Wikimammenn brwikisource https://br.wikisource.org/wiki/Wikimammenn:Degemer MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Media Dibar Kaozeal Implijer Kaozeadenn Implijer Wikimammenn Kaozeadenn Wikimammenn Restr Kaozeadenn Restr MediaWiki Kaozeadenn MediaWiki Patrom Kaozeadenn Patrom Skoazell Kaozeadenn Skoazell Rummad Kaozeadenn Rummad Meneger Kaozeadenn meneger Pajenn Kaozeadenn pajenn Oberour Kaozeadenn oberour TimedText TimedText talk Modulenn Kaozeadenn modulenn Event Event talk 102 66996 209982 2026-10-07T16:40:44Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209982 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 93 —|}}</noinclude>E Kornog an Europ, ez eus roudou stank eus ar c’hiz-berc’henna-ze. En Europ hag er broiou muzulmek, ar perc’henna dre gêriadennad a zo bet kaset da get, e-pad ar Grenn-amzer, gant reiz an Dalc’h&nbsp;<ref>J. Deniker, ''Races et Peuples de la Terre'', pp. 289-92 (eus ar c’henta mouladur).</ref>. Renkadou er gevredigez a gaver hogos dre holl, nemed e-mesk ar meuriadou gouezidi izela. Da veur a andon e c’hall tenna orin ar renkadou-ze. Dont a c’hellont eus ar vicher <ref>Evel gand Indez-Iraniz e derou an istorvez, rannet an dud en o zouez e peder renkad : beleien, brezelourien, pennou-tiegez, micherourien, E. Senart, ''les Castes dans l’Inde, les faits et le système'', 1896, pp. 131-72.</ref>, eus ar binvidigez degaset gand an aradurez pe ar genwerz da dud labourusa hag amparta eur vrôad, eus trec’hidigez er brezel eur bobl dre eur bobl all a zeu d’en em gemmeska ganti, an drec’hourien peurliesa o vont d’ober ar renkadou uhela, re ar renerien, an drec’hidi o vont d’ar renkadou izela, re ar renidi. Diwar veur a dra all c’hoaz e c’hell sevel renkadou en eur gevredigez. Nemet re hir e vefe o dezrevella amañ. Ha re hir ivez e vefe menegi an darvoudou a bep seurd o deus labouret a-viskoaz da zispenn ar renkadou a ziskoueze beza ar starta da badout, evel m’edo en Hen-amzer gouenn maezidi al Latium a rôas da Rom ar soudarded o deus kabestret eviti an Itali, hag, eun nebeut kantvedou a<noinclude><references/></noinclude> prhl0wh27x0egu49yw0ns2vlt80wro6 102 66997 209983 2026-10-07T16:45:41Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209983 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 94 —|}}</noinclude>zo, gouenn ar ''yeomen'', ar berc’henned-douar vihan a zo bet ar pep gwella eus poblañs Bro-Zaoz betek derou an XVIII{{vet}} kantved&nbsp;<ref>E. Boutmy, ''Essai d’une psychologie politique du Peuple anglais au XIX^e siècle'', 1901, pp. 107-32, 326-7 ; M. Leclerc, ''les Professions et la Société en Angleterre'', trede mouladur, 1908. pp. 197-8.</ref>. Renerez ar c’hevredadou-tud a c’hell beza kaset en-dro dre an henaourien, dre bennou dilennet evid eur maread-amzer pe evid o buhez, dre liked pe dre veleien, dre vrezelourien pe dre nann-brezelidi, dre roueed hag impalaered holl-velïek pe dre vinistred anvet gand eur penn-rener pe rener-Stad, hemañ dilennet pe gant Breujou (pe eur Parlamant) evel e Bro-C’hall bremañ, pe gand ar vrôad a-bez evel er Stadou-Unanet. Ar vuhezegez a zo, reiz her gouzout, diouz ar bazennad-sevenadur diraezet gand ar c’hevredadou-tud, diouz temz-korf ha temz-spered ar gouennou aet d’o ober, diouz o darempredou ha diouz o istor. O vont d’an traou dre vras, al laza hag al laerez etre izili an hevelep kerentiad, goskoriad pe veuriad a vez sellet gand ar ouezidi hogozik-holl evel torfedou euzus, da gastiz d’ezo ar maro pe an harlu. Rouesoc’h kalz ez eo an daou doare gwall-ze e-mesk ar ouezidi, e kement lec’h n’eo ket bet dizurziet ar c’hevredadou anezo gant donedigez hailhoned di- war ar ouenn wenn, eget e-mesk tud « sevenet » — a gav d’ezo — kêriou bras an Europ hag an {{Tired|Ame|rik}}<noinclude><references/></noinclude> inqsox1eqma0qjlhpv7ralfbkhly6jc 102 66998 209984 2026-10-07T16:51:37Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209984 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 95 —|}}</noinclude>{{Tired2|Ame|rik}} <ref>Nouspet kant testeni a c’hellfemp degas amañ eus troïdigez ar ouezidi war ar fall gant livastred eus an Europ. Menegomp hepken, evit Indianed Norz-Amerika, hini John-Young Nelson war levr Harrington O’Reilly, ''Cinquante ans chez les Indiens'', troïdigez c’hallek gant H. France, 1889, pp. 43, 109-10, 124-5, 319, 325, 333, 339-41 ; G. Ferry, ''Scènes de la vie sauvage au Mexique'', mouladur nevez, 1903, pp. 108-15. Evid Indianed Amerik ar C’hreisteiz, Erland Nordenskiold, ''La Vie des Indiens dans le Chaco'', troïdigez c’hallek gant H. Beuchat, 1912, pp. 8-10, 24, 31-9, 57-65, 79, 129-31, 184-5, 255-6. Evit Poluneziz ha Tasmaniz, De Quatrefages, ''Hommes fossiles et hommes sauvages, études d’anthropologie'', 1884, pp. 229-36, 328-9, 336, 343-5, 357-400, 419-21, 491-3. Hag all.</ref>. Laza ha laerez an estren a vez sellet er c’hontrol gand an holl ouezidi evel eun dra reiz, eun taol-kaer meulus meurbet. Heñvel eo gand ar sevenidi ivez en amzer a vrezel (kemm ebet etrezo war ar poent-se) …pe wasoc’h c’hoaz. Rak, gand an nann-sevenidi, ne vez a enebourien nemet tud estren, diavaezidi <ref>Keñveria er yezou indezeuropek : 1° an hen-iwerzoneg ''gall'' « estren », iwerzoneg hag uhel-skoseg ''Gall'' « Saoz », kembraeg ''gall'' « enebour », diwar eur c’heltieg ''gallo'' ; 2° an hen-slaveg ''gosti'' « estren, herberc’hiad », latin hostis « enebour », diwar eun indezeuropeg ghoslo.</ref>. Gand ar sevenidi, en eneb, e tegouez d’an enebourien beza ivez kenvroidi seul tro ma c’hoantaer kemer o lec’h hag o madou pe o gwaska e giz pe c’hiz evid eun abeg pe abeg. Ar brezeliou-kredenn en Europ er XVI{{vet}} kantved, Dispac’h Bro-C’hall e 1789, ha, da ziweza, Brezel bras 1914-1918 ha Dispac’h Bro-Rusia a ro testeni ez eo gwasoc’h hag euzusoc’h lazadegou ha {{Tired|prei|zadegou}}<noinclude><references/></noinclude> if4oqgzew3gikzoknd1yfz6l5g1cn0d 102 66999 209985 2026-10-07T16:54:54Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209985 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 96 —|}}</noinclude>{{Tired2|prei|zadegou}} ar « sevenidi » eget kement o deus gallet ijina biskoaz ar ouezidi hag ar varbared. Ar c'hredennou pe ar c'hreañsou a zo diouz stumm-spered ar c'hevredad, hag ar stumm-spered c-unan a zo diouz ar bazennad-sevenadur. Ar ouezidi a wel an dreist-natur dre-holl, er bed a-bez. Gant pep tra, gouez d'ezo, ez eus nerziou-kuz, galloudeziou disgwel ha kevrinus a zo ret d'an den o anaout d'en em warezi outo pe d'ober e vad anezo <ref>Ch. Blondel, ''la Mentalité primitive'', 1926 ; L. Lévy-Bruhl, ''les Fonctions mentales dans les Sociétés inférieures'', kenta mouladur, 1910 ; ''la Mentalité primitive'', kenta mouladur, 1922. Diwar-benn al levr diweza-mañ, lenn eveziadennou H. Hubert, war ''Anthropologie'', 1923, pp. 619-22.</ref>. An divinouriez hag an hudouriez a ro tu d'ezo d'hen ober, war a gredont. Eus an dro-venoz-se, a anver ''holleneadegez'' pe ''hollsperedadegez'' dre ma laka e pep tra er bed eun ene pe eur spered heñvel pe zamheñvel ouz hini mab-den, e teu kreañsou a zo bet graet anezo ''totemiez, chamaniez'', ''grigriez, liesarc'houereadegez''. En em ledet eo an dotemiez dreist-holl e-mesk ar meuriadou hemolc'herien ha pesketaerien : Indianed Amerik an Hanternoz hag Aostraliz. An totem <ref>Eus ar ger indianek (ojibwaek) ''otam'' « merk, ardamez ».</ref> a zo eur ouenn loened pe blant, eur seurd maen pe eur rummad-traou azaouezet ha doujet gant tud ar c'hoskoriad. Ar re-mañ a gred ez eus eun ere kevrinus etrezo hag o zotem. Sellout a<noinclude><references/></noinclude> k66rxny9cj54025ah99nj3hgo5uy07q 102 67000 209986 2026-10-07T17:26:29Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209986 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 97 —|}}</noinclude>reont outañ evel ouz o faeron, o gwarezour, a-we- chou evel ouz o fenn-lignez. Ar skeudenn anezañ a vez livet, engravet pe gizellet war klaoiou hag arrebeuri ar c’hoskoriad. Roudou eus an dotemiez, war a greder, a zo bet kavet en Afrik, en Azi hag en Europ&nbsp;<ref>Klasket ez eus bet zoken diskleria dre an dotemiez mojennou-zo eus doueedoniez ar C’hresianed : lenn S. Reinach, ''Cultes, Mythes et Religions'', pevar levr, 1905-1912, ''passim'' ; ''Orpheus, histoire générale des religions'', trede mouladur, 1909, pp. 20-30, 119-21. N’eo ket bet degemeret da wir an diskleriaduriou-ze gand an darn-vuia eus ar ouizieien, M. J. Lagrange, ''Quelques remarques sur l’Orpheus de M. Salomon Reinach'', 1910, pp. 11-3 ; A. Van Gennep, ''l’état actuel du problème totemique'', 1920 (keñveria S. Reinach, war ''Rev. Archéol''. 1921, I, p. 177).</ref>. Ar chamaniez, skignet e-mesk pobladou hemolc’herien ha pesketaerien hanternoz an Azi, a zo an holl lidou anezi lidou-hud evel re an dotemiez. Ouspenn-ze, an alfo-spered hag ar gourzao a zo bras o ferz el lidou chamanek. An dud a ren al lidou-ze, chamaned o ano, a zo war eun dro beleien, hudourien ha mezeged. Heñvel a-walc’h ez int ouz ar sorserien anvet « medisined » gand Indianed Amerik an Hanternoz. Ar ger ''grigri'' o talvout e yezou morianek-zo kement ha « tra-hud pe enep-hud, tilsam », ar ger diveret dioutañ ''grigriez'' a vefe e ster « kredenn en traezou-hud pe enep-hud, en tilsamou ». N’eo ket skignetoc’h ar gredenn-ze e-touez ar Vorianed<noinclude><references/></noinclude> a0pg5diba2i6ui660xu0ztlbrg3yyxz 102 67001 209987 2026-10-07T17:30:16Z Aveldro 601 /* Nann adlennet */ Pajenn krouet gant : "eged e-metou ar poblou all. Emañ ar boaz, koulskoude, ober grigriez eus kredennou holleneadek Morianed Afrika. Al liesarc’houereadegez a laka pep lec’h, pep tra zoken, da annez d’eun arc’houere, anezañ gwarezour ha diwallour an dra pe al lec’h-se&nbsp;<ref>Nouspet kant enskrivadur hon eus diwar dourn Romaned an Hen-amzer, anezo kinnigaduriou, erbedaduriou pe drugarekaduriou da « arc’houere al lec’h » ''genius loci''.</ref>. P’en em ziskouez d’a..." 209987 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="1" user="Aveldro" />{{Niv||— 98 —|}}</noinclude>eged e-metou ar poblou all. Emañ ar boaz, koulskoude, ober grigriez eus kredennou holleneadek Morianed Afrika. Al liesarc’houereadegez a laka pep lec’h, pep tra zoken, da annez d’eun arc’houere, anezañ gwarezour ha diwallour an dra pe al lec’h-se&nbsp;<ref>Nouspet kant enskrivadur hon eus diwar dourn Romaned an Hen-amzer, anezo kinnigaduriou, erbedaduriou pe drugarekaduriou da « arc’houere al lec’h » ''genius loci''.</ref>. P’en em ziskouez d’an dud, e c’hell an arc’houere gwiska neuz eul loen pe eun den. Skignet eo bet ar gredenn-ze dre an douar a-bez <ref>Keverata, da skouer, arc’houereed ha boudiged Siamiz ouz re maezidi an Europ, M. L. Fournereau, ''les Villes mortes du Siam'', war ''Tour du Monde'', 1897, II, pp. 357-9.</ref>. Pa deu, er c’hehelerez, eun nebeut arc’houereed da veza savet gand ar gehelerien a-us d’an arc’houereed all ha sellet evel galloudusoc’h egeto, e tro al liesarc’houereadegez e liesdoueadegez. Evel-se e c’hoarvezas gant poblou an Hen-amzer : Ejiptiz, Kaldeïz, Gresianed, Romaned, Kelted, hag all. Kredennou poblou warlerc’hiet hon amzer, hemolc’herien, pesketaerien, pigellerien, a zo war-bouez nebeut a dra, an hevelep re dre ar bed holl. Kredennou heñvel, damheñvel pe beurheñvel a zo bet e-touez poblou seveneta an Hen-amzer, ha roudou anat o deus lezet e treuzkredennou maezidi an Europ beteg an XIX vet kantved (3). Edw. B. Tylor, ''Primitive Culture'', 2 levr, pevare mouladur, 1903 ; A. Lang, ''Myth, Ritual and Religion'', 1899 ;<noinclude><references/></noinclude> 5sp0ym44gecxg3q7hnuvx161blbr11o 209988 209987 2026-10-07T17:34:28Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209988 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 98 —|}}</noinclude>eged e-metou ar poblou all. Emañ ar boaz, koulskoude, ober grigriez eus kredennou holleneadek Morianed Afrika. Al liesarc’houereadegez a laka pep lec’h, pep tra zoken, da annez d’eun arc’houere, anezañ gwarezour ha diwallour an dra pe al lec’h-se&nbsp;<ref>Nouspet kant enskrivadur hon eus diwar dourn Romaned an Hen-amzer, anezo kinnigaduriou, erbedaduriou pe drugarekaduriou da « arc’houere al lec’h » ''genius loci''.</ref>. P’en em ziskouez d’an dud, e c’hell an arc’houere gwiska neuz eul loen pe eun den. Skignet eo bet ar gredenn-ze dre an douar a-bez <ref>Keverata, da skouer, arc’houereed ha boudiged Siamiz ouz re maezidi an Europ, M. L. Fournereau, ''les Villes mortes du Siam'', war ''Tour du Monde'', 1897, II, pp. 357-9.</ref>. Pa deu, er c’hehelerez, eun nebeut arc’houereed da veza savet gand ar gehelerien a-us d’an arc’houereed all ha sellet evel galloudusoc’h egeto, e tro al liesarc’houereadegez e liesdoueadegez. Evel-se e c’hoarvezas gant poblou an Hen-amzer : Ejiptiz, Kaldeïz, Gresianed, Romaned, Kelted, hag all. Kredennou poblou warlerc’hiet hon amzer, hemolc’herien, pesketaerien, pigellerien, a zo war-bouez nebeut a dra, an hevelep re dre ar bed holl. Kredennou heñvel, damheñvel pe beurheñvel a zo bet e-touez poblou seveneta an Hen-amzer, ha roudou anat o deus lezet e treuzkredennou maezidi an Europ beteg an XIX{{vet}} kantved&nbsp;<ref>Edw. B. Tylor, ''Primitive Culture'', 2 levr, pevare mouladur, 1903 ; A. Lang, ''Myth, Ritual and Religion'', 1899 ; Manhardt, ''Antike Wald-und Feldkulte'', tri levr, 1875-1877 ; Sir J. G. Frazer, ''The Golden Bough'', tri levr, eil mouladur, 1900 ; ''Le Rameau d’Or'', mouladur berraet, trôet e galleg gant Lady Frazer, 1923.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> a3ex2slj46t9y40r6hcdx5wrf8wrl94 102 67002 209989 2026-10-07T17:36:11Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209989 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 99 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> A-us d’ar c’hredennou-ze, e teu ar ''relijionou'' ''bras'' a ranner etre daou rummad : 1° ar ''relijionou brôadel'', anvet evel-se dre ma ’z int chomet tra ar vrôad-mañ-brôad, ar bobl-mañ pobl taoadegez e-touez Sinaïz, sintoadegez gant Japaniz, brahmanadegez e-metou Indeziz, judaadegez e-mesk ar Yuzevien. 2° ''ar relijionou etrevôadel'' pe ''hollvedel'', a zo en em ledet hag a zalc’h d’en em leda e meur a vrôad, dre ar bed holl : bouddhaadegez pe lezenn Vouddha, Islam pe lezenn Vohammed, Kristeniez pe lezenn gristen. An Islam hag ar Gristeniez, evel ar judaadegez, n’anavezont nemed eun Doue : undoueïdi eo tud ar relijionou-ze. Ar Gristeniez a zeu eus judaadegez an Hen-amzer. Evid an Islam, n’eo, e meur a geñver, nemed eun disivoud diouz ar Gristeniez&nbsp;<ref>Kristen e oa an darn-vuia eus an Arabed, kent Mohammed. Diwar-benn levezon ar Gristeniez en Arabia e-kerz kantvedou kenta an amzervez kristen, lenn L. Cheikho, ''Ar gristeniez hag al lennegez kristen en Arabia kent an Islam'', Beïrout, 1923 (en arabeg). Eun displegadenn a-zivout al levr-ze a zo bet embannet gant Mikel Feghali war ''Rev. des Etudes anciennes'', 1923, pp. 300-2.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> gq4uqooeh6iuw2tlptf3d01aknty7vt 102 67003 209990 2026-10-07T17:42:21Z Aveldro 601 /* Adlennet */ 209990 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="Aveldro" />{{Niv||— 100 —|}}</noinclude><nowiki/> <br> {{Kreizañ|''YEZONIEZ''}} Ar yezou a zo enno soniou ha sterou. Ac’hano an diou gevrenn benna m’eo rannet etrezo ar yezoniez : 1° ''ar soniadouriez'' pe studi ar soniou : 2° ''ar steroniez'' pe studi ar sterou. Lodennet eo houmañ etre : a) stummadurez hag ereadurez (ar c’hramadeg pe ar yezadur) ; b) geriadurouriez (talvoudegez ha buhez ar geriou). Pouezusa kevrenn ar yezoniez eo ar soniadouriez. Anez anaout al lezennou a zo o ren treuzfurmadennou ar soniou, n’heller ket pleustra war istor ar yezou. Rak, dre dreuzfurmadennou ar soniou eo dreist-holl e teu ar yezou da zisheñvelaat ha d’en em ranna en eilyezou a zeuy gand an amzer da veza yezou nevez. Gorrek meurbet e tro ar soniou en eur yez komzet pa ’z eo gwir e vez distaget peurliesa ar geriou gand ar vugale evel ma vezont distaget gand ar gerent. Ha, koulskoude, pemzek kantved, da lavarout eo hed buhez tri-ugent rummad-tud hepken, a zo bet a-walc’h evit trei ar c’heltieg e brezoneg hag al latin e galleg&nbsp;<ref>Keñveria ar ger keltiek ''vidus'' (a veze distaget ''widus'') aet da ''gwez'' e brezoneg o tremen dre ar furmou ''uuid'' (distaget ''wid'', IX{{vet}} kantved), ''guid'' (XII{{vet}} kantved). Ar ger latin ''aqua'' (distaget ''akwa'' er IV{{vet}} kantved goude H. S.) a zo aet da ''eau'' (distaget ô) e galleg, goude tremen dre ar furmou ''agwa, aiwa, èiwe'' (XI{{vet}} kantved), ''èwe, èawe, eâou'' (XV{{vet}} kantved). Dre dreuzfurmadennou seurt-se en deus tremenet ar peb-all eus ar geriadur en diou yez.</ref>.<noinclude><references/></noinclude> lmfa5lubdycapst83a6e11yv0sxe2ve