Wikimammenn brwikisource https://br.wikisource.org/wiki/Wikimammenn:Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikimammenn Kaozeadenn Wikimammenn Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad Meneger Kaozeadenn meneger Pajenn Kaozeadenn pajenn Oberour Kaozeadenn oberour TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 104 2773 209944 209693 2026-10-05T13:49:27Z Aveldro 601 209944 wikitext text/x-wiki {{Oberour | anv brezhonek = Frañsez Vallée | anv-pluenn = Abherve | anv gallek = François Vallée | skeudenn = | deiz ganedigezh = | miz ganedigezh = | bloavezh ganedigezh = 1860 | deiz marvedigezh = | miz marvedigezh = | bloavezh marvedigezh = 1949 | alc'hwez diforc'hañ = Vallée, Franses }} '''Oberennoù''' *Leçons élémentaires de grammaire bretonne, publiées dans ''Le Clocher breton'', Tome I… 1902 *Keltia vo da viken (sinet ''Trevedic''). Kroaz ar Vretoned. 12/06/1904 *Geriou Keumraek ha brezonek… Geiriau cymraeg a llydawaeg…, 1907 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_37/Geriou_Keumraek_ha_Brezonek_.pdf (IDBE)] *La Langue bretonne en quarante leçons, petite méthode élémentaire pratique, comprenant règles, exercices, vocabulaire, 1909 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_56/La_Langue_Bretonne_en_40_LeAons_.pdf (IDBE)] *Chansons bretonnes. ''Annales de Bretagne. Tome XXVI — Année 1910-1911''. P. 370-383 ha 564-567. *Note sur les traditions populaires bretonnes : quelques lacunes des gwerziou de Luzel, desiderata et vœux, une ″passion″ populaire, une gwerz sur la mort de Louis XVI… 1913 *Vocabulaire français-breton, de Le Gonidec. Nouvelle édition, mise à jour et considérablement augmentée par F. Vallée, 1919 * [[Sketla Segobrani]] gant Emil Ernod ha Meven Mordiern, 1923-1925 *Grand dictionnaire français-breton, avec [[Oberour:Emil Ernod|E. Ernault]] et [[Oberour:Meven Mordiern|R. Le Roux]], 1931 *Gériou gallek ha brezonek reizet dioc'h ar ster - Mots français et bretons classés d'après le sens. Livre premier 1936 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_44/GerioA_gallek_ha_brezonek_levrenn_gentaA_.pdf (IDBE)] - Livre second 1937 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_41/Geriou_Gallek_ha_Brezhoneg_eil_levrenn_.pdf (IDBE)] *[[Eñvorennou beaj]]. Kempennet evit an embann ha notennaouet gant [[Oberour:Meven Mordiern|Meven Mordiern]] ** [[Eñvorennou beaj (Levrenn gentañ)|Gwalarn Niv. 7 da 17 (1926-1929)]] ** [[Eñvorennou beaj (Eil levrenn)|Eil levrenn]] (Sterenn Niv. 4, 1941) ** [[Eñvorennou beaj (Trede levrenn)|Trede levrenn]] (Sterenn Niv. 8, 1941) * [[Eñvorennou eur brezonegour]] (Sterenn Niv. 5, 1941) [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_41/Envorennou_eur_Brezonegour_Sterenn_1941_niv_5_.pdf (IDBE)] *[[Notennou diwar-benn ar Gelted Koz]], o istor hag o sevenadur, gant [[Meven Mordiern]], 1944 *Ar Gwaregata c'hoari ar saez 1941 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle_72/Ar_Gwaregata_Choari_ar_Saez_.pdf (IDBE)] *Ar Bazataerez Breizek displeget e pemp kentel, 1947 [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/data/cle26/Ar_Bazataerez_Breizek_.pdf (IDBE)] *Supplément au Grand dictionnaire français-breton 1948 ''Kentskrid'' *[[Santez_Trifina/Lizher|Lizher]] evit [[Santez Trifina]] gant [[Oberour:Charlez Gwennou|Charlez Gwennou]] *[[Lizer paeroniez]] evit eil embannadur (1911) [[Alanik al Louarn (Perrot)|Alanik al Louarn]] gant [[Oberour:Yann-Vari Perrot|an Ao. Perrot]] dnwn72pbjuah0nlks0c5t69ukn5n2x6 104 5622 209946 184592 2026-10-05T13:57:47Z Aveldro 601 tennet liamm marv 209946 wikitext text/x-wiki {{Oberour | anv brezhonek = Yann-Vari Perrot | anv-pluenn = | anv gallek = Jean-Marie Perrot | skeudenn = | wikiarroud = | deiz ganedigezh = 3 | miz ganedigezh = Gwengolo | bloavezh ganedigezh = 1877 | deiz marvedigezh = 12 | miz marvedigezh = Kerzu | bloavezh marvedigezh = 1943 | alc'hwez diforc'hañ = Perrot, Yann-Vari }} '''Oberennoù''' * ''[[Alanik_al_Louarn_(Perrot)|Alanik al Louarn]]'' pe N’euz den fin n’en deuz e goulz, 1905 ([[Meneger:Perrot - Alanik al Louarn.djvu|Meneger]]) * [[Kenskrid, gant J.-M. Perrot|Kenskrid]] da levr Glaoda ar Prad : [[Marvailhou ar Vretoned e-tal an tan]], 1906 * [[Dragon_Sant_Paol|Dragon Sant Paol]], 1907 ([[Meneger:Perrot - Dragon sant Paol.djvu|Meneger]]) * [[Ar c’hornandoned]], 1907 (troidigezh [[En Ozeganned]] gant [[Oberour:Job_ar_Bayon|Job er Bayon]]) * [[Buhez ar Sent/1911|Buez ar Zent]], 1911 * An Aotrou Kerlaban, 1911 * Nonik, ar filouter fin, 1911 * [[Buhez ar Sent/1912|Bue ar Zent]], 1912 * Mouez ar gwad, 1912 * Salaun ar foll, 1923 * Nikolazig, 1923 * ''[[Laou ar Brabanser]]'', embannet e-barzh [[Soniou Feiz ha Breiz]], 1930 * Ar c'hantik [[Eus an Arvor, ar Menez]], e-barzh ''[[Kantigou brezonek eskopti Sant-Brieg ha Landreger]]'', embannet e 1934 * [[E-tal ar poull]] in ''[[Pajenn:Pemp_pezh-c’hoari_berr.djvu/5|Pemp pezh-c’hoari berr]]'' (pezh-c’hoari) Skridoù Breizh, 1944 ''Feiz ha Breiz'' *nov-dec 1940 : [[1240-1940_:_700_vloaz_a_zo_ar_yuzevien_a_voe_stlapet_er_maez_eus_breiz,_kemennadurez_Yann_ar_Rouz|1240-1940 : 700 vloaz a zo ar yuzevien a voe stlapet er maez eus breiz, kemennadurez Yann ar Rouz]] 0e3tnbkn42inp5pnzpid8oqqc1l34m3 102 9282 209945 207558 2026-10-05T13:52:57Z Aveldro 601 209945 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="4" user="Ar choler" /></noinclude><nowiki /> <br> ''An Aotrou [[Oberour:Anatol ar Braz|ANATOL AR BRAZ]], eur Breizad brudet, o skriva diwar-benn « '''Alanik al Louarn''' » nevez-moullet, a lavare d’e oberour :'' {{Bloc’had kreizet| <poem>Trugare d’ec’h, a greiz kalon ; Sklèr ê ar vouez ha braw ar zon. Patelinn-goz e-mès e ve Zo lammet gant eur fri neve. Disket gantan brezoneg mad Du-hont ’n eur ober e droiad. « Fé d’am doustek ! » ’vel a larer En Gwélô kouls hag en Treger, Meur a hini dapo an hik Dre forz c’hwarzin gant Alanik, Pa deuio a gastell Ker-Yann Da redek Breiz, dre vrug ha lann ! N’ê ket digemer a vanko D’ar c’hoz-filouter en pep bro ! Gras d’ezan da vewan ken pell Ha ma pado yez Breiz-Izel. N’oufenn ober gwelloc’h mennad ’Wit an otro Perrot, e dad.</poem>}} <br> [[File:Meuble hermine.svg|40px|center]]<noinclude> <references /></noinclude> 12b1jkp7zuqld9hdf9ueg3xr29992d8 104 11298 209943 209031 2026-10-05T13:48:19Z Aveldro 601 209943 wikitext text/x-wiki {{Oberour | anv brezhonek = Reun ar Rouz | anv-pluenn = Meven Mordiern | anv gallek = René Le Roux | skeudenn = | deiz ganedigezh = | miz ganedigezh = | bloavezh ganedigezh = 1878 | deiz marvedigezh = | miz marvedigezh = | bloavezh marvedigezh = 1949 | alc'hwez diforc'hañ = Mordiern, Meven }} '''Oberennoù''' *Notennou diwar-benn ar Gelted Koz, o istor hag o sevenadur, gant [[Abherve]]. 12 levrenn embannet etre 1911 ha 1922. [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/serie.php?nom=Notenno%C3%B9+Diwar-benn+ar+Gelted+Koz&l=fr IDBE] *[[Notennou diwar-benn ar Gelted Koz]], o istor hag o sevenadur, gant [[Abherve]]. Adembannet e stumm ul levr gant ''Skridoù Breizh'', 1944. [http://bibliotheque.idbe-bzh.org/document.php?id=notennou-diwar-benn-ar-gelted-koz-5755&l=fr IDBE] *[[Prederiadennou diwar-benn ar Yezou hag ar Brezoneg]]. [[Gwalarn]], 1935-1936. * [[Istor ar bed]] (4 levrenn). [[Gwalarn]], 1929-1937 ([https://bibliotheque.idbe.bzh/auteur.php?id=le-roux-meven-mordiern-rene-1564&l=br IDBE]) l6iutp686geavnk3qy0aoxaof5oyj50 102 66968 209947 209942 2026-10-05T13:59:38Z Aveldro 601 209947 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 65 —|}}</noinclude>''en tri seurd diweza-mañ a zouaregi, e vez kavet'' ''roudou stank a-walc’h eus an Den.'' 2° ''ar rannhoalad holoken'' : steuzia a reas ar skournredennou a-ziwar ar c’hompezennou, hag, en o lec’h, e teuas geotegi ha koadou. Ha sed ar rannhoalad holoken o teraoui. Neuze eo en em furmas en hor broiou ar pep brasa eus an taouarc’hegi a welomp enno hizio. Kemmadennou ker bras all a c’hoarvezas gant doare an dud : eus hemolc’herien ha pesketaerien ma oant betek-hen, ez ejont da c’hounideien-douar ha da zoñverien-loened. Ar skiant da labourat ar metalou en em ledas diwezatoc’h en o zouez hag e teuas tamm-ha-tamm ar c’houevr da genta, an arem da c’houde, an houarn da ziweza, da gemer lec’h ar maen benet ha lufret da zanvez an armou hag ar binviou. Kavadenn ar skritur, graet war-dro derou oadvez ar c’houevr, a ro tu d’an dud da zerc’hel koun eus an darvoudou tremenet, ha sed o tarza, evid ar broiou a reas implij anezañ, derou an Istorvez a welas emzispleg sevenaduriou bras an Hen-amzer, ar Grenn-amzer hag an Amzer-vremañ. {{Kreizañ|''DOUARONIEZ''}} An douaroniez a studi broiou an Douar evel m’emaint bremañ. Ouspenn o zaolenna, o diskleria a glask ober ivez dre en em harpa war an douarouriez evit kement a zo deuet d’ar vro a-berz an Natur,<noinclude><references/></noinclude> r6vwyavc5b5q2lyeffe1u88uzw35ftd 102 66969 209948 2026-10-05T14:02:23Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "war an istorouriez evit kement a zo deuet d’ezi a-berz mab-den. Kement bro a zo bremañ war an Douar a zo deuet d’ezi he stumm dre vras hag an darn-vuia eus he doareou-natur diwar darvoudou c’hoarvezet e-pad hoaladou tremenet ar bed, abarz ma oa eus an den. Ret eta, da veiza douaroniez-natur eur vro, anaout an douarouriez anezi. Diouz an danveziou oc’h ober douar eur vro, e vez frouezusted ha glasvez ar vro-ze : evel m’her goar an holl, disheñvel ez... 209948 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 66 —|}}</noinclude>war an istorouriez evit kement a zo deuet d’ezi a-berz mab-den. Kement bro a zo bremañ war an Douar a zo deuet d’ezi he stumm dre vras hag an darn-vuia eus he doareou-natur diwar darvoudou c’hoarvezet e-pad hoaladou tremenet ar bed, abarz ma oa eus an den. Ret eta, da veiza douaroniez-natur eur vro, anaout an douarouriez anezi. Diouz an danveziou oc’h ober douar eur vro, e vez frouezusted ha glasvez ar vro-ze : evel m’her goar an holl, disheñvel ez eo ar gouennou louzeier ha gwez a gresk anezo o-unan en douarou razek diouz ar re a zeu en douarou maen-sklent. Adarre, e vez glasvez hag eostou eur vro diouz al lec’hiadur anezi, da lavarout eo diouz m’emañ pell pe belloc’h diouz ar c’heheder, stêriet-stank pe rouez, kompez pe veneziek, ledet izel e-kichen ar mor pe gorrôet uhel e-kreiz an douarou-bras. Adarre c’hoaz ! er broiou ledet e-tal ar mor emañ temz an aer hag ar c’hlasvez diouz ar froudou a zo o redek er mor-ze : pe froudou dour yen deuet eus pennou-ahel ar bed pe froudou dour klouar o tont eus ar c’hevrennou keidezel anezañ <ref>Ar morredennou a vez bepret aerredennou ouz o ambroug, ha, dre levezon an eil re hag ar re all eo e vez dazkemmadennet temz an aer er broiou hedet ganto. Da skouer, d’ar Froud-Veur amerikan (''Gulf-Stream'') ha d’an aveliou ambrougiat diwanet evelti e Pleg-mor ar Meksik eo e tle broiou gwalarn an Europ (Breiz-Vihan, Breiz-Veur, Iwerzon, aodou an Norvej) klouarded o goañvou. E Tresko, unan</ref>.<noinclude><references/></noinclude> 2zsa8co1eu66qvmezs5vtvcnyy0ugcj 209949 209948 2026-10-05T14:07:21Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209949 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 66 —|}}</noinclude>war an istorouriez evit kement a zo deuet d’ezi a-berz mab-den. Kement bro a zo bremañ war an Douar a zo deuet d’ezi he stumm dre vras hag an darn-vuia eus he doareou-natur diwar darvoudou c’hoarvezet e-pad hoaladou tremenet ar bed, abarz ma oa eus an den. Ret eta, da veiza douaroniez-natur eur vro, anaout an douarouriez anezi. Diouz an danveziou oc’h ober douar eur vro, e vez frouezusted ha glasvez ar vro-ze : evel m’her goar an holl, disheñvel ez eo ar gouennou louzeier ha gwez a gresk anezo o-unan en douarou razek diouz ar re a zeu en douarou maen-sklent. Adarre, e vez glasvez hag eostou eur vro diouz al lec’hiadur anezi, da lavarout eo diouz m’emañ pell pe belloc’h diouz ar c’heheder, stêriet-stank pe rouez, kompez pe veneziek, ledet izel e-kichen ar mor pe gorrôet uhel e-kreiz an douarou-bras. Adarre c’hoaz ! er broiou ledet e-tal ar mor emañ temz an aer hag ar c’hlasvez diouz ar froudou a zo o redek er mor-ze : pe froudou dour yen deuet eus pennou-ahel ar bed pe froudou dour klouar o tont eus ar c’hevrennou keidezel anezañ <ref>Ar morredennou a vez bepret aerredennou ouz o ambroug, ha, dre levezon an eil re hag ar re all eo e vez dazkemmadennet temz an aer er broiou hedet ganto. Da skouer, d’ar Froud-Veur amerikan (''Gulf-Stream'') ha d’an aveliou ambrougiat diwanet evelti e Pleg-mor ar Meksik eo e tle broiou gwalarn an Europ (Breiz-Vihan, Breiz-Veur, Iwerzon, aodou an Norvej) klouarded o goañvou. E Tresko, unan e-touez ar penna enezennou eus strollad ar Silli, e-kichen Kerne-Veur, e kresk dindan an amzer, el lïorzou, ar gwez palmez a-gevret gant plantennou all eus ar broiou tomm, e-keit ma van an Asoriou ermaez eus ar gordennad-ved ma c’hell beva ar palmez, hag an Asoriou koulskoude dek derezad led nesoc’h ouz ar c’heheder eged an enezennou Silli. Anez ar Froud-Veur amerikan e vije eus broiou Gwalarn hag Hanternoz an Europ douarou peuzdidud ha skournet evel m’emañ al Labrador hag ar rannvroiou eus ar C’hanada en em astenn er gwalarn da Vae Hudson (''North-Western Territories''). Ar Froud-Veur aziat anvet gant Japaniz ''Kouro-Sivo'' « Froud-Du » a zo oc’h ober war aod kornok Amerik an Hanternoz damdost an hevelep labour hag ar Froud eus Pleg-mor ar Meksik en hor c’horn-bed-ni : drezi e vez gleborekaet ha klouaraet ar goañv war aodou hag en enezennou Kolumbia saoz ha Kalifornia ; A. Berget, ''le Temps qu’il fait, le Temps qu’il fera, notions de météorologie à l’usage des aéronautes et des aviateurs'', 1912, pp. 156-61 ; E. Reclus, ''l’Europe du Nord-Ouest'', 1879, pp. 14-5 ; A. Métin, ''la Colombie britanique'', 1908, p. 82 ; ''Agriculture in British Columbia'', levrenn 8, eil mouladur, Viktoria, B. C. 1921, p. 7 ; ''The Skeena Land Recording Division'', 1920, p. 24.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> drsniiwukqgo159ovvi91q07q6cvfms 102 66970 209950 2026-10-05T14:07:38Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209950 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 67 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> Diouz an temz-amzer hag ar c’hlasvez emañ al loened, hag ivez diouz stumm ar vro, kompez pe veneziek, ha diouz an istor a zo bet hec’h hini a-hed hoaladou tremenet an Douar. Perak ne gaver ket en Amerik ar C’hreisteiz hag en Aostralia, broiou tomm anezo koulskoude, evel an Afrik, ar gouennou-loened bras a gaver er vro ziweza-mañ : olifanted, frikorneged, dourvarc’hed ha jirafed ? Perak ez eus gand Aostralia gouennou-loened ken iskis ha disheñvel a-grenn diouz ar re a gaver er broiou all eus ar bed? Adarre! an Europ hag an<noinclude><references/></noinclude> 3eq8fd1khyhxap64xu18007p48rn4q3 102 66971 209951 2026-10-05T14:09:54Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209951 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 68 —|}}</noinclude>Norz-Amerik, evito da veza etrezo holl ledander ar mor-bras Atlantek, a zo ganto evelato an hevelep gouennou gwez ha loened. Du-hont evel du-mañ e weler kirvi, kirvi-erc’h, oc’hen moueek, marlonked, kizier-karvetaer, bleizi, broc’hed, arzed, avanked, sapr, pin, onn, elo, skao-gwrac’h. Perak ? Adarre c’hoaz perak, e-kichen heñvelderiou souezus seurt ar re-ze, ken doun ha ken dic’hortoz disheñvelidigez etre ar gouennou-tud o chom war an douar-bras-hont hag ar re o veva war an douar-bras-man ? Du-hont tud kroc’hen-melen ha divarvek, amañ tud kroc’hen-gwenn ha barvek ? Adarre bepret perak ez eo ken disheñvel gouennou-loened Amerik ar C’hreisteiz diouz gouennou-loened Amerik an Hanternoz, hag i stag an eil ouz eben koulskoude, ha heñvel enno a-hend-all ar gouennou-tud ? An douarouriez hepken — ha n’eo ket an douaroniez — a c’hell respont an holl c’houlennou-ze. Amzer a zo bet, e-kerz an trihoalad, ma oa kevrennet war c’horre ar bed ar moriou hag an douarou en eun doare krenn disheñvel diouz an hini bremañ. Bez ez oa neuze o staga an Europ ouz an Norz-Amerik douarou bras hag a zo aet ac❜houdevez war goaza ha deuet ar mor en o lec’h. Distag a-grenn diouz Amerik an Hanternoz edo d’ar c’houlz-se Amerik ar C’hreisteiz. An Afrik ha Kreisteiz an Azi, d’ezo olifanted, frikorneged ha dourvarc’hed, a oa stag-ouz-stag, n’eo ket hepken<noinclude><references/></noinclude> m40oi4w6qek5qehocdlso7ng67q69r8 102 66972 209952 2026-10-05T14:11:44Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "evel hizio dre striz-douar Suez, hogen dre zouarou all en em astenne el lec’hiou m’emañ bremañ ar Mor Ruz ha pleg kornok Mor Indez. Aostralia, hi, a zo disrann diouz pep douar all abaoe diwez an eil-hoalad, hag ar gouennou-loened a wechall, ar bronneged izela, o deus gallet kenderc’hel da veva enni hep trei kalz diwar patromou koz ar C’hentved. Hen-zouaroniez a reer eus ar skiant a bled gand ar c’hemmaduriou bras degouezet e kevrennadur an douarou ha... 209952 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 69 —|}}</noinclude>evel hizio dre striz-douar Suez, hogen dre zouarou all en em astenne el lec’hiou m’emañ bremañ ar Mor Ruz ha pleg kornok Mor Indez. Aostralia, hi, a zo disrann diouz pep douar all abaoe diwez an eil-hoalad, hag ar gouennou-loened a wechall, ar bronneged izela, o deus gallet kenderc’hel da veva enni hep trei kalz diwar patromou koz ar C’hentved. Hen-zouaroniez a reer eus ar skiant a bled gand ar c’hemmaduriou bras degouezet e kevrennadur an douarou hag ar moriou e-pad hoaladou tremenet Istor an Douar, abarz ma oa tud o veva warnañ. Dister eo ar c’hemmadennou c’hoarvezet abaoe derou ar ragistorvez e stumm an douarou hag ar moriou, hag abaoe derou an istorvez emañ chomet digemm an traou. Gant-se, anaout douaroniez al lec’hiou hag ar broiou m’eo c’hoarvezet enno an darvoudou-istor a zo ret d’an istorour mar fell d’ezañ intent da vat an darvoudou-ze. Eleiz a draou eus an amzer dremenet, brezeliou, aloubadennou, divrôadegou, a ziskouez beza teñval ha luziet d’an hini a lenn, a-ziabell, an dezrevellad anezo, serret en e gambr-studi. Splann e teuont d’ar beajour a ergerz war o hed ha war o led an tachennou darvoudet ganto (1). Lenn diwar-benn ar poent-se eveziadennou J. de Morgan, ''Histoire et travaux de la Délégation en Perse du Ministère de l’Instruction publique (1897-1905)'', 1905, pp. 103-5; les Pre-<noinclude><references/></noinclude> t7my2pwihil27oqvoh0hs9flim3ntol 209953 209952 2026-10-05T14:14:41Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209953 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 69 —|}}</noinclude>evel hizio dre striz-douar Suez, hogen dre zouarou all en em astenne el lec’hiou m’emañ bremañ ar Mor Ruz ha pleg kornok Mor Indez. Aostralia, hi, a zo disrann diouz pep douar all abaoe diwez an eil-hoalad, hag ar gouennou-loened a wechall, ar bronneged izela, o deus gallet kenderc’hel da veva enni hep trei kalz diwar patromou koz ar C’hentved. Hen-zouaroniez a reer eus ar skiant a bled gand ar c’hemmaduriou bras degouezet e kevrennadur an douarou hag ar moriou e-pad hoaladou tremenet Istor an Douar, abarz ma oa tud o veva warnañ. Dister eo ar c’hemmadennou c’hoarvezet abaoe derou ar ragistorvez e stumm an douarou hag ar moriou, hag abaoe derou an istorvez emañ chomet digemm an traou. Gant-se, anaout douaroniez al lec’hiou hag ar broiou m’eo c’hoarvezet enno an darvoudou-istor a zo ret d’an istorour mar fell d’ezañ intent da vat an darvoudou-ze. Eleiz a draou eus an amzer dremenet, brezeliou, aloubadennou, divrôadegou, a ziskouez beza teñval ha luziet d’an hini a lenn, a-ziabell, an dezrevellad anezo, serret en e gambr-studi. Splann e teuont d’ar beajour a ergerz war o hed ha war o led an tachennou darvoudet ganto&nbsp;<ref>Lenn diwar-benn ar poent-se eveziadennou J. de Morgan, ''Histoire et travaux de la Délégation en Perse du Ministère de l’Instruction publique (1897-1905)'', 1905, pp. 103-5 ; ''les Premières Civilisations, études sur la Préhistoire et l’Histoire jusqu’à la fin de l’Empire macédonien'', 1909, pp. 38-9.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> 2xsef2bqwa0qnh6s4g6mocgbi49wvzd 102 66973 209954 2026-10-05T14:19:21Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "{{Tired2|loe|ned}}. Hag evel ma ’z eo bet rannet al loened gand al loenoniourien etre meur a ouenn diouz an disheñvelderiou a zo etrezo en o stumm-diavaez hag en o frammadur-diabarz, evel-se ivez ez eo bet rannet an dud gand an denoniourien etre meur a ouenn. Penna arouezennou ma vez diazezet warno ar ouenn eo : 1) liou ar c’hroc’hen ; 2) liou ha natur ar bleo ; 3) liou an daoulagd ; 4) furm ar glopenn ; 5) furm ha linennadur an dremm ; 6) ar vent.... 209954 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 71 —|}}</noinclude>{{Tired2|loe|ned}}. Hag evel ma ’z eo bet rannet al loened gand al loenoniourien etre meur a ouenn diouz an disheñvelderiou a zo etrezo en o stumm-diavaez hag en o frammadur-diabarz, evel-se ivez ez eo bet rannet an dud gand an denoniourien etre meur a ouenn. Penna arouezennou ma vez diazezet warno ar ouenn eo : 1) liou ar c’hroc’hen ; 2) liou ha natur ar bleo ; 3) liou an daoulagd ; 4) furm ar glopenn ; 5) furm ha linennadur an dremm ; 6) ar vent. Diouz liou o c’hroc’hen ez eo bet rannet bediz dre vras etre peder ouenn-veur : ar ouenn wenn, ar ouenn velen, ar ouenn zu, ar ouenn ruz (1). D’ar ouenn wenn e tenn ar pep brasa eus an dud m’eo poblet ganto Europa, Norz-Afrika hag Azia ar C’hornog. Ouspenn-ze, dre Europiz aet da chom en Amerik, dreist-holl abaoe ar XIV{{vet}} kantved, ha diwezatoc’h e kreisteiz an Afrik, en Aostralia, er Zeland-Nevez hag en enezennou Okeania ez eo deuet an holl vroiou-ze da veza domaniou ar ouenn wenn. Gouenn velen ez eo ar pep brasa eus an Aziaded m’emañ dalc’het ganto broiou ar Reter-Pella. Sinaïz ha Japaniz hogozik holl, an darn-vuia eus Indez-Sinaïz a zo tud kroc’hen-melen. Ar ouenn zu a zo en he dalc’h an Afrik damdost Kroc’hen an den a zo anezañ an ''enkroc’hen'' hag an ''ezkroc’hen''. E kellou douna an ezkroc’hen eo en em gav greunennouïgou al livad-ken a ro d’ar c’hroc’hen e liou. Eus<noinclude><references/></noinclude> hvq4134xtqxzhfolh7mfmy5083fz9cx 209956 209954 2026-10-05T14:22:12Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209956 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 71 —|}}</noinclude>{{Tired2|loe|ned}}. Hag evel ma ’z eo bet rannet al loened gand al loenoniourien etre meur a ouenn diouz an disheñvelderiou a zo etrezo en o stumm-diavaez hag en o frammadur-diabarz, evel-se ivez ez eo bet rannet an dud gand an denoniourien etre meur a ouenn. Penna arouezennou ma vez diazezet warno ar ouenn eo : 1) liou ar c’hroc’hen ; 2) liou ha natur ar bleo ; 3) liou an daoulagd ; 4) furm ar glopenn ; 5) furm ha linennadur an dremm ; 6) ar vent. Diouz liou o c’hroc’hen ez eo bet rannet bediz dre vras etre peder ouenn-veur : ar ouenn wenn, ar ouenn velen, ar ouenn zu, ar ouenn ruz&nbsp;<ref>Kroc’hen an den a zo anezañ an ''enkroc’hen'' hag an ''ezkroc’hen''. E kellou douna an ezkroc’hen eo en em gav greunennouïgou al livad-ken a ro d’ar c’hroc’hen e liou. Eus stankder dreist ar greunennouïgou-ze e teu d’ar Vorianed liou du o c’hroc’hen.</ref>. D’ar ouenn wenn e tenn ar pep brasa eus an dud m’eo poblet ganto Europa, Norz-Afrika hag Azia ar C’hornog. Ouspenn-ze, dre Europiz aet da chom en Amerik, dreist-holl abaoe ar XIV{{vet}} kantved, ha diwezatoc’h e kreisteiz an Afrik, en Aostralia, er Zeland-Nevez hag en enezennou Okeania ez eo deuet an holl vroiou-ze da veza domaniou ar ouenn wenn. Gouenn velen ez eo ar pep brasa eus an Aziaded m’emañ dalc’het ganto broiou ar Reter-Pella. Sinaïz ha Japaniz hogozik holl, an darn-vuia eus Indez-Sinaïz a zo tud kroc’hen-melen. Ar ouenn zu a zo en he dalc’h an Afrik damdost<noinclude><references/></noinclude> kh2m5qfg8ojitsuda0fz57r0xl9fxgy 102 66974 209955 2026-10-05T14:19:39Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209955 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 70 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> Ar vro hag al lec’h o deus pouezet war ar c’hevredadou-tud, dreist-holl en amzeriou kosa ar ragistorvez, p’edo an dud o veva diwar hemolc’herez, pesketaerez ha kutuilherez. Nemet, ac❜houdevez, bep ma ’z aent war-raok en hent ar sevenadurez, bep ma kreske d’ezo o nerz hag o gouiziegez, o deus pouezet d’o zro war ar vro, hag, alies dre o labour o deus hec’h adneuziet. An douaroniez istorek a zo danvez he studi an treuzfurmadennou, ar c’hemmadennou degaset er vro gand ar c’hevredadou-tud o deus bevet enni. An douaroniez hag an istor a ziskouez ez eus ''in potentia'' e pep bro hag e pep lec’h eus an douar hadenn talvoudegeziou a veur a seurt ha n’int ket biskoaz lakaet holl da egina war eun dro, en hevelep koulz, ha gand an hevelep rummadou-tud&nbsp;<ref>L. Febvre ha L. Bataillon, ''la Terre et l’Evolution humaine, introduction géographique à l’histoire'', 1922, pp. 203-355.</ref>. {{Kreizañ|''DENONIEZ''}} Studiet e vez korf an den gand an denoniez&nbsp;<ref>''Antropologiez'', evid ar vrezonegerien o deus desket ar gregach er skol hag a gar ar geriou aes da intent, o lavarout mat ar pez a lavaront. Diwar daou c’her gregach : ''anthropos'' « den » ha ''logos'' « ger, prezegenn ».</ref> evel ma vez studiet gand al loenoniez korf al {{Tired|loe|ned}}<noinclude><references/></noinclude> nl91rrf8f6hffl4z2yamtuuehxecxut 102 66975 209957 2026-10-05T14:23:25Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209957 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 72 —|}}</noinclude>en he fez, nemet an darn anezi a zo en hanternoz d’ar Sahara, a-hed aod ar mor Kreizdouarek, hag e penn ar c’hreisteiz, korniou-zo eus Trevadenn ar C’hab bet tudet gand Europiz. Tud kroc’henet-du a gaver ivez en Aostralia, e Melanezia hag en Indez. En Amerik, an inizi a zo o vevenna diouz tu ar sav-heol ar pez a anver ar Mor Kreizdouarek amerikan <ref>Pleg-mor ar Meksik ha mor ar Garaïbed (pe « mor an Antillez »).</ref>, kevrennou-zo eus ar Stadou-Unanet, eus ar Brazil ha Gwiana a zo poblet gant diskennidi diwar Morianed eus an Afrik bet degaset di evel sklaved gand Europiz. Ar ouenn ruz a oa en he c’herz, eun nebeut kantvedou a zo, an Amerik en he fez a-dal striz-mor Behring en hanternoz betek beg-douar Horn er c’hreisteiz. Diberc’hennet ez eo bet diouz an douar-meur-ze gand aloubadegou Europiz, hag, hizio, ne vez ken kavet a-vras tud ar ouenn-ze nemet er Meksik hag er Stadou war aradennad an Andou, Perou ha Bolivia dreist-holl. Ar bleo-penn a zo du pe gell-du o liou en holl ouennou ar bed, nemet er ouenn wenn ma kaver enni tud bleo gell-splann, melen, melen-aour, melen-ruz ha ruz e-touez brôadou hanternoz an Europ. Abret-kaer, diwar an eilvet milved kent H. S., hag araok marteze, he deus ar ouenn kanternoziat bleo<noinclude><references/></noinclude> jos60rpiaiqyd56u6gfl2sw1cqsleli 102 66976 209958 2026-10-05T14:27:38Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209958 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 73 —|}}</noinclude>melen-ze kaset divrôerien davet ar C’hreisteiz hag ar Sav heol. Diwarno eo an dud bleo melen a gaver e-touez ar Verbered, menezidi an Atlas, en Afrik hanternoz, hag ar re en em gav skignet amañ hag ahont, a-dreuz d’an Azi, e-touez poblou an Azi-Vihana, ar C’haokaz, an Turkestan, beteg ar Pamir&nbsp;<ref>M. S. Zaborowski ''les Peuples aryens d’Asie et d’Europe, leurs origines en Europe, la civilisation protoaryenne'', 1908, pp. 63, 83-4, 87, 93, 96-111. Keñveria G. Bonvalot, ''Du Caucase aux Indes à travers le Pamir'', 1889, pp. 390-1, 396, 425, 428.</ref>. Disheñvelderiou bras a zo e natur ar bleo hervez ar gouennou-tud. Eeun, reut ha teo gant Sinaïz, ar Vongoled, Indianed an Amerik, ez int moan, gwevn, gwagennet pe hir-rodellek e-mesk Europiz, berr-rodellek pe azrodellek gand Aostraliz, an Nubianed hag ar vulzened, gloanek gand ar pep brasa eus Morianed an Afrik&nbsp;<ref>Ar bleo eeun a zo kranek o gar : p’o zrouc’her dre an hanter ha pa seller outo gand al lunedenn-greski, e weler ez eo kelc’hiek an trouc’had anezo. Plat eo ar bleo gloanek hag hirgelc’hiek o zrouc’had ; ouspenn-ze, kroumm e doare laonenn eur sabrenn eo ar wrizienn anezo (da lavarout eo an darn eus pep blevenn a zo sanket er c’hroc’hen). Damhir-gelc’hiek eo trouc’had ar bleo gwagennek hag eeun o gwrizienn.</ref>. Ar gouennou-tud bleo eeun a zo peurliesa divarvek pe varvek-dister (Indianed an Amerik, Maleziz, Mongoled). Stank ha hir ez eo, en eneb, ar baro e-mesk ar gouennou-tud bleo gwagennet, rodellek hag azrodellek (Europiz, Aostraliz, Dravidiz en<noinclude><references/></noinclude> puemp2uyyrn1ddu9br009sy6x6s2eh3 102 66977 209959 2026-10-05T14:29:36Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "Indez, Ainoued enezennou Yezo ha Sakhalin). Morianed bleo gloanek an Afrik a zo anezo divarveien peurliesa. An daoulagad a zo du pe gell-du hogos dre-holl. Daoulagad gell-splann pe velen a gaver gant Mongoled-zo. E-mesk ar ouenn wenn, e weler alïes daoulagad glas ha daoulagad louet ; peurvuia ez eont a-gevret gant bleo melen pe ruz. An daoulagad a-veskell a vez kavet hepken e-mesk an Aziaded a ouenn velen hag e-metou Indianed-zo eus an Amerik. Furm... 209959 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 74 —|}}</noinclude>Indez, Ainoued enezennou Yezo ha Sakhalin). Morianed bleo gloanek an Afrik a zo anezo divarveien peurliesa. An daoulagad a zo du pe gell-du hogos dre-holl. Daoulagad gell-splann pe velen a gaver gant Mongoled-zo. E-mesk ar ouenn wenn, e weler alïes daoulagad glas ha daoulagad louet ; peurvuia ez eont a-gevret gant bleo melen pe ruz. An daoulagad a-veskell a vez kavet hepken e-mesk an Aziaded a ouenn velen hag e-metou Indianed-zo eus an Amerik. Furm ar glopen a zo hir, krenn pe etre-daou. Stank eo an hirbenneien en Europ, dreist-holl en hanternoz hag er c’hreisteiz. En Azi, Arabiz hag Indeziz a zo hirbenneien. Er c’hontrol, poblou kreiz hag hanternoz an Azi a zo krennbenneien. Krennbenneien eo ivez Kaokaziz ha menezidi an Alpou. An darn-vrasa eus Morianed an Afrik, eus tud kroc’henet-du Aostralia ha Melanezia a zo hirbennek. E-touez henvroïz an Amerik e kaver gouennou hirbennek ha gouennou krennbennek. Bez’ ez eus ouspenn en Amerik ha dre ar bed-holl pobladou pennek-etre savet, war a greder, diwar kemmesk hirbenneien ha krennbenneien (1). Furm ar glopen a zo rôet dre an ''aroueziadur-penn'', da lavarout eo dre ar c’heverad eus ledander brasa ar glopen d’he brasa hirder, hemañ o veza lakaet atao da gant. Ar c’hlopenou hir a zo ganto aroueziaduriou o vont eus 75 da<noinclude><references/></noinclude> n1v8pgbc91eec79fflszkj3efhkj17q 209960 209959 2026-10-05T14:32:12Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209960 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 74 —|}}</noinclude>Indez, Ainoued enezennou Yezo ha Sakhalin). Morianed bleo gloanek an Afrik a zo anezo divarveien peurliesa. An daoulagad a zo du pe gell-du hogos dre-holl. Daoulagad gell-splann pe velen a gaver gant Mongoled-zo. E-mesk ar ouenn wenn, e weler alïes daoulagad glas ha daoulagad louet ; peurvuia ez eont a-gevret gant bleo melen pe ruz. An daoulagad a-veskell a vez kavet hepken e-mesk an Aziaded a ouenn velen hag e-metou Indianed-zo eus an Amerik. Furm ar glopen a zo hir, krenn pe etre-daou. Stank eo an hirbenneien en Europ, dreist-holl en hanternoz hag er c’hreisteiz. En Azi, Arabiz hag Indeziz a zo hirbenneien. Er c’hontrol, poblou kreiz hag hanternoz an Azi a zo krennbenneien. Krennbenneien eo ivez Kaokaziz ha menezidi an Alpou. An darn-vrasa eus Morianed an Afrik, eus tud kroc’henet-du Aostralia ha Melanezia a zo hirbennek. E-touez henvroïz an Amerik e kaver gouennou hirbennek ha gouennou krennbennek. Bez’ ez eus ouspenn en Amerik ha dre ar bed-holl pobladou pennek-etre savet, war a greder, diwar kemmesk hirbenneien ha krennbenneien&nbsp;<ref>Furm ar glopen a zo rôet dre an ''aroueziadur-penn'', da lavarout eo dre ar c’heverad eus ledander brasa ar glopen d’he brasa hirder, hemañ o veza lakaet atao da gant. Ar c’hlopenou hir a zo ganto aroueziaduriou o vont eus 75 da 70 hag izeloc’h. Ar c’hlopenou krenn a zo o aroueziadur eus 80 da 90 hag uheloc’h. Etre 75 ha 80 ez a rummad ar c’hlopenou pennek-etre.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> o4dpi8dv9npnw1iketowwu5k8ljj1i5 102 66978 209961 2026-10-05T14:34:13Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "<nowiki/> <br> Furm an dremm (pe an eneb, evel ma lavare ar grenn-vrezonegerien) a zo peurliesa diouz furm ar glopen dremmou hir ha striz a zo gand an hirbenneien (hir-enebek ez int), dremmou berr ha ledan gand ar grennbenneien (berr-enebeien a zo anezo). Ar fri a zo lies stumm d’ezañ diouz ar gouennou. E-touez ar ouenn wenn e kaver friou hir hag eeun, friou kroumm, friou skoul, friou gwinteiz. Ar friou plat ha ledan gant fronellou-podez a gaver sta... 209961 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 75 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> Furm an dremm (pe an eneb, evel ma lavare ar grenn-vrezonegerien) a zo peurliesa diouz furm ar glopen dremmou hir ha striz a zo gand an hirbenneien (hir-enebek ez int), dremmou berr ha ledan gand ar grennbenneien (berr-enebeien a zo anezo). Ar fri a zo lies stumm d’ezañ diouz ar gouennou. E-touez ar ouenn wenn e kaver friou hir hag eeun, friou kroumm, friou skoul, friou gwinteiz. Ar friou plat ha ledan gant fronellou-podez a gaver stank e-touez gouennou Morianed. Peurvuia ez eont a-gevret gand an diweuz teo hag ar rakkarvanegez&nbsp;<ref>Hirfriegez ha ledanfriegez a vefe diouz sec’hor pe c’hlebor an aer, hervez imbourc’hiou graet nevez-so, A. Thomson ha D. Buxton, ''Man’s Nasal Index in Relation to certain climatic Conditions'', war ''Journ. of Roy. Anthropol. Inst''. 1923. Keñveria ''Anthropologie'', 1924, pp. 577-9.</ref>. An dud mentet-uhel a zo stank dreist-holl en hanternoz hag e kreiz an Europ, en Afrik, en Okeania, en Amerik an Hanternoz. An dud mentet-bihan a zo paot e-metou poblou an Indez-Sina, ar Japan ha Malezia (2). Ar bevennou a lakaer da vent an den korfet-reiz a zo 1 m. 25 evit ar mentou berra ha 2 vetrad evid ar mentou uhela. Izeloc’h eged 1 m. 25 hag uheloc’h eget 2 vetrad, ar mentou a zo diwar gleñvedou pe, da vihana, diwar direizderiou e labour gwagrennou-zo eus ar c’horf. ''Korregez ha ramzegez'' a<noinclude><references/></noinclude> 607zfpvnp14rpun5vlo7thujnvfzjcg 209962 209961 2026-10-05T14:37:30Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209962 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 75 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> Furm an dremm (pe an eneb, evel ma lavare ar grenn-vrezonegerien) a zo peurliesa diouz furm ar glopen dremmou hir ha striz a zo gand an hirbenneien (hir-enebek ez int), dremmou berr ha ledan gand ar grennbenneien (berr-enebeien a zo anezo). Ar fri a zo lies stumm d’ezañ diouz ar gouennou. E-touez ar ouenn wenn e kaver friou hir hag eeun, friou kroumm, friou skoul, friou gwinteiz. Ar friou plat ha ledan gant fronellou-podez a gaver stank e-touez gouennou Morianed. Peurvuia ez eont a-gevret gand an diweuz teo hag ar rakkarvanegez&nbsp;<ref>Hirfriegez ha ledanfriegez a vefe diouz sec’hor pe c’hlebor an aer, hervez imbourc’hiou graet nevez-so, A. Thomson ha D. Buxton, ''Man’s Nasal Index in Relation to certain climatic Conditions'', war ''Journ. of Roy. Anthropol. Inst''. 1923. Keñveria ''Anthropologie'', 1924, pp. 577-9.</ref>. An dud mentet-uhel a zo stank dreist-holl en hanternoz hag e kreiz an Europ, en Afrik, en Okeania, en Amerik an Hanternoz. An dud mentet-bihan a zo paot e-metou poblou an Indez-Sina, ar Japan ha Malezia&nbsp;<ref>Ar bevennou a lakaer da vent an den korfet-reiz a zo 1 m. 25 evit ar mentou berra ha 2 vetrad evid ar mentou uhela. Izeloc’h eged 1 m. 25 hag uheloc’h eget 2 vetrad, ar mentou a zo diwar gleñvedou pe, da vihana, diwar direizderiou e labour gwagrennou-zo eus ar c’horf. ''Korregez ha ramzegez'' a reer eus an direiz-stadou-ze. Bez’ ez eus amañ hag ahont war an douar gouennou-tud mentet bihan tre (''Morianelled'' pe ''Negrilled'' e Kreiz-Afrika, Krak-Vorianed pe ''Negritoed'' en Okeania) anvet ''Pugmeïdi, Korred'' ha ''Korrheñveled''. Sellet e vezont evel eil ouennou mibiliet diwar gouennou kentvedel, neket diwar gouennou-bremañ.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> i50d80rmzysxsliunm0r3mss3mql3ah 102 66979 209963 2026-10-05T14:38:35Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209963 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 76 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> Eur ranna dre vras n’eo ken ar rannidigez eus bediz etre peder gouenn-veur diouz liou o c’hroc’hen. Er ouenn wenn, ez eus disheñvelderiou etre liou kroc’hen Europiz bleo melen an hanternoz ha liou kroc’hen Europiz bleo du ar c’hreisteiz. Kroc’hen ar re genta a zo pe gwenn-flamm pe gwenn ruz-roz ; losket gand an heol, e teu da veza ruz evel kouevr <ref>Bez’ ez eus ivez, e-metou Hanternoziz, krec’hin gwenn-louet a ya alïes a-gevret gant bleo melen-gwenn (liou al lanfas) ha krec’hin brizennet a ya peurliesa a-gevret gant bleo ruz.</ref>. Kroc’hen Kreisteiziz a zo gwenn-gell, ha, gand an heol, e teu da zuaat. Er ouenn velen, ez eus da vihana tri seurd eilliviou: melen-gwenn, da lavarout eo liou had gwiniz, gant Sinaïz-zo da skouer ; melen teo, melen-olivez, liou al ler nevez, evel gand ar pep brasa eus Indianed Amerik ar C’hreisteiz, gant Poluneziz hag Indoneziz ; melen-moug pe melen-gell gand Indianed-zo, gant Maleziz, hag all. Gand ar gouennou du, ez eus, da nebeuta, pevar eilliou : gell-ruz, liou ar c’houevr ruz gand Etiopiz-zo, an Niam-Niamed, ar Beuled ; gell-chokollad gant Dravidiz, Aostraliz, Morianed Afrik ha Melaneziz-zo ; gell-du (Morianed-zo) ; du, liou<noinclude><references/></noinclude> fa82kodxy0h4d6vr0uvarda1g64x5zx 102 66980 209964 2026-10-05T14:42:18Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "ar glaou-douar gant meur a boblad Morianed eus an Afrik. Evel ma weler, liou ruz ar c’hroc’hen, a gejer outañ e gouennou-zo eus an Afrik, ne vez ket kavet en Amerik. Tud kroc’hen melen eo henvroïz an douar-meur-ze, hag an ano a ouenn ruz lakaet d’ezo gand Europiz ne zere ket&nbsp;<ref>Tarzet eo an ano a « Grec’hin-ruz », rôet da Amerindiz eus o boaz d’en em liva, korf ha dremm, e liou ruz.</ref>. Eun daou pe dri zra a bouez evid an istorouriez a zo..." 209964 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 77 —|}}</noinclude>ar glaou-douar gant meur a boblad Morianed eus an Afrik. Evel ma weler, liou ruz ar c’hroc’hen, a gejer outañ e gouennou-zo eus an Afrik, ne vez ket kavet en Amerik. Tud kroc’hen melen eo henvroïz an douar-meur-ze, hag an ano a ouenn ruz lakaet d’ezo gand Europiz ne zere ket&nbsp;<ref>Tarzet eo an ano a « Grec’hin-ruz », rôet da Amerindiz eus o boaz d’en em liva, korf ha dremm, e liou ruz.</ref>. Eun daou pe dri zra a bouez evid an istorouriez a zo bet lakaet anat gand imbourc’hiou an denoniez : 1° ar ouenn, tra gorfel, diazezet war stummou ar c’horf, a zo eun dra krenn distag diouz ar vrôadelez diazezet war ar yez, an hengouniou, ar giziou, ar sevenadur, an istor. Gant-se, daoust d’ar c’hamm-implij a vez graet anezañ peurliesa, n’eo ket ar ger ''gouenn'' kevatal gand ar geriou a dalv da envel ar c’hevredadou bras pe vihan a dud kounaet an ano anezo gand an Istor. Ar c’hevredadou-ze, anvet diouz o ment, o renerez hag ar bazennad-sevenadur tizet ganto ''meuriadou, pobladennou, poblou, brôadou'', a zo peurvuia ouz o ober hironed, da lavarout eo tud ganet diwar kemmeskidigez meur a ouenn. Er c’hiz-se emañ kont, en amzer-vremañ, gand ar pep brasa eus poblou pe brôadou bras an Europ, an Azi, an Afrik hag an Amerik, evel m’edo, en amzer dremenet, gant brôadou brudet evel Ejiptiz, Kaldeïz, Gresianed, Romaned, hag all&nbsp;<ref>Ar brasa fazi graet gant saverien an denoniez, er XIX{{vet}}</ref>.<noinclude><references/></noinclude> p5ucyiqrbxss3y4retrd9b57etouzit 209965 209964 2026-10-05T14:44:57Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209965 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 77 —|}}</noinclude>ar glaou-douar gant meur a boblad Morianed eus an Afrik. Evel ma weler, liou ruz ar c’hroc’hen, a gejer outañ e gouennou-zo eus an Afrik, ne vez ket kavet en Amerik. Tud kroc’hen melen eo henvroïz an douar-meur-ze, hag an ano a ouenn ruz lakaet d’ezo gand Europiz ne zere ket&nbsp;<ref>Tarzet eo an ano a « Grec’hin-ruz », rôet da Amerindiz eus o boaz d’en em liva, korf ha dremm, e liou ruz.</ref>. Eun daou pe dri zra a bouez evid an istorouriez a zo bet lakaet anat gand imbourc’hiou an denoniez : 1° ar ouenn, tra gorfel, diazezet war stummou ar c’horf, a zo eun dra krenn distag diouz ar vrôadelez diazezet war ar yez, an hengouniou, ar giziou, ar sevenadur, an istor. Gant-se, daoust d’ar c’hamm-implij a vez graet anezañ peurliesa, n’eo ket ar ger ''gouenn'' kevatal gand ar geriou a dalv da envel ar c’hevredadou bras pe vihan a dud kounaet an ano anezo gand an Istor. Ar c’hevredadou-ze, anvet diouz o ment, o renerez hag ar bazennad-sevenadur tizet ganto ''meuriadou, pobladennou, poblou, brôadou'', a zo peurvuia ouz o ober hironed, da lavarout eo tud ganet diwar kemmeskidigez meur a ouenn. Er c’hiz-se emañ kont, en amzer-vremañ, gand ar pep brasa eus poblou pe brôadou bras an Europ, an Azi, an Afrik hag an Amerik, evel m’edo, en amzer dremenet, gant brôadou brudet evel Ejiptiz, Kaldeïz, Gresianed, Romaned, hag all&nbsp;<ref>Ar brasa fazi graet gant saverien an denoniez, er XIX{{vet}} kantved, e voe gwiska ar gouennou-tud studiet ganto en anoiou poblou eus an Hen-amzer pe an Amzer-vremañ : iberiat, liguriat, keltiat, « keumrik », germaniat, hag all. Seurt anoiou kemeret diwar ar yezoniez pe ar politikerez ne zereont tamm ebet ouz eur skiant a zo eur gevrenn eus an naturouriez. Kalz a levriou diwar-benn an denoniez a zo mastaret ganto, zoken ar re wella hag ar re nevesa, evel hini E. Pittard, ''les Races et l'Histoire, introduction ethnologique à l'Histoire'', 1924.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> jpug4mqsn40z2nlai3yqf1jbzp7t0hm 102 66981 209966 2026-10-05T14:48:19Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209966 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 78 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> 2° Tud kenouenn, da heul darvoudou an Istor, divrôadegou pe aloubadegou, a c’hell dont da gomz yezou ha da gaout sevenaduriou krenn dishañval. Meur a gant skouer a ze a c’helifed da rei. A-walc’h e vezo gand ar re-mañ. Ar pep brasa eus an dud diwar gouenn bleo melen hanternoz an Europ a gomze en Hen-amzer yezou indezeuropek hag e talc’hont d’o c’homz hizio. Europiz ez int bet dre ar yez hag ar sevenadur a bep eñvor den <ref>Ac’hano an ano a ''Homo europaeus'' a vez graet anezo gant G. V. de Lapouge ha denoniourien all war e lerc’h. Keñveria W. Z, Ripley, ''The Races of Europe, a Sociological Study'', London, 1900, p. 121.</ref>. Padal, e kaver hizio en Afrik an Hanternoz hag en Azi-Vihana tud diwar ar ouenn-ze ha ganto yezou nann-indezeuropek <ref>Doktor H. Weisgerber, ''les Blancs d’Afrique'', 1910, pp. 36-7, 48, 81-2, 111-31 ; E. Pittard, ''les Races et l’Histoire'', pp. 396-8 (keñveria P. Loti, ''la Mosquée Verte'', war ''La Galilée'', 34{{vet}} mouladur, pp. 227, 233 238).</ref>. Berbereg a gomz Kabiled bleo melen an Atlas, turkeg Osmaniz bleo melen an Azi-Vihana, ha Muzulmiz ez eo an eil re hag ar re all dre o c’hredenn hag o sevenadur. Eil skouer : bez’<noinclude><references/></noinclude> lzdll782aeg5j4owdw6ib9pj0pr1efo 102 66982 209967 2026-10-05T14:51:34Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209967 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 79 —|}}</noinclude>ez eus hizio an deiz en Amerik ouspenn ugent milion a Vorianed, anezo diskennidi ar sklaved degaset di gand Europiz, eun nebeut kantvedou a zo, da labourat war ar plantadegou. Afrikaned rik ez int evit an darn-vuia, kroc’hen du, gweuz teo, penn gloanek, peurheñvel e pep tra ouz o c’henouennidi manet en Afrik. Ha padal, dre ar feiz, ar yez hag ar sevenadur ez int deuet d’en em heñvelaat ouz o mistri. Kristenien ez int holl, hag e komzont, Morianed ar Stadou-Unanet hag enez Jamaïka ar saozneg, Morianed Haïti hag ar Vartinik ar galleg, re Guba, San Domingo ha Porto-Riko ar spagnoleg, re ar Brazil ar portugaleg. 3° Er c’hevredadou savet diwar kemmeskidigez meur a ouenn, n’eus gand an darn-vuia eus an dud, hironed digened anezo, neuz-ouenn anat ebet. En o zouez, e weler alïes kichen-ha-kichen en hevelep den, kenframmet an eil ouz egile en e gorf, en e benn hag e linennadur e zremm, stummou deuet d’ezañ diwar hererezou dishañval ha n’int ket evit tonia an eil gand egile <ref>Skoueriou stank a ze a gaver e-mesk Europiz vremañ, ar C’hallaoued dreist-holl, anezo eur c’hemmeskadur eus holl ouennou an Europ. A-zivout an digened a zeu eus kemmeskidigez direiz gouennou re zishañval, lenn pennadou kenta levr P. Diffloth, ''La Beauté s’en va'', 1905, pp. 1-126.</ref>. Koulskoude, e-metou an dud nep-gouenn-se, e kejer amañ hag ahont ouz tudennou hag a zo ganto neuz rik ar gouennou koz aet ar gemmeskidigez anezo d’ober poblañs ar<noinclude><references/></noinclude> 4tok2n2us9mzmx0lom98vh1mvrf6dki 102 66983 209968 2026-10-05T14:55:12Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209968 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 80 —|}}</noinclude>vro. An distrei-ze a-hiniennou d’an neuziou-gouenn rik e-touez ar poblañsou a wad kemmesket a vez graet anezañ ''hir-hererez''&nbsp;<ref>''Atavisme'' gand ar C’hallaoued, diwar ar ger latin ''atavus'' « tad-kuñv ».</ref>. {{Kreizañ|''TUDONIEZ''}} Danvez-studi an dudoniez <ref>Pe ''etnografiez'', diwar daou c’her gregach : ''ethnos'' « kevredad, brôad, meuriad », ''graphê'' « skrid » pe ''graphô'' « e skrivan ».</ref> eo micheriou hag ijinou-kaer, doare-beva, giziou, buhezegez, temz-spered ha kredennou ar c’hevredadou-tud ouez, hanter-c’houez ha dam-sevenet a vev en hon amzer en Afrik, en Azi, en Amerik hag en Okeania. Bez’ ez eus heñvelderiou souezus etre binviou, armou hag holl arrebeuri ar pobladennou-ze hag ar pez a anavezomp eus armou, binviou hag arrebeuri Europiz e-pad ar ragistorvez. Reiz eo dastum diwar an heñvelderiou-ze ez oa ivez heñvelderiou er vividigez, er vuhezegez, er giziou ha moarvat ivez er c’hredennou. Anaoudegez an Indianed, an Afrikaned, an Aziaded, an Okeanided bet gweladennet ha studiet gant hor beajourien abaoe eun daou pe dri c’hantved, hol laka da intent gwelloc’h ar re eus hor gour- dadou o deus bevet a-hed ar ragistorvez ha n’anavezomp nemet dre ar roudou o deus lezet darn eus o ijinerezou.<noinclude><references/></noinclude> hzum0tjmmad9o06zaefwoycjnxsfpxd