Wikimammenn brwikisource https://br.wikisource.org/wiki/Wikimammenn:Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikimammenn Kaozeadenn Wikimammenn Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad Meneger Kaozeadenn meneger Pajenn Kaozeadenn pajenn Oberour Kaozeadenn oberour TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 102 66961 209934 2026-10-05T09:18:01Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209934 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 58 —|}}</noinclude>gouennou bremañ. Bez’ ez eus evel-se raktapired (Henvil pe ''Palaeotherium, Systemodon, Tapiravus'', ''Protapirus, Paratapirus''), rakkezeg (''Eohippus'', ''Orohippus, Mesohippus, Miohippus, Merychippus'', ''Hippotherium, Hipparion, Protohippus, Pliohippus'', ''Hippidium''), ragolifanted (''Moeritherium, Palaeomastodon'', ''Tetrabelodon''), rakfrikorneged (Digornvil pe ''Aceratherium'', Daouc’hornvil pe ''Diceratherium'', hag all) hag a hañval beza gourdadou tapired, kezeg, olifanted ha frikorneged hon amzer. O c’holei an douarou diveuz a-hed an trihoalad edo eur gaer ha stank a c’hlasvez, heñveloc’h-heñvela ouz glasvez hon hoalad-ni, en he zouez war founaat ha war en em astenn ar gwez palmez hag ar gwez deliou dibad. Kevrennet eo bet an trihoalad gand an douarourien etre daou rannhoalad meur ''eogen'' ha ''neogen'' <ref>Diwar ar geriou gresiek ''eos'' « derou-deiz, goulou-deiz, », ''neos'' « nevez », ''genan'' « lakaat da c’henel ».</ref>, eilgevrennet d’o zro e peb a zaou rannhoalad ''eoken'' hag ''oligoken, mioken ha plioken'' <ref>Diwar ar geriou gresiek ''eos'' « derou-deiz », ''obligos'' « nebeut », ''meion'' « nebeutoc’h », ''pleion'' « muioc’h », ''kainos'' « nevez ».</ref>. Setu a zigemm ar rannhoalad meur eogen diouz ar rannhoalad meur neogen. E-pad an eogen, edo o veva bronneged o terc’hel, an darnvuia anezo, da ouennou aet krenn da get, hag i souezus, war eun dro, dre vraster o ment hag iskister o stumm.<noinclude><references/></noinclude> qnne1xljd5fk5q4zgfe4psqzfbf19l1 102 66962 209935 2026-10-05T09:26:22Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209935 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 59 —|}}</noinclude>E-kerz an neogen, e tro ar gouennou da veza heňveloc’h-heñvela ouz re vremañ. 1° ''ar rannhoalad eoken pe rannhoalad hen-nevez-loenek'' <ref>Gweleadou kosa ar rannhoalad-ze a zo graet ''paleoken'' anezo gant douarourien-zo, diwar ar geriou gresiek ''palaios'' « hen » ha kainos « nevez ».</ref> : kregi a ra ar bronneged da zisplega o gouennou. An teogroc’heneged a zo stank dreist ar re all. Bez’ ez eus anezo loened damheñvel ouz an tapired bremañ, ''Coryphodon'' da genta, ''Lophiodon'' da c’houde, ha, e diwez ar rannhoalad, loened hag a zo rakfurmou d’an henvil (''Palaeotherium''). E derou ar rannhoalad, en Amerik an Hanternoz <ref>E douarennou o tenna d’ar genta solierad, a anver landenek, e Wasatsch, Stadou-Unanet.</ref>, ec’h en em ziskouez ar c’henta eus ar c’hazegeged (''Heptodon'' pe ''Eohippus'') hag eun tammig diwezatoc’h e weler en Europ <ref>E douarennou o tenna d’an eil solierad anvet ''iprezek''.</ref> rakfurmou all d’ar rummad loened-ze (''Hyracotherium'' ha ''Pachynolophus''). Evned-kerzer a zo, evel ar Gastornis. Stank-dreist eo ar pesked o tenna da rummad ar morgi. Stank-kenañ, a-hend-all, e teu da veza er moriou ar rummad toullaoueged anvet ''nummulelled'', ferheñvel o c’hrogen ha kelc’hiek evel eur pez-mouneiz <ref>Ac’hano an ano rôet d’ezo, eus al latin ''nummus'' « pez-mouneiz ». Ar mor nummulellek a oa dindanañ holl greisteiz Europa ha dre levezon ar mor tomm-ze e teuas hon douar-bras da wiska ar stumm-neuz a zo bremañ gand Afrika. Ar gwez palmez, kokos, hag all, en em astennas a goadadou bras keit ha Breiz-Veur en Hanternoz.</ref>. Dre en em leda bern war vern, ez eo aet ar c’hregin-ze d’ober gweleadou-rec’hell a-bez, d’ezo meur a gant<noinclude><references/></noinclude> rhfztcmw9fo3kk12gdakhudgsd7w052 102 66963 209936 2026-10-05T09:31:16Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ 209936 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 60 —|}}</noinclude>metrad teoder a-wechou <ref>E menez Pirene, war harzou Okitania ha Bro-Spagn, hag en Ejipt, da skouer. A-veneziadou eo e kaver ar maen-raz nummulellek er Pireneou.</ref>. E dibenn ar rannhoalad eoken, e teu war ar bed rakfurmou da rummad an olifanted, en o zouez ar gourhenolifant dent torosennek (''Palaeomastodon''). E pluskenn-vaen an Douar e c'hoarvez aroueziou rakreder eus savidigez ar Pireneou hag an Alpou : enezennou o tiveuzia eus ar mor a c'holo kreiz an Europ, hag, er mervent, e-lec'h m'emañ bremañ ar Pireneou, gouelezennadou diwar dour lennou disall hag atredaduriou diwar froudou o tiskouez anat edo eno an torosennadur war greski. 2° ''ar rannhoalad oligoken pe rannhoalad damhen-nevezloenek''. Savidigez ar Pireneou ha savidigez an Alpou, sed an daou zarvoud bras a verk penn-kenta ha penn-diweza an oligoken en Europ. En oligoken izela emañ stank relegou an henvil (''Palaeotherium''). En oligoken uhela, en Amerik, e kaver ''Mesohippus''. Ar c'hosa daskiriered kornek anavezet ganeomp a denn d'ar rannhoalad oligoken (''Protoceras''). Kaer-dispar ha pinvidik-eston eo ar c'hlasvez a c'holo an Europ, gwez ar broiou tomm oc'h en em gemmeska enni gand ar gwez deliou dibad <ref>Palmez a bep seurd, gwez kanfr, gwez kannell, lorwez,</ref>.<noinclude><references/></noinclude> fj4vralu9ezwqzf49n60z740znd7rb6 209937 209936 2026-10-05T09:33:56Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209937 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 60 —|}}</noinclude>metrad teoder a-wechou <ref>E menez Pirene, war harzou Okitania ha Bro-Spagn, hag en Ejipt, da skouer. A-veneziadou eo e kaver ar maen-raz nummulellek er Pireneou.</ref>. E dibenn ar rannhoalad eoken, e teu war ar bed rakfurmou da rummad an olifanted, en o zouez ar gourhenolifant dent torosennek (''Palaeomastodon''). E pluskenn-vaen an Douar e c'hoarvez aroueziou rakreder eus savidigez ar Pireneou hag an Alpou : enezennou o tiveuzia eus ar mor a c'holo kreiz an Europ, hag, er mervent, e-lec'h m'emañ bremañ ar Pireneou, gouelezennadou diwar dour lennou disall hag atredaduriou diwar froudou o tiskouez anat edo eno an torosennadur war greski. 2° ''ar rannhoalad oligoken pe rannhoalad damhen-nevezloenek''. Savidigez ar Pireneou ha savidigez an Alpou, sed an daou zarvoud bras a verk penn-kenta ha penn-diweza an oligoken en Europ. En oligoken izela emañ stank relegou an henvil (''Palaeotherium''). En oligoken uhela, en Amerik, e kaver ''Mesohippus''. Ar c'hosa daskiriered kornek anavezet ganeomp a denn d'ar rannhoalad oligoken (''Protoceras''). Kaer-dispar ha pinvidik-eston eo ar c'hlasvez a c'holo an Europ, gwez ar broiou tomm oc'h en em gemmeska enni gand ar gwez deliou dibad <ref>Palmez a bep seurd, gwez kanfr, gwez kannell, lorwez, kasia diouz eun tu, ha, diouz an tu all, gwez dero, gwez robin, gwez rabl, hag all. D’ar c’houlz-se, e oa en Europ gouennou-gwez ha na gejer ken outo bremañ nemed en Aostralia, evel ar gwez heskeud pe eukaliptus.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> dqd1pnl6p3b0dz1z5ki9uqckwgjusko 102 66964 209938 2026-10-05T09:40:42Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209938 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 61 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> 3° ''ar rannhoalad mioken'' pe ''rannhoalad etre-nevezloenek''. A-bouez bras eo ar rannhoalad-ze en Istor kentvedel Europa. Neuze eo e c’hoarvezas savidigez an Alpou, ar Jura, ar C’harpatou, ar Balkaniou ha peursavidigez an Apenninou <ref>Ar roufennadennou kenta eus ar bluskenn-vaen o deus lakaet aradennad an Apenninou da sevel a zo degouezet ken abret ha dibenn ar rannhoalad eoken (rannoadvez ludek). Etro an hevelep koulz ha savidigez an Alpou ez eo c’hoarvezet en Afrik an Hanternoz savidigez menez Atlas, en Azi savidigez menez Kaokaz ha menez Himalaya, hag, en Norz-Amerik, peurc’horroïdigez aradennad ar meneziou Roc’hellek (a oa bet boulc’het ar c’horroïdigez anezo e derou an eoken), L. de Launay, ''L’Histoire de la Terre'', pevarzekvet miliad, 1927, pp. 168-71, 222-6, 307.</ref>. Lennou bras dour disall en em lede en Okitania, e Bro-C’hall <ref>Kompezenn strujus al Limagn (anvet ''Lemania'' er V{{vet}} kantved goude H. S.) e kreiz Bro-Arvern (Okitania) ha kompezenn edus ar Beauce (''Belzia'' en hevelep koulz) e Bro-C’hall a zo anezo strad aet da hesk diou eus al lennou-ze.</ref>, en Alamagn, en Helvetia, e Hungaria <ref>Al lennou bras aet da hesk a zo e Kornog ar Stadou-Unanet (Lenn Lahontan, 25.000 kilometrad karrez a c’horread, 300 metrad dounder ; Lenn Vonneville, 50.000 kilometrad karrez, 300 m. dounder) n’int ket ker koz hag al lennou europat-ze. D’ar pevarhoalad e tennont (Amzer ar Skourn-Bras) ha peuz-digemm eo manet stumm o naoz ha trolinenn o aodou. Lenn Vras an Holen, en Utah, ne deo nemed eun dister a zilerc’hiad anezo, A. de Lapparent, ''Leçons de Géogr. physique'', trede mouladur, 1907, pp. 142-3, ha skeudenn 82 p. 143 ; pp. 638-9.</ref>. Ar bronneged a zo neuze en o barr. An<noinclude><references/></noinclude> 4i3y4urmtq1qu1pqv694y4lpcyyeo6i 102 66965 209939 2026-10-05T09:44:06Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209939 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 62 —|}}</noinclude>trompilheged en em ziskouez en Europ gand an olifant dent torosennek (''Mastodon'') hag an euz-olifant (''Dinotherium''). Deuet eo ar frikorneg (''Rhinoceros'') da veza roue an teogroc’heneged, ha war baotaat ez a gouennou ar geotdebrered a-drugarez d’ar peuri stank a zegas d’ezo ar geotennou soulennek oc’h ober bremañ pradou-natur ec’hon-divent a bep tu. War-dro dibenn ar rannhoalad mioken, edo bagadou diniver a antiloped, a c’hazeled, a girvi o peuri hag o redek dre beurvanou kreisteiz Europa en eur gevret gand an hipparioned, anezo loened kar d’ar c’hezeg. Er mioken uhela e teu war wel ar yourc’hed. Jirafed bras en em ziskouez ivez d’ar c’houlz-se : ar Jirafenn helladek (''Helladotherium''), heñvel ouz an okapi bremañ, en Okitania hag er C’hres, Jirafenn-veur Brahma (''Brahmatherium''), Jirafenn-veur Vichnou (''Vishnoutherium'') ha Jirafenn-veur Siva (''Sivatherium'') en Indez. Ha bep ma ’z a war greski niver ar gouennadou geot-debrered dinoaz, ez a ivez war vuiaat dre-holl niver ar rummadou kigdebrered kriz a ra o freiz anezo. An enlouc’hadou diwar-lerc’h glasvez Europa e-pad ar rannhoalad mioken a ziskouez n’oa ket c’hoaz a wir c’hoañvou war hon douar-bras-ni. Ar gweleadou peuzc’hlaou a c’hounezer bremañ en Hanternoz an Alamagn a zo an orin anezo er {{Tired|c’hoa|dou}}<noinclude><references/></noinclude> p05m1d4t8hcvtmhk5f6h3idp5k1purh 102 66966 209940 2026-10-05T09:57:42Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209940 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 63 —|}}</noinclude>{{Tired2|c’hoa|dou}} ma oa dindano ar vro e derou ar mioken (oad- veziou akuitanek ha burdigalek). Stank enno e veze dreist-holl an avalpineged hag ar siprezeged ; diwar ar rousin o tivera puilh eus kef ha barrou unan eus an avalpineged-ze, ar Pin goularzus (''Pinus succinifer'') e ano, eo e teu ar goularz ker prizet gwechall gand Europiz. 4° Ar ''rannhoalad plioken'' pe ''rannhoalad nevesa-loenek''. Al loened-mor a zo war-bouez nebeudig a dra an hevelep re ha bremañ. E-touez al loened-douar, emañ ar gouennou olifanted, frikorneged ha dourvarc'hed (''Hippopotamus'') e barr o c'hresk, hag, evid ar wech kenta, en em ziskouez ar gwir gezeg. Ar penna darvoudou c'hoarvezet e-doug ar rannhoalad-ze eo ar c'hoazadur darvezet war greiz an aradennad-veneziou spagn-afrikat a voe orin striz-mor Jibraltar etre ar Mor Bras hag ar Mor Kreiz-douarek, dislonkadennou-tan meneziou Bro-Arvern en Okitania ha Bro-Eifel en Alamagn, beuzidigez an aradennad douarou a oa o staga hanternoz an Europ ouz hanternoz an Norz-Amerik ha furmidigez ar Mor Norz-Atlantek. IV. — ''Ar pevarhoalad'' pe ''hoalad bremañ'' a hellfe beza anvet ''hoalad an Den'', o veza ma kaver evid ar wech kenta roudou anat diwar bezañs ha labour mab-den e gweleadou kosa an hoalad-ze. Bez' ez eus anezañ daou rannhoalad : ar pleistoken hag an holoken. 1° ''ar rannhoalad pleistoken'' : reuziet eo bet ar<noinclude><references/></noinclude> 8qk215vr0zyw9zqcqme216ih2pgeuaq 102 66967 209941 2026-10-05T10:03:23Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209941 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 64 —|}}</noinclude>pleistoken gant kreskidigez ar skournredennou war ar meneziou. Eus lein ar meneziou ez int en em astennet war ar c’hompezennou, en eur hada, dre ma tremenent, rezadou atredaduriou ha rec’hell dilec’hiet. Sebeliet eo bet evel-se Hanternoz an Europ dindan eur gwiskad-skourn heñvel ouz an hini a c’holo hizio ar Groenland. Andon ha mammenn ar gwiskad-skourn-ze e oa meneziou Skandinavia, kalz uheloc’h neuze eget na dint bremañ. An douaregi en em furmet en Europ e-pad ar pleistoken a zo anezo pemp doare penna : 1° ar gouelezennaduriou hag an atredaduriou diwar skournredennou-meur Skandinavia : lec’hid priellek anvet ''douar skournredel'' pe ''diluviom an Hanternoz'', bili, kailhos, hag, amañ hag ahont pikolou peziou rec’hell dilec’hiet <ref>Bez ez eus e kompezennou Brandenburg, Pomerania, Rusia, rec’hell dilec’hiet evel-se, degaset di eus Skandinavia ha Finlandia gand ar skournredennou{{Reizh||.}}</ref> ; c’houec’h milion a gilometradou karrez a zo dindan ar seurd douaregi ; 2° ar gweleadou diwar skournredennou ar meneziou (Alpou, hag all), anezo meinegennou, rec’hell dilec’hiet, kailhos skournredel, hag all ; ''en daou seurd-ze a zouaregi, ne vez kavet roudenn'' ''ebet eus an Den'' ; 3° an dichaladuriou ledet gand ar stêriou en izelennou hag ouz pantenn an traoniennou ; 4° lec’hid ar glaveier war an uhelennou, anvet ''leus, diluviom ruz'' ha ''diluviom louet'' diouz al liou anezañ ; 5° diluviom ruz ar mougeviou ;<noinclude><references/></noinclude> 1y8248qcekabc5cri5rx9g1ot9ln090 102 66968 209942 2026-10-05T10:09:36Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209942 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 64 —|}}</noinclude>''en tri seurd diweza-mañ a zouaregi, e vez kavet'' ''roudou stank a-walc’h eus an Den.'' 2° ''ar rannhoalad holoken'' : steuzia a reas ar skournredennou a-ziwar ar c’hompezennou, hag, en o lec’h, e teuas geotegi ha koadou. Ha sed ar rannhoalad holoken o teraoui. Neuze eo en em furmas en hor broiou ar pep brasa eus an taouarc’hegi a welomp enno hizio. Kemmadennou ker bras all a c’hoarvezas gant doare an dud : eus hemolc’herien ha pesketaerien ma oant betek-hen, ez ejont da c’hounideien-douar ha da zoñverien-loened. Ar skiant da labourat ar metalou en em ledas diwezatoc’h en o zouez hag e teuas tamm-ha-tamm ar c’houevr da genta, an arem da c’houde, an houarn da ziweza, da gemer lec’h ar maen benet ha lufret da zanvez an armou hag ar binviou. Kavadenn ar skritur, graet war-dro derou oadvez ar c’houevr, a ro tu d’an dud da zerc’hel koun eus an darvoudou tremenet, ha sed o tarza, evid ar broiou a reas implij anezañ, derou an Istorvez a welas emzispleg sevenaduriou bras an Hen-amzer, ar Grenn-amzer hag an Amzer-vremañ. {{Kreizañ|''DOUARONIEZ''}} An douaroniez a studi broiou an Douar evel m’emaint bremañ. Ouspenn o zaolenna, o diskleria a glask ober ivez dre en em harpa war an douarouriez evit kement a zo deuet d’ar vro a-berz an Natur,<noinclude><references/></noinclude> 5gvj9wo6v84y9ok8x5vp37hipxs0axz