heñvel outo, e stumm soubenn, yod ha dienn. Madigoù a vez dastumet gant ar vugale a di da di, ur gustum degaset eus ar Stadoù-Unanet a vez heuliet mat gant ar Vretoned vihan hiziv.

== En estrenvro ==
[[Restr:Hervé's Crêperie Traditionelle - geo.hlipp.de - 2070.jpg|thumb|Un ti-krampouezh breton en Alamagn.]]
Anavezet eo keginerezh Breizh en estrenvro dre an [[ti-krampouezh|tier-krampouezh]] da gentañ, a zo niverus awalac'h, lec'h ma 'z eus tu debriñ krampouezh sall giz Breizh hag evañ ur volennad [[chistr Breizh|chistr]] pe [[laezh-ribod]], hag ur grampouezhenn sukret, gant [[karamel gant amann sall]] da skouer. Kinklet e vez alies an tier-krampouezh gant traezoù ha fotoioù a denn da Vreizh, ha lakaet sonerezh breizhat, evit kaout un aergelc'h a-feson, un tamm e-giz en ur [[pizzeria]] evit Italia.

Brudet eo Breizh evit he boued-mor ivez, he istr da skouer.

Berzh en deus graet ar [[kouign-amann|gouign-amann]] en estrenvro, e Bro-C'hall, er Stadoù-Unanet hag e Japan dreist-holl.&lt;ref&gt;{{Liamm web|url=https://www.ouest-france.fr/actu/actuDet_-Gastronomie.-Le-kouign-amann-a-la-conquete-de-l-Amerique_39382-2026955_actu.Htm|titl=À la conquête de l'Amérique|aozer=Jean-Laurent BrasRusso|deiziad=29 a viz Kerzu 2011|lec'hienn=ouest-france.fr}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{Liamm web|aozer1=Jean-Marie Pottier |url=http://www.slate.fr/story/103817/kouign-amann-etats-unis |titl=Le kouign-amann, «la pâtisserie française plus que centenaire dont personne n’a entendu parler» |deiz=2 |miz=Gouere |bloaz=2015 |lec'hienn=Slate|lennet d'an=13 a viz Gwengolo 2016}}.&lt;/ref&gt;. Embann a reas an ''[[New York Times]]'' ur pennad-skrid diwar e benn e [[2011]], kinniget e oa ar gouign-amann evel &quot;pastezerezh druzañ Europa a-bezh&quot;&lt;ref&gt;Brendan Speiegel, [https://archive.nytimes.com/query.nytimes.com/gst/fullpage-9902E3DF1330F937A35751C1A9679D8B63.html « A Pastry From Brittany, Making Waves Stateside »], e ''The New York Times'', d'ar 4 a viz Kerzu 2011, lennet war archive.nytimes.com d'ar 27 a viz Eost 2018&lt;/ref&gt;. E 2018 e voe lakaet e-barzh roll an 40 rekipe gwellañ a zo bet biskoazh gant ar gelaouenn ''Food &amp; Wine''&lt;ref&gt;Thierry Peigné, [https://france3-regions.francetvinfo.fr/bretagne/finistere/etats-unis-kouign-amann-cite-parmi-40-meilleures-recettes-tous-temps-1531406.html « États-Unis : le kouign amann cité parmi les 40 meilleures recettes de tous les temps »], e ''France 3 Bretagne'', d'an 27 a viz Eost 2018, lennet war france3-regions.francetvinfo.fr d'ar 27 a viz Eost 2018.&lt;/ref&gt;.

Estreget an tier-krampouezh a ginnig keginerezh Breizh en estrenvro. Da skouer eo bet digoret &quot;Petit Crenn&quot; e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] (Kalifornia) gant ar vestrez-geginerez [[Dominique Crenn]]. Un &quot;davarn cheuc'h&quot; eo kentoc'h, ha kinnig a ra boued Breizh graet gant pesked, legumaj, ed du hag all.

== Tud ==
===Keginerien, ostizien ha barnourien war ar c'heginañ vrudet===
* {{XIXvet kantved}} : Julia Guillou, [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Le Glouannec]] hag [[Añjela goant|Angélique Satre]] (ostizezed brudet eus [[Skol Pont-Aven|Pont-Aven]]), [[Charles Monselet]] (kazetenner, barnour war ar c'heginañ), [[Katell Gornig]] (lañset ganti ar c'hrampouezh dantelez)
* {{XXvet kantved}}, hanterenn gentañ : sellet e vez ouzh [[Édouard Nignon]] (1865-1934) evel keginer meurañ al lodenn gentañ eus an XX{{vet}} kantved&lt;ref&gt;[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com/2017/01/30/edouard-nignon/ ''Buhez Edourard Nignon''] gant Yannig Oliviéro war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, 30 a viz Genver 2017, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.&lt;/ref&gt;. Keginerien vrudet all : [[Clémence Lefeuvre]] (pretiourez), [[Françoise de Foix|Constant Lerochais]] (pastezer), [[Mélanie Rouat]] (pretiourez)
* {{XXvet kantved}}, eil hanterenn : [[Jean-Paul Abadie]], [[Jean-Yves Bordier]] (artizan amanenner), [[Adolphe Bosser]], [[Jean-Pierre Crouzil]], [[Patrick Jeffroy]], [[Henri Le Roux]] (mestr chokoladour), [[Simone Morand]] (dastumerez), [[Olivier Roellinger]] (keginer arbennik war ar spisoù)
*{{XXIvet kantved}} : [[Laurent Bacquer]], [[Nathalie Beauvais]], [[Olivier Bellin]], [[Patrick Bertron]], [[Yves Camdeborde]], [[Nicolas Conraux]], [[Dominique Crenn]], [[Virginie Giboire]], [[Mathieu Guibert]], [[Sylvain Guillemot]], [[Jean Imbert]], [[Patrick Jeffroy]], [[Ronan Kervarrec]], [[Christophe Le Fur]], [[Christian Le Squer]], [[Philippe Léveillé]], [[Yvon Morvan]], [[Bruno Oger]], [[Alain Passard]], [[Hugo Roellinger]], [[Olivier Samson]], [[Laurent Saudeau]]
&lt;!-- XXX Batifoulier ? [[Alain Senderens]] : Piv int ? --&gt;
&lt;Gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180px&quot;&gt;
Les Hommes N 32 Charles Monselet.jpg|[[Charles Monselet]] e hevlezour gant André Gill, e nv 32 ''Les Hommes d’aujourd’hui''.
Clémence Lefeuvre photo.jpg|[[Clémence Lefeuvre]], &quot;pabez an [[amann gwenn]]&quot; evel ma skrivas ar barnour war ar c'heginañ [[Curnonsky]] e-barzh ''Paris-Soir'' d'ar 6 a viz Here 1929.
Édouard Nignon (1865-1934).jpg|[[Édouard Nignon]] gant Jean Patricot, unan eus keginerien veurañ istor ar c'heginerezh.
Olivier Roellinger - régionales 2021.jpg|[[Olivier Roellinger]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin.
Alain Passard de l'Arpège.jpg|[[Alain Passard]], teir steredenn gant ar sturlevr Michelin.
&lt;/gallery&gt;

=== Mestroù-keginer steredennet ===
294 c'heginer e Breizh a oa bet roet dezho ur steredenn da nebeutañ etre 1931 ha 2016 gant ar [[sturlevr Michelin]], ar sturlevr keginerezh brudetañ er bed&lt;ref&gt;[https://restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com ''GUIDE MICHELIN. LES RESTAURANTS BRETONS ÉTOILÉS DEPUIS 1931''] war restaurantsbretonsetoilesmichelin.wordpress.com, gwelet d'ar 5 a viz Ebrel 2026.&lt;/ref&gt;. Hiziv an deiz ez eus un hanter-kant keginer breizhat bennak a zo ur steredenn da nebeutañ ganto. Pemp preti zo teir steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-3.svg|44 px]]  : ''L'Arpège'' e Pariz ([[Alain Passard]]), ''Le V'' e Pariz ([[Christian Le Squer]]), ''La Côte d'Or'' preti [[Bernard Loiseau]] e [[Saulieu]] e [[Bourgogn]] ([[Patrick Bertron]]), ''L'Atelier Crenn'' e [[San Francisco (Kalifornia)|San Francisco]] e [[Kalifornia]] ([[Dominique Crenn]]), ''Le Coquillage'' e [[Sant-Meleg]] ([[Hugo Roellinger]])&lt;ref&gt;[https://www.elle.fr/Elle-a-Table/Les-dossiers-de-la-redaction/Dossier-de-la-redac/Cuisiner-les-algues-avec-Hugo-Roellinger Hugo Roellinger remporte une troisième étoile pour son restaurant Coquillage] gant Elle, 1{{añ}} a viz Ebrel 2025, gwelet d'an 10 a viz Meurzh 2026.&lt;/ref&gt;. Pemp preti zo div steredenn ganto [[Restr:Etoile Michelin-2.svg|30 px]] : ''Anne de Bretagne'' e [[Plaen-Raez]] ([[Mathieu Guibert]]), ''Auberge des Glazicks'' e [[Ploudiern]] ([[Olivier Bellin]]), ''La Villa Archange'' e [[Lo Canet]] e [[Provañs]] ([[Bruno Oger]]), ''Le Saison'' e [[Sant-Gregor]] ([[Ronan Kervarrec]]) ha ''Miramonti l'altro'' e [[Concesio]] en [[Italia]] ([[Philippe Léveillé]]).

=== Roll ar greanterien ===
Produioù zo, krouet gant an industriourien vreizhat pell zo a-wechoù, pe nevesoc'h, zo deuet da vezañ arouezel : ar petit-beurre gant [[Lefèvre-Utile]], ar choco BN gant ar [[Biscuiterie Nantaise]], ar pastez Henaff, Breizh Cola gant [[Breserezh Lancelot]] (perc'hennet gant Agrial abaoe 2021)... 
[[Restr:AstronautsEatingBurgers.jpg|thumb|right|Pred e-bourzh an SEE.]]
An industriezh c'hounezvouedel a c'hoari ur roll bras en ekonomiezh ar vro abaoe dibenn an XIX{{vet}} kantved. Ar pezh a zo bet degaset gant an industriourien n'eo ket dizudi, un hentenn evit mirout ar boued e boestoù gant [[Nicolas Appert]] da skouer. En XX{{vet}} kantved e tiorras ar bouedvirerezh (ar sardin dre eoul gant [[Chancerelle]] e Douarnenez da skouer), ha kalz labouadegoù legumaj, pesked, kig-moc'h ha pastezerezh a zo bet pe zo c'hoazh er vro. Boued-laezh nevez ha boued damheñvel a zo bet ijinet ivez : yaourtoù (Malo, Ker Ronan, Sojasun...), keuzioù nevez (Petit Billy, Madame Loïck...), amann (Paysan Breton, amann gant bezin gant Bordier...). Ar [[stroll Le Duff]], e Roazhon e sez sokial, a werzh [[boued paket buan]] war ar pemp kevandir ; brudet eo e isembregerezh [[Brioche dorée]] da skouer. Testeniekaet eo an embregerezh [[Stroll Jean Hénaff|Jean Hénaff]], eus [[Pouldreuzig]], evit pourveziñ ar [[savlec'h egor etrebroadel]] (SEE).

== Boued Breizh er sevenadur hag en arzoù ==
[[Skeudenn:Gauguin - Fête Gloanec (1888).jpg|dehoù|thumb|''Gouel Gloaneg'' gant [[Paul Gauguin]] o tiskouezh ur boked bleunioù, frouezh hag ur wastell, profet da Varie-Jeanne Gloanec da geñver he deiz-ha-bloaz.]]
Kavout a reer boued Breizh er c'hanaouennoù ([[Son ar chistr]], Soubenn al laezh&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160306230552/http://per.kentel.pagesperso-orange.fr/soubenn_al_laezh1.htm Pozioù Soubenn al laezh]&lt;/ref&gt;...), el liverezh (''Les crêpes en Bretagne'' gant Gabriel Thurner, ''Le Jambon'', un divuhezenn livet gant [[Paul Gauguin|Gauguin]] er Pouldu, ''Pommes, nappe jaune'' gant [[Paul Sérusier|Sérusier]]...), pe c'hoazh er sinema.

E [[Pont-Aven]] e teuas kalz livourien eus broioù liesseurt en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved, anavezet dindan an anv [[Skol Pont-Aven]], abalamour d'ar gweledvaoù kaer, hag ar gouerien &quot;arallvro&quot; ivez. Evit desachañ anezho e veze servijet boued a galite gant prizioù izel gant ostizezed ar c'horn-bro. Brudet e oa ostaleri Julia Guillou, hini Angélique Marie Satre lesanvet « la belle Angèle », hag hini [[Ti-pañsion Gloaneg|Marie-Jeanne Gloanec]] lesanvet « la mère Gloanec ». ''[[Añjela goant]]'' ha ''Gouel Gloaneg'' zo taolennoù brudet livet gant Paul Gauguin e 1888 ha 1889.
[[Restr:Musée de Nantes - Mosaïque LU 1.JPG|thumb|kleiz|120px|Panell e pri-poazh ar [[LU (gwispiderezh)|wispiderezh LU]] evit diskouezadeg hollvedel 1900.]]
Tresourien evel [[Alfons Mucha]] zo bet galvet gant industriourien, eus Naoned dreist-holl ([[Biscuiterie nantaise|BN]], [[LU (gwispiderezh)|LU]]...), evit ijinañ bruderezhioù brav, o tresañ oberennoù arzel dudius. An tour LU, eus labouradeg kozh ar wispiderezh, a zo un elfenn vrudet eus glad savouriezh Naoned, deuet da vezañ ur greizenn sevenadur a vremañ hiziv.

Arzourien a-vremañ a vez galvet evit skeudennaouiñ produioù zo c'hoazh, evel Carmelo de la Pinta, ul livour eus [[Pont-Aven]], evit biorc'h [[breserezh Lancelot|Lancelot]], pe an tresour bannoù-treset [[Jean-Claude Fournier]] evit boutailhoù chistr Coat-Albret. Galvet eo bet skeudennaouerien evit modernaat tikedennoù ar boutailhoù [[Muskadig]], da skouer an arzour &quot;street-art&quot; naonedat Ador.

== Mirdioù ha gouelioù ==
[[Restr:Façade entrée du musée (c)Musée de la Fraise et du Patrimoine.jpg|thumb|Mirdi ar sivi hag ar glad Plougastell.]]
Boued :
* Mirdi ar sivi hag ar glad e Plougastell (Bro-Leon)
* Gouel ar C'hrampouezh e miz Gouere e [[Gourin]] (Bro-Gerne)
* Gouel [[ognon Rosko]] bep miz Eost abaoe 2003, ha Ti ar [[Joniged]] hag Ognon [[Rosko]] (Bro-Leon)
* Gouel ar [[fouas Naoned|fouas]] en [[An Hae-Foazer|Hae-Foazer]] e miz Gwengolo hag e [[Chantenay]] d'an 11 a viz Du (Bro-Naoned)
* Gouel an Dolgenn aour e miz Here e [[Redon]] (Bro-Roazhon, Bro-Naoned, Bro-Wened)

Evajoù :
* Mirdi an aval hag ar chistr e La Ville Hervy e [[Pleudehen]] (Bro-Zol)
* Mirdi gwinieg Naoned er [[Ar Palez|Palez]] (Bro-Naoned)
* Mirdi al lambig e [[Kemper]] (Bro-Gerne), digoret e 1995

Listri ha kinkladurezh taol : 
* Mirdi ar Feilhañserezh e [[Kemper]] (Bro-Gerne)
* Le Patiau, kreizenn arz hag istor ar prierezh e [[Sant-Yann-ar-Wern]] (Bro-Redon)

== Diskouezadegoù ==
* ''&quot;Quand les Bretons passent à table, 19e-20e siècle&quot;'', [[Mirdi Breizh]], Roazhon, 1994
* ''&quot;LU 1846-1957, un siècle d’innovation&quot;'', Mirdi Naoned, Kastell Duged Breizh, 2020
* ''&quot;Quand la crêpe devient bretonne&quot;'', [[Abati Landevenneg]], 2020

== Levrioù ha pladennoù ==
[[Restr:Bretagne - Carte gastronomique de la France, Bourguignon Alain.jpg|thumb|Kartenn c'hall boued Breizh (1929, munud).]]
* {{fr}} ''Gastronomie bretonne d'hier et d'aujourd'hui'' gant [[Simone Morand]], Flammarion, 1965&lt;ref&gt;L'Almanach de la Bretagne gant [[Bernard Le Nail]], Larousse, Jacques Marseille, 2003, {{ISBN|2-03-575106-3}}.&lt;/ref&gt;.
* {{fr}} ''La cuisine des pays celtes'' gant [[Riwanon Kervella]] (radskrid [[Alan Stivell]], tresadennoù Jiluk), Emb. Des Dessins et des Mots, dastumad « Terroirs », 16 a viz Here 2002, 140 p. (ISBN 978-2-95144417-1)
* {{fr}} ''Quand les bretons passent à table : Manières de boire et de manger en Bretagne, 19e-20e siècle'', Editions Apogée, kevredigezh Buhez, levr an diskouezadeg, 1994
* {{br}} {{fr}} ''Quand les Bretons passent à table, Kanomp ouzh taol'', pladenn kanoù da evañ ha da zebriñ, ''Tradition vivante de Bretagne 2'', embannet gant [[Dastum]] e 1994
* {{br}} ''Kig-ha-farz, ha bouedoù all a-wechall e Bro-Leon'', levr-CD gant [[Mikael Madeg]], 63 pajenn, CD 16 roudenn, 74 mn, Dastum Bro Leon, 2013, [https://www.dastum.bzh/article/kig-ha-farz-ha-bouedou-all-a-wechall-e-bro-leon/ Gwelet lec'hienn Dastum].

== Pennadoù kar ==
{{Porched|Boued ha Keginerezh}}
* [[Ti-krampouezh]]
* [[Levrioù kegin e brezhoneg]]
* [[Keginerezh]]

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
{{Porched Breizh}}

[[Rummad:Keginerezh Breizh|!]]
[[Rummad:Sevenadur Breizh]]</text>
      <sha1>iq4b8tvookm2zopnkkuuusp7dwq55dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Oriant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16520</id>
    <revision>
      <id>2202537</id>
      <parentid>2196895</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Even 1934 - François de La Rocque en Oriant.</comment>
      <origin>2202537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35262" sha1="pir8i45i3mze6shq1uiz73svjda7cy9" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Breizh
| anv = An Oriant
| anvOfisiel = ''Lorient''
| skeudenn = Lorient.jpg
| alc'hwez = Morlenn an Oriant gwelet diwar nij.
| ardamezioù = Blason ville fr Lorient (Morbihan).svg
| bro = {{Bro-Gwened}}
| departamant = {{Mor-Bihan}} &lt;small&gt;([[isprefeti]])&lt;/small&gt;
| arondisamant = [[Arondisamant an Oriant|an Oriant]] &lt;small&gt;([[pennlec'h]])&lt;/small&gt;
| etrekumuniezh = [[An Oriant tolpad-kêrioù]]
| bro velestradurel = [[Bro an Oriant]]
| kanton = [[Pennlec'h]] daou ganton :&lt;br/&gt; [[kanton an Oriant-1]]&lt;br/&gt; [[kanton an Oriant-2]]&lt;br/&gt;
| cp = 56100
| maer = Fabrice Loher
| amzer-gefridi = 2020-2026
| gorread = 17.48
| hedred = -3.3662
| ledred = 47.7477
| uk = 16
| ubi = 0
| ubr = 46
| lec'hienn web = [http://www.lorient.bzh www.lorient.bzh]
}}
'''An Oriant''' a zo ur gêr hag ur porzh-mor eus [[Bro-Gwened]] ha departamant ar [[Mor-Bihan]]. Pennlec'h [[arondisamant an Oriant]] eo ivez, ha dre-se sez un isprefeti.

Diazezet e voe e [[1666]] pa voe aotreet da [[Kompagnunezh an Indez|Gompagnunezh an Indez]] en em staliañ eno gant ar roue gall [[Loeiz XIV]], dre-se anv ar gêr. En {{XXvet kantved}} e teuas da vezañ ur porzh-pesketa bras. Peogwir e oa bet staliet eno brasañ bon splujerezioù Europa gant an Nazied e voe bombezet taer ar gêr gant ar [[Kevredidi an Eil Brezel-bed|Gevredidi]], ha damzistrujet e voe.

Bremañ eo troet armerzh An Oriant war ar mor, dre he arsanailh milourel, he forzh-pesketa, he forzh-kenwerzh, he fol redadegoù en donvor. Kampus [[Skol-veur Kreisteiz Breizh]] (SKB) a voe krouet e [[1995]]. [[Emvod ar Gelted en Oriant|Emvod meur ar Gelted]], festival brasañ Breizh, a sach kantadoù a viliadoù a dud bep miz Eost.
== Douaroniezh ==
Emañ [[Inez Lokmikael]] e su d'An Oriant, e [[Lenn-vor an Oriant]].
=== Kumunioù amezek ===
{{Lec'hiadur kêr|kêr=''An Oriant''|gwalarn=[[Kewenn]]|norzh=[[Kewenn]]|biz=[[Lannarstêr]],&lt;br&gt;{{Splannañ|#CCEAFF|''[[Skorf]]''}}|kornôg=[[Plañvour]]|reter={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Skorf]]''}},&lt;br&gt;[[Lannarstêr]]|gevred={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}},&lt;br&gt;[[Lokmikaelig]],&lt;br&gt;[[Porzh-Loeiz]]|su={{Splannañ|#CCEAFF|''[[Lenn-vor an Oriant]]''}},&lt;br&gt;[[An Arvor]]|mervent=[[Plañvour]]}}
==Ardamezioù==
{|
|-
|[[Restr:Blason ville fr Lorient (Morbihan).svg|110px]]
|&lt;div style=&quot;width:15px;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
|''En gul e deirgwern greiet, goueliet ha flammet en argant, war ur mor en geoted, eilet a-zehoù gant un heol en aour savant a-drek tri menez en argant difoupant diouzh ar mor, e grenngonk en erminig ; e gab gwriet en glazur bezantet en aour.''
*Ger-ardamez: ''Ab oriente refulget''
*Diwar ardamezeg d'Hozier (1744)
*Lejion a Enor
|-
|}
==Kantonioù==
[[Skeudenn:Cap-Lorient.png|thumb|Lenn-vor an Oriant]]
[[File:Map lorient.jpg |thumb|Kartenn eus an Oriant]]
Abaoe 2014 ez eus daou ganton ouzh hec'h ober :
*Kanton An Oriant-1 (''Lorient-1'' ez-ofisiel)
*Kanton An Oriant-2 (''Lorient-2'' ez-ofisiel)
== Brezhoneg ==
===Deskadurezh===
* Ur skol [[Diwan]] a zo en Oriant.
* Klasoù divyezhek e div skol [[Div Yezh|bublik]], en ur skol brevez hag en ur skolaj prevez [[Dihun]] a zo e en Oriant.
* E distro-skol 2025 e oa enskrivet er skol [[Diwan]] hag er c'hlasoù divyezhek 416 skoliad (10,5 % eus skolidi ar gumun evit a sell ouzh ar c'hentañ derez)&lt;ref&gt;{{br}}[http://www.brezhoneg.bzh/98-kelenn.htm Distro-skol ar c’helenn divyezhek]&lt;/ref&gt;
=== Ya d'ar brezhoneg ===
&lt;gallery&gt;
AnOriantPanell.jpg|Panell-henchañ.
&lt;/gallery&gt;
*D'ar 25 a viz Genver 2007 e oa bet votet ar garta [[Ya d'ar brezhoneg]] gant kuzul-kêr ar gumun da dizhout al livoù 1 ha 2 ha roet oa bet war un dro d'ar gumun al label [[Ya d'ar brezhoneg]] live 1.
== Istor == 
=== [[Dispac'h Gall]] ===
* Krouet e voe ar gumun e 1790; hervez un dekred bet kemeret gant ar [[Bodadeg Vroadel (Frañs)|Vodadeg Vroadel]] d'an 22 a viz Kerzu 1789 e voe lakaet da bennlec'h [[Kanton an Oriant (1790)|kanton an Oriant]]; ar c'hanton a oa ur rann velestradurel ha lezvarnel hag ur bastell-vro dilenn eus [[distrig Henbont]]&lt;ref&gt;{{fr}}Robert Bouvier, Bernard Le Montagner, Alain Revoy ha Dominique Reynaud, ''Histoire de la Poste dans le Morbihan'', Embannadurioù Liv'Editions, ar Faoued, 2006, pajenn 188&lt;/ref&gt;, an Oriant a oa e gumun nemeti; al lez-varn a zistrig a voe lakaet en Oriant: start e oa bet an tabutoù etre kumunioù an Oriant hag [[Henbont]], klasket gante o-div kaout penn an distrig war tachennoù ar velestradurezh hag ar justis&lt;ref&gt;{{fr}}Jean-Louis Debauve, ''La Justice révolutionnaire dans le Morbihan'', e ti an aozer, Pariz, 1965, pajenn 36&lt;/ref&gt;. E 1794 e voe tennet parrez Kergroaz eus kumun [[Plañvour]], lakaet e voe e kumun an Oriant&lt;ref&gt;{{fr}}Jean-Louis Debauve, La Justice révolutionnaire dans le Morbihan, e ti an aozer, Pariz, 1965, pajennoù 294 ha 295&lt;/ref&gt;. Krouet e voe daou ganton nevez en Oriant, [[Kanton an Oriant-1 (1801)|an Oriant-1]] hag [[Kanton an Oriant-2 (1801)|an Oriant-2]]&lt;ref&gt;{{fr}}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/fiche.php?select_resultat=20024 Cassini - EHESS - An Oriant - Fichenn ar gumun]&lt;/ref&gt;, gant lezenn an ''8 pluviôse an IX'' ([[28 Genver|28 a viz Genver]] [[1801]]), dezhi an titl ''loi portant réduction du nombre de justices de paix''. E 1800 e voe krouet [[arondisamant an Oriant]] ha lakaet an Oriant en e benn.
* Dekred eus ar 26 a viz Du [[1790]] war al le ret: e penn-kentañ [[1791]] e voe graet al le ouzh [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien|ar Roue, ar vro hag al lezennoù]] gant seitek beleg katolik diwar triwec'h eus An Oriant&lt;ref&gt;{{fr}}André Maurey, Philippe Lapresle, Anne-Marie Pernel ha Claire Duval, ''Caudan-Lanester en Révolution (1789-1795)'', 1991, pajenn 74&lt;/ref&gt;.

==={{XIXvet kantved}}===
==== Hent-Houarn ====
&lt;gallery&gt;
AnOriantPorzh-houarn01.jpg|Ar porzh-houarn.
GareLoriententréemai2017.jpg|An ti-gar.
&lt;/gallery&gt;
* [[1862]]: erruet al [[Hent-houarn Landerne Savenneg|linenn hent-houarn Landerne Savenneg]] er gumun.
==== [[Brezel Gall-Prusian eus 1870]] ====
* Mervel a reas 38 gwaz eus ar gumun&lt;ref&gt;{{fr}}[https://www.loire1870.fr/pages/pa_mam/pa_mam_bre/monu_lorient_56.html Loire 1870]&lt;/ref&gt;.

==={{XXvet kantved}}===
====[[Brezel-bed kentañ]]====
* 1 579 den ag ar gumun a gollas o buhez abalamour d'ar brezel, eleze 3,22 % eus he foblañs e 1911&lt;ref&gt;{{fr}}[https://web.archive.org/web/20160422034239/http://archives.lorient.fr/comptoir-des-historiques/1914-1918/des-hommes/les-morts-pour-la-france-lorientais Dihelloù ar gumun]&lt;/ref&gt;, div glañdiourez en o mesk&lt;ref&gt;Evezhiadenn: ar re varv a [[Keriadoù|Geriadoù]] (162 waz) a zo kontet evel Oriantiz gant lec'hienn An Oriant&lt;/ref&gt;.
* Fuzuilhet e voe daou vilour breizhat, bet ganet en Oriant, gant al Lu [[gall]], unan d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]), egile d'ar 7 a viz Gwenholon 1916 en [[Oujda]] ([[Maroko]])&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{fr}}[[Ouest-France]], d'al Lun 4 a viz Du 2013, pajennoù &quot;An Oriant&quot;&lt;/ref&gt;.
==== Etre an daou vrezel-bed ====
* 24 a viz Mezheven 1934 : ar c'horonal [[François de La Rocque]], penn ar [[Croix-de feu]] a zu d'ober un emvod propaganda. Tro 1 400 den a gemer perzh en un enep-manifestadeg. Kann a sav etre an enepfaskourion hag an archerion vobil eus skwadrenn [[Pondi]], e straed an Arvor hag er vali de La Bôve.
====[[Eil Brezel Bed]]====
;[[1940]]
* Bombezet e voe an Oriant gant al [[Luftwaffe (1933-1945)|Luftwaffe]] en noz etre an [[19 Mezheven|19]] hag an [[20 Mezheven|20 a viz Even]]&lt;ref&gt;{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Guide des sources des archives publiques contemporaines sur la seconde guerre mondiale et la reconstruction dans le Morbihan'', pajenn 81, Gwened, Mae 2010&lt;/ref&gt;;
** d'an [[21 Mezheven|21 a viz Even]] e tegouezhas al lu [[Wehrmacht|alaman]] en '''Oriant'''&lt;ref&gt;{{fr}}Archives départementales du Morbihan, ''Le Morbihan en guerre 1939-1945'', 2009&lt;/ref&gt; goude un emgann e [[Gwidel]].
;[[1944]]
* Fuzuilhet e voe ur paotr yaouank ag ar gumun e Kernevez-Zinzag e [[Berne]], d'ar [[16 Gouhere|16 a viz Gouhere]] [[1944]] abalamour d'e berzh er [[Rezistañs]]&lt;ref&gt;{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajenn 23&lt;/ref&gt;.
;[[1945]]
[[Skeudenn:GodellanOriant01.JPG|left|thumb|Monumant kodianidigezh Alamaned Sankenn an Oriant en Oriant]].
Da eizh eur noz d'ar 7 a viz Mae 1945, er Café Breton en Intel, e oa bet sinet kodianañ an Alamaned a oa o terc'hel [[Sankenn an Oriant]]; an arsav-emgann a voe sinet gant ar c'horonal Borst en anv al lu alaman, ar c'horonal John W. Keating en anv al lu stadunanat hag ar c'horonal Joppé en anv al lu gall; lakaet e voe da dalvezout da 00.01 d'an 8 a viz Mae. E Kaodan, da beder eur goude merenn d'an 10 a viz Mae 1945, en em zaskoras ar jeneral Wilhelm Fahrmbacher, penn ar vilourion alaman o terc'hel ar sankenn, d'ar jeneral Herman F. Kramer, penn an 66vet Rann-Arme Troadeion SUA, ha d'ar jeneral Henri-Gustave-André Borgnis-Desbordes, penn an 19vet Rann-Arme Troadeion Bro-C'hall.
[[Skeudenn:UndeneusanOriantbetfuzuilhetePorzh-Loeiz.JPG|left|thumb|Anv P. Hervé, un den eus an Oriant, ouzh monumant ar re fuzuilhet e Porzh-Loeiz]]
{{clr|left}}
* D'an [[23 Mae|23 a viz Mae]] e voe kavet korf marv tri den eus ar gumun e-tal gwikadell [[Porzh-Loeiz]]. Er Rezistañs e oant; fuzuilhet e oant bet gant al [[Wehrmacht|lu alaman]]&lt;ref&gt;{{fr}}René Le Guénic, ''Morbihan - Mémorial de la Résistance'', 1998, pajennoù 315-316&lt;/ref&gt;.

===Porzhioù===
;Ur porzh-brezel hag un arsanailh
* Ul lec'h talvoudek eo evit ober war dro bigi-brezel hag evit aozañ ar vartoloded hag an traoù kempennet da lestriñ. Un arsanailh a c’helle ober sevel ha kendalc'h e ratre bigi war-un-dro. Rummadoù tud en doa desket micherioù da sevel/ratreañ bigi-brezel. An arsanailh en doa an implijer kentañ gant 4000 oberourien war dro. Goude 1990, ez a kuit ar Merdeadurezh rak ratre ar lec'h a zo re kaer. Goude-se eo goloet diazlec'h ar bigi-spluj eus Keroman hag an arsanailh gostez An Oriant.
;Ur porzh-kenwerzh
* Savet er bloavezh 1910, eo bet brasaet ar porzh goude ar brezel, pa 'z eo adsavet ar gêr. Atredoù a zo implijet da leuniañ ouf Kergroaz. E gae a zo brasaet e bloavezh 1970 ha peurvezadurioù nevez a c'hell anezhañ liesaat e obererezhioù. An obererezh gentañ a zo enporzhiadur.
Oberezhioù Kergroaz a zeu da heul d‘ar gêr An Oriant. Kibelloù eoul-maen a harzh sevel-kêrioù e lec'h-mañ. Diskargerezh simant, soja pe tro-heol a boultrenn ar porzh. 
;Ur porzh-pesketa
* Pesketa a-raok Kerroman : e fin an XIXvet kantved pe deroù {{XXvet}} kantved, e touare bigi-pesketa el lenn-borzh, e kreiz An Oriant, evel ar bigi-kenwerzh pe bigi-mor. E 1889, e voe krouet ur koc'hu-pesked e lec'h ma'z eo hiziv ar bag &quot;Thalassa&quot;, kae Roc'han.
En {{XXvet}} kantved, en em treuzlakaet listri roueder e lec'h bad-dre-lien. Met re blas a gemeront. E 1927 e tilog ar porzh-pesketa betek ul lec'h anvet Keroman (Ker-homañ ?). Porzh-pesketa Kerroman a zo ganet. Etre an daou vrezel e voe krouet porzh Keroman en Oriant a-benn diorren an obererezh-se war ul live greantel. Ar porzh-pesketa a ya d'arnevezaat a-nebeudoù.
;Ur porzh-bageal
* Ar porzh-bageal a grog da zisplegañ e 1975. 115 bag a oa d'ar mare-se. E lenn-borzh e oant, e-kreiz ar gêr. 400 bag a zo bremañ. Un ti-mor a zo bet savet ha digoret a-hed hennezh.
=== Maered ===
[[Emmanuel Svob]], maer ar gumun, a zilezas e gargoù maer ha kuzulier-kêr d'ar [[27 a viz Genver]] [[1941]], anvet e voe [[Auguste Donval]], ur mezeg-jeneral, mignon gant [[François Darlan]], en e blas d'an [[2 a viz Ebrel]] [[1941]], met dav e voe dezhañ dilezel d'an [[8 a viz Mae]] [[1942]] dre ma tape e begement a bep tu abalamour d'ar c'hudennoù pourvezañ, e eilvet eilmaer, [[Eugène Gallois-Montbrun]], a gemeras e lec'h d'an [[19 a viz Even]] [[1942]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{fr}}Annik Le Guen, ''Le Morbihan sous le Gouvernement de Vichy'', Miz Kerzu 1993&lt;/ref&gt;.
=== Listri-spluj ===
[[Skeudenn:Diazlec'hKerroman01.JPG|thumb|Diazlec'h al listri-spluj]]
* E 1940 e krogas an [[Alamagn|Alamaned]] da sevel diazlec'h listri-spluj an Oriant e Kerroman.
* Eus deroù ar brezel tremenet, e sav an diazez listri-spluj. Al labourioù kentañ a grog er e miz Genver 1940. Padout a reont betek 1942 da nebeutañ. An darn Kerroman I eo bet savet e C'hwevrer 1940. An darn Keroman II, tri miz goude, e miz Mae 1940. Devehatoc'h e vo savet un darn nevez : Keroman III.
Gourenez Kerroman a oa dibabet da zegemer un diazez bigi-spluj german &quot;U-boot &quot;. An diazez dindanvor eus An Oriant eo adimplijet gant ar Merdeadurezh-brezel betek d'an 11 a viz C'hwevrer 1997, a-raok bezañ daskoret evit obererezhioù disoudard. A-vremañ, eo digor gant an holl dud ar weladenn an darn Keroman III hepken. Darnoù all a zo diimplijet pe implijet gant embregerezh.
* '''Listri-spluj [[Wehrmacht|alaman]] ha diazlec'h Kerroman''' (luc'hskeudennoù graet evit ar propaganda nazi) 
&lt;gallery&gt;
Bundesarchiv Bild 101II-MW-1031-28, Lorient, U-31.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-1032-11A, Lorient, U-37.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-5335-30, Lorient, U-Boot U-67.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3983-23, Lorient, Einlaufen von U-123.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4429-09, Lorient, U-67 in Hafen einlaufend.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4210-12, Lorient, Viktor Lutze und Karl Dönitz.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3956-05A, Frankreich, Lorient, U-107.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3935-02A, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg 
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4386-01, Frankreich, Lorient, U-159 und U-107.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-06A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-3936-01A, Frankreich, Lorient, U-Bootbunker im Bau.jpg
Bundesarchiv Bild 101II-MW-4260-37, Lorient, U-Boote U-123 und U-201 auslaufend.jpg 
&lt;/gallery&gt;
* Bazenn al listri-spluj Alaman hiziv-an-deiz
&lt;gallery&gt;
Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 01.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, Plan al lec'h.
Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened 03.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, ur Blockhaus.
Bazenn listri-spluj Alaman an Oriant Bro Gwened Flak 88.jpg|Bazenn listri-spluj alaman an Oriant, kanol Flak 88.
&lt;/gallery&gt;
=== Bombezadegoù ar Re Gevredet ===
* Distrujoù bras a voe en Oriant gant bombezadegoù Aerluioù ar [[Royal Air Force|Rouantelezh-Unanet]] ha [[United States Army Air Forces|SUA]]. Lazhet e voe kantadoù a dud nann-soudard ha milourion [[Wehrmacht|alaman]]. Degadoù a garrnijourion a gollas o buhez ivez.
&lt;gallery&gt;
Bristol Beaufort.jpg|Ar c'harr-nij ''Bristol Beaufort Mark I, L4474 MW-E 217'' o c'hedrediñ a-us d'ar [[Meurvor Atlantel]]&lt;ref&gt;Kaset e voe d'ar strad p'edo o tagañ an Oriant gant ar 217{{vet}} Skouadrenn AF (Aerlu ar [[Rouantelezh-Unanet]]) ''St Eval'' d'an 20 a viz Kerzu 1940. Beziet eo e baread e [[Lannarstêr]]&lt;/ref&gt;.
&lt;/gallery&gt;
* [[1940]]: bombezet e voe ar porzh gant ar [[Royal Air Force]] d'an 20-21 a viz Du ha d'an 2-3 a viz Kerzu&lt;ref&gt;{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 35&lt;/ref&gt;;
* [[1942]]: bombezet e voe an Oriant gant nijerezioù [[Boeing B-17 Flying Fortress|B-17]] eus an ''{{VIIIvet}} USAAF'' ([[United States Army Air Forces]]) d'an [[21 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]], d'an [[18 Du|18]] ha d'an [[22 Du|22 a viz Du]] ha d'an [[30 Kerzu|30 a viz Kerzu]]; teir nijerez a voe kollet d'an [[21 Gwengolo|16 a viz Gwengolo]], hini ebet en tagadennoù all&lt;ref&gt;{{fr}}Eddy Florentin, ''Quand les Alliés bombardaient la France 1940-1945'', Embannadurioù Perrin, Dastumadenn Tempus, 2008, pajenn 106&lt;/ref&gt;.
* [[1943]]:
** d'ar 14 a viz Genver e voe roet urzh gant [[Winston Churchill]] da zistrujañ kement tra a c'hell servijout d'al listri-spluj alaman diazezet e Kerroman, da lavaret eo bombezañ stank ha didruez an Oriant, [[Lannarstêr]] hag ar c'humunioù tro-war-dro; kerkent, d'ar 14 a viz Genver, e krogas ar bombezadegoù, padout a rejont betek ar 16 a viz C'hwevrer&lt;ref&gt;{{fr}}Yann Lukas, ''Lanester, histoire d’une ville'', Embannadurioù Palantines, Kemper, 1999, pajenn 76&lt;/ref&gt;;
** d'an [[23 a viz Genver]] e kouezhas ur c'harr-nij ''[[B-17]]'', eus [[aerlu]] [[SUA]] (''[[United States Army Air Forces]]'') er mor, e donvor d'an Oriant; lazhet e voe an dek nijour a oa en e vourzh&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.absa3945.com/Pertes%20Bretagne/Morbihan/pertes_usaaf_morbihan.html Pertes USAAF]&lt;/ref&gt;;
** Munudoù ar bombezadegoù e mizioù Genver ha C'hwevrer 1943&lt;ref&gt;{{fr}}Luc Braeuer, ''La base de sous-marins de Lorient'', 2008,  ({{ISBN|978-2-9525651-20}})&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable alternance&quot; style=&quot;text-align:center; width:80%;&quot;
|+ 
|-
! scope=col | Deiziad
! scope=col | Aerlu
! scope=col | Niver a nijerezioù
! scope=col | Tonennoù a vombezennoù
! scope=col | Niver a vombezennoù-entanañ
|-
|[[14 a viz Genver]]
|[[Royal Air Force]]
|99
|73,6
|{{formatnum:83548}}
|-
|[[15 a viz Genver]]
|[[Royal Air Force]]
|132
|140,4
|{{formatnum:87163}}
|-
|[[23 a viz Genver]]
|[[United States Army Air Forces]]
|36
|
|
|-
|[[23 a viz Genver]]
|[[Royal Air Force]]
|47
|
|
|-
|[[26 a viz Genver]]
|[[Royal Air Force]]
|136
|80
|{{formatnum:56687}}
|-
|[[29 a viz Genver]]
|[[Royal Air Force]]
|130
|50,7
|
|-
|[[4 a viz C'hwevrer]]
|[[Royal Air Force]]
|120
|90,6
|{{formatnum:63376}}
|-
|[[7 a viz C'hwevrer]]
|[[Royal Air Force]]
|296
|254,1
|
|-
|[[13 a viz C'hwevrer]]
|[[Royal Air Force]]
|422
|524,3
|{{formatnum:26168}}
|-
|[[16 a viz C'hwevrer]]
|[[Royal Air Force]]
|360
|461,9
|{{formatnum:230916}}
|}
* Roet e voe ar [[Kroaz-vrezel 1939-1945|Groaz-vrezel 1939-1945]] d'ar gumun.
== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Roet eo bet al label [[Kêrioù ha Broioù Arz hag Istor]] dezhi.
=== Bezioù ar [[Kenglad ar Broadoù|C'hommonwealth]] e bered Kerantreizh ===
[[Skeudenn:AnOriantBezioùarC'hommonwealth.JPG|thumb|Bezioù ar C'hommonwealth e bered Kerantreizh]]

{| class = &quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+
! Bro
! Niver a soudarded
|-
|[[Skeudenn:Flag of Australia.svg|24px]] [[Aostralia]]
|3
|-
|[[Skeudenn:Canadian Red Ensign (1921-1957).svg|24px]] [[Kanada]]
|3
|-
|[[Skeudenn:Flag of Poland (normative).svg|24px]] [[Polonia]]
|9
|- 
|[[Skeudenn:Flag of the United Kingdom.svg|24px]] [[Rouantelezh-Unanet]]
|17 
|-
|[[Skeudenn:Flag of New Zealand.svg|24px]] [[Zeland-Nevez]]
|1
|-
|Dianav
|5
|-
|'''Hollad'''
|'''38'''
|}
Karrnijourion e oant holl. Marvet int e-pad an [[Eil Brezel Bed]]&lt;ref&gt;{{en}}[http://www.cwgc.org/search/cemetery_details.aspx?cemetery=2086460&amp;mode=1 Commonwealth War Graves Commission]&lt;/ref&gt;.
== Tud ==
===Tud bet ganet eno===
* [[Mathurin Alfred-Brard]], [[Sened gall|senedour]] ar [[Mor-Bihan]], d'an [[26 a viz Gouere]] [[1867]]&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;; 
* [[Jacques Cambry]], kronikour, politikour ha tudoniour, diazezer an [[Akademiezh Keltiek]], d'an [[2 a viz Here]] [[1749]];
* Henri Camenen, d'ar 17 a viz Even 1885, soudard er 4{{e}} Batailhon Kerzhet Troadegiezh skañv Afrika, barnet d'ar marv d'an 9 a viz C'hwevrer 1915 evit ''bout dilezet e bost'' ha ''dizertet dirak an enebour'' div wezh, bet fuzuilhet gant al lu [[gall]] d'an 10 a viz C'hwevrer 1915 e [[Proven]] ([[Flandrez]] [[Belgia]]) e-pad ar Brezel-bed kentañ&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/fr/arkotheque/visionneuse/visionneuse.php?arko=YToxMDp7czoxMDoidHlwZV9mb25kcyI7czoxMzoic3BlY2lmX2NsaWVudCI7czoxMDoic3BlY2lmX2ZjdCI7czoyMzoiQXJrTURIVmlzaW9ubmV1c2VJbWFnZXMiO3M6MTg6InNwZWNpZl9uYXZfcGFyX2xvdCI7czoyMjoiQXJrTURITmF2aWdhdGlvblBhckxvdCI7czoxMzoibWRoX2ZvbmRzX2NsZSI7aToyMztzOjQ6InJlZjIiO3M6NzoiMjUyMzkzOSI7czoxMjoiaWRfYXJrX2ZpY2hlIjtzOjc6IjI1MjM5MzkiO3M6OToicHlyYW1pZGFsIjtiOjA7czoxMjoiaW1hZ2VfZGVwYXJ0IjtpOjA7czoxNjoidmlzaW9ubmV1c2VfaHRtbCI7YjoxO3M6MjE6InZpc2lvbm5ldXNlX2h0bWxfbW9kZSI7czo0OiJwcm9kIjt9#uielem_move=0%2C0&amp;uielem_rotate=F&amp;uielem_islocked=0&amp;uielem_zoom=40 Mémoire des hommes]&lt;/ref&gt;;
* [[Fernand Louis Armand Marie de Langle de Cary|Fernand de Langle de Cary]], milour gall ([[Brezel 1870-1871]] ha [[Brezel-bed kentañ]]), [[4 a viz Gouere]] [[1849]];
* [[François de la Rocque]], ofiser ha politikour [[Bro-C'hall|gall]], d'ar [[6 a viz Here]] [[1885]];
* [[Iwan an Diberder]], skrivagner brezhonek, [[1887]];
* Jean Baptiste Le Garff (21 a viz Du 1887-30 a viz Here 1916), soudard breizhat, soudardaet en Oriant, bet fuzuilhet gant al Lu [[gall]] en [[Oujda]] ([[Maroko]]) e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]]&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;; 
* [[Jules Simon]] (1814 - [[Pariz]] 1896), [[prederour]], [[kelenner]] ha [[politikour]];
* [[Jacques Vaché]], mignon da [[André Breton]], skrivagner [[Bro-C'hall|gall]], d'ar [[7 a viz Gwengolo]] [[1895]].
===Tud bet marvet eno===
* [[1907]] : [[René Kerviler]], ijinour, henoniour ha levrrollour
* [[1909]] : [[Zoé Berthier]], skrivagnerez c'hallek.
* [[1928]] : [[René Scordia]], gourener.
* [[1964]] : [[Nathalie de Volz Kerhoënt|Gwenfrewi]], skrivagnerez vrezhonek.
* [[1972]] : [[Youenn Drezen]], skrivagner brezhonek.
== Luc'hskeudennoù ==
&lt;gallery&gt;
Berthe Morisot The Harbor at Lorient.jpg|''[[Gwel eus porzh an Oriant]]'', gant [[Berthe Morisot]], 1869, The [[National Gallery of Art]], [[Washington, DC]].
Koc'huMervilleAnOriant.JPG|Koc'hu Merville.
Uneoul-lestrePorzhanOriant.JPG|Un eoul-lestr er porzh-eoul-maen.
PorzhpesketaAnOriant001.JPG|Porzh-pesketa Kerroman.
Cargo de colza Lorient P1020232.jpg|Ur sammlestr o tiskargañ kolza er porzh-kenwerzh.
Kêr ar gwelioù Eric Tabarly An Oriant Bro Gwened.jpg|Kêr ar gouelioù Éric Tabarly en Oriant.
&lt;/gallery&gt;

== Poblañs ==
=== Emdroadur ar boblañs abaoe 1793 ===
&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;
&lt;timeline&gt;
Colors=
  id:lightgrey value:gray(0.9)
  id:darkgrey value:gray(0.7)
  id:sfondo value:rgb(1,1,1)
  id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize  = width:700 height:300
PlotArea   = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period     = from:0 till:70000
TimeAxis   = orientation:vertical
AlignBars  = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:10000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:2000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData= 
  bar:1793 text:1793
  bar:1806
  bar:1821
  bar:1831
  bar:1836 text:1836
  bar:1841
  bar:1846
  bar:1851
  bar:1856
  bar:1861 text:1861
  bar:1866
  bar:1872
  bar:1876
  bar:1881
  bar:1886 text:1886
  bar:1891
  bar:1896
  bar:1901
  bar:1906
  bar:1911 text:1911
  bar:1921
  bar:1926
  bar:1931
  bar:1936
  bar:1946 text:1946
  bar:1954
  bar:1962
  bar:1968
  bar:1975
  bar:1982 text:1982
  bar:1990
  bar:1999
  bar:2007 
  bar:2012 
  bar:2013 text:2013
  bar:2016 
  bar:2021 text:2021
PlotData=
  color:barra width:14 align:left
  bar:1793 from:0 till: 22318
  bar:1806 from:0 till: 20553
  bar:1821 from:0 till: 17115
  bar:1831 from:0 till: 18322
  bar:1836 from:0 till: 18975
  bar:1841 from:0 till: 23621
  bar:1846 from:0 till: 26434
  bar:1851 from:0 till: 25694
  bar:1856 from:0 till: 28142
  bar:1861 from:0 till: 35462
  bar:1866 from:0 till: 37655
  bar:1872 from:0 till: 34660
  bar:1876 from:0 till: 35165
  bar:1881 from:0 till: 37812
  bar:1886 from:0 till: 40055
  bar:1891 from:0 till: 42116
  bar:1896 from:0 till: 41894
  bar:1901 from:0 till: 44694
  bar:1906 from:0 till: 46403
  bar:1911 from:0 till: 49039
  bar:1921 from:0 till: 46314
  bar:1926 from:0 till: 41592
  bar:1931 from:0 till: 42853
  bar:1936 from:0 till: 45817
  bar:1946 from:0 till: 11838
  bar:1954 from:0 till: 47095
  bar:1962 from:0 till: 60566
  bar:1968 from:0 till: 66444
  bar:1975 from:0 till: 69769
  bar:1982 from:0 till: 62554
  bar:1990 from:0 till: 59271
  bar:1999 from:0 till: 59189
  bar:2007 from:0 till: 58135
  bar:2012 from:0 till: 57706
  bar:2013 from:0 till: 57961
  bar:2016 from:0 till: 57274
  bar:2021 from:0 till: 57846
 &lt;/timeline&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;ref&gt;{{fr}}Cassini hag [[EBSSA]]&lt;/ref&gt;

== Roll maered an Oriant ==
[[Skeudenn:TikêrAnOriantBroGwened.JPG|right|thumb|Ti-kêr An Oriant]]
[[Skeudenn:Lorient - le maire Norbert Métairie de profil- 20090802.jpg|right|thumb|Norbert Métairie, bet maer An Oriant]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Anv
! Penn prantad
! Dibenn prantad
|-----
| Étienne Perault
| [[12 Gwengolo|12 a viz Gwengolo]] [[1736]]
| [[11 Meurzh|11 a viz Meurzh]] [[1762]]
|-----
| Jean-Michel Ferrand
| [[22 a viz Mae]] [[1762]]
| [[7 a viz Meurzh]] [[1774]]
|-----
| Jean-Marie Esnoult Deschatelets 
| [[22 Gouere|22 a viz Gouere]] [[1774]]
| [[8 a viz Gwengolo]] [[1789]]
|-----
| Benoît Dorce de Najac
| [[8 a viz Gwengolo]] [[1789]]
| [[15 a viz Here]] [[1789]]
|-----
| Jean-Marie Kerlero de Rosbo du Carno
| [[15 a viz Here]] [[1789]]
| [[14 a viz Genver]] [[1790]]
|-----
| Arnoult Le Conte
| [[14 a viz Genver]] [[1790]]
| [[1añ a viz C'hwevrer]] [[1790]]
|-----
| Jean-Jacques Lecointe
| [[1añ a viz Genver]] [[1790]]
| [[10 a viz Mezheven]] [[1790]]
|-----
| Louis François Galabert
| [[17 a viz Gouere]] [[1790]]
| [[19 Du|19 a viz Du]] [[1791]]
|-----
| Louis Marie Dusaulchoy
| [[21 a viz Du]] [[1791]]
| [[1añ a viz Kerzu]] [[1792]]
|-----
| Jean Jacques Trentinian
| [[19 a viz Kerzu]] [[1792]]
| [[5 a viz Gwengolo]] [[1793]]
|-----
| Jean Jacques Duquesnel
| 20 [[frimaire]] [[Bloaz II]]
| 4 [[floréal]] [[Bloaz III]]
|-----
| Jean Garnier
| 6 [[frimaire]] [[Bloaz III]]
| 10 [[frimaire]] [[Bloaz IV]]
|-----
| Jean Jacques Trentinian
| 10 [[frimaire]] [[Bloaz IV]]
| 8 [[germinal]] [[Bloaz V]]
|-----
| Louis Toussaint Archin
| 8 [[germinal]] [[Bloaz V]]
| 29 [[fructidor]] [[Bloaz V]]
|-----
| Pierre Jean Jaffré
| [[Bloaz V]]
| 29 [[fructidor]] [[Bloaz VIII]]
|-----
| François Louis Monistrol
| [[15 a viz Ebrel]] [[1809]]
| [[23 a viz Ebrel]] [[1821]]
|-----
| Casimir Eugène Audren de Kerdrel
| [[28 a viz Gouere]] [[1821]] 
| [[10 a viz Genver]] [[1830]]
|-----
| Charles Louis Ducouedic de Kergoualer
| [[19 Meurzh|19 a viz Meurzh]] [[1830]]
| [[6 Eost|6 a viz Eost]] [[1830]]
|-----
| Betrand Louis Antoine Charles Marie Villemain
| [[15 Gwengolo|15 a viz Gwengolo]] [[1830]]
| [[10 Meurzh|10 a viz Meurzh]] [[1836]]
|-----
| Jean Marie Galabert 
| Meurzh [[1836]]
| [[29 a viz Meurzh]] [[1839]]
|-----
| Auguste Charpentier 
| [[13 a viz Eost]] [[1839]]
| Meurzh [[1848]]
|-----
| Édouard Beauvais 
| Meurzh [[1848]]
| Meurzh [[1850]]
|-----
| Antoine Peyronnel 
| Meurzh [[1850]]
| Eost [[1850]]
|-----
| Joseph Honorat André Le Melvrel Hachois 
| [[24 a viz Gwengolo]] [[1850]]
| Genver [[1869]]
|-----
| Jean Charles Perint 
| [[22 a viz Genver]] [[1869]]
| [[16 a viz Mezheven]] [[1869]]
|-----
| Jean Eugène Laurent 
| [[16 a viz Mezheven]] [[1869]]
| [[6 a viz Eost]] [[1870]]
|-----
| Évariste Louis Aubin 
| [[6 a viz Eost]] [[1870]]
| [[17 a viz Eost]] [[1871]]
|-----
| Édouard Beauvais 
| [[17 Mae|13 a viz Mae]] [[1871]]
| [[23 C'hwevrer|23 a viz C'hwevrer]] [[1874]]
|-----
| Ludovic Paulinier 
| [[23 C'hwevrer|23 a viz C'hwevrer]] [[1874]]
| [[27 Mezheven|27 a viz Even]] [[1876]]
|-----
| Édouard Beauvais 
| [[27 Mezheven|27 a viz Mezheven]] [[1876]]
| [[5 Gwengolo|5 a viz Gwengolo]] [[1877]]
|-----
| Simon François Marie Gustave Ratier 
| [[15 a viz Meurzh]] [[1878]]
| [[13 a viz Ebrel]] [[1880]] 
|-----
| Jean Louis Henri Canier 
| [[15 a viz Ebrel]] [[1880]]
| [[19 a viz C'hwevrer]] [[1881]] 
|-----
| Adolphe Charles Augustin Rondeaux 
| [[19 a viz C'hwevrer]] [[1881]]
| [[15 a viz Here]] [[1883]]
|-----
| Alfred Maingnan 
| [[9 a viz Kerzu]] [[1883]]
| [[18 a viz Mae]] [[1884]]
|-----
| Eugène Charles 
| [[18 Mae|18 a viz Mae]] [[1884]]
| [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1886]]
|-----
| Laurent Roux-Lavergne 
| [[28 Meurzh|28 a viz Meurzh]] [[1886]]
| [[23 Kerzu|23 a viz Kerzu]] [[1888]]
|-----
| François Jean Rio 
| [[27 a viz Genver]] [[1889]]
| [[29 a viz Mezheven]] [[1890]]
|-----
| Frédéric Delory 
| [[29 a viz Mezheven]] [[1890]]
| [[2 a viz Meurzh]] [[1892]]
|-----
| Adolphe Charles Augustin Rondeaux
| [[15 a viz Mae]] [[1892]]
| [[24 a viz Mae]] [[1893]]
|-----
| Edouard Broni
| [[15 a viz Mezheven]] [[1893]]
| [[21 a viz Du]] [[1897]]
|-----
| Adolphe L'Hegouarc'h
| [[21 Du|21 a viz Du]] [[1897]]
| [[15 Mae|15 a viz Mae]] [[1904]]
|-----
| Joseph Honorat André Talvas 
| [[15 Mae|15 a viz Mae]] [[1904]]
| [[5 Du|5 a viz Du]] [[1904]]
|-----
| Louis Nail
| [[18 a viz Kerzu]] [[1904]]
| [[19 a viz Mae]] [[1912]]
|-----
| Pierre Louis Esvelin
| [[19 a viz Mae]] [[1912]]
| [[10 a viz Kerzu]] [[1919]]
|-----
| Édouard Labes
| [[10 a viz Kerzu]] [[1919]]
| [[17 a viz Mae]] [[1925]]
|-----
| Emmanuel Svob
| [[17 a viz Mae]] [[1925]]
| [[19 a viz Mae]] [[1929]]
|-----
| Jules Legrand
| [[19 a viz Mae]] [[1929]]
| [[19 a viz Mae]] [[1935]]
|-----
| [[Emmanuel Svob]]
| [[19 a viz Mae]] [[1935]]
| [[27 a viz Genver]] [[1941]]
|-----
| Auguste Donval
| [[2 a viz Ebrel]] [[1941]]
| [[8 a viz Mae]] [[1942]]
|-----
| Eugène Gallois-Montbrun
| [[19 Mae|19 a viz Mae]] [[1942]]
| [[31 Eost|31 a viz Eost]] [[1944]]
|-----
| [[Emmanuel Svob]]
| [[1añ Gwengolo|1añ a viz Gwengolo]] [[1944]]
| [[20 Mae|20 a viz Mae]] [[1946]]
|-----
| Jean Baco
| [[1añ a viz Mae]] [[1946]]
| [[23 a viz Mae]] [[1946]]
|-----
| Julien Le Pan
| [[23 a viz Mae]] [[1946]]
| [[2 a viz Here]] [[1951]]
|-----
| Alphonse Le Bourhis
| [[2 Here|2 a viz Here]] [[1951]]
| [[2 Kerzu|2 a viz Kerzu]] [[1951]]
|-----
| Charles Le Samedy
| [[2 Kerzu|2 a viz Kerzu]] [[1951]]
| [[3 Mae|3 a viz Mae]] [[1953]]
|-----
| Jean Le Coutaller
| [[3 Meurzh|3 a viz Mae]] [[1953]]
| [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1959]]
|-----
| Louis Glotin
| [[22 Meurzh|22 a viz Meurzh]] [[1959]]
| [[20 Meurzh|20 a viz Meurzh]] [[1965]]
|-----
| Yves Allainmat
| [[21 Meurzh|21 a viz Meurzh]] [[1965]]
| [[5 Gouere|5 a viz Gouere]] [[1973]]
|-----
| Jean Lagarde
| [[6 Gouere|6 a viz Gouere]] [[1973]]
| [[3 Gouere|3 a viz Gouere]] [[1981]]
|-----
| [[Jean-Yves Le Drian]]
| [[4 Gouere|4 a viz Gouere]] [[1981]]
| [[2 Ebrel|2 a viz Ebrel]] [[1998]]
|-----
| Norbert Métairie
| [[2 Ebrel|2 a viz Ebrel]] [[1998]]
| [[2020]]
|-----
| Fabrice Loher
| [[2020]]
| 
|}
==Sevenadur==
*[[Gouelioù Etrekeltiek an Oriant]] (&quot;Emvod ar Gelted&quot;)
==Sport==
===Mell-droad===
*[[Football Club Lorient-Bretagne Sud|FK an Oriant]]
===Marc'hhouarnerezh===
* [[13 a viz Gouere]] [[1939]] : 4&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre [[Brest]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Raymond Louviot]].
* [[14 a viz Gouere]] [[1939]] : 5{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1939|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Amédée Fournier]].
* [[10 a viz Gouere]] [[1956]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Fred de Bruyne]] ([[Belgia]]).
* [[11 a viz Gouere]] [[1956]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1956|Tro Bro-C'hall]] eus an Oriant war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]).
* [[1añ Gouere|1{{añ}} a viz Gouere]] [[1960]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Maloù]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Roger Rivière]].
* [[2 a viz Gouere]] [[1960]] : loc'hañ a ra 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1960|Tro Bro-C'hall]] eus an Oriant war-du [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]).
* [[3 a viz Gouere]] [[1968]] : 6{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre [[Dinarzh]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Aurelio González Puente]] ([[Spagn]]).
* [[4 a viz Gouere]] [[1968]] : 7{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1968|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Naoned]] ; trec'h eo [[Franco Bitossi]] ([[Italia]]).
* [[9 a viz Gouere]] [[1977]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1977|Tro Bro-C'hall]] etre [[Añje]] ([[Maine-et-Loire]]) hag an Oriant ; trec'h eo [[Giacinto Santambrogio]] ([[Italia]]).
* [[10 a viz Gouere]] [[1977]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1977|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Roazhon]] ; trec'h eo [[Klaus-Peter Thaler]] ([[Alamagn|Republik Kevreadel Alamagn]]).
* [[12 a viz Gouere]] [[1982]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1982|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Pluveleg]] (a-benn d'an eur dre skipailh) ; trec'h eo [[Ti-Raleigh]] ([[Izelvroioù]]).
* [[30 a viz Mezheven]] [[1985]] : 2{{l}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1985|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Gwitreg]] ; trec'h eo [[Rudy Matthijs]] ([[Belgia]]).
* [[14 a viz Gouere]] [[1998]] : 3&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 1998|Tro Bro-C'hall]] etre [[Rosko]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Jens Heppner]] ([[Alamagn]]).
* [[15 a viz Gouere]] [[2002]] : 9{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2002|Tro Bro-C'hall]] etre [[Lannarstêr]] hag an Oriant (a-benn d'an eur) ; trec'h eo [[Santiago Botero]] ([[Kolombia]]).
* [[9 a viz Gouere]] [[2006]] : 8{{vet}} tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2006|Tro Bro-C'hall]] etre [[Sant-Meven]] hag an Oriant ; trec'h eo [[Sylvain Calzati]].
* [[5 a viz Gouere]] [[2011]] : 4&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; tennad-hent [[Tro Bro-C'hall war varc'h-houarn 2011|Tro Bro-C'hall]] etre an Oriant ha [[Mur (kumun)|Mur]] ; trec'h eo [[Cadel Evans]] ([[Aostralia]]).

==Liammoù etrebroadel==
===Gevelliñ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160305161318/http://www.lorient.fr/decouvrir-lorient/territoires/jumelages/?L=0]&lt;/ref&gt;===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bro
! Kêr
! Abaoe
|-
| [[Restr:Flag of England.svg|border|25px]] [[Bro-Saoz]]
| [[Distrig Wirral|Wirral]]
| 1958
|-
| [[Restr:Flag of Germany.svg|border|25px]] [[Alamagn]]
| [[Ludwigshafen]]
| 1963
|-
| [[Restr:Flag of Ireland.svg|border|25px]] [[Iwerzhon]]
| [[Gaillimh]]
| 1975
|-
| [[Restr:Flag of Latvia.svg|border|25px]] [[Latvia]]
| [[Ventspils]]
| 1975
|-
| [[Restr:Flag of Galicia.svg|border|25px]] [[Galiza]]
| [[Vigo (Spagn)|Vigo]]
| 1981
|}

===Karta vignoniezh===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bro
! Kêr
! Abaoe
|-
| [[Restr:Flag of the Czech Republic.svg|border|20px]] [[Tchekia]]
| [[České Budějovice]]
| 1997
|}

===Kevelouri&lt;ref&gt;{{fr}}[http://www.lorient.fr/decouvrir-lorient/territoires/relations-internationales/?L=0]&lt;/ref&gt;===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Bro
! Strollegezh
! Abaoe
|-
| [[Restr:Flag of Senegal.svg|border|25px]] [[Senegal]]
| [[Cayar]]
|
|-
| [[Restr:Flag of India.svg|border|25px]] [[India]]
| [[Kochi]]
|
|-
| [[Restr:Flag of Vietnam.svg|border|25px]] [[Vietnam]]
| [[Proviñs Kien Giang]]
|
|}

{{Commons|Category:Lorient|an Oriant}}

== Dave ha notennoù==
{{Daveoù}}
{{DEFAULTSORT:An Oriant}}
[[Rummad:Kumunioù ar Mor-Bihan]]
[[Rummad:Kumunioù bet krouet er Mor-Bihan e 1790]]
[[Rummad:An Oriant|An Oriant]]
[[Rummad:Kumunioù Bro Wened]]
[[Rummad:Soudarded vreizhat bet fuzuilhet gant al lu gall e-pad ar Brezel-bed kentañ]]
[[Rummad:Bezioù-brezel ar C'hommonwealth er Mor-Bihan]]
[[Rummad:Diazezlec'hioù listri-spluj alaman e Breizh e-pad an Eil Brezel-bed]]
[[Rummad:Yuzevien eus ar Mor-Bihan bet drouklazhet e-doug an Eil-brezel-bed]]
[[Rummad:Nijerezioù SUA aet d'ar strad e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Bombezadegoù ar Re Gevredet e Breizh e-pad an Eil brezel-bed]]
[[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Berne e 1944]]
[[Rummad:Tud lakaet d'ar marv gant al lu alaman e Porzh-Loeiz e 1944]]
[[Rummad:Sankenn an Oriant]]
[[Rummad:Kroaz-vrezel 1939-1945]]
[[Rummad:Porzhioù Breizh]]</text>
      <sha1>pir8i45i3mze6shq1uiz73svjda7cy9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lur Aljeria</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18576</id>
    <revision>
      <id>2202538</id>
      <parentid>2202220</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T19:50:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56400-57</username>
        <id>94754</id>
      </contributor>
      <origin>2202538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="q9ftvp12yip5ovo110y8t4ej5mxdkcu" xml:space="preserve">[[Restr:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|thumb|Ur bilhed aljeriat 2 lur (31/01/1944)]]
Al '''lur''' a voe [[moneiz]] ofisiel [[Aljeria]] etre [[1848]] ha [[1964]]. An hevelep talvoudegezh hag al [[lur gall]] en-doa hag e 1960 e voe kemmet hemañ evel e [[bro-C'hall]]. Goude 1861 e voulas ''Bank Aljeria'' ha ''Bank Aljeria ha Tunisia'' bilhedoù ispisial evit Aljeria. Pezhioù aljeriat ispisial a 20, 50 ha 100 lur a voe kognet etre 1949 ha 1956 met ar peurliesañ e raed gant an hevelep pezhioù en Aljeria hag e [[bro-C'hall]].

E 1964 e voe erlec'hiet gant an [[Dinar Aljeria|dinar]].

&lt;gallery&gt;
Restr:Billet de 100 francs recto 1911.jpg|100c (1911)
Restr:Billet de 100 francs verso 1911.jpg|100c (1911)
Restr:20 Algerian francs 1939 A.jpg|20 lur (1939)
Restr:20 Algerian francs 1939 R.jpg|20 lur (1939)
Restr:50 Algerian francs 1940 A.jpg|50 lur (1940)
Restr:100 Algerian francs 1936 A.jpg|100 lur (1936)
Restr:100 Algerian francs 1936 R.jpg|100 lur (1936)
Restr:50 centimes - reverse - Tunisie Algérie - 1943.jpg|50c (1943)
Restr:1 Algerian franc 1943 A.jpg|1 lur (1943)
Restr:Algeria january 31 1944 2 francs algerien AMGOT.jpg|2 lur (1944)
Restr:AlgeriaP91-5Francs-1942 b.jpg|5 lur (1942)
Restr:1000 francs - 1946 - obverse - Tunisie Algérie.jpg|{{formatnum:1000}} lur (1946)
Restr:Billet (5000 francs), Banque Algerie et Tunisie sous protectorat.jpg|{{formatnum:5000}} lur (1952)
Restr:F ALG 10 NF E.jpg|{{formatnum:10000}} lur (191/2)
&lt;/gallery&gt;

[[Rummad:Lur]]
[[Rummad:Moneizoù Afrika]]</text>
      <sha1>q9ftvp12yip5ovo110y8t4ej5mxdkcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barzhaz Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21220</id>
    <revision>
      <id>2202552</id>
      <parentid>2168135</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56334-19</username>
        <id>94767</id>
      </contributor>
      <comment>Strobet e &quot;un dastumad kanoù brezhonek hengounel storbet&quot;</comment>
      <origin>2202552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50468" sha1="6kaho5enz341svlxbtj7bzposg45cbs" xml:space="preserve">{{databox}}
{| class=&quot;infobox&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
| style=&quot;border:8px groove #eca64e;&quot; | [[Restr:Theodore Hersart de la Villemarque.jpg|221px]]&lt;br&gt;'''Kervarker'''&lt;hr&gt;&lt;small&gt;[[Alexandre Le Bihan]], [[1880]]&lt;/small&gt;
|}
'''''Barzaz-Breiz''''' hervez e zoare orin, '''Barzhaz Breizh''' hervez an doare-skrivañ a vremañ, eo talbenn un dastumad kanoù brezhonek hengounel strobet gant ar beskont [[Théodore Hersart de la Villemarqué]] ([[1815]]-[[1895]]) – a reer &quot;Kervarker&quot; anezhañ ivez – hag embannet e [[1839]] p'edo war e studi e Skol an Dielloù e [[Pariz]].&lt;br&gt;
E Barzhaz Breizh ez eus 91 [[gwerz]] vrezhonek dastumet gantañ, pe gant e vamm evit darn, troet e galleg gantañ, embannet pep hini gant ar pozioù brezhonek, displegadennoù gallek hag an tonioù da-heul.

Ur bennoberenn heverk hag a bouez bras eo Barzhaz Breizh, ken evit a sell ouzh al [[lennegezh]] ha skiantoù al lavar, ken evit a sell ouzh ar [[politikerezh]] hag [[Istor Breizh]].&lt;br&gt;
Kalz arzourien o deus kavet awen enni, en o zouez sonerien hag a denn splet eus kevrollennoù ar c'hanoù, a gavont e dibenn al levr.

==An dastum==
E [[1834]], goude bout lennet al levr ''Recherches sur les ouvrages des bardes de la Bretagne armoricaine dans le Moyen-Âge'' bet skrivet gant ar [[chaloni]] G. de La Rue&lt;ref&gt;G. de La Rue, ''Recherches sur les ouvrages des bardes de la Bretagne armoricaine dans le Moyen-Âge'', Imprimerie P. Poisson, Caen, 1817 [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6514355x Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;, e krogas ar beskont oadet 19 vloaz da zastum [[barzhoniezh|barzhonegoù]] brezhonek kanet gant tud e gorn-bro, da lavaret eo [[Nizon]].&lt;br&gt;
Kenderc'hel a reas da veajiñ ha da notenniñ kanoù e [[Kerne]] ; hervez e garnedoù edo e [[Lokeored]] e miz Gouere [[1835]], hag e miz Gwengolo e voe e [[Lesneven]], e [[Bro-Leon|Leon]]. Bloaz war-lerc'h e tremenas dre vro [[Montroulez|Vontroulez]] kent dastum kostez [[Lannuon]] hag e [[Treger]].&lt;br&gt;
E miz Mezheven ar bloavezh [[1837]], goude bout bet tremenet dre vro [[Gwened]] ivez, en devoa war-dro 300 pajennad kanoù treuzskrivet, peadra neuze da gregiñ gant al labour sevel Barzhaz Breizh.

==An aozañ==
Pa voe distroet da [[maner|vaner]] ar Genkiz e Nizon e rannas Kervarker e zastumad e teir lodenn : kanoù istorel, kanoù a garantez ha kanoù nevet.&lt;br&gt;
Ur skoilh a gavas war e hent avat pa verzas ne c'helle ket embann ar c'hanoù er stad m'edont : peogwir en devoa notennet betek ugent doare eus an hevelep kan digant kement a dud hag a gomze [[Rannyezhouriezh ar brezhoneg|rannyezhoù]] disheñvel e rankas o c'hendeuziñ evit adkavout bewech ur varzhoneg peuzklok ha kempoell.&lt;br&gt;
War ar yezh e rankas labourat ivez, pa oa diforc'hioù bras a stil hag a lusk etre kentelioù ar c'han-mañ-kan ; reizhañ ar brezhoneg a reas neuze pa oa ret, erlerc'hiañ ur poz mat bet klevet aze ouzh an hevelep poz fall bet klevet du-hont – evel-se er c'han XLVIII, ''Iannik Skolan'', m'emañ ar rann gentañ e yezh Gwened-Izel hag an eil e yezh Treger.&lt;br&gt;
E miz Eost 1837, miz goude 22{{vet}} deizh-ha-bloaz an dastumer, e voe prest taolenn al levr, ennañ 24 c'han istorel, 14 kan a garantez ha 6 kan nevet – 44 c'han en holl eta evit an embannadur kentañ.

==Embannadurioù==
A-boan savet gantañ taolenn Barzhaz Breizh e klaskas Kervarker kaout digant Maodierniezh an Deskadurezh Foran an aotre da embann e labour, ar pezh a voe nac'het outañ ; treiñ a reas war-du an ''[[Institut de France]]'', hogen daoust d'e baeroned c'halloudus e voe nac'het an aotre c'hoazh, en abeg ma ne gredas ket da Boellgor al Lennegezh bout arbennik a-walc'h evit barn gwiriegezh ar c'hanoù. Ret e voe neuze d'ar beskont embann e oberenn diwar e goust-eñ.

E [[1839]] e teuas ''Barzaz-Breiz'' er gouloù evit ar wech kentañ, gant an Embannadurioù Delloye e Pariz, e stumm div levrenn [[moullerezh|in-8]]&lt;ref&gt;''In-octavo'' : teir gwech e vez pleget ar follenn voullet, evit stummañ ur c'haier 2&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt; = 8 enebenn, da lavarout eo 16 pajenn.&lt;/ref&gt;.

Adembannet e voe e [[1840]], e [[1845]] – gant 33 c'han ouzhpenn, ar pezh a lakaas ar sammas da 77, da c’houde e [[1846]] (4&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt; embannadur, gant an ti Franck e Pariz ha [[Leipzig]]&lt;ref&gt;[http://deriv.nls.uk/dcn23/7740/77406871.23.pdf Lenn en-linenn]&lt;/ref&gt;) hag e [[1867]] gant Didier &amp; Cie, e Pariz bepred (6{{vet}} embannadur, 91 c'han ennañ).&lt;br&gt;
Meur a wech e voe adembannet doare 1867 gant al ''Librairie académique Perrin'' e Paris, ha meur a wech ivez e voe troet an doare-se en [[alamaneg]] (Keller-Seckendorf), en [[italianeg]] (Pascoli), e [[poloneg]] (Lucjan Siemieński), e [[saozneg]] (Taylor, Fleay, hag all), hag e meur a yezh all c'hoazh. Un eilskouerenn eus doare 1867 a voe embannet e [[1981]] gant ti La Découverte&lt;ref&gt;{{ISBN|978-2-7071-1241-5}}&lt;/ref&gt;.

E [[1883]] e teuas er-maez an eizhvet embannadur digant ti Didier &amp; Cie.

E [[1989]] eo gant [[Mouladurioù Hor Yezh]] e teuas er-maez kentañ embannadur hollvrezhonek Barzhaz Breizh, skrivet e [[peurunvan]].

E [[1996]] ez embannas [[Coop Breizh]] doare gallek Barzhaz Breizh, da lavaret eo hep skridoù brezhonek, e stumm ul levr-godell.

E [[2003]] e voe adembannet doare [[1867]] al levr gant an Éditions du Layeur, e Pariz, dindan an talbenn ''Barzaz-Breiz''. Kinniget eo al levr-se gant [[Yann-Fañch Kemener]], kaner brezhonek bet dastumet kalz a ganoù gantañ ivez. El levr-se emañ rakskridoù 1839, 1845 ha 1867 a-raok ar skridoù gallek ha brezhonek lakaet keñver-ha-keñver, en doare da aesaat lenn ar gwerzioù en div yezh. Da-heul al levr ez eus ur bladenn-arc’hant a zo bet enrollet warni 12 kan gant Yann-Fañch Kemener ha ''[[Laz-kanañ Breizh|Maîtrise de Bretagne]]'', a gan o-unan pe a-gevret.

E [[2016]], an embanner [[aostralia]]n Wentworth Press a lakaas moullañ un eilskouerenn eus doare 1867&lt;ref&gt;{{ISBN|978-1-3605-1928-9}}&lt;/ref&gt;.

==Brud==
Kerkent hag embannet e voe brudet ''Barzaz-Breiz '', e kazetennoù Breizh da gentañ, hag e bed al lennegezh e Pariz goude. Diouzhtu e voe troet lod kanoù en alamaneg, e poloneg, e saozneg hag e [[svedeg]].&lt;br&gt;
Kalonekaet e voe an dastumer, a ec'honaas tachenn e enklaskoù, e Kerne-Uhel pergen. Tri c'han ha tregont ouzhpenn a voe en embannadur 1845, enno kanoù brezel enep an enebour gall, ar pezh a voe degemeret mat gant ar vurutellerien alaman, saoz ha zoken gall.&lt;br&gt;
E [[1846]] e voe roet al [[Lejion a enor]] d'ar beskont, hag e [[1851]] e voe lakaet da ezel kenskriver estren Akademiezh roueel [[Berlin]].&lt;br&gt;
D'an [[23 a viz Here]] [[1852]] ez embannas [[George Sand]] ur pennad a-zivout ''Barzaz-Breiz'' er gelaouenn ''L'illustration''&lt;ref&gt;{{fr}} [http://www.berose.fr/?George-Sand-et-les-diamants-du ''Berose'']&lt;/ref&gt; ma lakaas ar werz XII, ''[[Drouk-kinnig Neumenoiou]]'', par da [[Ilias]] [[Homeros]], ha ma reas «&amp;nbsp;[[diamant]]où&amp;nbsp;» eus tremen ugent gwerz all.&lt;br&gt;
Aozer Barzhaz Breizh, a oa 24 bloaz d’ar mare-se, a voe uhelaet e staelad kevredigezhel, ar pezh a roas tro dezhañ da studiañ donoc’h ar brezhoneg ha tragedioù kozh Breizh. E [[1858]], pa voe brudet a-walc'h, e voe lakaet Kervarker da ezel eus an ''Académie des inscripions et belles-lettres'', ur skourr eus an ''Institut de France'' hag en devoa nac'het e labour 21 bloaz kentoc'h.

==Tabutoù==
A-hed buhez Théodore Hersart de la Villemarqué ez eo bet taget koulz an den hag e oberenn, ha marv ar beskont ne lakaas ket termen d'an tabutoù.&lt;br&gt;
Daou c'houlenn o deus maget ar vrezelourien : ha brezhoneger e oa Kervarker ? Hag ijinet gantañ eo bet Barzazh Breizh, kentoc'h eget gant tud izel dizesk a-hed kantvedoù ?
===Ar brezhoneg===
Ken abred ha 1867 e redas ur vrud fall skignet gant [[Fañch an Uhel]] ha tud all eus bedig ar brezhoneg : Kervarker ne ouie ket ar yezh pa oa deuet ''Barzaz-Breiz'' er-maez. Kement-se a voe skrivet ivez gant ar [[keltiegour|c'heltiegour]] gall [[Henri d'Arbois de Jubainville]] goude marv ar beskont, gant [[François Falc'hun]] c'hoazh e [[1949]], hag adarre e [[1966]] gant [[Fañch Gourvil]]&lt;ref&gt;Daveoù el levrlennadur.&lt;/ref&gt;.

Gwir eo ez eo iskis ha dizingal ''reizhskrivadur'' ar brezhoneg a lenner e doareoù kentañ ''Barzaz-Breiz'', hogen kement-se ne ziskouez nemet pegen dianaoudek e oa Kervarker eus reolennoù ar yezh skrivet – hervez an helenneien bepred.&lt;br&gt;
Ar pezh zo, dre lenn karnedoù an dastumer e verzer aes e ouie brezhoneg, pa oa gouest da zisrannañ ar gerioù kenetrezo, da skrivañ lod kemmadurioù (kan I/&lt;small&gt;XVII&lt;/small&gt;, ''Ann distro a Vro-Zaoz'') ha da lakaat an dambouezioù el lec'hioù dereat.&lt;br&gt;
Anat eo e ouie an dastumer yezh e vro, pa oa dic'hallus bevañ hepti e Kerne e kreiz an {{XIXvet kantved}}, koulz en noblañs hag er werin ; penaos, a-hend-all, en devije gallet ''komz'' gant an dud – kozhidi an darn vuiañ anezho, ha dic'hallek evel-just – a-raok ma teurvezjent kanañ evitañ ? Ouzhpenn, gouzout a ouie diforc'hañ etre rannyezhoù ar brezhoneg, p'en o merkas evit pep kan ; gregach e vije bet forzh pe rannyezh d'e zivskouarn mar ne ouije ket brezhoneg.&lt;br&gt;
Skrivañ hep gouzout ar reolennoù reizhskrivadur brezhonek a dalveze d'e vare an hini a reas neuze – peadra da vagañ tabut etre ar ouizieien, tra ken.&lt;ref name=&quot;DL&quot;&gt;Donatien Laurent, Ar Men niv. 18, ''op. cit.''&lt;/ref&gt;
===Ar wiriegezh===
Pa oa divrezhonek Kervarker, penaos en devije gallet dastum ha treuzskrivañ danvez Barzhaz Breizh, ma kaver pennoberennoù evel ar c'han III/&lt;small&gt;III&lt;/small&gt; ''[[Tour an Arvor]]'' ? Hep mar en devoa an dastumer skrivet pep tra, anat d'an helenneien, petra bennak ma ne weljont ket ar mell dislavar a oa en o arguzenn.&lt;br&gt;
E 1867 e voe boulc'het an emgann da vat gant [[folklor]]ourien hag a gave iskis ne vije roud ebet en o dielloù eus kanoù brudetañ ''Barzaz-Breiz'' ar beskont. Da geñver Kendalc'h Keltiek Etrebroadel [[Sant-Brieg]], a zigoras d'ar [[17 a viz Here]] 1867 ivez, e c'houlennjont digant Kervarker diskouez e garnedadoù, ar pezh na reas ket an dastumer.&lt;br&gt;
D'an deiz-se end-eeun c'hoazh e teuas er gouloù un adembannadur eus ar [[Catholicon|C'hatholicon]], aozet gant [[René-François Le Men]], diellour [[Penn-ar-Bed]], ma tamallas falsadur da Gervarker en un doare didro ha dismegañsus.&lt;ref name=&quot;DL&quot; /&gt;

E [[1872]] e kavas [[Fañch an Uhel]] abeg el labour bet kaset da benn gant Kervarker, pa 'z embannas ''De l'authenticité des chants du Barzaz-Breiz de M. de La Villemarqué'' daoust m’en doa bet tro da gomz gant an aozer da-heul ur c’hendalc’h gouizieien e [[1868]]. Soñjal a rae dezhañ e oa bet savet ar c’hanoù penn-da-benn hervez stil ar [[Bro-Skos|Skosad]] [[Ossian|James MacPherson ''(&quot;Ossian&quot;)'']], rak biskoazh n’en devoa lennet barzhonegoù pobl savet ken mat ha hep gerioù gallek enno.

En e dezenn bet embannet e [[1960]] e skrivas [[Francis Gourvil]] ne oa ket ''Barzaz-Breiz'' ur barzhaz kanoù pobl gwririon&lt;ref&gt;Francis Gourvil, ''Théodore-Claude-Henri Hersart de la Villemarqué (1815 - 1895) et le Barzaz-Breiz – 1839, 1845, 1867 : origines, éditions, sources, critique, influences'', gw. al levrlennadur.&lt;/ref&gt;.

Disteurel a reas [[Donatien Laurent]] darn eus an tamalladurioù-se en e dezenn bet embannet e [[1974]]&lt;ref&gt;Donatien Laurent : ''Les Premières collectes de La Villemarqué : Aux origines du Barzaz-Breiz'', gw. al levrlennadur.&lt;/ref&gt;. Goude bezañ bet kavet karnedoù dastum Kervarker e [[1964]] e tiskouezas D. Laurent en e dezenn e oa bet dastumet ar gwerzioù evit gwir gant aozer Barzhaz Breizh. Sur a-walc’h e oa bet kempennet ar gwerzioù gantañ evit kinnig kanoù stummet mat hag evit sevel patromoù eus ar c’hanoù, evel ma veze graet d’ar mare-se, da skouer gant ar [[Breudeur Grimm|vreudeur Grimm]] evit o c'hontadennoù pe gant ar [[Finland|Finn]] [[Elias Lönnrot]] evit ''[[Kalevala]]''.

==Barzhaz Breizh 1867==
[[Restr:La Villemarqué collectant.jpg|thumb|300px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''Kervarker o tastum'''&lt;br&gt;Engravadur gant Ernest Boyer, 1845&lt;/div&gt;]]
[[Skeudenn:LES SERIES (AR RANNOU).svg|thumb|300px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;Ar Rannoù, kan kentañ '''Barzhaz Breizh'''&lt;/div&gt;]]
Doare brudetañ Barzhaz Breizh eo hini 1867, a vez embannet eilskouerioù anezhañ ez-roliek. Unan anezho zo kinniget amañ.
===&lt;span style=&quot;color:#b848ff;&quot;&gt;&lt;big&gt;♦&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Stumm===
;&amp;nbsp;Menegoù lezennel
*Embanner : Librairie académique Perrin – 116, rue du Bac, Paris (7&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;) — Niverenn an embanner : 161.
*Bloavezh ar gwirioù : [[1963]].
*Fiziad lezennel : 3&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt; trimiziad [[1975]].
*Ti-moullañ : Imprimerie Hérissey, [[Évreux]], [[Eure (departamant)|Eure]] — Niverenn ar mouller : 21647.
*Peurvoull : [[10 a viz Ebrel]] [[1978]].
*ISBN : hini ebet.
;Mentoù
*Hollek : 20,7 x 13,5 x 4,2 [[metr|cm]].
*[[Paper]] : 20 x 13&amp;nbsp;cm.
*Pouez : 685 [[kilogram|g]].
;Keinañ
*Jakedenn skeudennet war an tal, aozer(ez) dianav.
*Golo [[Kartoñs|karton]] 1,5 [[metr|mm]] e devder, lienet e [[ruz (liv)|ruz]].
*Gourme peget, sined ebet.
*Paper gwenn, 75 g/[[metr|m²]].
*Pajennadur : [[moullerezh|in-16]] (kaieroù 32 bajenn) ; 22 gaier (20{{vet}} kaier : 8 pajenn hepken) ; 680 pajenn en holl (21 x 32 + 8).

===&lt;span style=&quot;color:#b848ff;&quot;&gt;&lt;big&gt;♦&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;&amp;nbsp;Skrid===
[[Restr:Noménoë (Tenniel).png|thumb|220px|&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;'''''Noménoë'''''&lt;br&gt;Aozer dianav, [[1865]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;Tom Taylor, ''The Ballads of Brittany''&lt;br&gt;Troet diwar ''Barzaz-Breiz''&lt;/small&gt;&lt;/div&gt;]]
Evel m'en devoa divizet Kervarker ober ken abred ha 1839, teir lodenn zora rann ar c'hanoù en embannadur 1867 : kanoù gwengelouriel, istorel ha balladennoù (65 kan), kanoù gouelioù ha kanoù a garantez (18 kan), mojennoù ha kanoù [[relijion|relijiel]] (7 kan) ; ur c'han ouzhpenn zo er stagadenn, da lavarout eo 90 kan en holl.

A bep korn-bro eus [[Breizh-Izel]] e teu ar c'hanoù, evel m'en diskouez ar rannyezhoù a zo bet merket evit pep hini anezho en oberenn. Dasparzh ar rannyezhoù eo :
* Gwened : 1
* Gwened-Izel : 3
* Kerne : 54
* Kerne-Uhel : 8
* Leon :13
* Treger : 12 — Sammad : '''91'''.
*Setu amañ Barzhaz Breizh evel ma oa en embannadur 1867 ; doujet ez eus bet da reizhskrivadur brezhoneg ar skrid, vioù-koukoug hag all.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Kaier/pp.
! Taolenn
! Danvez
|-
| 1 / 1–5 || — || Goullo. ; pajenn 1 peget war plad diabarzh ar golo.
|-
| 1 / 6 || — || Raktalbenn : ''Chants populaires de la Bretagne''
|-
| 1 / 7 || — || Goullo.
|-
| 1 / 8 || — |
|
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
| align=&quot;center&quot; | Talbenn&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|-
| BARZAZ-BREIZ&lt;br&gt;Chants populaires de la '''BRETAGNE'''&lt;br&gt;par le vicomte Hersart de la Villemarqué&lt;br&gt;Membre de l'Institut&lt;br&gt;«&amp;nbsp;Ils garderont le souvenir de tous les événements contemporains.&amp;nbsp;»&lt;br&gt;Statut de bardes de l'Île de Bretagne — Myvyrian. t. III, p.&amp;nbsp;291&lt;ref&gt;Tennet eus ''[[Trioedd Ynys Prydein]]'', evel meneget en embannadur 1846.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;Ouvrage couronné par l'Académie française&lt;br&gt;Librairie académique Perrin, Paris
|-
|}
|-
| 1 / 9 || — || Menegoù lezennel an embanner (© 1963, embanner, gwirioù miret).
|-
| 1 / 10 || — |
|
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
| align=&quot;center&quot; | Dedi&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|-
| «&amp;nbsp;À ma tendre et sainte mère&lt;br&gt;MARIE-URSULE FEYDEAU DU PLESSIX-NIZON&lt;br&gt;COMTESSE DE LA VILLEMARQUÉ&lt;br&gt;&lt;small&gt;Boed a rea d'ann neb en doa naon,&lt;br&gt;Ha louzou d'ann neb a oa klaon&lt;br&gt;LE TEMPS PASSÉ, p. 399.&lt;/small&gt;
|-
|}
|-
| 1 / 11 || —
| 
{| class=&quot;wikitable mw-collapsible mw-collapsed&quot;
| align=&quot;center&quot; | NOTE DE L'ÉDITEUR&amp;nbsp;&amp;nbsp;
|-
| style=&quot;text-align:justify;&quot; | &amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Depuis de longues années les «&amp;nbsp;diamants du&lt;br&gt;Barzaz-Breiz&amp;nbsp;», pour reprendre l'expression de&lt;br&gt;George S&lt;small&gt;AND&lt;/small&gt;, sont introuvables et ils ne semblent&lt;br&gt;pas moins recherchés qu'en 1841&lt;ref&gt;Eil embannadur.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;C'est qu'en effet, après cent vingt ans d'âge, le&lt;br&gt;Barzaz-Breiz, œuvre maîtresse du vicomte Théodore&lt;br&gt;de la &lt;small&gt;VILLEMARQUÉ&lt;/small&gt; n'a pas vieilli : critiqué par&lt;br&gt;certains, attaqué même pard'autres avec plus ou&lt;br&gt;moins de virulence, il demeure une œuvre admira-&lt;br&gt;ble.&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;Sollicités parfois de présenter, en cas de réeédi-&lt;br&gt;tion, un texte en langue bretonne plus soignée&lt;br&gt;et plus classique, allégée de certains commentaires,&lt;br&gt;nous nous y sommes refusés : nous estimerions&lt;br&gt;déloyal de publier, sous le nom de la V&lt;small&gt;ILLEMAR-&lt;br&gt;QUÉ&lt;/small&gt; un document qui ne serait plus le sien, et ne&lt;br&gt;respecterait pas la présentation qu'il a lui-même&lt;br&gt;choisie.&lt;br&gt;&lt;br&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;La présente édition est identique à celle de 1867.
|-
|}
|-
| 1 / 12 || &lt;small&gt;III&lt;/small&gt; || ''PRÉFACE'' — Rakger gant Théodore Hersart de la Villemarqué.
|-
| 1 / 20 || &lt;small&gt;XI&lt;/small&gt; || ''INTRODUCTION'' — Digoradur gant Théodore Hersart de la Villemarqué.
|- bgcolor=&quot;#e6e6e6&quot;
| 3 / 89 || — || &lt;small&gt;'''PREMIÈRE PARTIE'''&lt;/small&gt; '''– CHANTS MYTHOLOGIQUES '''&lt;small&gt;'''HÉROÏQUES, HISTORIQUES'''&lt;/small&gt; '''ET BALLADES'''
|-
| 3 / 90 || — || Goullo.
|-
| 3 / 91 || 1 || I - LES SÉRIES ou LE DRUIDE ET L'ENFANT / '''AR RANNOÙ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 4 / 109 || 19 || II – LA PROPHÉTIE DE GWENC'HLAN / '''DIOUGAN GWENC'HLAN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 4 / 115 || 25 || III – LE SEIGNEUR NANN ET LA FÉE / '''AOTROU NANN HAG AR GORRIGAN''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 4 / 121 || 31 || IV – L'ENFANT SUPPOSÉ / '''AR BUGEL LAEC'HIET''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 4 / 125 || 35 || V – LES NAINS / '''AR C'HORRED''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 129 || 39&lt;ref&gt;*38 e taolenn al levr, hogen diwezh ''Ar c'horred'' zo war ar bajenn 38.&lt;/ref&gt; || VI –SUBMERSION DE LA VILLE D'IS / '''LIVADENN GERIS''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 135 || 45 || VII – LE VIN DES GAULOIS &lt;small&gt;ET LA DANSE DU GLAIVE&lt;/small&gt; / '''GWIN AR C'HALLAOUED &lt;small&gt;HA KOROL OR C'HLEZE&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES LÉON&lt;/small&gt;'''&lt;ref name=&quot;É&quot;&gt;L'''é'''on : ''sic''.&lt;/ref&gt;
|-
| 5 / 139 || 49&lt;ref&gt;*48 e taolenn al levr, hogen diwezh ''Gwin ar C'hallaoued'' zo war ar bajenn 48.&lt;/ref&gt; || VIII – LA MARCHE D'ARTHUR / '''[[Bale Arzhur|BALE ARZUR]]''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 142 || 52 || IX – LA PESTE D'ELLIANT / '''BOSEN ELLIANT''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 146 || 56 || X – MERLIN / '''MARZIN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 147 || 57 || &lt;small&gt;I – MERLIN AU BERCEAU / '''MARZIN ENN HE GAVEL'''&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 152 || 62 || &lt;small&gt;II – MERLIN - DEVIN / '''MARZIN - DIVINOUR'''&lt;/small&gt;
|-
| 5 / 153 || 63 || &lt;small&gt;III – MERLIN - BARDE / '''MARZIN - BARZ'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 163 || 73 || &lt;small&gt;IV – CONVERSION DE MERLIN / '''DISTRO MARZIN'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 169 || 79 || XI – LEZ-BREIZ &lt;small&gt;FRAGMENTS ÉPIQUES&lt;/small&gt; / '''LEZ-BREIZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 170 || 80 || &lt;small&gt;I – LE DÉPART / '''AR C'HIMIAD'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 173 || 83 || &lt;small&gt;II – LE RETOUR / '''ANN DISTRO'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 176 || 86 || &lt;small&gt;III – LE CHEVALIER DU ROI / '''MARC'HEG AR ROUE'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 183 || 93 || &lt;small&gt;IV – LE MORE DU ROI / '''MORIAN AR ROUE'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 188 || 98 || &lt;small&gt;IV&lt;ref&gt;''sic'' ; V e gwirionez ; reizh eo an niverenniñ e taolenn al levr.&lt;/ref&gt; – LE ROI / '''AR ROUE'''&lt;/small&gt;
|-
| 6 / 190 || 100 || &lt;small&gt;V&lt;ref&gt;''sic'' ; VI e gwirionez ; reizh eo an niverenniñ e taolenn al levr.&lt;/ref&gt; – L'ERMITE / '''AL LEAN'''&lt;/small&gt;
|-
| 7 / 202 || 112 || XII – LE TRIBUT DE NOMÉNOË / '''DROUK-KINNIG NEUMENOIOU''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 7 / 210 || 120 || XIV&lt;ref&gt;N'eus niverenn XIII ebet ; ha brizhkredennus e oa Kervarker ? N'eus niverenn ebet d'ar c'hanoù e taolenn al levr.&lt;/ref&gt; – ALAIN-LE-RENARD / '''ALAN-AL-LOUARN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 7 / 213 || 123 || XIV&lt;ref&gt;An niverenn XIII eo ALAN-LA-LOUARN, neuze, a zo bet lakaet da *XIV dre fazi an aozer pe ar mouller.&lt;/ref&gt; – BRAN &lt;small&gt;OU LE PRISONNIER DE GUERRE&lt;/small&gt; / '''BRAN''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 7 / 220 || 130 || XV – LE FAUCON / '''AR FALC'HON''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt; &lt;ref&gt;Pozioù 5-9 ''Ar falc'hon'' zo meneget gant [[Lan Inizan]] en e romant ''[[Emgann Kergidu]]'' (1877), [https://br.wikisource.org/wiki/Emgann_Kergidu/Pennad_13 Pennad 13].&lt;/ref&gt;
|-
| 8 / 225 || 135 || XVI – HÉLOISE ET ABAILARD / '''LOIZA HAG ABALARD''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 8 / 231 || 141 || XVII – LE RETOUR D'ANGLETERRE / '''ANN DISTRO EUZ A VRO-ZAOZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 8 / 236 || 146 || XIX&lt;ref&gt;N'eus niverenn XVIII ebet.&lt;/ref&gt; – L'ÉPOUSE DU CROISÉ / '''[[Greg ar C'hroazour|GREG AR C'HROAZOUR]]''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 8 / 241 || 151 || XX – LE ROSSIGNOL / '''ANN EOSTIK''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 8 / 246 || 156 || XXI – LA FIANCÉE DE SATAN / '''AR PLAC'H DIMEZET GAND SATAN''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 8 / 253 || 163 || XXII – LE FRÈRE DE LAIT / '''AR BREUR MAGER''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 9 / 263 || 173 || XXIII – LE CLERC DE ROHAN / '''KLOAREK ROHAN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 9 / 274 || 184 || XXIV – LES TROIS MOINES ROUGES / '''ANN TRI MANAC'H RUZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 9 / 280 || 190 || XXV – JEANNE-LA-FLAMME / '''JANNEDIK-FLAMM''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 9 / 285 || 195 || XXVI – LA BATAILLE DES TRENTE / '''STOURM ANN TREGONT''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 10 / 291 || 201 || XXVII – L'HERMINE / '''ANN ERMINIK''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 10 / 295 || 205 || XXVIII – LE BARON DE JAUIOZ / '''BARON JAOUIOZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 10 / 302 || 212 || XXIX – LA FILLEULE DE DU GUESCLIN / '''FILLOREZ ANN AOTROU GWESKLEN''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 10 / 311 || 221 || XXX – LE VASSAL DE DU GUESCLIN / '''GWAZ AOTROU GWESKLEN''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 10 / 318 || 228 || XXXI – LE CYGNE / '''[[An Alarc'h (kanaouenn)|ANN ALARC'H]]''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 11 / 324 || 234 || XXXII – LA CEINTURE DE NOCES / '''SEIZEN EURED''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 11 / 332 || 242 || XXXIII – AZÉNOR LA PALE / '''AZENORIK-C'HLAZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 11 / 340 || 250 || XXXIV – LES JEUNES HOMMES DE PLOUYÉ / '''PAOTRED PLOUIEO''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 11 / 347 || 257 || XXXV – LE SIÈGE DE GUINGAMP / '''SEZIZ GWENGAMP''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 11 / 352 || 262 || XXXVI – LE CARNAVAL DE ROSPORDEN / '''ENED ROSPORDEN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 12 / 356 || 266 || XXXVII – GENEVIÈVE DE RUSTÉFAN / '''[[Jenovefa Rustefan|JENOVEFA RUSTEFAN]]''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 12 / 362 || 272 || XXXVIII – NOTRE-DAME DU FOLGOAT / '''ITROUN VARIA FOLGOAT''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 12 / 371 || 281 || XXXIX – LES LIGUEURS / '''[[Ar Re Unanet|AR RE UNANED]]''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 12 / 377 || 287 || XL – LA FONTENELLE / '''FONTANELLA''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 12 / 383 || 293 || XLI – L'HÉRITIÈRE DE KEROULAZ / '''PENN-HEREZ KEROULAZ''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 13 / 391 || 301 || XLII – LE PAGE DE LOUIS XIII / '''FLOC'H LOEIZ TRIZEK''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 13 / 400 || 310 || XLIII – LE MARQUIS DE GUÉRAND / '''MARKIZ GWERAND''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 13 / 406 || 316 || XLIV – ÉLÉGIE DE MONSIEUR DE NÉVET / '''MARONAD ANN AOTROU NEVET''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 13 / 412 || 322 || XLV – L'ORPHELINE DE LANNION / '''EMZIVADEZ LANNION''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 13 / 416 || 326 || XLVI – MORT DE PONTCALEC / '''MARO PONTKALEK''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 425 || 335 || XLVII – LE COMBAT DE SAINT-CAST / '''EMGANN SANT-KAST''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 430 || 340 || XLVIII – IANNIK SKOLAN / '''IANNIK SKOLAN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 431 || 341 || &lt;small&gt;I – LE CRIME / '''AR GWALL-DAOL'''&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES GWENNED IZEL&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 434 || 344 || &lt;small&gt;II – LA MERCI DE L'ÂME / '''TRUEZ ANN ENE'''&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 440 || 350 || XLIX – LE PARDON DE SAINT-FIACRE / '''PARDON SANT-FIAKR''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 14 / 446 || 356 || L – LA CHANSON DU PILOTE&lt;ref&gt;Klokoc'h eo an titl e taolenn al levr : «&amp;nbsp;La Chanson du pilote, ou le Combat de ''la Surveillante''&amp;nbsp;».&lt;/ref&gt; / '''KANAOUEN AL LEVIER''' — &lt;small&gt;IES KERNE-HUEL&lt;/small&gt;
|-
| 15 / 453 || 363 || LI – LES LABOUREURS / '''AL LABOURERIEN''' — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 15 / 457 || 367 || LII – LE PRÈTRE EXILÉ / '''AR BELEK FORBANNET''' — &lt;small&gt;IES GWENNED&lt;/small&gt;
|-
| 15 / 463 || 373 || LIII – LES BLEUS / '''[[Ar Re C'hlaz|AR RE C'HLAZ]]''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 15 / 471 || 381 || LIV – LES CHOUANS / '''AR CHOUANTED''' — &lt;small&gt;IES GWENNEDIZEL&lt;ref&gt;''Sic''.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|-
| 15 / 475 || 385 || LV – UNE BONNE LEÇON / '''EUR GENTEL VAD''' — &lt;small&gt;IES KERNE HUEL&lt;/small&gt;
|-
| 16 / 481 || 391 || LVI – LES FLEURS DE MAI / '''BLEUNIOU MAE''' — &lt;small&gt;IES KERNE HUEL&lt;/small&gt;
|-
| 16 / 485 || 395 || LVII – LE TEMPS PASSÉ / '''ANN AMZER DREMENET''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#e6e6e6&quot;
| 16 / 499 || — || &lt;small&gt;'''DEUXIÈME PARTIE'''&lt;/small&gt; '''– CHANTS DE FÊTES''' &lt;small&gt;'''ET'''&lt;/small&gt; '''CHANTS D'AMOUR'''
|-
| 16 / 500 || 410 || Goullo.
|-
| 16 / 501 || 411 || I – LES CHANTS DES NOCES – &lt;small&gt;ARGUMENT&lt;/small&gt;
|-
| 16 / 503 || 413 || &lt;small&gt;I – LA DEMANDE EN MARIAGE / '''AR GOULENN'''&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES KERNE-HUEL&lt;/small&gt;
|-
| 16 / 507 || 417 || &lt;small&gt;II – LA CEINTURE / '''AR GOURIZ'''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;RE&quot;&gt;Rannyezh ebet meneget ; Kerne-Uhel eo, evel ''Ar goulenn''.&lt;/ref&gt;
|-
| 16 / 510 || 420 || &lt;small&gt;II&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;III e taolenn al levr, ar pezh a zo reizh.&lt;/ref&gt; – &lt;small&gt;LA CHANSON DE TABLE / '''SON ANN DAOL'''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;RE&quot; /&gt;
|-
| 17 / 514 || 424 || &lt;small&gt;IV – LE CHANT DES PAUVRES / '''[[Kentel ar Beorien|KENTEL AR BEORIEN]]'''&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 517 || 427 || &lt;small&gt;V – CHANT DE LA FÊTE DE L'ARMOIRE / '''SON FEST ANN ARVEL'''&lt;ref&gt;''Sic''.&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt; — &lt;small&gt;IES LEON&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 520 || 430 || II – CHANT DE LA FÊTE DE JUIN / '''SON FEST MIZ EVEN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 524 || 434 || III – CHANT DE L'AIRE NEUVE / '''SON AL LEUR-NEVEZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE HUEL&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 528 || 438 || IV – LA CHANSON DE FÊTE &lt;small&gt;DES PETITS PATRES&lt;/small&gt; / '''KENTEL FEST AR VUGALE''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 532 || 442 || V – L'APPEL DES PATRES / '''ANN HOLLAIKA''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 535 || 445 || VI – LA TOURNÉE DE L'AGUILANEUF / '''TROAD ANN EGINANE''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 17 / 543 || 453 || VII – LE LÉPREUX / '''AR C'HAKOUS''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 547 || 457 || VIII – LA MEUNIÈRE DE PONTARO / '''MELINEREZ PONTARO''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 550 || 460 || IX – LE MAL DU PAYS / '''ANN DROUG-HIRNEZ''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 553 || 463 || X – LE PAUVRE CLERC / '''AR C'HLOAREK PAOUR''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 556 || 466 || XI – LES MIROIRS D'ARGENT / '''MELLEZOUROU ARC'HANT''' — &lt;small&gt;IES GWENNED-IZEL&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 558 || 468 || XII – LA CROIX DU CHEMIN / '''KROAZ ANN HENT''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 560 || 470 || XIII – LA RUPTURE / '''ANN DROUK-RANS''' — &lt;small&gt;IES LÉON&lt;ref name=&quot;É&quot; /&gt;&lt;/small&gt;
|-
| 18 / 562 || 472 || XIV – LES HIRONDELLES / '''AR GWENNILIED''' — &lt;small&gt;IES KERNE-HUEL&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#e6e6e6&quot;
| 18 / 565 || — || &lt;small&gt;'''TROISIÈME PARTIE'''&lt;/small&gt; '''– LÉGENDES''' &lt;small&gt;'''ET'''&lt;/small&gt; '''CHANTS RELIGIEUX'''
|-
| 18 / 566 || 476 || Goullo.
|-
| 18 / 567 || 477 || LÉGENDE DE SAINT RONAN / '''BUHEZ SANT RONAN''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;NE&quot;&gt;Niverenn ebet d'ar c'han-mañ en trede rann.&lt;/ref&gt;
|-
| 18 / 573 || 483 || SAINT EFFLAMM ET LE ROI ARTHUR / '''[[Sant Efflamm hag ar Roue Arzhur|SANT EFFLAMM HAG AR ROUE ARZHUR]]''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;NE&quot; /&gt;
|-
| 19 / 580 || 490 || III – LA TOUR D'ARMOR / '''TOUR ANN ARVOR''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 19 / 590 || 500 || IV – LE DÉPART DE L'ÂME / '''KIMIAD ANN ENE''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 19 / 597 || 507 || V – LE CHANT DES TRÉPASSÉS / '''KANAOUEN ANN ANAON''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 19 / 600 || 510 || VI – L'ENFER / '''ANN IFERN''' — &lt;small&gt;IES LÉON&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;É&quot; /&gt;
|-
| 19 / 604 || 514 || VII – LE PARADIS / '''AR BARADOZ''' — &lt;small&gt;IES TREGER&lt;/small&gt;
|- bgcolor=&quot;#e6e6e6&quot;
| 20 / 609 || 519 || &lt;small&gt;'''APPENDICE'''&lt;/small&gt; – COMPLAINTE DE LA DAME DE NIZON / '''KLEMVAN ITRON NIZON''' — &lt;small&gt;IES KERNE&lt;/small&gt;
|-
| 20 / 613 || 523 || ''ÉPILOGUE'' – Gourfennskrid gant Théodore Hersart de la Villemarqué.
|-
| 21 / 625 || 535 || ''TABLE DES MATIÈRES'' – Taolenn al levr.
|-
| 21 / 630 || 540 || Goullo.
|- bgcolor=&quot;#e6e6e6&quot;
| 21 / 631 || 541 || &lt;small&gt;CHANTS POPULAIRES&lt;/small&gt; DE LA BRETAGNE –&lt;small&gt;'''MUSIQUE'''&lt;/small&gt;
|-
| 21 / 632 || 542 || Goullo.
|-
| 21 / 633–677 || &lt;small&gt;I – XLIV&lt;/small&gt; || Sonerezh 80 kan.
|-
| 22 / 678 || — || Menegoù lezennel ar mouller.
|-
| 22 / 679 || — || Goullo.
|-
| 22 / 680 || — || Plad diabarzh ar golo-kein.
|-
|}

==C'hoariva==
*Théâtre Populaire de Bretagne, ''Barzaz-Breiz'', renet gat Jean Moign, sonerezh gant [[Pierre-Yves Moign]], Festival de Cornouailles, [[Kemper]], [[1978]].
*[[Goulc'han Kervella]] &amp; [[Ar Vro Bagan]], ''Barzhaz Breizh ar Yaouankiz'', [[Al Lanv]], 1996 {{ISBN|978-2-9506-3875-9}}

==Sonerezh==
*Sonerien ha kanerien Breizh a-leizh zo bet levezonet gant ar Barzaz-Breiz. En o zouez, [[Alan Stivell]] en deus sonet ha kanet meur a ganaouenn tennet eus al levr brudet-se : « Marv Pontkalleg », « An Alarc’h », « Silvestrig », « Jenovefa », « Bale Arzhur » ha « Diougan Gwenc’hlan », ar strollad [[Tri Yann]] en deus enrollet meur a werz ivez [[Marv Pontkalleg]], [[An Alarc’h]], [[An Distro eus ar Vro-Saoz]]… Un ugentad a c'hanaouennoù a voe kanet hag enrollet gant [[Andrea ar Gouilh]] er bloavezhioù'90. Meur a arzour en doe choazet azazañ kan-mañ-kan, [[Gilles Servat]], ar strollad sonerezh [[EV]], [[Bernard Benoît]] h.a.

==Levrlennadur==
{{Quotation|E [https://br.wikisource.org/wiki/Barzhaz_Breizh Wikimammenn] emañ embannadurioù 1846, 1867 ha 1883 Barzhaz Breizh, hep displegadennoù an aozer avat.}}
;Barzhaz Breizh
* {{fr}}{{br}} Théodore Hersart de la Villemarqué, ''Barzaz-Breiz – Chants populaires de la Bretagne'', Paris, Librairie académique Perrin, 1867 {{ISBN|978-2-7071-1241-5}}
* {{fr}}{{br}} Théodore Hersart de la Villemarqué, ''Barzaz-Breiz – Chants populaires de la Bretagne'' (1867), Paris, Éditions du Layeur, 2003, gant ur CD {{ISBN|978-2-9114-6896-4}}
*{{fr}} Théodore Hersart de la Villemarqué, ''Le Barzhaz Breizh - Trésor de la littérature orale de Bretagne'', Coop Breizh, 1997 (5{{vet}} embannadur) {{ISBN|978-2-9099-2485-4}}
*{{br}} Kervarker, ''Barzhaz Breizh'', Mouladurioù Hor Yezh, 1997 {{ISBN|978-2-8686-3038-3}}
;Levrioù diwar-benn Barzhaz Breizh
*Barzaz Breiz : Le chant de la Bretagne, [[Nelly Blanchard]], [[Fañch Postic]], Clarisse Bailleul (renerezh), [[Mirdi breizhek Departamant Penn ar Bed]]/[[Dielldi Penn ar Bed|Dielldi Penn ar Bed]]/[[Locus Solus]], 2022,144 p. 170 skeudenn. {{ISBN|9782368333747}}

*[[Fañch Elies Abeozen]], ''En ur lenn Barzhaz-Breizh'', [[Preder]], 2013{{ISBN|978-2-9013-8375-8}}
*[[Jean-Yves Guiomar]], ''Le Barzaz-Breiz de Th. H. de La Villemarqué'', e NORA Pierre, ''Les lieux de mémoire'', III, 2, Gallimard, 1992, p.&amp;nbsp;526-565 &lt;small&gt;(ASIN: B00CC9PCDC)&lt;/small&gt;
* Pierre de la Villemarqué, ''La Villemarqué, sa vie et ses œuvres'', Paris, Champion, 1926 [https://web.archive.org/web/20200721015055/http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=la-villemarque-sa-vie-et-ses-oeuvres-871&amp;l=fr Lenn en-linenn]
*[[Morvan Lebesque]], ''Comment peut-on être breton ? Essai sur la démocratie française'', Paris, Seuil, 1970 – A-zivout Barzazh Breizh : p.&amp;nbsp;100 ''sqq''.
*[[Donatien Laurent]], ''Les Premières collectes de La Villemarqué : Aux origines du Barzaz-Breiz'', CRBC, 1974 &lt;small&gt;(ASIN: B0014MPIF0)&lt;/small&gt;
::''Aux sources du Barzaz-Breiz – La mémoire retrouvée d'un peuple'', Le Chasse-Marée, 1989 {{ISBN|978-2-9037-0817-7}}
*[[Fañch an Uhel]], ''De l'authenticité des chants du Barzaz-Breiz de M. de La Villemarqué'', Sant-Brieg, Guyon, 1872 [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k859632z/f7.item.zoom Lenn en-linenn]
*[[Joseph-Marie Quérard]], ''Les supercheries littéraires dévoilées'', Paris, L'Éditeur, 1846-1856 [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k432889q Lenn en-linenn]
*Christian Souchon, ''Les mystères du Barzhaz Breizh – Le recueil de La Villemarqué traduit et commenté'', CreateSpace Independant Publishing Platform, 2016 ; 3 levrenn {{ISBN|978-1-5407-4211-7}} {{ISBN|978-1-5408-0250-7}} {{ISBN|978-1-5408-0328-3}}
*[[Bernard Tanguy]], ''Aux origines du nationalisme breton'', Paris, UGE, 10/18, 1977 ; 2 levrenn &lt;small&gt;ASIN : B004GZ9812&lt;/small&gt;

*Yves Pignot, ''Ar profig: heuliadenn piano evit pevar dorn diwar tonioù ar Barzaz Breiz'', Les Éditions Buissonnières, Kroazon, 2023.

;Pennadoù diwar-benn Barzhaz Breizh
*[[Maodez Glanndour|Loeiz ar Floc'h]], ''Levrioù : Théodore-Claude-Henri Hersart de La Villemarqué (...) gant Francis Gourvil'', [[Barr-Heol]], niv. 24, Gwengolo 1960, p.&amp;nbsp;29-32.
*[[Henri d'Arbois de Jubainville|ARBOIS DE JUBAINVILLE Henri (d')]], ''Nécrologie'', Revue celtique, levrenn XVII, 1896, p.&amp;nbsp;76-79.
::''Encore un mot sur le Barzaz-Breiz'', Revue celtique, levrenn XXIII, 1902, p. 229-236.
::''Étude sur la première et la sixième édition des chants populaires de Bretagne recueillis sous le nom de « Barzaz-Breiz »'', Bibliothèque de l'École des Chartes, 6{{vet}} rummad, levrenn III, 1967.
*[[Frañsez Kervella|Ar Maenour]], ''Adarre Barzhaz Breizh !'', [[Al Liamm]], niv. 162, Genver-C'hwevrer 1974, p.&amp;nbsp;44-46.
*[[Arzel Even]], ''À propos d'un livre récent'', Ar Vro, niv. 7, Gwengolo 1960, p.&amp;nbsp;17-24.
*[[Nelly Blanchard]], ''Le Barzaz-Breiz : une fiction pour s'inventer'', Presses Universitaires de Rennes, 2006 {{ISBN|978-2-7535-0225-3}} [http://books.openedition.org/pur/32657 Lenn en-linenn]
*Auguste Cavalier, ''Hersart de La Villemarqué'', La Bonne Presse, Paris, 1900 &lt;small&gt;(ASIN: B0018GPX2U)&lt;/small&gt;
*[[Charles Chassé]], ''Un aveu de La Villemarqué'', Le Fureteur breton, niv. 63, 1922, p.&amp;nbsp;115-116.
::''La Villemarqué et Charles Le Goffic'', La Dépêche de Brest, 5/9/1935.
*[[Hippolyte Corbes]], ''Les airs du Barzaz-Breiz'', Sant-Brieg, hep niverenn, 1936.
::''Les traductions en langues étrangères du Barzaz-Breiz'', [[Société d'émulation des Côtes-du-Nord]], levrenn LXXXVII, 1959, p.1-17.
::''À propos des airs du Barzaz-Breiz'', Les Cahiers de l'Iroise, 8{{vet}} bloavezh, niv. 3, Gouere-Gwengolo 1961, p. 156-158.
::''Du nouveau sur le Barzaz-Breiz'', Société d'émulation des Côtes-du-Nord, levrenn XCVII, 1969, p. 49-60.
*DANNO Fañch, ''Étude critique d'un chant du Barzaz-Breiz : Emzivadez Lanuon'', [[Skol Vreizh]], niv. 22, Gwengolo-Here 1970, p.&amp;nbsp;23-24.
*''Daoubennadeuz Barzaz-Breiz Kermarker'', [[Skol ar Brezoneg]], niv. 27, Du-Kerzu 1965 (ensoc'het e Skol Vreizh niv. 3).
*[[Pêr Denez]], ''Lenn Barzhaz Breizh'', [[Ar Vro]], niv. 39-49, Kerzu 1966, p.&amp;nbsp;42-51.
*[[Youenn Drezen]], ''Les chants nationaux du Barzaz-Breiz'', Courrier du Finistère, 28/6, 5 ha 12/7/1930.
*[[Loeiz Dujardin|Louis Dujardin]], ''Lettre à l'éditeur'', Fontaines de Brocéliande, niv. 60, 1añ trimiziad 1962, p.&amp;nbsp;1-2.
*Fañch Elies, ''En ur lenn Barzhaz-Breizh'', [[Preder]], niv. 7-8, 17-18, 31-32, 1959, 1962.
::''A-enep Kervarker ha Barzhaz-Breizh'', Al Liamm, niv. 82, Gwengolo-Here 1960, p. 320-336.
::''En ur lenn Barzhaz-Breizh : eil levrenn'', Preder, niv. 17-18, Kerzu 1960, p. 97-186.
::''Al lenegezh vrezhonek dre an testennoù'', [[Skol (kelaouenn)|Skol]], niv. 13-14, 1961, « La Villemarqué et le Barzaz-Breiz », p. 19-25.
::''En ur lenn Barzhaz-Breizh : trede levrenn'', Preder, niv. 31-32, Genver-C'hwevrer 1962, p. 187-277.
::''Talvoudegezh hon dastumadoù kanoù-pobl'', Al Liamm, niv. 100, Gwengolo-Here 1963, p. 341-348.
*[[Emil Ernaod|Émile Ernault]], ''Sur le prophète Guinclaff'', Les Annales de Bretagne, levrenn XXXIX, niv. 1, Roazhon, 1930, p.&amp;nbsp;18-30.
::''Cinquante ans de travaux : du Barzaz-Breiz aux Nouelou anciens (1889)'', [[An Oaled]], niv. 54, 1935, p. 364-365.
*[[François Falc'hun]], ''L'auteur du Barzaz-Breiz'', Les Annales de Bretagne, levrenn LVI, 1, Roazhon, 1949, p.&amp;nbsp;76-92.
::''Le faux folklore, problème moral'', Les Cahiers du Bleun-Brug, niv. 7, 3&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt; trimiziad, 1958, p. 13-16.
::''Arrière-plans du Barzaz-Breiz'', Société française de littérature comparée, ''Actes du sixième congrès national de la Société française de littérature comparée'', Didier, Roazhon, 1963, p. 132-142.
*[[Roje Gargadenneg|Roger Gargadennec]], ''De quoi faire vingt Barzaz-Breiz ?'', Les Cahiers de l'Iroise, 10{{vet}} bloavezh, niv. 4, Here-Kerzu 1963, p.&amp;nbsp;235.
*[[Maodez Glanndour|GLANNDOUR Maodez]], ''Endro da dezenn an Aotrou Gourvil diwar-benn Kervarker'', Barr Heol, niv. 25, Kerzu 1960, p.&amp;nbsp;6-12.
::''À propos de la thèse de M. Gourvil : une citation de l'auteur'', Ar Vro, niv. 10, Even 1961, p. 39-41.
::''Endro da dezenn Fanch Gourvil : lealded an Uhel ?'', Barr Heol, niv. 28, Gwengolo 1961, p. 35-42.
::''En plein labeur scientifique'', Ar Vro, niv. 12, Kerzu 1961, p. 57-64.
::''Toujours à propos de la thèse de Monsieur Gourvil : question d'honnêteté'', Ar Vro, niv. 13, Meurzh 1962, p. 75-81.
::''Filhorez du Gweskin'', Al Liamm, niv. 97, Meurzh-Ebrel 1963, p. 133-139.
::''Toujours au sujet du Barzaz-Breiz : une note'', Ar Vro, niv. 20, Eost 1963, p. 51-56.
*[[Olivier de Gourcuff]], ''À propos de La Villemarqué'', Le Pays breton, niv. 13111, 18/7/1909, p.&amp;nbsp;1.
*Jean-René Gouriou, ''Recherches sur les chanteurs et les chanteuses du Barzaz-Breiz'', Ar Vro, niv. 17, C'hwevrer 1963, p.&amp;nbsp;32-48.
*[[Francis Gourvil]], ''L'authenticité du &quot;Barzaz-Breiz&quot; et ses défenseurs : À la rescousse d'un &quot;mauvais livre&quot;'', hep niverenn, hep deiziad
::''La question du Barzaz-Breiz ne serait-elle pas encore liquidée ?'', La Dépêche de Brest, 17/3, 3/4, 20/6/1930.
::''&quot;Barzas&quot; ou &quot;Barzaz&quot;'', Nouvelle Revue de Bretagne, Meurzh-Ebrel, 1952, p. 148-152.
::''Sur un passage de la Neuvième &quot;Série&quot; du Barzaz-Breiz'', [[Ogam (kelaouenn)|Ogam]], 1954, p. 131-136.
::''La Littérature Arthurienne dans le Barzaz-Breiz'', Les Cahiers de l'Iroise, niv. 4, Here-Kerzu 1956, p. 30-38.
::''Ernest Boyer, frère utérien de Brizeux, collaborateur de La Villemarqué'', Les Cahiers de l'Iroise, 7{{vet}} bloavezh, niv. 1, Genver-Meurzh 1960, p. 54.
::''Théodore-Claude-Henri Hersart de la Villemarqué (1815 - 1895) et le [[Barzaz-Breiz]] – 1839, 1845, 1867 : origines, éditions, sources, critique, influences'', Roazhon, Oberthur, 1960 &lt;small&gt;(ASIN : B003BPJ5VQ)&lt;/small&gt;
::''Théodore Hersart de La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Bulletin de l'Association Guillaume Budé, 4e rummad, niv. 2, 1961, p. 234-248.
::''Réactions et contre-réactions à propos d'une thèse intitulée : &quot;Th. de La Villemarqué et le Barzaz-Breiz&quot;'', Montroulez, hep niverenn, 1963.
::''De quoi faire vingt Barzaz-Breiz ?'', Les Cahiers de L'Iroise, 11{{vet}} bloavezh, niv. 2, Ebrel-Even 1964, p. 139-141.
::''La langue du Barzaz-Breiz et ses irrégularités. Solécismes, syntaxe, tournures insolites'', Les Annales de Bretagne, levrenn LXXIII, niv. 4, Roazhon 1966, p. 563-586.
::''La Villemarqué et Renan à Rome : trois récits discordants'', Les Cahiers de l'Iroise, 15{{vet}} bloavezh, niv. 4, Here-Kerzu 1968, p. 202-206.
::''Notre contribution à l'histoire du Barzaz-Breiz'', Annales de Bretagne, 1982, p. 61-85.
*Louis Havet, ''Les Poésies populaires de la Basse-Bretagne. M. de La Villemarqué'', La Revue politique et littéraire, eil bloavezh, eil trimiziad, niv. 35, Librairie Germer Baillière, 1873 &lt;small&gt;(ASIN: B01DWJ5N0M)&lt;/small&gt;
*[[Roparz Hemon]], ''Barzhaz-Breizh, kempennet ha reizhet gant Roparz Hemon'', Al Liamm, niv. 134, Mae-Mezheven 1969, p.&amp;nbsp;174-185. niv. 135, Gouere-Eost 1969, p.&amp;nbsp;237-242. niv. 143, Du-Kerzu 1970, p.&amp;nbsp;458-461. niv. 145, Meurzh-Ebrel 1971, p.&amp;nbsp;83-87. niv. 146, Mae-Mezheven 1971, p.&amp;nbsp;151-157. niv. 147, Gouere-Eost 1971, p.&amp;nbsp;231-236. niv. 148, Gwengolo-Here 1971, p.&amp;nbsp;303-308. niv. 149, Du-Kerzu 1971, p.&amp;nbsp;383-385. niv. 150, Genver-C'hwevrer 1972, p.&amp;nbsp;5-7. niv. 153, Gouere-Eost 1972, p.&amp;nbsp;277-281.
*[[Anatol ar Braz|Keramborn]], ''Luzel et La Villemarqué'', Le Fureteur breton, levrenn II, Kerzu 1906-Genver 1907, p.&amp;nbsp;72-73.
::''The La Villemarqué bubble'', Le Fureteur breton, levrenn II, Ebrel-Mae 1907, p. 154-158.
*Marie Kerhuel, ''À propos de la querelle du Barzaz-Breiz : un témoignage'', [[Breiz (kelaouenn)|Breiz]], niv. 38, Gouere 1960, p.&amp;nbsp;1-5.
''Kermarker (Théodore Hersart de La Villemarqué)'', Skol ar brezoneg, niv. 30, Here-Du 1966, (ensoc'het e Skol Vreizh, niv. 6).
*[[Pierrette Kermoal]], ''&quot;Ar pezh aour&quot;, ha diac’hinad an dastumeraz Breizh'', [[Aber (kelaouenn)|Aber]], niv. 6, p.&amp;nbsp;52-67.
*L. R. (P.), ''Livres et revues : Francis Gourvil, Théodore-Claude-Henri Hersart de La Villemarqué (...)'', Ogam, levrenn XIII, feskenn 2-3, niv. 74-75, Ebrel-Mezheven, 1961, p.&amp;nbsp;364.
*P. Larsonneur, ''À propos de la réimpression du Barzaz-Breiz'', Les Cahiers de l'Iroise, 7{{vet}} bloavezh, niv. 1, Genver-Meurzh 1960, p.&amp;nbsp;42-43.
*[[Charles Laurent|Charles Laurent]], ''Un nouveau problème dans le Barzaz-Breiz (seconde note)'', Association bretonne, levrenn 72, 1963, p.&amp;nbsp;59-70.
*[[Donatien Laurent]], ''Théodore Hersart de La Villemarqué et la découverte d'une littérature du peuple'', hep niverenn, hep deiziad.
::''La gwerz de Louis Le Ravallec'', Arts et Traditions populaires, 15{{vet}} bloavezh, niv. 1, Paris, Maisonneuve et Larose, 1967, p. 19-79.
::''La gwerz de Skolan et la légende de Merlin'', Ethnologie française, levrenn 1, niv. 3-4, 1971, p. 19-54.
::''Autour du Barzaz-Breiz : Ar Falc'hon - Le Faucon. Texte inventé ou chant recueilli ?'', Société Archéologique du Finistère, levrenn CV, 1977, p. 333-349.
::''Une première tentative d’histoire orale à l’époque romantique : le Barzaz-Breiz de La Villemarqué'', Paris, ADEFO, 1987.
::''La Villemarqué et le Barzaz-Breiz – Naissance de la littérature orale'', kelaouenn Ar Men, niv. 18, Kerzu 1988, pp. 30-49
::''La Villemarqué et les premiers collecteurs en Bretagne'', e POSTIC Fañch (rener), ''La Bretagne et la littérature orale en Europe'', Mellag/Brest, [[CRBC]]/CRDLO/CIRCTO, 1999, p. 153-167.
*Bernhard Lauer, Bärbel Plötner, ''Jacob Grimm und Th. Hersart de La Villemarqué. Ein Briefwechsel aus der Frühzeit der modernen Keltologie'', Kassel, Sonderdruck aus dem Jahrbuch der Brüder Grimm-Gesellschaft, Bd. I, 1991.
*Pierre de La Villemarqué, ''Le Barzaz-Breiz'', Le Nouvelliste de Bretagne, 13/9/1906, p.&amp;nbsp;2
::''Luzel et La Villemarqué : réponse à M. Keramborn'', Le Fureteur breton, levrenn II, C'hwevrer-Meurzh 1907, I, p. 117 ; II, p. 21.
*Raymond Le Bègue, ''La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', [[Journal des savants]], Gouere-Gwengolo 1960, p.&amp;nbsp;111-121.
*Raymond Le Bègue, ''La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Les Cahiers de l'Iroise, 9{{vet}} bloavezh, niv. 4, Here-Kerzu 1962, p.&amp;nbsp;186-198.
*[[Leon ar Berr|Léon Le Berre]], ''L'éminence grise de La Villemarqué : l'abbé Guillaume Henry'', An Oaled, niv. 54, 1935, p.&amp;nbsp;376-380.
::''La querelle du Barzaz-Breiz'', La Dépêche de Brest, 12/9/1935.
::''Opinion d'un Breton moyen sur le Barzaz-Breiz'', An Oaled - Le Foyer breton, 9{{vet}} bloavezh, niv. 53, 3&lt;sup&gt;de&lt;/sup&gt; trimiziad 1939, p. 239-247.
*[[Yves Le Berre]], ''Introduction à une lecture du Barzaz-Breiz comme texte romantique &quot;objectif&quot;'', kentel viskrivet evit studierien CAPES brezhoneg Brest, 1986.
*[[Morvan Lebesque]], ''Biniouseries et Barzaz-Breiz'', Le Canard Enchaîné, 31/8/1960.
*Anatol ar Braz, ''Un témoignage de Luzel sur la composition du Barzaz-Breiz'', Les Annales de Bretagne, levrenn XVIII, niv. 3, Ebrel 1903, p.&amp;nbsp;321-325.
::''L'origine d'une gwerz bretonne'', e ''Mélanges H. d'Arbois de Jubainville : Recueil de Mémoires'', Paris, Fontemoing, 1905, p. 111-128.
::''Les hommes, les idées, les livres'', Fontaines de Brocéliande, niv. 56, 1añ trimiziad 1961, p. 3.
::''Hersart de La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Pax, niv. 44, Here 1960, p. 106.
::''Livres, journaux et revues'', Ar Vro, niv. 9, Meurzh 1961, p. 70-71.
*Lladarathl, ''Quelques notes sur le travail de J.-R. Gouriou'', Ar Vro, niv. 22, Kerzu 1963, p.&amp;nbsp;53-54.
*Georges Mahé, ''Quelques lettres inédites de La Villemarqué à Brizeux'', Cahiers de l'Iroise, 16{{vet}} bloavezh, niv. 3, Gouere-Gwengolo 1969, p.&amp;nbsp;154-159.
::''Contribution à une meilleure connaissance de Brizeux et de La Villemarqué grâce à des documents inédits'', Annales de Bretagne, levrenn LXXVIII, niv. 4, Kerzu 1971,  p. 509-535.
*[[Per-Mari Mevel]], ''Littérature bretonne : Hersart de La Villemarqué (1815-1895) et le Barzaz-Breiz : I. Biographie'', Skol Vreiz, studiadenn embannet en [[Ar Falz]], Meurzh-Ebrel 1956, p.&amp;nbsp;41-42.
::''Littérature bretonne : Hersart de La Villemarqué (1815-1895) et le Barzaz-Breiz : II. Présentation du Barzaz-Breiz'', Skol Vreiz, niv. 3, Du-Kerzu 1965, p. 11-12, studiadenn embannet en Ar Falz, Gouere-Eost 1956, p. 89-91.
::''Vassal : pas d'accord !'', Le Peuple breton, niv. 121, Du 1973, p. 15.
*M.-F. Millepierres, ''La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Combat, 23/6/1960, p.&amp;nbsp;9.
*[[Pêr Mokaer|Pierre Mocaër]], ''Commentaire de la réédition du Barzaz-Breiz'', Breiz, niv. 27, Mae 1959, p.&amp;nbsp;6.
*''Neventivad d'ar Vretoned !'', Breiz, niv. 27, Mae 1959, p.&amp;nbsp;6.
*Goulven Péron, ''Barzaz-Breiz - Les chanteurs et les « puissances morales » dans les montagnes'', kelaouenn ar ''Centre Généaologique et Historique du Poher'', kaier 14, miz C'hwevrer 2006 [http://cghp-poher.net/kaier-14.html ''C. G. H. P.'']
*Renan Pichery, ''À la recherche du Barzaz-Breiz'', Fontaines de Brocéliande, niv. 59, 4&lt;sup&gt;re&lt;/sup&gt; trimiziad 1961, p.&amp;nbsp;3.
*Bärbel Plötner, ''La correspondance entre Hersart de La Villemarqué et un savant allemand, Jacob Grimm'', La Bretagne Linguistique, Brest, CRBC, 1990, niv. 6, p.&amp;nbsp;7-44.
*B.-A. Pocquet du Haut-Jussé, ''La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Bulletin de la Société d'histoire et d'archéologie de Bretagne, 1960, p.&amp;nbsp;20-22.
*Corrado Rosso, ''Il Barzaz-Breiz e la poesia romantica franco-bretonne : Hersart de La Villemarqué'', Studia Francesi, niv. 6, 1958, p.&amp;nbsp;408-419 – Rentañ-kont en Annales de Bretagne, levrenn LXVI, niv. 4, Kerzu 1959, p.&amp;nbsp;455.
*SALAUN Jean, ''La question du Barzaz-Breiz : ar Wirionez'', L'Océan, 13/11/1872.
*[[Paul Sébillot]], ''Ce que m'a dit La Villemarqué'', Le Fureteur breton, 7{{vet}} bloavezh, 1911-1912, p.&amp;nbsp;175-178.
*Bernard Tanguy, ''Lettres inédites de Théodore Hersart de La Villemarqué à Augustin Thierry autour d'une candidature à l'Institut'', e ''Bretagne et romantisme. Mélanges offerts à Louis Le Guillou'', Brest, UBO/ Centre d’Étude des Correspondances des XIXe et XXe siècles/ CNRS, 1989, p.&amp;nbsp;53-72.
*Bernard Thalès, ''Le slavisme de La Villemarqué'', Le Fureteur Breton, 1907, p.&amp;nbsp;156.
*[[Loeiz Kerzilin|Louis Tiercelin]], ''Hersart de La Villemarqué'', Revue de Bretagne et de Vendée, 1894, p.&amp;nbsp;269-274.
*Tour d'horizon : ''Barzaz-Breiz'', Ar Vro, niv. 28, Kerzu 1964, p.&amp;nbsp;84.
*[[Pêr Trepos|Pierre Trépos]], ''À propos d'une réédition du Barzaz-Breiz'', Annales de Bretagne, levrenn LXVI, niv. 4, Kerzu 1959, p.&amp;nbsp;437-445.
::''Compte-rendu : Francis Gourvil : Théodore-Claude-Henri Hersart de La Villemarqué et le Barzaz-Breiz'', Annales de Bretagne, levrenn LXVII, niv. 4, Kerzu 1960, p. 388-397.
*V. F., ''Loth et La Villemarqué'', Le Fureteur breton, levrenn II, Eost-Gwengolo 1907, p.&amp;nbsp;252.
*[[Erwan Vallerie]], ''Embann Barzhaz-Breizh'', [[Sav Breizh (kelaouenn)|Sav Breizh]], niv. 4, Gwengolo-Here 1971, p.&amp;nbsp;14-23.
::''Embann Barzhaz-Breizh II'', Sav Breizh, niv. 5, Du-Kerzu 1971, p. 12-21.
*René Villard, ''La querelle du Barzaz-Breiz : un épisode de l'histoire du romantisme en Bretagne'', Bretagne, 8{{vet}} bloavezh, niv. 93, Gwengolo-Here 1930, p.&amp;nbsp;161-174.
*Gottlieb Wüscher, ''Der Einfluss der englischen Balladenpoesie auf die französische Literatur von Percy's &quot;Reliques of ancient English Poetry&quot; bis zu de La Villemarqués &quot;Barzaz-Breiz&quot; (1765-1840)'', Trogen, 1891.

== Filmadurezh ==

* HIRRIEN Ronan, ''[https://bed.bzh/fr/films/pa-guzh-an-heol/ Pa guzh an heol]'', JPL Films/France Télévisions, 2013, teulfim 52 munud.

==Liammoù diavaez==
*[http://sonhaton.net/index_barzaz_breiz.html Ar skrid brezhonek kinniget gant Per Kentel]
*[http://chrsouchon.free.fr/present.htm ''&quot;Le Barzhaz Breizh&quot; gant Christian Souchon'']
*{{cite web|url=https://recherche.archives.finistere.fr/document/FRAD029_0000263J0|title=Dielloù Kervarker e Dielldi Penn-ar-Bed|accessdate=29 Mae 22}}
*{{cite web|url=https://www.univ-brest.fr/crbc/menu/Projets_de_recherche/Valorisation+scientifique+des+fichiers+num%C3%A9riques+du+Fonds+La+Villemarqu%C3%A9|title=Dielloù Kervarker e levraoueg ar CRBC|accessdate=29 Mae 22}}
* {{br}} Nikolaz Graignic, [https://www.brezhoweb.bzh/Barzhaz-breizh-kervarker-skrivagner-falser_fiche_4373.html Ar Barzhaz Breizh : Kervarker, skrivagner pe falser ? - An Istor Livet], ''[[Brezhoweb]]'', 16 a viz Mae 2024 (pe war [https://www.youtube.com/watch?v=kNLr64_-lxc YouTube])

==Notennoù==
{{Daveoù|bannoù=2}}

{{Wikimammenn}}
{{Commons}}

[[Rummad:Kanaouennoù brezhonek]]
[[Rummad:Sevenadur Breizh|Barzaz-Breiz]]
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek]]
[[Rummad:Levrioù brezhonek-gallek]]
[[Rummad:Barzhaz Breizh| ]]
[[Rummad:Kanoù brezhonek]]
[[Rummad:Levrioù brezhonek 1839]]
[[Rummad:Levrioù brezhonek an XIXvet kantved]]
[[Rummad:Dastumadoù kanaouennoù brezhonek]]</text>
      <sha1>6kaho5enz341svlxbtj7bzposg45cbs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chota Rustaveli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31730</id>
    <revision>
      <id>2202548</id>
      <parentid>2032527</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T10:12:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>DerFuchs</username>
        <id>22753</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2202548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="699" sha1="l58nbl9tejmlgyj8ur5tafr3bz63v4a" xml:space="preserve">[[Restr: Shota Rustaveli fresco in the Monastery of the Cross in Jerusalem.jpg |thumb|Chota Rustaveli]]
'''Chota Rustaveli''' ([[Jorjieg]]: შოთა რუსთაველი) (1172-1216) a zo ur barzh jorjiat eus an {{XIIvet}} kantved. Lakaet e vez da vezañ unan eus an arzourien wellañ al lennegezh krennamzerel e reter [[Europa]]. E veurgan [[ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn]] a zo deuet da vezañ barzhoneg vroadel [[Jorjia (bro)|Jorjia]].

== Liammoù diaveaz ==
[http://www.sacred-texts.com/asia/mps/index.htm Ar Marc'heger er C'hroc'hen panterenn]

{{DEFAULTSORT:Rustaveli, Chota}}
[[Rummad:Barzhed]]
[[Rummad:Tud Jorjia]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1172]]
[[Rummad:Marvioù 1216]]</text>
      <sha1>l58nbl9tejmlgyj8ur5tafr3bz63v4a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hoc'h-dreinek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62093</id>
    <revision>
      <id>2202503</id>
      <parentid>2202484</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <origin>2202503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1644" sha1="pyqywy02yld3qlg39cq19pky49bctnw" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen | Hoc'hed-dreinek|Darica Kirpi 00911.jpg}}
{{Taxobox Phylum | Chordata}}
{{Taxobox Classis | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo | Rodentia}}
{{Taxobox Traoù all | Hystricidae, Erethizontidae|}}
{{Taxobox Echu}}
An '''hoc'hed-dreinek'''&lt;ref&gt;Geriadur Al Liamm, p. 388.&lt;/ref&gt;, pe '''heureuchined-reunek'''&lt;ref&gt;Roparz Hemon, ''Nouveau dictionnaire breton-français'', p.380.&lt;/ref&gt;, pe '''heureuchined-daredek'''&lt;ref&gt;Geriadur Al Liamm, p. 1345.&lt;/ref&gt;, zo [[krignerien]] goloet o c'horf gant reun ha drein hir.

Daou [[kerentiad|gerentiad]] hoc'hed-dreinek zo :
* ''[[Hystricidae]]'', er [[Bed Kozh]] ;
* ''[[Erethizontidae]]'', er [[Bed Nevez]].
==Doareoù pennañ==
Goloet a vlev ha drein eo kroc'hen an holl hoc'hed-dreinek ; hir ha kalet eo an drein-se, 60-70 cm dezho,  evit gwareziñ al loen diouzh e breizherien. Pa vez taget e c'hall un hoc'h-dreinek sevel war e bavioù a-dreñv ; aes en em zistag an drein, a c'hall sankañ e korf an enebour hag e lazhañ diwar [[sepsis]] (&quot;septikemiezh&quot;).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
IndPorcupine.jpg|Heureuchin-daredek
Stekelvarken Aiguilles Porc-épic.jpg|Drein pe dared un heureuchin-daredek
&lt;/gallery&gt;
Dizrein e vez al loened pa vezont ganet ; goude tri devezh e teu an drein war wel, ha kaledet e vezont goude ur sizhun. Etre 1 kg etre 5 kg a bouez ao en ul loen en e oad gour.

En o unan e vev an hoc'hed-dreinek peurliesañ, nemet da vare ar gouennañ ; rannañ [[plant]] a reont a-wechoù ivez, rak debrerien glasvez int.

Hoc'hed-dreinek [[Suamerika]] a c'hall krapat aes gant gwez.

==Notennoù ha daveennoù==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Familhoù bronneged]]
[[Rummad:Krignerien]]</text>
      <sha1>pyqywy02yld3qlg39cq19pky49bctnw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202527</id>
      <parentid>2202503</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:28:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>+</comment>
      <origin>2202527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3129" sha1="0xh0yaxbcqsnc7yohh9ptfuei1rymp8" xml:space="preserve">{{Taxobox Loen | Hoc'hed-dreinek|Darica Kirpi 00911.jpg}}
{{Taxobox Phylum | Chordata}}
{{Taxobox Classis | Mammalia}}
{{Taxobox Ordo | Rodentia}}
{{Taxobox Traoù all | Hystricidae, Erethizontidae|}}
{{Taxobox Echu}}
An '''hoc'hed-dreinek'''&lt;ref&gt;Geriadur Al Liamm, p. 388.&lt;/ref&gt;, pe '''heureuchined-reunek'''&lt;ref&gt;Roparz Hemon, ''Nouveau dictionnaire breton-français'', p.380.&lt;/ref&gt;, pe '''heureuchined-daredek'''&lt;ref&gt;Geriadur Al Liamm, p. 1345.&lt;/ref&gt;, zo [[krignerien]] goloet o c'horf gant reun ha drein hir.

Daou [[kerentiad|gerentiad]] hoc'hed-dreinek zo :
* [[Hystricidae]], er [[Bed Kozh]] ;
* [[Erethizontidae]], er [[Bed Nevez]].
==Doareoù pennañ==
Goloet a vlev ha drein eo kroc'hen an holl hoc'hed-dreinek ; hir ha kalet eo an drein-se, 60-70 cm dezho,  evit gwareziñ al loen diouzh e breizherien. Pa vez taget e c'hall un hoc'h-dreinek sevel war e bavioù a-dreñv ; aes en em zistag an drein, a c'hall sankañ e korf an enebour hag e lazhañ diwar [[sepsis]] (&quot;septikemiezh&quot;).
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
IndPorcupine.jpg|Heureuchin-daredek
Stekelvarken Aiguilles Porc-épic.jpg|Drein pe dared un heureuchin-daredek
&lt;/gallery&gt;
Dizrein e vez al loened pa vezont ganet ; goude tri devezh e teu an drein war wel, ha kaledet e vezont goude ur sizhun. Etre 1 kg etre 5 kg a bouez ao en ul loen en e oad gour.

En o unan e vev an hoc'hed-dreinek peurliesañ, nemet da vare ar gouennañ ; rannañ [[plant]] a reont a-wechoù ivez, rak debrerien glasvez int.

Hoc'hed-dreinek [[Suamerika]] a c'hall krapat aes gant gwez.
==Spesadoù==
[[File:Hystricidae distribution map.svg|thumb|upright 1.3|Annvezva ar c'hrentiad Hystricidae]]
[[File:Erethizontidae distribution.png|thumb|upright 1.3|Annvezva ar c'hrentiad Erethizontidae
{|
|-
| {{Legend|#4daf4a|''Erethizon''}}||{{Legend|#f0726b|''Coendou''}}
|}
]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Bed Kozh : Hystricidae !!Bed Nevez : Erethizontidae
|- valign=&quot;top&quot;
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;Naturmuseum Augsburg, Stachelschwein (Hystrix africaeaustralis).jpg|''Hystrix africaeaustralis''&lt;/gallery&gt;
|&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;Erethizon dorsatum 217919450.jpg|''Erethizon dorsatum''&lt;/gallery&gt;
|- valign=&quot;top&quot;
|
* ''Acanthion'' spp.
* ''Atherurus''
* ''Hystrix africaeaustralis''
* ''Hystrix brachyura''
* ''Hystrix crassispinis''
* ''Hystrix cristata''
* ''Hystrix galatea''
* ''Hystrix hodgsoni''
* ''Hystrix indica''
* ''Hystrix leucura''
* ''Hystrix pumila'' (''Thecurus pumilis'')
* ''Thecurus crassispinis''
* ''Thecurus sumatrae'' (''Hystrix sumatrae'')
* ''Trichys fasciculata''
|
* ''Chaetomys subspinosus''
* ''Coendou bicolor''
* ''Coendou nycthemera'' (''Coendou koopmani'')
* ''Coendou prehensilis''
* ''Coendou rothschildi''
* ''Coendou rufescens''
* ''Echinoprocta rufescens''
* ''Erethizon dorsatum''
* ''Sphiggurus insidiosus'' (''Coendou insidiosus'')
* ''Sphiggurus mexicanus'' (''Coendou mexicanus'')
* ''Sphiggurus spinosus'' (''Coendou spinosus'')
* ''Sphiggurus vestitus''
* ''Sphiggurus villosus''
|}
{{clr}}
==Notennoù ha daveennoù==
{{Commonscat|Porcupines}}
{{Daveoù}}

[[Rummad:Familhoù bronneged]]
[[Rummad:Krignerien]]</text>
      <sha1>0xh0yaxbcqsnc7yohh9ptfuei1rymp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ludovico Ariosto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>63996</id>
    <revision>
      <id>2202542</id>
      <parentid>2164989</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T02:19:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Juppi lantteineen</username>
        <id>94690</id>
      </contributor>
      <comment>File</comment>
      <origin>2202542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4756" sha1="el05dvl66by39tcvz1f5q0nce1uqiuc" xml:space="preserve">[[Restr:Man with Blue Sleeve 2.jpg|thumb|280px|Ariosto, poltredet gant [[Tizian]]]]
[[Restr:Vincenzo Catena 016 detail.jpg|thumb|260px|''Ariosto,'' en un daolenn ''Madonna gant ar sent Jozeb, Yann, Catarina Sienna, Loeiz Toloza ha Lodovico Ariosto'', gant [[Vincenzo Catena]], 1512, Berlin]]
[[File:Ariosto.jpg|thumb]]

'''Ludovico Ariosto''', ganet d'an [[8 a viz Gwengolo]] 1474 e [[Reggio Emilia]], ha marvet d'ar [[6 a viz Gouhere]] 1533 e [[Ferrara]], a oa ur barzh [[italianek]], brudet evel oberour ar [[meurgan]] ''[[Orlando furioso]]''. [[Alfonso Iañ d'Este]], dug Ferrara, a oa e warezour. 

== E vuhez ==
A renk uhel e oa e dud, met dibeadra a-walc'h. Un deskadurezh vat en doa nemet keuz en doa ne ouie ket [[henc'hresianeg]] (tre evel [[Macchiavelli]]). Abred e rankas ober war-dro deskadurezh e vreudeur ha c'hoarezed ha n'hallas ket tremen kement a amzer ha ma karje bezañ graet o studiañ hag o skrivañ barzhoniezh. &lt;br /&gt;
En [[1504]] e krogas da labourat evit ar c'hardinal [[Ippolito d'Este]], mab da [[dug Ferrara]], ha meur a gannadiezh a reas davet ar pab [[Jul II]]. Ne fellas ket dezhañ heuilhañ e vestr da [[Hungaria]] avat, ha servij a reas e vreur [[Alfonso d'Este]], dug [[Ferrara]], neuze. 
Roet e voe dezhañ ar garg a c'houarnour e [[Garfagnana]], ur c'hornad meneziek eus [[Toskana]], a oa etre daouarn forbaned ha laeron. En em dennañ a reas mat eus e labour, ha mont neuze war e leve gant e serc'h hag e vab da Ferrara, ma weler e di c'hoazh.


[[Restr:Mauriziano ingresso reggio emilia.jpg|thumb|left|An ti ma voe ganet Ariosto]]

== E oberenn ==
A-hed e vuhez kargad ne ehanas ket Ariosto da labourat war e bennoberenn [[Orlando furioso]], ur barodienn soutil eus ar barzhonegoù marc'heien, kinniget evel un heuliad da oberenn [[Matteo Maria Boiardo]], ''[[Orlando Innamorato]]''.

Teir c'haoz veur zo enni: 
* ar brezel etre [[Karl Veur]] hag ar [[Sarazined]], 
* follentez [[Orlando]] ([[Rollant]], [[niz]] Karl Veur) a zo orgedet ouzh [[Angelica]], 
* karantezioù [[Roger]] ha [[Bradamante]], hendadoù ijinet d'an Tiegezh Este, hag o eured . 

46 kan zo el levr, anezho gwerzennoù bodet e pozioù eizh gwerzenn (''stanza''), ha mesket enne kriz ha fentus, dave enne da sevenadur Europa, adalek Homeros betek romantoù ar Grennamzer. 

En 1516 e voe graet an embannadur kentañ, 40 kan ennañ, met ne baouezas ket da labourat war e skrid, hag e 1532 e voe un embannadur kresket gant 46 kan.

== Oberennoù ==


=== Troidigezhioù e galleg ===
Ne veneger nemet an embannadurioù [[divyezhek]], abalamour m'emañ ar skrid er yezh orin e-barzh. Ar re c'hallek en o hed a gavor er wikipedia gallek. 
* Meur a embannadur gallek e komz-plaen zo bet adal ar XVIvet kantved.
* ''[[Roland furieux]]'', embannadur divyezhek gant André Rochon, 4 levrenn, Les Belles Lettres, 1998-2002.

==Pennadoù kar==
* [[Teatro Ariosto]]

== Levrlennadur ==
* Robert Durling, ''The figure of the poet in Renaissance epic'', Cambridge, MA: Harvard University Press, 1965.
* Charles P. Brand, ''Ludovico Ariosto : a preface to the 'Orlando furioso''', Edinburgh: Edinburgh University Press, 1974.
* Daniel Javitch, ‘Cantus interruptus in the “Orlando Furioso”’, ''Modern language notes'', 95 (1980), 66-80.
* Albert R. Ascoli, ''Ariosto's bitter harmony : crisis and evasion in the Italian renaissance'', Princeton: Princeton University Press, 1987.
* Michel Orcel, ''Le statut de la fureur'' et ''A propos d'un tercet de l'Arioste'' in ''Italie obscure'', Belin, Paris, 2001.
* Daniel Javitch, 'The Poetics of ''Variatio'' in ''Orlando Furioso''', ''Modern Language Quarterly'', 2005, 66(1): 1-20.
* Giuseppe Sangirardi, ''Ludovico Ariosto'', Firenze: Le Monnier, 2006.
* Giulio Ferroni, ''Ludovico Ariosto'', Roma: Salerno Editrice, 2008.
* Stefano Jossa, ''Ariosto'', Bologna: il Mulino, 2009.

== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} [http://sites.univ-provence.fr/pictura/Arioste/AriosteEditions.php Les éditions illustrées du ''Roland furieux'']
{{commons|Ludovico Ariosto|Ludovico Ariosto}}
*{{gutenberg author|id=Lodovico_Ariosto|name=Ludovico Ariosto}}
* [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT27.HTM Ludovico Ariosto's works]: text, concordances and frequency lists
* [https://web.archive.org/web/20070927193947/http://litweb.net/biography/429/Ludovico_Ariosto.html LitWeb: Ludovico Ariosto]
* [http://mlq.dukejournals.org/cgi/reprint/66/1/1?ssource=mfc&amp;rss=1 Daniel Javitch, The Poetics of Variatio in Orlando Furioso.pdf]
* The Online medieval &amp; Classical Library (OMACL): [https://web.archive.org/web/20191129014327/http://mcllibrary.org/Orlando/1-2canto.html Orlando Furioso: Canto 1 &amp; Canto 2]

{{DEFAULTSORT:Ariosto, Ludovico}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1474]]
[[Rummad:Marvioù 1533]]
[[Rummad:Barzhed Italia]]</text>
      <sha1>el05dvl66by39tcvz1f5q0nce1uqiuc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202545</id>
      <parentid>2202542</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2202545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4753" sha1="7btxcf16f6jeidbnu2a6snjam2x1bfc" xml:space="preserve">[[Restr:Man with Blue Sleeve 2.jpg|thumb|280px|Ariosto, poltredet gant [[Tizian]]]]
[[Restr:Vincenzo Catena 016 detail.jpg|thumb|260px|''Ariosto,'' en un daolenn ''Madonna gant ar sent Jozeb, Yann, Catarina Sienna, Loeiz Toloza ha Lodovico Ariosto'', gant [[Vincenzo Catena]], 1512, Berlin]]
[[File:Ariosto.jpg|thumb]]

'''Ludovico Ariosto''', ganet d'an [[8 a viz Gwengolo]] 1474 e [[Reggio Emilia]], ha marvet d'ar [[6 a viz Gouhere]] 1533 e [[Ferrara]], a oa ur barzh [[italianek]], brudet evel oberour ar [[meurgan]] ''[[Orlando furioso]]''. [[Alfonso Iañ d'Este]], dug Ferrara, a oa e warezour. 

== Buhez ==
A renk uhel e oa e dud, met dibeadra a-walc'h. Un deskadurezh vat en doa nemet keuz en doa ne ouie ket [[henc'hresianeg]] (tre evel [[Macchiavelli]]). Abred e rankas ober war-dro deskadurezh e vreudeur ha c'hoarezed ha n'hallas ket tremen kement a amzer ha ma karje bezañ graet o studiañ hag o skrivañ barzhoniezh. 

En [[1504]] e krogas da labourat evit ar c'hardinal [[Ippolito d'Este]], mab da [[dug Ferrara]], ha meur a gannadiezh a reas davet ar pab [[Jul II]]. Ne fellas ket dezhañ heuilhañ e vestr da [[Hungaria]] avat, ha servij a reas e vreur [[Alfonso d'Este]], dug [[Ferrara]], neuze. 
Roet e voe dezhañ ar garg a c'houarnour e [[Garfagnana]], ur c'hornad meneziek eus [[Toskana]], a oa etre daouarn forbaned ha laeron. En em dennañ a reas mat eus e labour, ha mont neuze war e leve gant e serc'h hag e vab da Ferrara, ma weler e di c'hoazh.
[[Restr:Mauriziano ingresso reggio emilia.jpg|thumb|left|Porched an ti ma voe ganet Ariosto]]

== Oberenn ==
A-hed e vuhez kargad ne ehanas ket Ariosto da labourat war e bennoberenn [[Orlando furioso]], ur barodienn soutil eus ar barzhonegoù marc'heien, kinniget evel un heuliad da oberenn [[Matteo Maria Boiardo]], ''[[Orlando Innamorato]]''.

Teir c'haoz veur zo enni : 
* ar brezel etre [[Karl Veur]] hag ar [[Sarazined]], 
* follentez [[Orlando]] ([[Rollant]], [[niz]] Karl Veur) a zo orgedet ouzh [[Angelica]], 
* karantezioù [[Roger]] ha [[Bradamante]], hendadoù ijinet d'an Tiegezh Este, hag o eured . 

46 kan zo el levr, anezho gwerzennoù bodet e pozioù eizh gwerzenn (''stanza''), ha mesket enne kriz ha fentus, dave enne da sevenadur Europa, adalek Homeros betek romantoù ar Grennamzer. 

En 1516 e voe graet an embannadur kentañ, 40 kan ennañ, met ne baouezas ket da labourat war e skrid, hag e 1532 e voe un embannadur kresket gant 46 kan.

== Oberennoù ==

=== Troidigezhioù e galleg ===
Ne veneger nemet an embannadurioù [[divyezhek]], abalamour m'emañ ar skrid er yezh orin e-barzh. Ar re c'hallek en o hed a gavor er wikipedia gallek. 
* Meur a embannadur gallek e komz-plaen zo bet adal ar XVIvet kantved.
* ''[[Roland furieux]]'', embannadur divyezhek gant André Rochon, 4 levrenn, Les Belles Lettres, 1998-2002.

==Pennadoù kar==
* [[Teatro Ariosto]]

== Levrlennadur ==
* Robert Durling, ''The figure of the poet in Renaissance epic'', Cambridge, MA: Harvard University Press, 1965.
* Charles P. Brand, ''Ludovico Ariosto : a preface to the 'Orlando furioso''', Edinburgh: Edinburgh University Press, 1974.
* Daniel Javitch, ‘Cantus interruptus in the “Orlando Furioso”’, ''Modern language notes'', 95 (1980), 66-80.
* Albert R. Ascoli, ''Ariosto's bitter harmony : crisis and evasion in the Italian renaissance'', Princeton: Princeton University Press, 1987.
* Michel Orcel, ''Le statut de la fureur'' et ''A propos d'un tercet de l'Arioste'' in ''Italie obscure'', Belin, Paris, 2001.
* Daniel Javitch, 'The Poetics of ''Variatio'' in ''Orlando Furioso''', ''Modern Language Quarterly'', 2005, 66(1): 1-20.
* Giuseppe Sangirardi, ''Ludovico Ariosto'', Firenze: Le Monnier, 2006.
* Giulio Ferroni, ''Ludovico Ariosto'', Roma: Salerno Editrice, 2008.
* Stefano Jossa, ''Ariosto'', Bologna: il Mulino, 2009.
{{commons|Ludovico Ariosto|Ludovico Ariosto}}
== Liammoù diavaez ==
* {{fr}} [http://sites.univ-provence.fr/pictura/Arioste/AriosteEditions.php Les éditions illustrées du ''Roland furieux'']

*{{gutenberg author|id=Lodovico_Ariosto|name=Ludovico Ariosto}}
* [http://www.intratext.com/Catalogo/Autori/AUT27.HTM Ludovico Ariosto's works]: text, concordances and frequency lists
* [https://web.archive.org/web/20070927193947/http://litweb.net/biography/429/Ludovico_Ariosto.html LitWeb: Ludovico Ariosto]
* [http://mlq.dukejournals.org/cgi/reprint/66/1/1?ssource=mfc&amp;rss=1 Daniel Javitch, The Poetics of Variatio in Orlando Furioso.pdf]
* The Online medieval &amp; Classical Library (OMACL): [https://web.archive.org/web/20191129014327/http://mcllibrary.org/Orlando/1-2canto.html Orlando Furioso: Canto 1 &amp; Canto 2]

{{DEFAULTSORT:Ariosto, Ludovico}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1474]]
[[Rummad:Marvioù 1533]]
[[Rummad:Barzhed Italia]]</text>
      <sha1>7btxcf16f6jeidbnu2a6snjam2x1bfc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nancy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95985</id>
    <revision>
      <id>2202512</id>
      <parentid>2202196</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>astenn</comment>
      <origin>2202512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3294" sha1="ihtpqx50lxzljbmkp0hv5sd3muzpwmt" xml:space="preserve">{{Infobox kumunioù Frañs
| anv = Nancy
| anvYezh = Nanzig
| Yezh = alamanek
| anvYezh2 = Nanzeg
| Yezh2 = luksembourgeg
| anvOfisiel = Nancy
| skeudenn = Nancy - Place Stanislas.JPG
| alc'hwez = Plasenn Stanislas.
| ardamezioù = Blason Nancy 54.svg
| logo = 
| bro = 
| rannvro = [[Grand Est]]
| departamant = [[Meurthe-et-Moselle]] &lt;small&gt;''([[prefeti]])''&lt;/small&gt;
| arondisamant = [[Arondisamant Nancy|Nancy]] &lt;small&gt;''([[pennlec'h]])''&lt;/small&gt;
| kanton = [[pennlec'h]] pevar c'hanton :&lt;br /&gt;[[Kanton Nancy-Norzh|Nancy-Norzh]]&lt;br /&gt;[[Kanton Nancy-Su|Nancy-Su]]&lt;br /&gt;[[Kanton Nancy-Kornôg|Nancy-Kornôg]]&lt;br /&gt;[[Kanton Nancy-Reter|Nancy-Reter]]
| etrekumuniezh = Métropole du Grand Nancy
| bro velestradurel = 
| cp = 54000
| maer = Mathieu Klein
| amzer-gefridi = 2026-2033
| gorread = 15.01
| hedred = 6.1846
| ledred = 48.6936
| uk = 
| ubi = 188
| ubr = 353
| lec'hienn web = [http://www.nancy.fr nancy.fr]
}}
'''Nancy''' a zo ur gêr eus [[Loren]], pennlec'h departamant ar [[Meurthe-et-Moselle]] e Frañs. Kêr-benn istorel [[Dugelezh Loren]] eo ivez.

== Anv ==
Distaget e vez {{IPA|[nɑ̃.si]}} e galleg. Anvet e vez ivez ''Nanceye'' e loreneg roman, ''Nanzig'' en alamaneg&lt;ref&gt;''Elsaß und Lothringen deutsch'', Berlin, 1860&lt;/ref&gt;, ha ''Nanzeg'' e luksembourgeg hiziv an deiz c'hoazh&lt;ref&gt;''Luxemburger Wörterbuch'', Luxemburg, P. Linden, 1950-1977&lt;/ref&gt;

== Istor ==
Ne seblant ket al lec'h bezañ bet annezet a-raok mare ar [[Meroveed|Veroveed]].

C'hoarvezout a reas [[Emgann Nancy (1477)|Emgann Nancy]] d'ar 5 a viz Genver 1477. Trec'h e voe Dug Loren [[René II Loren|René II]] war Dug Bourgogn [[Charlez an Her]].

=== {{XXvet}} kantved ===
Bombezet e voe Nancy gant an Alamaned adalek ar 1{{añ}} a viz Genver 1916.

D'ar 16 a viz Even 1944 e erruas al lu alaman hep stourm e Nancy.

Harzet ha deportet e voe Yuzevien ar gêr adalek 1942. D'ar 26 a viz Mae 1944 e voe gweladennet gant ar marichal [[Philippe Pétain|Pétain]]&lt;ref&gt;Jean-Marie Flonneau, « L’évolution de l’opinion publique sous Vichy », in Jean-Pierre Azéma, François Bédarida, ''Vichy et les Français'', Pariz, Fayard, 1992, p. 512.&lt;/ref&gt;. Degemeret e voe gant ur mor a dud o kanañ ''[[Maréchal, nous voilà !]]''&lt;ref&gt;{{liamm web |titl=Voyage du Maréchal Pétain à Nancy, Épinal et Dijon |url=http://www.ina.fr/video/AFE86002730 |format=vidéo |lec'hienn=Ina.fr |gwelet d'an=01-07-2020}}.&lt;/ref&gt;. 

Dieubet e voe Nancy e miz Gwengolo 1944 gant lu ar jeneral [[George Patton|Patton]].

== Monumantoù ha traoù heverk ==
* Plasenn Stanislas
== Douaroniezh ==
== Emdroadur ar boblañs ==
== Melestradurezh ==
== Tud ==
* [[Stanislas Leszczynski]] (1677-1766), dug Loren, roue Polonia
* [[Hubert Lyautey]] (1854-1934), jeneral
== Gevelliñ ==
* [[Newcastle upon Tyne]] (Bro-Saoz) abaoe 1954
* [[Liège]] (Wallonia, Belgia) abaoe 1954
* [[Karlsruhe]] (Baden-Württemberg, Alamagn) abaoe 1955
* [[Padova]] (Veneto, Italia) abaoe 1964
* [[Cincinnati]] (SUA) abaoe 1991
== Liammoù diavaez ==
* * [http://www.nancy.fr| Lec'hienn ofisiel]
* {{Liamm web |titl=Lec'hienn Ofis an Douristed|url=https://www.nancy-tourisme.fr/ |lec'hienn=Destination Nancy}} 
== Daveennoù==
{{Daveoù}}
{{Commons|Category:Nancy}}
[[Rummad:Pennlec'hioù departamantoù Bro-C'hall]]
[[Rummad:Kumunioù Meurthe-et-Moselle]]</text>
      <sha1>ihtpqx50lxzljbmkp0hv5sd3muzpwmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bue ar Prins Huon a Vourdel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101000</id>
    <revision>
      <id>2202505</id>
      <parentid>2202496</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Commons</comment>
      <origin>2202505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1016" sha1="82pdm87uqr01i53su1yem14fz2d9fuw" xml:space="preserve">[[Restr:Johann Heinrich Füssli 004.jpg|thumb|Livadur gant Johann Heinrich Füssli (1804). Tec'hout a ra Cerasimus hag Huon dirak Oberon, roue an alfed]]
{{Commonscat|Huon de Bordeaux. « Tragédie a bue Huon a Vourdel, composset gane me Job Coat... 1824... en Montroulés » - btv1b52526782w}}
'''Bue ar Prins Huon a Vourdel''', trajedienn vrezhonek gant [[Jobig Koad|Job Koad]] e 1824, tennet eus istor [[Huon de Bordeaux|Huon de Bordeaux.]] Ur skouerenn a zo, e-barzh un dornskrid miret e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]], en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]]&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.30&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;400px&quot;&gt;
Huon de Bordeaux. « Tragédie a bue Huon a Vourdel, composset gane me Job Coat... 1824... en Montroulés » - btv1b52526782w (10 of 88).jpg|Pajenn 10 an dornskrid
&lt;/gallery&gt;

==Notennoù==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek]]</text>
      <sha1>82pdm87uqr01i53su1yem14fz2d9fuw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yann-Vari Penwern</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106084</id>
    <revision>
      <id>2202514</id>
      <parentid>1990124</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>ouzphennet, fonds celtique et basque, bnf, dave</comment>
      <origin>2202514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3809" sha1="lsednjmeq7q2r1vfwbp25plan332iwk" xml:space="preserve">'''Yann Jozef Pêr Mari Penwern'''&lt;ref&gt;''[[Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien]]'', L. Raoul, Al Liamm, 1992&lt;/ref&gt; pe '''Pengwern'''&lt;ref&gt;&quot;Dastumad Pengwern&quot;, ''Gwerin'' 8 (1997), ''Gwerin'' 9 (1997), ''Gwerin'' 10 (1998), embannet gant [[Hor Yezh]].&lt;/ref&gt;, pe '''Yann-Vari Penwern''' ent-berr, a oa ur breutaer, ha goude barner, e [[Lannuon]] hag e lec'hioù all, en {{XIXvet kantved}}, hag a zastumas [[gwerz]]ioù e Breizh. 

Ganet e oa bet e Pariz d'ar [[24 a viz Mezheven]] [[1807]] hag ober a reas e studi eil derez e Lannuon. Goude studioù war ar [[Gwir (lezenn)|gwir]] e Pariz en teuas en-dro da Lannuon, m'en em ziazezas d'ober ar vicher [[Alvokad|breutaer]]. Dimeziñ a reas gant ur plac'h eus [[Taole]], e [[Bro-Leon]] e 1838. Kregiñ a reas da zastum kanaouennoù-pobl war ar maez ha da glask skridoù brezhonek evel pezhioù-c'hoari. En em lakaat a reas ivez da genskrivañ gant tud evel [[Prosper Proux]], [[Émile Souvestre]], [[René Kerambrun]]. Betek 1853 e talc'has gant e enklaskoù. Er bloavezh-se e voe anvet da varner e [[Felger]]. Mervel a reas e 1856 e Taole, e bro e wreg. 

Miret eo an dornskridoù skrivet gantañ e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]] e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]]&lt;ref&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;. An holl deulioù bet dastumet gantañ e vuhez-pad ne voent ket embannet gantañ avat. Embannet e voe e zastumad gwerzioù war e lerc'h, a-nebeudoù, gant tud evel [[Émile Ernault]], [[Fañch an Uhel]] ha re all c'hoazh. En {{XXvet kantved}} e voe embannet lod eus ar gwerzioù gant [[Al Liamm]] ha gant [[Hor Yezh]], en dastumad ''Gwerin''. E 1983 e voe kendalc'het embann an dalc'had gwerzioù gant ar gevredigezh [[Dastum (kevredigezh)|Dastum]]. Ne voe peurembannet an traoù nemet er bloavezhioù 1997 ha 1998 gant [[Hor Yezh]].

==Embann==
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, eilskrivet gant [[Abeozen]], ''Gwerin'' 4, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, ''Gwerin'' 5, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 90, ''Gwerin'' 6, 1963
*&quot;Dastumad Penwern - Chants populaires bretons de la collection de Penguern (fin du manuscrit 90 et manuscrit 91)''. Dastum, 1983
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 92, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 8, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 93, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 9, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 94, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 10, Hor Yezh, 1998

== Levrlennadur ==
* ''Jean-Marie de Penguern - Collecteur et collectionneur breton (1807-1856)'', embannet dindan renerezh N. Blanchard, [[Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek]] (KEBK), Brest, 2008. Pennadoù a c'haller lenn enlinenn : Yves Coativy, [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/48/59/PDF/Coativy_Penguern_.pdf « Jean-Marie de Penguern collectionneur »], Nelly Blanchard, [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/48/00/32/PDF/Blanchard_Penguern_.pdf « Quelques collecteurs correspondants de Penguern »], Fañch Postic, [http://hal.inria.fr/docs/00/45/01/77/PDF/Postic_Penguern_.pdf « L'affaire des manuscrits à la mort de Jean-Marie de Penguern »], Daniel Giraudon, [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/96/78/PDF/Giraudon_Penguern_.pdf  « Gwerz Sant Juluan. De la feuille volante à la tradition orale »], Éva Guillorel, [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/45/16/77/PDF/Guillorel_Penguern_.pdf  « L’enterrement de Marie René : une gwerz révélatrice des sensibilités religieuses dans la Basse-Bretagne du 18e siècle ? »] 
*[http://chrsouchon.free.fr/penwern.htm De Penguern et les autres collecteurs]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Penwern, Yann-Vari}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1807]]
[[Rummad:Marvioù 1856]]
[[Rummad:Dastumerien Breizh]]</text>
      <sha1>lsednjmeq7q2r1vfwbp25plan332iwk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202541</id>
      <parentid>2202514</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T21:38:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ch. Rogel</username>
        <id>46</id>
      </contributor>
      <comment>Astenn bras</comment>
      <origin>2202541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="3uc4piy55s1eypx0qyu18fnyy2butui" xml:space="preserve">'''Yann Jozef Pêr Mari Penwern''' pe '''Yann-Vari Penwern'''  pe '''Pengwern''', ent-berr, ''Jean Joseph Pierre Marie de Penguern'' er marilhoù-kêr, ganet e Pariz d'ar [[24 a viz Mezheven]] [[1807]] ha marvet e [[Taole]] d'an 11 a viz Eost 1856&lt;ref&gt;''[[Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien]]'', Lukian Raoul, Embannadurioù Al Liamm, 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Dastumad Pengwern&quot;, ''Gwerin'' 8 (1997), ''Gwerin'' 9 (1997), ''Gwerin'' 10 (1998), embannet gant [[Hor Yezh]].&lt;/ref&gt;, a voe [[alvokad|breutaer]] e [[Lannuon]], ha goude, [[barner]] e Felger, hag a zastumas kalz a [[Lennegezh vrezhonek dre gomz]] e Breizh. 

== Buhez ==
Ober a reas e studi eil derez e Lannuon, e-lec'h e tapas ar vachelouriezh. Goude studioù war ar [[Gwir (lezenn)|gwir]] e Pariz hag e [[Roazhon]] e teuas en-dro da Lannuon, tapet an aotregezh gantañ, m'en em stalias d'ober ar vicher breutaer. Dimeziñ a reas gant Jozefina Kerlean, eus ur familh pinvidik a-walc'h o chom e Taole, e [[Bro-Leon]] e 1838. Kregiñ a reas da zastum kanaouennoù-pobl, sonioù ha [[gwerz]]ioù, ha da glask [[dornskrid]]où brezhonek evel pezhioù-c'hoari. Betek 1853 e talc'has gant e enklaskoù. Er bloavezh-se e voe anvet da varner e Felger.&lt;br&gt;
En em lakaat a reas da genskrivañ gant [[Teodor Kervarker]], [[René Kerambrun]], [[Émile Souvestre]] ha [[Prosper Proux]], an tri gentañ anezho dastumerien lennegezhioù dre gomz, ken e tegase ''Yann-Vari Penwern'' pezhioù-skrid diwar e enklaskoù d'an hini kentañ, an hini brudetañ. Koulskoude e anzav da gKervarker ne vourr ket war an tu barzhel, met war tu istorel&lt;ref&gt;&quot;Vous avez recueilli avec un rare talent et un rare bonheur, notre tradition poétique. Je ne recherche que la tradition historique&quot; (Dastumet ho peus hon hengoun barzhel…, hag e klaskan-me, an hengoun istorel nemetken). Lizher da gKervarker, 13 Ebrel 1855, meneget gant Nelly Blanchard, ''Quelques collecteurs correspondants de Penguern''…&lt;/ref&gt;. 
Mignon e oa gant René Kerambrun a labouras kalz evitañ hag e voe kelaouet war an Dispac'h 1848 gantañ. Evel e genskriverien bennañ e voe dedennet-tre gant ar bolitikerezh hag, evelto, ez aeas war ar renk e-ser an dilennadegoù 1849 war ar c'hostez republikan. Evelto ivez e c'hwitas 

Mervel a reas e 1856, e Taole, e ti e wreg, e Maner Gwitaole. 

== Emgann etre tud ouiziek evit prenañ an dastumad ==
Ne c'hellas ket lakaat embann an teulioù bet dastumet gantañ e vuhez-pad hag e voent lakaet e gwerzh gant e briedez. Pa oa hounnez ur feizhadez e lezas personed a anaveze mat furchal e-touez ar skridoù ha lakat deviñ ar pezh a c'helle bezañ displijus, ar c'hanaouennoù savet evit ober goap ouzh beleien zo.&lt;br&gt;
E 1867 e vez roet kelou war an dastumad a zo bet fiziet d'an Aotrou Frañsez Daniel, person [[Bulad-Pestivien|Bulad]] evit ma vije kinniget d'ar gwerzhañ. Danevell an emgann a savas etre an dud ouiziek a c'hellfe kaout mennozhioù skiantel diforc'hus a zo bet graet gant [[Fañch Postic]] diwar al lizhiri adkavet gantañ&lt;ref&gt;Fañch Postic, « L'affaire des manuscrits à la mort de Jean-Marie de Penguern »…&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Teodor Kervarker hag an doktor [[Ujen Halegenn,]] eus un tu, [[Yann-Vari ar Skourr]] ha [[Fañch an Uhel]], eus un tu all o doa savboentoù diforc'h war an doare da lakaat embann ar c'hanaouennoù-pobl. Erfin e tivizas Jozefina Bennwern ma voe pourchaset al lod gant Ipolit Raison ar C'hleuzioù, prezidant [[Kevredigezh Hendraouriezh Aodoù-an-Norzh]], e koust 300 frs.

== Dastumad chomet diembann ha miret e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]] ==
Divizout a reas an Doktor Halegenn reiñ an dastumad prenet gantañ da Levraoueg vroadel Bro-C'hall, e Pariz, ken voe kaset anezhañ e 1878. Bez e c'heller o studiañ e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]&lt;ref&gt;[[Revue Celtique]], niv. V, 1881-1882, p. 309, &quot;''La collection des manuscrits breton''&quot;.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;
Da c'houde e voe adkavet dornskridoù ha ne oant ket el lod gwerzhet da Ipolit Raison ar C'hleuzioù, holl anezho prenet ivez gant  Levraoueg vroadel Bro-C'hall, nemet unan aet da Levraoueg Ti-kêr Roazhon&lt;ref&gt;An dornskridoù-se a oa bet deuet betek al Levrdi Durance, e Naoned : meneget gant Fañch Postic.&lt;/ref&gt;.

== Embannadennoù dalif moullet tam ha tamm ==
Embannet ha moullet e voe e zastumad gwerzioù war e lerc'h, a-dammoù, gant [[Émile Ernault]], [[Fañch an Uhel]] ha re all c'hoazh. En {{XXvet kantved}} e voe embannet lod eus ar gwerzioù gant [[Al Liamm]] ha gant [[Hor Yezh]], en dastumad ''[[Gwerin (kelaouenn)|Gwerin]]'' (1963). E 1983 e voe adkemeret an embann gant ar gevredigezh [[Dastum (kevredigezh)|Dastum]], met ne voe peurembannet an dastumad nemet er bloavezhioù 1997 ha 1998 gant [[Hor Yezh]].

==Embann==
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, eilskrivet gant [[Abeozen]], ''Gwerin'' 4, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, ''Gwerin'' 5, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 90, ''Gwerin'' 6, 1963
*&quot;Dastumad Penwern - Chants populaires bretons de la collection de Penguern (fin du manuscrit 90 et manuscrit 91)''. Dastum, 1983
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 92, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 8, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 93, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 9, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 94, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 10, Hor Yezh, 1998

== Levrlennadur ==
* ''Jean-Marie de Penguern - Collecteur et collectionneur breton (1807-1856)'', embannet dindan renerezh N. Blanchard, [[Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek]] (KEBK), Brest, 2008. Pennadoù a c'haller lenn enlinenn : [[Yves Coativy]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/48/59/PDF/Coativy_Penguern_.pdf « Jean-Marie de Penguern collectionneur »], [[Nelly Blanchard]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/48/00/32/PDF/Blanchard_Penguern_.pdf « Quelques collecteurs correspondants de Penguern »], [[Fañch Postic]], [http://hal.inria.fr/docs/00/45/01/77/PDF/Postic_Penguern_.pdf « L'affaire des manuscrits à la mort de Jean-Marie de Penguern »], [[Daniel Giraudon]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/96/78/PDF/Giraudon_Penguern_.pdf  « Gwerz Sant Juluan. De la feuille volante à la tradition orale »], [[Éva Guillorel]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/45/16/77/PDF/Guillorel_Penguern_.pdf  « L’enterrement de Marie René : une gwerz révélatrice des sensibilités religieuses dans la Basse-Bretagne du 18e siècle ? »] 
*[http://chrsouchon.free.fr/penwern.htm De Penguern et les autres collecteurs]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Penwern, Yann-Vari}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1807]]
[[Rummad:Marvioù 1856]]
[[Rummad:Dastumerien Breizh]]
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek dre gomz]]</text>
      <sha1>3uc4piy55s1eypx0qyu18fnyy2butui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202544</id>
      <parentid>2202541</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Vk. A galon,</comment>
      <origin>2202544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6692" sha1="dwr6zxrdrszsjgnt27nk0ij2z1es1o5" xml:space="preserve">'''Yann Jozef Pêr Mari Penwern''' pe '''Yann-Vari Penwern'''  pe '''Pengwern''', ent-berr, ''Jean Joseph Pierre Marie de Penguern'' er marilhoù-kêr, ganet e Pariz d'ar [[24 a viz Mezheven]] [[1807]] ha marvet e [[Taole]] d'an 11 a viz Eost 1856&lt;ref&gt;Lukian Raoul, ''[[Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien]]'', Embannadurioù Al Liamm, 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Dastumad Pengwern&quot;, ''Gwerin'' 8 (1997), ''Gwerin'' 9 (1997), ''Gwerin'' 10 (1998), embannet gant [[Hor Yezh]].&lt;/ref&gt;, a voe breutaer e [[Lannuon]], ha goude, barner e [[Felger]], hag a zastumas kalz a [[lennegezh vrezhonek dre gomz]] e Breizh. 

== Buhez ==
Ober a reas e studi eil derez e Lannuon, e-lec'h e tapas ar vachelouriezh. Goude studioù war ar [[Gwir (lezenn)|gwir]] e Pariz hag e [[Roazhon]] e teuas en-dro da Lannuon, tapet an aotregezh gantañ, m'en em stalias d'ober ar vicher breutaer. Dimeziñ a reas gant Jozefina Kerlean, eus ur familh pinvidik a-walc'h o chom e Taole, e [[Bro-Leon]], e 1838. Kregiñ a reas da zastum kanaouennoù-pobl, sonioù ha [[gwerz]]ioù, ha da glask [[dornskrid]]où brezhonek evel pezhioù-c'hoari. Betek 1853 e talc'has gant e enklaskoù. Er bloavezh-se e voe anvet da varner e Felger. 

En em lakaat a reas da genskrivañ gant [[Teodor Kervarker]], [[René Kerambrun]], [[Émile Souvestre]] ha [[Prosper Proux]], an tri c'hentañ anezho dastumerien lennegezhioù dre gomz, ken e tegase ''Yann-Vari Penwern'' pezhioù-skrid diwar e enklaskoù d'an hini kentañ, an hini brudetañ anezhe. Koulskoude e anzavas da gKervarker ne vourre ket war an tu barzhel, met war an tu istorel&lt;ref&gt;''&quot;Vous avez recueilli avec un rare talent et un rare bonheur, notre tradition poétique. Je ne recherche que la tradition historique&quot;'' (Dastumet ho peus hon hengoun barzhel…, hag e klaskan-me, an hengoun istorel nemetken). Lizher da gKervarker, 13 a viz Ebrel 1855, meneget gant Nelly Blanchard, e ''Quelques collecteurs correspondants de Penguern''…&lt;/ref&gt;. Mignon e oa gant René Kerambrun, a labouras kalz evitañ, hag a voe kelaouet war [[Dispac'h Gall 1848|Dispac'h 1848]] gantañ. Evel e genskriverien bennañ e voe dedennet-tre gant ar bolitikerezh hag, evelto, ez eas war ar renk e-ser an dilennadegoù 1849 war ar c'hostez republikan. Evelto ivez e c'hwitas. 

Mervel a reas e 1856, e Taole, e ti e wreg, e maner Gwitaole. 

== Emgann etre tud ouiziek evit prenañ an dastumad ==
Ne c'hellas ket lakaat embann an teulioù bet dastumet gantañ e vuhez-pad hag e voent lakaet e gwerzh gant e briedez. Pa oa honnezh ur feizadez e lezas personed a anaveze mat furchal e-touez ar skridoù ha lakaat deviñ ar pezh a c'helle bezañ displijus, ar c'hanaouennoù savet evit ober goap ouzh beleien zo.

E 1867 e voe roet kelou war an dastumad a oa bet fiziet d'an Aotrou Frañsez Daniel, person [[Bulad-Pestivien|Bulad]], evit ma vije kinniget d'ar gwerzhañ. Danevell an emgann a savas etre an dud ouiziek a c'hellfe kaout mennozhioù skiantel diforc'hus a zo bet graet gant [[Fañch Postic]] diwar al lizhiri adkavet gantañ&lt;ref&gt;Fañch Postic, « L'affaire des manuscrits à la mort de Jean-Marie de Penguern »…&lt;/ref&gt;.

Teodor Kervarker hag an doktor [[Ujen Halegenn,]] eus un tu, [[Yann-Vari ar Skourr]] ha [[Fañch an Uhel]], eus an tu all, o doa savboentoù diforc'h war an doare da lakaat embann ar c'hanaouennoù-pobl. Erfin e tivizas Jozefina Bennwern ma voe pourchaset al lod gant Ipolit Raison ar C'hleuzioù, prezidant [[Kevredigezh Hendraouriezh Aodoù-an-Norzh]], e koust 300 lur.

== Dastumad chomet diembann ha miret e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]] ==
Divizout a reas an Doktor Halegenn reiñ an dastumad prenet gantañ da Levraoueg vroadel Bro-C'hall, e Pariz, ken voe kaset anezhañ e 1878. Bez e c'heller o studiañ en [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]&lt;ref&gt;[[Revue Celtique]], niv. V, 1881-1882, p. 309, &quot;''La collection des manuscrits breton''&quot;.&lt;/ref&gt;.

Da c'houde e voe adkavet dornskridoù ha ne oant ket el lod gwerzhet da Ipolit Raison ar C'hleuzioù, holl anezho prenet ivez gant Levraoueg vroadel Bro-C'hall, nemet unan aet da Levraoueg Ti-kêr Roazhon&lt;ref&gt;An dornskridoù-se a oa bet deuet betek al Levrdi Durance, e Naoned : meneget gant Fañch Postic.&lt;/ref&gt;.

== Embannadennoù dalif moullet tam ha tamm ==
Embannet ha moullet e voe e zastumad gwerzioù war e lerc'h, a-dammoù, gant [[Émile Ernault]], [[Fañch an Uhel]] ha re all c'hoazh. En {{XXvet kantved}} e voe embannet lod eus ar gwerzioù gant [[Al Liamm]] ha gant [[Hor Yezh]], en dastumad ''[[Gwerin (kelaouenn)|Gwerin]]'' (1963). E 1983 e voe adkemeret an embann gant ar gevredigezh [[Dastum (kevredigezh)|Dastum]], met ne voe peurembannet an dastumad nemet er bloavezhioù 1997 ha 1998 gant [[Hor Yezh]].

==Embann==
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, eilskrivet gant [[Abeozen]], ''Gwerin'' 4, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 89, ''Gwerin'' 5, 1963
*&quot;Dastumad Pennwern&quot;, dornskrid 90, ''Gwerin'' 6, 1963
*&quot;Dastumad Penwern - Chants populaires bretons de la collection de Penguern (fin du manuscrit 90 et manuscrit 91)''. Dastum, 1983
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 92, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 8, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 93, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 9, Hor Yezh, 1997
*&quot;Dastumad Pengwern&quot;, dornskrid 94, eilskrivet gant Claude Lanchec, Gwerin 10, Hor Yezh, 1998

== Levrlennadur ==
* {{Fr}} ''Jean-Marie de Penguern - Collecteur et collectionneur breton (1807-1856)'', embannet dindan renerezh N. Blanchard, [[Kreizenn an Enklaskoù Breizhek ha Keltiek]] (KEBK), Brest, 2008. Pennadoù a c'haller lenn enlinenn : [[Yves Coativy]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/48/59/PDF/Coativy_Penguern_.pdf « Jean-Marie de Penguern collectionneur »], [[Nelly Blanchard]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/48/00/32/PDF/Blanchard_Penguern_.pdf « Quelques collecteurs correspondants de Penguern »], [[Fañch Postic]], [http://hal.inria.fr/docs/00/45/01/77/PDF/Postic_Penguern_.pdf « L'affaire des manuscrits à la mort de Jean-Marie de Penguern »], [[Daniel Giraudon]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/46/96/78/PDF/Giraudon_Penguern_.pdf  « Gwerz Sant Juluan. De la feuille volante à la tradition orale »], [[Éva Guillorel]], [http://hal.univ-brest.fr/docs/00/45/16/77/PDF/Guillorel_Penguern_.pdf  « L’enterrement de Marie René : une gwerz révélatrice des sensibilités religieuses dans la Basse-Bretagne du 18e siècle ? »] 
*[http://chrsouchon.free.fr/penwern.htm De Penguern et les autres collecteurs]

==Notennoù ha daveennoù==
&lt;references/&gt;

{{DEFAULTSORT:Penwern, Yann-Vari}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1807]]
[[Rummad:Marvioù 1856]]
[[Rummad:Dastumerien Breizh]]
[[Rummad:Lennegezh vrezhonek dre gomz]]</text>
      <sha1>dwr6zxrdrszsjgnt27nk0ij2z1es1o5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Levraoueg vroadel Bro-C'hall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109072</id>
    <revision>
      <id>2202520</id>
      <parentid>2068677</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:00:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Commons</comment>
      <origin>2202520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="kxtbtiu68v0j6xffp8zg1gijeaq844y" xml:space="preserve">{{Multiple image|total_width = 285
| direction = vertical
| image1 = Logo BnF.svg
| image2 = France, Paris, Bibliothèque nationale de France, site Richelieu, salle ovale.jpg
| caption2 = Sal lenn ar BnF er savadur Richelieu.
}}
{{databox}}
'''Levraoueg vroadel Bro-C'hall''' ('''''Bibliothèque nationale de France''''' / ''BnF'' hec'h anv [[gallek]] ofisiel) zo ul [[levraoueg]] e [[Pariz]], kêr-benn [[Bro-C'hall]]. Brasañ ha pouezusañ levraoueg ar Stad c'hall eo.

Krouet e oa bet diwar al levraoueg roueel savet dindan ren [[Charlez V (Bro-C'hall)|Charlez V]], e [[1368]]. E [[1792]] e oa deuet al &quot;levraoueg roueel&quot; da vezañ &quot;levraoueg vroadel&quot;.

Hervez lezenn e rank an holl diez-embann er Stad c'hall kas d'ar BnF skouerennoù eus kement tra a vez embannet ganto.

E [[1996]] e voe digoret d'an dud al Levraoueg François-Mitterrand, a zo ur rann eus ar BnF.


[[Restr:Plan de la Bibliothèque François-Mitterrand, Haut-de-jardin et Rez-de-jardin.svg|thumb|upright=2.5|center|Tres al Levraoueg François-Mitterrand]]
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat|Bibliothèque nationale de France}}
* [http://www.bnf.fr/ Lec'hienn ofisiel ar BnF]
* [https://www.bnf.fr/fr/le-site-francois-mitterrand Al levraoueg François-Mitterrand]
* [http://gallica.bnf.fr/ Lec'hienn al levraoueg niverel Gallica]

[[Rummad:Levraouegoù]]</text>
      <sha1>kxtbtiu68v0j6xffp8zg1gijeaq844y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202521</id>
      <parentid>2202520</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ar choler en deus kaset ar bajenn [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall]] da [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]: Titl skrivet fall</comment>
      <origin>2202520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="kxtbtiu68v0j6xffp8zg1gijeaq844y" xml:space="preserve">{{Multiple image|total_width = 285
| direction = vertical
| image1 = Logo BnF.svg
| image2 = France, Paris, Bibliothèque nationale de France, site Richelieu, salle ovale.jpg
| caption2 = Sal lenn ar BnF er savadur Richelieu.
}}
{{databox}}
'''Levraoueg vroadel Bro-C'hall''' ('''''Bibliothèque nationale de France''''' / ''BnF'' hec'h anv [[gallek]] ofisiel) zo ul [[levraoueg]] e [[Pariz]], kêr-benn [[Bro-C'hall]]. Brasañ ha pouezusañ levraoueg ar Stad c'hall eo.

Krouet e oa bet diwar al levraoueg roueel savet dindan ren [[Charlez V (Bro-C'hall)|Charlez V]], e [[1368]]. E [[1792]] e oa deuet al &quot;levraoueg roueel&quot; da vezañ &quot;levraoueg vroadel&quot;.

Hervez lezenn e rank an holl diez-embann er Stad c'hall kas d'ar BnF skouerennoù eus kement tra a vez embannet ganto.

E [[1996]] e voe digoret d'an dud al Levraoueg François-Mitterrand, a zo ur rann eus ar BnF.


[[Restr:Plan de la Bibliothèque François-Mitterrand, Haut-de-jardin et Rez-de-jardin.svg|thumb|upright=2.5|center|Tres al Levraoueg François-Mitterrand]]
== Liammoù diavaez ==
{{Commonscat|Bibliothèque nationale de France}}
* [http://www.bnf.fr/ Lec'hienn ofisiel ar BnF]
* [https://www.bnf.fr/fr/le-site-francois-mitterrand Al levraoueg François-Mitterrand]
* [http://gallica.bnf.fr/ Lec'hienn al levraoueg niverel Gallica]

[[Rummad:Levraouegoù]]</text>
      <sha1>kxtbtiu68v0j6xffp8zg1gijeaq844y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Levraoueg vroadel Bro-C'hall</title>
    <ns>1</ns>
    <id>109078</id>
    <revision>
      <id>2202523</id>
      <parentid>1561756</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T15:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ar choler en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Levraoueg Vroadel Bro-C'hall]] da [[Kaozeal:Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]: Titl skrivet fall</comment>
      <origin>1561756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="439" sha1="ajz2drfr7nkzwwmrpef7v0mbeb7ixxn" xml:space="preserve">Aon em eus ez eo un tammig re bersonel ar soñj displeget e dibenn ar frazenn nemeti : &quot;evel ma tere en ur vro kreizennet.&quot;. Marteze e c'heller kavout un doare all da lavarout an dra-se, pe chom hep lavarout-se ? [[Implijer:Lekemok|Lekemok]] ([[Kaozeadenn Implijer:Lekemok|kaozeal]]) 24 Meu 2014 da 10:45 (UTC)
:Gra a gari. [[Implijer:Bianchi-Bihan|Bianchi-Bihan]] ([[Kaozeadenn Implijer:Bianchi-Bihan|kaozeal]]) 24 Meu 2014 da 14:10 (UTC)</text>
      <sha1>ajz2drfr7nkzwwmrpef7v0mbeb7ixxn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>René Kerambrun</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133643</id>
    <revision>
      <id>2202518</id>
      <parentid>2053963</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:35:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>ouzhpennet, fonds celtique et basque, BnF, dave</comment>
      <origin>2202518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="retai0vd2b2ekltrgds83jrg5ft4izo" xml:space="preserve">'''René Kerambrun''' ([[Bear]], 1[[813]]-[[1852]]) a oa ur [[barzh]] hag a genlabouras gant [[Jean-Marie de Penguern]] ha [[Théodore Hersart de La Villemarqué]]. Skrivet en deus lod eus an testennoù miret e dastumad Penwern, e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskarek]] al [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]]&lt;ref&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

==Liamm diavaez==
*{{br}} {{fr}} [https://fr.wikisource.org/wiki/Les_Moines_de_l’Ile-Verte Wikisource : ''Menec’h an Enez-Glas / Les Moines de l'Ile-Verte'']

{{DEFAULTSORT:Kerambrun, René}}
[[Rummad:Barzhed Breizh]]
[[Rummad:Dastumerien kanaouennoù]]
[[Rummad:Ganedigezhioù 1813]]
[[Rummad:Marvioù 1852]]</text>
      <sha1>retai0vd2b2ekltrgds83jrg5ft4izo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dispac'h Gall 1848</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138972</id>
    <revision>
      <id>2202546</id>
      <parentid>2171269</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T07:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nac'hañ ar banniel ruz */</comment>
      <origin>2202546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1811" sha1="emam12ajrpmrj3n39pysm6b6q0m5rq6" xml:space="preserve">[[Restr:Lar9 philippo 001z.jpg|thumb|350px|Lamartine dirak ti-kêr Pariz d'ar 25 a viz C'hwevrer 1848 o nac'hañ ar banniel ruz.]]
'''Dispac'h Gall 1848''', anvet a-wechoù « dispac'h C'hwevrer », a vez graet eus an trede dispac'h gall goude [[Dispac'h Gall|Dispac'h Gall 1789]] hag hini [[Reveulzi Gouere|1830]]. E Pariz e oa bet an darvoudoù etre an 22 hag ar 25 a viz C'hwevrer [[1848]].

Diwar atiz ar [[Frankizouriezh|frankizourien]] hag ar [[republik]]aned, ul lodenn eus pobl Pariz (e-tro 3 000 den a-ziwar 1 milion a annezidi){{Daveoù a vank}}, en em sav a-enep ar rouantelezh er gêr-benn. [[Louis-Philippe Iañ|Louis-Philippe]], a nac'h lakaat tennañ warno. Rediet e voe da reiñ e zilez evit e vab-bihan, [[Philippe d'Orléans (1838-1894)|Philippe d'Orléans]], d'ar 24 a viz C'hwevrer 1848.

Ar memes devezh, da 3 eur goude merenn, e oa embannet an [[Eil Republik c'hall|Eil Republik]] gant [[Alphonse de Lamartine]], ha reveulzierien Pariz. War-dro 8 eur noz, ur gouarnamant da c'hortoz a zo e penn ar vro. Fin Monarkiezh Gouere eo.
== Nac'hañ ar banniel ruz ==
D'ar 25 a viz C'hwevrer 1848, eus an 11 ezel eus ar gouarnamant Lamartine e-unan&lt;!-- Ket sklaer --&gt; a raio prezeg dirak ur mor a dud o embann perak e nac'he degemer ar banniel ruz evel hini Bro-C'hall : « Le drapeau rouge que vous nous rapportez n’a jamais fait que le tour du Champ de Mars, traîné dans le sang du peuple en 91 et 93, et le drapeau tricolore a fait le tour du monde avec le nom, la gloire et la liberté de la patrie ! »&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20190503155516/https://www.histoire-en-citations.fr/citations/lamartine-l-enthousiasme-fanatique-et-double&lt;/ref&gt;

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Istor Bro-C'hall]]
[[Rummad:Dispac'hioù]]
[[Rummad:Dispac'h gall 1848]]
[[Rummad:1848]]</text>
      <sha1>emam12ajrpmrj3n39pysm6b6q0m5rq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202547</id>
      <parentid>2202546</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T09:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>kempenn</comment>
      <origin>2202547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1941" sha1="sgdsqc0ekk31da78u5rxitk0ja89kun" xml:space="preserve">[[Restr:Lar9 philippo 001z.jpg|thumb|upright 1.6|Lamartine dirak ti-kêr Pariz d'ar 25 a viz C'hwevrer 1848 o nac'hañ ar banniel ruz – Taolenn gant Henri Félix Philippoteaux, ~1848.]]
'''Dispac'h Gall 1848''', anvet a-wechoù « Dispac'h C'hwevrer », a vez graet eus an trede dispac'h gall goude [[Dispac'h Gall|Dispac'h Gall 1789]] hag hini [[Reveulzi Gouere|1830]]. E Pariz e oa bet an darvoudoù etre an 22 hag ar 25 a viz C'hwevrer [[1848]].

Diwar atiz ar [[Frankizouriezh|frankizourien]] hag ar [[republikanouriezh|republikaned]], ul lodenn eus pobl Pariz (e-tro {{formatnum:3000}} den diwar 1 milion a annezidi){{Daveoù a vank}}, en em savas a-enep ar rouantelezh er gêr-benn. [[Louis-Philippe Iañ|Louis-Philippe {{Iañ}}]] a nac'has lakaat tennañ warno. Rediet e voe da reiñ e zilez evit e vab-bihan, [[Philippe d'Orléans (1838-1894)|Philippe d'Orléans]], d'ar 24 a viz C'hwevrer 1848.

Ar memes devezh, da 3 eur goude merenn, e voe embannet an [[Eil Republik c'hall|Eil Republik]] gant [[Alphonse de Lamartine]] ha reveulzierien Pariz. War-dro 8 eur noz, ur gouarnamant da c'hortoz a voe e penn ar vro. Fin Monarkiezh Gouere e oa.
== Nac'hañ ar banniel ruz ==
D'ar 25 a viz C'hwevrer 1848, Lamartine e-unan a-douez 11 ezel ar gouarnamant a zistagas ur brezegenn dirak ur mor a dud, o embann perak e nac'he degemer ar banniel ruz evel hini Bro-C'hall : « ''Le drapeau rouge que vous nous rapportez n’a jamais fait que le tour du Champ de Mars, traîné dans le sang du peuple en 91 et 93, et le drapeau tricolore a fait le tour du monde avec le nom, la gloire et la liberté de la patrie ! »&lt;ref&gt;{{fr}} [https://web.archive.org/web/20190503155516/https://www.histoire-en-citations.fr/citations/lamartine-l-enthousiasme-fanatique-et-double ''L'Histoire en citations'']&lt;/ref&gt;.

== Notennoù ha daveennoù ==
{{Daveoù}}

[[Rummad:Istor Bro-C'hall]]
[[Rummad:Dispac'hioù]]
[[Rummad:Dispac'h gall 1848]]
[[Rummad:1848]]</text>
      <sha1>sgdsqc0ekk31da78u5rxitk0ja89kun</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jobig Koad</title>
    <ns>0</ns>
    <id>151094</id>
    <revision>
      <id>2202506</id>
      <parentid>2202502</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>/* Oberennoù */</comment>
      <origin>2202506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1853" sha1="jr8h0w4f2qggcilwv22lk0e02b9b37d" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Jobig Koad''' (''Job Coat, Joseph Coat'') ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez.

Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù miret e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&amp;version=1.2&amp;startRecord=0&amp;maximumRecords=15&amp;page=1&amp;query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&amp;filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]&lt;/ref&gt;.

Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad.

== Oberennoù ==
* ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad
* ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad
* ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad
* ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad
* ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]], [[1969]] ha [[1872]])
* ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]])
* ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]])
* ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]])
* ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]])
* ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]])

==Levrlennadur==
* Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}}
==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1789]]
[[Rummad:Marvioù 1858]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]]
[[Rummad:Skrivagnerien Breizh]]</text>
      <sha1>jr8h0w4f2qggcilwv22lk0e02b9b37d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202508</id>
      <parentid>2202506</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:42:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>+ Wikimammenn</comment>
      <origin>2202508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="r9d4vidcnfjtr2qnoxtkrwjnvd9920b" xml:space="preserve">{{Databox}}
'''Jobig Koad''' (''Job Coat, Joseph Coat'') ; ([[Montroulez]], {{deiziad|26|Gouere|1789}} – {{deiziad|23|Gwengolo|1858}}) a oa ur micherour e labouradeg ar [[butun]] e [[Montroulez]]. Skrivañ [[arz ar c'hoariva|pezhioù-c'hoari]] a reas, ha lakaat pezhioù gallek e brezhoneg ivez. C'hoari pezh a rae e-unan, ha ren a reas ur strollad krouet gantañ e Montroulez.

Hervez [[Anatol ar Braz]] en doa savet ouzhpenn tri c'hant pezh-c'hoari e brezhoneg, a zo chomet e stumm dornskridoù miret e [[Fonds celtique et basque|dalc'had keltiek hag euskareg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://gallica.bnf.fr/services/engine/search/sru?operation=searchRetrieve&amp;version=1.2&amp;startRecord=0&amp;maximumRecords=15&amp;page=1&amp;query=%28gallica%20all%20%22Coat%22%29&amp;filter=dc.type%20all%20%22manuscrit%22#resultat-id-2 Gallica - Dornskridoù, rann ar c'heltieg hag an euskareg]&lt;/ref&gt;.

Tad da [[Visant Koad]] ([[1845]]-[[1908]]), skrivagner brezhonek ivez, e oa Jobig Koad.

== Oberennoù ==
{{wikimammenn | Tragedien Sant Guillarm condt deus ar poetou | ''Tragedien Sant Guillarm condt deus ar Poetou''}}

* ''Cahier Trajedi deus a Vue Yan a Baris'', dizeiziad
* ''Creation ar Bed laquet en Trajedie'', dizeiziad
* ''Genovefa a Vrabant'', dizeiziad
* ''Mitridat'', 5 arvest, dizeiziad
* ''Tragedien sant Guillarm, condt deus a Poetou'' (moullet e [[1815]], [[1969]] ha [[1872]])
* ''[[Bue ar Prins Huon a Vourdel|Tragédie a bue Huon a Vourdel]]'' ([[1824]])
* ''Cahier deus a Conquejou Charlemagne'' ([[1825]])
* ''Plac'h ar pemp Amourouz'' (etre [[1826]] ha [[1831]])
* ''Cahier a Vue Geraldi'' ([[1827]])
* ''Bue Esther, pe Triomph Mardoche'' ([[1834]])

==Levrlennadur==
* Raoul, Lukian. ''Geriadur ar skrivagnerien ha yezhourien''. Brest : Al Liamm, 1992, p. 69-b {{ISBN|978-2-7368-0034-5}}

==Notennoù==
{{Daveoù}}

{{DEFAULTSORT:Koad, Jobig}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1789]]
[[Rummad:Marvioù 1858]]
[[Rummad:Skrivagnerien vrezhonek an XXvet kantved]]
[[Rummad:Skrivagnerien Breizh]]</text>
      <sha1>r9d4vidcnfjtr2qnoxtkrwjnvd9920b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henri Gaidoz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158835</id>
    <revision>
      <id>2202550</id>
      <parentid>2035663</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>skeudenn, poltred</comment>
      <origin>2202550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1709" sha1="p33hi8jjen9ut0pagxarqlwdtb0o7zl" xml:space="preserve">[[Restr:Henri Gaidoz.png|thumb|Henri Gaidoz e 1883]]
'''Élie Henri Anatole Gaidoz''' ([[Pariz]], {{deiziad|28|Gouere|1842}} - {{deiziad|1|Ebrel|1932}}, Pariz) a oa folklorour ha dastumer hengounioù pobl. Labouret en doa war tachennoù an henoniezh, ar yezhoniezh, ar wengelouriezh, ar geltiegouriezh... Gantañ e voe savet ar gelaouenn ''[[Revue celtique]]'' e [[1871]] hag ar gelaouenn ''[[Mélusine (kelaouenn)|Mélusine]]'' e [[1877]]. Ur plas a bouez en doa bet er studioù keltiek en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved e Bro-C'hall hag en Europa. Anvet e oa bet da varc'heg al [[Lejion a enor (Bro-C'hall)|Lejion a Enor]].

Abred en em gavas emzivad ha dizimez e chomas a-hed e vuhez. Gouestlañ a reas e vuhez d'an enklask ha d'ar c'helenn.

E 1871 e kensinas, gant [[Charles Jules de Gaulle]] hag un nebeud tud all, ur skrid anvet ''Pétition en faveur des langues provinciales'' hag a voe kinniget da gannaded ar Vodadeg-lezenniñ. Evel Charles Jules de Gaulle e oa troet gant ar [[brezhoneg]] hag ar [[yezhoù keltiek]] all. Plediñ a reas ivez gant [[gwengelouriezh]] holl bobloù Europa.

==Liammoù diavaez==
* Gauthier, Claudine (2008). [http://www.berose.fr/article181.html ''Entre philologie et folklore. Biographie d’Henri Gaidoz''], ''BEROSE - Encyclopédie internationale des histoires de l’anthropologie'', Paris. 
* Postic, Fañch (2008). [http://www.berose.fr/article469.html ''Henri Gaidoz et la pétition pour les langues provinciales de 1870''], ''BEROSE - Encyclopédie internationale des histoires de l’anthropologie'', Paris.

{{DEFAULTSORT:Gaidoz, Henri}}
[[Rummad:Ganedigezhioù 1842]]
[[Rummad:Marvioù 1932]]
[[Rummad:Keltiegourien]]
[[Rummad:Marc'heien al Lejion a enor]]</text>
      <sha1>p33hi8jjen9ut0pagxarqlwdtb0o7zl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katoligiezh e Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176367</id>
    <revision>
      <id>2202509</id>
      <parentid>2195552</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ar brezhoneg */ liamm</comment>
      <origin>2202509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13716" sha1="pfjwjl2y6nli7zn9kqm273o7wifvprz" xml:space="preserve">[[Restr:Kakemono Church Notre-Dame Saint-Thégonnec.jpg|thumb|200px|Kakemono divyezhek en [[Porzh-bered Sant-Tegoneg|iliz Itron-Varia Sant-Tegoneg]] (Bro-Leon).]]
Ar [[katoligiezh|gatoligiezh]] eo ar [[relijion]] gentañ e [[Breizh]], a-raok an [[Islam e Breizh|islam]] hag ar [[Protestantiezh e Breizh|brotestantiezh]]. Avielet e voe an [[Arvorig]] hag [[Enez Vreizh]] e-pad an [[Impalaeriezh roman]] hag ar Grennamzer Uhel. Merket en deus ar gatoligiezh [[istor Breizh|istor ar vro]], ar glad ha sevenadur ar bobl. Stank eo ar savadurioù relijiel a zo bet adeiladet a-hed ar c'hantvedoù : [[iliz]]où, [[chapel]]ioù, [[manati]]où, pe c'hoazh [[kroaz]]ioù lakaet er c'hroashentoù ha war bord an hentoù, ken stank e Breizh. E-touez ar sent vreizhat pennañ anavezet gant an [[Iliz katolik roman]] e c'haller mennegiñ [[Erwan Helouri]] (1253-1303) ha [[Jeanne Jugan]] (1792-1879). 

Abaoe an eil lodenn eus an {{XXvet kantved}} eo aet ar gatologiezh war ziskar.

== Istor ar gatoligiezh e Breizh ==
''Gwelet ivez [[Istor an Iliz katolik]].''
[[Restr:Saint Vincent Ferrier - Livre d'heures de Pierre II de Bretagne.png|thumb|200px|Sant Visant Ferrer - ''[[Eurioù Pêr II Breizh]]''.]]
Disklêriañ a reas an Impalaer roman e oa ar gristeniezh ar relijion ofisiel ha nemeti en impalaeriezh er bloaz [[392]]. Pa voe ganet Breizh en {{IXvet kantved}} e oa dija un douar kristen abaoe kantvedoù. Avielet e oa bet an Arvorig gant [[Sent Breizh]] deuet eus Enez Vreizh pe Iwerzhon, ha dreist-holl [[Seizh sant diazezer Breizh|ar seizh sant diazezer]].

Daou [[roue]] breizhat eus ar Grennamzer Uhel a voe lakaet da sant gant an Iliz : [[Yezekael, roue Domnonea|Yezekael]] (tro [[590]]-tro [[658]]), roue [[Domnonea]], ha [[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] (?-†[[874]]), [[roue Breizh]]. Adalek an {{XIIvet kantved}} e voe savet [[abati]]où hag [[Iliz-veur|ilizoù-meur]] e Breizh evel en Europa a-bezh. E [[Iliz-veur Gwened|hini Wened]] ez eus ul lodenn eus relegoù ar beleg katalan [[Visant Ferrer]] (1350-1419) hag en doa prezeget en Europa ar C'hôrnog a-bezh, eus [[Kumuniezh València|Bro-València]] da [[Bro-Skos|Vro-Skos]]. Pedet e voe da zont da Vreizh e [[1418]] gant [[Yann V (dug Breizh)|Yann V ar Fur]] (1399-1442). Mervel a reas e [[Gwened]] d'ar 5 a viz Ebrel [[1419]] ha goulenn a reas an Dug a vefe lakaet ar misioner da sant. Embannet e voe e santelezhadur gant ar pab [[Kallistus III]] e [[1455]].

Pa zeuas war-wel ar [[protestantiezh|brotestantiezh]] adalek ar {{XVIvet kantved}} e chomas Breizh un douar katolik daoust ma voe tud troet gant ar relijion adreizhet. Er {{XVIIvet kantved}}, da vare an [[enepdisivouderezh]] ha war roudoù [[Sened-Iliz Trento]] e voe un nevezadur katolik kreñv e Breizh. Redek a reas misionerien evel [[Mikael an Nobletz]] ha [[Juluan Maner]] dre ar vro. Misionerien vreizhat e-leizh a yeas da avieliñ ar [[Bed Nevez]].

E-pad an [[Dispac'h Gall]] e voe embannet al [[Lezenn evit lakaat ar gloer da vezañ keodedourien]]. [[Kloer didou]] a raed eus an dud a iliz a oa a-enep al lezenn-se, hag abalamour da se e voent heskinet. Ar [[Chouaned]] a zifennas o bro met ivez o feiz ouzh [[digristenerezh e-pad an Dispac'h Gall|digristenerezh an dispac'h]].

Jeu a voe e [[1905]] hag er bloavezhioù da heul pa voe lakaet e-pleustr al [[Lezenn disparti etre an Ilizoù hag ar Stad]].

Adalek kreiz an {{XXvet kantved}} eo aet war zigresk pouez ar relijion er gevredigezh vreizhat, evel e pep lec'h e bed ar C'hornôg. D'ar memes amzer m'en deus kresket an [[dizoueegezh]] ez eus deuet e Breizh relijionoù ha speredelezhioù nevez evel an [[avielouriezh]], an [[islam]] hag ar [[boudaegezh|voudaegezh]].
Ur wech hepken ez eus deuet ur [[pab]] da Vreizh, [[Yann-Baol II]], d'an 20  a viz Gwengolo [[1996]] e [[Santez-Anna-Wened]]. 150 000 den a zeuas da welout anezhañ. Ur plas a-feson a voe roet d'ar brezhoneg e-pad an oferenn. Kanet e voe tri c'hantik e yezh ar vro : ''[[O rouanez karet an Arvor]], [[Kalon sakret Jezuz]]'' ha ''[[Da Feiz hon Tadoù Kozh]]''. Lavaret e voe ar bedadenn hollvedel e brezhoneg, hep troidigezh c'hallek. Distaget e voe un nebeud gerioù e brezhoneg gant Yann-Baol II zoken evit ober dave da welidigezh [[Iwan Nikolazig]] :  
{{quotation|''« Me zo Anna, mamm Mari. An Aotrou Doue e fall dehon ma vein-me inouret amañ.»''}}
Evit klozañ an abadenn e voe kanet meur a gan, en o zouez [[Bro gozh ma zadoù]] hag ar ganaouenn [[An den Estrañj]].&lt;ref&gt;[https://masterccs.hypotheses.org/7626#identifier_13_7626 ''Le voyage de Jean-Paul à Sainte-Anne d’Auray le 20 septembre 1996''], lec'hienn Master Sevenadur ha kevredigezhioù [[Skol-veur Breizh-Izel]].&lt;/ref&gt;

== Ar pirc'hirindedoù, ar pardonioù hag an trovenioù ==
Hini [[Santez-Anna-Wened]] eo ar [[pirc'hirinded|birc'hirinded]] vrasañ e Breizh, sachañ a ra 800 000 den bep bloaz. Ha bep 26 a viz Gouere e vez etre 20 000 ha 30 000 pirc'hirin a zeu da kemer perzh e pardon bras [[Santez Anna]] eno.

An [[Tro Breizh]] a zo anavezet mat ivez. Ober a ra ar birc'hirinded-mañ tro ar vro en ur weladenniñ kêrioù [[seizh sant diazezer Breizh]].

Ar [[pardon (gouel)|pardonioù]] a zo ur seurt gouel gant un oferenn hag ur brosesion. An [[troveni]]où a zo ur seurt prosesion hag a ra un dro.

== Katoliked vrudet ==
☆ ''Gwelet ar pennadoù [[Sent Breizh]] ha [[Seizh sant diazezer Breizh]] ivez.''&lt;br&gt;
Katoliked zo o deus c'hoariet ur roll dibar e katoligiezh Breizh ha/pe ar bed :
&lt;gallery&gt;
Plouyé 24 église paroissiale statue de Saint-Salomon.JPG|[[Salaun (roue Breizh)|Salaun]] (etre [[810]] ha [[820]]-[[874]] er [[Ar Merzher-Salaun|Merzher-Salaun]]), roue Breizh ha sant.
Weyden_Ivo.jpg|[[Erwan Helouri]] ([[1253]] er [[Ar Vinic'hi|Vinic'hi]] -[[1303]] er memes lec'h), beleg ha sant, alvokad ar re baour.
Michel_Nobletz.jpg|[[Mikael an Nobletz]] ([[1577]] e [[Plougerne]] - [[1652]] e [[Konk-Leon]]), beleg, teologour ha misioner e Breizh-Izel evit an [[Adkempenn katolik]].
PoltredIwanNikolazigepennilizSantez-Anna-Gwened.JPG|[[Iwan Nikolazig]] ([[1591]] e [[Plunered]] - [[1645]] e [[Santez-Anna-Wened]], e Plunered), kouer
Julien_Maunoir.jpg|[[Juluan Maner]] ([[1606]] e [[Sant-Jord-Restembaod]] - [[1683]] e [[Plevin]]), beleg, prezeger brezhonek e Breizh-Izel ha geriadurour brezhoneg.
Jeanne Jugan.jpg|[[Jeanne Jugan]] ([[1792]] e [[Kankaven]] - [[1879]] e [[Sant-Pern]]), leanez ha santez, bet savet ganti [[Seurezed Bihan ar Re Baour]].
Saint Mother Theodore 8x10.jpg|[[Théodore Guérin]] ([[1798]] e [[Staol]] - [[1856]] e [[Saint Mary-of-the-Woods]], [[Indiana]]), leanez ha santez.
Abbé Perrot.jpg|[[Yann-Vari Perrot]] ([[1877]] e [[Plouarzhel]] - [[1943]] e [[Skrigneg]]), beleg, rener ar gazetenn “[[Feiz ha Breiz]]” ha saver ar “[[Bleun-Brug]]”.
Jean-Pierre en permission militaire, cliché Le Diberder.jpg|[[Yann-Bêr Kalloc'h]] ([[1888]] en [[Enez Groe]] - [[1917]] en [[Urvillers]], Bro-C'hall), barzh awenet gant e feiz kristen.
Bretagne Finistere Bodilis1 tango7174.jpg|[[Job an Irien]] ([[1937]] e [[Bodiliz]] - [[2025]] e [[Brest]]), beleg, prezidant [[Minihi Levenez]]
&lt;/gallery&gt;

Teologourien hag [[apologetik|apologourien]] vrudet : 
&lt;gallery&gt;
Abelard and Heloise.jpeg|[[Pêr Abalard]] ([[1079]] er [[Ar Palez|Palez]] - [[1142]] e [[Saint-Marcel (Saône-et-Loire)|Saint-Marcel]], [[Bourgogn]]), manac'h, kelenner, teologour ha prederour
Людовик Мария Гриньон де Монфор.jpg|[[Louis-Marie Grignion de Montfort]] ([[1673]] e [[Moñforzh]] - [[1716]] e [[Saint-Laurent-sur-Sèvre]], Bro-C'hall.), beleg, misioner, teologour ha sant.
Anne-Louis Girodet-Trioson 006.jpg|[[François-René de Chateaubriand|Chateaubriand]] (1768 e [[Sant-Maloù]] - 1848 e [[Pariz]]), skrivagner embannet gantañ an oberenn apologetek ''[[Génie du christianisme]]'' e [[1802]].
Lancôme - Portrait de Félicité Robert de Lamennais (1782-1854), écrivain et philosophe - P848 - Musée Carnavalet (cropped).jpg|[[Félicité de Lamennais]] ([[1782]] e [[Sant-Maloù]] - [[1854]] e [[Pariz]]), beleg, teologour ha prederour.
Jean-Marie de La Mennais par Jean-Baptiste Paulin GUÉRIN 1827.tif|[[Jean-Marie de Lamennais]] ([[1780]] e [[Sant-Maloù]] - [[1860]] e [[Ploermael]]), beleg, teologour ha krouer [[Frered an deskadurezh kristen a Bloermael]].
Ernest Renan.jpg|[[Ernest Renan]] ([[1823]] e [[Landreger]] - [[1892]] e [[Pariz]]), skrivagner, istorour embannet gantañ an oberenn teologek ''Histoire des origines du christianisme'' etre [[1863]] ha [[1883]].
Ernest Hello by Vallotton.jpg|[[Ernest Hello]] ([[1828]] en [[An Oriant|Oriant]] - [[1885]] er memes lec'h), apologour.
&lt;/gallery&gt;

== Ar savadurioù ==
[[Restr:PennilizIntronVariaWirSikourGwengamp.jpg|thumb|200px|[[Iliz Itron Varia a Wir Sikour|Itron Varia a Wir Sikour]], [[penniliz]] e [[Gwengamp]].]]
Kalz ilizoù ha chapelioù a zo e Breizh, triwec'h [[penniliz]] ha nav [[iliz-veur]], hep ankounaat [[santual Santez-Anna-Wened]]. Kroazioù ha [[kalvar]]ioù a zo ivez e-leizh, ha 23 [[porzh-bered|forzh-bered]] e Bro-Leon.

Setu roll nav iliz-veur Breizh : 
* [[Iliz-veur Kemper|Iliz-veur Sant-Kaourintin]] e [[Kemper]]
* [[Iliz-veur Naoned|Iliz-veur Sant-Paol ha Sant-Pêr]] e [[Naoned]]
* [[Iliz-veur Kastell-Paol|Iliz-veur Sant-Paol-Aorelian]] e [[Kastell-Paol]]
* [[Iliz-veur Gwened|Iliz-veur Sant-Pêr]] e [[ Gwened]]
* [[Iliz-veur Sant-Tudgual]] e [[Landreger]]
* [[Iliz-veur Sant-Stefan]] e [[ Sant-Brieg]]
* [[Iliz-veur Roazhon|Iliz-veur Sant-Pêr]] e [[ Roazhon]]
* [[Iliz-veur Sant-Samzun]] e [[ Dol]]
* [[Iliz-veur Sant-Visant]] e [[ Sant-Maloù]]

Abatioù ha kouentoù brudet : [[Abati Sant Wenole Landevenneg]] savet er {{VIvet kantved}}, [[Abati Verrepoz]] diazezet e [[1184]], [[Abati Boporzh]] savet e [[1202]], [[Abati Itron-Varia Dimadeg]] krouet e [[1841]].&lt;br&gt;
☆ ''Gwelet ivez [[Abatioù Breizh]].''

=== En estrenvro ===
E [[Fontevraud-l'Abbaye]] ([[Anjev]]) emañ [[Abati Fontevraud]] diazezet e [[1101]] gant [[Roperzh Ervrezhell]], ur manac’h prezeger breizhat.

E 1122 pe 1123 en em stalias [[Abalard]] evel ermit e [[Nogent-sur-Seine]] (Bro-C'hall), ha sevel a reas un [[ti-pediñ]]. E 1131 e teuas al lec'h da vezañ ur [[prioldi]]. E [[1133]] e voe krouet urzh ar Paraclet eno gant Abalard ha [[Loiza]]. E 1135 e voe anvet Loiza da abadez.

E [[Roma]] emañ [[Iliz Sant Erwan ar Vretoned]] (''Sant'Ivo dei Bretoni'' en italianeg), iliz vroadel ar Vretoned er Gêr beurbadus abaoe ar {{XVvet kantved}}.

Kaset ez eus bet daou [[kalvar|galvar]] eus ar {{XVIvet kantved}} da Velgia evit enoriñ ar soudarded vreizhat marvet e-pad ar [[Brezel-bed kentañ]] : unan eus [[Louergad]] da v[[Boezinge]] e [[Flandrez]] e 1929, egile eus [[An Treoù-Leon]] da v[[Maissin]] e [[Wallonia]] e 1932.  

E 2025 e oa bet adkavet ur [[kloastr|c'hloastr]] breton eus ar {{XVvet kantved}} e [[Mirdi arz Nelson-Atkins]] e [[Kansas City (Missouri)|Kansas City]] e [[Missouri]] er Stadoù-Unanet. Kloastr an [[Aogustined]] a oa bet gwerzhet d'ar chevañsour [[William Randolph Hearst|William Hearst]] gant ur Garaezadez, dre hanterouriezh un hendraour gall eus [[Beauvais]], ha kaset d'ul lec'h dianav&lt;ref&gt;[https://france3-regions.franceinfo.fr/bretagne/finistere/quimper/insolite-on-a-retrouve-le-cloitre-des-augustins-au-kansas-presque-100-ans-apres-sa-disparition-3136135.html ''Un cloître gothique breton retrouvé 100 ans après... au Kansas''], lec'hienn [[Frañs 3]], 9 a viz Ebrel 2024.&lt;/ref&gt;.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;220px&quot;&gt;
Panorama from Fontevraud abbey.jpg|[[Abati Fontevraud]] : penn an iliz-abati a-zehoù ha savadurioù porzh Sant-Benead a-gleiz.
&lt;/gallery&gt;

== Ar brezhoneg ==
[[Buhez ar Sent]] a zo ul levr relijiel brezhonek embannet e [[1752]] evit ar wech kentañ, hag adembannet meur a wech goude. Berzh bras a reas e-touez ar vrezhonegerien e dibenn an XIX{{vet}} kantved ha deroù an XX{{vet}} kantved. Embannet e voe an [[Testamant Nevez]] troet e brezhoneg evit ar wech kentañ diwezhat a-walc'h, e [[1827]], hag ar [[Bibl brezhonek|Bibl]] a-bezh e [[1866]], o-daou troet gant [[Yann-Frañsez ar Gonideg]].
 
Kavet e vez frazennoù brezhoneg en ilizoù pe monumantoù relijiel zo. Implijet e vez ar brezhoneg er [[Kantikoù brezhonek|c'hantikoù]] niverus a zo. Oferennoù e brezhoneg a vez a-wechoù da sul.

== An Iliz katolik e Breizh ==
An Iliz katolik e Breizh a zo ur rann eus an [[Iliz katolik roman]] (hag ur rann eus Iliz katolik Frañs). E-pad pell e oa [[nav eskopti kozh Breizh|nav eskopti]] e Breizh : 
* [[eskopti Dol]]
* [[eskopti Sant-Maloù]]
* [[eskopti Roazhon]]
* [[eskopti Naoned]]
* [[eskopti Gwened]]
* [[eskopti Sant-Brieg]]
* [[eskopti Kerne]]
* [[eskopti Leon]]
* [[eskopti Treger]]

Bremañ ez eus pemp, unan evit pep departamant.

== Kongregadurioù krouet gant Bretoned ==
* Urzh ar Paraclet (''Paraclitum'' e latin, &quot;frealzidigezh&quot;), krouet gant [[Abalard]] ha [[Loiza]] e [[1133]] e [[Nogent-sur-Seine]] (Bro-C'hall). An urzh-manac'h kentañ evit ar merc'hed hepken eo.
* [[Merc'hed ar Furnez]] diazezet e [[1703]] ha [[Kompagnunezh Mari]] krouet e [[1713]] gant [[Louis-Marie Grignion de Montfort]],
* [[Frered an deskadurezh kristen a Bloermael]], krouet e [[1819]] gant [[Jean-Marie de Lamennais]] ha [[Gabriel Deshayes]],
* [[Seurezed Bihan ar Re Baour]], krouet e [[1839]] gant [[Jeanne Jugan]],
* [[Seurezed ar Brovidañs Saint Mary-of-the-Woods]], krouet e [[1840]] gant [[Théodore Guérin]] en [[Indiana]] (SUA).
== Kevredigezhioù ha tiez-embann katolik brezhonek ==
* ar gelaouenn [[Feiz ha Breizh]]
* an aozadur [[Bleun-Brug]]
* kreizenn [[Minihi-Levenez]], embann a ra levrioù relijiel e brezhonek
* ar gevredigezh katolik [[Emglev an Tiegezhioù]]
* al lec'hienn internet [[Ar Gedour]]

== Daveoù ==
{{daveoù}}
[[Rummad:Katoligiezh]]
[[Rummad:Katoligiezh e Breizh| ]]</text>
      <sha1>pfjwjl2y6nli7zn9kqm273o7wifvprz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Protestantiezh e Breizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>176370</id>
    <revision>
      <id>2202510</id>
      <parentid>2197651</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:05:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Roll ar bastored gembreat er brotestantiezh vrezhonek */ liamm</comment>
      <origin>2202510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18610" sha1="e4ommbkjjzo32qnqniximo5103g3mki" xml:space="preserve">[[Restr:Rennes - Temple protestant.jpg|thumb|200px|An Templ protestant boulouard ar Frankiz e Roazhon.]]
Ar [[protestantiezh|brotestantiezh]] a zo an trede [[relijion]] e Breizh, war-lerc'h ar [[katoligiezh e Breizh|gatoligiezh]] hag an [[islam e Breizh|islam]]. Emañ e [[Breizh]] abaoe penn-kentañ an [[Disivoud protestant|Disivoud]] er {{XVIvet kantved}}. Treutik e chomas niverenn ar Brotestanted vreizhat er c'hantvedoù da heul avat abalamour d'ar berzioù hag d'an heskinoù a bep seurt. Dre ma teuas Bro-C'hall da vezañ gouzañvusoc'h-gouzañvusañ ouzh ar Brotestanted e brasaas un tammig o niverenn gant pastored ha marc'hadourien o lakaat o annez e Breizh, o tont eus broioù evel Suis ha Breizh-Veur. Adalek an {{XIXvet kantved}} e teuas Ilizoù protestant all evel ar [[Badezouriezh|vadezouriezh]] hag ar [[metodouriezh|vetodouriezh]]. Ilizoù protestant nevez, o tont eus ar Stadoù-Unanet dreist-holl, a zo abaoe dibenn an XX{{vet}} kantved : ar [[pantekostiezh|bantekostiezh]], an [[azventouriezh]] hag an Ilizoù [[avielouriezh| avielour]] all. Liesseurt, bihan ha niverus eo an ilizoù protestant e Breizh hiziv eta.

Daou zeiziad a zo a-bouez evit plas ar Brotestanted er gevredigezh : e [[1802]] eo bet anavezet an [[luteriegezh|ilizoù luterian]] hag an [[ilizoù adreizhet]] en ur mod ofisiel e Frañs, hag e [[1905]] eo bet embannet al [[lezenn disparti etre an Ilizoù hag ar Stad]].

== Istor ar protestantiezh e Breizh ==
Tremen a reas ar mennozhioù protestant e Breizh adalek penn-kentañ an Disivoud protestant. 

[[Renée Bro-C'hall]], merc'h da [[Anna Vreizh]], a droas ouzh ar feiz protestant kerkent hag ar bloavezhioù 1530, ha harpañ a reas ar brotestanted kement a c'hallas he buhez-pad. Unan eus ar verzerien brotestant breizhat kentañ a voe Nicolas Valleton eus Naoned, tapet e-barzh Afer ar Plakardoù (''Affaire des Placards''). Devet e voe bev e Pariz e [[1534]]. Tremen a reas an disivouder skosat [[John Knox]] ar goañvezh [[1548]] toullbac'het en ur gale e porzh Naoned.

Dont a reas an nobl gall [[François de Coligny d'Andelot]], unan eus pennoù an [[Hugunoded]] ha breur yaouankoc'h d'an amiral [[Gaspard II de Coligny]]&lt;ref group=Notenn&gt;Reuzied kentañ [[Brezelioù ar Relijion (Bro-C'hall)|Brezelioù ar Relijion]] a voe Gaspard de Coligny.&lt;/ref&gt;, d'ober un droiad e Breizh e [[1558]] evit prezegañ gant pastored Karmel ha Loiseleur. Bodañ a reas an noblañs e [[Kastell ar Bretech]] e [[Merzhelieg]] (Bro-Naoned) evit kinnig dezho e gompren nevez eus ar gristeniezh. Tremen a reas ouzhpenn kant familh nobl d'ar [[kalvinouriezh|galvinouriezh]], evel an [[Roc'han (tiegezh)|Tiegezh Roc'han]] hag an [[Tiegezh Châtillon]]. 

=== Brezelioù ar Relijion hag an taol-esae evit adlakaat souvereniezh Dugelezh Breizh ===
[[Restr:FOULON-Duke of Mercoeur.jpg|thumb|[[Philippe-Emmanuel de Lorraine|Fulup a Loren, dug Mercœur]].]]
E-pad [[Brezelioù ar Relijion (Bro-C'hall)|Brezelioù ar Relijion]] (1562-1598) e voe dalc'het azeulerezh gant meur a Hugunod war o douaroù, dreist-holl aotrouien La Muce-Ponthus, baroned Auvagour, La Chapelle, aotrouien La Roche-Giffart, ar re Coligny, an [[Tiegezh Roc'han]]. E-pad [[Lazhadeg deiz sant Berteleme]] e [[1572]] e nac'has maer Naoned [[Guillaume Harouys]] kas da benn urzhioù ar roue ha gwareziñ a reas ar gumuniezh protestant ha marc'hadourien ar [[Proviñsoù Unanet]].

Mont a reas ar protestant [[Herri IV (Bro-C'hall)|Herri IV]] war tron Bro-C'hall e 1572. E [[1582]] e voe anvet [[Philippe-Emmanuel de Lorraine|Fulup a Loren, dug Mercœur]], da [[gouarnour Breizh]]. Nac'hañ a reas plegañ d'ar roue Herri IV, hag e penn ar [[Kevre Katolik|C'hevre Katolik]] en em lakaas. Heskinañ a reas ar familhoù protestant, ilizoù a voe distrujet gant e aduidi.

Goude [[Herri Iañ, dug Guise|dug Guise]] bezañ drouklazhet e [[1588]] e voe tennet e bost gouarnour Breizh diouzh Fulup gant ar roue e [[1589]]. Kenderc'hel a reas da zougen an titl-se betek [[1598]] avat. Ar roue nevez Herri IV n'en doa gwririoù ebet war Dugelezh Breizh. D'ar c'hontrol, [[Mari Luksembourg]], gwreg Fulup, a oa diskennardez dugelez [[Janed Pentevr]], ha gwirioù he doa war an Dugelezh eta. Rak-se e klaskas Fulup adlakaat souvereniezh ur Vreizh katolik. Sevel a reas ur gouarnamant breizhat en-dro e Naoned, en em zisklêriañ a reas « Gwarezour an Iliz Katolik ha roman » e Breizh ouzh ar roue protestant-se, ha reiñ a reas an titl a « priñs ha dug Breizh » d'e vab. 

Emgannoù a voe etre partizaned Fulup Loren, kevredet gant ar bagadoù spagnol kaset di gant [[Felipe II]], ha an arme c'hall, kevredet gant ar Saozon. E-pad an trubuilhoù-se e c'houzañvas iliz [[Blaen]] un tan-gwall e [[1591]], hag ar feizidi a gavas repu e [[Kastell la Gascherie]] (e [[Chapel-Erzh]]), perc'hennet gant ar c'habiten [[kalvinour]] [[François de La Noue]].

A-benn ar fin e plegas Fulup Loren da Herri IV e [[1598]], en eskemm da spletoù a bep seurt, en o zouez ur mell sammad arc'hant. Setu perak e voe divizet kêr-benn Breizh gant Herri IV evit sinañ an Edit a echufe Brezelioù ar Relijion e Frañs, peogwir a oa ar gêr lec'h m'en doa renet Fulup Loren e-pad bloavezhioù, darbet dezhañ reiñ he dizalc'hidigezh da Vreizh.

=== Etre Edit Naoned hag e derridigezh, statud bresk ar brotestanted ===
[[Restr:Hugonotes1685.svg|thumb|Kêrioù adreizhet e [[1685]] (kartenn e [[spagnoleg]])]]
D'an 30 a viz Ebrel [[1598]] e voe sinet, gant Herri IV [[Edit Naoned|Edit brudet Naoned]] a anavezas frankiz a goustiañs hag a azeulerezh d'ar brotestanted. Adsavet e voe an azeulerezh e Breizh hag er rouantelezh gall. E Bro-Naoned, en em vodañ a reas ar re adreizhet e [[Sulieg]], ouzhpenn tri lev eus kêr, diouzh ar pezh goulennet outo gant ar skrid.

Dindan ren [[Loeiz XIII (Bro-C'hall)|Loeiz XIII]] e renas an nobl breizhat [[Herri II Roc'han]] ar strollad [[hugunoded]] evit enebiñ ouzh galloud roue Bro-C'hall. Trec'het e voe gant [[Richelieu]] e [[seziz Ar Roc'hell]] e [[1628]]. Krennet e voe gwrioù ar brotestanted gant [[Peoc'h Alès]] e [[1629]].

A-benn ar fin e voe [[Terridigezh Edit Naoned|torret Edit Naoned]] gant [[Loeiz XIV (Bro-C'hall)|Loeiz XIV]] e [[1685]] ha ret e voe d'ar brotestanted dilezel o feiz pe mont en harlu. Distrujet e voe an holl ilizoù. Gouzañvet e voe un nebeut aesterioù avat, abalamour da darempredoù kenwerzhel Naoned gant ar [[Rouantelezh Unanet]], [[Skandinavia]] ha dreist-holl an [[Izelvroioù]], broioù pouezhus anezho.&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=''Promenade dans le Nantes protestant'' |url=https://museeprotestant.org/parcours/nantes-protestant/ |lec'hienn=Mirdi protestant |consulté le=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;. A-benn a ar fin e tivroas an hanter eus protestanted Breizh d'an &quot;Douaroù Repu&quot;, da Vro-Saoz pe d'an Izelvroioù. Ne voe adkavet ar frankiz da azeuliñ nemet e [[1791]].&lt;ref group=Notenn&gt;Roet en doa [[Edit Damant]] ar roue [[Loeiz XVI]] ur statud gwirel gwelloc'h d'ar Brostestanted ha d'ar Yuzhevien dija e 1787.&lt;/ref&gt;

=== Protestanted vreizhat brudet en XVI{{vet}} ha XVII{{vet}} kantved ===
* [[Renée Bro-C'hall]] (1510-1574), Dugez Ferrara, a dremenas 32 vloaz eus he buhez en Italia. Gounezet d'ar feiz brotestant kerkent hag ar bloavezhioù 1530, reiñ a reas degemer da [[Jean Calvin]], penn Republik teokratek Geneva, e [[1536]]. Eskemm a reas lizheroù gantañ. Pa varvas e gwaz e 1559 ez eas da [[Montargis]] da chom, krouiñ a reas eno un iliz adreizhet ha demeger a reas kalz repuidi brotestant e-pad Brezelioù ar Relijion.
* [[François de La Noue]] (1531-1591), kabiten hugunot e-pad Brezelioù ar Relijion.
* difennet e voe ar [[kalvinouriezh|galvinouriezh]] gant an [[Tiegezh Roc'han|tiegezh galloudus Roc'han]]. Dimezhiñ a reas [[René Iañ Roc'han]] gant ar brotestantez [[Isabeau d'Albret]] e [[1534]]. Desavet e voe o bugale er feiz protestant, en o zoue [[René II Roc'han]], [[Françoise Roc'han]] ha [[Henri Iañ Roc'han]]. Pennoù brezel protestant a voe mibien René II Roc'han, [[Henri II Roc'han]] (1579-1638) ha [[Benjamin Rochan]], er {{XVIIvet kantved}}.
&lt;gallery&gt;
1530-1540 Girolamo da Carpi Bildnis einer Dame anagoria.jpg|[[Renée Bro-C'hall]] tro 1530-1540 ([[Mirdi Städel]], [[Frankfurt am Main|Frankfort]]).
La-Noue.jpg|[[François de La Noue]] (1531-1591), kabiten hugunot e-pad Brezelioù ar Relijion.
Henri de Rohan.png|[[Henri II Roc'han]], penn brezel an emsavadegoù hugonot e-pad ren [[Loeiz XIII (Bro-C'hall)|Loeiz XIII]] (1620-1629).
&lt;/gallery&gt;

=== An XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved ===
[[Restr:Temple protestant nantes.png|thumb|Templ protestant Naoned tro 1890.]]

Ar [[metodouriezh]] a oa un Iliz protestant nevez ganet diwar ur chism diouzh an [[anglikaniezh]] e-pad an [[Dihun bras]], ul luskad a-bouez a glaske &quot;dihuniñ&quot; ar feiz protestant adalek kreiz an XVIII{{vet}} kantved e rouantelezh Breizh-Veur hag en he zrevadennoù. Tizhout a reas broioù protestant all evel Suis, ha Bro-C'hall ivez un tamm. Ar re gentañ da zegas ar feiz-se e Bro-C'hall a voe daou Vreton aet da Normandi. Jean du Pontavice hag Arnaud de Kerpezdron, troet ouzh ar feiz metodour goude o chomadenn e [[Jerzenez]], a yeas da brezeg ar c'heloù mat e Normandi an douar bras goude an Dispac'h gall. Mont a reas o diskibled, a-orin katolik alies, da avieliñ Normandi ha Breizh&lt;ref&gt;Léon Maury, ''Le Réveil religieux dans l’Église réformée à Genève et en France'', levrenn 2, Pariz, 1892, p. 403-415.&lt;/ref&gt;. 

Goude [[Konkordat 1801]] e voe roet chapel ar C'harmezezed, nepell eus [[Kastell Duged Breizh]], da protestanted Naoned e [[1805]] (e 1806 hervez [[Camille Mellinet]]&lt;ref&gt;[https://books.google.fr/books?id=fvmBuPi1glUC&amp;pg=PA311&amp;lpg=PA311 ''La Commune et la milice de Nantes''] gant Camille Mellinet, 1840.&lt;/ref&gt;). Kalzig e oant e obererezh industriel Naoned ha Liger-Izel, etre 10 ha 15% eus an dud a aferioù pa oant 1% eus poblañs Naoned&lt;ref&gt; [https://metropole.nantes.fr/actualites/les-protestants-et-nantes-une-minorite-au-coeur-d-une-ville-portuaire#:~:text=Paul%20Bellamy%20est%20le%20maire,durant%20la%20Première%20Guerre%20mondiale. Les protestants et Nantes : une minorité au cœur d’une ville portuaire], atersadenn Charles Nicol diwar-benn istor ar Brotestanted e Naoned, lec'hienn Naoned meurgêr, lennet d'ar 1{{añ}} a viz Kerzu 2025.&lt;/ref&gt;. Unan anezho, ar paramantour ha greantour metodour [[Thomas Dobrée (1781-1828)|Thomas Dobrée]] (1781-1828) ha pastor Naoned Wilson a skoazelljont da gas da benn ur c'houlzad evit [[torridigezh ar sklaverezh|terriñ ar sklaverezh]]&lt;ref&gt;Alice Wemyss, ''Histoire du Réveil 1790-1849'', Pariz, Les Bergers et les Mages, 1977, p. 135.&lt;/ref&gt;,&lt;ref group=Notenn&gt;Adsavet e oa bet ar sklaverezh en trevadennoù gall e 1802 gant [[Napoleone Buonaparte]]. Torret e voe da vat e 1848.&lt;/ref&gt;. Pemp maer protestant en deus kontet Naoned, en o zouez [[Ferdinand Favre]] (1832-1865) ha [[Paul Bellamy]] (1910-1928). E [[1855]] e voe savet templ protestant kentañ ar gêr, plasenn Edit Naoned. Bombezet e voe e 1943 hag adsavet e 1958.

Ur roll dibar a c'hoarias ar Brotestanted e Frañs evit degemer al [[lezenn disparti etre an Ilizoù hag ar Stad]] e [[1905]]. Un dro a oa hervezo da gaout an ingalded gant ar Gatoliked.

E [[1954]] e voe krouet &quot;Mision avielour [[Romed|Tziganed]] Frañs&quot; gant ar pastor [[pantekostiezh|pantekostiour]] breizhat [[Clément Le Cossec]]&lt;ref&gt; ''Du ghetto au réseau. Le protestantisme évangélique en France, 1800-2005'' gant Sébastien Fath, emb. Labor et Fides, Geneva, 2005, p.217.&lt;/ref&gt;.

==== Roll ar bastored gembreat er brotestantiezh vrezhonek ====
War c'houlenn pastored eus [[Kembre]] [[Thomas Price (Carnhuanawc)|Thomas Price]] ha [[David Jones]] e voe troet an [[Bibl brezhonek|Testamant Nevez]] e brezhoneg evit ar wech kentañ, gant [[Yann-Frañsez ar Gonideg]]. Embannet e voe &quot;[[Testamant nevez hon aotrou Jézuz-Krist]]&quot; e [[1827]]. 

C'hoari a reas ar pastor kembreat [[John Jenkins]] (1807-1872) ur roll dibar evit adsevel ar brotestantiezh e Breizh. Pa gejas gant ar mojennour ha skrivagner brezhoneg [[Gwilherm Rikoù]] (1778-1848) e anlaezas anezhañ d'ar feiz protestant. Kenlabourat a rejont evit adwelout troidigezh vrezhonek ar [[Bibl]] kaset da benn gant [[ar Gonideg]]. Gwilherm Rikoù a zistroas ouzh ar brotestantiezh e fin e vuhez.

Mab-bihan Gwilherm Rikoù, [[Gwilh ar C'hoad]] (1845-1914) a voe ur pastor protestant oberiant. Digeriñ a reas temploù ha skolioù e le'chioù liesseurt, ha zoken ur chapel, un ospital hag un ti-emzivaded e [[Tremael]], ha treiñ a reas e brezhoneg kanoù relijiel, an Testamant Nevez (1883) hag ar Bibl (1890).  

Ober a reas ar pastor kembreat [[William Jenkyn Jones]] (1852-1925) e annez [[An Oriant|en Oriant]] e [[1882]], ha goude e [[Rosporden]], [[Kemper]] ha [[Pont-'n-Abad]]. Deskiñ a reas brezhoneg buan ar misioner badezour. Brudet eo evit bezañ an hini kentañ a droas ''[[Hen Wlad fy Nhadau]] '' e brezhoneg, e stumm ur c'hantik  embannet e Kemper e [[1895]] en e levr ''Telen ar C'hristen''. Sevel a reas temploù protestant er Vro-Vigoudenn, ha stourm a reas a-enep an [[alkoolegezh]]. Douaret e voe e Kemper e 1925.

=== Protestanted vrudet en XIX{{vet}} hag XX{{vet}} kantved e Breizh ===
* [[Ferdinand Favre|Ferdinand Abraham Favre]] (1779-1867), greanter genidik eus Suis, maer Naoned etre e 1832 ha 1865, kannad ha senadour.
* [[Thomas Dobrée (1810-1895)|Thomas Dobrée]] (1810-1895), dastumer.
* [[Paul Bellamy]] (1866-1930) , maer Naoned etre 1910 ha 1928, kannad.
&lt;gallery&gt;
Ferdinand Favre.jpg|[[Ferdinand Favre]] (1779-1867), maer Naoned.
Thomas Dobrée.jpg|[[Thomas Dobrée]] mab (1810-1895), paramantour ha dastumer.
Portrait de Paul Bellamy.jpg|[[Paul Bellamy]] (1866-1930), maer Naoned.
&lt;/gallery&gt;

== An Temploù hag ilizoù e Breizh ==
=== An ilizoù er XVI{{vet}} ha XVII{{vet}} kantved ===
[[Naoned]] ha [[Roazhon]] a voe an div gêr adreizhet e Breizh. Kalz re all a voe e Mervent Bro-C'hall, hag [[Ar Roc'hell]] e oa kêr-benn an [[Hugunoded]]. Ilizoù protestant a ziwanas e Bro-Naoned ha Bro-Roazhon. E [[1560]] e voe roet an iliz kentañ da protestanted Naoned e [[karter Lokidi]], ha Bachelard a voe anvet he fastor ent-ofisiel. Un iliz a voe savet e [[Cleunay]] (ul lev eus Roazhon d'ar mare-se) darempredet gant familhoù artizaned ha bourc'hizien.&lt;ref&gt;{{Liamm web|yezh=|aozer1=|titl=''Le protestantisme en Bretagne''|url=https://www.museeprotestant.org/notice/le-protestantisme-en-bretagne/|site=www.museeprotestant.org|périodique=[[Musée protestant]]|deiz=|gwelet d'an=2019-12-02}}&lt;/ref&gt;. E [[1561]] e voe lakaet ar pastor Louveau e karg eus ilizoù aodoù Bro-Naoned er [[Ar Roc'h-Bernez|Roc'h-Bernez]], er [[ar Groazig|Groazig]], e [[Gwenrann]] hag e [[Penc'herieg]]. E [[1562]] e voe anvet ar pastor Silo Le Clercler e [[Kastell Blaen]] perc'hennet gant [[Izabeau d'Albret]] hag he mab [[Henri II Roc'han]] war he lerc'h&lt;ref&gt;{{Liamm web |titl=''Mémoire et patrimoine en Loire-Atlantique''|url=https://museeprotestant.org/notice/memoire-et-patrimoine-en-loire-atlantique/ |lec'hienn=Mirdi protestant |consulté le=2021-07-19}}&lt;/ref&gt;.

Lakaet e voe tan da templ Blaen e [[1591]] (Brezelioù ar Relijion). Distrujet e voe templ Cleunay, e-kichen Roazhon, e [[1685]] (Terridigezh Edit Naoned).
[[Restr:Dinard église anglicane.jpg|thumb|Bodañ a ra Iliz Sant-Berteleme [[Dinarzh]] ar gumuniezh saoznek.]]
=== An temploù eus an Ilizoù &quot;hengounel&quot; ===
Eus an {{XIXvet kantved}} eo an temploù protestant koshañ a zo c'hoazh e Breizh :
* templ protestant Kemper, straed Kergariou, digoret en ur mod ofisiel e 1847 gant ar misioner kalvinour kembreat James Williams&lt;ref&gt;{{liamm web |titl=''Religion. Le temple de l'église réformée'' |url=https://www.letelegramme.fr/local/finistere-sud/quimper/ville/religion-le-temple-de-l-eglise-reformee-30-11-2011-1517330.php |accès url=payant |lec'hienn=letelegramme.fr |kazetenn=Le Télégramme |deiz=30-11-2011 |consulté le=28-05-2023}}.&lt;/ref&gt;. Un templ all a zo e [[Lechiagad]] (Bro-Vigoudenn).
* [[templ protestant Naoned]], plasenn Skrid-Embann Naoned, savet e 1855. Distrujet e voe e 1943 gant ur vombezadenn, hag adsavet plasenn Édouard-Normand e 1958. 
* templ protestant An Oriant savet e 1862, distrujet e-pad an Eil Brezel Bed hag adsavet e 1956.
* templ protestant Roazhon, savet e 1882 boulouard ar Frankiz.
* chapel protestant Gwened (e koad), savet e 1957. Un templ nevez zo bet savet e 2018&lt;ref&gt;[http://histoireprotestants22.blogspot.com/2022/11/le-temple-protestant-de-vannes-de-1956.html ''&quot;Le Temple protestant de Vannes remonté à Lorient. 1957-2018&quot;''], e barzh Blog Protestants 22, 9 a viz Meurzh 2026, gwelet d'ar 7 a vz Eost 2026.&lt;/ref&gt;.

Temploù protestant a zo ivez e [[Plougouskant]] (1902), [[Sant-Brieg]] (1908), [[Brest]], [[Perroz-Gireg]] (1937), [[Dinarzh]] (eus Iliz Adreizhet Frañs).

Un iliz [[anglikan]] a zo ivez e [[Dinarzh]], iliz Sant Berteleme (''Saint Bartholomew''), dre an abeg ma voe diazezet ar gêr gouronkañ gant ar Saozon. Savet e voe e 1871.

''Gwelet ivez [[Bered Trugarez#Karrez protestant|ar garrez protestant e pennad &quot;Bered Trugarez&quot;]] Naoned.''

=== An Ilizoù protestant nevez ===
[[Restr:Eglise SDJ Nantes, France.jpg|thumb|Iliz mormon Naoned.]]
An Ilizoù protestant nevez zo niverus awalc'h e Breizh bremañ.

Un toullad mat a ilizoù avielour a zo un tamm e pep lec'h e Breizh, da skouer an iliz protestant avielour boulouard ar Beaujoire, [[karter Naoned Erzh]] e [[Naoned]], kichen-ha-kichen gant iliz katolik Sant-Jord ar Batignolles hag iliz ortodoks Sant-Bazil-Kesare-ha-Sant-Aleksei-Ugena, nepell eus [[Stad ar Beaujoire]].

Un iliz [[mormonegezh|mormon]] a zo e [[Saozon-Sevigneg]], straed Roazhon : Iliz &quot;Jezus-Krist [[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|Sent an deizioù Diwezhañ]]&quot;. Re all a zo hent Santez-Lusenn e [[Naoned]], e Kemper hag en Oriant.

== An aozadurioù ==
Bodet eo ar brotestanted e [[Kevread protestant Frañs]]. E 2013 e voe krouet [[Iliz protestant unanet Frañs]] evit unaniñ an Iliz luterian hag an Iliz adreizhet.

== Levrlennadur ==
* Jean-Yves Carluer, ''Protestants et Bretons, la mémoire des hommes et des lieux'', Emb. La Cause, Pariz, 1993
* Jean-Yves Carluer, ''Les Protestants bretons. Cinq siècles de protestantisme en Bretagne'', 20 a viz Gouere 2017
* Yann-Ber Thomin, Alan Hervé &amp; Yves Larmignat, ''Kan ar Brotestanted e Breizh Izel (IX{{vet}}-XX{{vet}} kantved)'', Embannadurioù Kanomp Breizh

== Liamm diavaez ==
* [http://protestantsbretons.fr protestantsbretons.fr] lec'hienn Jean-Yves Carluer.
==Notennoù ha daveoù==
===Notennoù===
{{Daveoù|stroll=Notenn}}
=== Daveoù ===
{{Daveoù}}

[[Rummad:Protestantiezh e Breizh]]
[[Rummad:Istor Breizh]]</text>
      <sha1>e4ommbkjjzo32qnqniximo5103g3mki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anna Hahn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181354</id>
    <revision>
      <id>2202504</id>
      <parentid>2202414</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T12:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Liamm.</comment>
      <origin>2202504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7054" sha1="gxym4sdszvb0s1hw94wnlo93qrq41jk" xml:space="preserve">[[Restr :AnnaHahn0301_013.jpg|right|140px|Anna Hahn e 2003,]]
'''Anna Hahn''', stumm a-gent: '''Anna Khan''', ([[Riga]], [[RSS Latvia]], [[URSS]], 21 a viz Gouhere 1976) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[latviat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez Veur etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1997&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 235 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 295 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1999. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad latvian an echedoù|Kampionad latvian (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 1992.
====Kampionad europat er rummad ''Yaouidi'' (Merc'hed)====
C'hoariet he deus ur wezh
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 1993||9||{{Tchekia}}, [[Hradec Králové]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||50||13/30||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1992.html 9th European Girls' Junior Chess Championship :: Hradec Králové 1992  – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|} 
====Kampionad bedel er rummad ''Yaouidi'' (Merc'hed)====
C'hoariet he deus teir gwezh, e 1993 evit [[Latvia]], e 1994 hag e 1996 evit [[SUA]].
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 1993||11||{{India}}, [[Kozhikode]]||6/13 ||46,2||29/38||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1993.html 11th World Girls' Junior Chess Championship :: Calicut 1993 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1994||12||{{BRA}}, [[Matinhos]]||7/13 (+ 5, = 4, - 4)||53,8||13/40||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1994.html 12th World Girls' Junior Chess Championship :: Matinhos 1994 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Du 1996||14||{{Kolombia}}, [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||7/13 (+ 4, = 6, - 3)||53,8||13/37||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1996.html 14th World Girls' Junior Chess Championship :: Medellin 1996 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|} 
====[[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]]====
=====Prantad 1999 - 2000=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-   
|Du 2000||{{India}}, [[New Delhi]]||Kampionad||R 64:2-0 ha R 32: 0,5-0,5||50/61||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2000-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000, Women's World Chess Championship 1999-2000 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-  
|}
=====Prantad 2002 - 2004=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-
|Mae 2004||{{Rusia}}, [[Elista]]||Kampionad||0,5/2 (+ 0, = 1, - 1)||59/64||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2004-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000, Women's World Chess Championship 2002-2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|}

====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]====
C'hoariet he deus teir gwezh, trec'h e voe e 2003. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Here 1998||14||[[Denver]]||6,5/9 (+ 6, = 1, - 2)||72,2||2/10||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1998.html 38th Women's US Chess Championship :: Denver, CO 1998 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Gwengolo 2000||40||[[Seattle]]||4,5/9||50||4-5 rampo gant [[Esther Epstein]]/10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2000.html 40th Women's US Chess Championship :: Seattle, WA 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|Genver 2003||43||[[Seattle]]||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||1-3 rampo/13||aour||Gounit a reas 2/2 ar partiennoù dirampoiñ a-enep da [[Irina Krush]], 1/2, ha [[Jennifer Shahade]], 0/2&lt;ref&gt;{{en}}[https://en.chessbase.com/post/a-new-face-anna-hahn-us-champion &quot;A new face Anna Hahn US champion'' - Chess Base]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2003playoff.html 42nd Women's US Chess championship play-off :: Seattle, WA 2003 -Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|} 
====Tournamant ''Open'' [[New York]] (kemmesk)====
C'hoariet he deus ur wezh
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Mae 2000||17||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||55,6||64-79 rampo/200||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/newyork-2000.html 17th New York Open :: New York 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-  
|} 
====[[Kampionad stadunanat an echedoù (kemmesk)|Kampionad stadunanat (kemmesk)]]====
C'hoariet he deus div wezh.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù 
|- 
|Genver 2002||47||[[Seattle]]||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||28,8||53/56||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2002.html 47th US Chess championship :: Seattle, WA 2002 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-   
|Genver 2003||48||[[ Seattle]]||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||25-38 rampo/56||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2003.html 48th US Chess championship :: Seattle, WA 2003  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|} 
===Kevezadegoù dre skipailh===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Latvia]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||erlec'hierez||8/11 (+6, =4, -1)||72,7||4/252||12/64||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992w/1992lat.html 30th Chess Olympiad (women): Manila 1992 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Here-Du 2000||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||2||6,5/12 (+4, =5, -3)||54,2||37/338||15/86||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000w/2000usa.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
*{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]
*{{en}}[https://www.chessgames.com/player/60583 He fartiennoù e Chess Games]
* He c'hoari e 365 Chess: {{en}}[https://www.365chess.com/players/Anna_Hahn]{{,}}{{en}}[https://www.365chess.com/players/Anna_Khan]
{{DEFAULTSORT:Hahn, Anna}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1976]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù latviat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>gxym4sdszvb0s1hw94wnlo93qrq41jk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202531</id>
      <parentid>2202504</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T17:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kampionad bedel ar Maouezi */</comment>
      <origin>2202531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7091" sha1="8c13kjbbg6bmqalcchax4z0qyuyf9jw" xml:space="preserve">[[Restr :AnnaHahn0301_013.jpg|right|140px|Anna Hahn e 2003,]]
'''Anna Hahn''', stumm a-gent: '''Anna Khan''', ([[Riga]], [[RSS Latvia]], [[URSS]], 21 a viz Gouhere 1976) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[latviat]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestrez Veur etrebroadel (WIM) e oa abaoe 1997&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 235 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 295 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Gouhere 1999. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====[[Kampionad latvian an echedoù|Kampionad latvian (Maouezi)]]====
Trec'h e voe e 1992.
====Kampionad europat er rummad ''Yaouidi'' (Merc'hed)====
C'hoariet he deus ur wezh
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 1993||9||{{Tchekia}}, [[Hradec Králové]]||5,5/11 (+ 4, = 3, - 4)||50||13/30||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1992.html 9th European Girls' Junior Chess Championship :: Hradec Králové 1992  – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|} 
====Kampionad bedel er rummad ''Yaouidi'' (Merc'hed)====
C'hoariet he deus teir gwezh, e 1993 evit [[Latvia]], e 1994 hag e 1996 evit [[SUA]].
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 1993||11||{{India}}, [[Kozhikode]]||6/13 ||46,2||29/38||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1993.html 11th World Girls' Junior Chess Championship :: Calicut 1993 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1994||12||{{BRA}}, [[Matinhos]]||7/13 (+ 5, = 4, - 4)||53,8||13/40||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1994.html 12th World Girls' Junior Chess Championship :: Matinhos 1994 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|- 
|Du 1996||14||{{Kolombia}}, [[Medellín (Kolombia)|Medellín]]||7/13 (+ 4, = 6, - 3)||53,8||13/37||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1996.html 14th World Girls' Junior Chess Championship :: Medellin 1996 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|} 
====[[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]]====
Div wezh he deus kemeret perzh. Ne c'hounezas medalenn ebet.
=====Prantad 1999 - 2000=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Kevezadeg||Bro ha kêr||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-   
|Du 2000||{{India}}, [[New Delhi]]||Kampionad||R 64:2-0 ha R 32: 0,5-0,5||50/61||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2000-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000, Women's World Chess Championship 1999-2000 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-  
|}
=====Prantad 2002 - 2004=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-
|Mae 2004||{{Rusia}}, [[Elista]]||Kampionad||0,5/2 (+ 0, = 1, - 1)||59/64||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2004-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000, Women's World Chess Championship 2002-2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|}

====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]====
C'hoariet he deus teir gwezh, trec'h e voe e 2003. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Here 1998||14||[[Denver]]||6,5/9 (+ 6, = 1, - 2)||72,2||2/10||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-1998.html 38th Women's US Chess Championship :: Denver, CO 1998 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Gwengolo 2000||40||[[Seattle]]||4,5/9||50||4-5 rampo gant [[Esther Epstein]]/10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2000.html 40th Women's US Chess Championship :: Seattle, WA 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|Genver 2003||43||[[Seattle]]||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||1-3 rampo/13||aour||Gounit a reas 2/2 ar partiennoù dirampoiñ a-enep da [[Irina Krush]], 1/2, ha [[Jennifer Shahade]], 0/2&lt;ref&gt;{{en}}[https://en.chessbase.com/post/a-new-face-anna-hahn-us-champion &quot;A new face Anna Hahn US champion'' - Chess Base]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2003playoff.html 42nd Women's US Chess championship play-off :: Seattle, WA 2003 -Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|} 
====Tournamant ''Open'' [[New York]] (kemmesk)====
C'hoariet he deus ur wezh
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Mae 2000||17||5/9 (+ 4, = 2, - 3)||55,6||64-79 rampo/200||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/newyork-2000.html 17th New York Open :: New York 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-  
|} 
====[[Kampionad stadunanat an echedoù (kemmesk)|Kampionad stadunanat (kemmesk)]]====
C'hoariet he deus div wezh.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù 
|- 
|Genver 2002||47||[[Seattle]]||2,5/9 (+ 1, = 3, - 5)||28,8||53/56||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2002.html 47th US Chess championship :: Seattle, WA 2002 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.   
|-   
|Genver 2003||48||[[ Seattle]]||4,5/9 (+ 4, = 1, - 4)||50||25-38 rampo/56||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usa-2003.html 48th US Chess championship :: Seattle, WA 2003  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|} 
===Kevezadegoù dre skipailh===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[Latvia]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Even 1992||30||{{Filipinez}}, [[Manila]]||erlec'hierez||8/11 (+6, =4, -1)||72,7||4/252||12/64||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/1992w/1992lat.html 30th Chess Olympiad (women): Manila 1992 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Here-Du 2000||34||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||2||6,5/12 (+4, =5, -3)||54,2||37/338||15/86||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2000w/2000usa.html 34th Chess Olympiad (women): Istanbul 2000 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-  
|}
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
*{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/2008602 He fichenn FIDE]
*{{en}}[https://www.chessgames.com/player/60583 He fartiennoù e Chess Games]
* He c'hoari e 365 Chess: {{en}}[https://www.365chess.com/players/Anna_Hahn]{{,}}{{en}}[https://www.365chess.com/players/Anna_Khan]
{{DEFAULTSORT:Hahn, Anna}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1976]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù latviat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>8c13kjbbg6bmqalcchax4z0qyuyf9jw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rusudan Goletiani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181358</id>
    <revision>
      <id>2202529</id>
      <parentid>2202498</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad bedel ar rummad Yaouidi (merc'hed).</comment>
      <origin>2202529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6436" sha1="0kwyunb8o2ohq2gfhab0h2fwfpe0cgl" xml:space="preserve">[[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]
 '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank====
Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz.
====Kampionad europat ar rummad ''Yaouidi'' (merc'hed)====
Kemer a reas perzh div wezh.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Gwengolo 1998||15||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||9,5/13 (+ 6, = 3, - 0)||73,1||2/24||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1998.html 15th European Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1998 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1999||16||{{Gres}}, [[Patras]]||7/13 (+ 6, = 2, - 5)||53,8||11/37||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1999.html 16th European Girls' Junior Chess Championship :: Patras 1999 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|}
====Kampionad bedel er rummad ''Yaouidi'' e-dan ugent vloaz (Merc'hed)====
C'hoariet he deus div wezh evit [[Jorjia]]. Ne dapas medalenn ebet.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Du 1996||14||{{Kolombia}}, [[Medellín]]||7/13 (+ 5, = 4, - 4)||53,8||16/37||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1996.html 14th World Girls' Junior Chess Championship :: Medellin 1996 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1999||17||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||8/13 ||61,5||7/35||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1999.html 17th World Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1999 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|} 

====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe  e 2005.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Even 2004||43||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]&lt;ref&gt;{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005&lt;/ref&gt;.
|- 
|Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html 48th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2009 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|}

====Kampionad amerikan (maouezi)====
Kemer a reas perzh div wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 2003. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 2003||2||{{Venezuela}}, [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||86,3||1/23||aour||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2003.html 2nd American Continental Chess Championship (women) :: San Cristóbal 2003 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Du 2005||3||{{Guatemala}}, [[Ciudad de Guatemala]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||2/32||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2005.html 3rd American Continental Chess Championship (women) :: Guatemala city 2005 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|}
====Kampionad bedel (Maouezi)====
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-
|}

==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
*{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]
*{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games]
*{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess]
*{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess]
{{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1980]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>0kwyunb8o2ohq2gfhab0h2fwfpe0cgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202530</id>
      <parentid>2202529</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T17:35:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dakbzh</username>
        <id>58931</id>
      </contributor>
      <comment>+ Kampionad bedel.</comment>
      <origin>2202530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7702" sha1="psowq9dudppl96m9cmguhdtd8hlynez" xml:space="preserve">[[Restr :Goletiani_rusudan_20081119_olympiade_dresden.jpg|right|140px| Rusudan Goletiani e [[Dresden]] e 2008.]]
 '''Rusudan Goletiani''', e [[jorjieg]]:'''რუსუდან გოლეთიანი''', ([[Sukhumi]], [[RSS Jorjia]], [[URSS]], 8 a viz Gwengolo 1980) a zo ur c'hoarierez [[echedoù]] [[Jorjia|jorjian]] ha [[stadunanat]].&lt;br&gt;Mestr Etrebroadel (IM) eo abaoe 2009, Mestrez Veur Etrebroadel (WGM) eo abaoe 1999, Mestrez Veur (WIM) e oa abaoe 1997&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 278 edo he renk Elo ''Standard'' e miz Gouhere 2026 ha 2 288 he renk ''Fonnapl''&lt;ref&gt;{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;2 403 eo bet he renk Elo ''Standard'' uhelañ, bet tizhet e miz Here 2006. 
==Kevezadegoù==
===Kevezadegoù hiniennel===
====Kampionad [[URSS|soviedat]] ar Re Yaouank====
Trec'h e voe e 1990 e rummad ar merc'hed e-dan daouzek vloaz, p'edo nav vloaz.
====Kampionad europat ar rummad ''Yaouidi'' (merc'hed)====
Kemer a reas perzh div wezh.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Gwengolo 1998||15||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||9,5/13 (+ 6, = 3, - 0)||73,1||2/24||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1998.html 15th European Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1998 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1999||16||{{Gres}}, [[Patras]]||7/13 (+ 6, = 2, - 5)||53,8||11/37||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-eicc/eu20g-1999.html 16th European Girls' Junior Chess Championship :: Patras 1999 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|}
====Kampionad bedel er rummad ''Yaouidi'' e-dan ugent vloaz (Merc'hed)====
C'hoariet he deus div wezh evit [[Jorjia]]. Ne dapas medalenn ebet.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Du 1996||14||{{Kolombia}}, [[Medellín]]||7/13 (+ 5, = 4, - 4)||53,8||16/37||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1996.html 14th World Girls' Junior Chess Championship :: Medellin 1996 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Gwengolo 1999||17||{{Armenia}}, [[Yerevan]]||8/13 ||61,5||7/35||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-junior/wu20g-1999.html 17th World Girls' Junior Chess Championship :: Yerevan 1999 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-  
|} 
====[[Kampionezed bedel echedoù|Kampionad bedel ar Maouezi]]====
Div wezh he deus kemeret perzh. Ne c'hounezas medalenn ebet.
=====Prantad 1999 - 2000=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|-    
|Mae 1999||{{Jorjia}}, [[Tbilisi]]||Takadel 1.5 Balk Europa||6/9 (+ 5, = 2, - 2)||66,7 ||2-8 rampo/32||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2000-wch.html  FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000Zonal 1.5 (Balcan Europe) :: Tbilisi 1999 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.    
|-    
|Du 2000||{{India}}, [[New Delhi]]||Kampionad bedel||0/1 (+ 0, = 0, - 1)||0||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2000-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000 World Championship :: New Delhi 2000 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-   
|} 
=====Prantad 2002 - 2004=====
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Miz ha bloaz||Bro ha kêr||Kevezadeg||Poentoù||Renk||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Mae 2004||{{Rusia}}, [[Elista]]||Kampionad||0,5/2 (+ 0, = 1, - 2)||25||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-wwcc/wwc2004-wch.html FIDE World Chess Championship cycle 1999-2000, Women's World Chess Championship 2002-2004, World Championship :: Elista 2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|-   
|}
====[[Kampionad stadunanat an echedoù (maouezi)|Kampionad stadunanat (Maouezi)]]====
Trec'h e voe  e 2005.
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Even 2004||43||[[New York]]||2,5/6 (+ 2, = 1, - 3)||41,7||5/7||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2004.html 43rd Women's US Chess championship :: New York, NY 2004 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Ebrel 2005||45||[[San Diego (Kalifornia)|San Diego]]||?||?||1||aour||Gounit a reas ar match dirampoiñ a-enep da [[Tatev Abrahamyan]]&lt;ref&gt;{{en}}The New York Times, d'ar 7 a viz Kerzu 2005&lt;/ref&gt;.
|- 
|Here 2009||48||[[Saint Louis]]||3,5/9 (+ 2, = 3, - 4)||38,9||7/10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2009.html 48th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2009 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Ebrel 2015||54||[[Saint Louis]]||6/11 (+ 2, = 3, - 4)||54,5||6/12||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-usa/usaw-2015.html 54th Women's US Chess championship :: Saint Louis, MO 2015  - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|}
====Kampionad amerikan (maouezi)====
Kemer a reas perzh div wezh. Trec'h e voe ur wezh, e 2003. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar C'hampionad||Bro ha kêr||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk||Medalenn||Notennoù ha daveennoù
|- 
|Here 2003||2||{{Venezuela}}, [[San Cristóbal (Venezuela)|San Cristóbal]]||7,5/9 (+ 6, = 3, - 0)||86,3||1/23||aour||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2003.html 2nd American Continental Chess Championship (women) :: San Cristóbal 2003 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;. 
|- 
|Du 2005||3||{{Guatemala}}, [[Ciudad de Guatemala]]||7/9 (+ 6, = 2, - 1)||77,8||2/32||argant||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/ind-america/amcontw-2005.html 3rd American Continental Chess Championship (women) :: Guatemala city 2005 - Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|- 
|}
=== Kevezadegoù dre skipailh ===
====[[Olimpiadoù echedoù|Olimpiadoù ar Maouezi]]====
C'hoariet he deus teir gwezh e skipailh [[SUA]]. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Medalenn hiniennel||Renk he skipailh||Medalenn he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Mae-Even 2006||37||{{Italia}}, [[Torino]]||3||8,5/12 (+6, =5, -1)||70,8||6/417||-||4/106||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2006w/2006usa.html 37th Chess Olympiad (women): Turin 2006 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-
|Du 2008||38||{{Alamagn}}, [[Dresden]]||3||9/11 (+7, =4, -0)||81,8||2/548||argant||3/111||arem||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2008w/2008usa.html 38th Chess Olympiad (women): Dresden 2008 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|Eost-Gwengolo 2012||40||{{Turkia}}, [[Istanbul]]||4||4,5/8 (+3, =3, -2)||56,3||19||-||10||-||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2012w/2012usa.html 40th Chess Olympiad (women): Istanbul 2012 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.
|-  
|}
====Kampionad bedel (Maouezi)====
C'hoariet he deus ur wezh e skipailh [[SUA]]. Ne c'hounezas medalenn ebet, hag he skipailh kennebeut. 
{| class=&quot;wikitable&quot; 
!|Bloaz||Niverenn ar gevezadeg||Bro ha kêr||Tablezenn||Poentoù||Dregantad efedusted||Renk hiniennel||Renk he skipailh||Notennoù ha daveennoù
|-  
|Gwengolo 2009||2||{{Sina}}, [[Ningbo]]||3||4/9 (+3, =2, -4)||44,4||6/50||8/10||&lt;ref&gt;{{en}}[https://www.olimpbase.org/2009v/2009usa.htm World Team Chess Championship (women): 2009 – Olimp Base]&lt;/ref&gt;.  
|-
|}
==Notennoù ha daveennoù==
{{daveoù}} 
== Liammoù diavaez ==
*{{en}}[https://ratings.fide.com/profile/13601105 He fichenn FIDE]
*{{en}}[https://www.chessgames.com/player/10040 He fartiennoù e Chess Games]
*{{en}}[https://www.365chess.com/players/Rusudan_Goletiani He fartiennoù e 365 Chess]
*{{en}}[https://ratings.uschess.org/player/12807449 He fichenn en US Chess]
{{DEFAULTSORT:Goletiani, Rusudan}} 
[[Rummad:Ganedigezhioù 1980]] 
[[Rummad:C'hoarierien echedoù jorjian]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù soviedat]]
[[Rummad:C'hoarierien echedoù eus SUA]]</text>
      <sha1>psowq9dudppl96m9cmguhdtd8hlynez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bibl brezhonek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181379</id>
    <revision>
      <id>2202511</id>
      <parentid>2202280</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T13:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arko</username>
        <id>540</id>
      </contributor>
      <comment>/* Pennadoù nes */ liammoù</comment>
      <origin>2202511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4376" sha1="qo69sbmsu1r0f0nfabwg448vaq4ooaj" xml:space="preserve">{{LabourAChom}}
Ne gaver ket eus ar '''Bibl brezhonek''' embannet en e bezh a-raok ar XX{{vet}} kantved. Kentañ embann testennoù biblek en o hir a voe graet gant ur gevredigezh protestant diwar goulenn [[Yann-Frañsez ar Gonideg|Yann-Frañsez ar Gonideg]]. N'eus ket bet c'hoant splann an [[Iliz katolik roman|Iliz katolik]] lakaat ar vrezhonegerien da vont lenn an testennoù sakr war o unan biken, pa glaske Protestanted vreizhad aesaat lenn ar bibl e brezhonek hep bezañ gouest e embann en e bezh kennebeut.

== Ar Bibl er misterioù brezhonek ==
Er [[mister brezhonek|misterioù brezhonek]] e veze lakaet e stumm ar c'hoariva istorioù guerzennet, tennet o steuñvennoù, pe eus ar Bibl, pe eus buhezioù ar Sent ([[Sentvuhezhoniezh]]où). Sklaer eo implij ar Bibl el levr liezek moullet e 1530, e Pariz, hag e kaver ennañ ur ''Passion'', ur ''Ressurection'' ha ''Divizou ar Basion'', mui tri varzhoneg, Tremenvan an Ytron Maria, heuliet gant ''Pemzeg levenez an Ytron Varia'' hag, en diwezh, ur barzhoneg diwar-benn ''Buhez Mabden''. nemet er pezh diwezhañ e c'heller spurmantiñ m'eo bet implijet senennoù ha lavarennoù an Avieloù&lt;ref&gt;Meneget gant Abeozen ha Cédric Choplin, da-heul.&lt;/ref&gt;.&lt;br&gt;

== Testennoù ar Bibl treuskaset a-dammoù da gatoliked Breizh ==
Pa veze prezegennet ar relijion kristen er vrezhonegerien e tlefe ar veleien bezañ gouest da arroudennañ bommoù eus ar Bibl en o yez. Evit ma vefent prest d'ober e voe ret sevel levrioù arbennik gant arroudennoù ar Bibl. [[Breviel]]où ha [[leksional]]ioù a veze graet eus an ostilhoù-se, met e latin e veze savet nemetken betek Sened-Meur Vatikan 2.&lt;br&gt;
D'ar feizhidi e veze kinniget ober gant misalioù ha levrioù eurioù (evit harpañ o fedennoù), ma c'hellfent lenn pe ober [[Lennadur|lennadur]]ioù d'ar re all.
 
Al levrioù eurioù (pe an [[eureier]]&lt;ref&gt;Nouveau dictionnare breton-français ; français-breton, Embannadurioù Al Liamm, 2014. Eureier: livre d'heures, livre de prière.&lt;/ref&gt;) a voe savet e latin a-raok ijinadenn an moullañ hag ne 'z eas ket eurioù brezhonek (ha latin) war wel a-raok 1712&lt;ref&gt; Charlez ar Brizh, ''Heuryou brezonec ha latin composet quen e pros quen e guers, e faver ar bobl simp'', Pariz, Jacques Kerver, 1712.&lt;/ref&gt;. Koulz hag er brevialoù eveze savet ul lodenn eus an eurioù da ginnig perzhioù bihan ar Bibl hervez ur steuñv dibunet a-hed ar bloaz. E 1758 e lakaas embann [[Klaoda Marigo]], un ''Abrege eus an Aviel'' a roe nemet un tañva eus an destenn orin.&lt;br&gt; 
Bep sizhun, e-kreiz an oferenn sul, e veze lennet ur bomm eus an [[Aviel]]où hag unan eus [[Lizhiri an Ebestel]], a-wezhioù eus an [[Testamant Kozh]],

Bezet pe vezet, e tlefe ar veleien gatolik chom hep ober gant lodennoù bras ar Bibl ha treuskas ar berr eus an testennoù relijiel e-lec'h ober arroudennoù hir e brezhoneg pa vanke moulladennoù ar Bibl e brezhoneg.

== Ar ''Bibl brezhonek'' hag ar Brotestanted ==

== Strivoù ar Gonideg ==


== Troidigezhioù pennañ ==
* Yann-Frañsez ar Gonideg, ''Katekiz historik é pehini é kaveur é berr gomzou ann histor santel hag ar gélénnadurez gristen'', Angoulême, Moullerezh Trémeau, 1826.
* ''[[Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr]]'', Sant-Brieg, Moullerezh Prudhomme, 1866
* [https://bibliotheque.diocese-quimper.fr/items/show/9779 Yves-Marie Madec, ''Histor zantel : testamant coz ha testamant nevez'', Brest, Levrdi André Derrien, 1929.] Dastumadoù niverelet– Eskopti Kemper ha Leon,. Brassellet d'an 15 a viz Here 2026.
* ''Ar Pevar Aviel'', Embannadurioù Al Liamm, 1969
* ''Aviel Jezuz-Krist : Hervez S. Vaze, S. Mark, S. Lukaz, S. Yann'', Emgleo Breiz-Ar Skol dre Lizer, 1982.

== Levrlennadurezh&amp;
* Abeozen, ''Istor lennegezh vrezhonek an amzer-vremañ'', Embannadurioù Al Liamm, 1957
* Abeozen, ''Damskeud hol lennegezh kozh'', Embannadurioù Al Liamm, 1962
* [[Cédric Choplin]], &quot;Entre religion et divertissement (XXVIIe-XVIIIe)&quot;. E-barzh ''La littérature en langue bretonne' : des origines à nos jours'', p p. 41-52, Embann ar Menezioù Du, 2024.

== Pennadoù nes ==
* [[Aviel]]
* [[Bibl]]
* [[Bibl Santel pe Levr ar Skritur Sakr]] (Ar Gonideg)
* [[Kenvreuriez ar Brezoneg]]
* [[Maodez Glanndour]]
* [[Troidigezhioù ar Bibl e kembraeg]]
* [[Katoligiezh e Breizh]]
* [[Protestantiezh e Breizh]]

== Notennoù ha daveennoù ==
{{daveoù}}

[[Rummad:Bibl]]
[[Rummad:Testennoù ar Gristeniezh]]</text>
      <sha1>qo69sbmsu1r0f0nfabwg448vaq4ooaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fonds celtique et basque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181408</id>
    <revision>
      <id>2202513</id>
      <parentid>2202409</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>ouzhpennet, Yann Vari Penwern, Fanch an Uhel, BnF, dave</comment>
      <origin>2202513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="ea65h09jkwl3vfu9ojh8pa1wlyqzkg5" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]]: ''fonds celtique et basque'') el [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel C'hall]] e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque), &lt;nowiki&gt;https://numerikoak.bilketa.eus&lt;/nowiki&gt;, https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf &lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni''&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.3&lt;/ref&gt;.

Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant R. G. Kerambrun, e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>ea65h09jkwl3vfu9ojh8pa1wlyqzkg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202515</id>
      <parentid>2202513</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>ouzhpennet, bloavezhioù, juge de paix, gwerzioù breizh izel</comment>
      <origin>2202515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1583" sha1="7nf3cs2cetz1hab1yuoiwxos5pp4bas" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]]: ''fonds celtique et basque'') el [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel C'hall]] e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque), &lt;nowiki&gt;https://numerikoak.bilketa.eus&lt;/nowiki&gt;, https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf &lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni''&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.3&lt;/ref&gt;.

Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant R. G. Kerambrun, e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag aboe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>7nf3cs2cetz1hab1yuoiwxos5pp4bas</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202516</id>
      <parentid>2202515</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:29:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>titl, dastumad penguern</comment>
      <origin>2202516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1607" sha1="i3bbne30u6swg2ot7nllu9g5fm4tq9d" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]]: ''fonds celtique et basque'') el [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel C'hall]] e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque), &lt;nowiki&gt;https://numerikoak.bilketa.eus&lt;/nowiki&gt;, https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf &lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni''&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penguern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant R. G. Kerambrun, e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag aboe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>i3bbne30u6swg2ot7nllu9g5fm4tq9d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202517</id>
      <parentid>2202516</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <comment>liamm, René Kerambrun</comment>
      <origin>2202517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1627" sha1="38vqqgb68vq83y7znyps4pcsyrl32zq" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]]: ''fonds celtique et basque'') el [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel C'hall]] e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque), &lt;nowiki&gt;https://numerikoak.bilketa.eus&lt;/nowiki&gt;, https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf &lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni''&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penguern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag aboe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>38vqqgb68vq83y7znyps4pcsyrl32zq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202519</id>
      <parentid>2202517</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T14:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Dastumad Penguern */</comment>
      <origin>2202519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="8tatgw37byaitq0biz8k2wndat1u2hz" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]]: ''fonds celtique et basque'') el [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel C'hall]] e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque), &lt;nowiki&gt;https://numerikoak.bilketa.eus&lt;/nowiki&gt;, https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf &lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni''&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p.3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag aboe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>8tatgw37byaitq0biz8k2wndat1u2hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202539</id>
      <parentid>2202519</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2202539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1606" sha1="btlvlxscg6ix1xp0w47447psrkf83zu" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]] : ''fonds celtique et basque''), e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]], e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} [https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque)], Numerikoak bilketa (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni&lt;ref&gt;Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p. 3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309 &quot;''la collection des manuscrits breton''&quot;&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag abaoe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>btlvlxscg6ix1xp0w47447psrkf83zu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202540</id>
      <parentid>2202539</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T20:09:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2202540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1618" sha1="41yicillqmxu5y9bdf4fspdmemt5om9" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]] : ''fonds celtique et basque''), e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]], e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque)]'', Numerikoak bilketa (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni&lt;ref&gt;{{fr}} Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p. 3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''La collection des manuscrits breton'', e Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek da 1840 hag abaoe 1852, etre Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>41yicillqmxu5y9bdf4fspdmemt5om9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202543</id>
      <parentid>2202540</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T05:47:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2202543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="gvbfkhkrptt5llni243duqifac67p56" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]] : ''fonds celtique et basque''), e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]], e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque)]'', Numerikoak bilketa (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni&lt;ref&gt;{{fr}} Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p. 3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;''La collection des manuscrits breton'', e Revue celtique, niverenn V, 1881-1882, p. 309&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek 1840 ha betek 1852, e ''distrigoù'' Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>gvbfkhkrptt5llni243duqifac67p56</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202549</id>
      <parentid>2202543</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>oberour ar pennad skrid</comment>
      <origin>2202549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1680" sha1="jat3hq2jmen5yvt8stcudo5jig4v4de" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]] : ''fonds celtique et basque''), e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]], e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque)]'', Numerikoak bilketa (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni&lt;ref&gt;{{fr}} Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p. 3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[Henri Gaidoz]], [[Paul Sébillot]], ''La collection des manuscrits breton'', e Revue celtique, tamm V, 1881-1882, , F. Vieweg, Paris, p. 309&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek 1840 ha betek 1852, e ''distrigoù'' Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>jat3hq2jmen5yvt8stcudo5jig4v4de</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202551</id>
      <parentid>2202549</parentid>
      <timestamp>2026-10-21T11:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Leonzia</username>
        <id>88972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>2202551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1684" sha1="9hl5vtsykhubdshvn3ap59ket1ai0tm" xml:space="preserve">En '''dalc'had keltiek hag euskarek''' ([[galleg]] : ''fonds celtique et basque''), e [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]], e kaver un dastumad dornskridoù en [[euskareg]], [[iwerzhoneg]] ha [[brezhoneg]]&lt;ref&gt;{{fr}} ''[https://numerikoak.bilketa.eus/par-type-de-document/manuscrits/les-manuscrits-basques-de-la-bnf Les manuscrits basques de la BnF (fonds celtique et basque)]'', Numerikoak bilketa (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. En holl, 105 dornskrid a zo enni&lt;ref&gt;{{fr}} Henri Omont, ''Catalogue des manuscrits celtiques et basques de la Bibliothèque nationale'', Chartres, 1890, p. 3&lt;/ref&gt;.

== Dastumad Penwern ==
Dastumad Penguern a zo ul lodenn, nav dornskrid ennañ. An darn vrasañ anezho a oa bet skrivet gant [[Yann-Vari Penwern|A. de Penguern]], daoust ma oa bet skrivet lod gant [[René Kerambrun|R. G. Kerambrun]], e genlabourer. Dastumet en deus kanaouennoù, gwerzioù, soniou, troioù-lavar. Lakaet e voe e [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall|Levraoueg Vroadel Bro C'hall]] e 1878 gant an doktor Halléguen, a vije perc'henn nemetañ ochom, met kenperc'henned e oa ivez, gant aotrounez [[Fañch an Uhel|Luzel]] hag Hippolyte du Cleuziou&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[Henri Gaidoz]], [[Paul Sébillot]], ''La collection des manuscrits breton'', e [[Revue celtique]], tamm V, 1881-1882, , F. Vieweg, Paris, p. 309&lt;/ref&gt;.

Dastumet e oa an testennoù adalek 1840 ha betek 1852, e ''distrigoù'' Lannuon ha Montroulez, e-keit ma oa an aotrou de Penguern o chom eno evel barner ar peoc'h (''juge de paix''). Lod eus ar c'hanaouennoù a zo heñvel gant ar re dastumet e [[Gwerziou Breiz-Izel|Gwerzioù Breizh Izel]] gant A. Luzel&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Daveoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Dielloù]]</text>
      <sha1>9hl5vtsykhubdshvn3ap59ket1ai0tm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Levraoueg Vroadel Bro-C'hall</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181415</id>
    <redirect title="Levraoueg vroadel Bro-C&#039;hall" />
    <revision>
      <id>2202522</id>
      <timestamp>2026-10-20T15:01:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Ar choler en deus kaset ar bajenn [[Levraoueg Vroadel Bro-C'hall]] da [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]: Titl skrivet fall</comment>
      <origin>2202522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="hbzjlycygrgqfrnklwx3hwvi86al130" xml:space="preserve">#ADKAS [[Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>hbzjlycygrgqfrnklwx3hwvi86al130</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kaozeal:Levraoueg Vroadel Bro-C'hall</title>
    <ns>1</ns>
    <id>181416</id>
    <redirect title="Kaozeal:Levraoueg vroadel Bro-C&#039;hall" />
    <revision>
      <id>2202524</id>
      <timestamp>2026-10-20T15:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>Ar choler en deus kaset ar bajenn [[Kaozeal:Levraoueg Vroadel Bro-C'hall]] da [[Kaozeal:Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]: Titl skrivet fall</comment>
      <origin>2202524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="achm9o3aps12w2j12asjxd6l28i3dnr" xml:space="preserve">#ADKAS [[Kaozeal:Levraoueg vroadel Bro-C'hall]]</text>
      <sha1>achm9o3aps12w2j12asjxd6l28i3dnr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Discogs</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181417</id>
    <revision>
      <id>2202525</id>
      <timestamp>2026-10-20T16:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <comment>Lañs dister</comment>
      <origin>2202525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="n2vjgyyososaiunbcxmpta8wfwu2vy7" xml:space="preserve">[[Restr:Discogs logo black.svg|dehou|250x250px]]
'''Discogs''' zo un diaz roadennoù savet dre genlabour hag ur marc'had enlinenn, ma c'haller katalogañ, gwerzhañ ha prenañ sonenrolladennoù, ne vern o skor ([[Pladenn fonografek|pladennoù fonografek]], [[Kasedig-klevet|kasedigoù-klevet]], [[CD|CDoù]], niverel...). Savet e voe e 2000 gant Kevin Lewandowski, ur programmer en embregerezh [[Intel]] hag un DJ amatour, a felle dezhañ renabliñ e zastumadeg [[Maxi-single|Maxi 45-T]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Manuel Rabasse, ''[https://www.liberation.fr/musique/2018/12/07/discogs-disquaire-ogre_1696640/ Analyse. Discogs, disquaire ogre]'', Libération, 07/12/2018 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. E miz Here e oa renablet enni ouzhpenn 17 milion a oberennoù ha 9 milion a arzourien, gant {{formatnum:602000}} kenskriver(ez)&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.discogs.com/about/about About]'', Discogs (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

Un arload Discogs war [[iOS]] hag [[Android]] zo ouzhpenn al lec'hienn abaoe 2016&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.thevinylfactory.com/news/discogs-ios-app-launch The official Discogs app is finally here]'', The Vinyl Factory, 29/02/2016 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

== Mont en-dro ==
Gellout a ra implijerien Discogs enrollañ o dastumadeg personel el lec'hienn en ur glask en oberennoù renablet. Oberennoù a c'hall bezañ ouzhpennet pe kemmet gant an implijerien o-unan. Listennoù anvet ''wantlist'', enne an oberennoù a fell d'an implijer(ez) kaout, zo ivez.

Dre ar marc'had e c'hall an implijerien, hiniennoù pe tud a-vicher, prenañ ha gwerzhañ oberennoù. Discogs a rastell 8% eus samm pep gwerzh. E 2017 e oa bet gwerzhet 8 milioù a bladennoù vinil, a rae neuze 75% eus gwerzhioù al lec'hienn&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Liamm diavaez ==
* [https://www.discogs.com Lec'hienn Discogs]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lec'hiennoù internet]]
[[Rummad:Diazoù roadennoù]]
[[Rummad:Kenwerzh niverennel]]
[[Rummad:Sonerezh]]
[[Rummad:Arloadoù]]</text>
      <sha1>n2vjgyyososaiunbcxmpta8wfwu2vy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202526</id>
      <parentid>2202525</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kestenn</username>
        <id>14086</id>
      </contributor>
      <origin>2202526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2008" sha1="pk08kq6z5g5a32dwft381vxh98irvo6" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|Discord}}
[[Restr:Discogs logo black.svg|dehou|250x250px]]
'''Discogs''' zo un diaz roadennoù savet dre genlabour hag ur marc'had enlinenn, ma c'haller katalogañ, gwerzhañ ha prenañ sonenrolladennoù, ne vern o skor ([[Pladenn fonografek|pladennoù fonografek]], [[Kasedig-klevet|kasedigoù-klevet]], [[CD|CDoù]], niverel...). Savet e voe e 2000 gant Kevin Lewandowski, ur programmer en embregerezh [[Intel]] hag un DJ amatour, a felle dezhañ renabliñ e zastumadeg [[Maxi-single|Maxi 45-T]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Manuel Rabasse, ''[https://www.liberation.fr/musique/2018/12/07/discogs-disquaire-ogre_1696640/ Analyse. Discogs, disquaire ogre]'', Libération, 07/12/2018 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. E miz Here e oa renablet enni ouzhpenn 17 milion a oberennoù ha 9 milion a arzourien, gant {{formatnum:602000}} kenskriver(ez)&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.discogs.com/about/about About]'', Discogs (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

Un arload Discogs war [[iOS]] hag [[Android]] zo ouzhpenn al lec'hienn abaoe 2016&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.thevinylfactory.com/news/discogs-ios-app-launch The official Discogs app is finally here]'', The Vinyl Factory, 29/02/2016 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

== Mont en-dro ==
Gellout a ra implijerien Discogs enrollañ o dastumadeg personel el lec'hienn en ur glask en oberennoù renablet. Oberennoù a c'hall bezañ ouzhpennet pe kemmet gant an implijerien o-unan. Listennoù anvet ''wantlist'', enne an oberennoù a fell d'an implijer(ez) kaout, zo ivez.

Dre ar marc'had e c'hall an implijerien, hiniennoù pe tud a-vicher, prenañ ha gwerzhañ oberennoù. Discogs a rastell 8% eus samm pep gwerzh. E 2017 e oa bet gwerzhet 8 milioù a bladennoù vinil, a rae neuze 75% eus gwerzhioù al lec'hienn&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Liamm diavaez ==
* [https://www.discogs.com Lec'hienn Discogs]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lec'hiennoù internet]]
[[Rummad:Diazoù roadennoù]]
[[Rummad:Kenwerzh niverennel]]
[[Rummad:Sonerezh]]
[[Rummad:Arloadoù]]</text>
      <sha1>pk08kq6z5g5a32dwft381vxh98irvo6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202528</id>
      <parentid>2202526</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T16:30:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ar choler</username>
        <id>52661</id>
      </contributor>
      <comment>HTML</comment>
      <origin>2202528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2024" sha1="5bsg26fdcpxt4sdpurgh7n4cu9p9crd" xml:space="preserve">{{Droukveskañ|Discord}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|-
|[[Restr:Discogs logo black.svg|250px]]
|}
'''Discogs''' zo un diaz roadennoù savet dre genlabour hag ur marc'had enlinenn, ma c'haller katalogañ, gwerzhañ ha prenañ sonenrolladennoù, ne vern o skor ([[Pladenn fonografek|pladennoù fonografek]], [[Kasedig-klevet|kasedigoù-klevet]], [[CD|CDoù]], niverel...). Savet e voe e 2000 gant Kevin Lewandowski, ur programmer en embregerezh [[Intel]] hag un DJ amatour, a felle dezhañ renabliñ e zastumadeg [[Maxi-single|Maxi 45-T]]&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Fr}} Manuel Rabasse, ''[https://www.liberation.fr/musique/2018/12/07/discogs-disquaire-ogre_1696640/ Analyse. Discogs, disquaire ogre]'', Libération, 07/12/2018 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;. E miz Here e oa renablet enni ouzhpenn 17 milion a oberennoù ha 9 milion a arzourien, gant {{formatnum:602000}} kenskriver(ez)&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.discogs.com/about/about About]'', Discogs (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

Un arload Discogs war [[iOS]] hag [[Android]] zo ouzhpenn al lec'hienn abaoe 2016&lt;ref&gt;{{en}} ''[https://www.thevinylfactory.com/news/discogs-ios-app-launch The official Discogs app is finally here]'', The Vinyl Factory, 29/02/2016 (lennet d'an 20/10/2026)&lt;/ref&gt;.

== Mont en-dro ==
Gellout a ra implijerien Discogs enrollañ o dastumadeg personel el lec'hienn en ur glask en oberennoù renablet. Oberennoù a c'hall bezañ ouzhpennet pe kemmet gant an implijerien o-unan. Listennoù anvet ''wantlist'', enne an oberennoù a fell d'an implijer(ez) kaout, zo ivez.

Dre ar marc'had e c'hall an implijerien, hiniennoù pe tud a-vicher, prenañ ha gwerzhañ oberennoù. Discogs a rastell 8% eus samm pep gwerzh. E 2017 e oa bet gwerzhet 8 milioù a bladennoù vinil, a rae neuze 75% eus gwerzhioù al lec'hienn&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Liamm diavaez ==
* [https://www.discogs.com Lec'hienn Discogs]

== Daveennoù ==
{{Daveoù}}
[[Rummad:Lec'hiennoù internet]]
[[Rummad:Diazoù roadennoù]]
[[Rummad:Kenwerzh niverennel]]
[[Rummad:Sonerezh]]
[[Rummad:Arloadoù]]</text>
      <sha1>5bsg26fdcpxt4sdpurgh7n4cu9p9crd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Euzhvil Londrez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181418</id>
    <revision>
      <id>2202532</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:07:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Lañsig</comment>
      <origin>2202532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="ailmbvbs3jiqre430wenf80uoeu89eq" xml:space="preserve">{{databox}}
Al lesanv '''Euzhvil Londrez''' ([[saozneg]]: ''London Monster'') a oa bet krouet evit ober anv eus un tager maouezed a oa oberiant e Londrez eus 1788 betek 1790. Renwick Williams, ur saver [[Bleunienn artifisiel|bleunioù artifisiel]] [[Kembre|kembreat]], a voe harzet evit tagadennoù e miz Even 1790, barnet div wech ha toullbac'het e [[Newgate Prison|Toull-bac'h Newgate]] evit c'hwech vloaz. ''[[Modus operandi]]'' an &quot;euzhvil&quot; a oa da gunujenniñ maouezed gant troiennoù hudur ha kinnigus ha goude-se tagañ anezho gant ur gontell, troc'hañ o zilhad toullañ o gof, morzhed pe bruched. Doareoù tagañ all en devoa ivez evel kaout kontilli staget ouzh e zaoulin, pe dafar troc'hus ouzh e zaouarn evel gant ur skilf pe gant un ostilh lemm kuzhet en ur [[boked bleunioù]] bihan. Ouzhpenn  50 maouez a oa bet oc'h embann da vezañ bet taget, a-wechoù meur a wech e-kerzh ar memes devezh, ha betek d'an uhelañ c'hwec'h gwech er memes nozvezh. Gant kement a dagadennoù, doareoù ken lies da dagañ hag an diskrivadurioù lies roet eus an tagerien, e vez douetañs gant an istorourien e vije un &quot;euzhvil&quot; nemetken met meur a zen.
[[Rummad:Istor Londrez]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>ailmbvbs3jiqre430wenf80uoeu89eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202533</id>
      <parentid>2202532</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[London Monster]] da [[Euzhvil Londrez]]</comment>
      <origin>2202532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1205" sha1="ailmbvbs3jiqre430wenf80uoeu89eq" xml:space="preserve">{{databox}}
Al lesanv '''Euzhvil Londrez''' ([[saozneg]]: ''London Monster'') a oa bet krouet evit ober anv eus un tager maouezed a oa oberiant e Londrez eus 1788 betek 1790. Renwick Williams, ur saver [[Bleunienn artifisiel|bleunioù artifisiel]] [[Kembre|kembreat]], a voe harzet evit tagadennoù e miz Even 1790, barnet div wech ha toullbac'het e [[Newgate Prison|Toull-bac'h Newgate]] evit c'hwech vloaz. ''[[Modus operandi]]'' an &quot;euzhvil&quot; a oa da gunujenniñ maouezed gant troiennoù hudur ha kinnigus ha goude-se tagañ anezho gant ur gontell, troc'hañ o zilhad toullañ o gof, morzhed pe bruched. Doareoù tagañ all en devoa ivez evel kaout kontilli staget ouzh e zaoulin, pe dafar troc'hus ouzh e zaouarn evel gant ur skilf pe gant un ostilh lemm kuzhet en ur [[boked bleunioù]] bihan. Ouzhpenn  50 maouez a oa bet oc'h embann da vezañ bet taget, a-wechoù meur a wech e-kerzh ar memes devezh, ha betek d'an uhelañ c'hwec'h gwech er memes nozvezh. Gant kement a dagadennoù, doareoù ken lies da dagañ hag an diskrivadurioù lies roet eus an tagerien, e vez douetañs gant an istorourien e vije un &quot;euzhvil&quot; nemetken met meur a zen.
[[Rummad:Istor Londrez]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>ailmbvbs3jiqre430wenf80uoeu89eq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202535</id>
      <parentid>2202533</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2202535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1209" sha1="m4yhcoqbhufb25v5mu4f9di8ovu5s5i" xml:space="preserve">{{databox}}
Al lesanv '''Euzhvil Londrez''' ([[saozneg]]: ''London Monster'') a oa bet krouet evit ober anv eus un tager maouezed a oa oberiant e [[Londrez]] eus 1788 betek 1790. Renwick Williams, ur saver [[Bleunienn artifisiel|bleunioù artifisiel]] [[Kembre|kembreat]], a voe harzet evit tagadennoù e miz Even 1790, barnet div wech ha toullbac'het e [[Newgate Prison|Toull-bac'h Newgate]] evit c'hwech vloaz. ''[[Modus operandi]]'' an &quot;euzhvil&quot; a oa da gunujenniñ maouezed gant troiennoù hudur ha kinnigus ha goude-se tagañ anezho gant ur gontell, troc'hañ o zilhad toullañ o gof, morzhed pe bruched. Doareoù tagañ all en devoa ivez evel kaout kontilli staget ouzh e zaoulin, pe dafar troc'hus ouzh e zaouarn evel gant ur skilf pe gant un ostilh lemm kuzhet en ur [[boked bleunioù]] bihan. Ouzhpenn  50 maouez a oa bet oc'h embann da vezañ bet taget, a-wechoù meur a wech e-kerzh ar memes devezh, ha betek d'an uhelañ c'hwec'h gwech er memes nozvezh. Gant kement a dagadennoù, doareoù ken lies da dagañ hag an diskrivadurioù lies roet eus an tagerien, e vez douetañs gant an istorourien e vije un &quot;euzhvil&quot; nemetken met meur a zen.
[[Rummad:Istor Londrez]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>m4yhcoqbhufb25v5mu4f9di8ovu5s5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>2202536</id>
      <parentid>2202535</parentid>
      <timestamp>2026-10-20T18:48:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <origin>2202536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3126" sha1="25x0xxjxm3ko41x40f177vqjm3ki6jb" xml:space="preserve">{{databox}}
Al lesanv '''Euzhvil Londrez''' ([[saozneg]]: ''London Monster'') a oa bet krouet evit ober anv eus un tager maouezed a oa oberiant e [[Londrez]] eus 1788 betek 1790. Renwick Williams, ur saver [[Bleunienn artifisiel|bleunioù artifisiel]] [[Kembre|kembreat]], a voe harzet evit tagadennoù e miz Even 1790, barnet div wech ha toullbac'het e [[Newgate Prison|Toull-bac'h Newgate]] evit c'hwech vloaz. ''[[Modus operandi]]'' an &quot;euzhvil&quot; a oa da gunujenniñ maouezed gant troiennoù hudur ha kinnigus ha goude-se tagañ anezho gant ur gontell, troc'hañ o zilhad toullañ o gof, morzhed pe bruched. Doareoù tagañ all en devoa ivez evel kaout kontilli staget ouzh e zaoulin, pe dafar troc'hus ouzh e zaouarn evel gant ur skilf pe gant un ostilh lemm kuzhet en ur [[boked bleunioù]] bihan. Ouzhpenn  50 maouez a oa bet oc'h embann da vezañ bet taget, a-wechoù meur a wech e-kerzh ar memes devezh, ha betek d'an uhelañ c'hwec'h gwech er memes nozvezh. Gant kement a dagadennoù, doareoù ken lies da dagañ hag an diskrivadurioù lies roet eus an tagerien, e vez douetañs gant an istorourien e vije un &quot;euzhvil&quot; nemetken met meur a zen.

Bez e oa bet pemp dagadenn e miz Meurzh ha Mae 1788, eizh etre miz Mae ha Kerzu 1789 ha pevar ha daou ugent etre miz Genver hag Even 1790. An darn eus ar maouezed gouzañverezed e-kerzh an daou vloaz kentañ a oa bet diskrivet evel reoù yaouank, gwisket cheuc'h ha kenedus. Kemmet e oa an traoù e 1790 ha ledanaet a galz an doare gouzañverezed. E miz Ebrel 1790 an den a vat [[John Julius Angerstein]] en doa kejet gant kamaladed ha profet 100 [[Guinea (moneiz)|guineas]] (a-vras 13 000 £ e 2025) evit harzadenn ha kondaonadur an Eurzhvil. Ar pennadoù lies er c'hazetennoù hag an doare sebezus a oa gante o devoa krouet ur [[spontadeg moral ]] e Londrez. Ouzhpenn tregont den digablus a oa bet kaset da [[Bow Street Magistrates' Court|Lez-varn ha komiserdi Bow Street]] gant ar flatrerien o klask rastellañ an arc'hant prometet; an holl anezho a oa bet dieubet. Lod maouezed binvidik a oa kroget da zougen gwarezioù e stumm [[goueledenn]]où kouevr, ar re paourañ reoù savet gant gwiskadoù korz pe podoù-boued.

Williams a voe harzet pa oa ur vaouez bet taget o testenniñ e oa an tager. E-kerzh ar selaouadenn, meur a c'houzañverezed eus an Euzhvil o devoa embannet ne oa ket eñ a oa bet o tagañ anezho, ul lod en reas memestra. E-kerzh barnadenn an [[Old Bailey]] e voe kavet kablus met lakaet e oa bet an [[devarn]] e-kerzh ur prosez e miz Kerzu. A-raok an devarn e oa bet roet da c'houzout da Williams e oa rebechet ha abrnet anezhañ evit un tamall fall, hag e oa neuze da vezañ adbarnet ha n'eo ket nemet roet dezhañ an devarnadenn. Ur wech c'hoazh e voe kavet kablus, en desped da vezañ bet un [[alibi]] evit unan eus an dagadennoù da nebeutañ. Evit lod istorourien e chom douetañs e oa un tager dre ma ne oa ket bet roet da c'houzout prouennoù anat eu e gablusted. Soñjal a reer e oa bet tagadennoù kopiañ, dreist-holl dre ma oa bet anat e oa bet ul lod tagadennoù, reoù a-stroll.
[[Rummad:Istor Londrez]]
[[Rummad:Torfedourien Bro-Saoz]]</text>
      <sha1>25x0xxjxm3ko41x40f177vqjm3ki6jb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>London Monster</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181419</id>
    <redirect title="Euzhvil Londrez" />
    <revision>
      <id>2202534</id>
      <timestamp>2026-10-20T18:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dishual</username>
        <id>612</id>
      </contributor>
      <comment>Dishual en deus kaset ar bajenn [[London Monster]] da [[Euzhvil Londrez]]</comment>
      <origin>2202534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26" sha1="cffcuegxd3203o5v40pj19xq8hr07vp" xml:space="preserve">#ADKAS [[Euzhvil Londrez]]</text>
      <sha1>cffcuegxd3203o5v40pj19xq8hr07vp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>