Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.14 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 1573 3917521 3916777 2026-08-11T01:23:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917521 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Brčko | drugo_ime = | službeno_ime = | naselje_vrsta = Grad | slika = {{multiple image | total_width = 290 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Brčko noću.jpg | image2 = Brčansko šetalište.jpg | image3 = Brcko - panoramio.jpg | image4 = Fontana - simbol grada.jpg | image5 = A Small Church in Brčko, Bosnia and Herzegovina..jpg | image6 = Atik Savska džamija Brčko2.png | image7 = 15 KUČUKALIĆA MOST I Islahijet.jpg }} | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Od vrha, s lijeva na desno: panorama grada Brčko, glavno šetalište i austrougarske zgrade, simbol grada “Fontana”, crkva, [[Savska (Atik) džamija|Savska džamija]], Kučukalića most i zgrada Islahijet. | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = Brčko municipality.svg | karta_alt = | karta_opis = | koordinate = {{coord|44|52|43.5|N|18|48|36.2|E|type:city|display=inline,title}} | distrikt = [[Brčko distrikt|Brčko]] | općina = | osnovan = | osnivač = | sjedište = | gradonačelnik = [[Siniša Milić]]<ref>{{cite web|title=O gradonacelniku?|url=http://kg.bdcentral.net/Content/Read/o-gradonacelniku?lang=hr|access-date=3. 1. 2025|archive-date=27. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227195503/http://kg.bdcentral.net/Content/Read/o-gradonacelniku?lang=hr|url-status=dead}}</ref> | gradonačelnik_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | površina_ukupno = | površina_naselja = 23.67 | površina_općine = 493.60 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_ukupno = | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 39893 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 83516 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = Brčak | poštanski_broj = 76100 | pozivni_broj = (+387) 49 | matični_broj_naselja = 300136<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 30163 | veb-sajt = {{URL|bdcentral.net}} | fusnote = }} [[Datoteka:Brcko - Etnicki sastav po naseljima 1991.gif|mini|260px|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 1991.]] [[Datoteka:Brcko - Etnicki sastav po naseljima 2013 1.gif|mini|258x258piksel|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 2013.]] [[Datoteka:Brčko-panorama.jpg|mini|250px|desno|Panorama Brčkog]] [[Datoteka:Брчанска Вијећница.jpg|mini|250px|desno|Zgrada gradske vijećnice u Brčkom, juli 2018.]] '''Brčko''' je [[grad]] u sjeverno-istočnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], na rijeci [[Sava|Savi]]. Na osnovu geografskog položaja, privrednih i drugih kapaciteta, Brčko predstavlja privredni i kulturni centar [[Bosanska Posavina|Bosanske Posavine]]. Brčko je istovremeno i centar [[Brčko distrikt|Distrikta Brčko]] zasebne administrativno-upravne jedinice u Bosni i Hercegovini koja ne pripada niti entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]], niti entitetu [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. Brčkom upravljaju samo mjesne i državne vlasti, uz pomoć međunarodne zajednice u obliku supervizora. Aktuelni [[Međunarodni supervizor za Brčko|supervizor Brčko distrikta]] je [[Louis Crishock|Louis J. Crishock]]. == Historija == Historija Brčkog obuhvata razvoj Brčkog od prahistorijskih tragova na širem prostoru današnjeg [[Brčko distrikt Bosne i Hercegovine|Brčko distrikta]], preko srednjovjekovnih spomena i osmanskog razdoblja, do savremenog perioda u kojem je grad postao administrativno središte distrikta. Zbog položaja na desnoj obali [[Sava|Save]], uz ušće [[Brka|Brke]], Brčko se razvilo kao riječna skela, trgovačko i saobraćajno čvorište te važna veza između [[Bosanska Posavina|Bosanske Posavine]], [[Semberija|Semberije]] i šireg panonskog prostora.<ref name="HEBrcko2">{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/brcko|title=Brčko|website=Hrvatska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Srednji vijek === Najstariji poznati pisani spomen Brčkog, pod oblikom imena ''Barkaz'', veže se za povelju ugarskog kralja [[Sigismund Luksemburški|Sigismunda]] iz 1422. godine.<ref name="TOBrcko2">{{cite web|url=https://tobrcko.com/en/about-brcko/|title=About Brčko|website=Turistička organizacija Brčko distrikta BiH|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U kasnijim izvorima javljaju se i oblici ''Brčki'' i ''Brčka'', što upućuje na dug kontinuitet toponima i njegovih varijanti u administrativnim i lokalnim tradicijama.<ref name="TOBrcko2" /> Za srednjovjekovni period naročito su važni arheološki lokaliteti na širem prostoru današnjeg Brčko distrikta. Lokalitet Zidine u [[Gornja Skakava|Gornjoj Skakavi]], proglašen nacionalnim spomenikom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], sadrži ostatke sakralnih objekata od predromaničkog do kasnog srednjeg vijeka, uključujući romaničku crkvu iz XIII stoljeća, gotičku samostansku crkvu iz prve polovine XIV stoljeća, nekropolu i [[Stećak|stećke]].<ref name="ZidineKons">{{cite web|url=https://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Brcko_arheo%20lokalitet%20Skakava%20BOS.pdf|title=Brčko_arheo lokalitet Skakava BOS.pdf|website=Komisija/Povjerenstvo za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026|archive-date=4. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204030042/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Brcko_arheo%20lokalitet%20Skakava%20BOS.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="ZidineTO">{{cite web|url=https://tobrcko.com/en/case/zidine-gornja-skakava/|title=Zidine, Gornja Skakava|website=Turistička organizacija Brčko distrikta BiH|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Novija historiografska i arheološka istraživanja ukazala su i na značaj lokaliteta starog crkvišta u selu [[Bijela (Brčko)|Bijela]], odnosno u zaseoku Bijeli Potok. U radu Marka Matolića iz 2019. objavljeni su podaci o ranije neevidentiranom arheološkom lokalitetu – crkvištu u selu Bijeli Potok kraj Bijele u Distriktu Brčko; autor pretpostavlja da se taj lokalitet može povezati sa spomenom crkve sv. Marije kod sela Bili Potok u osmanskim defterima iz 16. stoljeća i starijom franjevačkom tradicijom na tom području.<ref name="Matolic">{{cite web|url=https://www.academia.edu/39404700/STARO_CRKVI%C5%A0TE_U_SELU_BIJELI_POTOK_KRAJ_BIJELE_BR%C4%8CKO_DISTRIKT_Gra%C4%8Dani%C4%8Dki_glasnik_Godina_XXIV_Broj_47_2019_|title=STARO CRKVIŠTE U SELU BIJELI POTOK KRAJ BIJELE (BRČKO DISTRIKT) (Gračanički glasnik, Godina XXIV, Broj 47/2019)|last=Matolić|first=Marko|year=2019|website=Academia.edu|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Osmansko razdoblje === Iako se Brčko u pisanim izvorima javlja još u srednjem vijeku, pouzdaniji opisi naselja postaju češći u ranom novom vijeku. U opisu bosanskog pašaluka s početka XVII stoljeća Brčko se navodi kao manje mjesto s približno 200 kuća, tada u sastavu [[tuzla]]nskog kadiluka i [[Zvornički sandžak|Zvorničkog sandžaka]].<ref name="EUBD22">{{cite web|url=https://eubd.edu.ba/istorijski-razvoj-brckog/|title=Istorijski razvoj Brčkog|website=Evropski univerzitet Brčko distrikt|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Pod [[Osmansko Carstvo|osmanskom vlašću]] Brčko se razvijalo kao skela i prijelaz preko Save. Stanovnici su, prema lokalnim i historiografskim izvorima, bili oslobođeni pojedinih daća i obaveza, ali su zauzvrat imali dužnost prevoza ljudi i robe preko rijeke, što govori o ranom saobraćajnom značaju mjesta.<ref name="EUBD22"/> Jezgro varoši oblikovalo se oko Atik mahale i prve gradske džamije, koja se u lokalnoj tradiciji datira oko sredine 17. stoljeća.<ref name="EUBD22"/> Tokom osmanskog perioda Brčko je izraslo iz manjeg pograničnog naselja u važniju varoš s trgovačkom i prometnom funkcijom. Grad razvijao pod turskom vlašću kao skela, a da je od 1851. godine postao samostalan kadiluk.<ref name="Proleksis2">{{cite web|url=https://proleksis.lzmk.hr/12669/|title=Brčko|website=Proleksis enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U 19. stoljeću grad je pretrpio i razaranja; lokalna predaja i kasniji prikazi bilježe da je Brčko gotovo potpuno izgorjelo 1852. godine.<ref name="TOBrcko2" /> === Austrougarska uprava === Poslije [[Austro-Ugarska|austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine]] 1878. godine Brčko je ušlo u period ubrzane administrativne, saobraćajne i urbane modernizacije.<ref name="Proleksis2" /> Zahvaljujući riječnom pristaništu i povoljnom položaju prema [[Slavonija|Slavoniji]] i unutrašnjosti sjeveroistočne Bosne, grad je dodatno ojačao svoju trgovačku funkciju. Iz tog vremena potječe i dio prepoznatljivog urbanog sloja grada, dok enciklopedijski izvori kao važnije spomenike navode pravoslavnu crkvu iz 1864. i Bijelu džamiju iz 1881. godine.<ref name="HEBrcko2" /> Austrougarsko razdoblje obilježilo je snažnije uključivanje Brčkog u modernu upravnu i privrednu mrežu Bosne i Hercegovine. Savremena historiografska literatura taj period izdvaja kao posebnu etapu u razvoju grada i njegove lokalne uprave.<ref>{{cite web|url=https://historiografija.ba/knjige/bosna-i-hercegovina/brcko-u-periodu-austrougarske-uprave-1878-1918|title=Brčko u periodu austrougarske uprave (1878–1918)|website=Historiografija.ba|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === U 20. stoljeću === Nakon raspada Austro-Ugarske 1918. godine Brčko je ušlo u sastav [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine SHS]], odnosno kasnije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], a nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] postalo je dio [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] u okviru [[SFRJ]]. U tom periodu grad se razvijao kao industrijsko, trgovačko i obrazovno središte sjeveroistočne Bosne, oslanjajući se na luku, željezničke i cestovne veze te poljoprivredno zaleđe [[Bosanska Posavina|Posavine]] i [[Semberija|Semberije]].<ref name="HEBrcko2" /> === Rat 1992–1995. i arbitraža === Zbog svog strateškog položaja Brčko je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bilo jedno od najspornijih područja u zemlji. Prema materijalima [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ/ICTY), srpske snage su u aprilu 1992. preuzele kontrolu nad općinom, nakon čega je uslijedila sistematska kampanja protiv nesrpskog stanovništva, uključujući protjerivanja, zatočenja, ubistva i zlostavljanja civila, posebno u logoru ''Luka''.<ref name="ICTYBrcko2">{{cite web|url=https://www.icty.org/en/outreach/bridging-the-gap-with-local-communities/brcko|title=Bridging the Gap – Brčko, Bosnia and Herzegovina|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> ==== Logor Luka ==== U predmetu protiv [[Ranko Češić|Ranka Češića]] MKSJ je utvrdio da su u logoru ''Luka'', gdje su od maja do početka jula 1992. bili zatočeni muslimanski i hrvatski civili, počinjeni i ubistva i [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini|seksualno zlostavljanje]].<ref name="ICTYCesicPressBrcko">{{cite web|url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-ranko-cesic|title=Judgement in the Case the Prosecutor v. Ranko Češić|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref name="ICTYCesicJudgementBrcko">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/cesic/tjug/en/ces-tj040311e.pdf|title=Prosecutor v. Ranko Češić, Sentencing Judgement|date=11. 3. 2004|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U istoj presudi MKSJ je naveo da je Češić oko 11. maja 1992. u logoru Luka, pod prijetnjom oružjem, prisilio dvojicu braće-zatočenika da jedan nad drugim vrše seksualni čin pred drugim osobama.<ref name="ICTYCesicJudgementBrcko" /><ref name="ICTYBrckoOutreach">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/file/Outreach/Bridging_the_Gap/brcko_en.pdf|title=Brčko: Bridging the Gap Between the ICTY and Communities in Bosnia and Herzegovina|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Pred [[Sud Bosne i Hercegovine|Sudom Bosne i Hercegovine]] seksualno nasilje potvrđeno je na području Brčkog u predmetu protiv Stojana Petrovića. Sud BiH je u prvostepenoj presudi od 20. decembra 2023, potvrđenoj drugostepenom presudom 18. aprila 2024, utvrdio da je optuženi tokom 1992. na području općine Brčko počinio ratni zločin protiv civilnog stanovništva, pri čemu je u obrazloženju apelacione presude posebno navedeno postupanje prema oštećenoj označenoj kao „CR 3“.<ref name="BiHPetrovicCase">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Case/2192|title=Stojan Petrović S1 1 K 038509 21 Kro|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref name="BiHPetrovicAppeal">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Open/13543?n=part1_Stojan+Petrovic+-+drugostepena+presuda+18+04+2024_A.pdf|title=Drugostepena presuda u predmetu Stojan Petrović|date=18. 4. 2024|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Brčko distrikt === [[Dejtonski mirovni sporazum]] iz 1995. godine nije konačno riješio status Brčkog, nego je predvidio poseban arbitražni postupak za sporni dio međuentitetske linije razgraničenja.<ref name="Schreuer2">{{cite journal|last=Schreuer|first=Christoph|year=1999|title=The Brčko Final Award of 5 March 1999|journal=Leiden Journal of International Law|volume=12|issue=3|pages=575–581|doi=10.1017/S0922156599000291}}</ref> Konačnom odlukom Arbitražnog tribunala od 5. marta 1999. uspostavljen je samoupravni [[Brčko distrikt Bosne i Hercegovine|Brčko distrikt]] kao posebna jedinica pod suverenitetom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], izvan neposredne vlasti oba entiteta.<ref name="FinalAward2">{{cite web|url=https://www.ohr.int/final-award/|title=FINAL AWARD|date=5. 3. 1999|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Institucionalno ustrojstvo distrikta dodatno je operacionalizirano 8. marta 2000, kada je stupio na snagu Statut Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, čime je uspostavljena početna organizacija njegovih institucija.<ref name="Statut2">{{cite web|url=https://www.ohr.int/supervisory-order-amending-the-statute-of-the-brcko-district-of-bosnia-and-herzegovina/|title=Supervisory Order Amending the Statute of the Brcko District of Bosnia and Herzegovina|date=21. 12. 2009|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Na mrežnim stranicama supervizije za Brčko zabilježeno je da je 8. marta 2000. objavljena i posebna supervizorska odluka o uspostavi Brčko distrikta Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web|url=https://www.brckosupervizija.ba/web/?m=2000|title=2000|website=Brčko Supervision|access-date=12. 3. 2026|archive-date=20. 4. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420181253/http://www.brckosupervizija.ba/web/?m=2000|url-status=dead}}</ref> Međunarodna supervizija nad distriktom trajala je godinama nakon rata. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Ured visokog predstavnika]] objavio je da je 31. augusta 2012. zatvoren ured u Brčkom, a supervizor suspendirao svoje funkcije, iako je pravni okvir konačne arbitražne odluke ostao na snazi.<ref>{{cite web|url=https://www.ohr.int/brko-supervisor-roderick-moore-suspends-functions/|title=Brčko Supervisor Roderick Moore Suspends Functions|date=31. 8. 2012|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.brckosupervizija.ba/web/?page_id=11|title=The Story of Brcko|website=Brčko Supervision|access-date=12. 3. 2026|archive-date=9. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009021150/http://www.brckosupervizija.ba/web/?page_id=11|url-status=dead}}</ref> === Značaj === Historijski razvoj Brčkog pokazuje kontinuitet grada kao pograničnog, riječnog i trgovačkog središta. Njegov položaj na Savi odredio je i osmansku skelsku funkciju, i austrougarsku modernizaciju, i strateški značaj u ratu 1992–1995, kao i poslijeratnu odluku da grad dobije poseban administrativno-pravni status unutar Bosne i Hercegovine.<ref name="HEBrcko2" /><ref name="FinalAward2" /> == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Brčkog|Spisak naseljenih mjesta u općini Brčko}} Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Brčko imala je 87.627 stanovnika, raspoređenih u 59 naselja. {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Brčko | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 30163 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm">{{cite web|title=Popis 2013 BiH – Stanovništvo prema etničkoj/nacionalnoj pripadnosti i spolu, po naseljenim mjestima|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|work=popis.gov.ba|access-date=19. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919132628/http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|archive-date=19. 9. 2017}}</ref> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 83516 | g2013_muskarci = 41250 | g2013_zene = 42266 | g2013_bosnjaci = 35381 | g2013_srbi = 28884 | g2013_hrvati = 17252 | g2013_bosanci = 174 | g2013_romi = 490 | g2013_muslimani = 169 | g2013_bosanciihercegovci = 50 | g2013_albanci = 105 | g2013_jugosloveni = 67 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_crnogorci = 31 | g2013_turci = 3 | g2013_slovenci = 9 | g2013_pravoslavci = 52 | g2013_makedonci = 25 | g2013_nisu_izjasnili = 522 | g2013_nepoznato = 100 | g1991_ukupno = 87627 | g1991_muslimani = 38617 | g1991_srbi = 18128 | g1991_hrvati = 22252 | g1991_jugosloveni = 5731 | g1981_ukupno = 82768 | g1981_muslimani = 32434 | g1981_srbi = 16707 | g1981_hrvati = 23975 | g1981_jugosloveni = 8342 | g1981_slovenci = 23 | g1981_crnogorci = 87 | g1981_albanci = 116 | g1981_madari = 16 | g1981_romi = 6 | g1981_makedonci = 29 | g1971_ukupno = 74771 | g1971_muslimani = 30181 | g1971_srbi = 17709 | g1971_hrvati = 24925 | g1971_jugosloveni = 1086 | g1971_slovenci = 33 | g1971_crnogorci = 112 | g1971_albanci = 122 | g1971_madari = 16 | g1971_romi = 7 | g1971_makedonci = 27 | g1991_muskarci = 43740 | g1991_zene = 43887 | g1961_ukupno = 62952 | g1961_muslimani = 16484 | g1961_srbi = 17897 | g1961_hrvati = 21994 | g1961_jugosloveni = 5904 | g1961_slovenci = 71 | g1961_crnogorci = 326 | g1961_albanci = 83 | g1961_madari = 27 | g1961_romi = 4 | g1961_makedonci = 45 }} === Nacionalni sastav stanovništva – naselje Brčko === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Brčko | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 300136 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm" /> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 39893 | g2013_muskarci = 19094 | g2013_zene = 20799 | g2013_bosnjaci = 17489 | g2013_srbi = 19420 | g2013_hrvati = 1457 | g2013_bosanci = 138 | g2013_romi = 333 | g2013_muslimani = 111 | g2013_bosanciihercegovci = 44 | g2013_albanci = 77 | g2013_jugosloveni = 60 | g2013_crnogorci = 31 | g2013_turci = 2 | g2013_slovenci = 4 | g2013_pravoslavci = 44 | g2013_makedonci = 24 | g2013_nisu_izjasnili = 466 | g2013_nepoznato = 38 | g1991_ukupno = 41406 | g1991_muslimani = 22994 | g1991_srbi = 8253 | g1991_hrvati = 2894 | g1991_jugosloveni = 5211 | g1981_ukupno = 31437 | g1981_muslimani = 16725 | g1981_srbi = 5532 | g1981_hrvati = 2157 | g1981_jugosloveni = 6351 | g1981_slovenci = 19 | g1981_crnogorci = 65 | g1981_albanci = 86 | g1981_madari = 13 | g1981_romi = 5 | g1981_makedonci = 16 | g1971_ukupno = 25337 | g1971_muslimani = 15651 | g1971_srbi = 5481 | g1971_hrvati = 2663 | g1971_jugosloveni = 952 | g1971_slovenci = 25 | g1971_crnogorci = 82 | g1971_albanci = 115 | g1971_madari = 16 | g1971_romi = 6 | g1971_makedonci = 19 | g1991_muskarci = 20217 | g1991_zene = 21189 | g1961_ukupno = 17949 | g1961_muslimani = 5431 | g1961_srbi = 5260 | g1961_hrvati = 2472 | g1961_jugosloveni = 4250 | g1961_slovenci = 55 | g1961_crnogorci = 278 | g1961_albanci = 65 | g1961_madari = 21 | g1961_romi = 4 | g1961_makedonci = 35 }} == Kultura == === Nacionalni spomenici === [[Datoteka:Azizija dzamija brcko Brezovo Polje 05.jpg|mini|200px|desno|[[Azizija džamija (Brčko)|Džamija Azizija]] u Brčkom]] {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Brčkom}} == Znamenitosti == Gradska vijećnica u Brčkom predstavlja jedan od najznačajnijih objekata pseudomaurske arhitekture u Bosni i Hercegovini. Izgradnja gradske vijećnice u Brčkom započela je 1890. godine i svi radovi na objektu završeni su 1892. godine. Njena izgradnja trajala je 14 mjeseci i osamnaest dana. Projektant Vijećnice je Ćiril Metod Iveković, koji je od 1890. radio kao arhitekt u Zemaljskoj vladi u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Povjeravanje posla službenom arhitekti Zemaljske vlade, koji će kasnije projektirati i [[Sarajevska vijećnica|Vijećnicu]] u Sarajevu. Prvobitno je u Vijećnici bila smještena općina, zatim pošta, telegraf, Savska kapetanija, te gradska biblioteka. Sada se u Vijećnici nalaze kancelarija gradonačelnika i gradska galerija. Arhitektonske vrijednosti objekta, njegov značaj u urbanom miljeu Brčkog, i u miljeu bosanskohercegovačke graditeljske baštine, stilske osobenosti, predodređuju odnos prema tom objektu kao prema spomeniku arhitekture. Od 2004. gradska vijećnica se nalazi na popisu nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine. == Sport == U gradu postoji nekoliko sportskih klubova poput: [[FK Jedinstvo Brčko|FK Jedinstvo]], [[FK Lokomotiva Brčko|FK Lokomotiva]], [[RK Lokomotiva Brčko|RK Lokomotiva]]. == Poznate ličnosti == {{Div col|2}} * [[Edo Maajka]], reper * [[Lepa Brena]], pjevačica * [[Mensur Peljto]], bokser * [[Midhat Begić]], historičar književnosti * [[Mladen Filipović]], slikar * [[Mladen Petrić]], nogometaš * [[Nataša Vojnović]], manekenka * [[Nijaz Abadžić]], novinar * [[Rizah Štetić]], slikar * [[Safet Pašalić]], glumac * [[Edvin Ćudić|Edvin Kanka Ćudić]], aktivist za ljudska prava * [[Seid Hasanefendić]], slikar * [[Slavko Medunić]], slikar * [[Šekib Mujanović]], pjevač * [[Vesna Pisarović]], pjevačica * [[Žarko Milenić]], književnik i književni prevodilac {{Div col end}} == Također pogledajte == * [[Azizija džamija (Brčko)|Azizija (Brčko)]] * [[Savska (Atik) džamija]] * [[Vijećnica u Brčkom]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Brčko}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} *[https://web.archive.org/web/20160321191554/http://www.bdcentral.net/ Zvanični sajt Vlade distrikta Brčko] *[http://skupstinabd.ba/ba/index.html Zvanični sajt Skupštine distrikta Brčko] *[http://www.brcko.co.ba/ Panorame distrikta Brčko] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Brčko}} {{Sava}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Brčko distrikt|*]] [[Kategorija:Brčko|*]] ecxat5zdl0uc5g62fr64wdibzdmhd51 3917552 3917521 2026-08-11T08:34:39Z Kontributor 2K 157481 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Brčko municipality.svg]] → [[File:BiH municipality location Brčko.svg]] [[c:COM:FR#FR1|Criterion 1]] (original uploader’s request) · To harmonize the names. 3917552 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Brčko | drugo_ime = | službeno_ime = | naselje_vrsta = Grad | slika = {{multiple image | total_width = 290 | border = infobox | perrow = 1/2/2/2 | caption_align = center | image1 = Brčko noću.jpg | image2 = Brčansko šetalište.jpg | image3 = Brcko - panoramio.jpg | image4 = Fontana - simbol grada.jpg | image5 = A Small Church in Brčko, Bosnia and Herzegovina..jpg | image6 = Atik Savska džamija Brčko2.png | image7 = 15 KUČUKALIĆA MOST I Islahijet.jpg }} | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Od vrha, s lijeva na desno: panorama grada Brčko, glavno šetalište i austrougarske zgrade, simbol grada “Fontana”, crkva, [[Savska (Atik) džamija|Savska džamija]], Kučukalića most i zgrada Islahijet. | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Brčko.svg | karta_alt = | karta_opis = | koordinate = {{coord|44|52|43.5|N|18|48|36.2|E|type:city|display=inline,title}} | distrikt = [[Brčko distrikt|Brčko]] | općina = | osnovan = | osnivač = | sjedište = | gradonačelnik = [[Siniša Milić]]<ref>{{cite web|title=O gradonacelniku?|url=http://kg.bdcentral.net/Content/Read/o-gradonacelniku?lang=hr|access-date=3. 1. 2025|archive-date=27. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250227195503/http://kg.bdcentral.net/Content/Read/o-gradonacelniku?lang=hr|url-status=dead}}</ref> | gradonačelnik_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | površina_ukupno = | površina_naselja = 23.67 | površina_općine = 493.60 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_ukupno = | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 39893 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 83516 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = Brčak | poštanski_broj = 76100 | pozivni_broj = (+387) 49 | matični_broj_naselja = 300136<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 30163 | veb-sajt = {{URL|bdcentral.net}} | fusnote = }} [[Datoteka:Brcko - Etnicki sastav po naseljima 1991.gif|mini|260px|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 1991.]] [[Datoteka:Brcko - Etnicki sastav po naseljima 2013 1.gif|mini|258x258piksel|Naseljena mjesta općine Brčko, popis 2013.]] [[Datoteka:Brčko-panorama.jpg|mini|250px|desno|Panorama Brčkog]] [[Datoteka:Брчанска Вијећница.jpg|mini|250px|desno|Zgrada gradske vijećnice u Brčkom, juli 2018.]] '''Brčko''' je [[grad]] u sjeverno-istočnom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], na rijeci [[Sava|Savi]]. Na osnovu geografskog položaja, privrednih i drugih kapaciteta, Brčko predstavlja privredni i kulturni centar [[Bosanska Posavina|Bosanske Posavine]]. Brčko je istovremeno i centar [[Brčko distrikt|Distrikta Brčko]] zasebne administrativno-upravne jedinice u Bosni i Hercegovini koja ne pripada niti entitetu [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federaciji Bosne i Hercegovine]], niti entitetu [[Republika Srpska|Republici Srpskoj]]. Brčkom upravljaju samo mjesne i državne vlasti, uz pomoć međunarodne zajednice u obliku supervizora. Aktuelni [[Međunarodni supervizor za Brčko|supervizor Brčko distrikta]] je [[Louis Crishock|Louis J. Crishock]]. == Historija == Historija Brčkog obuhvata razvoj Brčkog od prahistorijskih tragova na širem prostoru današnjeg [[Brčko distrikt Bosne i Hercegovine|Brčko distrikta]], preko srednjovjekovnih spomena i osmanskog razdoblja, do savremenog perioda u kojem je grad postao administrativno središte distrikta. Zbog položaja na desnoj obali [[Sava|Save]], uz ušće [[Brka|Brke]], Brčko se razvilo kao riječna skela, trgovačko i saobraćajno čvorište te važna veza između [[Bosanska Posavina|Bosanske Posavine]], [[Semberija|Semberije]] i šireg panonskog prostora.<ref name="HEBrcko2">{{cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/brcko|title=Brčko|website=Hrvatska enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Srednji vijek === Najstariji poznati pisani spomen Brčkog, pod oblikom imena ''Barkaz'', veže se za povelju ugarskog kralja [[Sigismund Luksemburški|Sigismunda]] iz 1422. godine.<ref name="TOBrcko2">{{cite web|url=https://tobrcko.com/en/about-brcko/|title=About Brčko|website=Turistička organizacija Brčko distrikta BiH|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U kasnijim izvorima javljaju se i oblici ''Brčki'' i ''Brčka'', što upućuje na dug kontinuitet toponima i njegovih varijanti u administrativnim i lokalnim tradicijama.<ref name="TOBrcko2" /> Za srednjovjekovni period naročito su važni arheološki lokaliteti na širem prostoru današnjeg Brčko distrikta. Lokalitet Zidine u [[Gornja Skakava|Gornjoj Skakavi]], proglašen nacionalnim spomenikom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], sadrži ostatke sakralnih objekata od predromaničkog do kasnog srednjeg vijeka, uključujući romaničku crkvu iz XIII stoljeća, gotičku samostansku crkvu iz prve polovine XIV stoljeća, nekropolu i [[Stećak|stećke]].<ref name="ZidineKons">{{cite web|url=https://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Brcko_arheo%20lokalitet%20Skakava%20BOS.pdf|title=Brčko_arheo lokalitet Skakava BOS.pdf|website=Komisija/Povjerenstvo za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026|archive-date=4. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204030042/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Brcko_arheo%20lokalitet%20Skakava%20BOS.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="ZidineTO">{{cite web|url=https://tobrcko.com/en/case/zidine-gornja-skakava/|title=Zidine, Gornja Skakava|website=Turistička organizacija Brčko distrikta BiH|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Novija historiografska i arheološka istraživanja ukazala su i na značaj lokaliteta starog crkvišta u selu [[Bijela (Brčko)|Bijela]], odnosno u zaseoku Bijeli Potok. U radu Marka Matolića iz 2019. objavljeni su podaci o ranije neevidentiranom arheološkom lokalitetu – crkvištu u selu Bijeli Potok kraj Bijele u Distriktu Brčko; autor pretpostavlja da se taj lokalitet može povezati sa spomenom crkve sv. Marije kod sela Bili Potok u osmanskim defterima iz 16. stoljeća i starijom franjevačkom tradicijom na tom području.<ref name="Matolic">{{cite web|url=https://www.academia.edu/39404700/STARO_CRKVI%C5%A0TE_U_SELU_BIJELI_POTOK_KRAJ_BIJELE_BR%C4%8CKO_DISTRIKT_Gra%C4%8Dani%C4%8Dki_glasnik_Godina_XXIV_Broj_47_2019_|title=STARO CRKVIŠTE U SELU BIJELI POTOK KRAJ BIJELE (BRČKO DISTRIKT) (Gračanički glasnik, Godina XXIV, Broj 47/2019)|last=Matolić|first=Marko|year=2019|website=Academia.edu|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Osmansko razdoblje === Iako se Brčko u pisanim izvorima javlja još u srednjem vijeku, pouzdaniji opisi naselja postaju češći u ranom novom vijeku. U opisu bosanskog pašaluka s početka XVII stoljeća Brčko se navodi kao manje mjesto s približno 200 kuća, tada u sastavu [[tuzla]]nskog kadiluka i [[Zvornički sandžak|Zvorničkog sandžaka]].<ref name="EUBD22">{{cite web|url=https://eubd.edu.ba/istorijski-razvoj-brckog/|title=Istorijski razvoj Brčkog|website=Evropski univerzitet Brčko distrikt|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Pod [[Osmansko Carstvo|osmanskom vlašću]] Brčko se razvijalo kao skela i prijelaz preko Save. Stanovnici su, prema lokalnim i historiografskim izvorima, bili oslobođeni pojedinih daća i obaveza, ali su zauzvrat imali dužnost prevoza ljudi i robe preko rijeke, što govori o ranom saobraćajnom značaju mjesta.<ref name="EUBD22"/> Jezgro varoši oblikovalo se oko Atik mahale i prve gradske džamije, koja se u lokalnoj tradiciji datira oko sredine 17. stoljeća.<ref name="EUBD22"/> Tokom osmanskog perioda Brčko je izraslo iz manjeg pograničnog naselja u važniju varoš s trgovačkom i prometnom funkcijom. Grad razvijao pod turskom vlašću kao skela, a da je od 1851. godine postao samostalan kadiluk.<ref name="Proleksis2">{{cite web|url=https://proleksis.lzmk.hr/12669/|title=Brčko|website=Proleksis enciklopedija|publisher=Leksikografski zavod Miroslav Krleža|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U 19. stoljeću grad je pretrpio i razaranja; lokalna predaja i kasniji prikazi bilježe da je Brčko gotovo potpuno izgorjelo 1852. godine.<ref name="TOBrcko2" /> === Austrougarska uprava === Poslije [[Austro-Ugarska|austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine]] 1878. godine Brčko je ušlo u period ubrzane administrativne, saobraćajne i urbane modernizacije.<ref name="Proleksis2" /> Zahvaljujući riječnom pristaništu i povoljnom položaju prema [[Slavonija|Slavoniji]] i unutrašnjosti sjeveroistočne Bosne, grad je dodatno ojačao svoju trgovačku funkciju. Iz tog vremena potječe i dio prepoznatljivog urbanog sloja grada, dok enciklopedijski izvori kao važnije spomenike navode pravoslavnu crkvu iz 1864. i Bijelu džamiju iz 1881. godine.<ref name="HEBrcko2" /> Austrougarsko razdoblje obilježilo je snažnije uključivanje Brčkog u modernu upravnu i privrednu mrežu Bosne i Hercegovine. Savremena historiografska literatura taj period izdvaja kao posebnu etapu u razvoju grada i njegove lokalne uprave.<ref>{{cite web|url=https://historiografija.ba/knjige/bosna-i-hercegovina/brcko-u-periodu-austrougarske-uprave-1878-1918|title=Brčko u periodu austrougarske uprave (1878–1918)|website=Historiografija.ba|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === U 20. stoljeću === Nakon raspada Austro-Ugarske 1918. godine Brčko je ušlo u sastav [[Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca|Kraljevine SHS]], odnosno kasnije [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]], a nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] postalo je dio [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine]] u okviru [[SFRJ]]. U tom periodu grad se razvijao kao industrijsko, trgovačko i obrazovno središte sjeveroistočne Bosne, oslanjajući se na luku, željezničke i cestovne veze te poljoprivredno zaleđe [[Bosanska Posavina|Posavine]] i [[Semberija|Semberije]].<ref name="HEBrcko2" /> === Rat 1992–1995. i arbitraža === Zbog svog strateškog položaja Brčko je tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] bilo jedno od najspornijih područja u zemlji. Prema materijalima [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju|Međunarodnog krivičnog suda za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ/ICTY), srpske snage su u aprilu 1992. preuzele kontrolu nad općinom, nakon čega je uslijedila sistematska kampanja protiv nesrpskog stanovništva, uključujući protjerivanja, zatočenja, ubistva i zlostavljanja civila, posebno u logoru ''Luka''.<ref name="ICTYBrcko2">{{cite web|url=https://www.icty.org/en/outreach/bridging-the-gap-with-local-communities/brcko|title=Bridging the Gap – Brčko, Bosnia and Herzegovina|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> ==== Logor Luka ==== U predmetu protiv [[Ranko Češić|Ranka Češića]] MKSJ je utvrdio da su u logoru ''Luka'', gdje su od maja do početka jula 1992. bili zatočeni muslimanski i hrvatski civili, počinjeni i ubistva i [[Silovanja u ratu u Bosni i Hercegovini|seksualno zlostavljanje]].<ref name="ICTYCesicPressBrcko">{{cite web|url=https://www.icty.org/en/press/judgement-case-prosecutor-v-ranko-cesic|title=Judgement in the Case the Prosecutor v. Ranko Češić|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref name="ICTYCesicJudgementBrcko">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/cases/cesic/tjug/en/ces-tj040311e.pdf|title=Prosecutor v. Ranko Češić, Sentencing Judgement|date=11. 3. 2004|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> U istoj presudi MKSJ je naveo da je Češić oko 11. maja 1992. u logoru Luka, pod prijetnjom oružjem, prisilio dvojicu braće-zatočenika da jedan nad drugim vrše seksualni čin pred drugim osobama.<ref name="ICTYCesicJudgementBrcko" /><ref name="ICTYBrckoOutreach">{{cite web|url=https://www.icty.org/x/file/Outreach/Bridging_the_Gap/brcko_en.pdf|title=Brčko: Bridging the Gap Between the ICTY and Communities in Bosnia and Herzegovina|website=International Criminal Tribunal for the former Yugoslavia|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Pred [[Sud Bosne i Hercegovine|Sudom Bosne i Hercegovine]] seksualno nasilje potvrđeno je na području Brčkog u predmetu protiv Stojana Petrovića. Sud BiH je u prvostepenoj presudi od 20. decembra 2023, potvrđenoj drugostepenom presudom 18. aprila 2024, utvrdio da je optuženi tokom 1992. na području općine Brčko počinio ratni zločin protiv civilnog stanovništva, pri čemu je u obrazloženju apelacione presude posebno navedeno postupanje prema oštećenoj označenoj kao „CR 3“.<ref name="BiHPetrovicCase">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Case/2192|title=Stojan Petrović S1 1 K 038509 21 Kro|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref name="BiHPetrovicAppeal">{{cite web|url=https://www.sudbih.gov.ba/Court/Open/13543?n=part1_Stojan+Petrovic+-+drugostepena+presuda+18+04+2024_A.pdf|title=Drugostepena presuda u predmetu Stojan Petrović|date=18. 4. 2024|website=Sud Bosne i Hercegovine|access-date=12. 3. 2026}}</ref> === Brčko distrikt === [[Dejtonski mirovni sporazum]] iz 1995. godine nije konačno riješio status Brčkog, nego je predvidio poseban arbitražni postupak za sporni dio međuentitetske linije razgraničenja.<ref name="Schreuer2">{{cite journal|last=Schreuer|first=Christoph|year=1999|title=The Brčko Final Award of 5 March 1999|journal=Leiden Journal of International Law|volume=12|issue=3|pages=575–581|doi=10.1017/S0922156599000291}}</ref> Konačnom odlukom Arbitražnog tribunala od 5. marta 1999. uspostavljen je samoupravni [[Brčko distrikt Bosne i Hercegovine|Brčko distrikt]] kao posebna jedinica pod suverenitetom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], izvan neposredne vlasti oba entiteta.<ref name="FinalAward2">{{cite web|url=https://www.ohr.int/final-award/|title=FINAL AWARD|date=5. 3. 1999|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Institucionalno ustrojstvo distrikta dodatno je operacionalizirano 8. marta 2000, kada je stupio na snagu Statut Brčko distrikta Bosne i Hercegovine, čime je uspostavljena početna organizacija njegovih institucija.<ref name="Statut2">{{cite web|url=https://www.ohr.int/supervisory-order-amending-the-statute-of-the-brcko-district-of-bosnia-and-herzegovina/|title=Supervisory Order Amending the Statute of the Brcko District of Bosnia and Herzegovina|date=21. 12. 2009|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref> Na mrežnim stranicama supervizije za Brčko zabilježeno je da je 8. marta 2000. objavljena i posebna supervizorska odluka o uspostavi Brčko distrikta Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web|url=https://www.brckosupervizija.ba/web/?m=2000|title=2000|website=Brčko Supervision|access-date=12. 3. 2026|archive-date=20. 4. 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420181253/http://www.brckosupervizija.ba/web/?m=2000|url-status=dead}}</ref> Međunarodna supervizija nad distriktom trajala je godinama nakon rata. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Ured visokog predstavnika]] objavio je da je 31. augusta 2012. zatvoren ured u Brčkom, a supervizor suspendirao svoje funkcije, iako je pravni okvir konačne arbitražne odluke ostao na snazi.<ref>{{cite web|url=https://www.ohr.int/brko-supervisor-roderick-moore-suspends-functions/|title=Brčko Supervisor Roderick Moore Suspends Functions|date=31. 8. 2012|website=Office of the High Representative|access-date=12. 3. 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.brckosupervizija.ba/web/?page_id=11|title=The Story of Brcko|website=Brčko Supervision|access-date=12. 3. 2026|archive-date=9. 10. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251009021150/http://www.brckosupervizija.ba/web/?page_id=11|url-status=dead}}</ref> === Značaj === Historijski razvoj Brčkog pokazuje kontinuitet grada kao pograničnog, riječnog i trgovačkog središta. Njegov položaj na Savi odredio je i osmansku skelsku funkciju, i austrougarsku modernizaciju, i strateški značaj u ratu 1992–1995, kao i poslijeratnu odluku da grad dobije poseban administrativno-pravni status unutar Bosne i Hercegovine.<ref name="HEBrcko2" /><ref name="FinalAward2" /> == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Brčkog|Spisak naseljenih mjesta u općini Brčko}} Po posljednjem službenom popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Brčko imala je 87.627 stanovnika, raspoređenih u 59 naselja. {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Brčko | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 30163 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm">{{cite web|title=Popis 2013 BiH – Stanovništvo prema etničkoj/nacionalnoj pripadnosti i spolu, po naseljenim mjestima|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|work=popis.gov.ba|access-date=19. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919132628/http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|archive-date=19. 9. 2017}}</ref> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 83516 | g2013_muskarci = 41250 | g2013_zene = 42266 | g2013_bosnjaci = 35381 | g2013_srbi = 28884 | g2013_hrvati = 17252 | g2013_bosanci = 174 | g2013_romi = 490 | g2013_muslimani = 169 | g2013_bosanciihercegovci = 50 | g2013_albanci = 105 | g2013_jugosloveni = 67 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_crnogorci = 31 | g2013_turci = 3 | g2013_slovenci = 9 | g2013_pravoslavci = 52 | g2013_makedonci = 25 | g2013_nisu_izjasnili = 522 | g2013_nepoznato = 100 | g1991_ukupno = 87627 | g1991_muslimani = 38617 | g1991_srbi = 18128 | g1991_hrvati = 22252 | g1991_jugosloveni = 5731 | g1981_ukupno = 82768 | g1981_muslimani = 32434 | g1981_srbi = 16707 | g1981_hrvati = 23975 | g1981_jugosloveni = 8342 | g1981_slovenci = 23 | g1981_crnogorci = 87 | g1981_albanci = 116 | g1981_madari = 16 | g1981_romi = 6 | g1981_makedonci = 29 | g1971_ukupno = 74771 | g1971_muslimani = 30181 | g1971_srbi = 17709 | g1971_hrvati = 24925 | g1971_jugosloveni = 1086 | g1971_slovenci = 33 | g1971_crnogorci = 112 | g1971_albanci = 122 | g1971_madari = 16 | g1971_romi = 7 | g1971_makedonci = 27 | g1991_muskarci = 43740 | g1991_zene = 43887 | g1961_ukupno = 62952 | g1961_muslimani = 16484 | g1961_srbi = 17897 | g1961_hrvati = 21994 | g1961_jugosloveni = 5904 | g1961_slovenci = 71 | g1961_crnogorci = 326 | g1961_albanci = 83 | g1961_madari = 27 | g1961_romi = 4 | g1961_makedonci = 45 }} === Nacionalni sastav stanovništva – naselje Brčko === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Brčko | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 300136 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm" /> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 39893 | g2013_muskarci = 19094 | g2013_zene = 20799 | g2013_bosnjaci = 17489 | g2013_srbi = 19420 | g2013_hrvati = 1457 | g2013_bosanci = 138 | g2013_romi = 333 | g2013_muslimani = 111 | g2013_bosanciihercegovci = 44 | g2013_albanci = 77 | g2013_jugosloveni = 60 | g2013_crnogorci = 31 | g2013_turci = 2 | g2013_slovenci = 4 | g2013_pravoslavci = 44 | g2013_makedonci = 24 | g2013_nisu_izjasnili = 466 | g2013_nepoznato = 38 | g1991_ukupno = 41406 | g1991_muslimani = 22994 | g1991_srbi = 8253 | g1991_hrvati = 2894 | g1991_jugosloveni = 5211 | g1981_ukupno = 31437 | g1981_muslimani = 16725 | g1981_srbi = 5532 | g1981_hrvati = 2157 | g1981_jugosloveni = 6351 | g1981_slovenci = 19 | g1981_crnogorci = 65 | g1981_albanci = 86 | g1981_madari = 13 | g1981_romi = 5 | g1981_makedonci = 16 | g1971_ukupno = 25337 | g1971_muslimani = 15651 | g1971_srbi = 5481 | g1971_hrvati = 2663 | g1971_jugosloveni = 952 | g1971_slovenci = 25 | g1971_crnogorci = 82 | g1971_albanci = 115 | g1971_madari = 16 | g1971_romi = 6 | g1971_makedonci = 19 | g1991_muskarci = 20217 | g1991_zene = 21189 | g1961_ukupno = 17949 | g1961_muslimani = 5431 | g1961_srbi = 5260 | g1961_hrvati = 2472 | g1961_jugosloveni = 4250 | g1961_slovenci = 55 | g1961_crnogorci = 278 | g1961_albanci = 65 | g1961_madari = 21 | g1961_romi = 4 | g1961_makedonci = 35 }} == Kultura == === Nacionalni spomenici === [[Datoteka:Azizija dzamija brcko Brezovo Polje 05.jpg|mini|200px|desno|[[Azizija džamija (Brčko)|Džamija Azizija]] u Brčkom]] {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Brčkom}} == Znamenitosti == Gradska vijećnica u Brčkom predstavlja jedan od najznačajnijih objekata pseudomaurske arhitekture u Bosni i Hercegovini. Izgradnja gradske vijećnice u Brčkom započela je 1890. godine i svi radovi na objektu završeni su 1892. godine. Njena izgradnja trajala je 14 mjeseci i osamnaest dana. Projektant Vijećnice je Ćiril Metod Iveković, koji je od 1890. radio kao arhitekt u Zemaljskoj vladi u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Povjeravanje posla službenom arhitekti Zemaljske vlade, koji će kasnije projektirati i [[Sarajevska vijećnica|Vijećnicu]] u Sarajevu. Prvobitno je u Vijećnici bila smještena općina, zatim pošta, telegraf, Savska kapetanija, te gradska biblioteka. Sada se u Vijećnici nalaze kancelarija gradonačelnika i gradska galerija. Arhitektonske vrijednosti objekta, njegov značaj u urbanom miljeu Brčkog, i u miljeu bosanskohercegovačke graditeljske baštine, stilske osobenosti, predodređuju odnos prema tom objektu kao prema spomeniku arhitekture. Od 2004. gradska vijećnica se nalazi na popisu nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine. == Sport == U gradu postoji nekoliko sportskih klubova poput: [[FK Jedinstvo Brčko|FK Jedinstvo]], [[FK Lokomotiva Brčko|FK Lokomotiva]], [[RK Lokomotiva Brčko|RK Lokomotiva]]. == Poznate ličnosti == {{Div col|2}} * [[Edo Maajka]], reper * [[Lepa Brena]], pjevačica * [[Mensur Peljto]], bokser * [[Midhat Begić]], historičar književnosti * [[Mladen Filipović]], slikar * [[Mladen Petrić]], nogometaš * [[Nataša Vojnović]], manekenka * [[Nijaz Abadžić]], novinar * [[Rizah Štetić]], slikar * [[Safet Pašalić]], glumac * [[Edvin Ćudić|Edvin Kanka Ćudić]], aktivist za ljudska prava * [[Seid Hasanefendić]], slikar * [[Slavko Medunić]], slikar * [[Šekib Mujanović]], pjevač * [[Vesna Pisarović]], pjevačica * [[Žarko Milenić]], književnik i književni prevodilac {{Div col end}} == Također pogledajte == * [[Azizija džamija (Brčko)|Azizija (Brčko)]] * [[Savska (Atik) džamija]] * [[Vijećnica u Brčkom]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Brčko}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} *[https://web.archive.org/web/20160321191554/http://www.bdcentral.net/ Zvanični sajt Vlade distrikta Brčko] *[http://skupstinabd.ba/ba/index.html Zvanični sajt Skupštine distrikta Brčko] *[http://www.brcko.co.ba/ Panorame distrikta Brčko] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Brčko}} {{Sava}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Brčko distrikt|*]] [[Kategorija:Brčko|*]] tpc75a1su9ufcdvrocd163qshd8o6fy 0 1752 3917557 3844565 2026-08-11T09:19:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917557 wikitext text/x-wiki '''Džemaludin Alić''' ([[Zenica]], 19. maj 1947 – [[Saarbrücken]], 4. septembar 2017) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] književnik. Rođen je 19. maja 1947. u [[Tetovo|Tetovu]] kod [[Zenica|Zenice]]. [[Prva gimnazija Zenica|Gimnaziju]] je završio u Zenici, a studije južnoslovenskih književnosti i jezika apsolvirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] 1972.<ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/a202881-preminuo-dzemaludin-alic/|title=Preminuo Džemaludin Alić|last=FENA|date=5. 9. 2017|website=N1|language=bs-BA|access-date=19. 9. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> == Objavljena djela == Knjige pjesama: * ''Tamni kristal'', Zagreb, 1969. * ''Razbijanje površine'', Sarajevo, 1969. * ''Pjev sve tišeg srca'', Zagreb 1971. * ''Sezona lova'', Zagreb, 1974. * ''Nesanica'', Sarajevo, 1976. * ''Put u iskon'', Sarajevo, 1978. * ''Rađanje Atlantide'', Sarajevo, 1988. * ''Sarajevo, oko moje'', Split, 1992. Za knjigu pjesama ''Tamni kristal'' dobija nagradu Fonda A. B. Šimić 1969. godine u [[Zagreb]]u.<ref>{{Cite web|url=https://library.foi.hr/autori/autor.php?B=1&A=0000013004&E=E9999&H=|website=library.foi.hr|access-date=19. 9. 2024|title=Arhivirana kopija|archive-date=19. 9. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919045801/https://library.foi.hr/autori/autor.php?B=1&A=0000013004&E=E9999&H=|url-status=dead}}</ref> Džemaludin Alić pisao je i [[proza|prozu]], [[književna kritika|kritiku]] i [[esej]]. Prvi [[roman]] ''I smrt će proći'' objavljuje 1978. godine u Zagrebu, a zatim slijede romani ''Trošenje grijeha'', Sarajevo, 1980; ''Kukci'', [[Banja Luka]], 1988; ''Demijurg'', [[Tuzla]], 1989, i ''Pataren'', Sarajevo, 2001.<ref>{{Cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/clanak/alic-dzemaludin|title=Alić, Džemaludin - Hrvatska enciklopedija|website=www.enciklopedija.hr|access-date=19. 9. 2024}}</ref> Knjigu priča ''Zamka za Ishaka Ledinu'' objavljuje u Sarajevu 1982. godine. ''Komadanje Orfeja'', izbor kritike, polemike i eseja objavljuje u Tuzli 1986. godine, a ''Antologiju bosanskohercegovačke pripovijetke XX. stoljeća objavljuje u časopisu ''Život'', 7-8, 1980. '' * Roman ''Kukci'' preveden je na [[makedonski jezik]] i objavljen pod naslovom ''Skakulci'' u Skoplju 1991. * ''Antologija bosanskohercegovačke pripovijetke XX. stoljeća'' objavljena je na [[esparanto]] jeziku u Sarajevu 1982. * Roman ''Demijurg'' preveden je na njemački jezik i objavljen u [[Bliezkastel|Blieskastelu]] 1995. godine. ''Pataren'' je također objavljen na [[njemački jezik|njemačkom jeziku]] [[2003]]. godine. Nakon izbijanja rata u [[Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]], Alić sa porodicom živi u [[Split]]u u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] gdje izdaje list RBiH, a od kraja 1993. godine živi u egzilu u [[Njemačka|Njemačkoj]] sa statusom slobodnog umjetnika. U [[egzil]]i je napisao knjigu pjesma ''Bosna Bosona'', roman ''Pataren'' i djelo ''Devetnaest stoljeća Bosne'', [[Frankfurt na Majni|Frankfurt]] , 1988. {{wikicitat|Džemaludin Alić}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1947.|Alić, Džemaludin]] [[Kategorija:Biografije, Zenica|Alić, Džemaludin]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci|Alić, Džemaludin]] [[Kategorija:Umrli 2017.]] 03q8zg66myk6011prhkau4i99sx5u2v 0 1801 3917559 3896566 2026-08-11T09:31:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917559 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Dževad Karahasan | slika = Dževad Karahasan.jpg | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1953|1|25}} | mjesto_rođenja = [[Tomislavgrad|Duvno]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2023|5|19|1953|1|25}} | mjesto_smrti = [[Graz]], [[Austrija]] | zanimanje = književnik, dramatičar, esejist, romanopisac, profesor | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]], [[Njemački jezik|njemački]] | nacionalnost = [[Bošnjak]] | obrazovanje = [[Univerzitet u Sarajevu]], [[Univerzitet u Zagrebu]] | period = [[Postmodernizam]] | žanr = [[Novela]] | poznata_djela = | supružnik = [[Dragana Tomašević-Karahasan]] | djeca = | nagrade = | potpis = | web_stranica = }} '''Dževad Karahasan''' (25. januar 1953 – 19. maj 2023)<ref>{{Cite web|url=https://balkans.aljazeera.net/news/culture/2023/5/19/preminuo-bh-knjizevnik-dzevad-karahasan|title=Preminuo bh. književnik Dževad Karahasan|website=balkans.aljazeera.net|language=bs|access-date=20. 5. 2023}}</ref> bio je [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenski]] i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] književnik, dramatičar, esejist, romanopisac i [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|akademik]]. == Biografija == Dževad Karahasan rođen je 25. januara 1953. u [[Duvno|Duvnu]] (današnji Tomislavgrad). Osnovnu školu i gimnaziju završio je u rodnom gradu. Diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], studij komparativne književnosti i teatrologije, a u [[Zagreb]]u, na [[Filozofski fakultet u Zagrebu|Filozofskom fakultetu u Zagrebu]], branio je doktorski rad. Dugi niz godina učestvovao je u uređivanju sarajevske revije kao urednik za kulturna pitanja [[Odjek (časopis)|Odjek]], te dramaturg u [[Bosansko narodno pozorište Zenica|Zeničkom narodnom pozorištu]].<ref name="Vilenica">{{Cite web |url=http://www.vilenica.si/press/Almanac_vilenica_2010-web.pdf |title=Prilog o Karahasanu u biltenu 25. međunarodnog književnog festivala Vilenica {{Simboli jezika{{!}}si{{!}}slovenski}} |access-date=24. 1. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007111236/http://www.vilenica.si/press/Almanac_vilenica_2010-web.pdf |archive-date=7. 10. 2011 |url-status=dead }}</ref> Od 1986. do 1993. Karahasan je na mjestu docenta za dramaturgiju i historiju drame na [[Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu|Akademiji scenskih umjetnosti]] [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], gdje vrši dužnost dekana. Bio je glavni urednik časopisa za teoriju i kritiku umjetnost [[Izraz (časopis)|Izraz]] u Sarajevu. Od 1993. nakon odlaska iz Sarajeva zbog rata u BiH, živi u Grazu. Od akademske 1994/95. gostujući je profesor na [[Univerzitet u Salzburgu|Univerzitetu u Salzburgu]], 2001. u [[Innsbruck]]u, a u [[Berlin]]u od 2009/10. Godine 1995. postaje stipendist [[DAAD Berlin]], a 1995. i 1997. je lektor za bosanski, hrvatski i srpski jezik na Odsjeku za slavistiku [[Univerzitet u Göttingenu|Univerziteta u Göttingenu]]. U akademskoj godini 2007/08. je stipendist naučnog kolegija Wissenschaftskolleg u Berlinu.<ref name="Vilenica" /> Od 1993. radio je kao dramaturg za pozorište [[ARBOS – Gesellschaft für Musik und Theater]].<ref>{{Cite web|url=https://www.unsa.ba/novosti/memoriam-akademik-dzevad-karahasan|title=IN MEMORIAM: AKADEMIK DŽEVAD KARAHASAN|website=Univerzitet u Sarajevu|language=bs|access-date=10. 7. 2023}}</ref> Pisao je drame, romane, pripovijetke, eseje, historiju i kritiku teatra i učestvovao kao pozorišni reditelj. Njegovi pozorišni komadi igraju se u Austriji (Beč, Krems, Hallein, Eisenstadt, Salzburg, Villach, Klagenfurt), Njemačkoj (Gera, Erfurt, Berlin, Leipzig), Bosni i Hercegovini (Sarajevo), Ukrajini (Odesa), Češkoj (Prag, Hradec Králové, Brno), Kosovu (Priština), Poljskoj (Szczecin), Singapuru ([[Singapore Arts Festival]]) i SAD (Washington D.C.). Živio je i radio u Sarajevu<ref>{{Cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-40-11/158-akademik-prof-dr-dzevad-karahasan|title=Akademik, dr. Dževad Karahasan|website=www.ff.unsa.ba|access-date=10. 7. 2023|archive-date=10. 7. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230710151134/https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-40-11/158-akademik-prof-dr-dzevad-karahasan|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nps.ba/novost/in-memoriam-dzevad-karahasan-1953-2023/154|title=In memoriam Dževad Karahasan (1953-2023)|last=http://www.facebook.com/pages/Narodno-pozori%C5%A1te-Sarajevo/332902096752516|date=20. 5. 2023|website=nps.ba|language=bs|access-date=10. 7. 2023}}</ref> i [[Graz]]u sa suprugom [[Dragana Tomašević-Karahasan|Draganom Tomašević-Karahasan]], gdje je preminuo 19. maja 2023. godine. == Djela == [[Datoteka:Mezar Dževada Karahasana.jpg|mini|'''Mezar Dževada Karahasana''']] Odlike su Karahasanova djela [[Modernizam|modernističke]] i inovativne pripovjedne tehnike u kojima se miješaju žanrovske karakteristike, esejizacija i dramatizacija [[Proza|proze]], kao i bogatstvo jezika. Iako prvenstveno, po vlastitom izboru i angažmanu dramski pisac, Karahasan je ostvario najjače prodore u narativnoj i esejističko-memoarskoj prozi. Cijenjen i uspješan dramski autor, prije svega u zemljama njemačkog govornog područja, ovaj pisac, po mišljenju mnogih, dijeli u tom aspektu sudbinu jednoga od svojih uzora, [[Miroslav Krleža|Miroslava Krleže]]: kao i hrvatski pisac, i bošnjački spisatelj je fasciniran [[pozorište]]m za koje je napisao veći broj priznatih [[drama]], no njegova najsnažnija djela su ipak, vjerovatno, romani i esejistička memoaristika. Roman "Istočni divan",<ref>{{Cite web|url=https://behrambeg.ba/dzevad-karahasan-istocni-diwan/|title=Dževad Karahasan – ”Istočni diwan” – JU Specijalna biblioteka Behram-beg|language=bs-BA|access-date=10. 7. 2023}}</ref> djelo o sufijskom mučeniku i svecu [[Al-Halladž]]u, kompleksnu studiju u kojoj se preklapaju vjerno rekonstruirani ambijent [[Bagdad]]a u 8. vijeku, refleksivni pasaži i egzistencijalno-spiritualna drama legendarnog mučenika, pjesnika i aforističkog mislioca. Za razliku od [[Meša Selimović|Selimovića]] u romanu "[[Derviš i smrt]]", Karahasan dobro poznaje problematiku [[Tesavuf|sufijskog]] [[Misticizam|misticizma]]. "[[Dnevnik selidbe]]" je upečatljiva memoarska proza, prikaz [[Opsada Sarajeva|opsade Sarajeva]] i funkcioniranja ljudske zajednice u neljudskim okolnostima, dok je kratki roman "[[Sara i Serafina]]", o dvostrukom identitetu, stalnoj prisutnosti [[smrt]]i i apsurdnoj pogibiji u opkoljenom gradu virtuozno djelo ispričano u jednom dahu do danas nedovoljno cijenjeno i ocijenjeno ostvarenje u kojemu se prelamaju dokumentaristički realizam, osobno ispovjedna naracija i [[Jorge Luis Borges|borgesovski]] irealna atmosfera. == Bibliografija == * ''Kazalište i kritika'', "Svjetlost", Sarajevo, 1980. * ''Kraljevske legende'', "Veselin Masleša", Sarajevo, 1980. * ''Kralju ipak ne sviđa se gluma'', Sarajevo, 1983. * ''Strašno je vani'', Sarajevo, 1984. * ''O jeziku i strahu'', Sarajevo, 1987. * ''Model u dramaturgiji'', Omladinski centar Zagreb, [[Zagreb]], 1988. * ''Istočni divan'', "Svjetlost", Sarajevo, 1989. * ''Východný díwán'', "Kalligram", [[Bratislava]], 2007. * ''Misionari'', "Svjetlost", Sarajevo, 1989. * ''Stidna žitija'', "Bratstvo-Jedinstvo", [[Novi Sad]], 1989. * ''Stid nedjeljom'', "August Cesarec", Zagreb, 1991. * ''Kuća za umorne'', "August Cesarec", Zagreb, 1993. * ''Dnevnik selidbe'', "Duriex", Zagreb, 1993. * ''Loučení se Sarajevem'', "Mladá fronta", [[Prag]], 1995. * ''Al-Mukaffa'', ARBOS, [[Klagenfurt]]-Salzburg-Beč, 1994. * ''Povučeni anđeo'', ARBOS, Klagenfurt-[[Salzburg (grad)|Salzburg]]-Beč, 1995. * ''Šahrijarov prsten'', "Bosanska riječ", Sarajevo, 1996. * ''Koncert ptica'', ARBOS, Beč, 1997. * ''Forme teatra kao artikulirana forma života'' (Herbert Gantschacher), [[Beč]], 2000. * ''[[Noćno vijeće]]'', "Profil internacional", Zagreb, 2005. * ''Gozba'', ARBOS, [[Villach (grad)|Villach]]-Hradec-Salzburg, 2005. * ''Dževad Karahasan - sabrana djela'' (''Istočni diwan'', ''Šahrijarov prsten'', ''Sara i Serafina'', ''[[Noćno vijeće]]''), "Dobra knjiga", Sarajevo, 2007. * ''Izvještaji iz tamnog vilajeta'', "Dobra knjiga", Sarajevo, 2007. * ''Sjeme smrti'', Sarajevo, 2012. * ''Što pepeo priča'', Sarajevo, 2016. == Nagrade == * '''1981.''' [[Nagrada "Veselin Masleša"]], Sarajevo * '''1990.''' [[Jugoslovenska nagrada za roman]], Sisak * '''1991.''' [[Književna nagrada franjevačke provincije Bosna Srebrena]] * '''1994.''' [[Evropska nagrada za esej "Charles Veillon"]], Pariz * '''1995.''' [[Nagrada "Bruno Kreisky" za političku knjigu]], Beč * '''1996'''. Nagrada [[Stadtschreiber von Graz]] * '''1999.''' [[Nagrada Herder]], Beč * '''2004.''' [[Leipciška književna nagrada za evropsko razumjevanje]], Leipzig * '''2010.''' Slovenska [[Nagrada Vilenica]], Vilenica * '''2012.''' Počasna nagrada [[Nagrada Heinrich Heine]], Düsseldorf * '''2012.''' [[Goethe medalja]], [[Goethe institut]]a, Düsseldorf *'''2020.''' [[Goetheova nagrada]] grada Frankfurta<ref>{{Cite web|url=http://ba.n1info.com/English/NEWS/a431960/Prominent-Bosnian-writer-Dzevad-Karahasan-to-receive-this-year-s-Goethe-Prize.html|title=Prominent Bosnian writer Dzevad Karahasan to receive this year's Goethe Prize|website=N1 BA|language=bs-Latn-BA|access-date=13. 5. 2020|archive-date=6. 6. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200606163708/http://ba.n1info.com/English/NEWS/a431960/Prominent-Bosnian-writer-Dzevad-Karahasan-to-receive-this-year-s-Goethe-Prize.html|url-status=dead}}</ref> *'''2023.''' Nagrada za demokratiju Fritz Csoklich (posthumno)<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/magazin/kultura/dzevad-karahasan-posthumno-je-nagradjen-demokratskom-nagradom-fritz-csoklich-u-austriji/230612106|title=Dževad Karahasan posthumno je nagrađen demokratskom nagradom Fritz Csoklich u Austriji|website=www.klix.ba|language=hr|access-date=1. 8. 2023}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat|Dževad Karahasan}} * [https://radiosarajevo.ba/metromahala/lica/klanjana-dzenaza-dzevadu-karahasanu/497920# Klanjana dženaza Dževadu Karahasanu] * [https://faktor.ba/vijest/karahasan-nama-bi-bilo-sjajno-kada-bi-putin-bio-nas-problem-nas-problem-je-drustvo-u-kojem-se-stvaraju-putini/156122 Intervju s Dž. Karahasanom: Nama bi bilo sjajno kada bi Putin bio naš problem, naš problem je društvo u kojem se stvaraju putini] Pristupljeno 10.3.2022. {{Članovi ANU BiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Karahasan, Dževad}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački dramaturzi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Graz]] [[Kategorija:Članovi ANUBiH]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Gradski pisac Graza"]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Veselin Masleša"]] [[Kategorija:Dobitnici Jugoslavenske nagrade za roman]] [[Kategorija:Dobitnici Književne nagrade franjevačke provincije Bosna Srebrena]] [[Kategorija:Odsjek za komparativnu književnost i bibliotekarstvo Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Biografije, Tomislavgrad]] [[Kategorija:Rođeni 1953.]] [[Kategorija:Umrli 2023.]] [[Kategorija:Akademija scenskih umjetnosti u Sarajevu]] [[Kategorija:Članovi Njemačke akademije za jezik i poeziju]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Herder"]] [[Kategorija:Počasni doktori Univerziteta u Baselu]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Bruno Kreisky"]] [[Kategorija:Dobitnici Goetheove medalje]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Vilenica"]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Franz Nagl"]] [[Kategorija:Dobitnici Goetheove nagrade]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Fritz Czoklich"]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Jeanette Schocken"]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Heinrich Heine"]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Sarajevu]] fzt6h8ahl3tv4dtit66ugbzop115tbn 0 2421 3917450 3650803 2026-08-10T14:17:02Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917450 wikitext text/x-wiki {{godina}}{{Godina u drugim kalendarima}} Godina '''297.''' ('''[[Rimski brojevi|CCXCVII]]''') bila je [[redovna godina koja počinje u petak]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. U svoje vrijeme je bila poznata kao '''Godina konzulstva Valerija i Valerija<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties & Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}</ref>''' (ili, rjeđe, '''godina 1050. ''[[Ab urbe condita]]'''''). Oznaka 297. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavnom metodom označavanja godina. == Događaji == [[Datoteka:Musée Saint-Raymond - 2017-09-02 - Inv. Ra 34b - 4654.jpg|mini|Maksimijan|lijevo|219x219piksel]] * [[Rimsko Carstvo|Rimski]] pod-car [[Galerius|Galerije]] u pohodu na [[Perzija|Perziju]] osvaja [[Ktesifon]], ali ne može spriječiti Perzijance da zauzmu [[Armenija|Armeniju]] (ili [[298]]). * Perzijski kralj [[Narseh od Perzije|Narseh]] i rimski car [[Dioklecijan]] sklapaju mirovni sporazum kojim se Perzijanci povlače iz Armenije, a Rimljani iz Ktesifona (ili [[298]]). * Rimski car [[Maksimijan]] guši ustanak u [[Mauritanija|Mauritaniji]]. == Rođeni == * [[Murong Huang]], vladar države [[Raniji Yan]] (u. [[348]].) * [[Carica Yu Wenjun]], carica kineske [[Dinastija Jin (265–420)|dinastije Jin]] (u. [[328]].) == Umrli == * [[Chen Shou]], autor knjige ''[[San Guo Zhi]]'' (r. [[233]].) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://web.archive.org/web/20071007231505/http://faculty.wlc.edu/thompson/fourth-century/persecution/evolutiontetrarchy.htm * http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_consuls_table.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130424003405/http://ancienthistory.about.com/library/bl/bl_consuls_table.htm |date=24. 4. 2013 }} * http://www.unrv.com/government/consul.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524222735/http://www.unrv.com/government/consul.php |date=24. 5. 2013 }} * http://www.novaroma.org/camenaeum/RomanTimeline.txt {{Normativna kontrola}} pcaaawjjwwlt668qwifkj3d53onyfvs 0 2467 3917470 3849734 2026-08-10T17:00:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917470 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alibeg Firdus | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = 1862. | mjesto_rođenja = [[Livno]], [[Osmanlijsko carstvo]] | datum_smrti = 1910. | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Austro-Ugarska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajni_radovi = }} '''Ali-beg Firdus''' ([[Livno]], 1862 – [[Sarajevo]], 1910) bio je bosanskohercegovački [[političar]] iz perioda kasnog [[19. vijek|19.]] i ranog [[20. vijek]]a. Potječe iz glasovite [[Bošnjaci|bošnjačke]] i kapetanske porodice koja je upravljala [[Livno]]m od 1750. do 1835. godine. U rodnom gradu je završio osnovnu školu (ruždiju), a ostalo obrazovanje sticao je samostalno tokom života. Njegova osobenost, protkana čvrstom naravi, političkom mudrošću, [[patriotizam|patriotizmom]] i širokom popularnosti među Bošnjacima dovela ga je na čelo bošnjačkog političkog pokreta. Nakon uspostavljanja Rijaseta 1882. godine i nezadovoljstva Bošnjaka položajem njihovih vjersko-prosvjetnih institucija u okviru [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], Ali-beg Firdus se dokazao kao borac za bošnjačka prava političkim djelovanjem unutar [[Pokret Bošnjaka za vakufsko-mearifsku autonomiju|pokreta Bošnjaka za vakufsko-mearifsku autonomiju]].<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/179?lang=bs|title=Period austrougarske vladavine|website=www.parlament.ba|access-date=6. 2. 2022|archive-date=6. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206142132/https://www.parlament.ba/Content/Read/179?lang=bs|url-status=dead}}</ref> Uz muftiju Džabića, izrastao je u reprezentativnog predvodnika [[Bošnjaci|Bošnjaka]] tog vremena. Egzekutivni odbor prerastao je u predstavničko tijelo bošnjačkog naroda, a njegovi članovi bili su glavni pregovarači u vezi s borbom muslimana za vakufsko-mearifsku (prosvjetnu) autonomiju. Zajedno sa [[Srbi]]ma protestovao je protiv akta aneksije [[Aneksiona kriza|Bosne i Hercegovine]]. Bio je narodni poslanik [[Bosanski sabor|Bosanskog sabora]] i njegov prvi predsjednik. Na njegov pismeni poziv 3. decembra 1906. godine održan je sastanak bošnjačkih predstavnika iz cijele [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], na kojem je osnovana [[Muslimanska narodna organizacija]] (MNO).<ref>M. Imamović, 399. str</ref><ref>{{Cite web|url=https://liberalniforum.com/2021/04/18/razvoj-stranackog-zivota-u-bih-prva-muslimanska-stranka-brinula-se-za-imetak-begova/|title=Razvoj stranačkog života u BiH : Prva muslimanska stranka brinula se za imetak begova|date=18. 4. 2021|website=Liberalni Forum|language=bs-BA|access-date=6. 2. 2022}}</ref> Istom prilikom je izabran izvršni odbor ove političke organizacije sa stalnim sjedištem u Budimpešti a njen prvi predsjednik bio je upravo Ali-beg Firdus. Egzekutivni odbor prerastao je u predstavničko tijelo bošnjačkog naroda, a njegovi članovi bili su glavni pregovarači u vezi s borbom muslimana za vakufsko-mearifsku (prosvjetnu) autonomiju. Zajedno sa [[Srbi]]ma protestovao je protiv akta aneksije [[Aneksiona kriza|Bosne i Hercegovine]]. Bio je narodni poslanik [[Bosanski sabor|Bosanskog sabora]] i njegov prvi predsjednik. == Također pogledajte == * [[Bosanski sabor]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * Mustafa Imamović, Historija Bošnjaka, Bošnjačka zajednica kulture ''Preporod'', Sarajevo, 1997. [[Kategorija:Biografije, Livno|Firdus, Ali-beg]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari|Firdus, Ali-beg]] [[Kategorija:Političari Muslimanske narodne organizacije]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] [[Kategorija:Rođeni 1862.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] nl1bl3i4a2zxwdkke58ljnt33ckltjk 0 3923 3917538 3914547 2026-08-11T06:42:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917538 wikitext text/x-wiki {{Infokutija sporazum | ime = Dejtonski sporazum | puno_ime = Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini | slika = DaytonAgreement.jpg | veličina_slike = 200px | alt = Sjede sa lijeva na desno: [[Slobodan Milošević]], [[Alija Izetbegović]] i [[Franjo Tuđman]] parafiraju Dejtonski mirovni sporazum na vojnom aerodromu Wright-Patterson 21. novembra 1995. | opis_slike = Sjede sa lijeva na desno: [[Slobodan Milošević]], [[Alija Izetbegović]] i [[Franjo Tuđman]] parafiraju Dejtonski mirovni sporazum na vojnom aerodromu Wright-Patterson 21. novembra 1995. | vrsta = [[Mirovni sporazum]] | kontekst = [[Rat u Bosni i Hercegovini]] | datum_izrade = {{početni datum|1995|8|10}} | datum_potpis = {{početni datum|1995|12|14}}<ref>{{cite news|url=http://www.nato.int/cps/en/natolive/news_69290.htm|title=15 years ago, Dayton Peace Accords: a milestone for NATO and the Balkans|publisher=NATO|date=14. 12. 2010|access-date=18. 7. 2015|archive-date=17. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200217163011/https://www.nato.int/cps/en/natolive/news_69290.htm|url-status=live}}</ref> | mjesto_potpis = [[Vazduhoplovna baza Wright-Patterson]], [[Dayton (Ohio)|Dayton]], [[Ohio]], [[Sjedinjene Američke Države]]<br>[[Pariz]], [[Francuska]] | datum_pečaćenja = | datum_aktivacije = | stupio_na_snagu = | uslov_aktivacije = | amandman = | aneks = | datum_isteka = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | privremena_primjena = | medijatori = <!-- format this as a bullet list --> | pregovarači = <!-- format this as a bullet list --> | prvobitni_potpisnici = <!-- format this as a bullet list --> | potpisnici = {{ZD|SAD}} [[Bill Clinton]]<br>{{ZD|Republika Bosna i Hercegovina}} [[Alija Izetbegović]]<br>{{ZD|Hrvatska}} [[Franjo Tuđman]]<br>{{ZD|SRJ}} [[Slobodan Milošević]]<br>{{ZD|Francuska}} [[Jacques Chirac]]<br>{{ZD|UK}} [[John Major]]<br>{{ZD|Njemačka}} [[Helmut Kohl]]<br>{{ZD|Rusija}} [[Viktor Černomirdin]]<br>{{ZD|EU}} [[Felipe González]] | strane = {{ZID|Savezna Republika Jugoslavija}}<br>{{ZID|Republika Bosna i Hercegovina}}<br>{{ZID|Hrvatska}}<hr />Svjedočili:<br>{{ZID|Sjedinjene Američke Države}}<br>{{ZID|Francuska}}<br>{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}}<br>{{ZID|Njemačka}}<br>{{ZID|Rusija}}<br>{{ZID|Evropska unija}}<ref>{{cite web |url=https://www1.umn.edu/humanrts/icty/dayton/daytonsum.html |title=Summary of the Dayton Peace Agreement on Bosnia-Herzegovina|author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=30. 11. 1995 |website=www1.umn.edu |access-date=16. 1. 2016}}</ref> | ratifikatori = <!-- format this as a bullet list --> | depozitar = <!-- OR: --> | depozitari = <!-- format this as a bullet list --> | navodi = <!-- format as XX [[Article on Treaty Series|TS]] YYY --> | jezik = <!-- OR: --> | jezici = {{hlist|[[Bosanski jezik|bosanski]]|[[Hrvatski jezik|hrvatski]]|[[Engleski jezik|engleski]]|[[Srpski jezik|srpski]]}}<ref>{{Cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf|title=The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina|date=14. 12. 1995|website=osce.org|publisher=[[OSCE]]|access-date=23. 11. 2024}}</ref> | wikizvor = <!-- OR: --> | wikizvor1 = <!-- Up to 5 wikizvorN variables may be specified --> | wikizvor2 = | wikizvor3 = | wikizvor4 = | wikizvor5 = | fusnote = }}'''Opći okvirni sporazum za mir u Bosni i Hercegovini''', poznat i kao '''Dejtonski mirovni sporazum''' ili '''Dejtonski sporazum''', kolokvijalno poznat kao '''Dejton''' ('''Dayton'''), mirovni je sporazum postignut u [[Vazduhoplovna baza Wright-Patterson|vazduhoplovnoj bazi Wright-Patterson]] blizu [[Dayton (Ohio)|Daytona (Ohio)]], [[Sjedinjene Američke Države]], a finaliziran 21. novembra 1995. i formalno potpisan u [[Pariz]]<nowiki/>u, 14. decembra 1995.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://1997-2001.state.gov/www/regions/eur/bosnia/bosagree.html|title=Dayton Peace Accords on Bosnia|date=30. 3. 1996|publisher=US Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522194450/http://1997-2001.state.gov/www/regions/eur/bosnia/bosagree.html|archive-date=22. 5. 2011|url-status=live|access-date=19. 3. 2006}}</ref> Ovim sporazumima okončan je [[rat u Bosni i Hercegovini]], koji je trajao tri i po godine, koji je bio dio mnogo većih [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|jugoslavenskih ratova]]. Zaraćene strane pristale su na mir i jedinstvenu suverenu državu poznatu kao [[Bosna i Hercegovina]] koja se sastoji od dva dijela (entiteta), [[Republika Srpska|Republike Srpske]] nastanjene većinom [[Srbi]]ma i [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] nastanjene uglavnom [[Hrvati]]ma i [[Bošnjaci]]ma. Sporazum se naročito bavio budućim upravnim i ustavnim uređenjem Bosne i Hercegovine. Sporazum je kritikovan zbog stvaranja neefikasnih i nezgrapnih političkih struktura i učvršćivanja [[Etničko čišćenje u ratu u Bosni i Hercegovini|etničkog čišćenja iz prethodnog rata]].<ref>{{Cite journal|last=Levene|first=Mark|date=2000|title=The Limits of Tolerance: Nation–State Building and What It Means for Minority Groups|url=https://archive.org/details/sim_patterns-of-prejudice_2000-04_34_2/page/18|journal=Patterns of Prejudice|volume=34|issue=2|pages=19–40|doi=10.1080/00313220008559138|quote=Consider, instead, one contemporary parallel, Bosnia: the degree to which the international community via the Owen-Vance plan, or even the later Dayton accord, actively promoted or endorsed the destruction of a multi-ethnic society; the degree to which it helped to facilitate the creation of a greater Serbia or an enlarged Croatia; the degree to which it was, at the very least, an [[accessory after the fact]] to both 'ethnic cleansing' and sub-genocide.}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Malik|first=John|date=2000|title=The Dayton Agreement and Elections in Bosnia: Entrenching Ethnic Cleansing through Democracy|journal=Stanford Journal of International Law|volume=36|pages=303}}</ref> == Pregovori i potpisivanje == [[Datoteka:Balkan_Peace_Agreement_Signing_(1995)_Clinton_Library.webm|desno|mini|212x212piksel|Video potpisivanja Dejtonskog sporazuma.]] Iako su osnovni elementi Dejtonskog sporazuma predloženi u međunarodnim pregovorima još 1992,<ref>[https://web.archive.org/web/20090923145619/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,976369,00.html Munich All Over Again?]</ref> ovi su pregovori započeti nakon [[Mirovni planovi prije i tokom rata u Bosni i Hercegovini|neuspješnih prethodnih mirovnih napora i dogovora]], hrvatske vojne [[Operacija "Oluja"|operacije Oluja]] u augustu 1995. i njezinih posljedica, vojne ofanzive na [[Republika Srpska (1992–1995)|Republiku Srpsku]], koja se sprovodila paralelno sa [[NATO]] [[Operacija "Namjerna sila"|operacijom "Namjerna sila"]]. Tokom septembra i oktobra 1995, svjetske sile (posebno [[Sjedinjene Američke Države]] i [[Rusija]]), okupljene u [[Kontakt grupa|Kontakt grupi]], vršile su pritisak na lidere triju strana da prisustvuju pregovorima o nagodbi; Dejton (Ohio), na kraju je izabran za mjesto održavanja.<ref>{{Cite web|url=https://studies.aljazeera.net/en/reports/2015/12/201512161661175248.html|title=''What was achieved and what to expect?''|last=Ferid Muhic|date=16. 12. 2015|publisher=[[Al Jazeera Media Network#Al Jazeera Center for Studies|Al Jazeera Studies]]|language=en|access-date=1. 5. 2024}}</ref> Pregovori su započeli nacrtom ključnih tačaka koje su SAD predstavile u timu koji je predvodio savjetnik za nacionalnu sigurnost [[Anthony Lake]] u posjeti [[London]]<nowiki/>u, [[Bonn]]<nowiki/>u, [[Pariz]]<nowiki/>u i drugim evropskim stanicama od 10. do 14. augusta 1995. Među njima je i [[Soči]], da se konsultuje sa ruskim ministrom vanjskih poslova [[Andrej Kozirjev|Andrejem Kozirjevom]]. Lakeov tim predan je odvojenoj američkoj međuagencijskoj grupi, koju je predvodio pomoćnik državnog sekretara [[Richard Holbrooke]], koji je nastavio da pregovara sa liderima u njihovim prijestonicama.<ref>{{Cite web|url=https://apnews.com/article/ab9925485fb1a8a292948474dc179657|title=U.S. Envoy Presses Ahead With Balkan Shuttle Diplomacy|last=Latal|first=Srecko|date=1. 10. 1995|website=Associated Press|access-date=14. 6. 2021}}</ref> Posada Holbrookea izvela je pet rundi intenzivne šatl diplomatije od augusta do oktobra,<ref>{{Cite journal|last=Hartwell|first=Leon|date=15. 10. 2019|title=Conflict Resolution: Lessons from the Dayton Peace Process|journal=Negotiation Journal|volume=35|issue=4|pages=443–469|doi=10.1111/nejo.12300}}</ref> uključujući kratke konferencije u [[Ženeva|Ženevi]] i [[New York|Njujorku]] koje su rezultirale usvajanjem principa za nagodbu od strane strana 8. odnosno 26. septembra.<ref>{{Cite web|url=https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf/|title=The General Framework Agreement for Peace in Bosnia and Herzegovina. Annex 4|publisher=[[Organization for Security and Co-operation in Europe]]|language=en|access-date=1. 5. 2024|archive-date=24. 2. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224033413/https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf|url-status=dead}}</ref> Dejtonska konferencija održana je od 1. do 21. novembra 1995. Glavni učesnici iz regiona bili su [[Predsjednik Srbije|predsjednik]] [[Republika Srbija (1992–2006)|Republike Srbije]] (federalna jedinica [[Savezna Republika Jugoslavija|Savezne Republike Jugoslavije]]) [[Slobodan Milošević]] (kojeg je Republika Srpska ranije ovlastila da zastupa njihove interese), [[Predsjednik Republike Hrvatske|predsjednik Hrvatske]] [[Franjo Tuđman]] i predsjednik [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike Bosne i Hercegovine]] [[Alija Izetbegović]] sa ministrom vanjskih poslova [[Muhamed Šaćirbeg|Muhamedom Šaćirbegom]].<ref>{{Cite web|url=https://www.spiritofbosnia.org/volume-11-no-1-2016january/the-dayton-agreement/|title=''The Dayton Agreement.'' Chapter from the author's The Survived Country – Dividing Bosnia and Herzegovina: Who, When, Where (Zagreb: Synopsis, 2013)|last=Ivo Komšić|year=2016|publisher=Spirit of Bosnia|language=en|access-date=1. 5. 2024}}</ref> [[Datoteka:Signing_the_Dayton_Agreement_Milosevic_Tudjman_Izetbegovic.jpg|mini|209x209piksel|Potpisivanje punog i formalnog sporazuma u Parizu.]] Mirovnu konferenciju vodili su američki državni sekretar [[Warren Christopher]], te pregovarač Richard Holbrooke sa dva kopredsjedavajućeg u vidu specijalnog predstavnika EU [[Carl Bildt|Carla Bildta]] i prvog zamjenika ministra vanjskih poslova Rusije [[Igor Ivanov|Igora Ivanova]]. Ključni učesnik američke delegacije bio je general [[Wesley Clark]]. Šef [[Velika Britanija|britanskog]] tima bila je [[Pauline Neville-Jones]], politički direktor [[Ured za vanjske poslove, Commonwealth i razvoj|Ministarstva vanjskih poslova i Commonwealtha]]. Vojni predstavnik [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] bio je [[David Leakey|pukovnik Arundell David Leakey]]. [[Paul Williams (profesor)|Paul Williams]], preko [[Grupa za javno međunarodno pravo i politiku|Grupe za javno međunarodno pravo i politiku]] (PILPG), služio je kao pravni savjetnik delegaciji [[Vlada Republike Bosne i Hercegovine|Vlade Republike BiH]] tokom pregovora. Holbrooke je govorio o "ogromnoj teškoći uključivanja bosanskohercegovačke vlade u ozbiljne pregovore".<ref>{{Cite book|last=Pinfari|first=Marco|title=Peace Negotiations and Time Deadline Diplomacy in Territorial Disputes|date=2013|publisher=Routledge|page=124}}</ref> Sigurno mjesto odabrano je kako bi se sve strane uklonile iz njihove zone komforta, bez koje bi imale malo poticaja za pregovore; smanjiti njihovu sposobnost pregovaranja putem medija; i da sigurno smjesti preko 800 osoblja i pratilaca. Obuzdavanje sposobnosti učesnika da pregovaraju putem medija bilo je posebno važno pitanje. Holbrooke je želio spriječiti rano curenje informacija u štampu. Nakon što je parafiran u Daytonu, 21. novembra 1995.<ref name=":12"/>, potpuni i formalni sporazum potpisan je u Parizu 14. decembra 1995.<ref>{{Cite web|url=https://2009-2017.state.gov/p/eur/rls/or/dayton|title=Dayton Accords|date=30. 3. 1996|publisher=US Department of State|access-date=5. 5. 2014}}</ref> a svjedočili su [[Premijer Španije|španski premijer]] [[Felipe González]] (kao EU predstavnik), [[Predsjednik Francuske|francuski predsjednik]] [[Jacques Chirac]], [[Predsjednik Sjedinjenih Američkih Država|američki predsjednik]] [[Bill Clinton]], [[Premijer Ujedinjenog Kraljevstva|britanski premijer]] [[John Major]], [[njemački kancelar]] [[Helmut Kohl|Helmut Kol]] i [[Premijer Rusije|ruski premijer]] [[Viktor Černomirdin]]. == Sadržaj == Glavna svrha sporazuma je promoviranje mira i stabilnosti u Bosni i Hercegovini i podržavanje regionalne ravnoteže u i oko bivše [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] (Član V, Aneks 1-B).<ref name="ReferenceA">Cannon, P., The Third Balkan War and Political Disunity: Creating A Cantonal Constitutional System for Bosnia-Herzegovina, Jrnl.</ref> Dogovorene su sadašnje [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|političke podjele Bosne i Hercegovine]] i njena [[Politika Bosne i Hercegovine|struktura vlasti]] (Aneks 4). Ključna komponenta ovoga bila je razgraničenje [[Međuentitetska linija razgraničenja|međuentitetske linije]] na koju su se odnosili mnogi zadaci navedeni u Aneksima.<ref>[https://www.osce.org/bih/126173 Dayton Peace Agreement]</ref> Bosna i Hercegovina se sastoji od entiteta [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Bosna i Hercegovina je cjelovita država, za razliku od konfederacije; nijedan entitet ili entiteti se nikada ne bi mogli odvojiti od Bosne i Hercegovine osim u skladu sa zakonom. Iako visoko decentralizovan u svojim entitetima, i dalje bi zadržao centralnu vladu, sa rotirajućim državnim predsjedništvom, centralnom bankom i ustavnim sudom.<ref name="ReferenceA"/><ref>[https://www.theguardian.com/global/2015/nov/10/bosnia-bitter-flawed-peace-deal-dayton-agreement-20-years-on Bosnia's bitter, flawed peace deal, 20 years on]</ref> Sporazum je naložio širokom spektru međunarodnih organizacija da prate, nadgledaju i implementiraju komponente sporazuma. [[IFOR]] (Snage za implementaciju) pod vodstvom [[NATO]]-a bio je odgovoran za implementaciju vojnih aspekata sporazuma i raspoređen je 20. decembra 1995, preuzimajući snage [[UNPROFOR]]-a. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Ured visokog predstavnika]] je bio zadužen za civilnu provedbu. [[Organizacija za evropsku sigurnost i saradnju]] bila je zadužena za organizaciju [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 1996.|prvih poslijeratnih općih izbora 1996]].<ref name="ReferenceA"/> === Odluka Ustavnog suda === [[Hrvatska stranka prava 1861]] i [[Bosanskohercegovačka stranka prava 1861]] su 13. oktobra 1997. zatražile od [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnog suda Bosne i Hercegovine]] da poništi nekoliko odluka i potvrdi jednu odluku [[Vrhovni sud Republike Bosne i Hercegovine|Vrhovnog suda Republike Bosne i Hercegovine]] i, što je još važnije, za ocjenu ustavnosti Dejtonskog sporazuma od kada je navodi se da je sporazum prekršio [[Ustav Bosne i Hercegovine]] na način da je narušio integritet države i mogao uzrokovati raspad Bosne i Hercegovine. Sud je došao do zaključka da nije nadležan za rješavanje spora u vezi sa navedenim odlukama, budući da podnosioci predstavke nisu bili subjekti koji su navedeni u članu VI/3 (a) Ustava o onima koji mogu upućivati sporove Sudu. Sud je odbio i drugi zahtjev: {{Citat|U vezi sa zahtjevom za ocjenjivanje ustavnosti Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini Ustavni sud ističe daje Ustav Bosne i Hercegovine donesen kao Aneks IV Općem okvirnom sporazumu za mir u Bosni i Hercegovini. Iz tog proizlazi da ne može postojati sukob i mogućnost spora između tog Sporazuma i Ustava Bosne i Hercegovine.<br>Ustavni sud, također, nije nadležan da ocjenjuje ustavnost Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini u odnosu na Ustav Republike Bosne i Hercegovine jer je ovaj Sud ustanovljen prema Ustavu Bosne i Hercegovine sa isključivim zadatkom da podržava ovaj ustav.<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/documents/bilten-usbih-1997_1614689214.pdf|title=Bilten Ustavnog suda BiH 1997.|date=1999.|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=23. 11. 2024}}</ref>}}Bio je to jedan od ranih predmeta u kojima se Sud morao pozabaviti pitanjem pravne prirode Ustava. Primjedbom na način ''[[obiter dictum]]'' u vezi s Aneksom IV (Ustav) i ostatkom mirovnog sporazuma, Sud je zapravo „ustanovio osnov za ''pravno jedinstvo'' “<ref>Vehabović, Faris (2006).</ref> cjelokupnog mirovnog sporazuma, što je dalje impliciralo da su svi aneksi u hijerarhijskoj jednakosti. U kasnijim odlukama Sud je to potvrdio korištenjem drugih aneksa mirovnog sporazuma kao direktne osnove za analizu, ne samo u kontekstu sistematskog tumačenja Aneksa IV. Međutim, budući da je Sud odbio izneseni zahtjev apelanta, nije ulazio u detalje u vezi sa spornim pitanjima zakonitosti procesa u kojem je novi Ustav (Aneks IV) stupio na snagu i zamijenio dosadašnji [[Ustav Republike Bosne i Hercegovine]]. Sud je koristio isto obrazloženje da odbaci sličan zahtjev u kasnijem predmetu.<ref>{{Cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/documents/bilten-usbih-2003_1614688575.pdf|title=Bilten Ustavnog suda BiH 2003.|date=2004.|website=ustavnisud.ba|publisher=[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]]|access-date=23. 11. 2024}}</ref> == Teritorijalne promjene == [[Datoteka:BeforeDayton.png|mini|Područja pod vojnom kontrolom 1995. prije potpisivanja Dejtonskog sporazuma:{{Legenda|#017B3E|[[Armija Republike Bosne i Hercegovine|ARBiH]]}}{{Legenda|#003561|[[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO]]}}{{Legenda|#A00F14|[[Vojska Republike Srpske|VRS]]}}]] [[Datoteka:Dayton.png|mini|Teritorijalne promjene nakon potpisivanja Dejtonskog sporazuma:{{Colorbox|#017B3E}}{{Colorbox|#21FF6C}} [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|ARBiH]]<br>{{Colorbox|#003561}}{{Colorbox|#71FFFF}} [[Hrvatsko vijeće odbrane|HVO]]<br>{{Colorbox|#A00F14}}{{Colorbox|#FD691F}}{{Colorbox|#FFF309}} [[Vojska Republike Srpske|VRS]]]] Prije sporazuma, [[Srbi]] živjeli su na oko 46% Bosne i Hercegovine (23.687&nbsp;km²), [[Bošnjaci]] 28% (14.505&nbsp;km²) i [[Hrvati]] 25% (12.937&nbsp;km²). Srbi su imali velike dijelove planinskih teritorija (4% od Hrvata u BiH i nešto manje od Bošnjaka), ali su predali [[Sarajevo]] i neke vitalne položaje u [[Podrinje|istočnoj Bosni]]. Njihov procenat je porastao na 49% (48% bez [[Brčko distrikt]]<nowiki/>a, 24.526&nbsp;km²). Bošnjaci su dobili veći dio Sarajeva i neke važne položaje u Podrinju, dok su izgubili samo nekoliko lokacija na planini [[Ozren (planina u Bosni i Hercegovini)|Ozren]] i u zapadnoj Bosni. Njihov je postotak porastao na 30%, a uveliko su poboljšali kvalitet zemljišta. Veliki dijelovi predratne zemlje nastanjenih Bošnjacima i bosanskohercegovačkim Hrvatima ostali su pod kontrolom Srba.<ref>{{Cite web|url=http://demo.paragraf.rs/demo/combined/Old/t/t2003_02/t02_0030.htm|title=THE LAW ON THE CONFIRMATION OF THE GENERAL FRAMEWORK AGREEMENT FOR PEACE IN BOSNIA AND HERZEGOVINA|website=demo.paragraf.rs|access-date=13. 12. 2022}}</ref> Hrvati su većinu (4% teritorija BiH) vratili Srbima (9% današnje RS), a nakon toga su se povukli iz [[Unsko-sanski kanton|Unsko-sanskog kantona]] i [[Donji Vakuf|Donjeg Vakufa]] (u [[Srednja Bosna|Srednjoj Bosni]]). Malo proširenje [[Posavina|Posavine]] ([[Odžak]] i dijelovi [[Domaljevac-Šamac|Domaljevca]]) nije promijenilo činjenicu da su nakon Dejtona Hrvati imali samo 21% Bosne i Hercegovine (10.640&nbsp;km²), u poređenju sa više od 25% prije Dejtona. Jedna od najvažnijih teritorija Hrvata ([[Posavina]] sa [[Brod (općina)|Bosanskim Brodom]], [[Šamac|Bosanskim Šamcem]] i [[Derventa|Derventom]]) izostavljena je van kontrole Hrvata.<ref name="ReferenceA"/> [[Datoteka:Bih_dayton_sh.png|desno|mini|[[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine]] nakon uspostave entiteta.]] === Republika Srpska === * Oko 89,5% (22.059&nbsp;km²) teritorije bilo je pod kontrolom VRS-a; * Oko 9% (2.117&nbsp;km²) današnje teritorije [[Republika Srpska|Republike Srpske]] kontrolisale su snage HVO-a; uglavnom u općinama [[Šipovo]], [[Bosanski Petrovac|Petrovac]], [[Istočni Drvar]], [[Jezero (općina)|Jezero]], [[Kupres (Republika Srpska)|Kupres]] i dio grada [[Banja Luka]]; * Oko 1,5% (350&nbsp;km²) današnje teritorije Republike Srpske kontrolisale su snage ARBiH, uglavnom neka sela na [[Ozren (planina u Bosni i Hercegovini)|Ozrenu]] ([[Doboj]] i [[Petrovo]]), zapadnoj Bosni ([[Krupa na Uni]] i dijelovi [[Novi Grad|Bosanskog Novog]] i [[Oštra Luka|Oštre Luke]]). === Federacija Bosne i Hercegovine === * Oko 53% (13.955&nbsp;km²) Federacije Bosne i Hercegovine bilo je pod kontrolom ARBiH; * Oko 41% (10.720&nbsp;km²) Federacije Bosne i Hercegovine bilo je pod kontrolom HVO-a; * Oko 6% (1.435&nbsp;km²) bilo je pod kontrolom VRS-a. ==== Unsko-sanski kanton ==== * Bio gotovo potpuno pod kontrolom ARBiH (3.925&nbsp;km²); * HVO kontrolisao neke planinske prijevoje u južnim dijelovima općina [[Bosanski Petrovac]] i [[Bihać]] (200&nbsp;km²). ==== Posavski kanton ==== * Bio uglavnom pod kontrolom HVO-a (205&nbsp;km²); * VRS kontrolisala [[Odžak]] i dijelove općine [[Domaljevac-Šamac]] (120&nbsp;km²). ==== Tuzlanski kanton ==== * Bio najvećim dijelom pod kontrolom ARBiH (2.544&nbsp;km²); * Nekoliko naselja u općini [[Gradačac]] pod kontrolom HVO-a (5&nbsp;km²); * Nekoliko naselja u općinama [[Doboj]] i [[Gračanica]] pod kontrolom VRS-a (100&nbsp;km²). ==== Zeničko-dobojski kanton ==== * Bio najvećim dijelom pod kontrolom ARBiH (2.843&nbsp;km²); * Postojale su male enklave poput [[Žepče|Žepča]] i [[Usora (općina)|Usore]] pod kontrolom HVO-a (400&nbsp;km²); * Istočne planine bile su pod kontrolom VRS-a (100&nbsp;km²). ==== Bosansko-podrinjski kanton Goražde ==== * Bio uglavnom pod kontrolom ARBiH (405&nbsp;km²); * Područja koja su ga povezivala sa Sarajevom bila pod kontrolom VRS-a (100&nbsp;km²). ==== Srednjobosanski kanton ==== * Bio podijeljen, nešto više od trećine bilo je pod kontrolom HVO-a (1.099&nbsp;km²); * Ostatak je bio pod kontrolom ARBiH (2.090&nbsp;km²). ==== Hercegovačko-neretvanski kanton ==== * Bio podijeljen, više od polovine je bilo pod kontrolom HVO-a (2.525&nbsp;km²); * sjeverni i središnji dijelovi bili su pod kontrolom ARBiH (1.666&nbsp;km²); * istočne planine bile su pod kontrolom VRS-a (210&nbsp;km²). ==== Zapadnohercegovački kanton ==== * bio u potpunosti pod kontrolom HVO-a (1.362&nbsp;km²). ==== Kanton Sarajevo ==== * bio uglavnom pod kontrolom VRS-a (800&nbsp;km²); * ARBiH kontrolisala neka južna prigradska naselja i veći dio samog grada (477&nbsp;km²). ==== Kanton 10 ==== * Bio gotovo potpuno pod kontrolom HVO-a (4.924&nbsp;km²); * ARBiH kontrolisala neke dijelove istočno od [[Kupres (Federacija Bosne i Hercegovine)|Kupresa]] (10&nbsp;km²). === Brčko distrikt === * ARBiH kontrolisala većinu južnog dijela (200&nbsp;km²);<ref name=":0">{{Cite web|url=https://inslav.ru/event/engelgardt-georgiy-nikolaevich-respublika-serbskaya-v-bosnii-i-gercegovine-vozniknovenie-i|title=Энгельгардт Георгий Николаевич. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990–2006 гг.)|date=4. 12. 2015|website=Институт славяноведения Российской академии наук (ИСл РАН)|access-date=13. 12. 2022|archive-date=13. 12. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213205608/https://inslav.ru/event/engelgardt-georgiy-nikolaevich-respublika-serbskaya-v-bosnii-i-gercegovine-vozniknovenie-i|url-status=dead}}</ref> * VRS kontrolisala sjeverni dio (193&nbsp;km²);<ref name=":0" /> * HVO kontrolisao ostatak, dio kod općine [[Orašje]] i dvije enklave na južnim dijelovima općine (100&nbsp;km²). == Mišljenja o sporazumu == Neposredna svrha sporazuma je bila zamrzavanje vojne konfrontacije i sprečavanje njenog nastavka. Stoga je definirana kao "nužna konstrukcija".<ref>Rory Keane, ''Reconstructing sovereignty. ''</ref> Dejtonski sporazum je imao za cilj da omogući Bosni i Hercegovini da prijeđe iz rane postkonfliktne faze kroz rekonstrukciju i konsolidaciju, usvajajući [[Konsocijalizam|konsocijacijski pristup podjele vlasti]].<ref>{{Cite book|last=Bose|first=Sumantra|title=Bosnia After Dayton: Nationalist Partition and International Intervention|url=https://archive.org/details/bosniaafterdayto0000bose|publisher=Oxford University Press|year=2002|isbn=1-85065-585-5|location=Oxford|page=[https://archive.org/details/bosniaafterdayto0000bose/page/n233 216]}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Stroschein|first=Sherrill|year=2014|title=Consociational Settlements and Reconstruction: Bosnia in Comparative Perspective (1995–Present)|journal=The Annals of the American Academy of Political and Social Science|volume=656|pages=97–115|doi=10.1177/0002716214544459}}</ref> Naučnici kao što je [[Kanada|kanadski]] profesor Charles-Philippe David nazivaju Dejton "najimpresivnijim primjerom rješavanja sukoba".<ref>Charles-Philippe David, "Alice in Wonderland meets Frankenstein: Constructivism, Realism and Peacebuilding in Bosnia", ''Contemporary Security Policy'' 22, No.1, 2001</ref><ref>{{Cite book|last=Raphael Israeli|url=https://books.google.com/books?id=eAV-AgAAQBAJ&pg=PA380|title=Savagery in the Heart of Europe: The Bosnian War (1992–1995) Context, Perspectives, Personal Experiences, and Memoirs|last2=Albert Benabou|publisher=Strategic Book|year=2013|isbn=9781628570151|page=380}}</ref> Američki naučnik Howard M. Hensel navodi da "Dejton predstavlja primjer pregovora o rješavanju sukoba koji su bili uspješni.<ref>{{Cite book|last=Howard M. Hensel|url=https://books.google.com/books?id=4pxADwAAQBAJ&pg=PT208|title=Sovereignty and the Global Community: The Quest for Order in the International System|publisher=Taylor & Francis|year=2017|isbn=9781351148702|page=208}}</ref> Međutim, Patrice C. McMahon i Jon Western pišu da "koliko god Dejton bio uspješan u okončanju nasilja, on je također sijao sjeme nestabilnosti stvaranjem decentraliziranog političkog sistema koji je potkopavao autoritet države."<ref>{{Cite journal|last=McMahon|first=Patrice C.|last2=Western|first2=Jon|year=2009|title=The Death of Dayton: How to Stop Bosnia From Falling Apart|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/bosnia-herzegovina/2009-08-17/death-dayton|journal=Foreign Affairs|volume=88|issue=September/October}}</ref> [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik]] [[Wolfgang Petritsch]] ustvrdio je 2006. da je Dejtonski okvir omogućio [[Međunarodna zajednica|međunarodnoj zajednici]] da prijeđe "od izgradnje države preko institucija i izgradnje kapaciteta do izgradnje identiteta", stavljajući Bosnu i Hercegovinu "na put prema [[Evropska unija|Briselu]]".<ref>[[Wolfgang Petritsch]], "My lessons learnt in Bosnia and Herzegovina", Sarajevo, 2006</ref> Dejtonski sporazum je bio predmet kritika od svog početka: * ''Komplikovani sistem vlasti'' – Kao dio Dejtonskog sporazuma, BiH je regionalno podijeljena između dva "entiteta" u okviru konsocijacijske demokratije, koja je uspostavljena da osigura političko predstavljanje i moć svih strana. Ovo može dovesti do neproduktivne vlade u kojoj je svako važno pitanje u ćorsokaku unutar središnje vlade, jer svaka stranka zagovara suprotstavljene prioritete koji su zasnovani na etničkoj politici, a ne na zajedničkim idealima.<ref>{{Cite journal|last=Yourdin|first=C|date=2003|title=Society Building in Bosnia: A Critique of Post-Dayton Peacebuilding Efforts'|journal=Journal of Diplomacy and International Relations|volume=4|issue=2|pages=59–74}}</ref> * ''Ovisnost i kontrola međunarodnih aktera'' – Dejton je u velikoj mjeri bio međunarodna vizija, koju su predvodile Sjedinjene Američke Države koje su podržavale prekid rata, ali to nije omogućilo liderima da pregovaraju o okončanju rata, te stoga nije ostavljao nikakav poticaj u nastavku proces izgradnje mira i nema prostora za lidere da razgovaraju o osnovnim uzrocima sukoba. Međunarodni akteri su također odigrali veliku ulogu u oblikovanju poslijeratne agende u BiH. Međunarodna zajednica ulaže milione eura u BiH godišnje preko nevladinih organizacija. Međutim, to guši uticaj lokalnih aktera i razvoj civilnog društva. Umjesto toga, međunarodna zajednica bi trebala ulagati u lokalne aktere, omladinske aktiviste i projekte demokratizacije.<ref>{{Cite journal|last=Chandler|first=David|date=2005|title=From Dayton to Europe|url=https://archive.org/details/international-peacekeeping_autumn-2005_12_3/page/336|journal=International Peacekeeping|volume=12|issue=3|pages=336–349|doi=10.1080/13533310500074077}}</ref> Priliv nevladinih organizacija i međunarodnih aktera da pokrenu ulaganja u zemlju nakon rata također nije uspio pokrenuti ekonomiju, pri čemu je BiH patila od slabog ekonomskog rasta (2% u 2015.). Nedostatak ekonomskog razvoja pripisuje se slaboj koordinaciji između međunarodnih aktera i nedostatku pažnje o lokalnim kapacitetima.<ref>{{Cite journal|last=Kell, Kudlenko|first=S, A|year=2015|title=Bosnia and Herzegovina 20 years after Dayton, complexity born of paradoxes|url=http://create.canterbury.ac.uk/13993/3/Keil_and_Kudlenko_2015_Bosnia_and_Herzegovina_Twenty_Years_after_Dayton.pdf|journal=International Peacekeeping|volume=22|issue=5|pages=471–489|doi=10.1080/13533312.2015.1103651|archive-url=https://web.archive.org/web/20201029220017/http://create.canterbury.ac.uk/13993/3/Keil_and_Kudlenko_2015_Bosnia_and_Herzegovina_Twenty_Years_after_Dayton.pdf|archive-date=29. 10. 2020|access-date=19. 4. 2019}}</ref> * ''Završetak rata, ali ne i promicanje mira'' – Primarni cilj Dejtona je bio da se zaustavi rat, ali je sporazum trebao biti samo privremena mjera dok je razvijen dugoročni plan. Dejtonski sporazum je bio 35. pokušaj prekida vatre nakon 34 druga neuspješna pokušaja. Dok je Dejton zaustavio sukob i nije došlo do ponovnog izbijanja nasilja, stabilnost u sukobu ne daje tačnu procjenu mira. U BiH vlada negativan mir, što znači da nema otvorenog sukoba ili nasilja. Međutim, pozitivnog mira nema, jer nisu postignuti uslovi koji otklanjaju uzroke nasilja. Još uvijek postoji međunarodno vojno prisustvo, [[Operacija Altea (EUFOR)|EUFOR Althea]], odgovorno za nadgledanje poštivanja aspekata Dejtonskog sporazuma. Dejtonski sporazum je osigurao mir ponovnim uspostavljanjem i kodifikacijom podjele. Nametanje takvog mira može se smatrati isticanjem još uvijek duboko ukorijenjenih tenzija u zemlji, pri čemu Dejton pokriva pukotine polomljenog društva koje bi moglo biti ponovo uvučeno u sukob čim vojne snage odu.<ref>{{Cite journal|last=Berdal|first=M|last2=Collantes-Celador|first2=G|title=Post-War Violence in Bosnia and Herzegovina|journal=Conflict, Development and Peacebuilding|pages=75–94}}</ref> * ''Konsocijacijska demokratija'' – Dejtonskim sporazumom uspostavljena je konsocijacijska demokratija u Bosni i Hercegovini. To znači da je svakoj grupi osigurana zastupljenost i moć. Ovo je potaknulo kraj rata u BiH, ali prvo zahtijeva saradnju ili pomirenje da bi vlada funkcionirala. Bosna i Hercegovina djeluje sa tročlanom ulogom predsjednika. Postoji bošnjački, hrvatski i srpski član predsjednišva. Slične kvote i pravila važe za dva zakonodavna tijela. * ''Učvršćivanje teritorijalizirane etničke pripadnosti'' - Sporazum je bio podržan teritorijaliziranom definicijom etničke pripadnosti koja je podijelila Bosnu i Hercegovinu na tri konstitutivna naroda i dva različita entiteta zasnovana na etnonacionalističkim identitetima.<ref>{{Cite book|last=Rutar|first=Sabine|title=The Oxford Handbook of the History of Nationalism|date=2013|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-876820-3|editor-last=Breuilly|editor-first=John|location=Oxford|page=528|chapter=Nationalism in Southeastern Europe, 1970-2000}}</ref> Prema rezultatima istraživanja iz studije iz 2020, "u svakoj od tri glavne etničke grupe u BiH više ljudi bi glasalo za Dejton nego protiv."<ref>{{Cite journal|last=Morgan-Jones|first=Edward|last2=Stefanovic|first2=Djordje|last3=Loizides|first3=Neophytos|date=21. 10. 2020|title=Citizen endorsement of contested peace settlements: public opinion in post-Dayton Bosnia|url=https://doi.org/10.1080/13510347.2020.1828356|journal=Democratization|volume=28|issue=2|pages=434–452|doi=10.1080/13510347.2020.1828356|issn=1351-0347}}</ref> == Dejtonski sporazum danas == Dejtonski sporazum danas je po mnogima prevaziđen i kritiziraju ga uglavnom sve tri strane, mada se službena politika iz [[Banja Luka|Banje Luke]] protivi njegovoj promjeni, videći u njima rušenje [[Republika Srpska|Republike Srpske]], koja je kao pojam sporazumom i formalno potvrđena. U svakodnevnom praktičnom životu savremene Bosne 21. vijeka vidljivo je da Dejtonski sporazum spriječava svaki imalo smjeliji i življi napredak zemlje u pravcu reintegracije i rekonstrukcije građanskog društva, kakvo je Bosna i Hercegovina znala do 1992, a Dejton se djelimično pokazuje i kao smetnja na putu Bosne i Hercegovine ka euroatlantskim integracijama, koji predviđa efikasniji, jednostavniji i transparentniji upravni aparat, kojeg Bosna i Hercegovina, sastavljena od dva entiteta i jednog distrikta, odnosno deset kantona na daljnjem nivou vlasti, nikako nema. Nekoliko internacionalnih konferencija zadnjih godina pokazalo je neodrživost promjene Dejtona, koja se kao težak, mučan, ali i efikasan proces već dešava na djelu u zemlji, čime će Bosna i Hercegovina jednog dana preći iz tzv. Dejtonske u tzv. Briselsku fazu, fazu aktivnih euroatlantskih integracija. === Nestanak kopije za SRJ i BiH === Vjeruje se da je primjerak koji je pripadao Saveznoj Republici Jugoslaviji (danas Srbiji) nestao ili izgorio tokom [[NATO-ovo bombardiranje SR Jugoslavije|NATO bombardovanja 1999. godine]], ili u oktobru 2000. godine, kada je navodno nestao usred haotičnih protesta i narodnog svrgavanja režima Slobodana Miloševića, tokom kojih su opljačkane vladine zgrade i arhivi.<ref>{{Cite web|url=https://www.ihrc.org.uk/peace-is-still-holding/|title=Peace is still holding - IHRC|date=10. 1. 2021|language=en-GB|access-date=2. 7. 2026}}</ref> Iako je izvorni tekst fizički izgubljen, Savezna skupština Jugoslavije zvanično je ratifikovala Dejtonski mirovni sporazum u decembru 2002. godine, sedam godina nakon njegovog potpisivanja u Parizu, kako bi formalno pokazala da Beograd nema teritorijalnih pretenzija prema Bosni i Hercegovini.<ref>{{Cite web|url=https://reliefweb.int/report/bosnia-and-herzegovina/yugoslavia-approves-dayton-agreement|title=https://reliefweb.int/report/bosnia-and-herzegovina/yugoslavia-approves-dayton-agreement|first=https://reliefweb.int/report/bosnia-and-herzegovina/yugoslavia-approves-dayton-agreement|website=https://reliefweb.int/report/bosnia-and-herzegovina/yugoslavia-approves-dayton-agreement}}</ref> [[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine|Presjedavajući]] [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] [[Željko Komšić]] je 13. februara 2008. izjavio da je originalni Dejtonski sporazum izgubljen iz arhive Predsjedništva. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik za Bosnu i Hercegovinu]] [[Miroslav Lajčák]] izjavio je: "Ne znam da li je vijest tužna ili smiješna".<ref>{{Cite news|title=Izgubljen original Dejtonskog sporazuma|url=http://www.blic.rs/Vesti/Republika-Srpska/30394/Izgubljen-original-Dejtonskog-sporazuma|work=[[Blic]]|date=13. 2. 2008|language=sr|access-date=21. 11. 2012}}</ref> Dana 16. novembra 2009. [[Ministarstvo vanjskih poslova Francuske]] dostavilo je [[Ambasada Francuske u Sarajevu|francuskoj ambasadi u Sarajevu]] ovjerenu kopiju sporazuma. Kopija je kasnije proslijeđena [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine|Ministarstvu vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite news|title=Francuska dostavila BiH kopiju Dejtonskog sporazuma|url=http://www.politika.rs/vesti/najnovije-vesti/FRANCUSKA-DOSTAVILA-BiH-KOPIJU-DEJTONSKOG-SPORAZUMA-i112057.lt.html|work=[[Politika]]|date=16. 11. 2009|language=sr|access-date=21. 11. 2012}}</ref> Ukradeni original pronađen je 2017. u privatnom domu na [[Pale (Republika Srpska)|Palama]], što je rezultiralo hapšenjem osobe koja je pokušavala da ga proda.<ref>{{Cite web|url=https://www.b92.net/eng/news/region.php?yyyy=2017&mm=11&dd=01&nav_id=102695|title=Man arrested in possession of original Dayton Agreement|date=1. 11. 2017|website=b92.net|access-date=13. 4. 2018}}</ref> == Također pogledajte == * [[Mirovni planovi prije i tokom rata u Bosni i Hercegovini]] * [[Rat u Bosni i Hercegovini]] * [[Rat u Hrvatskoj]] * [[Vašingtonski sporazum]] * [[Splitska deklaracija]] * [[Predlog secesije Republike Srpske]] * [[Ustavne reforme u Bosni i Hercegovini]] * [[Erdutski sporazum]] == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == * Allcock, John B., Marko Milivojevic, et al. ''Conflict in the Former Yugoslavia: An Encyclopedia'' (1998) * {{cite journal|last=Belloni|first=Roberto|year=2009|title=Bosnia: Dayton is dead! long live dayton!|journal=Nationalism and Ethnic Politics|volume=15|issue=3–4|pages=355–375|doi=10.1080/13537110903372367|s2cid=143858915|hdl=11572/76874|hdl-access=free}} * {{cite journal|last=Bieber|first=Florian|year=2001|title=Croat Self-Government in Bosnia: A Challenge for Dayton?|url=https://edoc.vifapol.de/opus/volltexte/2009/1991/pdf/brief_5.pdf|journal=ECMI Brief|publisher=[[European Centre for Minority Issues]]}} * Caplan, R., 2000. "Assessing the Dayton Accord: The structural weaknesses of the general framework agreement for peace in Bosnia and Herzegovina". ''Diplomacy and Statecraft'', 11(2), pp.&nbsp;213–232. * {{cite book|last=Chandler|first=David|url=https://books.google.com/books?id=bLXq7a2CoxoC|title=Bosnia: Faking Democracy After Dayton|publisher=Pluto Press|year=2000|isbn=978-0-7453-1689-5}} * {{cite journal|last=Chivvis|first=Christopher S.|year=2010|title=The Dayton Dilemma|url=https://archive.org/details/sim_survival_october-november-2010_52_5/page/47|journal=Survival|volume=52|issue=5|pages=47–74|doi=10.1080/00396338.2010.522096|s2cid=153915349}} * Chollet, Derek. ''The Road to the Dayton Accords'' (Palgrave Macmillan, New York, 2005). [https://www.amazon.com/Road-Dayton-Accords-American-Statecraft/dp/1403965005/ excerpt] * Chollet, Derek H., and Samantha Power. ''The unquiet American: Richard Holbrooke in the world'' (Public Affairs, 2011). * Curran, Daniel, James K. Sebenius, and Michael Watkins. "Two Paths to Peace: Contrasting George Mitchell in Northern Ireland with Richard Holbrooke in Bosnia–Herzegovina". ''Negotiation Journal'' 20.4 (2004): 513–537. [http://www.people.hbs.edu/jsebenius/articles_scans/04_NJ_TwoPathsToPeace_Mitchell-Holbrooke.pdf online] * Daalder, I.H., 2014. ''Getting to Dayton: the making of America's Bosnia policy''. Brookings Institution Press. * {{cite journal|last=Donais|first=Timothy|year=2002|title=The politics of privatization in post-Dayton Bosnia|journal=Southeast European Politics|volume=3|issue=1|pages=3–19}} * Goodby, J.E., 1996. "When war won out: Bosnian peace plans before Dayton". ''International Negotiation'', 1(3), pp.&nbsp;501–523. * Parish, M., 2007. "The Demise of the Dayton protectorate. Inside the Bosnian Crisis: Documents and Analysis". ''Journal of Intervention and Statebuilding'', 1, pp.&nbsp;11–23. * {{cite journal|last1=Tuathail|first1=Gearóid Ó.|last2=O'Loughlin|first2=John|last3=Djipa|first3=Dino|year=2006|title=Bosnia-Herzegovina ten years after Dayton: Constitutional change and public opinion|url=https://archive.org/details/eurasian-geography-and-economics_2006_47_1/page/61|journal=Eurasian Geography and Economics|volume=47|issue=1|pages=61–75|doi=10.2747/1538-7216.47.1.61|s2cid=43955186}} * {{cite journal|last=Woodward|first=Susan L.|year=1996|title=Implementing Peace in Bosnia and Herzegovina: a post-Dayton primer and memorandum of warning|journal=Foreign Policy Studies Program|publisher=Brookings Institution}} * {{cite web|url=http://ocw.tufts.edu/data/12/244825.pdf|title=An Analysis of the Dayton Negotiations and Peace Accords|year=2005|publisher=The Fletcher School of Law and Diplomacy|archive-url=https://web.archive.org/web/20170808230216/http://ocw.tufts.edu/data/12//244825.pdf|archive-date=8. 8. 2017|url-status=dead|access-date=14. 4. 2017|author=Adriana Camisar, Boris Diechtiareff, Bartol Letica, Christine Switzer}} == Vanjski linkovi == {{Wikicitat}} {{Commonscat|Dayton Agreement}} * [https://www.osce.org/files/f/documents/e/0/126173.pdf Opći okvirni Sporazum za mir u Bosni i Hercegovini] {{ En simbol }} *[https://propisi.ks.gov.ba/sites/propisi.ks.gov.ba/files/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf Opći okvirni Sporazum za mir u Bosni i Hercegovini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241106184339/https://propisi.ks.gov.ba/sites/propisi.ks.gov.ba/files/opci_okvirni_sporazum_za_mir_u_bosni_i_hercegovini.pdf |date=6. 11. 2024 }} {{Bs simbol}} {{Rat u Bosni i Hercegovini}} {{Bosna i Hercegovina po temama}} [[Kategorija:Sporazumi Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Sporazumi Hrvatske]] [[Kategorija:Sporazumi SR Jugoslavije]] [[Kategorija:Mirovni planovi Bosne i Hercegovine|Dejtonski sporazum]] [[Kategorija:Mirovni sporazumi|Dejtonski sporazum]] [[Kategorija:Rat u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Rat u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Sporazumi potpisani 1995.]] [[Kategorija:Historija Daytona (Ohio)]] [[Kategorija:Historija Pariza]] [[Kategorija:1995. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1995. u Hrvatskoj]] [[Kategorija:1995. u Francuskoj]] [[Kategorija:1995. u SR Jugoslaviji]] [[Kategorija:1995. u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Odnosi Bosna i Hercegovina–Hrvatska]] [[Kategorija:Odnosi Bosna i Hercegovina–Savezna Republika Jugoslavija]] [[Kategorija:Odnosi Hrvatska–Srbija]] [[Kategorija:Politička historija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Politička historija Francuske]] [[Kategorija:Politička historija Hrvatske]] [[Kategorija:Politička historija SR Jugoslavije]] [[Kategorija:Politička historija Sjedinjenih Američkih Država]] f0z712mnzuiqf7nu0ylwejinzhlqkb3 0 4022 3917489 3914465 2026-08-10T20:54:24Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917489 wikitext text/x-wiki {{Osnovni oblici vladavine}} '''Autokratija''' ili '''samovlada'''<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/autocracy|title=Definition of AUTOCRACY|website=www.merriam-webster.com|language=en|access-date=3. 2. 2022}}</ref> ([[Grčki jezik|grčki]]: auto – ''sam'', kratein – ''vladati'') podrazumijeva jako sužen krug upravljača unutar kojeg se oblikuje vladajuća volja.<ref>{{Cite web|url=https://www.law.cornell.edu/wex/autocracy|title=autocracy|website=LII / Legal Information Institute|language=en|access-date=8. 7. 2025}}</ref> Uglavnom je to pojedinac koji se služi kao aparat za prinudu kako bi prisilio na poslušnost vladajuću grupu, mada je očigledno da on, čak i kada je samodržač, mora imati nečiju podršku. U autokratskim režimima, po pravilu postoje zatvoreni centri političke moći na koje građani imaju veoma mali uticaj i koji se periodično obnavljaju po strogo utvrđenim kriterijama. Vladajuća volja može se oblikovati na dva načina: Stvarnom autokratijom, u kojoj postoje formalne demokratske institucije ali ne i demokratski duh političkog dijelovanja tj. postoje institucije koje bi trebale da garantuju njihovo [[Demokratija|demokratsko]] funkcionisanje ([[parlament]], [[vlada]], [[sud]]ovi) ali pošto rade pod najneposrednijim uticajem vladajuće grupe i njenog vođe, demokratija je svedena na nivo pukog formalizma i praktično sprovode diktaturu vladajuće grupe, njenog užeg dijela ili isključivo njenog vođe.<ref>{{Cite web|url=https://education.nationalgeographic.org/resource/autocracy|title=Autocracy|website=education.nationalgeographic.org|language=en|access-date=8. 7. 2025|archive-date=20. 7. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250720143338/https://education.nationalgeographic.org/resource/autocracy/|url-status=dead}}</ref> Formalnom autokratijom susreće se rijeđe, naročito u modernom dobu. U njoj nema formalnih demokratskih institucija, niti javnih prava i sloboda, nego je vladajuća grupa nesputana bilo kakvim zakonskim ograničenjima. Formalne autokratije su rijetke, budući da gotovo nijedna država nije spremna da se ustavno legitimiše u tom svojstvu. Oblici autokratije mogu biti različiti. U starom i [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] oni su se pojavljivali u vidu [[despotija]] i [[tiranija]] (male države poput [[polis]]a ili civitasa). Takav je primjer bio recimo u velikim robovlasničkim imperijama poput [[Kina|Kine]], [[Mezopotamija|Mezopotamije]], [[Egipat|Egipta]] i [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]] kao i apsolutnih monarhija u Evropi u periodu kasnog [[feudalizam|feudalizma]] koji prethodi buržoaskim revolucijama. Autokracijama se smatraju i diktature koje smatramo kao njen najtipičniji slučaj. Poseban oblik autokracije predstavlja harizmatski tip vlasti kojim se posebno bavio njemački teoretičar [[Max Weber]]. Ovaj tip vlasti nastaje u doba velikih kriza i potresa, a obilježava ga pojava "harizmatičnih vođa" ("harizma" znači višu obdarenost). To su ličnosti koje imaju specifičnu obdarenost koja se smatra natprirodnom. Harizmatska vlast stvara ličnost vođe i pretvara je u legendu i mit naročito za mase novih pristalica koji se priključuju pokretu. Vođa najčešće sam odlučuje a njegova volja postavlja se kao najviši razlog iznad kojeg nema daljeg kriterija. Weber je uočio da "harizma zna samo za unutrašnju određenost i svoje sopstvene granice. Nosilac harizme uzima zadatak koji mu je određen i na osnovu svoju misije zahtijeva da mu se drugi pokoravaju i slijede ga. Kakav će rezultat biti, zavisi od toga da li će on to postići. Ako oni ne priznaju njegovu misiju njegovi zahtjevi propadaju, ako ga oni priznaju, on je njihov gospodar sve dok "osvjedočenjem" uspijeva da očuva njihovo priznanje. U modernom vremenu najtipičnije primjere harizmatske vlasti predstavljaju autoritarni režimi 20. vijeka ([[nacizam]] u Njemačkoj i fašizam u Italiji). Vjerovatno najzaslužniji za današnji moderni značaj riječi "autokrat" jeste ruski car koji je u [[Carska Rusija|Carskoj Rusiji]] smatrao Moskvu kao " Treći Rim " (odmah poslije [[Konstantinopolj]]a i [[Rim]]a) i kao takav nosio naziv " Imperator i Samodyerzhets Vserossiysky " što znači " Sve Ruski Vladar i Autokrat ". == Također pogledajte == * [[Država]] * [[Politički režim]] == Reference == {{Refspisak}} {{Autoritarni oblici vladavine}} [[Kategorija:Politika]] [[Kategorija:Diktatura]] [[Kategorija:Politička terminologija]] thc5vc1fs6nza275lc29hvjojlloes9 0 4094 3917546 3916807 2026-08-11T07:58:22Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 3 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917546 wikitext text/x-wiki {{Infokutija parlament | ime = Dom naroda<br/>Parlamentarne skupštine<br/>Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = | ime_transkripcija = | boja_pozadine = royalblue | saziv = [[Deveti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|IX saziv]] | logo = Logo of the Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina.png | logo_širina = | logo_opis = | vrsta = [[Gornji dom]] | domovi = | ograničenje_mandata = 2 godine <small>(1996-2002)</small><br>4 godine <small>(od 2002)</small> | osnovano = 14. decembar 1995. {{Small|([[Dejtonski sporazum]])}}<br>'''Prvi saziv: '''<br>3. januar 1997.<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/session/SessionDetails?id=2537&ConvernerId=2|title=1. sjednica Doma naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|website=www.parlament.ba|access-date=24. 1. 2024|archive-date=20. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240120031234/https://www.parlament.ba/session/SessionDetails?id=2537&ConvernerId=2|url-status=dead}}</ref> | raspušteno = | prethodnik = [[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština Republike BiH]] {{Small|([[Vijeće općina Skupštine Republike Bosne i Hercegovine|Vijeće općina]])}} | sljedbenik = | početak_saziva = 16. februar 2023. | lider1_vrsta = Predsjedavajući | lider1 = [[Dragan Čović]] | stranka1 = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | datum_izbora1 = 16. juna 2026. | lider2_vrsta = Prvi zamjenik | lider2 = [[Nikola Špirić]] | stranka2 = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | datum_izbora2 = | lider3_vrsta = Drugi zamjenik | lider3 = [[Kemal Ademović]] | stranka3 = [[Crvene linije|CL]] | datum_izbora3 = | lider4_vrsta = | lider4 = | stranka4 = | datum_izbora4 = | lider5_vrsta = | lider5 = | stranka5 = | datum_izbora5 = | lider6_vrsta = | lider6 = | stranka6 = | datum_izbora6 = | zastupnici = 15 | dom1 = | dom2 = | struktura1 = BiH HoP 2022–2026.svg | struktura1_rez = 250px | struktura1_alt = | struktura2 = | struktura2_rez = | struktura2_alt = | političke_grupe1 = '''Klub Bošnjaka (5)''': *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]&nbsp;(2) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]]&nbsp;(1) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Demokratska fronta|DF]]&nbsp;(1) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|CL|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Crvene linije|CL]]&nbsp;(1) '''Klub Hrvata (5)''': *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]&nbsp;(3) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]&nbsp;(1) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|Nezav.|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Nezavisni kandidat|Nezav.]]&nbsp;(1) '''Klub Srba (5)''': *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]&nbsp;(3) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDS|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Srpska demokratska stranka|SDS]]&nbsp;(1) *{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|PDP|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Partija demokratskog progresa|PDP]]&nbsp;(1) | političke_grupe2 = | odbori1 = | odbori2 = | zajednički_odbori = | izborni_sistem1 = | izborni_sistem2 = | posljednji_izbori1 = | posljednji_izbori2 = | posljednji_izbori3 = [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|2. oktobar 2022.]] | sljedeći_izbori1 = | sljedeći_izbori2 = | sljedeći_izbori3 = [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2026.|2026.]] | prostor_zasjedanja = Flags of Bosnia and herzegovina.JPG | zasjedanja_rez = | zasjedanja_alt = | mjesto_zasjedanja = [[Zgrada Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zgrada Parlamenta]]<br>Trg Bosne i Hercegovine 1, [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | web-stranica = [https://www.parlament.ba/Content/Read/36 www.parlament.ba] | fusnote = }} {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine''' jest [[gornji dom]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] koji predstavlja tri [[Konstitutivni narod|konstitutivna naroda]] u Bosni i Hercegovini, [[Bošnjaci|Bošnjake]], [[Hrvati|Hrvate]] i [[Srbi|Srbe]]. [[Donji dom]] je [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom]] koji predstavlja sve državljane [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Ova odredba je u procesu [[Sejdić i Finci protiv Bosne i Hercegovine]] na [[Evropski sud za ljudska prava|Evropskom sudu za ljudska prava]] 2009. dokazana kao sporna, jer onemogućava aktivno glasačko pravo drugim nacionalnim manjinama u Bosni i Hercegovini. Izvršenje presude nije provedeno. == Nadležnosti == Dom naroda je ovlašten da stavi veto na usvajanje određenog zakona u [[parlament]]arnoj proceduri koji je već usvojen u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu]]. Ukoliko većina bošnjačkih, hrvatskih ili srpskih delegata zaključi da određeni zakon ugrožava vitalni nacionalni interes jednog od [[Konstitutivni narod|konstitutivnih naroda]] Bosne i Hercegovine, tada ulaže [[veto]] na taj zakon. U tom slučaju se saziva Zajednička komisija koja u roku od pet dana mora postići saglasnost, te se u protivnom zakon prosljeđuje [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnom sudu Bosne i Heregovine]] koji donosi konačnu odluku. Zajedničku komisiju čine po jedan član iz [[Bošnjaci|bošnjačkog]], [[Hrvati|hrvatskog]] i [[Srbi|srpskog]] [[narod]]a koji je ujedno i delegat u Domu naroda. Ovlaštenja i sastav Doma naroda su propisana tačkama 2 i 3 člana 4. [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustava Bosne i Hercegovine]]. == Struktura == Dom se sastoji od 15 delegata, od kojih svaki konstitutivni narod ima po pet predstavnika. Dvije trećine delegata, 5 bošnjačkih i 5 hrvatskih, bira se s područja [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], a preostala trećina, 5 srpskih delegata, bira se s područja [[Republika Srpska|Republike Srpske]]. Bošnjačke i hrvatske delegate u Domu naroda BiH biraju delegati navedenih naroda u [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamenta Federacije BiH]], a srpske delegate bira [[Narodna skupština Republike Srpske]].<ref>{{cite web|url=http://www.parlament.ba/Content/Read/36?title=Op%C4%87i-podaci|title=Opći podaci - Dom naroda BiH|website=parlament.ba|access-date=24. 9. 2017|archive-date=10. 7. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170710090748/http://www.parlament.ba/Content/Read/36?title=Op%C4%87i-podaci|url-status=dead}}</ref> Prema načelima federalnog [[Bikameralizam|bikameralizma]], gornji dom parlamenta treba predstavljati federalne jedinice, a ne narode, međutim, u Bosni i Hercegovini se ovaj zahtjev nije ostvario. To proizlazi iz različitosti njenih federalnih jedinica jer je Federacija BiH po svom uređenju federacija a Republika Srpska unitarna administrativna jedinica. Naime, u Republici Srpskoj teritorijalno se podudara s nacionalnim, dok to u Federaciji BiH nije slučaj. === Kolegij === Kolegij Doma naroda [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] čine predsjedavajući Doma naroda, prvi i drugi zamjenik predsjedavajućeg Doma naroda. Prema Poslovniku Doma naroda, Kolegij je zadužen za ostvarivanje prava i dužnosti delegata, koja su u vezi s obavljanjem njihove dužnosti, te izradu prijedloga kriterija kojim se reguliraju prava i obaveze delegata na profesionalnom radu, ostvarivanje saradnje s Predstavničkim domom, uključujući održavanje zajedničke sjednice oba doma na zahtjev Kolegija Predstavničkog doma, i za održavanje zajedničke sjednice kolegija oba doma, ostvarivanje prava i dužnosti Doma prema [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvu BiH]] i [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeću ministara BiH]], u skladu sa [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom BiH]], zakonom i Poslovnikom, kao i druge poslove.<ref>{{cite web|url=http://www.parlament.ba/Content/Read/265?title=%C4%8ClanoviKolegijaDomanaroda|title=Kolegij Doma naroda BiH|website=parlament.ba|access-date=24. 9. 2017|archive-date=15. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170915082146/http://www.parlament.ba/Content/Read/265?title=%C4%8ClanoviKolegijaDomanaroda|url-status=dead}}</ref> === Trenutni saziv === {{Glavni|Deveti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda}} {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%; width:40%" |+[[Deveti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|Deveti saziv Doma naroda]] (2022–2026) |- !colspan="3" |Delegat !Stranka !rowspan="7" | !colspan="3" |Delegat !Stranka !rowspan="7" | !colspan="3" |Delegat !Stranka |- !colspan="4" |[[Bošnjaci]] !colspan="4" |[[Hrvati]] !colspan="4" |[[Srbi]] |- |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|DF|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Dženan Đonlagić]] |[[Demokratska fronta|DF]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ 1990|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Ilija Cvitanović.jpg|50x111piksel]] |[[Ilija Cvitanović]] |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDS|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Želimir Nešković]] |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Šefik Džaferović (2022-06-23).jpg|bez okvira|50x111piksel]] |[[Šefik Džaferović]] |rowspan="2" |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Zdenko Ćosić 2025 (cropped).jpg|bez okvira|50x158piksel]] |[[Zdenko Ćosić]] |rowspan="3" |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|PDP|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Nenad Vuković]] |[[Partija demokratskog progresa|PDP]] |- |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Safet Sofić]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Dragan Čović 260609.jpg|bez okvira|50x105piksel]] |[[Dragan Čović]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Radovan Kovačević]] | rowspan="3" |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|CL|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Kemal Ademović (2025-09-24).jpg|bez okvira|50x110piksel]] |[[Kemal Ademović]] |[[Crvene linije|CL]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Marina-Pendes-2016.jpg|bez okvira|50x98piksel]] |[[Marina Pendeš]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Sredoje Nović cropped.jpg|bez okvira|50x113piksel]] |[[Sredoje Nović]] |- |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SBiH|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Džemal Smajić]] |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|Nezav.|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:No_image.png|50x50piksel]] |[[Zlatko Miletić]] |[[Nezavisni kandidat|Nezav.]]<ref>{{Cite web|url=https://www.slobodna-bosna.ba/vijest/414291/sad_i_formalno_zlatko_miletic_napustio_stranku_za_nove_generacije.html|title=SAD I FORMALNO: Zlatko Miletić napustio stranku Za nove generacije|website=slobodna-bosna.ba|language=bs-BA|access-date=30. 5. 2025}}</ref> |style="background:#{{Izborni dijagram/Partija|SNSD|tamno|BS}};"| |[[Datoteka:Visit of Nikola Špirić to the European Commission (cropped).jpg|bez okvira|50x112piksel]] |[[Nikola Špirić]] |} == Način rada i odlučivanja == [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavom Bosne i Hercegovine]] određeno je da je za [[kvorum]] u Domu naroda BiH potrebna prisutnost devet od 15 delegata, s tim što na sjednicama moraju biti prisutna najmanje tri delegata iz reda svakog konstitutivnog naroda. Time vrlo lahko može doći do opstrukcije rada [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine]] jer samim nedolaskom trojice delegata iz reda jednog konstitutivnog naroda blokira se rad [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine]]. Dom naroda ravnopravan je sa [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkim domom]]. Odluke su usvojene tek onda kada ih u istom sadržaju usvoje oba doma. Prema Ustavu BiH, postoje tri načina odlučivanja u Domu naroda, odlučivanje prostom i kvalificiranom većinom te odlučivanje o pitanjima vitalnog nacionalnog interesa, koji je imanentan isključivo Domu naroda. Dom naroda većinom glasova donosi svoj Poslovnik i bira jednog predsjedavajućeg i dvojicu dopredsjedavajućih, s tim da svaki od njih mora biti iz reda različitih konstitutivnih naroda. Oni se svakih osam mjeseci smjenjuju na mjestu predsjedavajućeg, odnosno dopredsjedavajućih. Predsjedavajući Doma naroda ne može biti iste nacionalnosti kao i predsjedavajući Predstavničkog doma. == Komisije == Komisije imaju veoma značajnu ulogu i doprinose racionalnijem i efikasnijem radu domova. Dom naroda ima 3 stalne komisije: * Ustavnopravna komisija, * Komisija za vanjsku i trgovinsku politiku, carine, saobraćaj i komunikacije, * Komisija za finansije i budžet. Dom također može, na prijedlog delegata ili kluba, osnovati privremene komisije doma ili, na prijedlog drugog doma, privremene zajedničke komisije za realizaciju ili pripremanje određenog akta ili pitanja, kao i istražne komisije.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Monografijabs.pdf|title=Monografija Bosne i Hercegovine|year=2010|website=parlament.ba|publisher=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|publication-place=[[Sarajevo]]|access-date=26. 3. 2024|archive-date=8. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308234012/https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Monografijabs.pdf|url-status=dead}}</ref> == Predsjedavajući == {| class="wikitable" style="text-align:left; font-size: 90%;" |-- ! # ! Ime ! colspan=2|Mandat !Saziv ! Partija |-- ! 1. | [[Momir Tošić]]|| 3. januar 1997. || 2. septembar 1997. | rowspan="3" | [[Prvi saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|I saziv]]|| [[Srpska demokratska stranka|SDS]] |-- ! 2. | [[Avdo Čampara]]|| 3. septembar 1997. || 2. maj 1998. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |-- ! 3. | [[Petar Majić]]|| 3. maj 1998. || 3. decembar 1998. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |-- ! 4. | [[Vladimir Šoljić]]|| 4. decembar 1998. || 3. august 1999. | rowspan="3" | [[Drugi saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|II saziv]]|| [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |-- ! 5. | [[Izet Žigić]]|| 4. august 1999. || 3. april 2000. || [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] |-- ! 6. | [[Drago Ljubičić]]|| 4. april 2000. || 20. mart 2001. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |-- ! 7. | [[Ilija Šimić]]|| 20. mart 2001. || 19. novembar 2001. | rowspan="3" | [[Treći saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|III saziv]]|| [[Hrvatska seljačka stranka Bosne i Hercegovine|HSS BiH]] |-- ! 8. | [[Sejfudin Tokić]]|| 20. novembar 2001. || 19. juli 2002. || [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |-- ! 9. | [[Nikola Špirić]] || 20. juli 2002. || 31. januar 2003. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |-- ! 10. | [[Velimir Jukić]]|| 31. januar 2003. || 29. septembar 2003. | rowspan="6" | [[Četvrti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|IV saziv]]|| [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |-- ! 11. | [[Mustafa Pamuk]]|| 30. septembar 2003. || 30. maj 2004. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |-- ! 12. | [[Goran Milojević]]|| 31. maj 2004. || 30. januar 2005. || [[Partija demokratskog progresa|PDP]] |-- ! 13. | [[Velimir Jukić]]|| 31. januar 2005. || 29. septembar 2005. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |-- ! 14. | [[Mustafa Pamuk]]|| 30. septembar 2005. || 30. maj 2006. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |-- ! 15. | [[Goran Milojević]]|| 31. maj 2006. || 14. mart 2007. || [[Partija demokratskog progresa|PDP]] |-- ! 16. | [[Ilija Filipović]]|| 14. mart 2007. || 13. novembar 2007. | rowspan="7" | [[Peti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|V saziv]]|| [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |-- ! 17. | [[Sulejman Tihić]] || 14. novembar 2007. || 13. juli 2008. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |-- ! 18. | [[Mladen Ivanić]] || 14. juli 2008. || 26. februar 2009. || [[Partija demokratskog progresa|PDP]] |-- ! | 19. | [[Dušanka Majkić]]|| 26. februar 2009. || 13. mart 2009. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! 20. | [[Ilija Filipović]]|| 14. mart 2009. || 13. novembar 2009. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 21. | [[Sulejman Tihić]] || 14. novembar 2009. || 13. juli 2010. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 22. | [[Dušanka Majkić]]|| 14. juli 2010. || 9. juni 2011. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! 23. | [[Ognjen Tadić]] || 9. juni 2011. || 8. februar 2012. | rowspan="6" | [[Šesti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|VI saziv]]|| [[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! 24. | [[Dragan Čović]] || 9. februar 2012. || 8. oktobar 2012. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 25. | [[Sulejman Tihić]] || 9. oktobar 2012. || 8. juni 2013. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 26. | [[Ognjen Tadić]] || 9. juni 2013. || 5. novembar 2013. || [[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! 27. | [[Staša Košarac]] || 5. novembar 2013. || 8. februar 2014. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! 28. | [[Dragan Čović]] || 9. februar 2014. || 16. februar 2015. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 29. | [[Bariša Čolak]] || 16. februar 2015. || 16. oktobar 2015. | rowspan="7" | [[Sedmi saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|VII saziv]]|| [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 30. | [[Ognjen Tadić]] || 17. oktobar 2015. || 15. juni 2016. || [[Srpska demokratska stranka|SDS]] |- ! 31. | [[Safet Softić]]|| 16. juni 2016. || 15. februar 2017. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 32. | [[Bariša Čolak]] || 16. februar 2017. || 15. oktobar 2017. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 33. | [[Ognjen Tadić]] || 16. oktobar 2017. || 15. juni 2018. || [[Demokratski narodni savez|DNS]] |- ! 34. | [[Safet Softić]]|| 16. juni 2018. || 6. decembar 2018. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 35. | [[Bariša Čolak]] || 7. decembar 2018. || 28. februar 2019. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 36. | [[Bakir Izetbegović]] || 28. februar 2019. || 28. oktobar 2019. | rowspan="6" | [[Osmi saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|VIII saziv]]|| [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 37. | [[Dragan Čović]] || 28. oktobar 2019. || 28. juni 2020. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 38. | [[Nikola Špirić]] || 28. juni 2020. || 28. februar 2021. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! 39. | [[Bakir Izetbegović]] || 28. februar 2021. || 28. oktobar 2021. || [[Stranka demokratske akcije|SDA]] |- ! 40. | [[Dragan Čović]] || 28. oktobar 2021. || 28. juni 2022. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 41. | rowspan="2" | [[Nikola Špirić]] || 28. juni 2022. || 16. februar 2023. || rowspan="2" | [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- !42. |16. februar 2023. || 16. oktobar 2023. | rowspan="6" |[[Deveti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine#Dom naroda|IX saziv]] |- ! 43. | [[Kemal Ademović]] || 16. oktobar 2023. || 16. juni 2024. || [[Narod i pravda|NiP]] |- ! 44. | [[Dragan Čović]] || 16. juni 2024. || 16. februar 2025. || [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- ! 45. |[[Nikola Špirić]] || 16. februar 2025. || 16. oktobar 2025. || [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |- ! 46. | [[Kemal Ademović]] || 16. oktobar 2025. || 16. juni 2026. || [[Narod i pravda|NiP]] {{Malo|(do marta 2026)}}<br>[[Crvene linije|CL]] {{Malo|(od aprila 2026)}} |- !47. |[[Dragan Čović]] |16. juni 2026. |''trenutno'' |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |} ==Također pogledajte== *[[Politika Bosne i Hercegovine]] *[[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] *[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] *[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine]] *[[Narodna skupština Republike Srpske]] *[[Skupština Brčko distrikta]] *[[Šablon:Parlamenti Bosne i Hercegovine|Prethodna zakonodavna tijela]]: **[[Stanak|Bosanski stanak]] (1354–1463) **[[Bosanski sabor]] (1878–1918) **[[Zemaljsko antifašističko vijeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine|ZAVNOBiH]] (1943–1945) **[[Narodna skupština Bosne i Hercegovine|Narodna skupština BiH]] (1945–1963) **[[Skupština Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine|Skupština SR BiH]] (1963–1992) **[[Skupština Republike Bosne i Hercegovine|Skupština Republike BiH]] (1992–1996) == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Parliamentary Assembly of Bosnia and Herzegovina}} * [https://www.parlament.ba/ Službena stranica Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200724195959/http://www.parlament.ba/ |date=24. 7. 2020 }} * [https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Poslovnik%20doma%20naroda%20bs.pdf Poslovnik Doma naroda PS BiH] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201209102749/https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Poslovnik%20doma%20naroda%20bs.pdf |date=9. 12. 2020 }} {{Bosna i Hercegovina po temama}} {{Sazivi Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine}} {{Predsjedavajući Doma naroda PSBiH}} [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Gornji domovi|Bosna i Hercegovina]] nnd8l5q6wggi6x5zj6mhj40qivymw92 0 7425 3917526 3891463 2026-08-11T03:19:03Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917526 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski element | Hemijski element = Cezij | Simbol = Cs | Atomski broj = 55 | Serija = Alkalni metali | Slika = [[Datoteka:Cesium.jpg|180px]] | Grupa = 1 | Perioda = 6 | Blok = s | Boja serije = OrangeRed | Izgled = srebrenasto sjajni metal | Zastupljenost = 0,00065<ref name="Harry H. Binder" /> | Atomska masa = 132,9054 | Atomski radijus = 265 | Atomski radijus izračunat = 298 | Kovalentni radijus = 244 | Van der Waalsov radijus = 343<ref name="Manjeera" /> | Elektronska konfiguracija = &#x5B;[[Ksenon|Xe]]&#x5D; 6s¹ | Izlazna energija = 2,14<ref name="Bergmann" /> | Elektroni u energetskom nivou = 2, 8, 18, 18, 8, 1 | Energija ionizacije_1 = 375,7 | Agregatno stanje = čvrsto | Mohsova skala tvrdoće = 0,2 | Struktura kristala = kubična prostorno centrirana | Gustoća = 1900<ref name="Greenwood" /> | Magnetizam = paramagnetičan (<math>\chi_{m}</math> = 5,2 · 10⁻⁶)<ref name="CRC" /> | Tačka topljenja_K = 301,60 | Tačka topljenja_C = 28,45 | Tačka ključanja_K = 963,15<ref name="Zhang" /> | Tačka ključanja_C = 690 | Molarni volumen = 70,94 · 10^-6 | Toplota isparavanja = 66,1<ref name="Zhang" /> | Toplota topljenja = 2,092 | Pritisak pare = 1,4 · 10^-4 | Pritisak pare_K = | Brzina zvuka = | Brzina zvuka_K = | Specifična toplota = 240 | Specifična toplota_K = | Specifična električna provodljivost = 4,89 · 10⁶ | Specifična električna provodljivost_K = | Toplotna provodljivost = 36 | Toplotna provodljivost_K = | Oksidacioni broj = +1 | Oksidi = Cs₂O | Elektrodni potencijal = -2,923 [[Volt|V]] (Cs⁺ + e^- → Cs) | Elektronegativnost = 0,79 | Oznaka upozorenja = {{Oznake upozorenja|F|C}} | Oznake upozorenja R = {{Oznake upozorenja R|11|14/15|34}} | Oznake upozorenja S = {{Oznake upozorenja S|8|16|26|36/37/39|43|45}} | Radioaktivan = Ne | Izotopi = {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Cs | Maseni broj = 131 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 9,689 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 0,352 | Tipraspada1ZP = [[Ksenon|¹³¹Xe]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 2 | Simbol = Cs | Maseni broj = 132 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 6,479 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 2,120 | Tipraspada1ZP = [[Ksenon|¹³²Xe]] | Tipraspada2ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada2ZE = 1,280 | Tipraspada2ZP = [[Barij|¹³²Ba]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Cs | Maseni broj = 133 | Rasprostranjenost u prirodi = '''100''' }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Cs | Maseni broj = 134 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 2,0648 [[godina|god]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 2,059 | Tipraspada1ZP = [[Barij|¹³⁴Ba]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Cs | Maseni broj = 135 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 2,3 · 10⁶ [[godina|god]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 0,2 | Tipraspada1ZP = [[Barij|¹³⁵Ba]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Cs | Maseni broj = 136 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 13,16 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 2,548 | Tipraspada1ZP = [[Barij|¹³⁶Ba]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Cs | Maseni broj = 137 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 30,07 [[godina|god]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 0,5 | Tipraspada1ZP = [[Barij|¹³⁷Ba]] }} |}} '''Cezij''' ({{la|caesium}}) jest [[hemijski element]] koji spada u [[alkalni metali|alkalne metale]] IA grupe [[Periodni sistem elemenata|periodnog sistema]]. Najteži je stabilni alkalni metal. Ekstremno je reaktivan element, vrlo je mehak, ima zlatnožute nijanse, a u potpuno čistom stanju je srebrenasti sjajni metal. Budući da u kontaktu sa [[zrak]]om odmah i veoma burno reagira, čuva se u hermetički zatvorenim staklenim ampulama. Nema podataka da ima neku biološku važnost. Ne pojavljuje se u ljudskom organizmu, a nije ni otrovan. [[Radioaktivnost|Radioaktivni]] [[izotop]] ¹³⁷Cs, koji je proizvod cijepanja jezgra, dospio je u velikim količinama u atmosferu nakon [[Černobiljska katastrofa|černobiljske katastrofe]] 26. aprila 1986, što je privuklo pažnju javnosti u cijelom svijetu. == Historija == [[Datoteka:Robert Bunsen.jpg|thumb|lijevo|Robert Bunsen]] Prvi je put opisan 1861, a otkrili su ga [[Gustav Kirchhoff|Gustav Robert Kirchhoff]] i [[Robert Wilhelm Bunsen]]. Oni su proučavali dvije dotad nepoznate spektralne linije koje su se pojavile nakon što su iz mineralne vode iz izvora u [[Bad Dürkheim|Dürkheimu]] izdvojili [[kalcij]], [[stroncij]], [[magnezij]] i [[litij]]. Iz proučavanja su zaključili da u mineralnoj vodi postoji još jedan, nepoznati element, koji su nazvali ''caesium'', od latinskog ''caesius'' u značenju ''nebeskoplav'', zbog tih plavih spektralnih linija.<ref name="bunsen" /> Bunsen je pokušavao odvojiti cezij od drugih alkalnih metala, da bi proučio druge osobine novootkrivenog elementa. Zato je pokušao razdvojiti [[rastvor]] pomoću rastvora [[platina(IV)-hlorid]]a, kako bi istaložio kalij i nove teške alkalne metale [[rubidij]] i cezij kao nerastvorljivi heksahlorid-platinat. Kalij je uspio odvojiti nakon nekoliko prokuhavanja rastvora sa malo [[Voda|vode]]. Da bi dobio čisti hlorid, reducirao je [[platina|platinu]] do elementarnog stanja pomoću [[vodik]]a, tako da je time dobio samo nerastvorljivi talog cezij-hlorida i rubidij-hlorida. Odvajanje cezija i rubidija je uspjelo nakon što je iskoristio pojavu različitog stepena rastvorljivosti karbonata u apsolutnom [[etanol]]u, gdje je cezij-karbonat rastvorljiv za razliku od odgovarajućeg rubidijevog spoja. Cezij-hlorid je Bunsenu i Kirchhoffu služio i za prve procjene o molarnoj masi novih elemenata, za koje su ustanovili vrijednost od 123,35 g/mol.<ref name="bunsen"/> Nijedan od ovih naučnika nije dobio elementarni cezij, jer je nakon [[elektroliza|elektrolize]] istopljenog cezij-hlorida umjesto čistog metala nastao plavi spoj, koji su oni nazvali ''subhlorid'', a zapravo se najvjerovatnije radilo o nekoj obojenoj smjesi cezija i cezij-hlorida.<ref name="Zsigmondy" /> Pri elektrolizi vodenog rastvora putem [[živa|živine]] [[anoda|anode]] stvara se jedan lahko razgradivi cezij amalgam.<ref name="bunsen"/> Tek 1881. elementarni cezij uspio je dobiti [[Carl Setterberg]], koji je riješio problem sa hloridom tako što je upotrijebio [[cezij-cijanid]] u procesu suhe [[elektroliza|elektrolize]]. Iako je pri tom postupku bila potrebna izrazito visoka [[temperatura]], da bi se cezij-cijanid istopio, on se raspao preko eutetskog sistema s [[barij-cijanid]]om.<ref name="Setterberg" /> == Osobine == === Fizičke === [[Datoteka:Cubic-body-centered.png|thumb|lijevo|Kristalna struktura cezija, ''a'' = 614 pm]] [[Datoteka:CsCrystals.JPG|thumb|Dendritično-kristalni oblik cezija]] U svom najčistijem stanju, cezij je srebrenasti lahki metal koji ima gustoću od 1,9 g/cm³, međutim, ako dođe u kontakt i s najmanjom količinom nečistoće, pojavljuje se zlatnožuti odsjaj. Po mnogim osobinama on stoji između rubidija, koliko je do danas poznato, i nestabilnog francija. S izuzetkom francija, on ima najnižu tačku topljenja od svih alkalnih metala: 28,7&nbsp;°C, nakon [[Živa|žive]] i [[galij]]a, među najnižim [[Talište|tačkama topljenja]] od svih metala uopće. Cezij je veoma mehak ([[Mohsova skala tvrdoće]] 0,2) i vrlo se lahko izvlači. Kao i kod drugih alkalnih metala, pri normalnim standardnim uvjetima kristalizira se u [[Kubični kristalni sistem|kubičnom kristalnom sistemu]] s jednom kubično-prostorno centriranom elementarnom ćelijom u prostornoj grupi <math>Im\bar3m</math> s parametrom rešetke ''a'' = 614 [[metar|pm]] kao i dvije formulske grupe po svakoj elementarnoj ćeliji. Pod pritiskom 41 [[Bar (jedinica)|kbar]] događa se promjena faze u kubično-plošno centriranu kristalnu strukturu s parametrom rešetke ''a'' = 598 pm.<ref name="Schubert" /> Uz izuzetak litija, može se miješati s drugim alkalnim metalima u proizvoljnom odnosu. Legura od 41% cezija, 12% natrija i 47% kalija ima najnižu do danas poznatu temperaturu topljenja koja iznosi −78&nbsp;°C.<ref name="HoWi1273" /> Atom cezija kao i [[ion]] Cs⁺ imaju izrazito veliki atomski promjer; oni su, uz izuzetak francija, najveći pojedinačni atomi odnosno ioni koji postoje u prirodi. Ovo zavisi od posebno niskog efektivnog naboja jezgra, zbog čega je najudaljeniji s-elektron samo u veoma maloj mjeri povezan sa jezgrom. Ta pojava, pored velikog atomskog promjera i niske [[Energija ionizacije|energije ionizacije]] atoma cezija, daje mu osobine neuobičajeno velike reaktivnosti među elementima.<ref name="Allgemeine" /> Cezij u plinovitom stanju ima neuobičajen [[indeks prelamanja]] svjetlosti, koji je manji od jedan. To znači da je fazna brzina elektromagnetnih talasa – u ovom slučaju [[svjetlost]]i – veća nego u vakuumu. Međutim, s obzirom na to da se time ne mogu prenositi informacije ni materija, i dalje vrijede postulati [[Specijalna teorija relativnosti|specijalne teorije relativiteta]].<ref name="Dogariu" /> === Hemijske === Pored francija, cezij je element sa najnižom energijom ionizacije. Zbog odvajanja najudaljenijeg elektrona od jezgra, javlja se i najniža vrijednost [[elektronegativnost]]i. Atom cezija u kontaktu sa drugim elementima veoma lahko otpušta ovaj elektron i formira jednovalentne cezijske soli. Pošto otpuštanjem ovog jednog elektrona dostiže elektronsku konfiguraciju [[Plemeniti plinovi|plemenitog plina]], on ne formira dvovalentne i viševalentne ione. Reakcije sa cezijem po pravilu se odvijaju vrlo burno, tako da naprimjer u kontaktu sa [[kisik]]om, cezij se odmah zapali, te poput kalija i rubidija, gradi odgovarajuće hiperokside. :<math>\mathrm{Cs + O_2 \longrightarrow CsO_2}</math> [[Datoteka:Cesium water.theora.ogv|mini|Reakcija cezija i vode]] Također, cezij u dodiru s vodom veoma burno reagira i gradi [[cezij-hidroksid]], ova reakcija se odvija i sa ledom pri temperaturi od −116&nbsp;°C.<ref name="webelements" /> :<math>\mathrm{2\ Cs + 2\ H_2O \longrightarrow 2\ CsOH + H_2 \uparrow}</math> === Izotopi === [[Datoteka:Cs-137-decay.svg|thumb|desno|Načini raspada izotopa ¹³⁷Cs]] Sveukupno je poznato 39 [[izotop]]a cezija i 23 nuklearnih izomera. U prirodi javlja se samo izotop ¹³³Cs. Zbog toga je cezij izotopski posmatrano čisti element. Među vještačkim izotopima, izotopi ¹³⁴Cs sa 2,0648 godina, ¹³⁵Cs sa 2,3 miliona godina i ¹³⁷Cs sa 30,17 godina, imaju srednje i veoma dugo [[vrijeme poluraspada]]. Kod ostalih poznatih izotopa, [[vrijeme poluraspada]] iznosi između 17 µs kod izotopa ¹¹³Cs do 13,16 dana kod izotopa ¹³⁶Cs.<ref name="nubase" /> Jedan od najvažnijih vještačkih izotopa je upravo ¹³⁷Cs, koji zrači [[Beta-zraci|beta-zrake]] a vrijeme poluraspada mu je 30,17 godina.<ref name="Unterweger" /> ¹³⁷Cs se raspada uz vjerovatnoću od 94,6% prvo na metastabilni međuproizvod ^137mBa, koji sa vremenom poluraspada od 2,552 minuta putem [[Gama zračenje|gama raspada]] prelazi u stabilni izotop [[barij]]a ¹³⁷Ba. Kod ostalih 5,4% dešava se direktan prelaz u stabilni izotop barija ¹³⁷Ba. Zajedno sa drugim izotopima cezija nastaje prilikom [[Nuklearna fisija|razbijanja atoma]] u [[nuklearni reaktor|nuklearnim reaktorima]]. :<math>\mathrm{^{235}_{\ 92}U +\ ^{1}_{0}n \longrightarrow\ ^{236}_{\ 92}U \longrightarrow\ ^{137}_{\ 55}Cs +\ ^{96}_{37}Rb + 3\ ^{1}_{0}n}</math> :<small>Stvaranje izotopa ¹³⁷Cs pri cijepanju atoma ²³⁵U<ref name="Volkmer" /></small> Izotop ¹³⁷Cs je pored izotopa [[kobalt]]a ⁶⁰Co jedan od najvažnijih izvora gama zračenja i koristi se u terapiji zračenjem za liječenje [[Rak (bolest)|malignih oboljenja]], za mjerenje brzine toka u cijevima i ispitivanja debljine [[papir]]a, filma ili metala.<ref name="CDC" /> Osim toga, služi i za kontrolu kvaliteta u [[nuklearna medicina|nuklearnoj medicini]] kao dugovječni nuklid za ispitivanje zračenja.<ref name="Geworski" /> Veće količine izotopa ¹³⁷Cs su dospjele u okolinu putem nadzemnih nuklearnih probi, nakon [[Černobilska katastrofa|černobilske katastrofe]] te poslije katastrofe u japanskoj nuklearnoj centrali Fukushima. Kod svih nadzemnih proba atomskog oružja, ispuštena radioaktivnost izotopa ¹³⁷Cs iznosila je 948{{e|15}} [[bekerel]]a.<ref name="UNSCEAR2008" /> Ukupna količina ¹³⁷Cs, koja se oslobodila nakon černobilske nesreće imala je aktivnost od oko 85{{e|15}} Bq.<ref name="UNSCEAR2008" /> Na to treba dodati aktivnost od oko 47{{e|15}} Bq koju je emitovao izotop ¹³⁴Cs i 36×10¹⁵ Bq putem izotopa ¹³⁶Cs.<ref name="UNSCEAR2008" /> Putem radioaktivnih padavina, mnoga područja širom Evrope su zagađena radioaktivnim cezijem, pa i područje Bosne i Hercegovine.<ref name="dnevni" /><ref name="zurnal" /> Izotop ¹³⁷Cs se naročito nakuplja u [[gljiva]]ma koje mogu razgrađivati [[lignin]] te tako imaju lakši pristup kaliju od biljaka i na taj način i do hemikalija koje su slične ceziju. To se posebno odnosi na gljive ''Xerocomus badius'' (poznatu kao ''kostanjevka'') i ''Boletus erythropus'' koje su poznati kao ''sakupljači cezija'', dok naprimjer srodna vrsta kamenjara ''Boletus edulis'' pokazuje dosta slabu aktivnost prikupljanja cezija. Uzrok visoke zagađenosti cezijem za obje navedene vrste gljiva je zbog pigmenta njihovog klobuka (Badion A i Norbadion A), koji mogu kompleksirati cezij.<ref name="Aumann" /><ref name="Kuad" /> U gljivi kamenjari nema ovih derivata pulvinske kiseline.<ref name="Steffan" /> Ugrožene su i divlje životinje koje jedu gljive.<ref name="Landesanstalt" /> Tačan obim zagađenja cezijem zavisi od dospjele količine putem padavina i sposobnosti zemljišta da veže cezij i omogućavajući tako biljkama da dođu do njega.<ref name="römppCs137" /> U [[Japan]]u su velika područja zagađena cezijem ¹³⁷Cs nakon nesreće u nuklearnom reaktoru u Fukushimi.<ref name="Fukushima" /> Godine 1987. desio se [[Nesreća u Goiâniji|slučaj u Brazilu]] kada su lopovi ukrali radijacijski aparat namijenjen za terapije zračenjem te iz njega izvadili cezij ¹³⁷Cs, nakon čega su cezij podijelili prijateljima i rođacima. Pri tome je nekoliko ljudi umrlo od posljedica zračenja.<ref name="Accident" /> == Rasprostranjenost == [[Datoteka:Pollucite-RoyalOntarioMuseum-Jan18-09.jpg|thumb|lijevo|Polucit]] Sa procijenjenom zastupljenošću od oko 3 ppm (0,0003%) u kontinentalnom dijelu Zemljine kore,<ref name="CRC" /> cezij je jedan od najrjeđih elemenata na Zemlji. On je poslije nestabilnog [[francij]]a najrjeđi alkalni metal. Zbog svoje velike reaktivnosti ne može se naći u prirodi u elementarnom stanju, već uvijek u obliku spojeva. Najčešće je cezij popratni element u kalijevim i drugim solima alkalnih metala poput lepidolita, mada su poznati i drugi cezijevi [[mineral]]i. Najzastupljeniji mineral cezija je [[polucit]], (Cs,Na)₂Al₂Si₄O₁₂ · H₂O, koji je pronađen u većim količinama u jezeru Bernic u blizini grada [[Lac du Bonnet]] u kanadskoj provinciji [[Manitoba]]. Druga veća nalazišta su u Bikiti, [[Zimbabve]] i u [[Namibija|Namibiji]]. Jedino mjesto gdje se kopaju i iskorištavaju naslage cezijeve rude su u [[Kanada|Kanadi]] u rudniku Tanco pored Lac du Bonneta.<ref name="commodity" /> Nešto rjeđi minerali cezija su naprimjer [[cestibtantit]] (Cs,Na)SbTa₄O₁₂ i [[pautovit]] CsFe₂S₃. Zbog dobre rastvorljivosti većine cezijevih spojeva u vodi, on se može naći i u morskoj vodi; litar morske vode sadrži prosječno od 0,4 do 3&nbsp;mg cezija.<ref name="akvaker" /> U sličnim količinama, u morskoj vodi se mogu pronaći i mnogo češći metali ali dosta slabije rastvorljivi, kao što su nikl, [[hrom]] i [[bakar]].<ref name="CRC"/> == Dobijanje == Cezij se proizvodi u dosta ograničenim količinama. Godine 1978. svjetska proizvodnja cezija i spojeva cezija iznosila je oko 20 tona.<ref name="ullmann" /> Kao sirovinska baza za dobijanje elementarnog cezija i svih spojeva cezija je polucit, koji može biti povezan sa [[baza (hemija)|bazama]] ili [[kiseline|kiselinama]]. Sa kiselinama, mogu se koristiti soli kao i sumporna i [[bromovodična kiselina]]. Pri tome nastaje rastvor koji sadrži cezijeve i aluminijeve spojeve, a putem izmjene [[ion]]a, ekstrakcije i drugih postupaka dobijaju se čiste cezijeve soli. Postoji još jedna mogućnost da se polucit zagrijava sa kalcij- ili [[natrij-karbonat]]om da bi se dobili odgovarajući hloridi, te da se nakon dodavanja vode isperu. Pri tome nastaje nečisti rastvor cezij-hlorida. Cezij se može hemijski reducirati do elementarnog metala od cezij halogenida s [[kalcij]]em i [[barij]]em. Pri tome se [[Destilacija|destilira]] u [[vakuum]]u nestabilni metalni cezij<ref name="ullmann"/> :<math>\mathrm{2\ CsCl + Ca \longrightarrow 2\ Cs \uparrow + CaCl_2}</math> :<small>Redukcija cezij-hlorida s kalcijem</small> Druge mogućnosti za proizvodnju metalnog cezija je redukcija [[cezij-hidroksid]]a sa [[magnezij]]em i redukcija cezij-dihromata sa [[cirkonij]]em.<ref name="HoWi1273" /> :<math>\mathrm{Cs_2Cr_2O_7 + 2\ Zr \longrightarrow 2\ Cs + 2\ ZrO_2 + Cr_2O_3}</math> :<small>Reakcija cezij-dihromata sa cirkonijem čime se dobija cezij, cirkonij(IV)-oksid i hrom(III)-oksid</small> Cezij visoke čistoće se može dobiti putem raspadanja cezij-azida koji se dobija iz cezij-karbonata nakon čega se on destilira. Reakcija se odvija na temperaturi od 380&nbsp;°C uz djelovanje [[Željezo|željeza]] ili bakra kao [[katalizator]]a.<ref name="blatter" /> == Upotreba == Elementarni cezij se vrlo malo koristi zbog svoje velike reaktivnosti i izuzetno zahtjevnog načina dobijanja. Primjenu je našao u nauci i istraživanju. Pošto cezij ima vrlo malehnu izlaznu energiju, može se koristiti za svjetleće katode za dobijanje slobodnih elektrona. Također, istražuje se i primjena cezija kao mogućeg materijala za [[Plazma (fizika)|plazmu]] u magnetohidrodinamičnim generatorima.<ref name="ullmann"/> Pored žive i [[ksenon]]a, cezij se koristi i u svemirskoj tehnologiji kao pogonsko sredstvo u ionskim motorima zbog svoje velike molarne mase.<ref name="esaion" /> Definicija [[Sekunda|sekunde]] kao [[Mjerna jedinica|jedinice mjere]] za vrijeme od 1967. godine uzeta je kao 9.192.631.770 perioda zračenja specifičnog atomskog prelaza u atomu cezija.<ref name="Rezolucija1" /> Zbog toga, cezij se koristi kao materijal za davanje [[Frekvencija|frekvencije]] u [[Atomski sat|atomskim satovima]], koji su osnova za koordinirano svjetsko vrijeme.<ref name="Bauch1" /> Za ovu upotrebu je izabran upravo cezij iz razloga što prelaz između dvije osnovne faze iznosi 9,1&nbsp;GHz i može se lahko dostići elektronskim sredstvima. Zbog niske temperature isparavanja može se i sa malo truda dobiti atomski snop sa malehnom neodređenosti brzine. Oblak cezijevih atoma se može držati u lebdećem stanju putem magneto-optičke zamke i uz pomoć [[Laser|laserskog hlađenja]] ohladiti do nekoliko [[Kelvin|µK]] do apsolutne nule. Ovom tehnikom je moguće značajno poboljšati stabilnost frekvencije a time i tačnost cezijskih atomskih satova.<ref name="Bauch2" /> Pored toga, cezij se koristi u vakuumskim cijevima, gdje reagira s ostacima gasova te time poboljšava vakuum. Pri tome se dobija cezij ''in situ'' putem reakcije cezij-dihromata sa cirkonijem.<ref name="ullmann"/> Cezij je, u [[legura|leguri]] sa [[antimon]]om i drugim alkalnim metalima, materijal za fotokatode, koje se upotrebljavaju u fotomultiplikatorima.<ref name="Schaetti" /> == Analitička hemija == Da bi se dokazalo prisustvo cezija u nekom materijalu, mogu se koristiti spektralne linije od 455 i 459&nbsp;nm<ref name="HoWi1273" /> u plavom spektru. Kvantitativno se može koristiti plamena fotospektrometrija emisije atoma (FAES) za procjenu tragova cezija. U [[polarografija|polarografiji]], cezij pokazuje reverzibilni katodski nivo na −2,09 V (naspram kalomel-elektrode). Pri tome se kao osnovni [[elektrolit]] mora upotrijebiti kvartarni amonijski spoj (poput tetrametilamonijhidroksida), zato što drugi alkalni i zemnoalkalni metalni ioni imaju veoma slične potencijale.<ref name="kutaj" /> [[Gravimetrija|Gravimetrijski]], cezij se, poput kalija, može dokazati preko različitih slabo rastvorljivih soli. Kao primjeri mogu poslužiti cezij-perhlorat CsClO₄ i heksahloridoplatinat Cs₂[PtCl₆].<ref name="heidel" /> == Biološki značaj == Prirodno, cezij se ne nalazi u ljudskom organizmu. Putem hrane, zbog sličnosti sa kalijem, cezij se resorbira u probavnom sistemu, te kao i kalij uglavnom se taloži u [[Mišićno tkivo|mišićnom tkivu]]. [[Poluvrijeme eliminacije|Biološko poluvrijeme eliminacije]] cezija iz ljudskog organizma, u zavisnosi od starosti i spola osobe, iznosi u prosjeku oko 110 dana.<ref name="römppCs137"/> Cezij je hemijski samo u vrlo maloj mjeri otrovan. Tipična smrtonosna doza LD₅₀ za cezijeve soli iznosi oko 1000&nbsp;mg/kg (kod pacova, oralno).<ref name="ullmann"/> Od većeg značaja je ipak otrovno djelovanje ionizirajućeg zračenja unesenih radioaktivnih cezijevih izotopa, koje u zavisnosti od doze zračenja mogu prouzrokovati trovanje radijacijom. Zbog dobre rastvorljivosti u vodi većine cezijevih soli, one se u potpunosti resorbiraju u probavnom sistemu i najvećim dijelom se talože u mišićnom tkivu.<ref name="Lebensmittelchemie" /> Putem uzimanja hranom radioaktivnog ¹³⁷Cs nakon černobilske katastrofe 1986. godine na području SR Njemačke izmjerena je prosječna efektivna doza zračenja u prva tri mjeseca nakon nesreće od 0,6 [[Sivert|μSv]] kod prosječne odrasle osobe.<ref name="römppCs137"/> == Literatura == * Manfred Bick, Horst Prinz: ''Cesium and Cesium Compounds''. u: ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim 2005. * {{Cite book|author=Arnold F. Holleman, Nils Wiberg|title=Holleman-Wiberg Lehrbuch der Anorganischen Chemie|edition=102|publisher=de Gruyter|location=Berlin|year=2007|isbn=978-3-11-017770-1}} * ''Caesium''. u: ''Römpp Chemie Lexikon''. Thieme-Verlag, stanje 2002. == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="Rezolucija1">{{Cite web |url=http://www.bipm.org/en/CGPM/db/13/1/ |title=Rezolucija 1 sa 13. sastanka CGPM (1967/68) |access-date=6. 4. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110110122822/http://www.bipm.org/en/CGPM/db/13/1/ |archive-date=10. 1. 2011 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Bauch1">{{Cite journal|author=Andreas Bauch|title=Lieferanten der Zeit|journal=Physik in unserer Zeit|year=1994|volume=25|issue=4|pages=188–198|doi=10.1002/piuz.19940250412}}</ref> <ref name="Schaetti">{{Cite journal|author=Norbert Schaetti|title=Beeinflussung der Charakteristik einer Cs-Sb-Photokathode durch Zusatz fremder Elemente|journal=Zeitschrift für Angewandte Mathematik und Physik (ZAMP)|year=1953|volume=4|issue=5|pages=450–459|doi=10.1007/BF02067902}}</ref> <ref name="kutaj">J. Heyrovský, J. Kůta: ''Grundlagen der Polarographie'', Akademie-Verlag, Berlin 1965, str. 509.</ref> <ref name="heidel">''Caesium''. u: ''Lexikon der Chemie''. Spektrum Verlag, Heidelberg 2000.</ref> <ref name="Lebensmittelchemie">{{Cite book|title=Römpp Lexikon Lebensmittelchemie|edition=2|publisher=Georg Thieme Verlag|location=Stuttgart|year=2006|isbn=978-3-13-143462-3|page=166}}</ref> <ref name="Bauch2">{{Cite journal|author=Andreas Bauch|title=Zeitmessung mit Fontänen: Atomuhren|journal=Physik in unserer Zeit|year=2001|volume=32|issue=6|pages=268–273|doi=10.1002/1521-3943(200111)32:6<268::AID-PIUZ268>3.0.CO;2-N}}</ref> <ref name="Harry H. Binder">{{Cite book|author=Harry H. Binder|title=Lexikon der chemischen Elemente|publisher=S. Hirzel Verlag|location=Stuttgart|year=1999|isbn=3-7776-0736-3}}</ref> <ref name="HoWi1273">{{Cite book|author=Arnold F. Holleman, Nils Wiberg|title=Lehrbuch der Anorganischen Chemie|edition=102|publisher=de Gruyter|location=Berlin|year=2007|isbn=978-3-11-017770-1|page=1273}}</ref> <ref name="Manjeera">{{Cite journal|author=Manjeera Mantina, Adam C. Chamberlin, Rosendo Valero, Christopher J. Cramer, Donald G. Truhlar|title=Consistent van der Waals Radii for the Whole Main Group|journal=J. Phys. Chem. A.|year=2009|volume=113|pages=5806–5812|doi=10.1021/jp8111556}}</ref> <ref name="dnevni">B. Turković: [https://web.archive.org/web/20110322023659/http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/teme/27433-nakon-tragedije-u-cernobilu-prije-25-godina-celnici-ck-skbih-ozracene-janjce-podvalili-restoranima.html Nakon tragedije u Černobilu prije 25 godina, čelnici CK SKBiH ozračene janjce podvalili restoranima], Dnevni Avaz, 19. mart 2011.</ref> <ref name="Bergmann">{{Cite book|author=Ludwig Bergmann, Clemens Schaefer, Rainer Kassing|title=Bergmann-Schaefer Lehrbuch der Experimentalphysik, vol. 6: Festkörper|edition=2|publisher=Walter de Gruyter|year=2005|isbn=978-3-11-017485-4|page=361}}</ref> <ref name="zurnal">Aleksandra Bosiočić - Dronjić: [https://web.archive.org/web/20110319022712/http://www.zurnal.info/home/index.php?option=com_content&view=article&id=5887:je-li-mogua-radioaktivna-kia-iznad-bih&catid=23:pod-okupacijom&Itemid=38 Je li moguća radioaktivna kiša iznad BiH], 14. mart 2011.</ref> <ref name=Greenwood>{{Cite book|author=N. N. Greenwood; A. Earnshaw|title=Chemie der Elemente|edition=1|publisher=VCH|location=Weinheim|year=1988|isbn=3-527-26169-9|page=97}}</ref> <ref name="CRC">{{Cite book|editor=David R. Lide|title=CRC Handbook of Chemistry and Physics|edition=90|publisher=CRC Press|location=Boca Raton, Florida|year=2005|isbn=978-1-4200-9084-0|chapter=sekcija 14, Geophysics, Astronomy, and Acoustics; Abundance of Elements in the Earth's Crust and in the Sea}}</ref> <ref name="Zhang">{{Cite journal|author=Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang|title=Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks|journal=Journal of Chemical & Engineering Data|volume=56|year=2011|pages=328–337|doi=10.1021/je1011086}}</ref> <ref name="bunsen">{{cite journal|author=G. Kirchhoff, R. Bunsen|title=Chemische Analyse durch Spectralbeobachtungen|journal=Annalen der Physik und Chemie|year=1861|volume=189|issue=7|pages=337–381|doi=10.1002/andp.18611890702}}</ref> <ref name="Zsigmondy">{{Cite book|author=Richard Zsigmondy|title=Colloids and the Ultramicroscope|publisher=Read books|year=2007|isbn=978-1-4067-5938-9|page=69}}</ref> <ref name="Setterberg">{{Cite journal|author=Carl Setterberg|title=Ueber die Darstellung von Rubidium- und Cäsiumverbindungen und über die Gewinnung der Metalle selbst|journal=Justus Liebigs Annalen der Chemie|year=1881|volume=221|issue=1|pages=100–116|doi=10.1002/jlac.18822110105}}</ref> <ref name="commodity">Američki geološki zavod: ''[http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cesium/mcs-2009-cesiu.pdf Caesium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508233834/http://minerals.usgs.gov/minerals/pubs/commodity/cesium/mcs-2009-cesiu.pdf |date=8. 5. 2009 }}''. u: ''Mineral Commodity Summaries'', januar 2009.</ref> <ref name="akvaker">[http://www.aquacare.de/info/tipps/d1meerz.htm Zusammensetzung des natürlichen Meerwassers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111229161318/http://www.aquacare.de/info/tipps/d1meerz.htm |date=29. 12. 2011 }}, {{Simboli jezika|de|njemački}}</ref> <ref name="ullmann">Manfred Bick, Horst Prinz: ''Cesium and Cesium Compounds''. u: ''Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry'', Wiley-VCH, Weinheim 2005.</ref> <ref name="blatter">{{Cite journal|author=Fritz Blatter, Ernst Schuhmacher|title=Production of high purity caesium|journal=Journal of the Less Common Metals|year=1986|volume=115|issue=2|pages=307–313|doi=10.1016/0022-5088(86)90153-0}}</ref> <ref name="Schubert">{{Cite journal|author=K. Schubert|title=Ein Modell für die Kristallstrukturen der chemischen Elemente|journal=Acta Crystallographica|year=1974|volume=B30|pages=193–204|doi=10.1107/S0567740874002469}}</ref> <ref name="Allgemeine">{{Cite book|author=Michael Binnewies, Michael Jäckel, Helge Willner|title=Allgemeine und Anorganische Chemie|publisher=Spektrum Akademischer Verlag|location=Berlin|year=2003|isbn=978-3-8274-0208-0|pages=49–53}}</ref> <ref name="Dogariu">{{Cite journal|author=L. J. Wang, A. Kuzmich, A. Dogariu|title=Gain-assisted superluminal light propagation|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2000-07-20_406_6793/page/276|journal=Nature|year=2000|volume=406|pages=277–279|doi=10.1038/35082117}}</ref> <ref name="webelements">''[http://www.webelements.com/caesium/ Caesium] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118025514/http://www.webelements.com/caesium/ |date=18. 11. 2011 }}'' na webelements.com, 5. septembar 2009.</ref> <ref name="nubase">G. Audi, O. Bersillon, J. Blachot, A. H. Wapstra: ''[https://web.archive.org/web/20130724211828/http://www.nndc.bnl.gov/amdc/nubase/Nubase2003.pdf The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties]''. u: ''Nuclear Physics''. 2003, Bd. A 729, str. 3–128.</ref> <ref name="Unterweger">M.P. Unterweger: ''Half-life measurements at the National Institute of Standards and Technology.'' u: ''Applied Radiation and Isotopes.'' 56, 2002, str. 125–130</ref> <ref name="Volkmer">{{Cite book|author=Martin Volkmer|title=Basiswissen Kernenergie|publisher=Informationskreis Kernenergie|location=Bonn|year=1996|isbn=3-925986-09-X|page=30}}</ref> <ref name="CDC">''[http://emergency.cdc.gov/radiation/isotopes/cesium.asp Radioisotope Brief: Cesium-137 (Cs-137)]''. ''Centers for Disease Control and Prevention'', Atlanta 2006, 25. septembar 2009.</ref> <ref name="Geworski">{{Cite book|author=L. Geworski, Chr. Reiners|chapter=Qualitätsprüfung nuklearmedizinischer Messsysteme: Konstanzprüfung|editor=L. Geworski, G. Lottes, Chr. Reiners, O. Schober|title=Empfehlungen zur Qualitätskontrolle in der Nuklearmedizin|publisher=Schattauer Verlag|location=Stuttgart / New York|year=2003|isbn=3-7945-2242-7|pages=258-263}}</ref> <ref name="UNSCEAR2008">''[http://www.unscear.org/docs/reports/2008/11-80076_Report_2008_Annex_D.pdf Izvještaj] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110804232629/http://www.unscear.org/docs/reports/2008/11-80076_Report_2008_Annex_D.pdf |date=4. 8. 2011 }} UNSCEAR 2008. Sources and effects of ionizing radiation''. Knjiga 2. ''Annex D - Health effects due to radiation from the Chernobyl accident''. New York 2011, str. 49.</ref> <ref name="Aumann">D. C. Aumann, G. Clooth, B. Steffan, W. Steglich: ''Komplexierung von Caesium-137 durch die Hutfarbstoffe des Maronenröhrlings (Xerocomus badius).'' u: ''Angewandte Chemie' vol. 101, br. 4, 1989, str. 495–496.</ref> <ref name="Kuad">P. Kuad, R. Schurhammer, C. Maechling, C. Antheaume, C. Mioskowski, G. Wipff, B. Spiess: ''Complexation of Cs+, K+ and Na+ by norbadione A triggered by the release of a strong hydrogen bond: nature and stability of the complexes.'' u: ''Phys Chem Chem Phys.'' 11, 2009, str. 10299–10310.</ref> <ref name="Steffan">B. Steffan, W. Steglich: ''Die Hutfarbstoffe des Maronenröhrlings (Xerocomus badius).'' u: ''Angewandte Chemie'' knjiga 96, br. 6, juni 1984, str. 435–437.</ref> <ref name="Landesanstalt">Landesanstalt für Umwelt, Messungen und Naturschutz Baden-Württemberg: [http://www.lubw.baden-wuerttemberg.de/servlet/is/22436/ ''Radioaktivitätsbelastung in Wild.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080619085438/http://www.lubw.baden-wuerttemberg.de/servlet/is/22436/ |date=19. 6. 2008 }} 2007.</ref> <ref name="römppCs137">Jenny Hartmann-Schreier: ''Caesium 137, Caesium 134''. u: ''Römpp Chemie-Lexikon'', Thieme-Verlag, mart 2006.</ref> <ref name="Fukushima">''[http://www.spiegel.de/wissenschaft/technik/fukushima-grosse-mengen-caesium-137-auf-japans-boden-a-797808.html Fukushima, Große Mengen Cäsium 137 auf Japans Boden]'' u Spigel Online, 15. novembar 2011.</ref> <ref name="Accident">IAEA: Radiological Accident in Goiânia. Beč 1988, [http://www-pub.iaea.org/MTCD/publications/PubDetAR.asp?pubId=3684 HTML (PDF)], 13. decembar 2007.</ref> <ref name="esaion">ESA: ''[http://www.esa.int/esaCP/SEMNRG0P4HD_Austria_0.html Ionentriebwerke: Der Ritt auf geladenen Teilchen]''. stanje septembar 2003, 26. septembar 2009.</ref> }} {{Commonscat|Caesium}} {{PSE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Cezij| ]] [[Kategorija:Hemijski elementi]] [[Kategorija:Alkalni metali]] [[Kategorija:Reducensi]] [[Kategorija:Piroforni materijali]] tescxpuhnmwpz7cry1ygeer4petqx4p 0 7496 3917549 3916809 2026-08-11T08:20:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917549 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV-emisija | bgcolour = | ime serije = Dosjei X | originalni naslov = The X Files | slika = The X-Files logo.svg | opis slike = | žanr = {{plainlist| * [[Naučna fantastika]]<ref name="Delsara">Delsara, Jan (2000), ''PopLit, PopCult and The X-Files: A Critical Exploration'', "McFarland"; {{ISBN|978-0-7864-0789-7}}.</ref> * [[Horor]]<ref name="Delsara"/> * [[Dramska serija|Drama]]<ref>Cooper, Tracie, "The Files: Seasons 01", ''Allmovie''.</ref> * Misterija<ref name="Delsara"/> * [[Triler]]<ref name="Delsara"/> }} | trajanje epizode = 44 minute | autor = [[Chris Carter (scenarist)|Chris Carter]] | razvoj = | producent = | izvršni producent = | glumci = {{plainlist| * [[David Duchovny]] * [[Gillian Anderson]] * [[Robert Patrick]] * [[Annabeth Gish]] * [[Mitch Pileggi]] }} | narator = | država = [[SAD]] | jezik = [[Engleski jezik|Engleski]] | tv kuća = {{plainlist| * [[Ten Thirteen Productions]] * [[20th Century Fox Television]] }} | početak serije = 10. 9. 1993 – 19. 5. 2002. <br /> | kraj serije = 24. 1. 2016 – | broj epizoda = 218 ([[Spisak epizoda "Dosjea X"|spisak]]) | broj sezona = 11 | prethodna = | sljedeća = ''[[Dosjei X: Želim vjerovati]]'' | web stranica = | imdb = 0106179 }} {{slušajte | datoteka = X-Files Theme.ogg|50px|lijevo | naslov = Muzička tema iz serije ''Dosjei X'' | opis = Isječak muzičke teme iz serije ''Dosjei X'' | format = [[Ogg]] }} '''''Dosjei X''''' (eng. ''The X-Files'') [[Sjedinjene Američke Države|američka]] je [[Naučna fantastika|naučnofantastična]] [[Televizijska serija|TV-serija]] i dio kompletne [[Dosjei X (franšiza)|franšize]] koju je kreirao [[scenarist]] [[Chris Carter (scenarist)|Chris Carter]]. Serija se prvobitno emitirala od 10. septembra 1993. do 19. maja 2002. da bi nakon duže pauze, 24. januara 2016.<ref>[http://www.klix.ba/magazin/film-tv/ljepotice-u-novim-epizodama-dosjea-x/150722090 ''Nastavak emitovanja kultne serije ''Dosjei X'']</ref> počelo emitiranje i desete sezone koja se sastoji od šest epizoda. Serija je od početka emitiranja postala hit na TV-mreži [[Fox Broadcasting Company|Fox]] dok su njeni likovi i slogani (poput ''Istina je oko nas'', ''Ne vjeruj nikome'' i ''Želim vjerovati'') postali sinonimi popularne kulture [[1990-e|90-ih]] godina [[20. vijek|prošlog vijeka]]. Kao jedna od najpoznatijih serija svoje ere, pridonijela je nepovjerenju javnosti u njihovu vladu i velike institucije, razvijala različite teorije zavjere i promovirala duhovnost, a sve kroz pokušaj otkrivanja postojanja [[vanzemaljci|vanzemaljskog života]] na [[Zemlja (planeta)|Zemlji]]. Iz ''Dosjea X'' razvila se i ''[[spin-off]]'' serija ''[[Usamljeni revolveraši (serija)|Usamljeni revolveraši]]''. Glavni likovi serije su dvoje agenata [[FBI]]-a: [[Fox Mulder]] ([[David Duchovny]]) i [[Dana Scully]] ([[Gillian Anderson]]). Njih dvoje zaduženi su za istraživanje ''Dosjea X'', neriješenih slučajeva koji uključuju paranormalne pojave. Mulder vjeruje u postojanje vanzemaljaca i paranormalno, dok je Scully [[Skepticizam|skeptik]], a na slučajevima radi zbog [[nauka|naučne]] analize Mulderovih otkrića.<ref>[[Pilot (Dosjei X)|"Pilot"]], ''Dosjei X'', ''FOX'', sezona 1, 10. 9. 1993.</ref> U ranoj fazi serije oboje agenata postaju pijuni u mnogo većem sukobu, što rezultira njihovim međusobnim povjerenjem. Tokom serije njihova isprva platonska veza pretvara se u [[ljubav]]nu priču. Uz [[mitologija|mitološku]] priču koja se proteže kroz sve sezone, okosnica serije su i epizode sa "čudovištem sedmice", koje čine dvije trećine kompletnog serijala. U takvim epizodama Mulder i Scully istražuju čudne zločine koji u pravilu nemaju pretjerane veze s mitološkim dijelom priče, iako su poneke epizode važne za cijelu pozadinu serijala. Do danas su snimljena dva dugometražna filma koja su se u kinima prikazala 1998. i 2008. Prvi se jednostavno zove ''[[Dosjei X: Film]]'', dok drugi nosi naslov ''[[Dosjei X: Želim vjerovati]]''. U posljednje dvije sezone serije Anderson je postala glavna zvijezda nakon što je Duchovny odlučio otići i baviti se drugim projektima. Posljedica toga bila je uvođenje dvoje novih likova u seriju: agenata FBI-a [[John Doggett|Johna Doggetta]] ([[Robert Patrick]]) i [[Monica Reyes|Monike Reyes]] ([[Annabeth Gish]]). Direktni nadređeni Mulderu i Scully, pomoćnik direktora [[Walter Skinner]] ([[Mitch Pileggi]]), u posljednjim sezonama također je postao centralni lik. U vrijeme kad je serija završila sa svojim emitiranjem postala je najduža naučnofantastična serija u historiji televizije u SAD-u, iako su je kasnije pretekle serije ''[[Stargate SG-1]]'' (2007) i ''[[Smallville]]'' (2011). Serija je nagrađena s 15 ''[[Nagrada Emmy|Emmyja]]'', od čega se izdvaja i onaj u kategoriji najbolje glavne glumice (Gillian Anderson). Serija je također sveukupno osvojila i pet ''[[Zlatni globus|Zlatnih globusa]]'', od čega je tri puta proglašena najboljom serijom godine, a 1997, uz to što je proglašena najboljom, Duchovny i Anderson proglašeni su najboljima u svojim kategorijama. == Pregled serije == Serija prati karijere i lični život dvoje agenata FBI-a: [[Fox Mulder|Foxa Muldera]] ([[David Duchovny]]) i [[Dana Scully|Dane Scully]] ([[Gillian Anderson]]). Mulder je iskusni agent i čvrst vjernik u natprirodne pojave. Također je i nepopustljiv u svom vjerovanju o postojanju inteligentnog vanzemaljskog života i njegovog kontinuiranog prisustva na Zemlji. Zbog takvih vjerovanja, Mulder je dobio nadimak "Sablasni" (''Spooky'') te premještaj u malo poznati odjel FBI-a koji se bavi neistraženim zločinima pod nazivom ''Dosjei X''. Njegovo vjerovanje u natprirodne pojave seže u rano [[djetinjstvo]], još otkad je svjedočio otmici vlastite sestre, Samanthe, u dobi od 12 godina. Sestrina otmica glavni je pokretač kompletne Mulderove karijere tokom većine serije. Zbog toga, kao i zbog želje za osvetom i otkrićem istine koju čuvaju autoriteti, Mulder se bori s vlastitom objektivnošću u svojim istragama. Agentica Scully, s druge strane, potpuna je suprotnost. Kao [[doktor]]ica i prirodni skeptik, slučajevima često može prići s puno distance i objektivnosti čak i kad Mulder, bez obzira na iskustvo, ne može. U početku je Scully dovedena u odjel Dosjea X kako bi slučajevima dala naučno, logično objašnjenje i tako razotkrila Mulderove teorije. Iako je često sposobna dati upravo takva objašnjenja, rijetko kad može pobiti Mulderova mišljenja o slučajevima, a kako serija odmiče, ona postaje sve frustriranija zbog nemogućnosti da procijeni Dosjee X u naučnom smislu. Glavna okosnica kompletne radnje serije jest borba dvoje agenata da otkriju vladinu zavjeru o skrivanju postojanja vanzemaljskog života te o saradnji vlade s vanzemaljcima. Misteriozni ljudi koji se pojavljuju tokom prvog dijela serije tvore tzv. "Sindikat" (''The Syndicate'') i predstavljaju glavne negativce; kasnije se u seriji otkriva da je Sindikat zapravo samo posrednik između ljudske rase i grupe vanzemaljaca koja je namjerava uništiti. Sindikat vrlo često predstavlja [[Pušač (Dosjei X)|Pušač]] ([[William B. Davis]]), beskrupulozni [[ubistvo|ubica]] i vrhunski [[političar]], pregovarač i manipulator, ujedno i glavni negativac u serijalu. Serija se bavi i razvojem odnosa između Muldera i Scully, koji u početku počiva na platonskoj vezi, ali pred kraj serije razvija se u pravu romantičnu priču. Mulderu i Scully u 8. sezoni pridružuje se još dvoje agenata FBI-a: John Doggett i Monica Reyes. Doggett dolazi nakon Mulderove otmice, postaje novi partner Scully i pomaže joj u potrazi za Mulderom. Kasnije upravo on poziva agenticu Reyes koju zna otprije. Serija završava kad Mulder završi na tajnom vojnom sudu zbog provale u tajni vojni objekt i vidi planove invazije vanzemaljaca i kolonizacije Zemlje. Iako ga sud proglašava krivim, uspijeva pobjeći zahvaljujući drugim agentima, te on i Scully postaju bjegunci. == Glavni likovi == * '''Fox Mulder''' - specijalni agent FBI-a vjeruje u postojanje vanzemaljaca i vladinu zavjeru kojom skriva njihovo postojanje. Njegov ured nalazi se u podrumu FBI-a u kojem istražuje nerazjašnjene slučajeve koji sadržavaju natprirodne ili misteriozne pojave. Zbog otmice svoje sestre, kojoj je svjedočio dok je bio [[dijete]], Mulder je cijeli [[život]] posvetio traženju istine i razotkrivanju zavjere, što mu na kraju i uspijeva. * '''Dana Scully''' - specijalna agentica FBI-a odustala je od [[medicina|medicinske]] karijere kako bi se posvetila razotkrivanju [[Kriminal|zločina]] i zločinaca. Nakon što joj njeni nadređeni dodijele novog partnera i daju zadatak da im redovno podnosi izvještaje kojima na naučni način pokušava objasniti slučajeve u Dosjeima X, između nje i Muldera razvija se čvrsta, u početku platonska veza zasnovana na uzajamnom povjerenju. Scully, za razliku od Muldera, ne vjeruje u postojanje vanzemaljaca ni u bilo šta paranormalno. Međutim, do kraja serije u potpunosti će promijeniti mišljenje, nakon što i sama u mnogo slučajeva posvjedoči neobjašnjivim fenomenima koji ih okružuju. * '''Walter Skinner''' - pomoćnik je direktora FBI-a koji je kao marinac služio u [[Vijetnamski rat|Vijetnamskom ratu]]. Tokom rata ubio je mladića koji je nosio [[eksploziv]] i taj ga je tragični događaj obilježio do kraja života. U FBI-u, on je prvi nadređeni Mulderu i Scully u slučajevima koje istražuju. Iako na početku agenti smatraju da je i on upleten u zavjeru, kasnije se razvije snažan prijateljski odnos između njih troje. * '''John Doggett''' - specijalni agent FBI-a prvi put se pojavljuje na početku 8. sezone kako bi pronašao nestalog Muldera. Doggett je služio u [[Armija SAD-a|Armiji SAD-a]] između 1970. i 1980, a kasnije se pridružio policiji [[New York]]a, gdje je stekao status [[detektiv]]a. Nakon što mu sin bude [[ubistvo|ubijen]] odlazi u FBI. Nakon neuspjelog pokušaja pronalaska Muldera, Doggett postaje novi partner agentice Scully na Dosjeima X. * '''Monica Reyes''' - specijalna agentica FBI-a rođena je i odrasla u [[Ciudad de México|Mexico Cityju]], [[grad]]u u kojem joj roditelji još uvijek žive. Upravo iz tog razloga savršeno govori [[španski jezik]]. 1990. upisala se na [[FBI-jeva akademija|FBI-jevu akademiju]] u [[Virginia|Virginiji]], a prvi joj je zadatak bio istraživanje ritualnih ubistava. Dugogodišnja je Doggettova prijateljica, a nakon odlaska Scully iz FBI-a upravo ona postaje njegova partnerica na Dosjeima X. == Produkcija == === Koncepcija serije === [[Datoteka:SpotnitzandCarter-cropped.jpg|mini|desno|200px|Chris Carter, kreator serije]] Chris Carter, rodom iz [[Kalifornija|Kalifornije]], dobio je priliku producirati novu TV-seriju za mrežu FOX početkom 90-ih godina 20. vijeka. Umoran od [[humor]]ističkih serija, na kojima je dotad radio, a nadahnut izvještajem o 3,7 miliona Amerikanaca koji su (možda) oteti od strane vanzemaljaca<ref name="ew">{{cite web |title=X Appeal: 'The X-Files' Builds a Cult Following by Following the Occult |work=Entertainment Weekly |date=18. 3. 1993 |access-date=29. 6. 2009 |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,301487,00.html |archive-date=19. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019090836/http://www.ew.com/ew/article/0,,301487,00.html |url-status=dead }}</ref> te prisjećajući se [[Afera "Watergate"|afere "Watergate"]] i [[horor]]-serije iz 70-ih, ''Kolchak: The Night Stalker'', Carter je osmislio ideju za ''Dosjee X'' i napisao [[scenarij]] za pilot-epizodu 1992. U početku se borio sa željama direktora koji su Mulderu htjeli odmah naći potencijalnu ljubav. TV-mreža htjela je puno etabliraniju ili "višu, elegantniju, plavu i sisatiju"<ref>{{cite news |work=Times Online |title=Interview with Gillian Anderson |date=29. 3. 2007 |access-date=29. 6. 2009 |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1580600.ece |location=London |archive-date=1. 4. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070401141406/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/film/article1580600.ece |url-status=dead }}</ref> glumicu za Scully nego što je to bila tada 24-godišnja [[Gillian Anderson]], veteranka iz [[pozorište|pozorišta]] s malim [[film]]skim iskustvom, a za koju je Carter smatrao da je jedini pravi izbor za ulogu nakon audicija.<ref name="USA AND">{{cite web |author=Mansfield, Stephanie |title=Gillian Anderson: Not What You'd Expect |work=USA Weekend |date=1. 2. 1998 |access-date=29. 6. 2009 |url=http://www.usaweekend.com/98_issues/980215/980215_xfiles_anderson.html }}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref><ref name="twentyohsix">{{cite web |work=Chicago Tribune |author=Ryan, Maureen |title=Interview with Gillian Anderson |date=19. 1. 2006 |access-date=29. 6. 2009 |url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2006/01/gillian_anderso.html |archive-date=27. 7. 2012 |archive-url=https://www.webcitation.org/69TfrRGaN?url=http://featuresblogs.chicagotribune.com/entertainment_tv/2006/01/gillian_anderso.html |url-status=dead }}</ref> Carterov početni prijedlog za seriju ''Dosjei X'' bio je odbijen od strane FOX-a. Nakon što je doradio koncept, vratio se nekoliko sedmica kasnije zajedno s kompletnom komisijom koja je radila na pilot-epizodi. Anderson je komentirala svoj rani rad na seriji: "To je bilo potpuno novo iskustvo za mene - tek sam drugi put u životu stala pred kameru u pilot-epizodi". U prvoj epizodi nije upotrijebljena poznata [[muzika]] iz ''Dosjea X''. Duchovnyjev otac, [[Amram Duchovny]], pojavljuje se u epizodi kao putnik u [[avion]]u.<ref name="X">{{cite web |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,301487,00.html |title=X Appeal: 'The X-Files' builds a cult following by the occult |work=Entertainment Weekly |date=18. 3. 1994 |access-date=28. 6. 2013 |archive-date=19. 10. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019090836/http://www.ew.com/ew/article/0,,301487,00.html |url-status=dead }}</ref> Carterova ideja bila je prikazati [[FBI]]-agente koji istražuju vanzemaljce i paranormalne pojave, ali se također htio pozabaviti i njihovim ličnim vjerovanjima. Izjavio je: "Sebe smatram osobom koja nije [[religija|religiozna]], ali koja je u stalnoj potrazi za religioznim iskustvom. Mislim da su likovi agenata slični tome."<ref name="CBC">{{cite web |title=Chris Carter on the Gabereau Show |author=Gabereau, Vicki |date=maj 1995 |access-date=31. 7. 2009 |url=http://www.mjq.net/xfiles/ccarter.htm }}</ref> Dana Scully, uz to što je naučni skeptik i doktorica, bila je otvorena prema [[Katoličanstvo|katoličkoj vjeri]] u kojoj je odrasla, dok Mulder, bivši student [[Univerzitet u Oxfordu|Oxforda]], na kojem je diplomirao iz [[psihologija|psihologije]] i postao stručnjak za profiliranje kriminalaca, istinski vjeruje u postojanje vanzemaljaca (zbog toga je prozvan "Sablasni Mulder" od strane svojih kolega). Carter je izjavio: "Način na koji Scully vidi svijet jest način na koji ga vidi i serija. I zbog toga serija mora biti zasnovana na snažnim naučnim temeljima kako bi Muldera tjerala još dalje... Ako je nauka jako dobra, Scully ima jako dobre argumente... A Mulder je taj koji je mora uvjeriti da se ona mora riješiti tih argumenata i da mora prihvatiti neprihvatljivo. I tu nastaje konflikt". Carter je također smatrao da je Scullyina uloga puno više [[racionalizam|racionalna]], dok se Mulder više oslanja na intuiciju i nagađanja - suprotno onome što inače vidimo na televiziji.<ref name="TheTruthBehindSeasonOne">{{cite video |people=Chris Carter, Mark Snow, Paul Rabwin, Mat Beck i Dean Haglund |date=2000 |title=The Truth Behind Season 1 |medium= DVD |publisher=[[Fox Broadcasting Company|Fox Home Entertainment]]}}</ref><ref name="CCfavoriteepisodes">{{cite video |people=Chris Carter |date=2000 |title=Chris Carter Interviews About His 12 Favourite Episodes |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> === Glumačka postava === [[Datoteka:Gillian anderson lk.jpg|mini|desno|200px|Gillian Anderson - glumica koja u seriji ''Dosjei X'' tumači Danu Scully]] Rani uticaj [[Glen Morgan|Glena Morgana]] i [[James Wong|Jamesa Wonga]] na mitologiju ''Dosjea X'' doveo je do uvođenja popularnih sporednih likova koji će se nastaviti pojavljivati u kasnijim epizodama koje će pisati drugi scenaristi kao što je Scullyjina porodica: Danin otac William ([[Don S. Davis]]), njena majka Margaret ([[Sheila Larken]]) i njena sestra Melissa ([[Melinda McGraw]]). Popularni trio ''Usamljeni revolveraši'' također su bili sporedni likovi.<ref name="SALON">{{cite web |author=Stark, Jeff |title=Interview with Chris Carter |url=http://archive.salon.com/ent/tv/int/2001/03/13/carter/print.html |access-date=29. 6. 2009 |date=13. 4. 2001 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090828103349/http://archive.salon.com/ent/tv/int/2001/03/13/carter/print.html |archive-date=28. 8. 2009 |url-status=dead }}</ref> [[Datoteka:Duchovny, David (FMC).jpg|mini|lijevo|200px|[[David Duchovny]] - glumac koji u seriji ''Dosjei X'' tumači ulogu Foxa Muldera]] David Duchovny radio je u [[Los Angeles]]u 3 godine prije ''Dosjea X''; u početku karijeru je htio izgraditi u filmskom biznisu. Međutim, 1993. njegova menadžerica Melanie Green dala mu je scenarij za pilot-epizodu serije. Kako su oboje bili uvjereni da se radi o dobrom scenariju, David je odlučio otići na audiciju.<ref name="Youtube">{{cite web |author=|url=http://www.youtube.com/watch?v=OKpscCCG-nA |title=Inside the actor's studio&nbsp;— David Duchovny (part 1) |work=[[YouTube]] |date= |access-date=12. 7. 2009}}</ref> Ta audicija prošla je "grozno": govorio je vrlo polahko, a premda je voditelj audicije smatrao da je Duchovny dobro odradio posao, Chris Carter nije bio nimalo zadovoljan. To ga je nagnalo da Duchovnya zamoli da sebe zamisli kao agenta FBI-a u budućim epizodama.<ref>{{cite web |author=Carter, Chris |url=http://www.bbc.co.uk/cult/xfiles/interviews/carter/clip0.shtml |title=Casting Mulder |work=BBC News |date= |access-date=12. 7. 2009}}</ref> Anderson se pojavila na audiciji za Danu Scully 1993. "Nisam mogla prestati čitati scenarij", prisjećala se. Izvršni direktori FOX-a nisu se slagali s autorom-režiserom Chrisom Carterom u njegovom odabiru Gillian Anderson; željeli su nekoga s "manje sjaja i više seksualnosti" za ulogu Scully. Međutim, Carter je insistirao na tome da upravo Anderson ima integritet potreban za ulogu. U korist njegove odluke svakako idu brojne nagrade koje je Anderson osvojila za portretiranje agentice Scully tokom 9 godina trajanja serije: nagrada glumačkog udruženja (1996 i 1997), nagrada ''Emmy'' (1997) i ''Zlatni globus'' (1997). Upravo je na setu ''Dosjea X'' Anderson upoznala svog budućeg supruga, Clydea Klotza, koji je u to vrijeme radio kao asistent voditelja scenografije. Anderson i Klotz dobili su kćer Piper tokom snimanja serije.<ref>{{cite web |author=Bovendeerd, Frederick |url=http://www.imdb.com/name/nm0000096/bio |title=Gillian Anderson |publisher= IMDB The Internet Movie Database |access-date=10. 4. 2011}}</ref> Lik Waltera Skinnera glumio je Mitch Pileggi, koji se prije toga pojavio na audiciji za dva-tri druga lika iz serije prije nego je dobio ovu ulogu. U početku mu nije bilo jasno zašto ga ponovo zovu na audiciju za lik koji se povremeno pojavljuje u seriji sve dok nije otkrio pravi razlog zašto nije dobio prethodne uloge za koje je čitao - Carter je imao problema u zamišljanju Pileggija kako glumi ostale likove zbog toga što je ovaj non-stop brijao glavu. Kad se glumac pojavio na audiciji za ulogu Skinnera, nije bio u dobrom raspoloženju i bilo mu je izraslo malo kose. Upravo su takav njegov stav i pojava odgovarale liku Skinnera; Carter je mislio da se glumac samo pretvara da je nezadovoljan. Pileggi je naknadno shvatio da je imao sreće što nije dobio nijednu prethodnu ulogu jer bi to značilo da bi glumio u puno manje epizoda i uloga Skinnera, koji se pojavljuje do kraja serije, promaknula bi mu.<ref name="Walter_Skinner">{{cite news |url=http://www.hieran.com/office/firstint.html |title=Mitch Pileggi interview |first=Robin |last=M. Mayhall |date=juni 1995 |access-date=10. 7. 2009 |work=The X-Tapes}}</ref> Nakon što je Duchovny odlučio napustiti seriju po završetku sedme sezone, producenti su uveli novog lika - agenta FBI-a Johna Jaya Doggetta kojeg je utjelovio Robert Patrick. Carter je vjerovao da će serija s novim glavnim likovima moći trajati još barem deset sezona pa se čak i uvodna špica za osmu i devetu sezonu mijenjala kako bi se naglasila važnost novih glumaca (uz Pileggija koji je napokon dobio status glavnog glumca).<ref name="TheTruthBehindSeasonEight">{{cite video |people=Chris Carter, Robert Patrick, Frank Spotnitz i Gillian Anderson |date=2002 |title=The Truth Behind Season 8 |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> Ipak, serija je potrajala još samo 2 sezone budući da lik Johna Doggetta nije previše podigao gledanost. Glumac [[Cary Elwes]] doveden je u seriju kao sporedni lik Brad Follmer koji se pojavljuje u 6 epizoda.<ref name="http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=103090&page=1">{{cite web | url=http://abcnews.go.com/Entertainment/story?id=103090&page=1 | title=Cary Elwes Joins X-Files | access-date=28. 12. 2011}}</ref> === Snimanje serije === [[Datoteka:Stanley Park 1999 Rain.jpg|mini|desno|200px|''The End'' je bila posljednja epizoda snimljena u kišnom [[Vancouver]]u (na slici) čime je završila 5. sezona. U [[Kanada|Kanadi]] je sveukupno producirano 117 epizoda, prije nego je snimanje preseljeno u [[Los Angeles]].]] Prvih pet sezona serije ''Dosjei X'' snimane su i producirane u [[Vancouver]]u, ali je kompletno snimanje kasnije preseljeno u [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] kad je [[David Duchovny]] počeo izražavati nezadovoljstvo geografskom odvojenošću od svoje žene [[Tea Leoni|Tee Leoni]], kao i zbog svojih frustracija klimatskim uslovima u Vancouveru.<ref>{{cite web |author=Strachan, Alex |url= http://www.mjq.net/xfiles/dd-sun-interview.htm |title= The Alienation of David Duchovny |work=Vancouver Sun |date=17. 2. 1998 |access-date=27. 7. 2009}}</ref> [[Gillian Anderson]] također se željela vratiti kući u SAD, pa je Carter odlučio preseliti produkciju u [[Los Angeles]] nakon 5. sezone. Sezona je završila u maju [[1998]]. epizodom ''The End''. Radi se o posljednjoj epizodi snimljenoj u Vancouveru, ali i o posljednjoj na kojoj je radila filmska ekipa koja je bila zaposlena od 1. sezone, kao što su režiser [[R. W. Goodwin]] i njegova žena [[Sheila Larken]] (koja je igrala ulogu Margaret Scully i kasnije se pojavila u samo nekoliko epizoda).<ref>{{cite web |author=Strachan, Alex |url= http://www.mjq.net/xfiles/cc-farewell.htm |title= X-Files creator bids B.C. sad adieu |work=Vancouver Sun |date=30. 3. 1998 |access-date=27. 7. 2009}}</ref><ref name="TheTruthBehindSeasonSix">{{cite video |people=Chris Carter, Paul Rabwin, Frank Spotnitz i Gillian Anderson |date=2000 |title=The Truth Behind Season 6 |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> Nakon preseljenja u Los Angeles (država [[Kalifornija]]) u šestoj sezoni, dogodile su se mnoge promjene iza kamere budući je većina originalne filmske ekipe serije otišla. Novi scenograf [[Corey Kaplan]], montažerka [[Lynne Willingham]], scenarist [[David Amann]] i režiser i producent [[Michael Watkins]] ostat će uz seriju nekoliko sljedećih godina. [[Bill Roe]] postao je novi kamerman serije, a većina epizoda imala je puno "suši" i "svjetliji" izgled zbog sunca i same klime u Kaliforniji za razliku od kišnih, maglovitih predjela Vancouvera. U ranoj fazi šeste sezone, producenti su iskoristili nove lokacije i pisali scenarije u zemlji koju ranije nisu mogli posjetiti.<ref name="dir">Hurwitz, Matt. "[http://www.dga.org/news/v26_6/feat_kimmanners.php3 Directing ''The X-Files] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100316022856/http://www.dga.org/news/v26_6/feat_kimmanners.php3 |date=16. 3. 2010 }}''", ''DGA Monthly'', mart 2002.</ref> Na primjer, epizoda ''Drive'' [[Vince Gilligan|Vincea Gilligana]] (o čovjeku koji oboljeva od neidentificirane bolesti) bila je prepuna akcijskih sekvenci - vrlo neobično za epizodu ''Dosjea X'' - upravo zbog same lokacije snimanja (ceste u pustinji [[Nevada|Nevade]]). Dvostruka epizoda ''Dreamland'' također je radnjom smještena u Nevadi, u legenardnoj [[Zona 51|Zoni 51]]. Radi se o komičnoj epizodi (kompletna šesta sezona puno je vedrija od svih ostalih) u kojoj glumac-gost [[Michael McKean]] glumi čovjeka u crnom Morrisa Fletchera koji zamijeni tijela s Foxom Mulderom. To je ujedno i jedina dvostruka epizoda ''Dosjea X'' koja ne spada u mitologiju serije.<ref name="TheTruthBehindSeasonSeven">{{cite video |people=[[Chris Carter (scenarist)|Carter, Chris]], [[Frank Spotnitz|Spotnitz, Frank]] i [[Gillian Anderson|Anderson, Gillian]] |date=2000. |title=The Truth Behind Season 7 |medium= DVD |publisher=[[Fox Broadcasting Company|Fox Home Entertainment]]}}</ref> Kompletna ekipa serije kasnije se vratila u Vancouver kako bi snimili dugometražni film ''[[Dosjei X: Želim vjerovati]]''. Prema [[Frank Spotnitz|Spotnitzu]], scenarij za film pisan je upravo za te lokacije.<ref name="Province">{{cite web|url=http://www.canada.com/theprovince/news/story.html?id=3c696f83-c42f-4b57-9f7b-9372a358eea2&k=93084|title=Filming of the X-Files sequel wraps|date=12. 3. 2008|author=Glen Schaefer|publisher=[[Vancouver Province]]|access-date=27. 7. 2009|archive-date=23. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823050139/http://www.canada.com/theprovince/news/story.html?id=3c696f83-c42f-4b57-9f7b-9372a358eea2&k=93084|url-status=dead}}</ref> Snimanje je započelo u [[decembar|decembru]] [[2007]]. godine u Vancouveru u režiji Chrisa Cartera<ref name=fox>{{cite news | author=Pamela McClintock | author2=Tatiana Siegel | url=http://www.variety.com/article/VR1117975124.html?categoryid=1236&cs=1 | title=Fox sets date for 'X-Files' sequel | publisher=[[Variety (časopis)|Variety]] | date=31. 10. 2007 | access-date=27. 7. 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090805004924/http://www.variety.com/article/VR1117975124.html?categoryid=1236&cs=1 | archive-date=5. 8. 2009 | url-status=dead }}</ref>, a završilo [[11. mart]]a [[2008]]. godine.<ref name="Province"/><ref name="CP">{{cite web|url=http://canadianpress.google.com/article/ALeqM5jlLsYyF1dQuhzxXy2YyQ2Tc88fBA|title=Duchovny and two co-writers announce new X-Files feature film|date=12. 3. 2008|publisher=[[Canadian Press]]|access-date=27. 7. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080316214809/http://canadianpress.google.com/article/ALeqM5jlLsYyF1dQuhzxXy2YyQ2Tc88fBA|archive-date=16. 3. 2008|url-status=dead}}</ref> === Muzika === [[Kompozitor]] [[Mark Snow]] došao je raditi na ''Dosjeima X'' zahvaljujući svom prijateljstvu s izvršnim producentom [[R. W. Goodwin]]om. U početku produkcijska ekipa je razglabala o tome ko treba preuzeti posao kompozitora, a Chris Carter nije znao kome se obratiti. Poslušano je oko 15-tak ljudi, ali Goodwin je nastavio predlagati Snowa da ovaj dobije posao glavnog kompozitora. Snow se na audicijama pojavio tri puta, ali niti jednom nije dobio naznaku od strane produkcijske ekipe da li je bio dobar ili ne. Jednoga dana nazvao ga je njegov agent i u tijeku razgovora o neodređenoj "pilot epizodi" je shvatio da je dobio posao.<ref>{{cite news|url=http://www.soundtrack.net/features/article/?id=19 |title=The S Files |publisher=Soundtrack.net |date=6. 6. 2008 |access-date=27. 5. 1998}}</ref> Serija ''Dosjei X'' koristi se instrumentalnom muzikom puno više od drugih televizijskih serija. Prema dokumentarnom prilogu "Behind the Truth" iz [[DVD]] izdanja prve sezone, Snow je potpuno slučajno stvorio poznati efekt jeke u glavnoj muzičkoj temi. Rekao da je prošao nekoliko različitih verzija s Carterom, ali da ovaj nikako nije bio zadovoljan. Nakon što je jednom prilikom Carter izašao iz sobe, Snow je spustio ruku i podlakticu na [[klavijatura|klavijature]] u frustraciji. Rekao je: "Taj zvuk proizašao je direktno iz klavijatura. I to je bilo to."<ref name="TheTruthBehindSeasonOne"/> Druga epizoda, ''Deep Throat'' označila je Snowov debi kao solo kompozitora kompletne epizode ''Dosjea X''. Produkcijski tim bio je vrlo oprezan u početku serije oko upotrebljavanja previše muzike u epizodama.<ref name="Commentary-DeepThroat">{{cite video |people=Chris Carter |date=2005 |title=Audio Commentary for "Deep Throat" |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> Snow je također komponirao kompletan ''[[Zvučna podloga|soundtrack]]'' za film ''Dosjei X: Želim vjerovati''. Soundtrack je pušten u prodaju pod nazivom ''The X-Files: I Want To Believe: Original Motion Picture Score'', a snimljen je sa simfonijom Hollywood Studio tokom maja 2008. u studiju ''[[20th Century Fox]]a''.<ref name=scoring>{{cite news | author=Dan Goldwasser | url=http://www.scoringsessions.com/news/143 | title=Mark Snow scores ''The X-Files: I Want to Believe'' | publisher=ScoringSessions.com | date=30. 5. 2008 |access-date=27. 7. 2009}}</ref> [[Velika Britanija|Britanski]] izvođači iz UNKLE snimili su novu verziju glavne teme serije za odjavnu špicu filma.<ref>{{cite news|url=http://movies.yahoo.com/mv/news/va/20080627/121462342200.html|title=X-Files theme gets a fresh spin for summer film|publisher=Yahoo! Movies|date=6. 6. 2008|access-date=27. 7. 2009|archive-date=3. 7. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080703205814/http://movies.yahoo.com/mv/news/va/20080627/121462342200.html|url-status=dead}}</ref> Također su snimljeni i neki neobični zvukovi prilikom čega su korištene žice [[klavir]]a. Snow je također komentirao da su određeni dijelovi muzike bili nadahnuti djelom "Prospectors Quartet" sa ''soundtracka'' za film ''[[Bit će krvi]]''.<ref>{{cite video |people=Chris Carter i Mark Snow |date=2005 |title=Trust No One Documentary |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> === Uvodna špica === Originalna uvodna špica napravljena je 1993. za 1. sezonu i ostala je nepromijenjena sve dok Duchovny nije otišao iz serije kao glavni lik na kraju 7. sezone. Kad su stvarali uvodnu špicu, Carter je pronašao videooperatera koji je razvukao lice koje vidimo u špici. Radi se o vjerovatno najpoznatijem dijelu same špice. Rabwin je izjavio da su muzika i specijalni efekti doveli do uvodne špice "kakva nikad dotad nije bila viđena na televiziji".<ref name="TheTruthBehindSeasonOne"/> Prva epizoda 8. sezone, ''Within'', označila je prvu veliku promjenu u uvodnoj špici. Uz dodatak glumca Roberta Patricka, koji je postao glavni lik, špica je sadržavala i nove slike i nove fotografije Duchovnyja i Gillian Anderson (iako se Duchovny na špici pojavljuje samo kad se pojavljuje i u epizodi). Budući da se špica nije mijenjala u prvih 7 sezona, Carter i ostatak ekipe smatrali su da je došlo pravo vrijeme za promjenu zbog Duchovnyjevog odlaska iz serije. Nova špica pokazivala je razne slike Scullyine [[trudnoća|trudnoće]], a prema [[Frank Spotnitz|Franku Spotnitzu]], također je pokazivala i apstraktni način Mulderove odsutnosti iz 8. sezone kad ga vidimo da pada u oko (koje bi trebalo biti Scullyino).<ref name="TheTruthBehindSeasonEight"/> Kad se radila uvodna špica za 9. sezonu, ideja je bila da se stvori potpuno nova špica za "nove Dosjee X". Razlog je bio taj što je Anderson željela otići iz serije, pa su Reyes i Skinner dodani među glavne likove serije kako bi se na što bolji način pokazalo da 9. sezona nije kao nijedna prijašnja. Zbog Duchovnyjevog povratka u posljednjoj epizodi serije, ''The Truth'', uvodna špica sadržavala je najviše glumaca od svih dotadašnjih - 5.<ref name="TheTruthBehindSeasonNine">{{cite video |people=Chris Carter, Robert Patrick, Frank Spotnitz, Vince Gilligan i Kim Manners |date=2002 |title=The Truth Behind Season 9 |medium= DVD |publisher=Fox Home Entertainment}}</ref> === Odlazak Duchovnyja === Tokom 7. sezone serije glavni glumac David Duchovny odlučio ju je napustiti. Mnogo se nagađalo o razlozima njegovog odlaska - od nesuglasica u vezi s [[ugovor]]om, pa sve do toga da sam glumac traži filmske uloge. Umjesto njega došao je Robert Patrick kao agent John Doggett na početku 8. sezone. Patrick je u seriji ostao sve do njenog kraja. == Mitologija serije == Paralelno s razvojem likova, epizode ''Dosjea X'' bavile su se i brojnim misterioznim elementima koji su nastajali iz fenomena naučne fantastike i paranormalnog. Kreatori takve epizode smatraju ''mitologijom serije'', a ljubitelji širom svijeta razvijali su vlastite teorije o mitologiji tokom trajanja serije (a i kasnije). Među najznačajnijim mitološkim elementima jesu likovi "čudovište sedmice" (''Monster-of-the-Week''), vladina urota, "Sindikat" i kolonizacija planete. Tokom prvih nekoliko sezona serijom su uglavnom prevladavale pojedinačne epizode u kojima agenti istražuju razna ubistva i čudovišta, kao što su Eugene Tooms u epizodama ''Squeeze'' i ''Tooms'' ili legendarni Vrag iz [[New Jersey|Jerseyja]] iz epizode ''The Jersey Devil'' u 1. sezoni. Kako se serija razvijala, priča o vanzemaljcima poprimala je sve više maha i išla u veću dubinu i razradu. Prva epizoda 8. sezone, ''Within'', bavi se pitanjima gubitka, samoće i boli nakon Mulderovog nestanka.<ref name="book_part_one">Kessenich 2002, str. 149.</ref> Epizoda ''Per Manum'' iz 8. sezone uključuje teme mračnog, zlosutnog terora, paranoje i straha od nepoznatog.<ref name="book_part_two">Kessenich 2002, str. 156.</ref> [[Smrt]] i [[uskrsnuće]] predstavljaju važan podzaplet u 8. sezoni, pogotovo u epizodama ''The Gift'', kad uskrsne John Doggett, i ''Deadalive'', kad se Mulder probudi iz svoje smrtne postelje. Ovaj podzaplet nastavlja se i u 9. sezoni.<ref name="book_part_three">Kellner 2003, str. 155.</ref> Prije ovih zapleta glavna okosnica serije bio je nagovještaj da čovječanstvo predstavlja najveću prijetnju samome sebi, iako se tehnologija nalazi na visokom stepenu razvoja. Glavna tema u većini sezona uglavnom se fokusirala na uskrsnuće čovječanstva i njegovo spašavanje ("Sindikat") te na prijetnju izvana (vanzemaljci). Ostale teme obrađene u seriji uključivale su ponovno rođenje, život i vjerovanje (epizode ''This is Not Happening'' i ''Deadalive'').<ref name="book_part_three"/> == Hronologija serije == [[Datoteka:Mulder´s office.jpg|mini|desno|200px|Ured specijalnog agenta Fox Muldera]] === 1. sezona (1993–1994) === Prva sezona započela je s emitiranjem 10. septembra 1993, a završila 13. maja 1994. nakon 24 prikazane epizode na televizijskoj mreži [[Fox Broadcasting Company|Fox]]. U ovoj sezoni upoznajemo se sa glavnim likovima (Mulderom i Scully) te sporednim likovima koji se pojavljuju u pojedinim epizodama - [[Duboko grlo (Dosjei X)|Duboko grlo]], [[Walter Skinner]] i [[Pušač (Dosjei X)|Pušač]]. Prva sezona postavila je temelje serije koji su se sastojali od pojedinačnih epizoda u kojima su se istraživali paranormalni i natprirodni slučajevi (poznati pod imenom ''Dosjei X''), ali i od polagahnog razvoja mitologije, koja će kasnije postati glavna okosnica serije. Iako se u početku borila za gledanost, serija je iz epizode u epizodu postajala sve popularnija, a postotak gledanosti stalno je rastao. Kritičari i mediji općenito uglavnom su pozitivno ocijenili prvu sezonu. Sama sezona je od dvoje glavnih glumaca napravila velike zvijezde, a nekoliko fraza iz nje (npr, ''Želim vjerovati'') otada pa sve do danas postale su kulturološki fenomen. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Pilot (Dosjei X)|Pilot]]'' * ''[[Deep Throat (Dosjei X)|Deep Throat]]'' * ''[[Squeeze (Dosjei X)|Squeeze]]'' * ''[[Conduit (Dosjei X)|Conduit]]'' * ''[[The Jersey Devil (Dosjei X)|The Jersey Devil]]'' * ''[[Shadows (Dosjei X)|Shadows]]'' * ''[[Ghost in the Machine (Dosjei X)|Ghost in the Machine]]'' * ''[[Ice (Dosjei X)|Ice]]'' * ''[[Space (Dosjei X)|Space]]'' * ''[[Fallen Angel (Dosjei X)|Fallen Angel]]'' * ''[[Eve (Dosjei X)|Eve]]'' * ''[[Fire (Dosjei X)|Fire]]'' | * ''[[Beyond the Sea (Dosjei X)|Beyond the Sea]]'' * ''[[Gender Bender (Dosjei X)|Gender Bender]]'' * ''[[Lazarus (Dosjei X)|Lazarus]]'' * ''[[Young at Heart (Dosjei X)|Young at Heart]]'' * ''[[E.B.E (Dosjei X)|E.B.E]]'' * ''[[Miracle Man (Dosjei X)|Miracle Man]]'' * ''[[Shapes (Dosjei X)|Shapes]]'' * ''[[Darkness Falls (Dosjei X)|Darkness Falls]]'' * ''[[Tooms (Dosjei X)|Tooms]]'' * ''[[Born Again (Dosjei X)|Born Again]]'' * ''[[Roland (Dosjei X)|Roland]]'' * ''[[The Erlenmeyer Flask (Dosjei X)|The Erlenmeyer Flask]]'' |} === 2. sezona (1994–1995) === Počela je 16. septembra 1994. u [[Sjedinjene Američke Države|SAD-u]], a završila se 19. maja 1995 nakon 25 epizoda. Ova sezona prati Muldera i Scully dok nastavljaju s istraživanjem paranormalnih i nadnaravnih slučajeva. Uz pojedinačne epizode, 2. sezona nastavila je s razvojem priče o mitologiji o vanzemaljskoj uroti koja je započela u 1. sezoni. Također, 2. sezona značajna je i po uvođenju likova koji će postati važan dio serije - [[X (Dosjei X)|X-a]] ([[Steven Williams]]), Alexa Kryceka ([[Nicholas Lea]]) i Vanzemaljskog lovca na glave ([[Brian Thompson]]). Na mitološku priču 2. sezone uveliko je utjecala [[trudnoća]] glavne glumice, Gillian Anderson; odlučeno je da će lik agentice Scully biti otet od strane vanzemaljaca u ranom dijelu sezone te da će se 2 epizode kasnije vratiti u stanju kome, što je dodatno pojačalo mitologiju serije. Druga sezona dobila je 7 nominacija za prestižnu nagradu ''Emmy'' (od čega su 4 bile za epizodu ''Duane Barry''), a dvoje glavnih glumaca zaradilo je nominacije u svojim kategorijama za nagradu [[Zlatni globus]]. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Little Green Men (Dosjei X)|Little Green Men]]'' * ''[[The Host (Dosjei X)|The Host]]'' * ''[[Blood (Dosjei X)|Blood]]'' * ''[[Sleepless (Dosjei X)|Sleepless]]'' * ''[[Duane Barry (Dosjei X)|Duane Barry]]'' (1/3) * ''[[Ascension (Dosjei X)|Ascension]]'' (2/3) * ''[[3 (Dosjei X)|3]]'' * ''[[One Breath (Dosjei X)|One Breath]]'' (3/3) * ''[[Firewalker (Dosjei X)|Firewalker]]'' * ''[[Red Museum (Dosjei X)|Red Museum]]'' * ''[[Excelsis Dei (Dosjei X)|Excelsis Dei]]'' * ''[[Aubrey (Dosjei X)|Aubrey]]'' * ''[[Irresistible (Dosjei X)|Irresistible]]'' | * ''[[Die Hand Die Verletzt (Dosjei X)|Die Hand Die Verletzt]]'' * ''[[Fresh Bones (Dosjei X)|Fresh Bones]]'' * ''[[Colony (Dosjei X)|Colony]] '' (1/2) * ''[[End Game (Dosjei X)|End Game]]'' (2/2) * ''[[Fearful Symmetry (Dosjei X)|Fearful Symmetry]]'' * ''[[Dod Kalm (Dosjei X)|Dod Kalm]]'' * ''[[Humbug (Dosjei X)|Humbug]] '' * ''[[The Calusari (Dosjei X)|The Calusari]]'' * ''[[F. Emasculata (Dosjei X)|F. Emasculata]]'' * ''[[Soft Light (Dosjei X)|Soft Light]]'' * ''[[Our Town (Dosjei X)|Our Town]]'' * ''[[Anasazi (Dosjei X)|Anasazi]]'' (1/3) |} === 3. sezona (1995–1996) === Treća sezona počela je 22. septembra 1995, a završila se 17. maja 1996. Prikazane su 24 epizode. Kreator serije Chris Carter također je bio i njen izvršni producent te scenarist 8 epizoda. [[Howard Gordon]] promoviran je u izvršnog producenta te je napisao 4 epizode. [[Darin Morgan]], poznat po komičnim epizodama, vratio se i napisao 3 epizode u svojoj posljednjoj sezoni koju je proveo u seriji. [[Frank Spotnitz]] nastavio je svoj rad kao urednik priča za epizode, a samostalno je napisao 4 epizode. Nakon što je napisao tek 1 epizodu u 2. sezoni, [[Vince Gilligan]] se vratio i napisao još jednu. David Duchovny sarađivao je sa Gordonom i Carterom na pisanju dviju epizoda, na kojima je i potpisan. Najviše epizoda 3. sezone režirali su [[Rob Bowman]] (8) i [[Kim Manners]] (7). Bivši producent serije [[David Nutter]] režirao je 4, a izvršni producent [[R. W. Goodwin]] režirao je prvu i posljednju epizodu sezone. Carter je režirao 1 epizodu, za koju je napisao i scenarij. Treća sezona nominirana je u 8 kategorija za ''Emmy''. Drugu godinu zaredom nominirana je u kategoriji najbolje serije godine, a Gillian Anderson primila je prvu nominaciju u kategoriji glavne ženske uloge. Epizoda ''Jose Chung's From Outer Space'' nominirana je u kategoriji najbolje scenografije. Sezona je osvojila 5 ''Emmyja'', uključujući one za najbolji scenarij (Darin Morgan za epizodu ''Clyde Bruckman's Final Repose''), za najboljeg gostujućeg glumca ([[Peter Boyle]] za epizodu ''Clyde Bruckman's Final Repose''), za najbolji zvuk i montažu zvuka (za epizodu ''Nisei'') te za najbolju kameru (za epizodu ''Grotesque''). Duchovny i Anderson bili su nominirani u svojim kategorijama za ''Zlatni globus''. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[The Blessing Way (Dosjei X)|The Blessing Way]]'' (2/3) * ''[[Paper Clip (Dosjei X)|Paper Clip]]'' (3/3) * ''[[D.P.O (Dosjei X)|D.P.O]]'' * ''[[Clyde Bruckman's Final Repose (Dosjei X)|Clyde Bruckman's Final Repose]]'' * ''[[The List (Dosjei X)|The List]]'' * ''[[2Shy (Dosjei X)|2Shy]]'' * ''[[The Walk (Dosjei X)|The Walk]]'' * ''[[Oubliette (Dosjei X)|Oubliette]]'' * ''[[Nisei (Dosjei X)|Nisei]] (1/2)'' * ''[[731 (Dosjei X)|731]] (2/2)'' * ''[[Revelations (Dosjei X)|Revelations]] '' * ''[[War of the Coprophages (Dosjei X)|War of the Coprophages]]'' | * ''[[Syzygy (Dosjei X)|Syzygy]]'' * ''[[Grotesque (Dosjei X)|Grotesque]] '' * ''[[Piper Maru (Dosjei X)|Piper Maru]]'' (1/2) * ''[[Apocrypha (Dosjei X)|Apocrypha]]'' (2/2) * ''[[Pusher (Dosjei X)|Pusher]] '' * ''[[Teso Dos Bichos (Dosjei X)|Teso Dos Bichos]]'' * ''[[Hell Money (Dosjei X)|Hell Money]]'' * ''[[Jose Chung's "From Outer Space" (Dosjei X)|Jose Chung's "From Outer Space"]]'' * ''[[Avatar (Dosjei X)|Avatar]] '' * ''[[Quagmire (Dosjei X)|Quagmire]] '' * ''[[Wetwired (Dosjei X)|Wetwired]] '' * ''[[Talitha Cumi (Dosjei X)|Talitha Cumi]]'' (1/2) |} === 4. sezona (1996–1997) === Četvrta sezona se u SAD-u emitirala od 4. oktobra 1996. do 18. maja 1997. i sadržavala je 24 epizode. Kreator serije [[Chris Carter]] također je bio i njen izvršni producent, a napisao je sveukupno 8 epizoda. [[Howard Gordon]] je nastavio raditi kao izvršni producent i napisao je 5 epizoda prije nego je odlučio otići iz serije. [[Frank Spotnitz]] promoviran je u ko-producenta, a napisao je 7 epizoda, kao i [[Vince Gillian]] koji je autor 5 epizoda. Bivši scenaristi [[Glen Morgan]] i [[James Wong]] vratili su se u četvrtoj sezoni kao producenti konzultanti te napisali zajedno tri epizode, a Morgan je jednu napisao samostalno (Wong ju je režirao). Izvršni producent i čest režiser serije [[R. W. Goodwin]] napisao je scenarij za jednu epizodu i to je ostala jedina epizoda čiji je on bio autor. Najčešći režiseri epizoda ove sezone bili su [[Rob Bowman]] (8) i [[Kim Manners]] (7). Izvršni producent R. W. Goodwin režirao je prvu i posljednju epizodu sezone. [[James Charleston]] režirao je 3 epizode, dok su [[Tucker Gates]], [[Michael Lange]], [[Cliff Bole]] i scenarist James Wong režirali po jednu. Značajne epizode koje su obilježile ovu sezonu jesu ''The Field Where I Died'' i ''Demons'', koje se bave Mulderom, ''Never Again'', koja je koncentrirana na privatni život agentice Scully, ''Musings of a Cigarette-Smoking Man'', gdje saznajemo pozadinu jednog od glavnih likova iz tzv. "Sindikata", te epizode ''Herrenvolk'', ''Tunguska'', ''Terma'', ''Memento Mori'', ''Tempus Fugit'', ''Max'', ''Zero Sum'' i ''Gethsemane'', koje se bave mitologijom serije, koja uključuje vanzemaljce. Četvrta sezona osvojila je 3 ''Emmyja'', uključujući onu u kategoriji najbolje glavne glumice u dramskoj seriji, a ukupno je imala 12 nominacija, uključujući one za najbolju seriju godine, najboljeg glavnog glumca, najbolju režiju (''Musings of a Cigarette-Smoking Man'') i najbolji scenarij (''Memento Mori''). ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Herrenvolk (Dosjei X)|Herrenvolk]]'' (2/2) * ''[[Home (Dosjei X)|Home]]'' * ''[[Teliko (Dosjei X)|Teliko]]'' * ''[[Unruhe (Dosjei X)|Unruhe]]'' * ''[[The Field Where I Died (Dosjei X)|The Field Where I Died]]'' * ''[[Sanguinarium (Dosjei X)|Sanguinarium]] '' * ''[[Musings of a Cigarette-Smoking Man (Dosjei X)|Musings of a Cigarette-Smoking Man]]'' * ''[[Tunguska (Dosjei X)|Tunguska]] '' (1/2) * ''[[Terma (Dosjei X)|Terma]]'' (2/2) * ''[[Paper Hearts (Dosjei X)|Paper Hearts]]'' * ''[[El Mundo Gira (Dosjei X)|El Mundo Gira]]'' * ''[[Leonard Betts (Dosjei X)|Leonard Betts]]'' | * ''[[Never Again (Dosjei X)|Never Again]]'' * ''[[Memento Mori (Dosjei X)|Memento Mori]]'' * ''[[Kaddish (Dosjei X)|Kaddish]]'' * ''[[Unrequited (Dosjei X)|Unrequited]]'' * ''[[Tempus Fugit (Dosjei X)|Tempus Fugit]]'' (1/2) * ''[[Max (Dosjei X)|Max]]'' (2/2) * ''[[Synchrony (Dosjei X)|Synchrony]]'' * ''[[Small Potatoes (Dosjei X)|Small Potatoes]]'' * ''[[Zero Sum (Dosjei X)|Zero Sum]]'' * ''[[Elegy (Dosjei X)|Elegy]]'' * ''[[Demons (Dosjei X)|Demons]]'' * ''[[Getshemane (Dosjei X)|Getshemane]]'' (1/3) |} === 5. sezona (1997–1998) === Peta sezona serije prikazivala se u razdoblju od 2. novembra 1997. do 17. maja 1998. i sadržava 20 epizoda. Ovo je bila najgledanija sezona kompletne serije i najgledanija serija mreže FOX uopće te godine. Završila je na 11. mjestu s prosječnim brojem od 17.1 miliona gledalaca po epizodi. Sezona je karakteristična po tome što se u pauzi između nje i prethodne sezone snimao film Dosjei X, a zbog potrebe za ponovnim snimanjem scena Anderson i Duchovny se ili uopće nisu pojavljivali u nekim epizodama ili su glumili u nekoliko scena: npr, epizodama ''Unusual Suspects'' i ''Travelers'' lik Scully uopće se ne pojavljuje, dok se u epizodama ''Chinga'' i ''Christmas Carol'' lik Muldera pojavljuje u svega nekoliko scena. Ovo je također bila i posljednja sezona koja je snimana u Vancouveru nakon čega je produkcija preseljena u Los Angeles, gdje je ostala do kraja serije. Film ''Dosjei X: Želim vjerovati'' ponovo je snimljen u Vancouveru. U posljednjoj epizodi sezone, ''The End'', Dosjei X zatvaraju se po drugi put, čime su jasno postavljeni temelji za prvi dugometražni film koji se prikazao u američkim kinima u [[ljeto]] 1998. Peta sezona nominirana je u čak 16 kategorija za ''Emmy'' (osvojila je 2 u tehničkim kategorijama), uključujući one za najbolju seriju godine, glavnog glumca, glavnu glumicu te režiju i scenarij (Chris Carter za epizodu ''The Post-Modern Prometheus''). ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Redux (Dosjei X)|Redux]]'' (2/3) * ''[[Redux II (Dosjei X)|Redux II]]'' (3/3) * ''[[Unusual Suspects (Dosjei X)|Unusual Suspects]]'' * ''[[Detour (Dosjei X)|Detour]]'' * ''[[The Post-Modern Prometheus (Dosjei X)|The Post-Modern Prometheus]]'' * ''[[Christmas Carol (Dosjei X)|Christmas Carol]]'' (1/2) * ''[[Emily (Dosjei X)|Emily]]'' (2/2) * ''[[Kitsunegari (Dosjei X)|Kitsunegari]]'' * ''[[Schizogeny (Dosjei X)|Schizogeny]]'' * ''[[Chinga (Dosjei X)|Chinga]]'' | * ''[[Kill Switch (Dosjei X)|Kill Switch]]'' * ''[[Bad Blood (Dosjei X)|Bad Blood]]'' * ''[[Patient X (Dosjei X)|Patient X]]'' (1/2) * ''[[The Red and the Black (Dosjei X)|The Red and the Black]]'' (2/2) * ''[[Travelers (Dosjei X)|Travelers]] '' * ''[[Mind's Eye (Dosjei X)|Mind's Eye]]'' * ''[[All Souls (Dosjei X)|All Souls]]'' * ''[[The Pine Bluff Variant (Dosjei X)|The Pine Bluff Variant]]'' * ''[[Folie a Deux (Dosjei X)|Folie a Deux]]'' * ''[[The End (Dosjei X)|The End]]'' |} === ''Dosjei X: Film'' (1998) === [[Datoteka:Martin Landau nineties.jpg|mini|desno|200px|[[Martin Landau]] - glumac koji u filmu ''Dosjei X: Film'' tumači ulogu paranoičnog doktora, Alvina Kurtzweila]] '''Dosjei X: Film''' (popularno znan i pod nazivom ''Dosjei X: Borba sa budućnošću'') američki je SF-[[triler]] iz 1998. koji su napisali Chris Carter i Frank Spotnitz, a režirao [[Rob Bowman]]. To je prvi dugometražni film temeljen na TV-seriji ''Dosjei X'' koju je kreirao Carter. Četvero glavnih likova iz serije pojavljuje se u filmu: Duchovny, Anderson, Pileggi i Davis, koji repriziraju svoje uloge kao agenti Mulder i Scully, pomoćnik direktora FBI-a Skinner i Pušač. Priča filma prati Muldera i Scully, čiji je odjel ''Dosjei X'' zatvoren, a koji istražuju podmetanje bombe u zgradi i uništavanje kriminalnih dokaza. Uskoro otkrivaju vladinu urotu koja pokušava sakriti istinu o kolonizaciji [[izvanzemaljci|izvanzemaljaca]] koji planiraju doći na [[Zemlja (planeta)|Zemlju]]. Ako se gleda kroz kompletnu kronologiju ''Dosjea X'', priča filma radnjom je smještena između pete (epizoda ''The End'') i šeste sezone (epizoda ''The Beginning'') te se odnosi na glavnu mitologiju serije. Carter je odlučio snimiti dugometražni film kako bi još više produbio mitologiju serije i postavio ju na viši nivo, ali i kako bi pokušao zadovoljiti gledatelje koji nikad nisu gledali seriju ili koji nisu njeni najvjerniji obožvatelji. Napisao je scenarij zajedno sa Frankom Spotnitzom pred kraj 1996. i, uz budžet koji mu je odobrila kompanija [[20th Century Fox]], započeo snimanje 1997. nakon završetka 4. sezone. Carter je okupio glumačku ekipu i ekipu iza kamere iz serije, ali i neke poznate glumce poput [[Blythe Danner]] i [[Martin Landau|Martina Landaua]] te započeo produkciju. Mark Snow, koji je komponirao muziku za kompletnu seriju, autor je i filmske muzike. Film je premijeru imao 19. juna 1998. u SAD-u te primio pomiješane kritike filmskih kritičara. Iako su neki uživali u stilu i efektima filma, drugi su se okomili na zamršenu radnju te na njega gledali kao na produženu epizodu serijala. === 6. sezona (1998–1999) === Emitirana je u SAD-u u razdoblju od 8. novembra 1998. do 16. maja 1999. i sadržava 22 epizode. Sezona je karakteristična zbog toga što jedan veliki dio mitologije završava u epizodama ''Two Fathers'' i ''One Son'' (uništenje Sindikata), dok u posljednjoj epizodi ''Biogenesis'' počinje nova mitološka priča o vanzemaljcima. Šesta sezona također je karakteristična i po tome što sadržava 2 povezane epizode (''Dreamland'' i ''Dreamland II'') koje nemaju nikakve veze s mitologijom - i do kraja serije ostale su jedine takve. Osim toga, ovo je bila prva sezona koja je snimana u [[Kalifornija|Kaliforniji]], pa je puno življa, vedrija i humorističnija od svih prethodnih. Sezona je imala 8 nominacija za ''Emmy'' (uključujući onu u kategoriji najbolje glavne glumice u dramskoj seriji), a osvojila je jednu u kategoriji najbolje maske (za epizode ''Two Fathers'' i ''One Son''). ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[The Beginning (Dosjei X)|The Beginning]]'' * ''[[Drive (Dosjei X)|Drive]]'' * ''[[Triangle (Dosjei X)|Triangle]]'' * ''[[Dreamland (Dosjei X)|Dreamland]]'' (1/2) * ''[[Dreamland II (Dosjei X)|Dreamland II]]'' (2/2) * ''[[How the Ghosts Stole Christmas (Dosjei X)|How the Ghosts Stole Christmas]]'' * ''[[Terms of Endearment (Dosjei X)|Terms of Endearment]]'' * ''[[The Rain King (Dosjei X)|The Rain King]]'' * ''[[S.R. 819 (Dosjei X)|S.R. 819]]'' * ''[[Tithonus (Dosjei X)|Tithonus]] '' * ''[[Two Fathers (Dosjei X)|Two Fathers]]'' (1/2) | * ''[[One Son (Dosjei X)|One Son]]'' (2/2) * ''[[Agua Mala (Dosjei X)|Agua Mala]]'' * ''[[Monday (Dosjei X)|Monday]]'' * ''[[Arcadia (Dosjei X)|Arcadia]]'' * ''[[Alpha (Dosjei X)|Alpha]]'' * ''[[Trevor (Dosjei X)|Trevor]]'' * ''[[Milagro (Dosjei X)|Milagro]]'' * ''[[The Unnatural (Dosjei X)|The Unnatural]]'' * ''[[Three of a Kind (Dosjei X)|Three of a Kind]]'' * ''[[Field Trip (Dosjei X)|Field Trip]]'' * ''[[Biogenesis (Dosjei X)|Biogenesis]]'' (1/3) |} === 7. sezona (1999–2000) === Prikazivala se u SAD-u od 7. novembra 1999. do 21. maja 2000. i sastojala se od 22 epizode. U ovoj sezoni događaju se 2 ključne stvari za seriju: agent Mulder u epizodama ''Sein und Zeit'' i ''Closure'' napokon saznaje šta se desilo s njegovom sestrom koja je oteta dok je on bio dijete; David Duchovny (koji glumi Muldera) odlučio je otići iz serije na kraju sezone. Epizoda ''Millennium'' označila je kraj istomene serije koja je ukinuta 1999, a koju je također kreirao Carter. Nakon što je serija ukinuta bez pravog završetka, Carter je odlučio jednu epizodu ''Dosjea X'' posvetiti seriji ''[[Milenij (serija)|Milenij]]'' kako bi završio njenu priču. U 7. sezoni Duchovny je napisao i režirao 2 epizode: jedna je mitološka (''The Sixth Extinction II: Amor Fati''), a druga ''Hollywood A.D.''. Anderson je također napisala scenarij za epizodu ''all things'' i to je do kraja serije ostala njena jedina epizoda. Odluka da se završi priča o Mulderovoj sestri donesena je zbog činjenice što u tim trenucima niko od ekipe koja je radila na seriji nije znao hoće li se serija nakon 7. sezone nastaviti. Kritičari nisu oduševljeno reagirali na sezonu, što je Duchovnyja i navelo da ode iz serije. Sedma sezona osvojila je tri ''Emmyja'', i to u kategorijama najboljih specijalnih efekata i najbolje montaže zvuka (epizoda ''First Person Shooter'') te u kategoriji najbolje maske (epizoda ''Theef''). Ukupno je imala 6 nominacija. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[The Sixth Extinction (Dosjei X)|The Sixth Extinction]]'' (2/3) * ''[[The Sixth Extinction II: Amor Fati (Dosjei X)|The Sixth Extinction II: Amor Fati]]'' (3/3) * ''[[Hungry (Dosjei X)|Hungry]]'' * ''[[Millennium (Dosjei X)|Millennium]]'' * ''[[Rush (Dosjei X)|Rush]]'' * ''[[The Goldberg Variation (Dosjei X)|The Goldberg Variation]]'' * ''[[Orison (Dosjei X)|Orison]]'' * ''[[The Amazing Maleeni (Dosjei X)|The Amazing Maleeni]]'' * ''[[Signs & Wonders (Dosjei X)|Signs & Wonders]]'' * ''[[Sein und Zeit (Dosjei X)|Sein und Zeit]]'' (1/2) * ''[[Closure (Dosjei X)|Closure]]'' (2/2) | * ''[[X-Cops (Dosjei X)|X-Cops]]'' * ''[[First Person Shooter (Dosjei X)|First Person Shooter]]'' * ''[[Theef (Dosjei X)|Theef]]'' * ''[[En Ami (Dosjei X)|En Ami]]'' * ''[[Chimera (Dosjei X)|Chimera]]'' * ''[[all things (Dosjei X)|all things]]'' * ''[[Brand X (Dosjei X)|Brand X]]'' * ''[[Hollywood A.D. (Dosjei X)|Hollywood A.D.]]'' * ''[[Fight Club (Dosjei X)|Fight Club]]'' * ''[[Je Souhaite (Dosjei X)|Je Souhaite]]'' * ''[[Requiem (Dosjei X)|Requiem]]'' (1/3) |} === 8. sezona (2000–2001) === [[Datoteka:RobertPatrickOct09.jpg|mini|desno|200px|Robert Patrick - glumac koji u seriji ''Dosjei X'' tumači Johna Doggetta]] Osma sezona prikazivala se u SAD-u od 5. novembra 2000. do 20. maja 2001. i označila je najveće promjene u seriji dotad. Nakon Duchovnyjevog odlaska Carter je morao nadopuniti jedno mjesto, što je i učinio s Robertom Patrickom, koji je utjelovio lik agenta Doggetta - novog partnera agentice Scully na Dosjeima X. Osim toga, prvi put je promijenjena i uvodna špica. Mitološke epizode prvog dijela sezone odnose se na pokušaj pronalaska Muldera (koji je na kraju prethodne sezone otet), što se i dešava u epizodi ''This is Not Happening''. Ta epizoda također označava i prvu pojavu agentice Reyes, koja će ubrzo nakon toga postati stalni član glumačke postave serije. Priča drugog dijela sezone, nakon Mulderovog povratka, zasnovana je na trudnoći agentice Scully, koja u posljednjoj epizodi (''Existence'') rađa malog Williama. Neobjašnjivost njene trudnoće (koja je do kraja 7. sezone vjerovala da je neplodna) postat će glavna tema sve do posljednje epizode serije. Osma sezona dobro je prihvaćena od strane kritike i Carter je počeo vjerovati u dugu budućnost s novim likovima (agentima Doggettom i Reyes). Međutim, gledanost mu nikako nije išla u prilog budući da su ljubitelji polako odustajali od cijele priče bez Muldera. Tokom ove sezone Carter je sa svojim timom iz ''Dosjea X'' kreirao još jednu seriju, ''Usamljeni revolveraši'', koja je ukinuta nakon samo 13 epizoda. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Within (Dosjei X)|Within]]'' (2/3) * ''[[Without (Dosjei X)|Without]]'' (3/3) * ''[[Patience (Dosjei X)|Patience]]'' * ''[[Road Runners (Dosjei X)|Road Runners]]'' * ''[[Invocation (Dosjei X)|Invocation]]'' * ''[[Redrum (Dosjei X)|Redrum]] '' * ''[[Via Negativa (Dosjei X)|Via Negativa]]'' * ''[[Surekill (Dosjei X)|Surekill]]'' * ''[[Salvage (Dosjei X)|Salvage]]'' * ''[[Badlaa (Dosjei X)|Badlaa]]'' * ''[[The Gift (Dosjei X)|The Gift]]'' | * ''[[Medusa (Dosjei X)|Medusa]]'' * ''[[Per Manum (Dosjei X)|Per Manum]]'' * ''[[This is Not Happening (Dosjei X)|This is Not Happening]]'' (1/2) * ''[[Deadalive (Dosjei X)|Deadalive]]'' (2/2) * ''[[Three Words (Dosjei X)|Three Words]]'' * ''[[Empedocles (Dosjei X)|Empedocles]]'' * ''[[Vienen (Dosjei X)|Vienen]]'' * ''[[Patience (Dosjei X)|Patience]]'' * ''[[Essence (Dosjei X)|Essence]]'' (1/2) * ''[[Existence (Dosjei X)|Existence]]'' (2/2) |} === 9. sezona (2001–2002) === Prikazivala se u razdoblju od 11. novembra 2001. do 19. maja 2002. i sastoji se od 20 epizoda. Na početku sezone Mulder se skriva i ne pojavljuje se sve do posljednje epizode. Njegovo nepojavljivanje i pomiješane kritike jedni su od glavnih razloga zbog čega je gledanost serije tokom 9. sezone drastično pala i dovela do njenog ukidanja nakon 20 epizoda. Priča sezone vrti se oko pokušaja agenata Scully, Reyes, Doggetta i pomoćnika direktora Skinnera da otkriju vladinu urotu koja stvara tzv. "supervojnike". Također, Doggett napokon otkriva ko je ubio njegovog sina (''Release''), a Scully, kako bi ga zaštitila, daje svog malog sina Williama na usvajanje nepoznatim ljudima (''William''). U ovoj sezoni također gledamo potupno novu uvodnu špicu, u kojoj se pojavljuju Annabeth Gish i, prvi put, Mitch Pileggi (Skinner). U posljednjoj epizodi uvodna špica sadržava najviše likova ikad u seriji: Mulder, Scully, Doggett, Reyes i Skinner. Kako je tokom 8. sezone Carter kreirao seriju ''Usamljeni revolveraši'', koja je ukinuta nakon samo 13 epizoda, u 9. sezoni snimljena je epizoda ''Jump the Shark'', koja označava završetak serije i njenih likova (nešto slično kao što su napravili početkom 7. sezone za seriju ''Milenij'' u istoimenoj epizodi ''Dosjea X''). U posljednjoj, dvosatnoj epizodi, jednostavno nazvanoj ''The Truth'', pojavljuju se gotovo svi likovi važni za mitologiju serije, bez obzira bili oni mrtvi ili ne. Carter je pronašao vrlo efikasan način kako vratiti sve mrtve likove koji su išta značili u Mulderovoj desetogodišnjoj potrazi za istinom, koju on napokon otkriva, a nakon čega su on i Scully primorani pobjeći van SAD-a. ==== Spisak epizoda ==== {| |----- Style="vertical-align:top" | * ''[[Nothing Important Happened Today (Dosjei X)|Nothing Important Happened Today]]'' (1/2) * ''[[Nothing Important Happened Today II (Dosjei X)|Nothing Important Happened Today II]]'' (2/2) * ''[[Daemonicus (Dosjei X)|Daemonicus]] '' * ''[[4-D (Dosjei X)|4-D]]'' * ''[[Lord of the Flies (Dosjei X)|Lord of the Flies]]'' * ''[[Trust No 1 (Dosjei X)|Trust No 1]]'' * ''[[John Doe (Dosjei X)|John Doe]]'' * ''[[Hellbound (Dosjei X)|Hellbound]]'' * ''[[Provenance (Dosjei X)|Provenance]]'' (1/2) * ''[[Providence (Dosjei X)|Providence]]'' (2/2) | * ''[[Audrey Pauley (Dosjei X)|Audrey Pauley]]'' * ''[[Underneath (Dosjei X)|Underneath]]'' * ''[[Improbable (Dosjei X)|Improbable]]'' * ''[[Scary Monsters (Dosjei X)|Scary Monsters]]'' * ''[[Jump the Shark (Dosjei X)|Jump the Shark]]'' * ''[[William (Dosjei X)|William]]'' * ''[[Release (Dosjei X)|Release]]'' * ''[[Sunshine Day (Dosjei X)|Sunshine Day]]'' * ''[[The Truth (Dosjei X)|The Truth]]'' (1/2) * ''[[The Truth II (Dosjei X)|The Truth II]]'' (2/2) |} === ''Dosjei X: Želim vjerovati'' (2008) === [[Datoteka:Amanda Peet (Berlin Film Festival 2010).jpg|mini|lijevo|200px|[[Amanda Peet]] - glumica koja u filmu ''Dosjei X: Želim vjerovati'' tumači ulogu agentice FBI-a Dakote Whitney]] ''Dosjei X: Želim vjerovati'' je SF-triler iz 2008. koji je režirao Chris Carter, a napisali Carter i Spotnitz. To je drugi dugometražni film u franšizi ''Dosjea X'' koju je kreirao Carter, nakon prvog iz 1998. Troje glavnih glumaca iz serije - Duchovny, Anderson i Pileggi - pojavljuju se u filmu i repriziraju svoje uloge kao Mulder, Scully i Skinner. Za razliku od prvog filma, radnja ovoga nije fokusirana na mitologiju serije o vanzemaljcima, nego je riječ o samostojećem trileru sa horor zapletom, sličnom pojedinačnim epizodama serije (''Čudovište sedmice''). Priča prati Muldera i Scully koji već nekoliko godina nisu u FBI-ju; Mulder živi u izolaciji kao bjegunac, a Scully je postala doktorica u bolnici kojom upravlja [[katolička crkva]], gdje se prijateljski povezala s ozbiljno oboljelim pacijentom. Ali nakon što FBI-agentica misteriozno nestane, a bivši [[svećenik]] optužen za [[pedofilija|pedofiliju]] počne tvrditi da ima vizije otete agentice, Mulder i Scully nevoljko pristanu pomoći FBI-ju zbog svoje pozadine istraživanja neobjašnjivog i paranormalnog. Film se očekivao već u novembru 2001, nakon što je s emitiranjem završena 9. sezona serije, ali se nalazio u produkcijskom paklu punih 6 godina, da bi snimanje napokon počelo u decembru 2007. u Vancouveru. Film je sa svojom službenom kino-distribucijom u [[Australija|Australiji]] i [[Njemačka|Njemačkoj]] započeo 24. jula 2008, u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] [[25. juli|dan kasnije]], a u [[Izrael]]u, [[Kuvajt]]u i [[Hrvatska|Hrvatskoj]] 31. jula iste godine. U [[Velika Britanija|Velikoj Britaniji]] film je krenuo u kina 1. augusta 2008, u [[Hong Kong]]u 4. augusta, a u [[Japan]]u tek 7. novembra. Svjetska premijera filma održala se 23. jula u [[Hollywood]]u, a premijera u Velikoj Britaniji održana je 30. jula u ''London's Empireu'' na Leicester Squareu. Nakon početka kino-distribucije film je uglavnom dobio pomiješane ili negativne kritike gledalaca, ali i filmskih kritičara. === Još jedan film? === [[Datoteka:FrankSpotnitz.jpg|mini|desno|200px|Frank Spotnitz - jedan od glavnih scenarista i izvršni producent serije ''Dosjei X'']] U nekoliko intervjua koje je dao u vrijeme kad je u kinima igrao film ''Dosjei X: Želim vjerovati'' Carter je izjavio da, ako se ovaj film pokaže uspješnim na blagajnama, treći će se sigurno snimiti, a radnjom će pratiti nastavak mitologije iz serije i svakako se fokusirati na najavljenu invaziju vanzemaljaca i kolonizaciju Zemlje izrečenu u finalu serije, a koja bi se trebala desiti 22. decembra 2012.<ref>{{cite news|url=http://hollywoodinsider.ew.com/2008/04/chris-carter-wa.html|title=''X-Files'' creator Chris Carter wants to believe in a third movie featuring Mulder and Scully|author=Clark Collis|publisher=[[Entertainment Weekly]]|date=18. 4. 2008|access-date=10. 10. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080529195705/http://hollywoodinsider.ew.com/2008/04/chris-carter-wa.html|archive-date=29. 5. 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://uk.movies.ign.com/articles/895/895378p1.html|title=Carter Already Planning ''X-Files 3''|author=Parfitt, Orlando|publisher=[[IGN]]|date=31. 7. 2008|access-date=14. 10. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090206183117/http://uk.movies.ign.com/articles/895/895378p1.html|archive-date=6. 2. 2009|url-status=dead}}</ref> Predsjednik kompanije ''20th Century Fox'' [[Tom Rothman]] na pitanje o potencijalnom trećem filmu iz franšize ''Dosjea X'' u oktobru 2008. rekao je: "Sve zapravo zavisi od Chrisa Cartera, Davida Duchovnyja] i Gillian Anderson]."<ref>{{cite web | url=http://www.telegraph.co.uk/culture/film/film-news/6079863/X-Files-back-for-a-third-movie.html | title=IESB Exclusive: Fox Chairman Tom Rothman Goes On the Record Part 3 | work=IESB | author= Sanchez, Stephanie | date=14. 10. 2008 | access-date=10. 10. 2009}}</ref> Otada pa sve do danas nije bilo izjava u vezi s filmom nijednog od čelnika kompanije FOX premda su Carter, Spotnitz i oboje glumaca sporadično izjavljivali da bi htjeli snimiti još 1 nastavak. Tokom intervjua na [[Sarajevski filmski festival|filmskom festivalu]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] u augustu 2009. Anderson je na pitanje o mogućnosti snimanja trećeg filma izjavila: "Razgovaralo se o tome da ga snimimo negdje tokom 2012. Mislim da su već postojali razgovori u vezi s tim. Ne znam hoće li se to zbilja desiti ili ne, ali lično ne vidim nijedan razlog protiv snimanja filma."<ref>{{cite news|url=http://www.youtube.com/watch?v=RGhxWQFHLLg |title=Coffee With Gillian Anderson - Sarajevo FilmFestival |author= |publisher=YouTube|date=20. 8. 2009 |access-date=14. 10. 2009}}</ref> Spotnitz je na svom [[blog]]u na učestala pitanja o objašnjenju njene izjave komentirao da negira izjave da postoji bilo kakav dogovor: "Nažalost, nemam nikakvih novih vijesti osim onih da još uvijek imamo veliku želju snimiti treći film ako za to budemo imali publike".<ref>{{cite news |url=http://biglight.com/blog/can-reading-be-believing |title=Can Reading Be Believing? |author= |publisher=Big Light|date=20. 8. 2009 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20090826160748/http://biglight.com/blog/can-reading-be-believing |archive-date=26. 8. 2009 |url-status=dead }}</ref> U intervjuu koji je dao u oktobru 2009. Duchovny je također izjavio da bi htio snimiti treći film 2012, ali još uvijek ne zna hoće li se išta od toga desiti.<ref>{{cite news|url=http://movies.ign.com/articles/103/1035816p1.html|title=Duchovny on ''X-Files 3''|author=Vejvoda, Jim|publisher=IGN|date=16. 10. 2009|access-date=19. 10. 2009|archive-date=24. 8. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110824095253/http://movies.ign.com/articles/103/1035816p1.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.news.com.au/entertainment/movies/david-duchovny-talks-gay-crushes-and-a-possible-x-files-sequel/story-e6frfmvr-1225985310023 |title=David Duchovny talks gay crushes and a possible X-Files sequel |author= |publisher=[[The Daily Telegraph]] |date=11. 1. 2011 |access-date=11. 1. 2011 |archive-date=29. 1. 2016 |archive-url=https://www.webcitation.org/6eu0gx1Ve?url=http://www.news.com.au/entertainment/movies/david-duchovny-talks-gay-crushes-and-a-possible-x-files-sequel/story-e6frfmvr-1225985310023 |url-status=dead }}</ref> U decembru 2009. Carter je izjavio da ne može osigurati snimanje trećeg filma, ali da smatra da zbog zarade filma iz 2008. za njega postoji teoretska mogućnost.<ref>[http://reflectionsonfilmandtelevision.blogspot.com/2009/12/interview-with-chris-carter.html "Interview with Chris Carter"], ''[[John Kenneth Muir]]'s Reflections on TV/Film'', 15. 12. 2009.</ref> Na svjetskoj premijeri filma ''[[Johnny English ponovo jaše]]'' 5. septembra 2011. Anderson je natuknula da su "u toku razgovori" o trećem filmu.<ref>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/gillian-anderson-ready-a-third-231536|title=Gillian Anderson Ready for a Third 'X Files' Film|author=Pip Bulbeck|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=6. 9. 2011}}</ref> == Utjecaj serije == === Kritike === [[Ian Burrell]] iz [[Velika Britanija|britanskih]] novina ''[[The Independent]]'' nazvao je seriju "jednom od najvećih kultnih serija moderne televizije".<ref>{{cite news |author=Burrell, Ian |url=http://www.independent.co.uk/news/media/exfiles-no-longer-partners-once-more-457708.html |title=Ex-files no longer: Partners once more |work=The Independent |date=17. 7. 2007 |access-date=17. 8. 2009 |location=London |archive-date=28. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090228030328/http://www.independent.co.uk/news/media/exfiles-no-longer-partners-once-more-457708.html |url-status=dead }}</ref> [[Richard Corliss]] iz ''[[Time (magazin)|Timea]]'' nazvao je seriju "kulturnim fenomenom 90-ih".<ref>{{cite news |author=Corliss, Richard |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986144,00.html?iid=chix-sphere |title=A Star Trek into the X-Files |work=Time |date=7. 4. 1997 |access-date=17. 8. 2009 |archive-date=7. 10. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007190633/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,986144,00.html?iid=chix-sphere |url-status=dead }}</ref> [[Hal Boedeker]] iz ''Orlando Sentinela'' napisao je 1996. da se serija razvila iz voljenog kulta u pravi televizijski "klasik".<ref>Boedeker, Hal (17. 5. 1996), "Having Grown From a Cult Favorite to a Classic, 'The X-Files' Wraps Up Its 3rd Season", ''Orlando Sentinel''; access-date: 18. 8. 2009.</ref> ''The Evening Herald'' istakao je da serija ima "fantastičan utjecaj" na televiziju, čak i veći od serije ''[[Simpsoni]]''.<ref>{{cite news |author=McManus, Darragh |url=http://www.herald.ie/entertainment/film-cinema/x-hits-the-spot-1441514.html |title=X hits the spot |publisher=Evening Herald |date=26. 7. 2008 |access-date=17. 8. 2009 |archive-date=10. 8. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810031026/http://www.herald.ie/entertainment/film-cinema/x-hits-the-spot-1441514.html |url-status=dead }}</ref> Novinari iz ''Virgin Medie'' napisali su da je najupečatljiviji lik iz epizoda ''Čudovište sedmice'' bio Eugene Tooms (''Squeeze'' i ''Tooms'').<ref>{{cite news |author= |url=http://www.herald.ie/entertainment/film-cinema/x-hits-the-spot-1441514.html |title=Lifting the lid on the X-Files |publisher=Virgin Media |date=30. 1. 2007 |access-date=18. 8. 2009 |archive-date=10. 8. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810031026/http://www.herald.ie/entertainment/film-cinema/x-hits-the-spot-1441514.html |url-status=dead }}</ref> Pilot-epizoda uglavnom je bila dobro prihvaćena od strane gledatelja i kritičara. ''[[Variety]]'' je istakao da epizoda "koristi već viđeni koncept", ali je hvalio produkciju i sam potencijal serije. Za glumu je napisao: "Duchovnyjevo ocrtavanje ozbiljnog naučnika sa smislom za humor trebalo bi mu donijeti ljubitelje, a Andersonicina sumnja u fenomene dobro se nadograđuje. Čine se kao dobar tim...". ''Variety'' je također hvalio scenarij i režiju: "Mandelovo opušteno režiranje uz Carterov ingeniozan scenarij i umjetničku prezentaciju dovoljni su da održe na životu ovaj naučnofantastični uradak." Zaključili su: "Carterovi dijalozi su svježi, a da nisu samosvjesni, a likovi se trude. Serija započinje s pravom količinom imaginacije, što predstavlja novost za današnji televizijski program."<ref name="variety">{{cite news | url=http://www.variety.com/review/VE1117901226.html?categoryid=32&cs=1&query=The+X%2DFiles | title=The X-Files Fri. | work=Variety | date=10. 9. 1993 | access-date=27. 7. 2009 | first=Tony | last=Scott | archive-url=https://web.archive.org/web/20071223131112/http://www.variety.com/review/VE1117901226.html?categoryid=32&cs=1&query=The+X-Files | archive-date=23. 12. 2007 | url-status=dead }}</ref> ''[[Entertainment Weekly]]'' istakao je da je Scully "bila pravi skeptik" u pilot-epizodi, ali se tokom sezone njen lik razvio u onog koji vjeruje.<ref name="alien">{{cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,300862,00.html|title='X' marks what's hot: with a quirky sense of humor and a generous helping of the paranormal, Fox's 'X-Files' slyly alters the time-tested recipe for mystery-solving.|work=Entertainment Weekly|date=21. 1. 1994|access-date=28. 6. 2013|archive-date=24. 9. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924120954/http://www.ew.com/ew/article/0,,300862,00.html|url-status=dead}}</ref> Nakon što je s emitiranjem završila 4. epizoda, magazin je nazvao ''Dosjee X'' "serijom s najviše paranoje i subverzivnosti na televiziji" te istakao "fantastične tenzije između Andersonice i Duchovnyja."<ref>{{cite news| url=http://www.ew.com/ew/article/0,,308321,00.html| title=Alien Nation: FBI Agents battle unearthly Boogeymen in the 'The X-Files'| work=Entertainment Weekly| date=8. 10. 1993| access-date=27. 7. 2009| archive-date=30. 7. 2012| archive-url=https://web.archive.org/web/20120730190906/http://www.ew.com/ew/article/0,,308321,00.html| url-status=dead}}</ref> Amy H. Sturgis komentirala je 8. sezonu serije i hvalila Andersonicinu glumu, a za novi lik, Johna Doggetta, napisala da "nikako nije malderovski".<ref name=RevolutionSF>{{cite web |author=H. Sturgis, Amy |url=http://www.revolutionsf.com/article.php?id=123 |title=The X-Files&nbsp;— Season 8 |work=Revolution Science Fiction |date= |access-date=5. 7. 2009 |archive-date=25. 5. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080525082041/http://www.revolutionsf.com/article.php?id=123 |url-status=dead }}</ref> Collin Polonowonski iz ''DVD Timesa'' rekao je da 8. sezona sadržava "više pogodaka nego promašaja u cijelosti", ali je negativno ocijenio epizode koje se odnose na mitologiju serije nazivajući ih "najslabijima" u sezoni.<ref name=DVDTimes>{{cite web |author=Polonowonski, Collin |url=http://www.dvdtimes.co.uk/content.php?contentid=10925 |title=The X-Files: Season 8 |work=DVD Times |date=25. 3. 2004 |access-date=5. 7. 2009}}</ref> Jesse Hassenger iz ''PopMattersa'' kritizirao je 8. sezonu, tvrdeći da je Robert Patrick promašen kao glumac za ovu seriju, istovremeno nazivajući ponovne pojave Davida Duchovnyja izrazito plitkima.<ref name=PopMatters>{{cite web |author=Hassenger, Jesse |url=http://www.popmatters.com/tv/reviews/x/xfiles-season-8-dvd.shtml |title=The X-Files: The Complete Eight Season |work=PopMatters |date=4. 11. 2003 |access-date=5. 7. 2009 |archive-date=20. 8. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820012153/http://www.popmatters.com/tv/reviews/x/xfiles-season-8-dvd.shtml |url-status=dead }}</ref> === Nagrade i nominacije === Serija ''Dosjei X'' ukupno je osvojila 70 različitih TV-nagrada, a bila nominirana u 148 kategorija. Što se prestižnih nagrada ''Emmy'' tiče, serija je bila nominirana za njih 102, a osvojila 26. Nominacije i nagrade ostvarene su u različitim kategorijama (uključujući i one za montažu, glumu, seriju i masku). Počevši od 1. sezone, James Castle, Bruce Bryant i Carol Johnsen osvojili su ''Emmy'' u kategoriji najbolje uvodne špice 1994 godine. 1995. serija je bila nominirana u 7 kategorija za ''Emmy'', ali nije osvojila nijednu. Međutim, za 3. sezonu osvojila je 5 ''Emmyja'' od 8 nominacija. 1997. osvojila je 3 nagrade (jednu od njih u kategoriji najbolje glumice) od 12 nominacija. 1998. osvojila je tek 2 ''Emmyja'' od čak 15 nominacija. Sljedeće godine također je osvojila samo 1 nagradu od 8 nominacija (u kategoriji najbolje maske za epizode ''Two Fathers'' i ''One Son''). 7. sezona osvojila je 3 ''Emmyja'' (maska, zvuk i specijalni efekti) od 6 nominacija. 8. sezona nije bila toliko uspješna jer je bila nominirana tek u 2 kategorije, od čega je osvojila jednu, i to za najbolju masku (za epizodu ''Deadalive''). Posljednja epizoda serije, ''The Truth'', bila je jedina epizoda 9. sezone koja je nominirana za ''Emmy'', i to u kategoriji najbolje originalne muzike (Mark Snow), koju je izgubila.<ref>{{cite news |url=http://www.emmys.tv/awards/awardsearch.php?action=search_db&selectYearFrom=1949&selectYearTo=2004&textPerson=alan+alda |title=Advanced Primetime Awards Search |first= |last= |date= |access-date=10. 7. 2009 |publisher=Academy of Television Arts & Science |archive-date=20. 8. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090820025803/http://www.emmys.tv/awards/awardsearch.php?action=search_db&selectYearFrom=1949&selectYearTo=2004&textPerson=alan%20alda |url-status=dead }}</ref> === Ljubitelji === Kako se krug ljubitelja serije polahko razvijao iz manjih grupa u svjetski fenomen<ref>{{cite news | author=Gumbel, Andrew | url=http://www.independent.co.uk/news/world/americas/mystery-over-bigscreen-return-of-the-xfiles-801781.html | title=Mystery over big-screen return of 'The X-Files' | publisher=The Independent | date=28. 3. 2008 | access-date=17. 8. 2009 | location=London | archive-date=31. 3. 2008 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080331202906/http://www.independent.co.uk/news/world/americas/mystery-over-bigscreen-return-of-the-xfiles-801781.html | url-status=dead }}</ref>, digitalne telekomunikacije počele su dolaziti do izražaja. Prema ''[[The New York Times|New York Timesu]]'', "ovo je možda bila prva TV-serija u historiji koja je za rast svoje publike mogla zahvaliti [[internet]]u".<ref name="NYT#Two">{{cite news |author=Millman, Joyce |title=The nearly ex files |work=The New York Times/The Age |date=19. 5. 2005 |url=http://www.theage.com.au/cgi-bin/common/popupPrintArticle.pl?path=/articles/2002/10/10/1034061299444.html |location=Melbourne |access-date=28. 6. 2013 |archive-date=27. 5. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090527182036/http://www.theage.com.au/cgi-bin/common/popupPrintArticle.pl?path=/articles/2002/10/10/1034061299444.html |url-status=dead }}</ref> ''Dosjei X'' inkorporirali su nove tehnologije u svoju priču od početka sezona:<ref name="whitehead">{{cite web |author= Whitehead, Jayson |title= Anybody Can Rule |work= Gadfly Online |date= 6. 5. 2002 |url= http://www.gadflyonline.com/05-06-02/book-gilligan.html |access-date= 27. 7. 2009 |archive-date= 1. 6. 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150601132331/http://www.gadflyonline.com/05-06-02/book-gilligan.html |url-status= dead }}</ref> Mulder i Scully često su komunicirali [[mobitel]]ima, e-mailom s tajnim doušnicima koji su činili okosnice epizoda ''Colony'' i ''Anasazi'', a "Usamljeni revolveraši" bili su poklonici interneta već 1994. Mnogi ljubitelji ''Dosjea X'' imali su pristup internetu. Uskoro su ljubitelji prozvani nadimkom ''X-Philes'' te u međusobnoj korespondenciji diskutirali o epizodama serije na neslužbenim stranicama, stvarali razne zajednice sa drugim ljubiteljima širom svijeta<ref name="metroactive">{{cite web |author= Davis, Rachel Leibrock |title=The X-Phile Facts |work=Metroactive |date=25. 5. 1996 |url= http://www.metroactive.com/papers/metro/07.25.96/xfiles-9630.html | access-date=27. 7. 2009}}</ref> te pisali vlastite fikcije iz svijeta serije.<ref name="study"/> ''Dosjee X'' također su gledali "i oni koji inače ne prate naučnofantastični žanr". Chris Carter uvijek je izjavljivao da je to serija koja se zasniva na sadržaju, ali mnogi ljubitelji smatraju da se serija temelji na likovima.<ref name="study"/> Duchovny i Anderson bili su okarakterizirani kao "internetski seks-simboli".<ref name="NYT#Two"/> Kako je serija dobijala na popularnosti, stvarane su razne podgrupe poput "shippersa", koji su se nadali romantičnoj ili [[seks]]ualnoj vezi između Muldera i Scully, ili onih koji su već "čitali" njihov odnos "između redova".<ref name="study"/> Ostale grupe svoju su pažnju usmjeravale na zvijezde u seriji<ref name="metroactive"/>, njihove likove<ref name="st">Sarah R. Wakefield, "'Your Sister in St. Scully': An Electronic Community of Female Fans of The X-Files—Critical Essay", ''Journal of Popular Film and Television'', jesen 2001, [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0412/is_3_29/ai_79350861 Findarticles.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924013150/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0412/is_3_29/ai_79350861 |date=24. 9. 2015 }}</ref>, dok su drugi stvorili supkulturu "slash" fikcije.<ref name="study"/> U [[ljeto]] 1996. jedan novinar je napisao: "Postoje cijeli forumi na internetu koji su posvećeni odnosu između Muldera i Scully".<ref name="metroactive"/> Uz diskusije o pojedinačnim epizodama serije, ljubitelji na internetu upotrebljavali su akronime poput "UST" (''unresolved sexual tension'') ili "COTR" (''conversation on the rock'') kako bi produbili diskusije o njihovom odnosu za koji je akronim bio "MSR" (''Mulder Scully relationship'').<ref>Clerc, Susan J. "DDEB, GATB, MPPB, and Ratboy: The X-Files' Media Fandom, Online and Off" in ''Deny All Knowledge: Reading The X-Files'', 1996; urednik: David Lavery.</ref> Producenti serije u početku nisu udovoljavali željama ljubitelja koji su navijali za vezu između Muldera i Scully: "Carter je stalno uvjeravao one koji su se protivili njihovoj romantičnoj vezi da do toga neće doći. To mu je omogućavalo da uvjerljivo negira činjenicu da se uspjeh serije desio zbog njene originalnosti, a ne zbog toga što su mnogi očekivali romantiku između dvoje glavnih likova." Pisca koji postaje opsjednut sa Scully u epizodi ''Milagro'' iz 6. sezone neki su iščitali kao Mulderov alter-ego, shvaćajući da je do tog trenutka serije "Scully već bila zaljubljena u Muldera unatoč Carterovoj autorskoj namjeri".<ref name="study">{{cite news |author=Scodari, Christine |author2=Felder, Jenna L. |title=Creating a Pocket Universe: 'Shippers', Fan Fiction, and The X-Files Online |work=Communication Studies |year=2000 |url=http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3669/is_200010/ai_n8926461 |access-date=28. 6. 2013 |archive-date=21. 4. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080421235216/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3669/is_200010/ai_n8926461/print |url-status=dead }}</ref> Scenaristi su ponekad odavali počast najvećim ljubiteljima serije dajući njihova imena nekim manjim likovima, od kojih je svakako najpoznatiji primjer Leyle Harrison u epizodi ''Alone'' iz 8. sezone.<ref name="TheTruthBehindSeasonEight"/> == Utjecaji na seriju == Carter je naveo serije kao što su ''[[Alfred Hitchcock predstavlja]]'', ''[[Zona sumraka]]'', ''Night Gallery'', ''Tales from the Darkside'' te posebno ''Kolchak: The Night Stalker'' koje su uveliko utjecale na razvoj ''Dosjea X''. Rekao je: "Prisjećajući se te serije koju sam obožavao rekao sam direktorima FOX-a: 'Na TV-mrežama nema više ničega strašnog. Napravimo strašnu seriju'." Glumac [[Darren McGavin]], koji je u seriji ''Kolchak: The Night Stalker'' glumio Carla Kolchaka, pojavio se u 2 epizode ''Dosjea X'' kao agent Arthur Dales. Carter je istakao da je na odnos između Muldera i Scully (platonski sa seksualnim tenzijama) snažan uticaj imala [[hemija]] između Johna Steeda ([[Patrick Macnee]]) i Emme Peel ([[Diana Rigg]]) iz [[Velika Britanija|britanske]] serije ''The Avengers'' iz 60-ih godina 20. vijeka.<ref name="cyber">{{cite web |author=Winston, John |year=1993 |work=Cyberspace Vanguard Magazine |title=Interview with Chris Carter |url=http://www.skepticfiles.org/skeptic/x-filesj.htm |access-date=28. 6. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701052058/http://skepticfiles.org/skeptic/x-filesj.htm |archive-date=1. 7. 2014 |url-status=dead }}</ref> Jedan [[novinarstvo|novinar]] pisao je da postoji mogućnost da je na seriju utjecala serija ''Quatermass'' autora Nigela Knealea. Kneale je bio pozvan da bude jedan od scenarista ''Dosjea X'', ali je on to odbio.<ref name="kneale">{{cite news |url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,60-2432768.html |title=Nigel Kneale |work=Time |date=11. 2. 2006 |access-date=17. 8. 2009 |location=London |archive-date=11. 2. 2007 |archive-url=https://archive.today/20070211131713/http://www.timesonline.co.uk/article/0,,60-2432768.html |url-status=dead }}</ref> Za kultnu hit seriju s početka 90-ih godina 20. vijeka, ''[[Twin Peaks]]'', također se smatra da je uticala na mračnu atmosferu ''Dosjea X'' i njenu čestu [[nadrealizam|nadrealnu]] [[drama|dramu]] i [[ironija|ironiju]]. Duchovny se pojavio kao transvestit, ujedno i agent Odjela za narkotike u seriji ''Twin Peaks'', a s Mulderovim likom povlačile su se učestale paralele sa glavnim likom iz serije ''Twin Peaks'' - agentom FBI-a Daleom Cooperom.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2002/05/19/arts/television-radio-the-x-files-finds-the-truth-its-time-is-past.html |title=Television/Radio; 'The X-Files' Finds the Truth: Its Time Is Past |first=Joyce |last=Millman |date=19. 5. 2002 |access-date=9. 7. 2009 |work=[[The New York Times]]}}</ref> Producenti i scenaristi ''Dosjea X'' izjavili su da su filmovi ''[[Svi predsjednikovi ljudi]]'', ''[[Tri kondorova dana]]'', ''[[Bliski susreti treće vrste]]'', ''[[Otimači izgubljenog kovčega]]'', ''[[Rashomon (1950)|Rashomon]]'', ''[[Stvor (1982)|Stvor]]'', ''[[Momci iz Brazila (1978)|Momci iz Brazila]]'', ''[[Kad jaganjci utihnu (film)|Kad jaganjci utihnu]]'' i ''[[JFK (1991)|JFK]]'' snažno utjecali na razvoj serije.<ref>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2006/01/23/business/23carter.html?_r=1 |title='X-Files' Are Closed; a Lawsuit Opens |first=Maria |last=Aspan |date=23. 1. 2006 |access-date=31. 7. 2009 |work=The New York Times}}</ref> Scena na kraju epizode iz 5. sezone ''Redux II'' direktan je omaž poznatoj montažnoj sekvenci s kraja filma ''[[Kum (film)|Kum]]''. Carterova upotreba kontinuiranih kadrova u epizodi iz 6. sezone ''Triangle'' snimljena je prema poznatom [[Alfred Hitchcock|Hitchcockovom]] filmu ''[[Uže (1949)|Uže]]''. U ostalim epizodama čiji je scenarist Carter prisutne su reference na filmove, kao i u onima čiji je scenarist bio Darin Morgan.<ref name="TheTruthBehindSeasonSix"/> == Serija i filmovi na [[DVD]]-ovima == U [[Hrvatska|Hrvatskoj]] je izdana kompletna serija (svih 9 sezona) zajedno s oba filma. Svi diskovi imaju titlove na hrvatskom jeziku i ogromnu količinu posebnih dodataka - identični su izdanjima koji su izdani za evropsko tržište (regija 2). == Literatura == === Knjige === * Cavelos, Jeanne, ''The Science of the X-Files'', "Berkley Boulevard Books", New York, 1998, str. 288. * Genge, N. E, ''The Unofficial X-Files'', "Crown Trade Paperbacks", New York, 1995, str. 228. * Hatfield, James; Burt, George "Doc", ''The Unauthorized X-Files'', "MJF Books", New York, 1996, str. 309. * Kowalski, Dean A (urednik), ''The Philosophy of The X-Files'', University Press of Kentucky, Lexington, 2007, str. 275. * Lavery, David (urednik), ''Deny All Knowledge: Reading The X-Files'', Syracuse University Press, [[Syracuse (New York)]], 1996, str. 280. * Lovece, Frank, ''The X-Files Declassified'', "Citadel Press", New York, 1996, str. 246. * Lowry, Brian, ''Trust No One: The Official Third Season Guide to The X-Files'', "Harper Prism", New York, 1996, str. 266. === [[Esej]]i === * Burns, Christy L, [http://cameraobscura.dukejournals.org/cgi/reprint/15/3_45/195 "Erasure: Alienation, Paranoia, and the Loss of Memory in The X-Files"], ''Camera Obscura'' 45 (sv. 15, br. 3), 2000, str. 195–224. * Cantor, Paul, "Mainstreaming Paranoia: The X-Files and the Delegitimation of the Nation-State", ''Gilligan Unbound: Pop Culture in the Age of Globalization'', "Rowman & Littlefield", 2001, str. 111–198. * Hersey, Eleanor, [https://web.archive.org/web/20080331211420/http://www.encyclopedia.com/printable.aspx?id=1G1:53437060 "Word-healers and code talkers: Native Americans in The X-Files"], ''Journal of Popular Film and Television'', jesen 1998. * Kellner, Douglas, [http://links.jstor.org/sici?sici=0021-8529%28199921%2957%3A2%3C161%3ATXATAA%3E2.0.CO%3B2-9&size=LARGE "The X-Files and the Aesthetics and Politics of Postmodern Pop"], ''The Journal of Aesthetics and Art Criticism'', sv. 57, br. 2, proljeće 1999, str. 161–175. * Koven, Mikel J, [http://links.jstor.org/sici?sici=0015-587X(200010)111%3A2%3C217%3A%22IGAMF%3E2.0.CO%3B2-R "Have I Got a Monster for You: Some Thoughts on the Golem, "The X-Files" and the Jewish Horror Movie"], ''Folklore'', sv. 111, br. 2, oktobar 2000, str. 217–230. * Peterson, Paul C, [http://www.leaonline.com/doi/abs/10.1207/S15328415JMR0103_4?journalCode=jmr "Religion in The X-Files"], ''Journal of Media and Religion'', sv. 1, br. 3, 2002, str. 181–196. * Scodari, Christine; Felder, Jenna L [http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3669/is_200010/ai_n8926461 "Creating a pocket universe: 'Shippers', fan fiction, and The X-Files online"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421235216/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3669/is_200010/ai_n8926461/print |date=21. 4. 2008 }}, ''Communication Studies'', jesen 2000. * Seibel, Klaudia. "'This is not happening': The Multi-layered Ontology of The X-Files" u: ''Narrating TV Series: Towards an Analysis of Narrative Strategies in Contemporary Television Series'', urednici: Gaby Allrath i Marion Gymnich, "Palgrave Macmillan", Basingstoke, 2005, str. 114–131. == Reference == {{refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|The X-Files}} * {{imdb_title|id=0106179|title=Dosjei X}} * [[Wikicities:c:x-files|The X-Files Wiki]] – [[wiki]] stranica o ''Dosjeima X'', filmovima i ''spin-offovima'' * [http://www.bbc.co.uk/cult/xfiles/ BBC X-Files Site] {{Webarchive|url=https://wayback.archive-it.org/all/20080327061317/http://www.bbc.co.uk/cult/xfiles/ |date=27. 3. 2008 }} – odjel ''Dosjea X'' na BBC-ju s informacijama, fotografijama, intervjuima i dr. * [https://web.archive.org/web/20090707095742/http://www.xfiles.com/ ''The X-Files: I Want To Believe'' (2008)] {{Dosjei X}} {{Istaknuti članak}} [[Kategorija:Američke TV-serije iz 1990-ih]] [[Kategorija:Dosjei X (franšiza)]] [[Kategorija:Serije mreže FOX]] [[Kategorija:Američke naučnofantastične serije iz 1990-ih]] [[Kategorija:Američke TV-serije sa početkom prikazivanja 1993.]] bkigg8mocgtvw9gjhwlzhbmsv2pkkq9 0 8420 3917495 3655556 2026-08-10T23:01:33Z Palapa 383 3917495 wikitext text/x-wiki {{godina}}Godina '''1539''' ('''[[Rimski brojevi|MDXXXIX]]''') bila je [[Common year starting on Wednesday|redovna godina koja počinje u srijedu]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. [[Datoteka:Canterbury-cathedral-wyrdlight.jpg|mini|250x250piksel|[[30. mart]]: [[Canterburyska katedrala]] se predaje pod kontrolu engleske vlade.<ref>{{Cite web|url=https://wikishire.co.uk/wiki/Canterbury_Cathedral|title=Canterbury Cathedral - Wikishire|website=wikishire.co.uk|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref>]] {{Godina u drugim kalendarima}} == Događaji == {{Proširiti sekciju}} == 1539. u temama == {{Proširiti sekciju}} == [[Porođaj|Rođeni]] == {{Proširiti sekciju}} == [[Smrt|Umrli]] == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.onthisday.com/events/date/1539|title=Historical Events in 1539|date=1539|website=On This Day|language=en|access-date=2026-08-10}} {{Normativna kontrola}} {{Commonscat|1539|1539.}} 9ihsa5gy46xnvdm4yv1wcmcxawpvu24 3917496 3917495 2026-08-10T23:08:19Z Palapa 383 /* Vanjski linkovi */ 3917496 wikitext text/x-wiki {{godina}}Godina '''1539''' ('''[[Rimski brojevi|MDXXXIX]]''') bila je [[Common year starting on Wednesday|redovna godina koja počinje u srijedu]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. [[Datoteka:Canterbury-cathedral-wyrdlight.jpg|mini|250x250piksel|[[30. mart]]: [[Canterburyska katedrala]] se predaje pod kontrolu engleske vlade.<ref>{{Cite web|url=https://wikishire.co.uk/wiki/Canterbury_Cathedral|title=Canterbury Cathedral - Wikishire|website=wikishire.co.uk|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref>]] {{Godina u drugim kalendarima}} == Događaji == {{Proširiti sekciju}} == 1539. u temama == {{Proširiti sekciju}} == [[Porođaj|Rođeni]] == {{Proširiti sekciju}} == [[Smrt|Umrli]] == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.onthisday.com/events/date/1539|title=Historical Events in 1539|date=1539|website=On This Day|language=en|access-date=2026-08-10}} * {{Cite web|url=https://www.history.com/a-year-in-history/1539|title=1539 Archives|website=HISTORY|language=en|access-date=2026-08-10}} {{Normativna kontrola}} {{Commonscat|1539|1539.}} 32qrogwkxuffdasnoo7w2df8ncqvcw8 0 8421 3917497 3655583 2026-08-10T23:15:39Z Palapa 383 3917497 wikitext text/x-wiki {{godina}}Godina '''1538.''' ( '''[[Rimski brojevi|MDXXXVIII]]''' ) bila je [[redovna godina koja počinje u utorak]] po [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. [[Datoteka:Battle_of_Preveza_(1538).jpg|desno|mini|250x250piksel|[[28. septembar]]: Osmansko carstvo pobjeđuje evropsku Svetu ligu u [[Bitka kod Preveze|bici kod Preveze.]]]] [[Datoteka:Batalla_de_las_Salinas.jpg|desno|mini|250x250piksel|[[26. april]]: [[Bitka kod Las Salinasa]] odvija se u Peruu.]] == Događaji == {{Proširiti sekciju}}{{Godina u drugim kalendarima}} == 1538. u temama == {{Proširiti sekciju}} == [[Porođaj|Rođeni]] == {{Proširiti sekciju}} == [[Smrt|Umrli]] == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://www.onthisday.com/events/date/1538|title=Historical Events in 1538|date=1538|website=On This Day|language=en|access-date=2026-08-10}} * {{Cite web|url=https://www.history.com/a-year-in-history/1538|title=1538 Archives|website=HISTORY|language=en|access-date=2026-08-10}} {{Normativna kontrola}} {{Commonscat|1538|1538.}} 0wiejagqqm00olcqnsod8qdedu9b62b 0 8758 3917566 3819772 2026-08-11T11:09:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917566 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski element | Hemijski element = Erbij | Simbol = Er | Atomski broj = 68 | Serija = [[Lantanoidi]] | Grupa = La | Perioda = 6 | Blok = f | Boja serije = Plum | Slika = [[Datoteka:Erbium (68 Er).jpg|180px]] | Izgled = srebrenobijeli metal | Zastupljenost = 2,3 · 10^-4<ref name="binder" /> | Atomska masa = 167,26 | Atomski radijus = 175,7 | Atomski radijus izračunat = - | Kovalentni radijus = 157 | Van der Waalsov radijus = - | Elektronska konfiguracija = &#x5B;[[Ksenon|Xe]]&#x5D; 4f¹²6s² | Izlazna energija = | Elektroni u energetskom nivou = 2, 8, 18, 30, 8, 2 | Energija ionizacije_1 = 589,3 | Energija ionizacije_2 = 1150 | Energija ionizacije_3 = 2194 | Agregatno stanje = čvrsto | Mohsova skala tvrdoće = | Struktura kristala = heksagonalna | Gustoća = 9045<ref name="gusto" /> | Magnetizam = paramagnetičan (<math>\chi_{m}</math> = 0,033)<ref name="weast" /> | Tačka topljenja_K = 1802 | Tačka topljenja_C = 1529 | Tačka ključanja_K = 3175<ref name="zhang" /> | Tačka ključanja_C = 2900 | Molarni volumen = 18,4 · 10^-6 | Toplota isparavanja = 280<ref name="zhang" /> | Toplota topljenja = 19,9 | Pritisak pare = | Pritisak pare_K = | Brzina zvuka = | Brzina zvuka_K = | Specifična toplota = 168 | Specifična toplota_K = 300 | Specifična električna provodljivost = 1,16 · 10⁶ | Specifična električna provodljivost_K = | Toplotna provodljivost = 15 | Toplotna provodljivost_K = 300 | Oksidacioni broj = 3 | Elektrodni potencijal = -2,31 [[Volt|V]] (Er³⁺ + 3e^- → Er) | Elektronegativnost = 1,24 | Oznaka upozorenja = {{Oznake upozorenja|F}} | Oznake upozorenja R = {{Oznake upozorenja R|11}} | Oznake upozorenja S = {{Oznake upozorenja S|43}} | Radioaktivan = Ne | Izotopi = {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 162 | Rasprostranjenost u prirodi = 0,14 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Er | Maseni broj = 163 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 75 [[minuta|min]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 1,21 | Tipraspada1ZP = [[Holmij|¹⁶³Ho]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 164 | Rasprostranjenost u prirodi = 1,61 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Er | Maseni broj = 165 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 10,36 [[Sat (jedinica)|h]] | Tipraspada1ZM = [[Elektronski zahvat|ε]] | Tipraspada1ZE = 0,376 | Tipraspada1ZP = [[Holmij|¹⁶⁵Ho]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 166 | Rasprostranjenost u prirodi = 33,6 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 167 | Rasprostranjenost u prirodi = 22,95 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 168 | Rasprostranjenost u prirodi = 26,8 }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 1 | Simbol = Er | Maseni broj = 169 | Rasprostranjenost u prirodi = 0 | Vrijeme poluraspada = 9,4 [[dan|d]] | Tipraspada1ZM = [[beta-zraci|β^-]] | Tipraspada1ZE = 0,351 | Tipraspada1ZP = [[Tulij|¹⁶⁹Tm]] }} {{Infokutija Hemijski element/Izotop | Broj tipova raspada = 0 | Simbol = Er | Maseni broj = 170 | Rasprostranjenost u prirodi = 14,9 }} |}} '''Erbij''' ({{la|erbium}}) jest [[hemijski element]] koji spada u grupu [[lantanoidi|lantanoida]]. Označava se [[hemijski simbol|simbolom]] '''Er''' i ima [[atomski broj]] 68. To je srebrenasto-bijeli, čvrsti metal, koji je vještački izoliran, a prirodni erbij može se naći samo u [[Hemijski spoj|hemijskim spojevima]]. Kao takav, spada u rijetke zemne elemente povezane s drugim rijetkim elementima u [[minerali|mineralu]] [[gadolinit]]u iz [[Švedska|švedskog]] sela [[Ytterby]]ja. Uz njega, još tri hemijska elementa nazvana su po tom mjestu. Osnovna upotreba erbija uključuje njegove ružičasto obojene Er³⁺ [[ion]]e, koji imaju optičke [[Fluorescencija|fluorescentne]] osobine djelomično korisne u određenim [[laser]]skim aplikacijama. Staklo dopirano erbijem ili [[kristal]]ima može se koristiti kao optički medij za amplificiranje, gdje se ioni erbija (III) optički upumpavaju pri otprilike 980&nbsp;nm ili 1480&nbsp;nm te emitiraju svjetlost na 1530&nbsp;nm u stimuliranoj emisiji. Proces rezultira neobično jednostavnim mehaničkim laserskim optičkim pojačivačem za signale koji se prenose [[Optičko vlakno|optičkim vlaknima]]. Talasna dužina od 1550&nbsp;nm posebno je važna za optičke komunikacije jer standardno pojedinačno optičko vlakno ima minimalni gubitak na toj određenoj talasnoj dužini. Uz lasere s optičkim vlaknima, veliki broj medicinskih aplikacija (kao što su [[dermatologija|dermatološke]] i [[stomatologija|stomatološke]]) koriste emisiju iona erbija na 2940&nbsp;nm ([[Er:YAG laser]]), koji se vrlo dobro apsorbira u vodi sadržanoj u [[tkivo|tkivima]], što tom laseru daje vrlo površne efekte. Takvo plitko djelovanje laserske energije na tkivo vrlo je korisno u [[laserska hirurgija|laserskoj hirurgiji]]. == Historija == Erbij je otkrio [[Carl Gustaf Mosander]] 1843.<ref name="mosan"/> Izdvojio je ''itriju'' iz [[minerali|minerala]] [[gadolinit]]a u tri frakcije, koje je nazvao ''itrija'', '''''erbija''''' i ''terbija''. Novi element nazvao je po selu Ytterbyju, gdje su bile velike koncentracije itrije i erbije. Erbija i terbija često su se zabunom pogrešno identificirale između sebe. Nakon 1860. terbija je preimenovana u erbiju, a nakon 1877. ono što je ranije bilo poznato kao erbija dobilo je ime terbija. Prilično čisti Er₂[[kisik|O]]₃ nezavisno jedan od drugog izolirali su [[Georges Urbain]] i [[Charles James (hemičar)|Charles James]] 1905. Dosta čišći metal nije proizveden sve do 1934, kada su Klemm i Bommer reducirali anhidrirani hlorid parama [[kalij]]a. Tek u 1990-ima cijena erbij-oksida kineske proizvodnje opala je u dovoljnoj mjeri da se erbij počne razmatrati kao boja za umjetničko staklo.<ref name="courier" /> == Osobine == ===Fizičke=== [[Datoteka:Erbium(III)chloride sunlight.jpg|mini|250px|lijevo|Erbij(III)hlorid pri Sunčevoj svjetlosti pokazuje blagu ružičastu fluorescenciju Er⁺³ zbog prirodne ultraljubičaste]] [[Valencija (hemija)|Valencija]] erbija je 3, čisti metalni erbij je kovan, mehkan metal, stabilan u prisustvu zraka i lahko se oblikuje. Ne [[Redoks-reakcija|oksidira]] brzo poput nekih drugih rijetkih zemnih metala. Njegove [[soli]] su ružičaste, a element ima karakteristične oštre vrpce apsorpcijskog spektra u vidljivoj, [[Ultraljubičasto zračenje|ultraljubičastoj]] i blizu [[infracrveno zračenje|infracrvene]] svjetlosti. Po ostalim osobinama uglavnom je poput ostalih rijetkih zemnih metala. Njegov seskvioksid naziva se [[erbija]]. Osobine erbija u izvjesnom stepenu određene su vrstom i količinom nečistoća. Nije poznato da ima neku biološku ulogu, ali se smatra da u određenoj mjeri stimulira [[metabolizam]].<ref name="emsley"/> Na temperaturi ispod 19 K ispoljava [[feromagnetizam|feromagnetske]] osobine, na temperaturama između 19 i 80 K je [[antiferomagnetizam|antiferomagnetičan]], dok je iznad 80 K [[paramagnetizam|paramagnetičan]].<ref name="jackson" /> Može formirati atomski skup Er₃N u obliku propelera, gdje je udaljenost između atoma erbija 0,35&nbsp;nm. Takvi skupovi mogu se izolirati tako što se okruže molekulom [[fuleren]]a, što je i potvrđeno posmatranjima [[Elektronski mikroskop|elektronskim transmisijskim mikroskopom]].<ref name="fuleren" /> ===Hemijske=== Metalni erbij polahko tamni u prisustvu zraka i lahko gori dajući [[erbij(III)-oksid]]: :4 Er + 3 O₂ → 2 Er₂O₃ Erbij je jako elektropozitivan i polaho reagira sa hladnom [[voda|vodom]] a relativno brzo sa vrućom vodom, te daje [[erbij-hidroksid]]: :2 Er (s) + 6 H₂O (l) → 2 Er(OH)₃ (aq) + 3 H₂ (g) Metalni erbij reagira sa svim [[Halogeni elementi|halogenim elementima]]: :2 Er (s) + 3 F₂ (g) → 2 ErF₃ (s) [ružičast] :2 Er (s) + 3 Cl₂ (g) → 2 ErCl₃ (s) [ljubičast] :2 Er (s) + 3 Br₂ (g) → 2 ErBr₃ (s) [ljubičast] :2 Er (s) + 3 I₂ (g) → 2 ErI₃ (s) [ljubičast] Erbij se lahko otapa u razblaženoj [[sumporna kiselina|sumpornoj kiselini]] i formira otopine koje sadrže hidratizirane ione Er(III), koji postoje kao ružičasto-crveni [Er(OH₂)₉]³⁺ hidrirani kompleksi:<ref name="webelem" /> :2 Er (s) + 3 H₂SO₄ (aq) → 2 Er³⁺ (aq) + 3 {{chem|SO|4|2-}} (aq) + 3 H₂ (g) === Izotopi === Erbij koji se nalazi u prirodi sastoji se iz 6 stabilnih [[izotop]]a: ¹⁶²Er, ¹⁶⁴Er, ¹⁶⁶Er, ¹⁶⁷Er, ¹⁶⁸Er i ¹⁷⁰ od koji je izotop ¹⁶⁶Er ima najveći udio (oko 33,503%). Do danas je poznato 29 radioizotopa, od kojih je najstabilniji izotop ¹⁶⁹Er sa vremenom poluraspada od 9,4 dana, te izotop ¹⁷²Er sa poluvremenom raspada od 49,3 sati. Osim ovih, nešto stabilniji su i izotopi ¹⁶⁰Er sa poluvremenom raspada od 28,58 sati, ¹⁶⁵Er sa poluvremenom raspada od 10,36 sati i ¹⁷¹Er sa poluvremenom raspada od 7,516 sati. Svi ostali [[radioaktivnost|radioaktivni]] izotopi imaju vremena poluraspada kraća od 3,5 sata, a većina ovih izotopa čak i kraća od 4 minute. Ovaj hemijski element ima i 13 [[nuklearni izomer|nuklearnih izomera]], od kojih je najstabilniji ^167mEr sa vremenom poluraspada od 2,269 sekundi.<ref name="NUBASE" /> Izotopi erbija imaju atomsku masu između 142,9663 [[jedinica atomske mase|u]] (¹⁴³Er) i 176,9541 [[jedinica atomske mase|u]] (¹⁷⁷Er). Primarni način raspada kod izotopa sa manjom atomskom masom od izotopa ¹⁶⁶Er je [[elektronski zahvat]], a najzastupljeniji način raspada kod težih izotopa je beta raspad. Primarni proizvod raspada prije izotopa ¹⁶⁶Er su izotopi elementa 67 ([[holmij]]), a primarni proizvodi izotopa nakon ¹⁶⁶Er su izotopi elementa 69 ([[tulij]]).<ref name="NUBASE"/> == Rasprostranjenost == [[Datoteka:MonaziteUSGOV.jpg|thumb|lijevo|Monacitni pijesak]] Koncentracija erbija u Zemljinoj kori se procjenjuje na oko 2,8&nbsp;mg/kg, a u [[more|morskoj]] vodi na oko 0,9&nbsp;ng/l.<ref name="patnaik" /> Sa ovolikom koncentracijom, erbij se nalazi na približno 45. mjestu najrasprostranjenijih elemenata u [[Zemljina kora|Zemljinoj kori]]. Kao i drugi rijetki zemni metali, ovaj element se nikad ne može naći u slobodnom elementarnom stanju, već uglavnom u rudama monacitnog pijeska. U prošlosti je bilo vrlo teško i skupo odvajati rijetke zemne metale jedan od drugog iz njihovih ruda, ali nakon što je razvijena tehnika proizvodnje na bazi ionske razmjene<ref name="spedding" /> krajem 20. vijeka, značajno je snizilo troškove proizvodnje svih rijetkih zemnih metala i njihovih hemijskih spojeva. Osnovni komercijalni izvori erbija su iz minerala [[ksenotim]]a i [[euksenit]]a, te odnedavno putem ionske adsorpcije gline iz južne Kine; što je dovelo [[Kina|Kinu]] na poziciju najvećeg i osnovnog globalnog dobavljača ovog elementa. U verzijama ovih rudnih koncentrata sa visokim udjelom [[itrij]]a, na itrij otpada oko dvije trećine ukupne težine, dok na erbiju oko 4 do 5%. Kada je koncentrat rastvoren u kiselini, ruda erbija oslobađa dovoljno iona elementarnog erbija da se rastvor oboji u karakterističnu ružičastu boju. Ova boja se ponaša slično kao što su Mosander i drugi rani istraživači lantanoida primijetili u svojim ekstraktima minerala gadolinita iz Ytterbyja. Najvažniji [[minerali]] erbija jesu: * [[monacit]] (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr,Er)PO₄ i * [[bastanezit]] (Ce,La,Nd,Y,Pr,Er)CO₃F == Dobijanje == Isitnjeni minerali se tretiraju [[hlorovodonična kiselina|hlorovodoničnom]] ili [[sumporna kiselina|sumpornom kiselinom]] koje transformiraju nerastvorljive okside rijetkih zemnih metala u rastvorljive hloride ili sulfate. Ovi kiselinski filtrati se djelimično neutraliziraju sa kaustičnom sodom ([[natrij-hidroksid]]) do [[pH|pH vrijednosti]] 3-4. Iz rastvora se istaloži [[torij]] kao hidroksid te se odvaja. Nakon što se rastvor tretira amonij oksalatom, rijetki zemni metali se pretvaraju u svoje nerastvorljive oksalate. Oksalati se zatim žarenjem konvertiraju u okside. Poslije toga se oksidi rastvaraju u dušičnoj kiselini da bi se izdvojio jedan od osnovnih sastojaka, [[cerij]], čiji oksidi nisu rastvorljivi u HNO₃. Zatim se rastvor tretira [[magnezij-nitrat]]om da bi se dobila kristalizirana mješavina dvostrukih soli rijetkih zemnih metala. Ove soli se putem ionske izmjenjivačke tehnike odvajaju. U ovom procesu, ioni rijetkih zemnih metala se sorbiraju na odgovarajući ostatak ionske izmjene putem zamjene sa vodonikom, amonijevim ili [[bakar]]nim ionima koji su sadržani u ostatku. Nakon toga, ioni rijetkih zemnih metala se selektivno ispiraju odgovarajućim kompleksnim sredstvom.<ref name="patnaik"/> Metalni erbij se dobija iz svojih oksida ili soli zagrijavanjem sa [[kalcij]]em na temperaturu od 1450&nbsp;°C u atmosferi [[argon]]a.<ref name="patnaik"/> == Upotreba == [[Datoteka:Erbium-glass.jpg|thumb|Staklo obojeno erbijem]] Svakodnevna upotreba erbija je raznovrsna. Obično se koristi kao fotografski filter zbog svoje elastičnosti je koristan i kao metalurški aditiv. Upotrebljava se između ostalog: * U nuklearnog tehnologiji za apsorpciju [[neutron]]a u kontrolnim šipkama.<ref name="emsley"/><ref name="rbmk" /> * Kada se doda [[vanadij]]u kao [[legura]], erbij snižava tvrdoću legure i poboljšava njenu obradivost.<ref name="CRC" /> * [[Erbij oksid]] ima ružičastu boju, te se ponekad koristi kao boja za [[staklo]] i [[porcelan]]. Takvo staklo se često koristi za sunčane naočale i izradu jeftinog [[nakit]]a.<ref name="CRC" /> *Optička silikatno-staklena vlakna se dopiraju erbijem te se koriste kao aktivni element u vlaknastim pojačalima (EDFA) u optičkim komunikacijama.<ref name="becker" /> Ista vlakna se koriste i za pravljenje lasera od vlakana. Da bi efikasno radila, vlakna dopirana erbijem se obično dodatno dopiraju sa modifikatorima stakla, ponekad i aluminijem ili [[fosfor]]om. Ovi [[dopant]]i pomažu da se spriječe nakupine Er-iona i da se prijenos energije između Er iona i signala dešava efikasnije. Ko-dopiranje optičkih vlakana sa Er i Yb se koristi u snažnim Er/Yb vlaknastim laserima. Erbij se također može koristiti i za optička pojačala.<ref name="emsley"/> *Legura erbija i nikla Er₃Ni ima neobično visok specifični toplotni kapacitet na temperaturama tečnog [[helij]]a i koristi se za kriorashlađivače; mješavina od 65% Er₃[[kobalt|Co]] i 35% Er_0,9[[Iterbij|Yb]]_0,1Ni po zapremini čak dodatno poboljšava specifični toplotni kapacitet<ref name="advanced2" /><ref name="cryogen" /> * Veliki broj medicinskih aplikacija (naprimjer [[dermatologija|dermatološke]] i [[stomatologija|stomatološke]]) koriste emisiju iona erbija ([[Er:YAG laser]]), koja se dosta apsorbira u vodi (koeficijent apsorpcije oko 12000/cm). Takva plitko djelovanje laserske energije u tkivu je neophodno pri laserskim operacijama, te efikasnu proizvodnju pare za lasersko odstranjivanje cakline u stomatologiji. == Biološki značaj == Erbij nema poznatu biološku ulogu, međutim smatra se da soli erbija mogu stimulirati [[metabolizam]]. Prosječna osoba konzumira oko 1&nbsp;mg erbija godišnje. Najveća koncentracija erbija u ljudskom organizmu je u kostima, a dokazano je njegovo prisustvo i u [[bubreg|bubrezima]] i jetri.<ref name = "emsley"/> Erbij se smatra neznatno otrovan, ako se proguta, međutim spojevi erbija nisu otrovni.<ref name = "emsley"/> Metalni erbij u obliku praha predstavlja opasnost od požara i eksplozije.<ref name="ncbi" /> == Reference == {{refspisak|2|refs= <ref name="binder">{{Cite book|author=Harry H. Binder|title=Lexikon der chemischen Elemente|publisher=S. Hirzel Verlag|location=Stuttgart|year=1999|isbn=3-7776-0736-3}}</ref> <ref name="gusto">{{Cite book|author=N. N. Greenwood, A. Earnshaw|title=Chemie der Elemente|edition=1|publisher=VCH|location=Weinheim|year=1988|page=1579|isbn=3-527-26169-9}}</ref> <ref name="zhang">{{Cite journal|author=Yiming Zhang, Julian R. G. Evans, Shoufeng Yang|title=Corrected Values for Boiling Points and Enthalpies of Vaporization of Elements in Handbooks|journal=Journal of Chemical & Engineering Data|volume=56|year=2011|pages=328–337|doi=10.1021/je1011086}}</ref> <ref name="emsley">{{cite book | title = Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements |author= Emsley John | publisher = Oxford University Press | year = 2001 | location = Oxford, England, UK | isbn = 0-19-850340-7 | chapter = Erbium | pages = 136–139 | url = http://books.google.com/?id=j-Xu07p3cKwC}}</ref> <ref name="jackson">{{cite journal| author = M. Jackson| title = Magnetism of Rare Earth| url = http://www.irm.umn.edu/quarterly/irmq10-3.pdf| journal = The IRM quarterly| volume = 10| issue = 3| page = 1| year = 2000| date = | access-date=25. 2. 2014| archive-url = https://web.archive.org/web/20170712151422/http://www.irm.umn.edu/quarterly/irmq10-3.pdf| archive-date=12. 7. 2017| url-status = dead}}</ref> <ref name="fuleren">{{cite journal| doi = 10.1021/nl0720152| title = Structures of ''D''₅''_d''-C₈₀ and ''I''_h''-Er₃N@C₈₀ Fullerenes and Their Rotation Inside Carbon Nanotubes Demonstrated by Aberration-Corrected Electron Microscopy| year = 2007| author = Yuta Sato; Kazu Suenaga; Shingo Okubo; Toshiya Okazaki; Sumio Iijima| journal = Nano Letters| volume = 7| page = 3704| issue = 12 }}</ref> <ref name="webelem">{{cite web| url =https://www.webelements.com/erbium/chemistry.html| title =Chemical reactions of Erbium| publisher =Webelements| access-date =6. 6. 2009| archive-date =28. 1. 2011| archive-url =https://web.archive.org/web/20110128072704/http://www.webelements.com/erbium/chemistry.html| url-status =dead}}</ref> <ref name="NUBASE">{{cite journal|author = Audi Georges, Bersillon O.; Blachot J.; Wapstra A.H. | title = The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties| journal = Nuclear Physics A| volume = 729| pages = 3–128| publisher = Atomic Mass Data Center| year = 2003| doi=10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001| bibcode=2003NuPhA.729....3A}}</ref> <ref name="mosan">C. G. Mosander (oktobar 1843) [http://books.google.com/books?id=CJEOAAAAIAAJ&pg=PA241#v=onepage&q&f=false "On the new metals, Lanthanium and Didymium, which are associated with Cerium; and on Erbium and Terbium, new metals associated with Yttria,"] ''Philosophical Magazine'', serija 3, vol. 23, br. 152, str. 241–254.</ref> <ref name="courier">{{cite book| pages =378–379| url =http://books.google.com/?id=34KwmkU4LG0C&pg=PA377| title = The development of modern chemistry| author = Aaron John Ihde| publisher = Courier Dover Publications| year = 1984| isbn =0-486-64235-6}}</ref> <ref name="patnaik">{{cite book | author=Patnaik Pradyot | year = 2003 | title =Handbook of Inorganic Chemical Compounds | publisher = McGraw-Hill | pages = 293–295| isbn =0-07-049439-8 | url= http://books.google.com/?id=Xqj-TTzkvTEC&pg=PA293 | access-date = 6. 6. 2009}}</ref> <ref name="spedding">{{cite journal | author= F.H. Spedding, ''et al.''| year = 1954 | title = A practical separation of yttrium group rare earths from gadolinite by ion-exchange| url= https://archive.org/details/sim_chemical-engineering-progress_1954-10_50_10/page/n6| journal = Chemical Engineering Progress | volume = 50 | issue = | pages = 7–15 }}</ref> <ref name="rbmk">{{cite book | isbn = 978-0-7923-5593-9 | chapter = Use of UraniumErbium and PlutoniumErbium Fuel in RBMK Reactors | pages = 121–125 | editor = Theodore A. Parish, Vyacheslav V. Khromov, Igor Carron. | year = 1999 | publisher = Kluwer | location = Boston | title = Safety issues associated with Plutonium involvement in the nuclear fuel cycle | url = http://books.google.com/?id=aamn7uifb3gC}}</ref> <ref name="CRC">{{cite book| author = C. R. Hammond |title = The Elements, in Handbook of Chemistry and Physics| url = https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition= 81| publisher =CRC press| year = 2000| isbn = 0-8493-0481-4}}</ref> <ref name="weast">{{Cite book|editor=Weast, Robert C.|title=CRC Handbook of Chemistry and Physics|url=https://archive.org/details/crchandbookofche70edunse|publisher=CRC (Chemical Rubber Publishing Company)|location=Boca Raton|year=1990|pages=E-129 do E-145|isbn=0-8493-0470-9}}</ref> <ref name="becker">{{cite book | isbn = 978-0-12-084590-3 | url = http://books.google.com/?id=uAOq75yt5CcC | author = P.C. Becker, N.A. Olsson, J.R. Simpson ; | year = 1999 | publisher = Academic Press | location = San Diego | title = Erbium-doped fiber amplifiers fundamentals and technology}}</ref> <ref name="advanced2">{{cite book | title= Advances in Cryogenic Engineering volume 39a | editor=Peter Kittel}}</ref> <ref name="cryogen">{{cite book | title= Cryogenic Regenerative Heat Exchangers | author = Robert A. Ackermann | publisher = Springer | year = 1997 | isbn = 978-0-306-45449-3 | page = 58 | url = http://books.google.com/?id=nIzviZ_-_NsC}}</ref> <ref name="ncbi">http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/5921895 {{doi|10.1002/jps.2600540502}} {{doi|10.1016/0041-008X(63)90067-X}}</ref> }} {{Commonscat|Erbium}} {{PSE}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Erbij| ]] [[Kategorija:Hemijski elementi]] [[Kategorija:Lantanoidi]] [[Kategorija:Feromagnetni materijali]] [[Kategorija:Reducensi]] [[Kategorija:Rijetki zemni metali]] j61c6r9fd8wn95szgbjo9z087jn96qy 0 9681 3917480 3831584 2026-08-10T19:12:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917480 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} {{Infokutija jezik|ime=Arapski jezik |ime jezika kako ga nazivaju njegovi govornici=اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ |familycolor=lawngreen |države=[[Alžir]], [[Bahrein]], [[Egipat]], [[Irak]], [[Jordan]], [[Kuvajt]], [[Liban]], [[Libija]], [[Mauritanija]], [[Maroko]], [[Oman]], [[Katar]], [[Saudijska Arabija]], [[Somalija]], [[Sudan]], [[Sirija]], [[Tunis]], [[Ujedinjeni Arapski Emirati]], [[Palestina]] (Zapadna obala i Gaza), Zapadna Sahara, [[Jemen]], i u drugim državama, kao što su [[Izrael]], kao jezik manjine. |regije=[[Bliski Istok]], [[Sjeverna Afrika]] |govornici=oko 206 miliona (maternji) |rang=5 |jezička porodica=[[afroazijski jezici|afroazijski]]<br /> &nbsp;[[semitski jezici|semitski]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[zapadno semitski jezici|zapadno semitski]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;[[centralno semitski jezici|centralno semitski]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''arapski''' |država=[[Alžir]]u, [[Bahrein]]u, [[Komori]]ma, [[Čad]]u, [[Džibuti]]ju, [[Egipat|Egiptu]], [[Irak]]u, [[Izrael]]u, [[Jordan]]u, [[Kuvajt]]u, [[Liban]]u, [[Libija|Libiji]], [[Mauritanija|Mauritaniji]], [[Maroko|Maroku]], [[Oman]]u, [[Palestina|Palestini]], [[Katar]]u, [[Zapadna Sahara|Zapadnoj Sahari]], [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]], [[Somalija|Somaliji]], [[Sudan]]u, [[Sirija|Siriji]], [[Tunis]]u, [[Ujedinjeni Arapski Emirati|Ujedinjenim Arapskim Emiratima]], [[Jemen]]u |ustanova=Egipat: [http://www.arabicacademy.org.eg/ Akademija Arapskog Jezika] |iso1=ar|iso2=ara|iso3=ara|sil=ARA }} '''Arapski jezik''' (arapskim pismom: '''اللُّغَةُ العَرَبِيَّةُ''') pripada južnom ogranku semitskih jezika i afroazijskoj<ref>{{Cite web|url=https://kalimah-center.com/what-is-arabic-language/|title=Arabic Language اللغة العربية: A Complete Guide - KALIMAH|date=29. 7. 2024|language=en-US|access-date=21. 9. 2025}}</ref> porodici jezika. Govori ga više od dvije stotine miliona ljudi širom arapskog svijeta, a na različite načine ga koriste i izučavaju [[musliman]]i cijelog svijeta. Muslimani se u svojim molitvama obraćaju [[Bog]]u na arapskom jeziku. Kao jezik jedne od najvećih svjetskih [[religija]] i službeni jezik mnogih [[država]] i dinastija koje su vladale u prošlosti, arapski jezik je ostavio traga i na drugim jezicima u svijetu. Tokom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]], arapski jezik je bio glavni jezik kulture i nauke, što je rezultovalo brojnim arabizmima u nomenklaturi [[Evropa|evropskih]] jezika na području [[Filozofija|filozofije]], [[Astronomija|astronomije]], [[Astrologija|astrologije]], [[Matematika|matematike]], [[Algebra|algebre]], [[Medicina|medicine]] i drugih [[nauka]]. Arapski jezik je jedan od šest službenih jezika organizacije [[UN|Ujedinjenih nacija]]. == Književni i savremeni standardni arapski jezik == {{Proširiti sekciju}} == Utjecaj arapskog na druge jezike == {{Proširiti sekciju}} == Arapski jezik i islam == Kur'an je napisan na arapskom jeziku. Muslimani se pet puta dnevno obraćaju Allahu u svojim molitvama (namazima) na arapskom jeziku, a također kod njihovog cjelokupnog [[ibadet]]a. == Dijalekti arapskog jezika == {{Proširiti sekciju}} == Glasovi arapskog jezika == === Vokali === {{Proširiti sekciju}} === Struktura sloga === {{Proširiti sekciju}} === Akcenti === {{Proširiti sekciju}} === Razlike između dijalekata === {{Proširiti sekciju}} == Gramatika arapskog jezika == === Općenito === Gramatika arapskog jezika ima sličnosti sa gramatikom drugih semitskih jezika. Neke od tipičnih razlika između standardnog arapskog (فُصْحَى) i narodnih varijanti su gubitak morfoloških oznaka gramatičkog padeža, promjene u redu riječi, pomak ka analitičnijoj morfosintaksi, gubitak gramatičkog raspoloženja i gubitak pasiva. Imenice u književnom arapskom imaju tri gramatička padeža (imenitiv, akuzativ i genitiv [takođe se koristi kada je imenica vođena prijedlogom]); tri broja (jednina, dvojina i množina); dva roda (muški i ženski); i tri "stanja" (neodređeno, određeno i konstruktivno). Padeži imenica u jednini, osim onih koje se završavaju na dugo ā, označeni su kratkim samoglasnicima (/-u/ za nominativ, /-a/ za akuzativ, /-i/ za genitiv). Ženski rod jednine je često označen sa ـَة‎ /-at/, koji se izgovara kao /-ah/ prije pauze. Množina je naznačena ili preko završetaka (zvučna množina) ili interne modifikacije (prelomljena množina). Određene imenice uključuju sve vlastite imenice, sve imenice u "konstruktivnom stanju" i sve imenice koje imaju prefiks određenog člana اَلْـ‎ /al-/. Neodređene imenice u jednini, osim onih koje se završavaju na dugo ā, dodaju kraj /-n/ samoglasnicima koji označavaju padež, dajući /-un/, /-an/ ili /-in/, što se također naziva nunacija ili tanwīn. Pridjevi u književnom arapskom jeziku označavaju se za padež, broj, rod i stanje, kao i za imenice. Množina svih neljudskih imenica uvijek se kombinira s pridjevom u jednini ženskog roda, koji uzima nastavak ـَة /-at/. Zamjenice u književnom arapskom jeziku označene su za lice, broj i rod. Postoje dvije varijante, nezavisne zamjenice i enklitike. Enklitičke zamjenice se dodaju na kraj glagola, imenice ili prijedloga i ukazuju na glagolske i predloške objekte ili posjedovanje imenica. Zamjenica u prvom licu jednine ima drugačiji enklitički oblik koji se koristi za glagole (ـنِي‎ /-nī/) i za imenice ili prijedloge (ـِي‎ /-ī/ nakon suglasnika, ـيَ‎ /-ya/ nakon samoglasnika). Imenice, glagoli, zamjenice i pridjevi se međusobno slažu u svakom pogledu. Imenice koje nisu ljudske u množini se gramatički smatraju ženskim rodom jednine. Glagol u glagolskoj početnoj rečenici označava se kao jednina bez obzira na njegov semantički broj kada je glagolski subjekat eksplicitno naveden kao imenica. Brojevi između tri i deset pokazuju "hijazmičko" slaganje, pri čemu gramatički muški brojevi imaju oznaku ženskog roda i obrnuto. === Padeži, podjela riječi u arapskom jeziku, imenska i glagolska rečenica === ==== Padeži ==== Arapski jezik ima tri padeža, a to su: * Nominativ (الرفع) * Akuzativ (النصب) * Genitiv (الجر) Postoji i stanje ''džezma'' (مجزوم), koje vrijedi za glagole i vrijedi napomenuti da bi se za navedeno stanje moglo reći da može biti i treći padež glagola. ''Imenica'' može imati tri padeža i to su, upravo, ova tri navedena padeža. Nominativ dolazi kao osnova neke riječi, odnosno, za nominativ ne treba postojati neki povod, dok za akuzativ i genitiv mora biti neki povod. Akuzativ dolazi sa povodom koji dođe ispred riječi koji ga uzrokuje, npr. kao poslije riječi إنّ ili أنّ. Genitiv, također, dolazi sa nekim od povoda koji ga uzrokuju, kao npr. kada ispred imenice dođu određene riječi koje uzrokuju genitiv, poput riječi من ili في, poslije kojih riječ dolazi u genitivu. ''Glagol'' ima dva padeža, a to su nominativ i akuzativ, a ima i stanje džezma, kao što smo ga spomenuli i rekli da može biti nazvan i trećim padežom glagola. Nominativ i kod glagola dolazi kao osnova i nema povoda koji ga uzrokuje. Što se tiče akuzativa, on kao i kod imenice dolazi sa povodom, a obavezno dolazi i na objektu, odnosno objekat glagola je u akuzativu. Glagol ne može doći u genitivu. ==== Podjela riječi u arapskom jeziku ==== Riječ (الكلمة) u arapskom jeziku se dijeli na tri vrste, a to su: # Imenica (اسم), kao الكتاب - knjiga # Glagol (فعل), kao ذهب/يذهب - ići # Prilog (حرف), kao إلى - prema ==== Imenska rečenica ==== Jedna od posebnosti arapskog jezika jeste ta da arapski jezik nema glagola ''biti'' (sam, si, je, smo, itd...). Uloga ovog glagola ''biti'' nalazi se u tzv. određenom članu ال (el), tj. u njegovom korištenju. Također, rečenica u arapskom jeziku može biti imenska i glagolska. Imenska rečenica se sastoji od subjekta (مبتدا) i predikata (خبر), dok se glagolska rečenica sastoji od izvršioca radnje (فاعل) i glagola (فعل), a može sadržati i ono nad čim je radnja izvršena, tj. objekat (مفعول به). Da bismo pojasnili ulogu određenog člana ال (el), odnosno njegovu funkciju u preuzimanju glagola ''biti'', a koje se veže za tvorenje imenske rečenice, moramo znati da u arapskom jeziku postoje četiri solucije; to su: # المسجد الجميل (da obje imenice na sebi imaju određeni član el) # مسجد جميل (da imenice na sebi nemaju el) # مسجد الجميل (da prva imenica nema el, a druga ima) # المسجد جميل (da prva imenica ima el, a druga nema) Ovo su opcije na koje možemo naići kada se susretnemo s arapskim jezikom. Od ove četiri solucije koje smo naveli, samo je jedna potpuna imenska rečenica koja sadrži subjekat i predikat, a to je solucija pod brojem 4, koju smo podebljali, a ona glasi '''المسجد جميل - džamija je lijepa'''. Dakle, da bismo dobili glagol ''biti'' u tvorbi imenske rečenice, moramo na prvu imenicu odrediti (u ovom slučaju sa određenim članom el) i to je subjekat, dok drugu riječ '''ne smijemo''' odrediti (u osnovi) i ona je predikat. Prva solucija koju smo naveli jeste da obje imenice na sebi imaju određeni član el (النسجد الجميل), što bi značilo 'lijepa džamija', što u biti nije rečenica, jer u ovoj soluciji druga riječ opisuje prvu, tj. bude joj svojstvo. Druga navedena solucija je da imenice na sebi nemaju el i ona je identična prvoj, tj. druga riječ je opis prvoj riječi. Treća solucija je tzv. genitivna veza između prve i druge imenice, pa bi (مسجد الجميل) značilo - '''džamija lijepog'''. ==== Glagolska rečenica ==== Glagolska rečenica je rečenica koja počinje sa glagolom, a ona se sastoji od glagola (فعل) i izvršioca radnje tog glagola (فاعل), a jednostavan primjer za nju jeste: يأكل زيد الموز, što bi u prijevodu bilo: Pojeo je Zejd bananu. Dakle, vidimo da imamo glagol (يأكل), izvršioca radnje (زيد) i objekat (الموز) i to je potpuna glagolska rečenica. Imamo glagola koji sa sobom ne povlače objekat, poput glagola ذهب/يذهب - ići, i sl. {{Proširiti sekciju}} == Arapsko pismo == {{Glavni|Arapsko pismo}} === Kaligrafija - krasnopis === {{Proširiti sekciju}} === Transliteracija === {{Proširiti sekciju}} == Arapska književnost == {{Proširiti sekciju}} == Također pogledajte == * [[Pismo (jezik)|Pismo]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20170506215046/http://www.learnarabiconline.com.au/ Učenje arapskog online, za one koje govore engleski] * [http://www.tajweedinenglish.com tedžvid na engleskom, za govornike engleskog i francuskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513230822/http://www.tajweedinenglish.com/ |date=13. 5. 2013 }} * [http://en.wikibooks.org/wiki/Language_Learning_Difficulty_for_English_Speakers Arabic: a Category III language] Languages which are difficult for native English speakers . * [https://web.archive.org/web/20090114194203/http://www1.ccls.columbia.edu/~cadim/TUTORIAL.ARABIC.NLP.pdf Dr. Habash's Introduction to Arabic Natural Language Processing] * [http://www.google.com/ta3reeb/ Google Ta3reeb – Google Transliteration] * [http://transliteration.org/quran/Pronunciation/Letters/TashP.htm Transliteration] Arabic language pronunciation applet * [https://www.fsi-language-courses.net/fsi-arabic-language-courses/ ''USA Foreign Service Institute'' osnovni kurs arapskog] * [http://studyarabicguide.me.uk/ vodič za studiranje arapskog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130521164558/http://studyarabicguide.me.uk/ |date=21. 5. 2013 }} Osnovne informacije o jeziku, i kako ga učiti * http://www.ff.unsa.ba/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=21&Itemid=15 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130710200244/http://www.ff.unsa.ba/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=21&Itemid=15 |date=10. 7. 2013 }} {{Commonscat|Arabic language}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Arapski jezik|*]] [[Kategorija:Arapsko pismo]] [[Kategorija:Centralnosemitski jezici]] [[Kategorija:Jezici u Alžiru]] [[Kategorija:Jezici u Bahreinu]] [[Kategorija:Jezici u Kamerunu]] [[Kategorija:Jezici u Čadu]] [[Kategorija:Jezici na Komori]] [[Kategorija:Jezici u Džibutiju]] [[Kategorija:Jezici u Eritreji]] [[Kategorija:Jezici na Gibraltaru]] [[Kategorija:Jezici u Izraelu]] [[Kategorija:Jezici u Iranu]] [[Kategorija:Jezici u Iraku]] [[Kategorija:Jezici u Jordanu]] [[Kategorija:Jezici u Kurdistanu]] [[Kategorija:Jezici u Kuvajtu]] [[Kategorija:Jezici u Libanu]] [[Kategorija:Jezici u Libiji]] [[Kategorija:Jezici u Maliju]] [[Kategorija:Jezici u Mauritaniji]] [[Kategorija:Jezici u Maroku]] [[Kategorija:Jezici u Nigeriji]] [[Kategorija:Jezici u Omanu]] [[Kategorija:Jezici u Palestini]] [[Kategorija:Jezici u Kataru]] [[Kategorija:Jezici u Saudijskoj Arabiji]] [[Kategorija:Jezici u Senegalu]] [[Kategorija:Jezici u Južnom Sudanu]] [[Kategorija:Jezici na Siciliji]] [[Kategorija:Jezici u Somaliji]] [[Kategorija:Jezici u Sudanu]] [[Kategorija:Jezici u Siriji]] [[Kategorija:Jezici u Ujedinjenim Arapskim Emiratima]] [[Kategorija:Jezici u Tunisu]] [[Kategorija:Jezici u Jemenu]] pzpcp8zm0ylf8hf6n22ckofuo9kurm8 0 10608 3917527 3901702 2026-08-11T03:29:08Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917527 wikitext text/x-wiki {{Nije na bosanskom|hrvatskog}} {{Infokutija osoba | ime = Charlie Chaplin | slika = Charlie_Chaplin.jpg | opis = Chaplin u ulozi ''skitnice'' (1915) | ime_pri_rođenju = Charles Spencer | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1889|04|16}} | mjesto_rođenja = [[London]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1977|12|25|1889|04|16}} | mjesto_smrti = Cousier-sur-Vevey, [[Švicarska]] | zanimanje = [[Glumac]] | godine_aktivnosti = 1899–1976 | supružnik = [[Mildred Harris]] (1918–20; razvod)<br>[[Lita Grey]] (1924–27; razvod)<br>[[Paulette Goddard]] (1936–42; razvod)<br>[[Oona O'Neill]] (1943–77; njegova smrt) | nagrade = [[Oscar za najbolju originalnu muziku|Oscar za originalnu muziku 1972.]] }} '''Sir''' '''Charles Spencer Chaplin''' (16. april 1889 − 25. decembar 1977) bio je [[Velika Britanija|britanski]] [[glumac]], zvijezda nijemog filma, režiser, scenarista i muzičar.<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Charlie-Chaplin|title=Charlie Chaplin {{!}} Biography, Movies, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=10. 9. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.charliechaplin.com/en/articles/205-Chaplin-as-a-Composer|title=Charlie Chaplin : Chaplin as a Composer|website=www.charliechaplin.com|access-date=10. 9. 2019|archive-date=22. 7. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230722112621/https://www.charliechaplin.com/en/articles/205-Chaplin-as-a-Composer|url-status=dead}}</ref> Chaplin je jedan od najkreativnijih i najutjecajnijih osoba u eri [[Nijemi film|nijemog filma]]. U svojim filmovima je nastupao kao glumac, režiser, scenarist, producent i kompozitor muzike. Karijera mu se protegnula na 65 godina, od pozorišta u [[Engleska|Engleskoj]] u kojima je nastupao kao dječak, pa sve skoro do smrti u 88. godini. Njegov glavni lik bio je "Skitnica", lutalica otmjenog držanja i džentlmenskog ponašanja. Lik nosi uski kaput, prevelike hlače i cipele, polucilindar te bambusov štap, a zaštitni znak su mu potkresani brkovi. == Djetinjstvo == Charlie Chaplin rođen je [[16. april]]a [[1889.]] u Walworthu u [[London]]u. Njegovi roditelji bili su zabavljači u varijeteu, a rastali su se prije nego što je Charlie navršio tri godine. Od roditelja je naučio pjevanje. Popis stanovništva iz 1891. pokazuje da je njegova majka, glumica Lily Harvey (Hannah Harriet Hall), živjela s Charliejem i njegovim starijim bratom Sydneyjem u ulici Barlow, u Walworthu. Kao dijete je Charlie s majkom živio i na drugim adresama u i oko Kennington Roada u Lambethu. Njegov otac Charles Chaplin stariji bio je [[Romi|romskog]] porijekla. Bio je alkoholičar, te je slabo kontaktirao sa sinom, iako su Charlie i njegov brat kratko živjeli sa njim i njegovom ljubavnicom. Tamo su poslani kad im je majka doživjela živčani slom nakon čega je poslana u ludnicu. Ljubavnica Charliejevog oca poslala ga je u školu na Kenningotn Roadu. Chaplinov otac umro je kad je Charlieju bilo dvanaest, 1901. Bolest grla okončala je pjevačku karijeru Chaplinove majke. Hannina prva kriza došla je 1894. kad je nastupala u ''The Canteenu'', vojnom pozorištu blizu Londona. U pozorište su obično zalazili pijanci i vojnici, a bilo je to najgore mjesto za nastup. Hannah je bila teško povrijeđena nakon što su na nju počeli bacati razne predmete te je otjerana s pozornice. Iza pozornice, plakala je i svađala se sa svojim menadžerom. U međuvremenu, petogodišnji Chaplin izašao je na pozornicu i počeo pjevati u to vrijeme dobro poznatu pjesmu, "Jack Jones". Hannah Chaplin ponovno je poslana u ludnicu. Chaplin je završio u sirotištu u Lambethu u Londonu, a nakon nekoliko sedmica završio je u londonskoj školi za siromašne. Mlada braća Chaplin držali su se zajedno kako bi preživili. Dok su bili dječaci, odlazili su u varijete, a obojica su se dokazala na pozornici. Chaplinove rane godine očajnog siromaštva izvršile su veliki utjecaj na njegove likove. Teme u njegovim filmovima u kasnijim godinama oživit će scene njegovog djetinjstva u siromašnom Lambethu. Iako to Charlie i Sydney nisu znali, imali su polubrata preko njihove majke, Wheelera Drydena, koji je odrastao u inozemstvu s ocem. Poslije se pomirio s porodicom i radio za Chaplina u njegovom holivudskom studiju. Chaplinova majka umrla je 1928. u [[Hollywood]]u, sedam godina nakon što su je sinovi doveli u SAD. Iako je kršten u [[Crkva Engleske|Engleskoj crkvi]], Chaplin je veći dio života bio [[agnosticizam|agnostik]]. == Nastupi u Americi == [[Datoteka:Chaplin - Kid Auto Races in Venice.png|lijevo|mini|250px|Chaplin 1914. u filmu "Kid Auto Races in Venice"]] Chaplin je prvi put nastupao u Americi s glumačkom grupom Freda Karnoa od 1910. do 1912. Tada, nakon nekoliko mjeseci nazad u Engleskoj, vratio se s grupom Karno u SAD 2. oktobra 1912. U grupi su bili [[Arthur Stanley Jefferson]], koji će kasnije postati poznat kao Stan Laurel (Stanlio). Chaplin i Laurel bili su cimeri u pansionu. Stan Laurel vratio se u Englesku, ali Chaplin je ostao u Americi. Krajem 1913, Chaplinov nastup s družinom vidio je filmski producent Marc Sennett, koji ga je angažirao za filmski studio [[Keystone Film Company]]. Chaplin je prvi put nastupio na filmu u komediji ''Making a Living'', objavljenoj 2. februara 1914. == Pionir filmske umjetnosti == [[Datoteka:Charlie Chaplin I.jpg|mini|desno|Charlie Chaplin za radnim stolom 1910.]] Chaplinovi prvi filmovi (1914) bili su u produkciji Keystone Studios, gdje je kreirao svoj lik Skitnice i vrlo brzo savladao umijeće snimanja filmova. "Skitnica" se prvi put pojavio pred publikom u Chaplinovom drugom filmu ''Kid Auto Races at Venice'' (objavljen 7. februara 1914), dok je ''Mabel's Strange Predicament'', njegov treći film, (objavljen 9. februara 1914) bio produciran nekoliko dana prije. Za ovaj film je Chaplin smislio i odglumio lik Skitnice. Chaplin se u svojoj autobiografiji sjetio: : "''Nisam imao pojma kakvu šminku da stavim. Nije mi se svidjela odjeća novinara (u "''Making a Living''"). Međutim, na putu do garderobe pomislio sam da obučem vrećaste hlače, velike cipele, štap i polucilindar. Htio sam da sve bude kontradiktorno: vrećaste hlače - uski kaput, mali šešir - velike cipele. Nisam bio siguran želim li izgledati mlado ili staro, ali sam se sjetio da Sennet očekuje da budem mnogo stariji muškarac, pa sam dodao male brkove jer sam pomislio da će mi dodati godine bez skrivanja mog izraza. Nisam imao pojma o liku. Ali kad sam se obukao, odjeća i šminka su mi dali ideju kakav on treba biti. Počeo sam ga upoznavati, a s vremenom sam izlazio na pozornicu kao da sam takav rođen''." (Chaplin, ''My Autobiography'', 154. str). Krajem godine u Keystoneu, režirao je i montirao vlastite filmove. Odmah je ostvario uspjeh kod publike. 1915. je počeo jednogodišnji ugovor sa studijom Essanay; poboljšao je vlastite vještine i unio malo kompleksnosti u jeftine komedije u Keystone-stilu. 1916. je potpisao unosan ugovor s Mutual Film Corporation kako bi producirao desetak zahtjevnijih komedija. Dali su mu gotovo potpunu umjetničku kontrolu, a snimio je dvanaest filmova u osamnaest mjeseci od kojih se neki smatraju najutjecajnijim komedijama u historiji filma. Chaplin je poslije rekao kako mu je period u Mutualu bio najsretniji u karijeri. Većinu svojih filmova snimio je za Keystone, Essanay i Mutual. Nakon što je 1918. preuzeo kontrolu nad svojim produkcijama (i ostavio prikazivače i publiku da ih čekaju), poduzetnici su poslušali zahtjeve za Chaplinom prikazujući njegove stare komedije. Filmovi su prerađeni, promijenjena su im imena, a izdavani su po nekoliko puta, prvo u pozorištima, zatim za kućnu upotrebu, a odnedavno i za VHS i [[DVD]] tržište. 12 komedija iz Mutuala 1933. su čak obnovljene kao zvučni filmovi kad im je producent Amadee J. Van Beuren dodao orkestralnu muziku i zvučne efekte. Popis desetaka Chaplinovih filmova i alternativnih verzija može se naći u knjizi Teda Okude i Davida Maska, ''Charlie Chaplin at Keystone and Essanay: Dawn of the Tramp''. == Kreativna kontrola == Na kraju ugovora s Mutualom, 1917, Chaplin je potpisao ugovor s kućom First National kako bi producirao osam filmova. First National producirao je i distribuirao ove filmove (1918-1923), ali mu i dao potpunu kreativnu kontrolu oko produkcije. Chaplin je sagradio vlastiti holivudski studio te koristio svoju neovisnost kako bi stvorio jedinstven, bezvremenski opus koji ostaje zabavan i uticajan. Iako je First National očekivao da će Chaplin snimiti kratke komedije kao u Mutualu, Chaplin je ambiciozno proširio većinu svojih osobnih projekata u dugometražne filmove, kao što su ''O desno rame'' (1918), ''Dokoličar'' (1923) i dugometražni klasik ''[[Mališan]]'' (1921). [[Datoteka:Charles-chaplin 1920.jpg|desno|mini|Chaplin 1920.]] 1919. je Chaplin zajedno s [[Mary Pickford]], [[Douglas Fairbanks|Douglasom Fairbanksom]] i [[David Wark Griffith|D.W. Griffithom]] osnovao kompaniju [[United Artists]]. Svi oni su bježali od sve većeg uticaja i moći filmskih distributera i financijera koji su se udruživali i stvarali holivudski studijski sistem. Ovaj potez, zajedno s potpunom kontrolom produkcije svojih filmova, osigurao je Chaplinovu neovisnost kao filmašu. Bio je jedan od glavnih ljudi studija sve do početka pedesetih. Svi Chaplinovi filmovi pod markom United Artists su bili dugometražni, počevši s ''[[Parižanka|Parižankom]]'' (1923). Taj film su slijedili klasici ''[[Zlatna groznica (1925)|Zlatna groznica]]'' (1925) i ''[[Cirkus (1928)|Cirkus]]'' (1928). Nakon dolaska zvučnog filma, snimio je ''[[Svjetla velegrada]]'' (1931), kao i ''[[Moderna vremena]]'' (1936) prije nego što je prešao na zvuk. Bili su to nijemi filmovi u kojima su se pojavili njegova muzika i zvučni efekti. ''Svjetla velegrada'' je vjerovatno bio savršena ravnoteža komedije i osjećajnosti. Za zadnju scenu je kritičar časopisa ''Life'', James Agee, 1949. napisao kako je to bila "najbolja gluma ikad zabilježena na celuloidnoj vrpci". Njegovi zvučni filmovi snimljeni u [[Hollywood]]u bili su ''[[Veliki diktator]]'' (1940), ''[[Gospodin Verdoux]]'' (1947) i ''[[Svjetla pozornice (1952)|Svjetla pozornice]]'' (1952). [[Datoteka:Charlie Chaplin 1918.jpg|lijevo|mini|250px|Chaplinov javni nastup na trgu 1918.]] Iako su ''Moderna vremena'' (1936) nijemi film, u njemu se ipak govori - obično to dolazi iz beživotnih predmeta kao što su radio ili TV monitor. To je napravljeno zbog publike tridesetih koja se odvikla od nijemih filmova. ''Moderna vremena'' je bio prvi film u kojem se čuje Chaplinov glas (u besmislenoj pjesmi na kraju). Međutim, mnogi gledaoci ga smatraju nijemim filmom - i krajem te ere. Iako su zvučni filmovi postali dominantni nakon pojave 1927, Chaplin nije htio snimati takve filmove i kroz tridesete. Smatrao je kako je film prvenstveno pantomimička umjetnost. Rekao je: "Kretnje se općenito bolje razumije nego riječi. Kao i kineski simboli, uvijek će značiti različite stvari ovisno o konotaciji. Poslušajte opis neke nepoznate životinje-afričke divlje svinje, na primjer. Zatim pogledajte sliku životinje i vidite kako ste iznenađeni." Još jedan primjer Chaplinove svestranosti bila je uvodna špica za film ''Svjetla pozornice'' (1952) na kojoj je potpisan kao koreograf, a za film ''Cirkus'' iz 1928. je otpjevao naslovnu pjesmu. Najpoznatija od nekoliko pjesama koje je komponirao je ''Smile'', za film ''Moderna vremena'', kojoj su dodani stihovi kako bi uspješnije promovirala ponovno prikazivanje filma u pedesetima. Pjesmu je otpjevao [[Nat King Cole]]. "This Is My Song" iz Chaplinova zadnjeg filma, ''[[Grofica iz Hong Konga]]'', bio je hit broj jedan na raznim jezicima u šezdesetima, a Chaplinova tema iz ''Svjetla pozornice'' je bila hit u pedesetima pod nazivom "Eternally". Chaplinova muzika za film ''Svjetla pozornice'' bila je 1972. nominirana za [[Oscar]]a zbog odgode premijere u [[Los Angeles]]u koja je potrajala dvije decenije. === ''Veliki diktator'' === Njegov prvi zvučni film, ''[[Veliki diktator]]'' (1940), bio je čin prkosa protiv [[Adolf Hitler|Adolfa Hitlera]] i [[nacizam|nacizma]], a sniman je i objavljen u Sjedinjenim Državama godinu dana prije nego što je SAD napustio svoju politiku izolacionizma kako bi ušao u [[Drugi svjetski rat]]. [[Paulette Goddard]] ponovno je snimala s Chaplinom, portretiravši ženu u getu. Film je u to vrijeme opisan kao hrabar čin s obzirom na politički ambijent, zbog izrugivanja nacizmu i prikaza progona [[Židov]]a. Chaplin je glumio oba glavna lika, diktatora Adenoida Hynkela, koji je očigledno temeljen na Hitleru, i židovskog brijača koji fizički podsjeća na Chaplinova Skitnicu, ali to ipak nije Skitnica. Na kraju, dva lika koja je odglumio Chaplin mijenjaju pozicije kroz složenu radnju. Chaplin je zatim napustio komičarski lik kako bi se izravno mogao obratiti publici. Zanimljivo, Chaplin je rođen 4 dana prije Hitlera. == Politički stavovi == [[Datoteka:Chaplin and Gandhi 1931.jpg|desno|mini|250px|Chaplin i Gandhi 1931.]] Chaplinove političke simpatije su uvijek naginjale lijevo. Njegovi stavovi su se prilagođavali modernim standardima, ali u četrdesetima (u vezi s njegovim uticajem, slavom i statusom u Sjedinjenim Državama kao strani državljanin) su viđena kao [[komunizam|komunistička]]. Njegovi nijemi filmovi prije [[Velika depresija|Velike depresije]] nisu nosili političke teme ili poruke, ali njegovi filmovi iz tridesetih su bili više politički otvoreni. ''[[Moderna vremena]]'' opisuje otuđujući robotizirani rad radnika i siromahe u strašnim uvjetima. Posljednji dramatični govor u ''[[Veliki diktator|Velikom diktatoru]]'', koji je bio kritičan prema nacionalizmu bez zadrške, i njegova javna kampanja za otvaranje drugog evropskog fronta 1942. kako bi se pomoglo [[SSSR|Sovjetskom Savezu]] u 2. svjetskom ratu nisu bili po volji vlastodršcima. U bar jednom od ovih govora, prema člancima u ''Daily Workeru'', je nagovijestio kako bi [[socijalizam]] mogao zahvatiti cijeli svijet nakon rata te ga izjednačio s "ljudskim napretkom". [[Datoteka:Chaplin The Kid.jpg|200px|lijevo|mini|Chaplin u filmu ''[[Mališan]]''. Ova scena iz filma danas je jedna od najpoznatijih u historiji filma]] Zasebno od njegovih govora iz 1942, Chaplin je odbio dati podrŝku ratnim naporima kao što je napravio za vrijeme [[1. svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], što je dovelo do javne ljutnje, iako su dva njegova sina služila u vojsci u Evropi. U toku većeg dijela rata, borio se protiv teških optužbi povezanih s njegovom kratkom aferom s glumicom Joan Berry. Nakon rata, suočio se s protestima u mnogim američkim gradovima zbog crne komedije ''[[Gospodin Verdoux]]'' (1947) u kojoj je izrazio svoje poglede na [[kapitalizam]]. Kao rezultat, Chaplinov posljednji američki film, ''[[Svjetla pozornice (1952)|Svjetla pozornice]]'', bio je manje političan i više autobiografski. Njegov sljedeći film snimljen u Evropi, ''[[Kralj u New Yorku]]'' (1957), bio je satira političkog progona i paranoje koji su ga prisilili da napusti SAD pet godina prije. Nakon ovog filma, Chaplin više nije davao javne političke izjave, rekavši kasnije kako bi komičari i klauni trebali biti "iznad politike". == [[Makartizam]] == Iako je Chaplin ostvario veliki uspjeh u Sjedinjenim Državama te je bio njen stanovnik od 1914. do 1952, zadržao je britansko državljansto. Tokom ere [[Makartizam|makartizma]], Chaplin je bio optužen za "protuameričke aktivnosti" i osumnjičen da je komunistički simpatizer, a J. [[Edgar Hoover]], koji je naredio [[FBI]]-ju da vodi tajne dokumente o njemu, pokušao ga je istjerati iz zemlje. FBI-jeva kampanja protiv Chaplina se pojačala nakon njegove kampanje iz 1942. za otvaranje drugog evropskog fronta u ratu, a vrhunac je dostigla krajem četrdesetih, kad su mu kongresmeni prijetili da će ga pozvati kao svjedoka na saslušanjima. To se nikad nije dogodilo, vjerovatno zbog straha od Chaplinove sposobnosti da ismije istražioce. Bila je to vjerovatno mudra odluka, a Chaplin je kasnije rekao, da su ga pozvali, da bi se pojavio odjeven u kostim Skitnice. [[Datoteka:Chaplin caricature.JPG|desno|mini|250px|Karikatura Grega Williamsa]] 1952. je Chaplin napustio Ameriku na ono što je trebalo biti kratki put kući u Englesku; Hoover je doznao za to i nagodio se sa Imigrantskim uredom da mu ponište vizu za ponovni ulazak. Chaplin je odlučio ne vratiti u Sjedinjene Države, napisavši, "... ''Od kraja zadnjeg svjetskog rata, bio sam predmet laži i propagande od strane moćnih revolucionarnih grupa koje su, svojim utjecajem i uz pomoč američkih žutih novina, stvorile nezdravu atmosferu u kojoj se liberali mogu izdvojiti i kazneno goniti. Shvatio sam da je praktički nemoguće nastaviti moj rad na filmu te sam se odrekao svog boravišta u Sjedinjenim Državama''." Chaplin se zatim odselio u Vevey u [[Švicarska|Švicarsku]]. Vratio se nakratko u Sjedinjene Američke Države u aprilu 1972, sa svojom ženom, kako bi primio [[Oscar za životno djelo]]. Međutim, u to vrijeme animoziteti medija prema starijem Chaplinu su nestali, a njegov posjet bio je trijumf. == Posljednji radovi == Posljednja dva Chaplinova filma snimljena su u [[London]]u: ''[[Kralj u New Yorku]]'' (1957) u kojem je nastupio u glavnoj ulozi, te ga napisao, režirao i producirao; i ''[[Grofica iz Hong Konga]]'' (1967), sa [[Sophia Loren|Sophiom Loren]] i [[Marlon Brando|Marlonom Brandom]] u glavnim ulogama, u kojem se Chaplin posljednji put pojavio na filmu u maloj [[Kameo|cameo]] ulozi, kao konobar koji pati od morske bolesti, a kojeg je režirao, producirao i napisao scenarij. U svojoj autobiografskoj knjizi, ''My Life in Pictures'', objavljenoj 1974, Chaplin je odao kako je napisao scenarij za svoju najmlađu kćer, Victoriju. U filmu nazvanom ''The Freak'' Victoria je trebala glumiti anđela. Prema Chaplinu, scenarij je bio dovršen te su počele probe (u knjizi se nalazi fotografija Victorije u kostimu), ali je otkazan kad se Victoria udala. "Namjeravam ga završiti jednog dana", napisao je Chaplin; međutim, zdravlje mu se pogoršalo u sedamdesetima te je umro prije nego što se to dogodilo. U sedamdesetima, Chaplin je komponovao originalnu muziku za svoje nijeme filmove te ih ponovo objavio. Komponovao je aranžmane za sve svoje filmove koje je snimio za First National te za ''Mališana'' i ''Cirkus''. Jedan od zadnjih Chaplinovih kompletiranih radova, aranžman za svoj neuspješni film iz 1923, ''Parižanka'', dovršen je 1976. == Odnosi sa ženama == Chaplinove veze s raznim ženama bile su važan dio njegovog života i karijere, u pozitivnom i negativnom smislu. === Hetty Kelly === Hetty Kelly je bila Chaplinova prva "prava" ljubav, plesačica u koju se Chaplin zaljubio kad je imala 15 godina, dok je njemu bilo 19, kad je Kelly nastupala prije njega u [[london]]skom varijeteu. Chaplin je upitao hoće li se naći s njim sljedećeg vikenda, a ona je pristala. Chaplin se ozbiljno zaljubio u nju i zaprosio je. Kad ga je odbila, Chaplin je predložio kako bi najbolje bilo da se nikad više ne vide. Bio je shrvan kad je ona pristala. Godinama kasnije, uspomena na nju postat će 'fetiš' za njega. Bio je slomljen kad je 1921. saznao da je umrla od gripe tokom velike epidemije 1918. === Edna Purviance === Chaplin i njegova prva velika glavna glumica, [[Edna Purviance]], bili su u vezi tokom produkcije njegovih filmova za Essanay i Mutual 1916. i 1917. Čini se da je romansa pukla 1918, a Chaplinov brak s Mildred Harris krajem 1918. otklonio je svaku mogućnost pomirenja. Purviance je nastupala kao glavna glumica u njegovim filmovima sve do [[1923]], a ostat će na njegovom platnom spisku sve do svoje smrti 1958. Ona i Chaplin su se uvažavali do kraja života. === Mildred Harris === [[Datoteka:MildredPrivatecolletion2.jpg|mini|lijevo|150p|Mildred Harris]] 3. oktobra 1918, 29-godišnji Chaplin oženio se s 16-godišnjom popularnom dječjom glumicom, Mildred Harris. Do braka je došlo nakon što je Harrisova utvrdila da je trudna, što se pokazalo lažnim. Imali su jedno dijete, Normana Spencera Chaplina (poznatog kao "Mali miš"), koji je umro u ranom djetinjstvu; razveli su se [[1920]]. Tokom razvoda, Chaplin je tvrdio da je Harris imala lezbijsku aferu s poznatom glumicom u to vrijeme, Allom Nazimovom, koja je bila poznata po zavođenju mladih glumica. Harris je uzvratila tvrdnjom da je Chaplin seksualni ovisnik. === Pola Negri === Chaplin se našao u vrlo javnoj vezi s glumicom Polom Negri, s kojom je bio i zaručen. Negri je bila [[poljska]] glumica koja je nedugo prije toga stigla u Hollywood. Burne zaruke koje su se svako malo prekidale pa nastavljale, okončane su nakon nekih devet mjeseci, ali su nagovijestile moderne stereotipe o vezama holivudskih zvijezda. Chaplinova javna veza s Negri bila je jedinstvena u njegovom javnom životu. Svoje druge veze je pokušavao održati diskretnima i privatnima (obično neuspješno). Mnogi biografi zaključili su kako mu je veza s Negri poslužila kako bi privukao pažnju. === Marion Davies === 1924. je Chaplin imao flert s glumicom Marion Davies, pratiljom [[William Randolph Hearst|Williama Randolpha Hearsta]], u isto vrijeme kad je bio u vezi s maloljetnom Litom Grey. I Davies i Chaplin bili su na Hearstovoj jahti u vrijeme misteriozne smrti Thomasa Harpera Incea. Charlie je pokušao nagovoriti da ostavi Hearsta i ostane s njim, ali ona nije htjela te je ostala s Hearstom sve do njegove smrti, [[1951]]. Chaplin se pojavio u rijetkoj cameo ulozi u Daviesinom filmu iz 1928, ''Show People'', a prema nekim izvorima ostao je s njom u vezi sve do 1931. === Lita Grey === Chaplin je upoznao Litu Grey na snimanju ''[[Mališan]]a''. Tri godine poslije, s 35 godina, spetljao se s 16-godišnjom Grey tokom priprema za ''Zlatnu groznicu'' u kojem je ona trebala nastupiti u glavnoj ženskoj ulozi. Vjenčali su se 26. novembra 1924. nakon što je ona zatrudnila (pa nije ni nastupila u filmu). Dobili su dva sina, glumca Charlesa Chaplina mlađeg (1925-1968) i Sydneyja Earle Chaplina ([[1926]]-). Brak je bio katastrofa jer su im se karakteri dosta razlikovali. [[1928]]. su se razveli, a Chaplin je morao platiti 825.000 dolara, što je tada bio rekord, uz gotovo milion dolara sudskih troškova. Od stresa zbog senzacionalnog razvoda i prepirke oko plaćanja federalnog poreza Chaplin je posijedio. === Georgia Hale === Zamjena za Litu Grey na ''Zlatnoj groznici'' bila je Georgia Hale. U dokumentarcu ''Unknown Chaplin'', u intervjuu iz osamdesetih, ona je izjavila da se divila Chaplinu još od djetinjstva i da su tada 19-godišnja glumica i Chaplin počeli vezu koja se nastavila još nekoliko godina, koju je opisala u svojim memoarima, ''Charlie Chaplin: Inmate Close-Ups''. Tokom produkcije Chaplinovog filma ''Svjetla velegrada'' od 1929. do 1930, Hale je pozvana da zamijeni Virginiju Cherrill u ulozi prodavačice cvijeća. === May Reeves === May Reeves je angažirana za Chaplinovu sekretaricu na njegovom dužem putu po Evropi 1931. i 1932, a trebala je čitati njegova pisma. Radila je samo jedno jutro, a kad se upoznala s Chaplinom, zaslijepila ga je. May je postala njegova pratilja i ljubavnica na putovanju, što nije bilo po volji njegovom bratu Sydu. Kad se Reeves spetljala i sa Sydom, Chaplin je okončao vezu, ona je napustila njegovo putovanje. Reeves je zabilježila njihovu kratku vezu u svojoj knjizi, "The Intimate Charlie Chaplin". === Paulette Juliet Goddard === Chaplin i glumica Paulette Goddard bili su u romantičnoj i profesionalnoj vezi između 1932. i 1940, a Goddard je većinom živjela s Chaplinom u njegovom domu na Beverly Hillsu. Chaplin je "otkrio" Goddard i dao joj glavne uloge u ''Modernim vremenima'' i ''Velikom diktatoru''. Često se govorilo kako nije uzeta u obzir za ulogu Scarlett O'Hare u filmu ''[[Zameo ih vjetar (1939)|Zameo ih vjetar]]'' jer nije htjela potvrditi da se udala za njega. Nakon što je veza završila 1940, Chaplin i Goddard su javno potvrdili kako su se tajno vjenčali 1936. Ove izjave mogu biti i zajednički napor da se spriječi bilo kakva šteta karijeri Goddardove, jer je Chaplin privatno potvrdio kako se nikad nisu službeno vjenčali. U svakom slučaju, njihov zakonski brak završio je prijateljski 1942, a Goddardovoj je odobrena nagodba. Nastavila je s velikom karijerom u Paramountovim filmovima u četrdesetim, radeći nekoliko puta s [[Cecil B. DeMille|Cecilom B. DeMilleom]]. Kasnije je, kao i Chaplin, živjela u Švicarskoj. === Joan Barry === Chaplin je 1942. imao kratku aferu s Joan Berry, koju je imao u vidu za glavnu ulogu u planiranom filmu, ali njihova veza je završila kad ga je ona počela uznemiravati i počela pokazivati znakove ozbiljnog mentalnog poremećaja (kao i njegova majka). Chaplinova kratka veza s Berry pokazala se kao noćna mora za njega. Nakon što je dobila dijete, 1943. ga je tužila zbog očinstva. Iako su krvni testovi pokazali da Chaplin nije otac Berrynog djeteta, testovi tada nisu bili dokaz na sudu pa mu je naređeno da mora uzdržavati dijete. Ta nepravda je kasnije dovela do promjene u [[Kalifornija|kalifornijskom]] zakonu pa su testovi postali dokaz na sudu. Federalni tužioci su ga optužili i za ropstvo u vezi Berryjeve 1944, ali je oslobođen optužbi. Chaplinov imidž u Americi bio je teško narušen ovim senzacionalnim suđenjima. Berry je institucionalizirana 1953. nakon što je pronađena kako hoda bosa ulicama, noseći par dječjih sandala i zvečaljku, i mrmlja: "Ovo je čarolija." === Oona O'Neill === [[Datoteka:Chaplin Vevey 23.12.2006.jpg|desno|mini|250px|Spomenik Chaplinu u Veveyu]] Tokom pravnih zavrzlama s Berry, upoznao je [[Oona O'Neill|Oonu O'Neill]], kćer [[Eugene O'Neill|Eugenea O'Neilla]], te se oženio s njom 16. maja 1943. Njemu su bile 54, a ona je tek navršila 18. Stari O'Neill je nakon braka prekinuo sve veze s Oonom, sve do svoje smrti. Činilo se da O'Neill i Chaplin daju jedno drugom ono što im je oboma nedostajalo: ona je žudila za očinskom figurom, a Chaplin je tražio njenu odanost i podršku kad mu je opala popularnost. Brak je bio dug i sretan, s osmero djece. Imali su tri sina: Christophera, Eugenea i Michaela Chaplina i pet kćeri: Geraldine, Josephine, Jane, Victoriju i Annette-Emilie Chaplin. Ona je nadživjela Chaplina za 14 godina, ali su joj posljednje godine bile nesretne - žalost zbog Chaplinove smrti odvela je prema alkoholizmu. Umrla je od raka gušterače 1991. == Smrt == Chaplin je plivao, igrao [[tenis]], malo pušio i rijetko pio. Međutim, njegovo zdravlje počelo se pogoršavati krajem šezdesetih, nakon završetka njegovog zadnjeg filma, ''Grofice iz Hong Konga''. U posljednjim godinama je jako oslabio te je umro u snu 25. decembra 1977, u Veveyju u Švicarskoj, u dobi od 88 godina. Pokopan je na groblju Corsier-Sur-Vevey u Corsier-Sur-Veveyju, Vaud. 1. marta 1978. njegovo tijelo je ukrala grupa poljskih i bugarskih mehaničara u pokušaju da iznude nešto novca od njegove porodice. Plan je propao, lopovi su uhapšeni, a tijelo je ponovno pokopano 11 sedmica poslije blizu Ženevskog jezera. Ovaj put je tijelo pokopano ispod debelog sloja betona kako bi se spriječili mogući ponovni pokušaji. == Filmografija == * "[[Tillie's Punctured Romance]]" (1914) * "[[Mališan (film, 1921.)|Mališan]]" (''The Kid'' - 1921) * "[[Parižanka]]" (''A Woman of Paris'' - 1923) * "[[Zlatna groznica]]" (''The Gold Rush'' - 1925) * "[[Cirkus (film, 1928.)|Cirkus]]" (''The Circus'' - 1928) * "[[Show People]]" (1928) * "[[Svjetla velegrada]]" (''City Lights'' - 1931) * "[[Moderna vremena]]" (''Modern Times'' - 1936) * "[[Veliki diktator]]" (''The Great Dictator'' - 1940) * "[[Gospodin Verdoux]]" (''Monsieur Verdoux'' - 1947) * "[[Svjetlo pozornice]]" (''Limelight'' - 1952) * "[[Kralj New Yorka]]" (''A King in New York'' - 1957) * "[[Grofica iz Hong Konga]]" (''A Countess From Hong Kong'' - 1967) == Reference == {{Refspisak|}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Charlie Chaplin}} {{Wikicitat|Charlie Chaplin}} * '''Službene stranice''' ** [https://web.archive.org/web/20190820134225/https://www.charliechaplin.com/ '''Službeni sajt'''] ** [https://web.archive.org/web/20100913081602/http://www.chaplinmuseum.com/ Chaplinov muzej] ** [http://www.charliechaplinarchive.org/ Chaplinov arhiv] * '''Biografija''' **[https://web.archive.org/web/20080229030526/http://www.charliechaplin.com/en/biography '''Službena Chaplinova biografija'''] ** [https://web.archive.org/web/20070207134815/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,,21147402-5012142,00.html Charlie Chaplin's Golden Silence] ** [http://www.limelightmovieart.com/galleries/charlie_chaplin.php Charlie Chaplin biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061201141124/http://www.limelightmovieart.com/galleries/charlie_chaplin.php |date=1. 12. 2006 }} ** [http://www.clown-ministry.com/index_1.php?/site/articles/charlie_chaplin_biography_the_little_tramp_world_famous_tramp_clown/ Clown Ministry's biography of Charlie Chaplin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130408032551/http://www.clown-ministry.com/index_1.php?%2Fsite%2Farticles%2Fcharlie_chaplin_biography_the_little_tramp_world_famous_tramp_clown%2F |date=8. 4. 2013 }} ** Charlie Chaplin - biografska hronologija ** [http://www.nettechnowebdesign.com/charlie_chaplin.htm Charlie Chaplin - biografija - fotografije - Kiera Chaplin, unuka Charlieja Chaplina] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070814122112/http://www.nettechnowebdesign.com/charlie_chaplin.htm |date=14. 8. 2007 }} * '''Filmografija''' ** {{Imdb name|id=0000122|name=Charles Chaplin}} * '''Fan stranice''' ** [http://www.thelittlefellow.org The Little Fellow: A Charlie Chaplin Fan Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211023012641/http://thelittlefellow.org/ |date=23. 10. 2021 }} * '''Ostalo''' **[http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/bday/0416.html Obituary, NY Times, December 26, 1977 ''Chaplin's Little Tramp, an Everyman Trying to Gild Cage of Life, Enthralled World''] ** [http://www.chaplinreview.com/ Chaplin Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929224149/http://www.chaplinreview.com/ |date=29. 9. 2007 }} ** [http://silentgents.com/PChaplin.html Charlie Chaplin Photo Galleries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319010703/http://silentgents.com/PChaplin.html |date=19. 3. 2008 }} ** [https://web.archive.org/web/20100716105905/http://www.classicmovies.org/articles/aa042201b.htm A collection of tribute webpages to Charlie Chaplin at Classicmovies.org] ** [https://web.archive.org/web/20060516133957/http://www.csse.monash.edu.au/~pringle/silent/chaplin/aaronhale.html Chaplin - An essay by Aaron Hale] ** [http://wso.williams.edu/~dgerstei/chaplin/intro.html Charlie Chaplin: A WWW Celebration] ** [https://web.archive.org/web/20110302041212/http://www.fadetoblack.com/foi/charliechaplin/index.html Charlie Chaplin FBI File] ** [https://web.archive.org/web/20000619061630/http://www.time.com/time/time100/artists/profile/chaplin.html The TIME 100: Charlie Chaplin] ** [http://www.silentsaregolden.com/articles/lloydvschaplin.html Lloyd vs. Chaplin "Who's the Champeen?"] {{Familija Chaplin}} {{Oscar za životno djelo}} {{Oscar - najbolja originalna muzika}} {{Počasna BAFTA}} {{Zlatni lav - nagrada za životno djelo}} {{100 godina AFI-ja... 100 zvijezda}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Chaplin, Charlie}} [[Kategorija:Charlie Chaplin|*]] [[Kategorija:Rođeni 1889.]] [[Kategorija:Umrli 1977.]] [[Kategorija:Biografije, London]] [[Kategorija:Britanski komičari]] [[Kategorija:Britanski glumci]] [[Kategorija:Britanski režiseri]] [[Kategorija:Britanski scenaristi]] 2wkzcum0d95k6ip0w3evika693to51n 0 11087 3917465 3903001 2026-08-10T16:28:38Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917465 wikitext text/x-wiki {{Geokutija|Savezna država | ime = Alabama | izvorno_ime = | drugo_ime = ''State of Alabama'' {{Simboli jezika|en|engleski}} | kategorija = [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|Savezna država]] | graniči_sa = {{plainlist| * [[Florida]] * [[Georgia]] * [[Tennessee]] * [[Mississippi]] }} | etimologija = | službeni_naziv = | moto = Audemus jura nostra defendere<br>''Usuđujemo se braniti naša prava'' | nadimak = Yellowhammer State <br> Heart of Dixie <br> Cotton State | slika = | opis_slike = | zastava = Flag of Alabama.svg | simbol = Seal of Alabama.svg | simbol_vrsta = Grb | država = Sjedinjene Američke Države | zastava_države = da | glavni_grad = [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]] | širina_stepeni_glavnog_grada = 32| širina_minuta_glavnog_grada = 21| širina_sekundi_glavnog_grada = 42| širina_SJ_glavnog_grada =N | dužina_stepeni_glavnog_grada = 86| dužina_minuta_glavnog_grada = 16| dužina_sekundi_glavnog_grada = 45| dužina_IZ_glavnog_grada =W | najviši = | najviša_lokacija = Mount Cheaha | najviša_visina = 735,5 | najniža = | najniža_lokacija = [[Meksički zaliv]] | najniža_visina = 0 | dužina = 531 | širina = 305 | površina = 135765 | površina_zemlje = | površina_vode = 3,20% | stanovništvo = 4833722| stanovništvo_datum = procjena 2013<ref name="procj2013" /> | stanovništvo_gustoća = 36,5 | osnovan = 22. savezna država SAD-a | datum =14. decembar 1819. | vlada = | lider = [[Kay Ivey]] | lider_vrsta = Guverner | lider_partija = [[Republikanska stranka (SAD)|R]] | vremenska_zona = Istočni dio: [[UTC]]-5/DST-4<br />Središnji dio: UTC-6/DST-5 | vremenska_zona_DST = | poštanski_broj = AL | pozivni broj = | kod = US-AL | kod_vrsta = [[ISO 3166-2]] | karta = Alabama in United States.svg | opis_karte = Položaj Alabama na karti Sjedinjenih Američkih Država | web_stranica = {{URL|alabama.gov}} | bilješka = }} '''Alabama''' ({{Audio|pomoć=ne|en-us-Alabama.ogg|izgovor}}; skraćenica: '''AL''') jest [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|savezna država]] na jugoistoku [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a. Graniči sa [[Tennessee]]jem na sjeveru, [[Georgia|Georgijom]] na istoku, [[Florida|Floridom]] i [[Meksički zaliv|Meksičkim zalivom]] na jugu i [[Mississippi]]jem na zapadu. Ona je 30. savezna država po veličini i 23. po broju stanovnika među svim američkim saveznim državama. Sa 2.100&nbsp;km, Alabama je jedna od država koja ima najduže plovne riječne puteve u SAD.<ref name="transpala" /> Od [[Američki građanski rat|građanskog rata]] do [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], Alabama je, poput mnogih južnjačkih država, patila zbog ekonomskih poteškoća, djelimično zbog njene stalne zavisnosti od [[poljoprivreda|poljoprivrede]]. I pored rasta velikih industrijskih i urbanih centara, u zakonodavnim tijelima je prevlast imao bijelački ruralni lobi sve do 1960tih, dok su afroamerikanci i interesi gradskog stanovništva bili marginalizirani.<ref name="rurint" /> Afroamerikanci i siromašni bijelci su gotovo bili lišeni građanskih prava 1901. godine, a takav status su zadržali sve do 1965. godine. Nakon Drugog svjetskog rata, Alabama je doživjela rast nakon što je ekonomija države prošla kroz tranziciju od one primarno zasnovane na poljoprivredi do ekonomije sa raznolikim interesima. Osim toga, širenje i izgradnja vojnih struktura i baza Američkih vojnih snaga dalo je poticaj državnoj privredi i pomoglo da se smanji jaz između poljoprivredne i industrijske privrede tokom sredine 20. vijeka. Danas početkom 21. vijeka [[ekonomija]] Alabame je zasnovana na [[menadžment]]u, industriji [[automobil]]a, [[banka|finansijskom sektoru]], aeronautici, [[rudarstvo|rudarstvu]], obrazovanju, trgovini i [[tehnologija|tehnologiji]].<ref name="occupational" /> Nezvanični nadimak savezne države Alabama je ''Yellowhammer State'' ([[bosanski jezik|bos.]] ''Država zlatnog djetlića'') po djetliću ''Colaptes auratus'', simbolom Alabame. Osim toga, Alabama ima i nadimak ''Heart of Dixie'' (''Srce američkog juga'') i ''država [[pamuk]]a''. Drvo simbol Alabame je dugolisni bor, dok je cvijet kamelija. Glavni grad je [[Montgomery (Alabama)|Montgomery]]. Najveći grad po broju stanovnika je [[Birmingham (Alabama)|Birmingham]],<ref name="quick" /> a po površini je Huntsville. Najstariji grad je Mobile,<ref name="thomason" /> kojeg su osnovali francuski kolonisti. Alabama je [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|savezna država]] Sjedinjenih Američkih Država od [[1819.]] godine. == Etimologija == [[Datoteka:Russell Cave Entrance RUCA9323.jpg|thumb|lijevo|Jedan od ulaza u pećinu Russell u okrugu Jackson. [[Ugalj]] iz ognjišta domorodačkih kampova u pećini datiran je u period između 6550 i 6145 p. n. e.]] Evropsko-američko ime rijeke [[Alabama (rijeka)|Alabame]] kao i cijele savezne države potiče od domorodačkog naroda Alabama, plemena koje je govorilo Muskogean jezikom, a čiji su članovi živjeli neposredno ispod ušća rijeka [[Coosa (rijeka)|Coosa]] i [[Tallapoosa (rijeka)|Tallapoosa]], u gornjem toku rijeke.<ref name="Read" /> U jeziku plemena Alabama, riječ za pripadnika plemena Alabama je ''Albaamo'' (odnosno ''Albaama'' ili ''Albàamo'' u različitim dijalektima; oblik množine glasi ''Albaamaha'').<ref name="sylestine" /> Vjeruje se da je riječ ''Alabama'' došla iz srodnog Choctaw jezika<ref name="Rogers" /> i da je usvojena od strane plemena Alabama kao njihovo vlastito ime.<ref name="ADAH1" /> [[Pravopis|Ortografija]] riječi nije jednoznačna i varira značajno u brojnim historijskim izvorima.<ref name="ADAH1"/> Jedna od najranijih zabilježenih upotreba riječi su tri izvještaja sa [[Hernando de Soto|de Sotove]] ekspedicije 1540. godine sa Garcilaso de la Vegom, kada je zabilježio ime ''Alibamo'', dok su ''the Knight of Elvas'' i Rodrigo Ranjel zapisali ''Alibamu'' i ''Limamu'', respektivno, u pokušajima da [[transkripcija|transkribiraju]] pojam.<ref name="ADAH1"/> Zabilježeno je da su Francuzi 1702. to pleme zvali ''Alibamon'', a francuske mape su rijeku zabilježile pod imenom ''Rivière des Alibamons''.<ref name="Read"/> Druge varijante ovog pojma uključuju ''Alibamu'', ''Alabamo'', ''Albama'', ''Alebamon'', ''Alibama'', ''Alibamou'', ''Alabamu'' i ''Allibamou''.<ref name="ADAH1"/><ref name="Wills" /><ref name="Griffith" /><ref name="Weiss" /> Izvori se ne slažu u potpunosti u značenju riječi. U članku u ''Jacksonville Republicanu'' iz 1842. godine navedeno da znači ''Ovdje se odmaramo''.<ref name="ADAH1"/> Ova naznaka je popularizirana tokom 1850tih u knjigama [[Alexander Beaufort Meek]]a.<ref name="ADAH1"/> Međutim, istraživači koji su proučavali Muskogean jezik nisu mogli dokazati da je ovaj prevod tačan.<ref name="Read"/><ref name="ADAH1"/> Naučnici vjeruju da je riječ potekla iz riječi Choctaw jezika ''alba'' (u značenju "biljke" ili "korovi") i ''amo'' ("rezanje", "šišanje" ili "sakupljanje").<ref name="Rogers" /><ref name="ADAH1"/><ref name="Swanton1" /> Približno značenje bi moglo biti ''oni koju uklanjaju žbunje''<ref name="Rogers"/> ili ''sakupljači bilja'',<ref name="Swanton1" /><ref name="Swanton2" /> aludirajući na pripremu zemlje za kultiviranje<ref name="Wills"/> ili sakupljanje ljekovitih biljaka.<ref name="Swanton2"/> Osim imena države, u Alabami postoje brojni toponimi koji imaju ime domorodačkog porijekla.<ref name="Previsit" /><ref name="placenames" /> == Geografija == === Položaj === Alabama je trinaesta savezna država po veličini u SAD, ukupne površine 135.760&nbsp;km², od čega se 3,2% odnosi na vodene površine, čime je Alabama 23. država po vodenim površinama i na drugom mjestu u SAD po veličini unutrašnjih vodenih puteva (rijeka i jezera).<ref name="factfind" /> Oko tri petine države čine pretežno ravničarsko zemljište, uglavnom nagnuto ka [[Mississippi (rijeka)|rijeci Mississippi]] i [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]]. Područje sjeverne Alabame je uglavom brdovito, kuda je rijeka [[Alabama (rijeka)|Alabama]] usjekla velike doline. To područje je bogato brojnim vodotocima, potocima, rječicama i jezerima.<ref name="NetState" /> Alabama se graniči sa [[Tennessee]]jem na sjeveru, [[Georgia|Georgijom]] na istoku, [[Florida|Floridom]] na jugu i [[Mississippi]]jem na zapadu. Na krajnjem južnom dijelu države, Alabama ima izlaz na Meksički zaliv.<ref name="NetState"/> Nadmorska visina u Alabami se kreće od nivoa mora<ref name="usgs" /> u zalivu Mobile do preko 550 m u [[Apalači gorje|Apalačkom gorju]] na sjeveroistoku zemlje.<!-- *** --> Između rijeka [[Coosa River]] i [[Auburn (Alabama)|Auburn]] nalazi se visoravan [[Piedmont]] sa crvenim tlom, koje sadržava visoki procenat željezne rude; na jugu i zapadu su uglavnom pustinjski predjeli prema [[Meksički zaliv|Meksičkom zalivu]]. Veliki dio države prekriven je šumom. Procjenjuje se da je u Alabami 2013. godine živjelo 4.833.722 stanovnika (2013.). === Najveći gradovi === {{Najveći gradovi | ime = Najveći gradovi u Alabami | ime_države_u_lokativu = Alabami | drž_ref = | list_by_pop = Najveći gradovi u Alabami | class = nav | int_ime = Okrug | int_link = Okruzi u Alabami | grad_1 = Birmingham (Alabama){{!}}Birmingham | int_1 = Okrug Jefferson (Alabama){{!}}Jefferson | stan_1 = 212.237 | img_1 = Birmingham, Alabama Skyline.jpg | grad_2 = Montgomery (Alabama){{!}}Montgomery | int_2 = Okrug Montgomery (Alabama){{!}}Montgomery | stan_2 = 205.764 | img_2 = Montgomery Alabama panorama.jpg | grad_3 = Mobile (Alabama){{!}}Mobile | int_3 = Okrug Mobile (Alabama){{!}}Mobile | stan_3 = 195.111 | img_3 = Downtown Mobile 2008 01.jpg | grad_4 = Huntsville (Alabama){{!}}Huntsville | int_4 = Okrug Limestone (Alabama){{!}}Madison i Limestone | stan_4 = 183.739 | img_4 = Downtown Huntsville, Alabama cropped.jpg | grad_5 = Tuscaloosa (Alabama){{!}}Tuscaloosa | int_5 = Okrug Tuscaloosa (Alabama){{!}}Tuscaloosa | stan_5 = 93.357 | grad_6 = Hoover (Alabama){{!}}Hoover | int_6 = Okrug Jefferson (Alabama){{!}}Jefferson i Shelby | stan_6 = 83.412 | grad_7 = Dothan (Alabama){{!}}Dothan | int_7 = Okrug Houston (Alabama){{!}}Houston | stan_7 = 65.496 | grad_8 = Decatur (Alabama){{!}}Decatur | int_8 = Okrug Morgan (Alabama){{!}}Morgan i Limestone | stan_8 = 55.683 | grad_9 = Auburn (Alabama){{!}}Auburn | int_9 = Okrug Lee (Alabama){{!}}Lee | stan_9 = 53.380 | grad_10 = Madison (Alabama){{!}}Madison | int_10 = Okrug Madison (Alabama){{!}}Madison i Limestone | stan_10 = 42.938 | grad_11 = Florence (Alabama){{!}}Florence | int_11 = Okrug Lauderdale (Alabama){{!}}Lauderdale | stan_11 = 39.319 | grad_12 = Gadsden (Alabama){{!}}Gadsden | int_12 = Okrug Etowah (Alabama){{!}}Etowah | stan_12 = 36.856 | grad_13 = Vestavia Hills (Alabama){{!}}Vestavia Hills | int_13 = Okrug Jefferson (Alabama){{!}}Jefferson | stan_13 = 34.033 | grad_14 = Prattville (Alabama){{!}}Prattville | int_14 = Okrug Autauga (Alabama){{!}}Autauga | stan_14 = 33.960 | grad_15 = Phenix City (Alabama){{!}}Phenix City | int_15 = Okrug Russell (Alabama){{!}}Russell | stan_15 = 32.822 | grad_16 = Alabaster (Alabama){{!}}Alabaster | int_16 = Okrug Shelby (Alabama){{!}}Shelby | stan_16 = 30.352 | grad_17 = Bessemer (Alabama){{!}}Bessemer | int_17 = Okrug Jefferson (Alabama){{!}}Jefferson | stan_17 = 27.456 | grad_18 = Enterprise (Alabama){{!}}Enterprise | int_18 = Okrug Cofeee (Alabama){{!}}Cofeee | stan_18 = 27.456 | grad_19 = Opelika (Alabama){{!}}Opelika | int_19 = Okrug Lee (Alabama){{!}}Lee | stan_19 = 26.477 | grad_20 = Homewood (Alabama){{!}}Homewood | int_20 = Okrug Jefferson (Alabama){{!}}Jefferson | stan_20 = 25.167 }} === Podjela === {{Glavni|Okruzi u Alabami}} Alabama je teritorijalno podijeljena na 67 [[Okrug (teritorijalna jedinica)#Sjedinjene Američke Države|okruga]]: [[Okrug Autauga (Alabama)|Okrug Autauga]], [[Okrug Baldwin (Alabama)|Baldwin]], [[Okrug Barbour (Alabama)|Barbour]], [[Okrug Bibb (Alabama)|Bibb]], [[Okrug Blount (Alabama)|Blount]], [[Okrug Bullock]], [[Okrug Butler (Alabama)|Butler]], [[Okrug Calhoun (Alabama)|Calhoun]], [[Okrug Chambers (Alabama)|Chambers]], [[Okrug Cherokee (Alabama)|Cherokee]], [[Okrug Chilton]], [[Okrug Choctaw (Alabama)|Choctaw]], [[Okrug Clarke (Alabama)|Clarke]], [[Okrug Clay (Alabama)|Clay]], [[Okrug Cleburne (Alabama)|Cleburne]], [[Okrug Coffee (Alabama)|Coffee]], [[Okrug Colbert]], [[Okrug Conecuh]], [[Okrug Coosa]], [[Okrug Covington (Alabama)|Covington]], [[Okrug Crenshaw]], [[Okrug Cullman]], [[Okrug Dale]], [[Okrug Dallas (Alabama)|Dallas]], [[Okrug DeKalb (Alabama)|DeKalb]], [[Okrug Elmore (Alabama)|Elmore]], [[Okrug Escambia (Alabama)|Escambia]], [[Okrug Etowah]], [[Okrug Fayette (Alabama)|Fayette]], [[Okrug Franklin (Alabama)|Franklin]], [[Okrug Geneva]], [[Okrug Greene (Alabama)|Greene]], [[Okrug Hale (Alabama)|Hale]], [[Okrug Henry (Alabama)|Henry]], [[Okrug Houston (Alabama)|Houston]], [[Okrug Jackson (Alabama)|Jackson]], [[Okrug Jefferson (Alabama)|Jefferson]], [[Okrug Lamar (Alabama)|Lamar]], [[Okrug Lauderdale (Alabama)|Lauderdale]], [[Okrug Lawrence (Alabama)|Lawrence]], [[Okrug Lee (Alabama)|Lee]], [[Okrug Limestone (Alabama)|Limestone]], [[Okrug Lowndes (Alabama)|Lowndes]], [[Okrug Macon (Alabama)|Macon]], [[Okrug Madison (Alabama)|Madison]], [[Okrug Marengo]], [[Okrug Marion (Alabama)|Marion]], [[Okrug Marshall (Alabama)|Marshall]], [[Okrug Mobile]], [[Okrug Monroe (Alabama)|Monroe]], [[Okrug Montgomery (Alabama)|Montgomery]], [[Okrug Morgan (Alabama)|Morgan]], [[Okrug Perry (Alabama)|Perry]], [[Okrug Pickens (Alabama)|Pickens]], [[Okrug Pike (Alabama)|Pike]], [[Okrug Randolph (Alabama)|Randolph]], [[Okrug Russell (Alabama)|Russell]], [[Okrug Shelby (Alabama)|Shelby]], [[Okrug St. Clair (Alabama)|St. Clair]], [[Okrug Sumter (Alabama)|Sumter]], [[Okrug Talladega (Alabama)|Talladega]], [[Okrug Tallapoosa (Alabama)|Tallapoosa]], [[Okrug Tuscaloosa (Alabama)|Tuscaloosa]], [[Okrug Walker (Alabama)|Walker]], [[Okrug Washington (Alabama)|Washington]], [[Okrug Wilcox (Alabama)|Wilcox]], [[Okrug Winston (Alabama)|Winston]]. == Historija == [[Datoteka:Alabama statehood 1969 U.S. stamp.1.jpg|Poštanska marka američke pošte povodom 150-godišnjice ulasaka Alabame u SAD iz 1969. godine|desno|mini]] Prije otprilike 9500 godina<ref name="devetipo" /> naselili su se prvi [[Domorodački narodi Amerike|Indijanci]] na današnje područje Alabame. Do dolaska prvih Evropljana na sjeveru su živjeli [[Cherokee]] i [[Chickasaw]] indijanci. Na jugu su živjeli [[Choctaw]] i [[Muskogee|Creek]] indijanci. Oni su trgovali sa plemenima na sjeveroistoku preko rijeke Ohio još od perioda 1000 p. n. e. sve do dolaska evropskih kolonizatora.<ref name="NewYorkTimesAlmanac" /> Istraživačkim ekspedicijama početkom 16. vijeka, Španci su bili prvi Evropljani koji su došli na područje današnje Alabame. Ekspedicija [[Hernando de Soto|Hernanda de Sotoa]] prošla je 1540. kroz utvrdu [[Mabila]] i druge dijelove države. Nakon više od 160 godina kasnije, Francuzi su izgradili prvo evropsko naselje u regiji na mjestu ''Old Mobile'' 1702. godine.<ref name="US50" /> Nedugo zatim, 1711. grad je premješten na današnju lokaciju grada [[Mobile (Alabama)|Mobile]]. Ovim područjem su vladali Francuzi od 1702. do 1763. kao dio [[La Louisiane]].<ref name="alahisttmln" /> Nakon što su Francuzi izgubili [[Sedmogodišnji rat]] protiv Britanaca, ona je postala dio britanske Zapadne Floride od 1763. do 1783. Nakon pobjede revolucionarnih američkih snaga u [[Američki rat za nezavisnost|ratu za američku nezavisnost]], teritorija je podijeljena između SAD-a i Španije. Španija je zadržala kontrolu nad ovom zapadnom teritorijom od 1783. do predaje španskog garnizona u Mobilu snagama SAD-a 13. aprila 1813. godine.<ref name="alahisttmln" /><ref name="annexed1" /> Thomas Bassett, lojalist britanske monarhije tokom revolucionarnog perioda, bio je jedan od najranijih bijelih naseljenika u državi izvan grada Mobile. On se naselio u distriktu Tombigbee početkom 1770tih.<ref name="archivesstate" /> Granice distrikta bile su ugrubo ograničene na područje unutar nekoliko milja od rijeke [[Tombigbee (rijeka)|Tombigbee]] i uključivalo je dijelove današnjeg južnog okruga [[Okrug Clarke (Alabama)|Clarke]], najsjevernije područje okruga [[Okrug Mobile (Alabama)|Mobile]] i veći dio okruga [[Okrug Washington (Alabama)|Washington]].<ref name="oldsw" /><ref name="colonial mobile" /> Područje današnjih okruga [[Okrug Baldwin (Alabama)|Baldwin]] i [[Okrug Mobile (Alabama)|Mobile]] postalo je dio [[Španska zapadna Florida|Španske zapadne Floride]] 1783., dio nezavisne republike Zapadne Floride 1810. a napokon je pripojeno teritoriji Mississippija 1812. godine. Područje sjevernih dvije trećine današnje Alabame je bilo poznao i kao Yazoo lands (''Yazoo zemlje'') početkom britanskog kolonijalnog perioda. Njega je prisvajala provincija Georgia od 1767. nadalje. Nakon rata za nezavisnost, ono je ostalo dio [[Georgia|Georgije]], mada su se tome mnogi protivili.<ref name="cadle" /><ref name="pickett" /> Sa izuzetkom područja oko grada Mobile i Yahoo zemalja, područje južne trećine današnje Alabame je bilo dio teritorije Mississippija kada je ta teritorija organizirana 1798. godine. Yazoo zemlje su dodane teritoriji 1804. nakon skandala.<ref name="pickett" /><ref name="thepine" /> Španija je zadržala pretenzije na svoju bivšu teritoriju Zapadne Floride, što su kasnije postali obalni okrugi do sporazuma Adams-Onís kojim su oni zvanično pripojeni SAD 1819. godine.<ref name="annexed1"/> [[14. decembar|14. decembra]] [[1819.]] Alabama konačno postaje 22. [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|savezna država]] [[Sjedinjene Američke Države|SAD-a]]. {{USCensusPop | 1800 = 1250 | 1810 = 9046 | 1820 = 127901 | 1830 = 309527 | 1840 = 590756 | 1850 = 771623 | 1860 = 964201 | 1870 = 996992 | 1880 = 1262505 | 1890 = 1513401 | 1900 = 1828697 | 1910 = 2138093 | 1920 = 2348174 | 1930 = 2646248 | 1940 = 2832961 | 1950 = 3061743 | 1960 = 3266740 | 1970 = 3444165 | 1980 = 3893888 | 1990 = 4040587 | 2000 = 4447100 | 2010 = 4779736 |footnote = prije 1900<ref name="censusdece" /> 1900–1990<ref name="censusizvod" /> 2000<ref name="facts" /> }} == Privreda == Alabama je dosta investirala u avioindustriju, obrazovanje, zdravstvo, bankarstvo i neke teške industrije, uključujući proizvodnju automobila, rudarstvo i izdvajanje minerala, proizvodnju [[čelik]]a i metaloprerađivačku industriju. Po podacima iz 2006. godine, biljna i životinjska proizvodnja u Alabami je bila u vrijednosi od 1,5 milijarde US$. Za razliku od primarne poljoprivredne ekonomije iz prethodnog vijeka, danas ona sačinjava samo oko 1% bruto domaćeg proizvoda države. Broj privatnih farmi je znatno opao i stagnira još od 1960tih, kada je zemlja prodana šumarskim kompanijama, građevincima i velikim farmerskim konglomeratima.<ref name="auburn" /> Struktura nepoljoprivredne zaposlenosti u 2008. godini bila je sljedeća: 121.800 osoba je bila uposleno u menadžmentu, 71.750 u poslovnim i finansijskim aktivnostima, 36.790 u zanimanjima u vezi računara i matematike, 44.200 u oblasti arhitekture i inženjeringa; 12.410 u prirodnim i društvenim naukama; 32.260 u socijalnim i društvenim uslugama; 12.770 u pravnoj oblasti; 116.250 u obrazovanju; 27.840 u [[umjetnost]]i, medijima i dizajnu; 121.110 u zdravstvu; 44.750 u vatrogasnoj službi, osiguranju i administraciji; 154.040 u proizvodnji i preradi hrane; 76.650 u građevinarstvu i određavanju; 53.230 u privatnim uslugama; 244.510 u trgovini; 338.760 u poslovnoj i administrativnoj podršci; 20.510 u [[Ribolov|ribarstvu]], šumarstvu i srodnim granama; 120.155 u [[nafta|naftnoj]] industriji i rudarstvu; 106.280 u oblasti održavanja instalacija i popravkama; 224.110 u proizvodnji i 167.160 zaposlenih u saobraćajnim granama.<ref name="occupational" /> Prema podacima američke agencije za ekonomske analize, ukupni bruto državni proizvod Alabame u 2008. godini iznosio je 170 milijardi US$ odnosno 29.411US$ po glavi stanovnika. BDP Alabame u 2012. godini porastao je za 1,2% u odnosu na 2011. godinu. Najveće pojedinačno povećanje se odnosilo na područje informacionih tehnologija.<ref name="beagov" /> U 2010. godini dohodak po glavi stanovnika u saveznoj državi iznosio je 22.984 US$.<ref name="quick" /> Prosječna sezonska stopa nezaposlenosti u Alabami po podacima iz februara 2014. godine iznosila je 6,4%.<ref name="laustat" /> Ova stopa je u rangu američke sezonske stope nezaposlenosti od 6,7%.<ref name="situac" /> == Vlada == Osnivački osnovni dokument vlade Alabame je [[Ustav Alabame]], koji je zvanično ratificiran 1901. godine. Sa gotovo 800 amandmana i 310 hiljada riječi, to je jedan od najdužih ustava na svijetu i oko četrdeset puta je duži od [[Ustav Sjedinjenih Američkih Država|američkog Ustava]].<ref name="Washington Post" /><ref name="Constitution" /> Postoji značajan pokret i inicijativa za moderniziranje i izmjenu ustava Alabame.<ref name="constref" /> Kritičari sugeriraju da ustav Alabame daje znatno centraliziranu vlast vladi u Montgomeryu te lokalnu vlast praktično ostavljaju bez ikakvih nadležnosti. Bilo koja promjena politike koja se predloži na državnom nivou mora biti odobrena od strane cijelokupne zakonodavne vlasti Alabame, a često i putem državnog referenduma. Jedna od kritika trenutnog ustava navodi njegovu zamršenost i dužinu namjerno ostavljenu da bi zakonski omogućila segregaciju i [[rasizam]]. Vlast u Alabami je podijeljena na tri nivoa vlasti: * Zakonodavna vlast je [[Zakonodavna skupština Alabame]], dvodomni parlament sastavljen iz Predstavničkog doma Alabame sa 105 članova i Senata Alabame sa 35 članova. Zakonodavna vlast je odgovorna za pisanje, raspravu, donošenje i tumačenje državnih zakona. Republikanska stranka trenutno ima većinu u oba doma Skupštine Alabame. Skupština ima moć da ukine [[veto]] guvernera glasanjem i to prostom većinom (dok je većine država u SAD potrebna dvotrećinska većina da se ukine veto). * Izvršna vlast je odgovorna za provođenje i nadgledanje provođenja zakona. Na njenom čelu je [[Spisak guvernera Alabame|guverner Alabame]]. Druge članove izvršne vlasti čine članovi kabineta, državni pravobranilac Alabame, državni sekretar Alabame, rizničar Alabame i državni revizor. * Sudska vlast je odgovorna za interpretaciju ustava Alabame i primjenu zakona u krivičnim i građanskim sudskim slučajevima. Najviši sud u državi je [[Vrhovni sud Alabame]]. Glavni sudija Vrhovnog suda Alabame je republikanac [[Roy Moore]]. Sve sudije Vrhovnog suda Alabame su članovi Republikanske stranke. Članovi Zakonodavne skupštine preuzimaju dužnost odmah nakon novembarskih izbora. Zvaničnici na državnom nivou, kao što su guverner, zamjenik guvernera, državni pravobranilac i drugi preuzimaju dužnosti u januaru sljedeće nakon izbora.<ref name="mcdowell" /> == Stanovništvo == Prema podacima iz [[Popis stanovništva u Sjedinjenim Američkim Državama 2010.|popisa 2010.]] Alabama je imala 4.779.736 stanovnika. Rasni sastav stanovništva u saveznoj državi bio je sljedeći:<ref name="census2010" /> *68,5% bijelaca (odnosno 67% bijelaca koji nisu latinoameričkog porijekla) *26,2% crnaca ili [[Afroamerikanci|afroamerikanaca]] *3,9% latinoamerikanaca odnosno hispanoamerikanaca bilo koje rase *1,1% azijata *0,6% [[Domorodački narodi Amerike|indijanaca]] *0,1% havajaca i drugih [[Polinezija|polinežana]] *2,0% drugih rasa *1,5% mješanaca dvije ili više rasa Po podacima iz 2011. oko 46,6% tek rođenih beba u Alabami (od godinu dana starosti) bili su pripadnici manjina.<ref name="cleveland" /> Prema porijeklu stanovništva, najveće grupe u Alabami su: [[afroamerikanci]] (26,2%), [[Englezi]] (23,6%), [[Irci]] (7,7%), [[Nijemci]] (5,7%) i osobe sjeveroirskog ([[ulster]]skog) porijekla (2,0%).<ref name="afcensusdata" /><ref name="tab02" /><ref name="factfinder.census.gov" /> Većina onih koji su naveli ''američko'' porijeklo u Alabami su zapravo engleskog odnosno britanskog porijekla. Mnogi angloamerikanci se identificiraju samo kao Amerikanci jer njihovi korijeni u Sjevernoj Americi sežu vrlo daleko u prošlost, u nekim slučajevima i do 1600tih. Demografi procjenjuju da je najmanje 20% do 23% ljudi u Alabami pretežno engleskog porijekla a ti podaci bi mogli biti i viši. Na popisu stanovništva 1980. oko 41% osoba u Alabami se opredijelili da imaju englesko porijeklo, što ih je tada svrstalo u najveće etničke grupe u državi.<ref name="censusdatapc80" /><ref name="bookscouk" /><ref name="farley" /><ref name="santilaw" /><ref name="marywatersc" /> === Etničke zajednice === [[Indijanci]] kojima je Alabama domovina: [[Alabama Indijanci|Alabama]], [[Apalachee]], [[Apalachicola]], [[Koasati]], [[Mobile Indijanci|Mobile]], [[Muklasa]], [[Muskogee]], [[Napochi]], [[Osochi]], [[Sawokli]], [[Tohome]] i [[Tuskegee]]. == Reference == {{refspisak|refs= <ref name="procj2013">[http://www.census.gov/popest/data/state/totals/2013/tables/NST-EST2013-01.csv Annual Estimates of the Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2010 to July 1, 2013"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140824084354/http://www.census.gov/popest/data/state/totals/2013/tables/NST-EST2013-01.csv |date=24. 8. 2014 }} Procjene broja stanovnika 2013. United States Census Bureau, Population Division. decembar 2013.</ref> <ref name="transpala">[http://commerce.alabama.gov/content/media/publications/Transportation/TransportationInAlabama.pdf Transportation in Alabama".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117053320/http://commerce.alabama.gov/content/media/publications/Transportation/TransportationInAlabama.pdf |date=17. 1. 2013 }} Alabama Development Office</ref> <ref name="rurint">[https://web.archive.org/web/20071017192719/http://elections.gmu.edu/Redistricting/AL.htm George Mason University, United States Election Project: Alabama Redistricting Summary.] Pristupljeno 10.3.2008.</ref> <ref name="occupational">{{Cite web |url=http://www2.dir.alabama.gov/projections/Occupational/Proj2018/Statewide/alabama2008_2018.pdf |title="Alabama Occupational Projections 2008-2018". Alabama Department of Industrial Relations. State of Alabama |access-date=4. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117053325/http://www2.dir.alabama.gov/projections/Occupational/Proj2018/Statewide/alabama2008_2018.pdf |archive-date=17. 1. 2013 |url-status=dead }}</ref> <ref name="quick">{{cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html |title=United States Census Bureau |access-date=25. 2. 2012 |work=State and County Quick Facts |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226182304/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/01000.html |archive-date=26. 2. 2012 |url-status=dead }}</ref> <ref name="thomason">Thomason, Michael (2001). ''Mobile: The New History of Alabama's First City''. Tuscaloosa: University of Alabama Press. str. 2–21. {{ISBN|0-8173-1065-7}}</ref> <ref name="Read">{{Cite book|last=Read |first=William A. |title=Indian Place Names in Alabama |url=https://archive.org/details/indianplacenames0000read |year=1984 |publisher=University of Alabama Press |isbn=0-8173-0231-X}}</ref> <ref name="sylestine">{{Cite book |author=Sylestine, Cora; Hardy; Heather; i Montler, Timothy |title=Dictionary of the Alabama Language |publisher=University of Texas Press |location=Austin |year=1993 |isbn=0-292-73077-2 |url=http://www.ling.unt.edu/~montler/Alabama/ |access-date=5. 6. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081024054330/http://www.ling.unt.edu/~montler/Alabama/ |archive-date=24. 10. 2008 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Rogers">{{Cite book|last=Rogers |first=William W.; Robert D. Ward; Leah R. Atkins; Wayne Flynt |title=Alabama: the History of a Deep South State |year=1994 |publisher=University of Alabama Press |isbn=0-8173-0712-5}}</ref> <ref name="ADAH1">{{cite web |url=http://www.archives.alabama.gov/statenam.html |title=Alabama: The State Name |access-date=2. 8. 2007 |work=All About Alabama |publisher=Alabama Department of Archives and History |archive-url=https://web.archive.org/web/20070628215841/http://www.archives.alabama.gov/statenam.html |archive-date=28. 6. 2007 |url-status=dead }}</ref> <ref name="Wills">{{Cite book |last=Wills |first=Charles A. |title=A Historical Album of Alabama |year=1995 |publisher=The Millbrook Press |isbn=1-56294-591-2 |url=https://archive.org/details/historicalalbumo0000will_y2e2 }}</ref> <ref name="Griffith">{{Cite book|last=Griffith |first=Lucille |title=Alabama: A Documentary History to 1900|url=https://archive.org/details/alabamadocumenta0000grif |year=1972 |publisher=University of Alabama Press|isbn=0-8173-0371-5}}</ref> <ref name="Weiss">Korištenje imena saveznih država deriviranih iz domorodačkih jezika nije neuobičajeno; smatra se da su imena 27 saveznih država imaju imena domorodačkog porijekla; {{Cite book |last=Weiss |first=Sonia |title=The Complete Idiot's Guide to Baby Names |year=1999 |publisher=Mcmillan USA |isbn=0-02-863367-9 |url=https://archive.org/details/completeidiotsgu00weis_0 }}</ref> <ref name="Swanton1">{{Cite journal |last=Swanton |first=John R. |year=1953 |title=The Indian Tribes of North America |journal=Bureau of American Ethnology Bulletin 145 |pages=153–174 |url=http://www.hiddenhistory.com/PAGE3/swsts/alabam-1.htm |access-date=2. 8. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070804025900/http://www.hiddenhistory.com/PAGE3/swsts/alabam-1.htm |archive-date=4. 8. 2007 |date= |url-status=dead }}</ref> <ref name="Swanton2">{{Cite journal|last=Swanton |first=John R.|year=1937 |title=Review of Read, Indian Place Names of Alabama|journal=American Speech|pages=212–215|issue=12 |volume=12}} {{doi|10.2307/452431}}</ref> <ref name="Previsit">{{cite web |url=http://www.archives.alabama.gov/tours/Previsit_Indian.pdf |title=Southeastern Indian Place Names in what is now Alabama |year=1994 |work=Indian Place Names in Alabama |author=William A. Read |publisher=Alabama Department of Archives and History |access-date=3. 10. 2011}}</ref> <ref name="placenames">{{cite book |title=Native American placenames of the United States |last=Bright |first=William |year=2004 |publisher=University of Oklahoma Press |location= |isbn=0-8061-3576-X |pages=29–559 |url=http://books.google.com/books?id=5XfxzCm1qa4C&pg}}</ref> <ref name="factfind">{{cite web |url= http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=n&_lang=en&mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US9S&format=US-9S&_box_head_nbr=GCT-PH1-R&ds_name=DEC_2000_SF1_U&geo_id=01000US |title= GCT-PH1-R. Population, Housing Units, Area, and Density (areas ranked by population): 2000 |date= 2000 |access-date= 23. 9. 2006 |publisher= U.S.Census Bureau |archive-date= 3. 4. 2009 |archive-url= http://webarchive.loc.gov/all/20090403062125/http://factfinder.census.gov/servlet/GCTTable?_bm=n&_lang=en&mt_name=DEC_2000_SF1_U_GCTPH1R_US9S&format=US-9S&_box_head_nbr=GCT-PH1-R&ds_name=DEC_2000_SF1_U&geo_id=01000US |url-status= dead }}</ref> <ref name="NetState">{{cite web |url= http://www.netstate.com/states/geography/al_geography.htm |title= The Geography of Alabama |publisher= NetState.com |date=11. 8. 2006 |access-date=23. 9. 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060917172224/http://www.netstate.com/states/geography/al_geography.htm |archive-date=17. 9. 2006 |url-status= live }}</ref> <ref name="usgs">{{cite web |date=29. 4. 2005 |url=http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |title=Elevations and Distances in the United States |publisher=U.S Geological Survey |access-date=3. 11. 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081006105354/http://egsc.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest |archive-date=6. 10. 2008 |url-status=dead }}</ref> <ref name="devetipo">David G. Anderson, Kenneth E. Sassaman: ''The Paleoindian and Early Archaic Southeast'', Tuscaloosa: University of Alabama Press 1996.</ref> <ref name="NewYorkTimesAlmanac">{{cite news |url= http://travel2.nytimes.com/2004/07/15/travel/NYT_ALMANAC_US_ALABAMA.html |title= Alabama |date=11. 8. 2006 |work= The New York Times Almanac 2004 |access-date=23. 9. 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060926105134/http://travel2.nytimes.com/2004/07/15/travel/NYT_ALMANAC_US_ALABAMA.html |archive-date=26. 9. 2006 |access-date=5. 6. 2014 |url-status= live }}</ref> <ref name="US50">{{cite web |url= http://www.theus50.com/alabama/ |title= Alabama State History |access-date= 7. 11. 2014 |publisher= theUS50.com |archive-date= 25. 8. 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060825052401/http://www.theus50.com/alabama/ |url-status= bot: unknown }} datum arhive: 25.8.2006.</ref> <ref name="alahisttmln">{{cite web|title=Alabama History Timeline|url=http://www.archives.alabama.gov/timeline/al1801.html|publisher=Alabama Department of Archives and History|access-date=7. 11. 2014}}</ref> <ref name="annexed1">{{cite book|last=Thomason|first=Michael|title=Mobile: The New History of Alabama's First City|year=2001|publisher=University of Alabama Press|location=Tuscaloosa|isbn=0-8173-1065-7|pages=str. 61}}</ref> <ref name="archivesstate">{{cite web |url=http://www.archives.state.al.us/aha/markers/washington.html |title=Alabama Historical Association Marker Program: Washington County |publisher=Archives.state.al.us |access-date=7. 11. 2014 |archive-date=17. 3. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100317135317/http://www.archives.state.al.us/aha/markers/washington.html |url-status=bot: unknown }}, datum arhive: 17.3.2010.</ref> <ref name="oldsw">{{cite book |title=The Old Southwest 1795–1830: Frontiers in Conflict |url=https://archive.org/details/oldsouthwest17950000clar |last=Clark |first=Thomas D.; John D. W. Guice |year=1989 |publisher=University of New Mexico Press |location=Albuquerque |isbn=0-8061-2836-4 |pages=[https://archive.org/details/oldsouthwest17950000clar/page/44 44]–65, 210–257}}</ref> <ref name="colonial mobile">{{cite book |title=Colonial Mobile: An Historical Study of the Alabama-Tombigbee Basin and the Old South West from the Discovery of the Spiritu Sancto in 1519 until the Demolition of Fort Charlotte in 1821 |url=https://archive.org/details/colonialmobilehi01hami |last=Hamilton |first=Peter Joseph |year=1910 |publisher=Hougthon Mifflin |location=Boston |pages=[https://archive.org/details/colonialmobilehi01hami/page/241 241]–244}}</ref> <ref name="cadle">{{cite book|last=Cadle|first=Farris W|title=Georgia Land Surveying History and Law|year=1991|publisher=University of Georgia Press|location=Athens, Ga.|isbn=978-0820312576}}</ref> <ref name="pickett">{{cite book|last=Pickett|first=Albert James|title=History of Alabama and incidentally of Georgia and Mississippi, from the earliest period|url=https://archive.org/details/historyofalabama01pick_0|year=1851|publisher=Walker and James|location=Charleston|pages=408–428}}</ref> <ref name="thepine">{{cite web|title=The Pine Barrens Speculation and Yazoo Land Fraud|url=http://www.aboutnorthgeorgia.com/ang/The_Pine_Barrens_Speculation_and_Yazoo_Land_Fraud|publisher=About North Georgia|access-date=7. 11. 2014|archive-date=3. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103193838/http://www.aboutnorthgeorgia.com/ang/The_Pine_Barrens_Speculation_and_Yazoo_Land_Fraud|url-status=dead}}</ref> <ref name="censusdece">[http://www.census.gov/prod/www/abs/decennial/index.html U.S. Census Bureau _ Census of Population and Housing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326135609/http://www.census.gov/prod/www/abs/decennial/index.html |date=26. 3. 2012 }}. učitano 28. februara 2011</ref> <ref name="censusizvod">[http://www.census.gov/population/www/censusdata/cencounts/index.html Izvod iz Census.gov] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120210331/http://www.census.gov/population/www/censusdata/cencounts/index.html |date=20. 1. 2012 }}. učitano 28. februara 2011</ref> <ref name="facts">[http://factfinder.census.gov/servlet/SAFFFacts?_event=Search&geo_id=04000US48&_geoContext=01000US|04000US48|05000US48341&_street=&_county=&_cityTown=&_state=04000US01&_zip=&_lang=en&_sse=on&ActiveGeoDiv=geoSelect&_useEV=&pctxt=fph&pgsl=040&_submenuId=factsheet_1&ds_name=DEC_2000_SAFF&_ci_nbr=null&qr_name=null&reg=null%3Anull&_keyword=&_industry= izvod iz factfinder.census.gov]{{Mrtav link}} učitano 28. februara 2011</ref> <ref name="auburn">{{cite web |url=http://encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-2330 |title=Food Production in Alabama |last=Ijaz |first=Ahmad; Addy Samuel N. |date=6. 7. 2009 |work=The Encyclopedia of Alabama |publisher=Auburn University |access-date=22. 9. 2012 |archive-date=17. 1. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117053325/http://encyclopediaofalabama.org/face/Article.jsp?id=h-2330 |url-status=dead }}</ref> <ref name="beagov">{{cite web |url=http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_state/gsp_newsrelease.htm |title=GDP by State (2008) |date=2. 6. 2009 |work=Bureau of Economic Analysis, Regional Economic Accounts |access-date=9. 10. 2009 }} [http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_state/2009/pdf/gsp0609.pdf Tabela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630210541/http://www.bea.gov/newsreleases/regional/gdp_state/2009/pdf/gsp0609.pdf |date=30. 6. 2017 }}</ref> <ref name="laustat">{{cite web|title=Local Area Unemployment Statistics – Alabama|work=Bureau of Labor Statistics|url=http://data.bls.gov/cgi-bin/surveymost?la+01|access-date=15. 6. 2013}}</ref> <ref name="situac">{{cite web|title=The Employment Situation - March 2014 |work=Bureau of Labor Statistics|url=http://www.bls.gov/news.release/pdf/empsit.pdf|access-date=27. 4. 2014}}</ref> <ref name="Washington Post">{{Cite news |url= http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A16443-2004Nov27?language=printer |last= Roig-Franzia |first= Manuel |title= Alabama Vote Opens Old Racial Wounds |work= The Washington Post |date= 28. 11. 2004 |access-date= 22. 9. 2006 |archive-url= https://archive.today/20121210050145/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A16443-2004Nov27?language=printer |archive-date= 10. 12. 2012 |url-status= live }}</ref> <ref name="Constitution">{{cite web |url= http://www.legislature.state.al.us/CodeOfAlabama/Constitution/1901/Constitution1901_toc.htm |title= Constitution of Alabama – 1901 |work= The Alabama Legislative Information System |access-date= 22. 9. 2006 |archive-date= 23. 9. 2006 |archive-url= https://web.archive.org/web/20060923081542/http://www.legislature.state.al.us/CodeOfAlabama/Constitution/1901/Constitution1901_toc.htm |url-status= bot: unknown }}</ref> <ref name="constref">{{cite web |url=http://www.constitutionalreform.org/ |title=Alabama Citizens for Constitutional Reform |publisher=Constitutionalreform.org |access-date=24. 10. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100915165938/http://www.constitutionalreform.org/ |archive-date=15. 9. 2010 |url-status=dead }}</ref> <ref name="mcdowell">{{cite web|url= http://www.legislature.state.al.us/misc/legislativeprocess/legislativeprocess_ml.html|title= Alabama's Legislative Process|author= McDowell Lee|year= 2009|publisher= Država Alabama|access-date=14. 8. 2014|archive-url= https://web.archive.org/web/20110102162559/http://www.legislature.state.al.us/misc/legislativeprocess/legislativeprocess_ml.html|archive-date=2. 1. 2011|url-status= dead}}</ref> <ref name="census2010">{{cite web |url=http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_QTPL&prodType=table |title=American FactFinder |publisher=Factfinder2.census.gov |date=5. 10. 2010 |access-date=1. 10. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520164400/http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=DEC_10_PL_QTPL&prodType=table |archive-date=20. 5. 2011 |url-status=live }}</ref> <ref name="cleveland">{{cite news |url=http://www.cleveland.com/datacentral/index.ssf/2012/06/americas_under_age_1_populatio.html |title=Americans under age 1 now mostly minorities, but not in Ohio: Statistical Snapshot |last=Exner |first=Rich |work=The Plain Dealer |date=3. 6. 2012}}</ref> <ref name="afcensusdata">{{cite web |url=http://www.uen.org/Lessonplan/downloadFile.cgi?file=1041-6-15955-AF_Census_Data.pdf&filename=AF_Census_Data.pdf |title=Data on selected ancestry groups |publisher=Google |access-date=1. 6. 2011 |archive-date=9. 10. 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141009091354/http://www.uen.org/Lessonplan/downloadFile.cgi?file=1041-6-15955-AF_Census_Data.pdf&filename=AF_Census_Data.pdf |url-status=dead }}</ref> <ref name="tab02">{{cite web |url=http://www.census.gov/population/censusdata/pc80-s1-10/tab02.pdf |title=1980 United States Census |format=PDF |access-date=1. 6. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604160009/http://www.census.gov/population/censusdata/pc80-s1-10/tab02.pdf |archive-date=4. 6. 2011 |url-status=live }}</ref> <ref name="factfinder.census.gov">{{cite web |publisher= Factfinder.census.gov |url= http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US01&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |title= Alabama – Selected Social Characteristics in the United States: 2006–2008 |access-date= 24. 10. 2010 |archive-date= 11. 2. 2020 |archive-url= https://archive.today/20200211182250/http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=04000US01&-qr_name=ACS_2008_3YR_G00_DP3YR2&-ds_name=&-_lang=en&-redoLog=false |url-status= dead }}</ref> <ref name="censusdatapc80">{{cite web|url=http://www.census.gov/population/www/censusdata/files/pc80-s1-10/tab03.pdf |title=Ancestry of the Population by State: 1980 – Table 3 |format=PDF |access-date=10. 2. 2012}}</ref> <ref name="bookscouk">[http://books.google.co.uk/books?id=SVoAXh-dNuYC&pg=PA57&dq=Sharing+the+dream:+white+males+in+multicultural+America++english+ancestry&cd=1#v=onepage&q=&f=false Dominic J. Pulera, ''Sharing the Dream: White Males in a Multicultural America''].</ref> <ref name="farley">Reynolds Farley, "The New Census Question about Ancestry: What Did It Tell Us?", ''Demography'', vol. 28, br. 3 (august 1991), str. 414, 421.</ref> <ref name="santilaw">Stanley Lieberson i Lawrence Santi, "The Use of Nativity Data to Estimate Ethnic Characteristics and Patterns", ''Social Science Research'', vol. 14, br. 1 (1985), str. 44–6.</ref> <ref name="marywatersc">Stanley Lieberson i Mary C. Waters, "Ethnic Groups in Flux: The Changing Ethnic Responses of American Whites", ''Annals of the American Academy of Political and Social Science'', vol. 487, br. 79 (septembar 1986), str. 82–86.</ref> }} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Alabama}} * {{službeni sajt}} {{Politička podjela Sjedinjenih Američkih Država}} {{Okruzi Alabame}} {{Istaknuti članak}} [[Kategorija:Alabama|*]] [[Kategorija:Savezne države Sjedinjenih Američkih Država]] [[Kategorija:Države i teritorije osnovane 1819.]] kvg5u51c92lytlvo0jazw5xnl84qxc4 0 12500 3917540 3760897 2026-08-11T06:57:52Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917540 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = Dennis Ritchie | slika = Dennis Ritchie.jpg | slika_širina = | naslov = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1941|9|9}} | mjesto_rođenja = [[Bronxville (New York)]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2011|10|8|1941|9|9}} | mjesto_smrti = [[Berkeley Heights (New Jersey)]] SAD | prebivalište = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = | radna_institucija = | alma_mater = | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = | uticao_na = | uticali_na_njega = | poznat_po = [[ALTRAN]]<br/>[[B programski jezik|B]]<br/>[[BCPL]]<br/>[[C (programski jezik)|C]]<br/>[[Multics]]<br/>[[UNIX|Unix]] | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = [[Turingova nagrada]] | religija = | fusnote = }} '''Dennis MacAlistair Ritchie''' (9. septembar, 1941 – 8. oktobra 2011) bio je [[računar]]ski [[naučnik]] koji je dao doprinos u razvoju [[programski jezik|programskih jezika]] i [[operativni sistem|operativnih sistema]] kao što su [[ALTRAN]], [[B programski jezik|B]], [[BCPL]], [[C (programski jezik)|C]], [[Multics]] i [[UNIX|Unix]]. Početkom 1967. počinje raditi u [[Bell Labs]], a bio je i na čelu [[Lucent Technologies]]a. On i [[Ken Thompson]] su zajedno primili [[Turingova nagrada|Turingovu nagradu]] za razvoj općenitih operativnih sistema, kao i za implementaciju Unix operativnog sistema.<ref>{{Cite web|url=https://www.computerhistory.org/fellowawards/hall/ken-thompson/|title=Ken Thompson {{!}} Computer History Museum|website=www.computerhistory.org|access-date=6. 4. 2019}}</ref> == Reference == {{Refspisak|}} == Dodatna literatura == * "Unix and C creator Dennis Ritchie dies". Computerworld UK. 2011-10-13. http://www.computerworlduk.com/news/operating-systems/3310655/unix-and-c-creator-dennis-ritchie-dies/. * BoingBoing - Dennis Ritchie, 1941-2011: Computer scientist, Unix co-creator, C programming language co-inventor * Dennis M. Ritchie at the Mathematics Genealogy Project. * National Academy of Engineering : Members Directory – Dr. Dennis M. Ritchie * The ''Reflections on Software Research'' paper. (PDF) . Retrieved on 2011-08-21. * "IEEE Richard W. Hamming Medal Recipients". IEEE. http://www.ieee.org/documents/hamming_rl.pdf. Retrieved May 29, 2011 (2011-05-29). * Ritchie and Thompson [to] Get National Medal of Technology Bell Labs pre-announcement * Ritchie and Thompson Receive National Medal of Technology from President Clinton Bell Labs press release * Evangelista, Benny, "Ken Thompson, Dennis Ritchie win Japan Prize", San Francisco Chronicle, January 25, 2011 * "Google Groups : net.unix-wizards". 1984-03-13. http://groups.google.com/group/net.unix-wizards/msg/1c9d2e4c341f9b41. * "Google Groups : comp.lang.c". 2006-08-23. http://groups.google.com/group/comp.lang.c/browse_frm/thread/d024a2f831f81e2c/465ede5dc776f39d?lnk=st&q=dmr+group%3Acomp.lang.c&rnum=4&hl=en#465ede5dc776f39d. * "Brainy Quote.com". http://www.brainyquote.com/quotes/authors/d/dennis_ritchie.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161003125641/http://www.brainyquote.com/quotes/authors/d/dennis_ritchie.html |date=3. 10. 2016 }}. * "The Development of the C Language". http://cm.bell-labs.com/cm/cs/who/dmr/chist.html{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130523224817/http://cm.bell-labs.com/cm/cs/who/dmr/chist.html |date=23. 5. 2013 }}. == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20030810110740/http://cm.bell-labs.com/cm/cs/who/dmr/ Dennis Ritchie's home page at Bell Labs] * [https://web.archive.org/web/20060808210656/http://www.princeton.edu/~mike/unixhistory Transcript of an interview with Dennis Ritchie] – Interview by [https://web.archive.org/web/20060903190645/http://www.princeton.edu/~mike/ Michael S. Mahoney] * [http://www.linuxfocus.org/English/July1999/article79.html Interview with Dennis M. Ritchie] – By Manuel Benet (published in LinuxFocus.org in July 1999) * [http://unix.se/Interview_with_Dennis_Ritchie Unix.se DMR interview published February 7. 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100818142453/http://unix.se/Interview_with_Dennis_Ritchie |date=18. 8. 2010 }} * [https://web.archive.org/web/20031011075017/http://www.bell-labs.com/news/1999/april/28/1.html Ritchie and Thompson Receive National Medal of Technology from President Clinton] * [https://web.archive.org/web/20111015161621/http://www.itworld.com/lw-12-ritchie ''The future according to Dennis Ritchie'' – LinuxWorld.com 12/4/00] * [https://web.archive.org/web/20130601024813/http://doc.cat-v.org/inferno/4th_edition/limbo_language/limbo The Limbo Programming Language by Dennis M. Ritchie] * {{worldcat id|lccn-n77-18721}} {{Turingova nagrada}} {{Commonscat}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Ritchie, Dennis}} [[Kategorija:Rođeni 1941.]] [[Kategorija:Umrli 2011.]] [[Kategorija:Biografije, Bronxville (New York)]] [[Kategorija:Američki naučnici]] [[Kategorija:Računarski inženjeri]] [[Kategorija:Dobitnici Turingove nagrade]] 7k6p5m82xsani7w20hozrv1s1sqleld 0 14905 3917562 3850206 2026-08-11T10:28:05Z ~2026-44160-44 184604 /* */ 3917562 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Vladimir Prelog | slika = Vladimir Prelog ETH-Bib Portr 00214.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1906|7|23}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Austro-Ugarska]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1998|1|7|1906|7|23}} | mjesto_smrti = [[Zürich]], [[Švicarska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = | supružnik = | nagrade = | veb-sajt = | potpis = }} '''Vladimir Prelog''' (23. juli 1906 – 7. januar 1998) bio je bosanski [[hemičar]]. Zajedno sa [[John W. Cornforth|Johnom W. Conforthom]] za svoje radove iz oblasti stereoizomerije [[organska hemija|organskih]] [[molekula]] dobio je [[Nobelova nagrada|Nobelovu nagradu]] [[Nobelova nagrada za hemiju|za hemiju]] [[1975.]]<ref name="essekeri">[http://essekeri.hr/bio/6-vladimir-prelog Biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140813043649/http://essekeri.hr/bio/6-vladimir-prelog |date=13. 8. 2014 }} na ''essekeri.hr'', pristupljeno: 23. 7. 2014.</ref> Rođen je u Sarajevu 1906, gdje je živio do 1915. [[Gimnazija|Gimnaziju]] je završio u [[Zagreb]]u nakon što se porodica preselila tamo 1915, a nakon toga je studirao [[hemija|hemiju]] u [[Prag]]u, gdje je po završetku studija bio voditelj Laboratorijske firme G. J. Driza. Bio je direktor Zavoda za organsku hemiju Tehničkog fakulteta u [[Zagreb]]u, a od 1942. radio je u Saveznoj visokoj tehničkoj školi u [[Zürich]]u. Područje njegovih istraživanja bili su uglavnom [[heterociklički spojevi]], [[alkaloid]]i i [[antibiotici]]. Glavno zanimanje bila mu je [[stereohemija molekula]]. Zaokupljao ga je problem prostorne građe molekula. Uveo je naziv [[hemijska topologija]] za područje stereohemije koje se bavi geometrijskim svojstvima molekula. Doprinio je objašnjenju strukture [[stereoid]]a, [[kinin]]a, [[strihnin]]a i drugih alkaloida, a sintetizirao je mnoge organske spojeve. Njegovi radovi doprinijeli su razumijevanju prirode enzimskih reakcija.<ref name="essekeri"/> ==Reference== {{refspisak}} == Dodatna literatura == * Prelog, Vladimir: ''My 132 Semesters of Chemistry Studies'', Američko hemijsko društvo, [[Washington, D.C.|Washington, D.C]], 1991; {{ISBN|0-8412-1772-6}} ([[autobiografija]]) == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Vladimir Prelog}} * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/prelog-autobio.html Životopis napisan od samog Preloga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071020030518/http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1975/prelog-autobio.html |date=20. 10. 2007 }} {{en simbol}} * [https://www.library.ethz.ch/en/Ressourcen/Digitale-Bibliothek/Kurzportraets/Vladimir-Prelog-1906-bis-1998 Prelogova biografija] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304190212/https://www.library.ethz.ch/en/Ressourcen/Digitale-Bibliothek/Kurzportraets/Vladimir-Prelog-1906-bis-1998 |date=4. 3. 2016 }} na stranici ETH Zürich {{en simbol}} {{Nobelova nagrada za hemiju}} {{Članovi ANU BiH}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Prelog, Vladimir}} [[Kategorija:Rođeni 1906.]] [[Kategorija:Umrli 1998.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Hrvatski naučnici]] [[Kategorija:Hrvatski hemičari]] [[Kategorija:Švicarski hemičari]] [[Kategorija:Dobitnici Nobelove nagrade za hemiju]] [[Kategorija:Članovi ANUBiH]] [[Kategorija:Članovi SANU]] [[Kategorija:Članovi SAZU]] ludn3ohpryjqtuhmz5mgnfazwsz3msb 0 18917 3917479 3761744 2026-08-10T19:06:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917479 wikitext text/x-wiki {{Infokutija informacioni uređaj | ime = Apple I | slika = Apple I Computer.jpg | opis = Potpuno sklopljeni Apple I sa drvenim kućištem kućne izrade | developer = [[Steve Wozniak]] | vrsta = Lični računar | datum_izdavanja = 11. april 1976. | cijena = {{USD|666,66|1976}} | obustava = 30. septembar 1977. | cpu = [[MOS Technology 6502|MOS 6502]] @ [[megahertz|1 MHz]] | memorija = 4 [[kilobyte|KB]] standardno<br />moguće prošrenje do 8 KB ili 48 KB koristeći kartice za proširenje | grafika = 40×24 karaktera, hardverski implementirano skrolovanje | nasljednik = [[Apple II]] | veb_sajt = <!--{{URL|example.org}}--> }}[[Datoteka:Apple1 MLB.jpg|mini|159x159px|Prvi Apple računar je u stvari bio samo osnovna ploča bez kutije|lijevo]]Prvi računar '''Apple I'''<ref>{{Cite web|url=https://americanhistory.si.edu/collections/object/nmah_1692121|title=Apple I Microcomputer|website=National Museum of American History|language=en|access-date=21. 8. 2025}}</ref> imao je sljedeće osobine: koristio je [[TV prijemnik]] kao [[zaslon]], imalo osnovnu rutinu u [[ROM]]-u koju je pokretao računar pri uključenju, dok je za spremanje i učitavanje podataka korišteno okruženje prema [[kasetofon]]u. Brzina čitanja i upisivanja na kasetu bila je 1200 bit/s. Apple I je bio jednostavan računar, ali je za svoje vrijeme bilo vrhunac u dizajnu kućnih računara po svojim osobinama, jer mnogi kućni računari nisu imali vizuelni zaslon, a i zbog malog broja dijelova koje je koristilo. Ovi računari su bili sastavljani u junu [[1975]], te je sastavljeno ukupno 200 Apple I računara. == Također pogledajte == * [[Apple I serija]] * [[Apple Inc.]] * [[Računar]] * [[Mac OS]] * [[Apple Macintosh]] * [[Apple II]] * [[Apple II+]] * [[Apple IIe]] * [[Apple IIc]] * [[Apple IIc Plus]] * [[Apple IIGS]] * [[Apple III]] * [[Spisak igara za Apple I]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.applefritter.com/apple1 Klub vlasnika Apple I] *[http://lowendmac.com/orchard/05/0509.html Macintosh historija: Apple I] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071014022114/http://lowendmac.com/orchard/05/0509.html |date=14. 10. 2007 }} *[http://www.brielcomputers.com Replica-1 - Orginalna kopija Apple I] *[http://archive.computerhistory.org/resources/text/Apple/Apple.AppleI.1976.102646518.pdf Apple I Priručnik za korisnike] {{commonscat|Apple I}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Apple Inc.]] nql5cge4cxm56r9ys92rh5kk9msgyks 0 27204 3917472 3850613 2026-08-10T17:41:14Z Archaeodontosaurus 19081 3917472 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Rome Skyline (8012016319).jpg|mini|desno|300px|[[Rim]]]] [[Datoteka:Full Milan skyline from Duomo roof.jpg|mini|desno|300px|[[Milano]]]] [[Datoteka:Naples from the Castello Sant Elmo with Abbazia San Martino the port and the Vesuv.jpg|mini|desno|300px|[[Napulj]]]] [[Datoteka:Turin monte cappuccini.jpg|mini|desno|300px|[[Torino]]]] [[Datoteka:Palermo02 flickr.jpg|mini|desno|300px|[[Palermo]]]] [[Datoteka:Porto di genova 003.jpg|mini|desno|300px|[[Genova]]]] [[Datoteka:Bologna seen from Asinelli tower.jpg|mini|desno|300px|[[Bologna]]]] [[Datoteka:Sunset over florence 1.jpg|mini|desno|300px|[[Firenca]]]] [[Datoteka:The port of Bari, Italy (L. Massoptier).jpg|mini|desno|300px|[[Bari]]]] [[Datoteka:Piazza del Duomo, Catania, Panorama.jpg|mini|desno|300px|[[Catania]]]] [[Datoteka:Venezia-punta della dogana.jpg|mini|desno|300px|[[Venecija]]]] [[Datoteka:Verona - Ponte di Castelvecchio.jpg|mini|desno|300px|[[Verona]]]] [[Datoteka:Messina-panorama dal Campanile.jpg|mini|desno|300px|[[Messina]]]] [[Datoteka:(Padova) Piazza dei Signori vista della Chiesa di San Clemente.jpg|mini|desno|300px|[[Padova]]]] [[Datoteka:Trieste-CityHall.jpg|mini|desno|300px|[[Trst]]]] [[Datoteka:Castello Aragonese(Taranto).JPG|mini|desno|300px|[[Taranto]]]] U [[Italija|Italiji]] trenutno ima 149 gradova koji imaju preko 50.000 stanovnika. U nastavku je prikazan '''spisak gradova u Italiji''' poredanih po broju stanovnika posljednjeg popisa iz 2011. godine. Također, prikazan je i broj stanovnika za gradove iz prethodnih popisa vršenih 1981, 1991 i 2001. godine.<ref>[http://www.demo.istat.it/bilmens2014gen/index.html ''Demografia in cifre, istat.it''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200916213224/http://demo.istat.it/bilmens2014gen/index.html |date=16. 9. 2020 }}; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref><ref>[http://www.tuttitalia.it/citta/popolazione/ ''Città italiane con più di 60.000 abitanti, tuttitalia.it'']; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref><ref>[http://www.citypopulation.de/Italy-Cities_d.html ''ITALIEN: Regionen und größere Städte, citypopulation.de'']; pristupljeno: 4. 2. 2015.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right; font-size:95%;" !align="center" | # !align="center" | Grad !align="center" | Popis 1981. !align="center" | Popis 1991. !align="center" | Popis 2001. !align="center" | Popis 2011. !align="center" | Regija |- |- style="background:#F0F0F0;" !&nbsp;!! !! !! !! !! !! |- | 1. || align="left" | [[Rim]] || 2.840.259 || 2.775.250 || 2.546.804 || 2.617.175. || align="left" | [[Lazio]] |- | 2. || align="left" | [[Milano]] || 1.604.773 || 1.369.231 || 1.256.211 || 1.242.123. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 3. || align="left" | [[Napulj]] || 1.212.387 || 1.067.365 || 1.004.500 || 962.003. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 4. || align="left" | [[Torino]] || 1.117.154 || 962.507 || 865.263 || 872.367. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 5. || align="left" | [[Palermo]] || 701.782 || 698.556 || 686.722 || 657.651. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 6. || align="left" | [[Genova]] || 762.895 || 678.771 || 610.307 || 586.180. || align="left" | [[Ligurija]] |- | 7. || align="left" | [[Bologna]] || 459.080 || 404.378 || 371.217 || 371.337. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 8. || align="left" | [[Firenca]] || 448.331 || 403.294 || 356.118 || 358.079. || align="left" | [[Toskana]] |- | 9. || align="left" | [[Bari]] || 371.022 || 342.309 || 316.532 || 315.933. || align="left" | [[Apulija]] |- | 10. || align="left" | [[Catania]] || 380.328 || 333.075 || 313.110 || 293.902. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 11. || align="left" | [[Venecija]] || 346.146 || 309.422 || 271.073 || 261.362. || align="left" | [[Veneto]] |- | 12. || align="left" | [[Verona]] || 265.932 || 255.824 || 253.208 || 260.172. || align="left" | [[Veneto]] |- | 13. || align="left" | [[Messina]] || 260.233 || 231.693 || 252.026 || 243.262. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 14. || align="left" | [[Padova]] || 234.678 || 215.137 || 204.870 || 206.192. || align="left" | [[Veneto]] |- | 15. || align="left" | [[Trst]] || 252.369 || 231.100 || 211.184 || 202.123. || align="left" | [[Furlanija-Julijska krajina]] |- | 16. || align="left" | [[Taranto]] || 244.101 || 232.334 || 202.033 || 200.154. || align="left" | [[Apulija]] |- | 17. || align="left" | [[Brescia]] || 206.661 || 194.502 || 187.567 || 189.902. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 18. || align="left" | [[Prato]] || 160.220 || 165.707 || 172.499 || 185.456. || align="left" | [[Toskana]] |- | 19. || align="left" | [[Reggio Kalabrija]] || 173.486 || 177.580 || 180.353 || 180.817. || align="left" | [[Kalabrija]] |- | 20. || align="left" | [[Modena]] || 180.312 || 176.990 || 175.502 || 179.149. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 21. || align="left" | [[Parma]] || 179.019 || 170.520 || 163.457 || 175.895. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 22. || align="left" | [[Perugia]] || 142.348 || 144.732 || 149.125 || 162.449. || align="left" | [[Umbrija]] |- | 23. || align="left" | [[Reggio Emilia]] || 130.376 || 132.030 || 141.877 || 162.082. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 24. || align="left" | [[Livorno]] || 175.741 || 167.512 || 156.274 || 157.052. || align="left" | [[Toskana]] |- | 25. || align="left" | [[Ravenna]] || 138.034 || 135.844 || 134.631 || 153.740. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 26. || align="left" | [[Cagliari]] || 233.848 || 204.237 || 164.249 || 149.576. || align="left" | [[Sardinija]] |- | 27. || align="left" | [[Foggia]] || 156.467 || 156.268 || 155.203 || 152.747. || align="left" | [[Apulija]] |- | 28. || align="left" | [[Rimini]] || 127.813 || 127.960 || 128.656 || 143.321. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 29. || align="left" | [[Salerno]] || 157.385 || 148.932 || 138.188 || 139.019. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 30. || align="left" | [[Ferrara]] || 149.453 || 138.015 || 130.992 || 135.369. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 31. || align="left" | [[Sassari]] || 119.596 || 122.339 || 120.729 || 130.658. || align="left" | [[Sardinija]] |- | 32. || align="left" | [[Syracuse, Sicilija|Syracuse]] || 117.615 || 125.941 || 123.657 || 123.850. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 33. || align="left" | [[Pescara]] || 131.330 || 122.236 || 116.286 || 123.077. || align="left" | [[Abruzzo]] |- | 34. || align="left" | [[Monza]] || 123.145 || 120.651 || 120.204 || 122.712. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 35. || align="left" | [[Latina, Lazio|Latina]] || 93.738 || 106.203 || 107.898 || 119.804. || align="left" | [[Lazio]] |- | 36. || align="left" | [[Bergamo]] || 122.142 || 114.936 || 113.143 || 119.551. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 37. || align="left" | [[Forlì]] || 110.806 || 109.541 || 108.335 || 118.167. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 38. || align="left" | [[Giugliano in Kampanija]] || 44.220 || 60.096 || 97.999 || 117.963. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 39. || align="left" | [[Trento]] || 99.179 || 101.545 || 104.946 || 116.298. || align="left" | [[Trentino-Južni Tirol]] |- | 40. || align="left" | [[Vicenza]] || 114.598 || 107.454 || 107.223 || 115.927. || align="left" | [[Veneto]] |- | 41. || align="left" | [[Terni]] || 111.564 || 108.248 || 105.018 || 113.324. || align="left" | [[Umbrija]] |- | 42. || align="left" | [[Novara]] || 102.086 || 101.112 || 100.910 || 105.024. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 43. || align="left" | [[Bolzano]] || 105.180 || 98.158 || 94.989 || 104.029. || align="left" | [[Trentino-Južni Tirol]] |- | 44. || align="left" | [[Piacenza]] || 109.039 || 102.268 || 95.594 || 103.206. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 45. || align="left" | [[Ancona]] || 106.498 || 101.285 || 100.507 || 102.997. || align="left" | [[Marche]] |- | 46. || align="left" | [[Arezzo]] || 92.105 || 91.626 || 91.589 || 100.212. || align="left" | [[Toskana]] |- | 47. || align="left" | [[Andria, Italija|Andria]] || 84.661 || 90.063 || 95.653 || 100.086. || align="left" | [[Apulija]] |- | 48. || align="left" | [[Udine]] || 102.021 || 99.189 || 95.030 || 99.627. || align="left" | [[Furlanija-Julijska krajina]] |- | 49. || align="left" | [[Cesena]] || 89.455 || 88.487 || 90.948 || 97.056. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 50. || align="left" | [[Lecce]] || 91.289 || 100.884 || 83.303 || 95.520. || align="left" | [[Apulija]] |- | 51. || align="left" | [[La Spezia]] || 115.392 || 101.442 || 91.391 || 95.378. || align="left" | [[Ligurija]] |- | 52. || align="left" | [[Pesaro]] || 90.412 || 88.713 || 91.086 || 95.011. || align="left" | [[Marche]] |- | 53. || align="left" | [[Alessandria]] || 100.523 || 90.753 || 85.438 || 94.974. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 54. || align="left" | [[Barletta]] || 83.453 || 89.527 || 92.094 || 94.459. || align="left" | [[Apulija]] |- | 55. || align="left" | [[Catanzaro]] || 100.832 || 96.614 || 95.251 || 93.124. || align="left" | [[Kalabrija]] |- | 56. || align="left" | [[Pistoia]] || 92.274 || 87.830 || 84.274 || 90.288. || align="left" | [[Toskana]] |- | 57. || align="left" | [[Brindisi]] || 89.786 || 95.383 || 89.081 || 89.780. || align="left" | [[Apulija]] |- | 58. || align="left" | [[Pisa]] || 104.509 || 98.928 || 89.694 || 88.217. || align="left" | [[Toskana]] |- | 59. || align="left" | [[Torre del Greco]] || 103.605 || 101.361 || 90.607 || 87.197. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 60. || align="left" | [[Como]] || 95.571 || 87.059 || 78.680 || 85.263. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 61. || align="left" | [[Lucca]] || 91.246 || 87.100 || 81.862 || 84.939. || align="left" | [[Toskana]] |- | 62. || align="left" | [[Guidonia Montecelio]] || 50.816 || 57.473 || 67.516 || 83.736. || align="left" | [[Lazio]] |- | 63. || align="left" | [[Pozzuoli]] || 69.861 || 75.142 || 78.754 || 83.459. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 64. || align="left" | [[Treviso]] || 87.696 || 83.598 || 80.144 || 82.807. || align="left" | [[Veneto]] |- | 65. || align="left" | [[Marsala]] || 79.175 || 80.177 || 77.784 || 82.774. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 66. || align="left" | [[Grosseto]] || 69.523 || 71.257 || 71.263 || 81.928. || align="left" | [[Toskana]] |- | 67. || align="left" | [[Busto Arsizio]] || 79.728 || 77.094 || 75.916 || 81.760. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 68. || align="left" | [[Varese]] || 90.527 || 85.687 || 80.511 || 81.579. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 69. || align="left" | [[Sesto San Giovanni]] || 95.833 || 86.721 || 78.850 || 81.130. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 70. || align="left" | [[Casoria]] || 68.521 || 79.707 || 81.888 || 79.562. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 71. || align="left" | [[Caserta]] || 66.318 || 69.027 || 75.208 || 78.693. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 72. || align="left" | [[Gela]] || 74.806 || 72.535 || 72.774 || 77.360. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 73. || align="left" | [[Asti]] || 77.681 || 73.557 || 71.276 || 76.534. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 74. || align="left" | [[Cinisello Balsamo]] || 80.757 || 76.262 || 72.050 || 75.150. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 75. || align="left" | [[Ragusa, Italija|Ragusa]] || 64.492 || 67.535 || 68.956 || 73.743. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 76. || align="left" | [[L'Aquila|L’Aquila]] || 63.678 || 66.813 || 68.503 || 72.511. || align="left" | [[Abruzzo]] |- | 77. || align="left" | [[Cremona]] || 80.929 || 74.113 || 70.887 || 72.147. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 78. || align="left" | [[Quartu Sant'Elena]] || 43.896 || 61.636 || 68.040 || 71.779. || align="left" | [[Sardinija]] |- | 79. || align="left" | [[Lamezia Terme]] || 63.989 || 70.114 || 70.501 || 71.286. || align="left" | [[Kalabrija]] |- | 80. || align="left" | [[Pavia]] || 85.029 || 76.962 || 71.214 || 71.142. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 81. || align="left" | [[Fiumicino]] || 37.492 || 41.342 || 50.535 || 70.985. || align="left" | [[Lazio]] |- | 82. || align="left" | [[Massa]] || 65.687 || 66.737 || 66.769 || 70.973. || align="left" | [[Toskana]] |- | 83. || align="left" | [[Trapani]] || 71.927 || 69.497 || 68.346 || 70.622. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 84. || align="left" | [[Aprilia, Lazio|Aprilia]] || 37.807 || 47.037 || 56.028 || 70.349. || align="left" | [[Lazio]] |- | 85. || align="left" | [[Cosenza]] || 106.801 || 86.664 || 72.998 || 70.068. || align="left" | [[Kalabrija]] |- | 86. || align="left" | [[Altamura]] || 51.346 || 57.874 || 64.167 || 70.023. || align="left" | [[Apulija]] |- | 87. || align="left" | [[Imola]] || 60.661 || 62.567 || 64.348 || 69.116. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 88. || align="left" | [[Carpi (Modena)|Carpi]] || 60.614 || 60.715 || 61.476 || 69.021. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 89. || align="left" | [[Potenza]] || 64.358 || 65.714 || 69.060 || 68.297. || align="left" | [[Basilicata]] |- | 90. || align="left" | [[Carrara]] || 68.702 || 67.197 || 65.034 || 65.573. || align="left" | [[Toskana]] |- | 91. || align="left" | [[Castellammare di Stabia]] || 70.685 || 68.733 || 66.929 || 64.506. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 92. || align="left" | [[Viareggio]] || 58.263 || 57.514 || 61.103 || 64.503. || align="left" | [[Toskana]] |- | 93. || align="left" | [[Fano]] || 52.116 || 53.909 || 57.529 || 64.100. || align="left" | [[Marche]] |- | 94. || align="left" | [[Afragola]] || 57.367 || 60.065 || 62.319 || 63.981. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 95. || align="left" | [[Vigevano]] || 65.179 || 60.384 || 57.450 || 63.700. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 96. || align="left" | [[Viterbo]] || 57.632 || 58.380 || 59.308 || 63.597. || align="left" | [[Lazio]] |- | 97. || align="left" | [[Vittoria, Sicilija|Vittoria]] || 51.240 || 55.280 || 55.317 || 63.332. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 98. || align="left" | [[Savona]] || 75.353 || 67.177 || 59.907 || 62.553. || align="left" | [[Ligurija]] |- | 99. || align="left" | [[Benevento]] || 62.636 || 62.561 || 61.791 || 62.035. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 100. || align="left" | [[Crotone]] || 58.262 || 59.001 || 60.010 || 61.798. || align="left" | [[Kalabrija]] |- | 101. || align="left" | [[Pomezia]] || 29.925 || 37.512 || 43.960 || 61.106. || align="left" | [[Lazio]] |- | 102. || align="left" | [[Matera]] || 50.712 || 54.919 || 57.785 || 60.818. || align="left" | [[Basilicata]] |- | 103. || align="left" | [[Caltanissetta]] || 61.146 || 61.319 || 61.438 || 60.267. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 104. || align="left" | [[Molfetta]] || 65.625 || 66.839 || 62.546 || 60.159. || align="left" | [[Apulija]] |- | 105. || align="left" | [[Marano di Napoli]] || 41.571 || 47.961 || 57.448 || 59.472. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 106. || align="left" | [[Agrigento]] || 51.325 || 55.283 || 54.619 || 59.175. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 107. || align="left" | [[Legnano]] || 49.687 || 50.018 || 53.797 || 59.147. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 108. || align="left" | [[Cerignola]] || 50.819 || 55.052 || 57.366 || 59.103. || align="left" | [[Apulija]] |- | 109. || align="left" | [[Moncalieri]] || 64.035 || 59.700 || 53.350 || 58.320. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 110. || align="left" | [[Foligno]] || 52.551 || 53.202 || 51.130 || 58.162. || align="left" | [[Umbrija]] |- | 111. || align="left" | [[Faenza]] || 55.167 || 54.139 || 53.641 || 58.150. || align="left" | [[Emilia-Romagna]] |- | 112. || align="left" | [[Manfredonia]] || 53.030 || 58.318 || 57.704 || 57.455. || align="left" | [[Apulija]] |- | 113. || align="left" | [[Sanremo]] || 61.170 || 56.003 || 50.608 || 56.962. || align="left" | [[Ligurija]] |- | 114. || align="left" | [[Tivoli, Italija|Tivoli]] || 50.985 || 52.372 || 49.342 || 56.531. || align="left" | [[Lazio]] |- | 115. || align="left" | [[Bitonto]] || 49.714 || 53.772 || 56.929 || 56.462. || align="left" | [[Apulija]] |- | 116. || align="left" | [[Avellino]] || 56.892 || 55.662 || 52.703 || 56.339. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 117. || align="left" | [[Bagheria]] || 40.076 || 47.085 || 50.854 || 56.336. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 118. || align="left" | [[Acerra]] || 36.052 || 41.311 || 45.688 || 56.177. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 119. || align="left" | [[Olbia]] || 30.787 || 41.095 || 45.366 || 56.066. || align="left" | [[Sardinija]] |- | 120. || align="left" | [[Cuneo]] || 55.875 || 55.794 || 52.334 || 55.714. || align="left" | [[Pijemont]] |- | 121. || align="left" | [[Anzio]] || 27.169 || 33.497 || 36.952 || 55.413. || align="left" | [[Lazio]] |- | 122. || align="left" | [[San Severo]] || 54.205 || 55.085 || 55.861 || 55.321. || align="left" | [[Apulija]] |- | 123. || align="left" | [[Modica]] || 47.537 || 50.529 || 52.639 || 55.196. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 124. || align="left" | [[Teramo]] || 51.092 || 51.756 || 51.023 || 54.957. || align="left" | [[Abruzzo]] |- | 125. || align="left" | [[Bisceglie]] || 46.538 || 47.408 || 51.718 || 54.847. || align="left" | [[Apulija]] |- | 126. || align="left" | [[Ercolano]] || 58.310 || 61.233 || 56.738 || 54.779. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 127. || align="left" | [[Siena]] || 61.989 || 56.956 || 52.625 || 54.543. || align="left" | [[Toskana]] |- | 128. || align="left" | [[Chieti]] || 54.927 || 55.876 || 52.486 || 54.305. || align="left" | [[Abruzzo]] |- | 129. || align="left" | [[Portici]] || 80.410 || 68.980 || 60.218 || 53.981. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 130. || align="left" | [[Trani]] || 44.510 || 50.429 || 53.139 || 53.940. || align="left" | [[Apulija]] |- | 131. || align="left" | [[Velletri]] || 41.213 || 43.423 || 48.236 || 53.544. || align="left" | [[Lazio]] |- | 132. || align="left" | [[Cava de' Tirreni]] || 50.667 || 52.502 || 52.616 || 53.520. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 133. || align="left" | [[Acireale]] || 48.493 || 46.199 || 50.190 || 53.122. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 134. || align="left" | [[Rovigo]] || 52.218 || 52.472 || 50.289 || 52.793. || align="left" | [[Veneto]] |- | 135. || align="left" | [[Civitavecchia]] || 49.389 || 51.201 || 50.032 || 52.294. || align="left" | [[Lazio]] |- | 136. || align="left" | [[Gallarate]] || 47.259 || 44.977 || 46.361 || 51.751. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 137. || align="left" | [[Pordenone]] || 52.094 || 50.192 || 49.122 || 51.723. || align="left" | [[Furlanija-Julijska krajina]] |- | 138. || align="left" | [[Aversa]] || 56.425 || 54.032 || 53.369 || 51.631. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 139. || align="left" | [[Montesilvano]] || 29.240 || 35.153 || 40.700 || 51.565. || align="left" | [[Abruzzo]] |- | 140. || align="left" | [[Mazara del Vallo]] || 43.748 || 47.750 || 50.377 || 51.492. || align="left" | [[Sicilija]] |- | 141. || align="left" | [[Ascoli Piceno]] || 54.298 || 53.591 || 51.375 || 51.168. || align="left" | [[Marche]] |- | 142. || align="left" | [[Battipaglia]] || 40.797 || 47.139 || 50.359 || 51.133. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 143. || align="left" | [[Campobasso]] || 48.291 || 50.941 || 50.762 || 50.916. || align="left" | [[Molise]] |- | 144. || align="left" | [[Scafati]] || 34.061 || 40.710 || 47.082 || 50.794. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 145. || align="left" | [[Casalnuovo di Napoli]] || 21.033 || 33.827 || 47.940 || 50.724. || align="left" | [[Kampanija]] |- | 146. || align="left" | [[Rho (Italija)|Rho]] || 50.666 || 51.848 || 50.246 || 50.686. || align="left" | [[Lombardija]] |- | 147. || align="left" | [[Chioggia]] || 53.470 || 53.179 || 51.779 || 50.674. || align="left" | [[Veneto]] |- | 148. || align="left" | [[Scandicci]] || 54.038 || 53.523 || 50.136 || 50.309. || align="left" | [[Toskana]] |- | 149. || align="left" | [[Collegno]] || 46.578 || 47.161 || 46.641 || 50.135. || align="left" | [[Pijemont]] |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.istat.it/it/ ''ISTAT.it''] {{Spisak gradova u Evropi}} [[Kategorija:Geografija Italije]] [[Kategorija:Gradovi u Italiji|*]] [[Kategorija:Spiskovi gradova po državama|Italija]] mcun89xsh0qj56s58u3h5k0fro6w4pl 0 30220 3917513 3886810 2026-08-11T00:16:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917513 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Borjana Krišto | slika = Borjana Krišto (2025-06-11).jpg | redoslijed = [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|Predsjedavajuća Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti = 25. januar 2023 – | prethodnik = [[Zoran Tegeltija]] | nasljednik = | redoslijed2 = [[Predsjednik Federacije Bosne i Hercegovine|Predsjednica Federacije Bosne i Hercegovine]] | vrijeme_na_vlasti2 = 22. februar 2007 – 17. mart 2011. | prethodnik2 = [[Niko Lozančić]] | nasljednik2 = [[Živko Budimir]] | redoslijed3 = | vrijeme_na_vlasti3 = | prethodnik3 = | nasljednik3 = | redoslijed4 = | vrijeme_na_vlasti4 = | prethodnik4 = | nasljednik4 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1961|08|13}} | mjesto_rođenja = [[Livno]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | datum_smrti = | etnicitet = | politička_stranka = [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine]] | supruga = | djeca = | obrazovanje = [[Univerzitet u Banjoj Luci]] | vjera = | potpis = | web_stranica = }} '''Borjana Krišto''' ([[Livno]], 13. august 1961)<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/representative/detail/233|title=Poslanici|website=www.parlament.ba|access-date=15. 5. 2018|archive-date=31. 1. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230131170814/https://www.parlament.ba/representative/detail/233|url-status=dead}}</ref> jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] i [[Hrvati|hrvatska]] političarka i trenutna [[Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine|predsjedavajuća Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]]. Diplomirala je na [[Pravni fakultet Univerziteta u Banjoj Luci|Pravnom fakultetu]] u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] 1983. godine, a pravosudni ispit položila u [[Sarajevo|Sarajevu]] 2001. godine. Članica je [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] (HDZ BiH) od 1995, a od 2015. i zamjenica predsjednika stranke.<ref>[http://imovinapoliticara.cin.ba/profil.php?profil=89 Biografija Borjane Krišto na cin.ba]</ref> Do 1999. radila je u pravnim službama preduzeća, a od 1999. do 2000. obavljala je dužnost ministra pravosuđa i uprave u [[Kanton 10|Kantonu 10]]. Od 2000. do 2002. bila je na dužnosti sekretara Vlade Kantona 10. U istom periodu bila je član više radnih tijela u izradi zakonskih i podzakonskih akata, kao i član Komisije za polaganje stručnog upravnog ispita u HBK. Na izborima 2002. izabrana je za poslanika u [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavničkom domu Parlamenta FBiH]]. Obavljala je dužnost [[Predsjednik Federacije Bosne i Hercegovine|predsjednice FBiH]] do marta 2011. Bila je delegatkinja u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupštine BiH]] od 2011. do 2014. Dana 9. augusta 2017. postala je predsjedavajuća [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] (PSBiH), u trajanju od osam mjeseci na toj funkciji.<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Publication/Read/12065?title=borjana-kristo-predsjedavajuca-predstavnickog-doma-narednih-osam-mjeseci&pageId=238|title=Borjana Krišto predsjedavajuća Predstavničkog doma narednih osam mjeseci|website=www.parlament.ba|access-date=15. 5. 2018|archive-date=22. 8. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190822014154/https://www.parlament.ba/Publication/Read/12065?title=borjana-kristo-predsjedavajuca-predstavnickog-doma-narednih-osam-mjeseci&pageId=238|url-status=dead}}</ref> Dana 25. januara 2023. postala je predsjedavajuća [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara]] u roku od četiri godine. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20061005045848/http://www.fbihvlada.gov.ba/bosanski/ministarstvo_pravde.htm Vlada Federacije BiH] * http://assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=5886 {{Predsjedavajući Vijeća ministara BiH}} {{Četrnaesti saziv Vijeća ministara Bosne i Hercegovine}} {{Predsjednici Federacije BiH}} {{Predsjedavajući Predstavničkog doma PSBiH}} {{DEFAULTSORT:Krišto, Borjana}} [[Kategorija:Rođeni 1961.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Hrvatske demokratske zajednice Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Biografije, Livno]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Banjoj Luci]] [[Kategorija:Predsjedavajući Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]] a72v2kwyno4xkzh1swuvx9ezad6iwws 0 31076 3917483 3872604 2026-08-10T19:19:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917483 wikitext text/x-wiki {{Infokutija mitsko biće | ime = Ares | slika = Ares Ludovisi Altemps Inv8602 n2.jpg | veličina_slike = | opis_slike = Rimska kopija prema grčkom originalu cca. 320. p. n. e., sa restauracijama iz 17. vijekaod strane [[Gian Lorenzo Bernini|Berninija]] | grupe = [[Olimpski bogovi]] | značaj = | podgrupe = | slična_bića = | roditelji = [[Zeus]] i [[Hera]] | suprug(a) = | braća = [[Eak]], [[Apolon]], [[Dionis]], [[Hefest]], [[Heraklo]], [[Hermes]], [[Minos]], [[Perzej (mitologija)|Perzej]], [[Radamant]], | sestre = [[Angela (mitologija)|Angela]], [[Afrodita]], [[Artemida]], [[Atena]], [[Ilitija (mitologija)|Ilitija]], [[Enija (mitologija)|Enija]], [[Erida (mitologija)|Erida]], [[Ersa (mitologija)|Ersa]], [[Heba]], [[Helena (mitologija)|Helena]], [[Pandija (mitologija)|Pandija]], [[Perzefona]], [[Hore (mitologija)|Hore]], [[Harite (mitologija)|Harite]], [[Litije (mitologija)|Litije]], [[Muza|Muze]], [[Mojre]] | mitologija = [[Grčka mitologija]] | prvi_put_prijavljeno = | ostala_imena = | država = | stanište = }} [[Datoteka:Ares villa Hadriana.jpg|mini|Ares, Villa Hadriana, Tivoli]] '''Ares''' ([[grčki jezik|grč.]] '''Άρης''', ''Arês'' ili '''Ἄρεως''', ''Areôs'') u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologije]] bio je [[bog]] [[rat]]a i hrabrosti, najstariji sin [[Zeus]]a i [[Hera|Here]] i jedan od [[Olimpski bogovi|dvanaest Olimpijaca]] . On utjelovljuje fizičku hrabrost neophodnu za uspjeh u ratu, ali također može personificirati čistu brutalnost i krvožednost, za razliku od svoje sestre, oklopljene [[Atena|Atene]], čije borilačke funkcije uključuju vojnu strategiju i generalstvo. Povezivanje s Aresom daje mjestima, objektima i drugim božanstvima divlji, opasni ili militarizirani kvalitet. Iako Aresovo ime pokazuje njegovo porijeklo kao mikeanca, neki su smatrali da njegova reputacija divljaštva odražava njegovo vjerovatno porijeklo kao [[Trakija (regija)|tračkog]] božanstva. Neki gradovi u [[Grčka|Grčkoj]] i nekoliko gradova u [[Anadolija|Maloj Aziji]] održavali su godišnje festivale kako bi ga vezali kao svog zaštitnika. U dijelovima [[Anadolija|Male Azije]] bio je proročansko božanstvo. Još dalje od [[Grčka|Grčke]], govorilo se da su [[Skiti]] ritualno ubijali jednog od sto ratnih zarobljenika kao žrtvu njihovom ekvivalentu Aresu. Kasnije vjerovanje da su drevni [[Sparta]]nci prinosili ljudske žrtve Aresu možda više duguje mitskoj prahistoriji, nesporazumima i ugledu nego stvarnosti. Pored toga što postoje mnoge književne aluzije na Aresove ljubavne veze i djecu, on ima ograničenu ulogu u [[Grčka mitologija|grčkoj mitologiji]]. Kada se ipak pojavi, često je ponižen. U [[Trojanski rat|Trojanskom ratu]], [[Afrodita]], zaštitnica [[Troja|Troje]], nagovara Aresa da stane na stranu Trojana. Trojanci gube, dok Aresova sestra [[Atena]] pomaže Grcima da pobijede. Kada bog zanatlija [[Hefest]] otkrije da njegova žena [[Afrodita]] ima aferu s Aresom, zarobi ljubavnike u mreži i izloži ih ismijavanju drugih bogova. Aresov pandan u [[rimska mitologija|rimskoj mitologiji]] je [[Mars (mitologija)|Mars]], koji je u starorimskoj religiji dobio važnije i dostojanstvenije mjesto kao zaštitnik predaka rimskog naroda i države. Tokom helenizacije latinske književnosti, mitove o Aresu reinterpretirali su rimski pisci pod imenom [[Mars (mitologija)|Mars]], a u kasnijoj zapadnoj umetnosti i književnosti, mitologija ove dve figure postala je praktično nerazlučiva. == Karakteristike == Ares je bio bog ratovanja koje je samo sebi svrhom, radovao se [[smrt]]i i junaka i običnih smrtnika. Radovali su ga miris krvi, borba, zveket oružja, jauci. Aresa nije zanimao uzrok rata, čak ni ishod, bitno je bilo samo ratovanje. Mrzio je ostale [[bog]]ove, a i svoje roditelje, a posebno božicu [[Atena (mitologija)|Atenu]]. Smatran je i praocem [[Amazonke|Amazonki]], plemena ratobornih žena. Ares je prikazivan u četveropregu s četiri [[konj|pastuha]] osedlana [[zlato|zlatnim]] sedlom koji rigaju vatru. Ares je nosio [[bakar|bakreni]] oklop, kacigu i koplje ili eventualno štit. Njegove svete [[ptice]] su [[orao]], [[djetlić]] i [[strvinar]]. Najdraža životinja bio mu je [[pas]] te su crni psići često bili žrtvovani njemu u čast u [[Sparta|Sparti]]. Ponekad je prikazivan i sa [[zmija|zmijom]]. [[Deimos (mitologija)|Dim]] i [[Fob]] (Deimos i Phobos) bila su njegova djeca s [[Afrodita|Afroditom]]<ref>Hesiod, ''[[Theogony]]'' 934f.</ref> i Aresovi pratioci u ratu,<ref>''Iliad'' 4.436f, and 13.299f [[Hesiod|Hesiod's]] ''[[Shield of Heracles]]'' 191, 460; [[Quintus Smyrnaeus]], 10.51, etc.</ref> a označavali su užas i strah. Također je uz njega bio i '''Kydoimos''', demon zveketa bitke. [[Homer]] u [[Ilijada|Ilijadi]] spominje da je sestra i društvo smrtonosnog Aresa božica nesloge i razdora [[Erida]], a također i [[Enija]], božica ratnog klanja. == Mitologija == === Osnivanje Tebe === Ares je bio osnivač [[Teba|Tebe]] i praotac vodenog [[zmaja]] kojeg je ubio [[Kadmej]]. Od zmajevih zuba nastala je rasa boraca, Aresovih potomaka. Da bi se umilio Aresu, Kadmej se stavio u službu boga osam godina da bi se iskupio za ubistvo zmaja,<ref name=":2">Roman, L., & Roman, M. (2010). {{Google books|tOgWfjNIxoMC|Encyclopedia of Greek and Roman mythology.|page=80}}</ref> te je oženio [[Harmonija|Harmoniju]], Aresovu i [[Afrodita|Afroditinu]] kći. Zbog Harmonije, sve je dovedeno u sklad i osnovana je Teba.<ref name="rjblqd" /> === Ares i Afrodita === [[Datoteka:MarsVenus.jpg|mini|lijevo|[[Agostino Carracci]]: Mars i Venera (Ares i [[Afrodita]])]] U [[Homer]]ovoj [[Odiseja|Odiseji]] Alkinoj pjeva o mitovima. [[Helije]] je jednom krišom promatrao Aresa i [[Afrodita|Afroditu]] kako uživaju jedno u drugom potajno. To je prijavio [[Olimpski bogovi|olimpskom vijeću]], a [[Hefest]] je predložio da ih se uhvati na djelu te je stvorio mrežu s kojom je mislio baciti u klopku nedopuštene ljubavnike. U tačno određeno vrijeme, [[Hefest]] je bacio mrežu i ostavio ih nepomične. Međutim, [[Hefest]] nije bio zadovoljan sa svojom osvetom, pozvao je [[Olimpski bogovi|olimpske bogove]] i božice da vide par. Božice su odbile, ali su bogovi došli i komentirali [[Afrodita|Afroditinu]] ljepotu i da bi rado mijenjali mjesto s Aresom. Nakon što su ih pustili, Ares je odjurio u svoju domovinu [[Trakija|Trakiju]] i morao je platiti preljubničku kaznu, a [[Hefest]] se najvjerovatnije razveo od [[Afrodita|Afrodite]] i vratio je njenom ocu. U drugoj verziji priče Ares je postavio Alektriona da ih čuva, ali je on zaspao. Ares ga je poslije pretvorio u [[Pijetao|pijetla]] tako da je osuđen svaki put najavljivati izlazak [[Sunce|Sunca]]. Uz Dima i Foba, Afrodita mu je rodila i [[Eros]]a i [[Anteros]]a koji su naslijedili Afroditine dobre osobine, a također i kćerku [[Harmonija|Harmoniju]]. === Ares i divovi === [[Ot i Efijalt]], Aloidi, divovi, bacili su Aresa u lance i stavili ga u [[bronza]]nu urnu u kojoj je ostao 13 mjeseci.<ref name = "rjblqd">Burkert, [https://archive.org/details/greekreligion0000burk/page/169/mode/2up?view=theater str. 169]</ref><ref>Faraone, "Binding and Burying", 1991, str. 166&ndash;220</ref> Prekrasna [[Eribeja]], pomajka dvaju divova, rekla je [[Hermes]]u što su učinili te ga je on spasio, a [[Artemida]] je prevarila Aloide rekavši da će se udati za Ota, što je Efijalta učinilo ljubomornim. Počeli su se svađati, a [[Artemida]] se pretvorila u [[bijela|bijelu]] [[košuta|košutu]] i stala između njih. [[Div]]ovi, ujedno i strastveni lovci, bacili su na nju koplja i tako zapravo ubili jedan drugog. === Ilijada === [[Datoteka:Mars and Venus Discovered by the Gods-Joachim Wtewael.jpg|mini|[[Joachim Wtewael]]: Mars i Venera (Ares i [[Afrodita]]) otkriveni od bogova, [[1604]].]][[Homer]] u ''[[Ilijada|Ilijadi]]'' opisuje da Ares nema poštovanja ni odanost prema [[Temida|Temidi]], pravednosti. Obećao je [[Atena (mitologija)|Ateni]] i [[Hera|Heri]] da će se boriti na strani Ahejaca, ali je [[Afrodita]] uvjerila Aresa da se bori na strani [[Troja]]naca. Za vrijeme rata, [[Diomed]] se borio s [[Hektor]]om i vidio Aresa kako se bori na strani Trojanaca te je pozvao svoje vojnike da se polahko povuku.<ref>''Iliad'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.792-5.834 5.830–834], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.576-5.626 5.590–605], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:21.400-21.433 21.410–414]{{Mrtav link}}.</ref> [[Hera]], Aresova majka vidjela je njegovo miješanje te je ohrabrila [[Diomed]]a da napadne Aresa te je on bacio koplje na njega, a [[Atena]] je usmjerila koplje u Aresovo tijelo koje je pokleknulo nad bolom. Ares se vratio na [[Olimp]] prisilivši Trojance da se povuku.<ref>''Iliad'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.711-5.763 5.711–769], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.764-5.791 5.780–834], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:5.835-5.863 5.855–864].</ref> Ares kada je čuo da je njegov sin Askalaf ubijen ponovo je promijenio stranu, pridruživši se Ahejcima radi osvete, zanemarujući [[Zeus]]ovu naredbu da se nijedan [[Olimpski bogovi|Olimpijac]] ne smije pridružiti borbi. [[Atena]] ga zaustavlja. Kasnije, kada [[Zeus]] dozvoli bogovima da se ponovo bore u ratu, Ares napada [[Atena|Atenu]] da se osveti, a [[Atena]] ga je savladala udarivši ga stijenom.<ref>''Iliad'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:15.78-15.112 15.110–128], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:20.1-20.29 20.20–29], [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0012.tlg001.perseus-eng1:21.361-21.399 21.391–408].</ref> == Također pogledajte == * [[Homerske himne]]: ''Ares'' * [[Homer]]: ''[[Ilijada]]'' == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commons|Category:Ares|Ares}} * [http://www.theoi.com/Olympios/Ares.html Ares u klasičnoj literaturi i umjetnosti] {{Simboli jezika|en|engleski}} * [https://web.archive.org/web/20020202173558/http://homepage.mac.com/cparada/GML/Ares.html Ares u grčkoj mitologiji] {{Simboli jezika|en|engleski}} {{Grčka mitologija}} [[Kategorija:Olimpski bogovi]] [[Kategorija:Grčka mitologija| ]] emn3knf2hzx85obmhzqzktortxjdty9 0 31275 3917486 3844966 2026-08-10T20:31:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917486 wikitext text/x-wiki {{Nedostaju izvori}} [[Datoteka:Map_athenian_empire_431_BC-en.svg|mini|Atina 431. p. n. e.]] '''Atina''' je bila jedan od najjačih [[polisa]] u [[Antička Grčka|Antičkoj Grčkoj]].<ref>{{Cite web|url=https://daily.jstor.org/in-pursuit-of-peace-ancient-athens-created-a-goddess/|title=In Pursuit of Peace, Ancient Athens Created a Goddess|last=Ivry|first=Sara|date=14. 1. 2026|website=JSTOR Daily|language=en-US|access-date=22. 3. 2026}}</ref> Svaki grčki grad ili polis bio je nezavisno središte [[kultura|kulturnog]], [[politika|političkog]] i [[trgovina|trgovačkog]] života. Bio je okružen zidinama, imao je mjesto za zadnju odbranu [[akropola|akropolu]], a na njoj su bili smješteni [[hram]]ovi vrhovnih [[grčka mitologija|božanstava]]. Akropola je svoj konačan oblik dobila u 5 vijeku p. n. e. za vrijeme vladavine jednog od najznačajnijih državnika [[Perikle|Perikla]]. U njegovo doba Atina je postala demokratska republika. Bogatašima je nametnuo visoke poreze, a novac koristio za uređenje Atine, posebno Akropole. Tada su napravljena brojna veličanstvena dijela grčke [[umjetnost]]i. Stoga se razdoblje vladavine Perikla naziva “Zlatno doba” Atine.<ref>{{Cite journal|last=Mark|first=Joshua J.|date=28. 3. 2018|title=Pericles|url=https://www.worldhistory.org/pericles/|journal=World History Encyclopedia|language=en}}</ref> Tada su podignuti hramovi Partenon, Erehtion, hram božice Nike i svečani ulaz Propileje. [[Partenon]] se nalazio na platou visokom oko 70 m. Predstavlja glavni akcent čitavog arhitektonskog sklopa. Vidi se iz velike udaljenosti, ali se gubi kad se penjemo na akropolu i ponovo se pojavljuje kad stupimo pred njega. Ulaz se nalazi s druge strane pa ga treba cijelog obići. Partenon je uzdužna građevina podijeljena na dva dijela cele i opistodoma. U predvorju Partenona se nalazi niski reljef koji prikazuje Pantenajske svečanosti. Taj reljef su izradili [[Fidija]] i njegovi učenici između 440. i 437 godine p. n. e. Erehtion je sagrađen oko 421. godine p. n. e. Hram je bio podijeljen na nekoliko razina zbog kosog nagiba terena. Razine su spojene stepenicama. Razlika u visini između svetišta Atine i nekih drugih dijelova hrama bila je i do 3 m. Taj hram nije bio pravilnog oblika kao većina drugih hramova. U Erehtonu nalazilo se svetište [[Atena|Atene]], [[Posejdon]]a i Erehteja. Propileje je široko stepenište između dva zida. Na podnožju stepeništa stajalo je šest dorskih stupova povezanih gredama. Vrh stepeništa završavao je visokim zidom u kojem je bio prolaz širok koliko i središnji dio stepeništa. Svaki je grad imao i jedan trg ''agoru'' koji je služio za trgovačke djelatnosti, skupove, bila je administrativni i društveni centar. U agori se odvijao svakodnevni život. == Organizacija vlasti == Atina je po obliku vladavine uvijek bila republika, do Solonovih reformi je bila aristokratska, poslje je postala demokratska. U fazi aristokratske republike najvažniji organi vlasti su bili: devet arhonata i aeropaga. Obavljali su neke vrhovne upravne i vjerske funkcije kao kolegijalno tijelo. Od Solonovih reformi pored postojećih organa vlasti se uvode novi demokratski organi državne vlasti: Eklezija, Bule, Helieja. Kolegijum Arhonata i Aeropag i dalje egzistiraju ali im opada značaj. '''Eklezija'''- Narodna skupština od Periklovih reformi postaje najznačajniji organ vlasti, i u nju su ulazili svi punoljetni muškarci s navršenom 20 godinom. Žene, meteci i robovi nisu imali to pravo, pa je atinska demokratija bila ograničenog tipa. Zasjedala je jednom mjesečno, a razvitkom i 4 puta zbog povećanja uloge. U nadležnosti eklezije je bilo donošenje zakona, biranje funkcionera, suđenje za najvažnije delikte, i ostrakizam. Pravo zakonodavne incijative imao je svaki član Eklezije, državni organ ili funkcioneri. Također je Eklezija imenovala poslanike na strani, sklapala je saveze sa drugim grčkim državicama, naređivala mobilizaciju, objavljivala je rat i sklapala mir. Imala je sudsku funciju u političkim deliktima kao i ostrakizam-protjerivanje iz zemlje. '''Vijeće-Bule''' – je bilo sastavljeno od 400, a zatim od 500 članova koji su navršili trideset godina. Ono je imenovalo posebne komisije, npr. kontrolu stupanja u Ekleziju, ispitivali su podobnost za službu javnih službenika, kontroliralo njihov rad i zakonitost njihovih akata, primalo je žalbe protiv fukcionera itd. Uskoro su postali vrhovni organ upravljanja državom. Bule je bilo i izvršni organ eklezije, nadziralo je državne finansije, vodilo brigu o izgradnji ratnih brodova i uopće o floti, naoružanju, konjici i dr. '''Halieja''' – ovaj sud se naziva još i Porotni sud a postoji od Solonovih reformi. Sastoji se od 6000 članova. Svake godine birali su se njegovi članovi između građana starijih od trideset godina i koji su pripadnici prva tri razreda. Sud je radio u sudskim vijećima-dikasterijama, obično 500 ili 200 članova. Nadležnost je bila mješavina sudskih, zakonodavnih i upravnih funkcija. Bila je prvostupanjski organ, i rješavala je u prvom stupnju za djela protiv države i neke druge stvari, a u drugoj instanci, po žalbama, odluke nižih sudova, i davala je konačno odobrenje za novi zakon i nadzirala je rad službenika. '''Atenski funkcioneri''' - osim cetnralnih postojali su i niži organi i svi su oni bili izborni organi. Vojne funkcionere ili stratege je birala Skupština ili teritorijalna fila. Najviši funkcioneri su bili arhonti, zatim stratezi kao vojni činovnici, zatim finansijski činovnici itd. Osnivanje atinske države popraćeno je podjelom atinskog demosa u 3 klase, bez obzira iz kojeg gensa ili plemena poticali. Pomenute klase su bile: *Eupatridi – rodovska aristokracija *Geomori – zemljoposjednici *Demijurge – zanatlije Zakonodavnu vlast je pripadala narodnoj skupštini, izvršna vlast vijeću od 400 članova, a sudska vlast velikom porotnom sudu Helieji. Stanovništvo je podijeljeno prema imovinskom stanju na 4 razreda: *1 razred – oni koji imaju od 500 i više medimna žita godišnje *2 razred – oni s najmanje 300 medimna žita godišnje *3 razred – oni sa najmanje 200 medimna godišnje *4 razred – teti – svi ostali građani Solonove reforme je nastavio Pizistrat koji je oslobodio dužnike. Njegov nasljednik Klisteb je umjesto cenzorske uveo teritorijalnu podjelu i imao je 10 teritorijalnih sila koje su se dijelile na 3 dijela: seoska, gradska i primorska (u svakoj teritiji se nalazilo dvije trećine gradskog i jedna trećina seoskog stanovništva). Tritije se dijele na deme kao osnovne samoupravne jedinice. Svaka dema je birala svog starješinu demarha koji je rukovodio njenim poslovima. Izvršno vijeće od 400 članova povećao na 500, uveo je ostrakizam – prognanstvo za one atinjane koji su se toliko obogatili da bi mogli narušiti atinske demokratske institucije. == Atinsko pravo == [[Datoteka:Map_ancient_athens.png|mini|Karta drevne Atine]] Najveći doprinos Atinjana u oblasti [[pravo|prava]] je bila ideja o pravnoj jednakosti građana. Svako lice čiji su majka i otac atinski građani smatrano je građaninom. Ono je sa navršenih 18 godina upisivano u spisak demata, tj. pripadnika deme. Atinski građani su mogli učestvovati u radu narodne skupštine, te da biraju i budu birani u razne organe Atinske uprave. Građanin koji je počinio kazneno djelo mogao je izgubiti čast. Oni su imali i vojnu obvezu. Pored Atinskih građana tu su stalno ili privremeno živjeli i stranci – ''meteci''. Bavili su se trgovinom, bili su vajari, slikari, učitelji itd. Imali su ličnu slobodu, mogli su sticati imovinu, ali su bili bez političkih prava. Treća kategorija stanovništva bili su robovi kojih je bilo daleko više nego građana i stranaca. Postojali su privatni i državni robovi. Privatni robovi su iskorištavani za rad na poljima, bili su vlasništvo gospodara, ali ih je mogao samo bičevati, ali ne i ubiti. Državni robovi su bili u povoljnijem položaju posebno oni koji su radili kao čuvari, npr. u skupštini, izvršioci sudskih presuda, pisari. Mogli su imati vlastitu imovinu i porodicu. Smrću je mogao biti kažnjen samo na osnovu sudske presude. Izvori prava u Atini su: običaji, zakoni, psefizme i sudske odluke. Običaj je bio izvor prava u prvoj fazi do Drakona. Zakoni koji su se odnosili na posebnu proceduru u Ekleziji nazivali su se nomoje. Psefizme su zakoni koji su se donosili prema potrebi i datom trenutku. Prvi zakoni su vezani za Drakona, zatim slijede Solonovi zakoni, pa Klistenovi zakoni. Sudska rješenja Halieje, Areopaga itd. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://education.nationalgeographic.org/resource/democracy-ancient-greece/{{Mrtav link}} {{Normativna kontrola}}{{Stub-država}} {{Commonscat|Ancient Athens}} [[Kategorija:Antička Grčka]] [[Kategorija:Historija Atine]] h4j7vouz7jjjc1qpt4z3wj9k3j9aqc4 0 35326 3917459 3784091 2026-08-10T15:36:41Z Bosancica by MK 173186 Dodana slika 3917459 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Lukomir | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = Lukomir.jpg | opis_slike = Kuće u Lukomiru | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | distrikt = | kanton = [[Datoteka:Flag of Herzegovina-Neretva Canton.png|23px|border]] [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanski]] | općina = [[Konjic]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.6372 | dužina_stepeni = 18.1833 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 13 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 36 | matični broj = 127612<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naselja |work=fzs.ba |access-date=4. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509001936/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |archive-date=9. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 10529 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Lukomir u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Lukomir''' je naseljeno mjesto u općini [[Konjic]], [[Bosna i Hercegovina]]. Naselje Lukomir je [[planina|planinsko]] [[selo]] koje se nalazi na južnim obroncima [[Bjelašnica|Bjelašnice]] na 1495 metara nadmorske visine<ref>{{Cite web |url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/lukomir-posljednje-pravo-bosansko-selo |title=Lukomir - posljednje pravo bosansko selo |work=balkans.aljazeera.net |access-date=4. 11. 2015}}</ref>, što ga čini najvišim naseljenim mjestom [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] i jedinim preko 1300 m.<ref>{{Cite web |url=http://www.idoconline.info/article/304308 |title=Povratak života u najviše selo u BiH |work=idoconline.info |access-date=4. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304222111/http://www.idoconline.info/article/304308 |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> Na osnovu [[stećak]]a koji se nalaze u selu i koji potiču iz 14. i 15. vijeka, vjeruje se da je selo bilo naseljeno i prije više stotina godina.<ref>{{Cite web |url=http://www.konjic.ba/index.php/o-opcini/nacionalni-spomenici/item/278-selo-lukomir |title=Kulturni krajolik - selo Lukomir |work=konjic.ba |access-date=4. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304205700/http://www.konjic.ba/index.php/o-opcini/nacionalni-spomenici/item/278-selo-lukomir |archive-date=4. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> Današnji stanovnici sela potomci su ovčara iz [[hercegovina|hercegovačkih]] sela Kamen i Žulj{{Izvor}} iz okoline [[stolac|Stoca]], koji su zbog izuzetno bogatih pašnjaka ovdje ljeti čuvali velika stada ovaca. Gradeći prvo sezonska naselja (stanove), koja su poslije prerasla u današnje selo, najvećim dijelom su se ovdje naseljavali ljudi iz plemena Čomora i Masleša, koji su i danas najbrojnije porodice u Gornjem Lukomiru.<ref>{{Cite web |url=http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=223&gl=200602240000007&sid=&jezik=1 |title=Posljednja planinska sela Bjelašnice |work=nationalgeographic.com |access-date=4. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070610013902/http://www.nationalgeographic.com.hr/default.asp?ru=223&gl=200602240000007&sid=&jezik=1 |archive-date=10. 6. 2007 |url-status=dead }}</ref> [[Datoteka:House in Lukomir.jpg|mini|desno|270px|Tipična kuća u Lukomiru]] Susjedna naselja: * Donji Lukomir (1,2{{razmak}}km) * Vadetina (1,7{{razmak}}km) * Mirak (2,1{{razmak}}km) * Bobovački Brijeg (2,6{{razmak}}km) * Višnjevlje (2,8{{razmak}}km) * Čuhovići (3,4{{razmak}}km) * [[Umoljani]] (5,1{{razmak}}km) * Đulbašići (5,3{{razmak}}km) * Elezovići (5,6{{razmak}}km) == Nacionalni spomenik == Kulturni krajolik – selo Lukomir (Gornji Lukomir), proglašeno je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3250 |title=Kuturni krajolik - selo Lukomir |work=kons.gov.ba |access-date=13. 9. 2016 |archive-date=5. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211205203908/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3250 |url-status=dead }}</ref> Nacionalni spomenik čine objekti smješteni u selu Lukomir (96 objekata, od čega 46 stambenih objekata, 49 privrednih objekata i objekat bivše škole), nekropola sa 18 stećaka na lokalitetu Vlaško groblje i nekropola sa devet stećaka na lokalitetu Jezerine. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Lukomir | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 127612 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = | g1981_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 4. 11. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 4. 11. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 13 | g2013_bosnjaci = 13 | g1991_ukupno = 156 | g1991_muslimani = 152 | g1981_ukupno = 248 | g1981_muslimani = 247 | g1981_hrvati = 1 | g1971_ukupno = 317 | g1971_muslimani = 313 | g1971_jugosloveni = 1 }} == Zanimljivosti == [[Datoteka:Traditional stone outhouse in Lukomir village, Bjelašnica.jpg||mini|desno|270px|Kameni poljski toalet u Lukomiru]] * U Lukomiru je sniman [[film]] "[[Nebo iznad krajolika]]" [[Nenad Đurić|Nenada Đurića]] u kojem su glumili [[Aleksandar Seksan]], [[Haris Burina]], [[Nada Đurevska]], [[Jasna Diklić]] i dr. * Selu je nemoguće prići, osim na skijama ili pješice već sa dolaskom prvog snijega u [[decembar|decembru]], sve negdje do [[april]]a, a ponekad i duže.<ref>{{Cite web |url=http://www.bhtourism.ba/loc/lukomir.wbsp |title=Lukomir |work=bhtourism.ba |access-date=4. 11. 2015 |archive-date=1. 2. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090201004110/http://bhtourism.ba/loc/lukomir.wbsp |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Lukomir (Konjic)}} * [http://www.konjic.ba/ Zvanični sajt općine Konjic] {{Općina Konjic}} ldkpn2ndow0asmm1ffvjgyh2ql9d7hh 0 37440 3917516 3916764 2026-08-11T00:22:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917516 wikitext text/x-wiki {{Prebaciti|U članak o historiji BIH}} [[Datoteka:Humacka ploca 2v.jpg|mini|252x252piksel|[[Humačka ploča]] - staroslavenski natpis na [[Kamen|kamenoj ploči]] napisan [[Bosančica|bosančicom]]]] Pisani dokumenti iz [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] na području današnje [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] pisani su ili na narodnom starobosanskom jeziku, ili na [[Staroslavenski jezik|crkvenoslavenskom/staroslavenskom jeziku]] bosanske redakcije.<ref>Hodžić, Jasmin, (2018), ''Bosanski jezik'', str. 126, Sarajevo: STAV, IUS</ref> Na području [[Srednjovjekovna Bosna|srednjovjekovne Bosne]] koristila su se četiri pisma: [[Latinica|latinsko]], [[Grčko pismo|grčko]], [[Ćirilica|ćirilićno]] i [[Glagoljica|glagoljično]]. Grčko pismo je najviše tragova ostavilo na području, koji su prisutni sve do 15. stoljeća, dok je latinsko pismo uglavnom bilo prisutno na prostoru [[Bosna (zemlja)|Bosne]].<ref>Čopra, Zerina, (2019), ''[https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/18_19/kbh/Zerina-Copra.pdf Književnost i kultura srednjovjekovne Bosne u istraživačkom i publicističkom djelu Maka Dizdara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221121164417/https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/18_19/kbh/Zerina-Copra.pdf |date=21. 11. 2022 }}'', str. 14, Sarajevo: Univerzitet u Sarajevu, Filozofski fakultet</ref> Latiničko pismo je pronađeno najviše u crkvenim natpisima, pečatima bosanskih vladara ili nadgrobnim pločama kraljeva. Najstarijim sačuvanim bosanskim natpisom smatra se [[Humačka ploča]],<ref>Deretić, Jovan (1983). ''Историја српске књижевности,'' str. 53</ref> upisana u kamenu ploču nekad između 10. i 12. stoljeća, što znači da je vjerovatno prethodila [[Povelja Kulina bana|Povelji Kulina bana]], napisana 29. augusta 1189. godine. Povelja Kulina bana predstavlja najstariji dosad pronađeni dokument na domaćem jeziku kod svih [[Južni Slaveni|Južnih Slavena]] i jedan od najznačajnijih dokumenata u historiji bosanskog srednjovjekovlja.<ref>Kurtović, Lalić, Dautović, Nakaš, Župarić, (2018), ''Codex diplomaticus regni bosnae - povelje i pisma stare bosanske države'', str. 33, Sarajevo: Mladinska knjiga</ref> Povelja je također najstariji sačuvani diplomatski dokument srednjovjekovne Bosne.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vkbi.ba/?p=4131|title=ZNAČAJ POVELJE KULINA BANA – rodni list bosanske državnosti|language=bs-BA|access-date=21. 11. 2022}}</ref> Napisana je [[Bosanski jezik|bosanskim jezikom]] i bosanskim pismom [[Bosančica|bosančicom]].<ref name=":0" /><ref>Bulić, Refik, (1999), ''Bosanski jezik u praksi i normi,'' str. 44</ref><ref>Halilović, Senahid, (1991), ''Bosanski jezik'', str. 227, Biblioteka Ključanin</ref><ref>Bulić, Refik, (2001), ''Bosanski jezik: jezičko-pravopisni priručnik za učenike osnovih i srednih škola,'' str. 50</ref><ref>Ibrahimagić, Omer, (2001), ''Serb denial of Bosnia and Bosniaks'', str. 1, Magistrat</ref><ref>Helen Walasek, contributions by Richard Carlton, Amra Hadžimuhamedović, Valery Perry, Tina Wik, (2016), ''Bosnia and the Destruction of Cultural Heritage'', str. 324</ref><ref>Bugarski, Ranko'','' Hawkesworth, Celia (2004)'', Language in the Former Yugoslav Lands,'' str. 129, Slavica Publishers</ref> [[Datoteka:Povelja Kulina bana.jpg|mini|[[Povelja Kulina bana]] - napisana bosančicom 1189. godine]] Pisani dokumenti su bili pretežno crkveni, a pismenost se kretala oko [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]] i drugih vjerskih, diplomatskih i trgovačkih tekstova, zasnovanih na starom obliku [[Štokavsko narječje|štokavskog dijalekta]], [[Ijekavski govor|ijekavskog dijalekta]], staroslavenskog uz upotrebu bosančice i u manjoj mjeri glagoljice. Specifičnost ovog perioda u historiji Bosne i Hercegovine su pisani spomenici u obliku [[stećak]]a. Pisano je specifičnim tipom ćirilice koja ima određene razlike prema ostalim ćirilićkim pismima na slavenskim prostorima. Bosančica u grafijskom pogledu je zadržala neke specifičnosti koje su karakteristične za glagoljicu i iz nje proizlaze, što se u prvom redu odnosi na glagoljici blizak bosanični brojni sistem te posebne pravopisne odlike, pogotovo izvorna upotreba slova đerv. U kasnije reformiranoj ćirilici na osnovu ovog slova će nastati ćirilična slova đ i ć. Bosanska ćirilica je konzervativnija u odnosu na srpsku ćirilicu, i ova dva pisma se razlikuju po ortografskom maniru.<ref>Kuna, Herta, (2008), ''Srednjovjekovna bosanska književnost'', str. 64-66, Forum Bosnae, Sarajevo</ref><ref>Hodžić, Jasmin, (2018), ''Bosanski jezik'', str. 129, Sarajevo</ref> [[Petar Đorđić]], autor ''Istorije srpske ćirilice'', govoreći o bosančici ističe: "''Posebne političke kulturne, a naročito konfesionalne prilike u bosanskoj državi od njezina postanka do njezina nestanka odrazile su se i na specifičan razvitak pismenosti i samoga pisma. Bosanski knjiški rukopisi većinom se razliku od većine rukopisa sa raškog područja još i opštim izgledom slovnih figura''.<ref>Đorđić, Petar, (1990), ''Istorija srpske ćirilice: paleografsko-filološki prilozi'', Treće izdanje, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, Beograd</ref> U ovo pismo se ubraja nekoliko podvrsta pisma: ''bosanski brzopis - bosančicu, bosansku minuskulu'' i ''bosansko lapidarno pismo''.<ref>Nakaš, Lejla, (2011), ''Bosanska ćirilička pisma'', str. 18, Međunarodni forum Bosnae, Sarajevo</ref> == Pozadina == Ovakvi srednjovjekovni spisi, pronađeni na području Bosne i Hercegovine, kao i na dijelovima [[Dalmacija|Dalmacije]] i [[Stara Hercegovina|Stare Hercegovine]], kruže se oko [[Liturgijska književnost|liturgijske književnosti]], kao što su [[Divoševo evanđelje]], [[Grškovićeva glosa]], [[Glagoljski misal Hrvoja Vukčića Hrvatinića|Hrvojev misal]], [[Hvalov zbornik]], [[Mletačka apokalipsa]], [[Čajničko evanđelje]]. [[Rukopisi Crkve bosanske]] su važan dio pisanog stvaralaštva ovog perioda. Neki od ovih rukopisa imaju neke [[Ikonografija|ikonografske]] elemente koji nisu u skladu s navodnom teološkom doktrinom [[Kršćanstvo|kršćana]], poput [[Blagovijest]]i, [[Isusovo razapinjanje|Isusovog razapinjanja]] i [[Isusovo uzašašće|Isusovog uzašašća]]. Sve važne crkvene knjige, kao što su [[Nikoljsko evanđelje]], [[Srečkovićevo evanđelje]], Hvalov zbornik, [[Radosavljev zbornik]]<ref>Anica Nazor (2008). "[https://www.bib.irb.hr/339513 Radosavljeva bosanska knjiga. Zbornik krstjanina Radosava]". ''Forum Bosnae'' (in Croatian). '''42''': 5–149</ref>, zasnovane su na glagoljskim crkvenim knjigama.<ref name="Donia, Robert J. 1994">Donia, Robert J.; Fine, John Van Antwerp (1994). ''Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed''. Hurst.</ref> == Djela == <gallery mode="packed-hover" heights="100"> Datoteka:Humacka ploca.jpg|Humačka ploča Datoteka:Povelja Kulina bana.jpg|Povelja Kulina bana Datoteka:Hrvoje's missal 1.jpg|Glagoljski misal Hrvoja Vukčića Hrvatinića Datoteka:Hvalov zbornik1.jpg|Hvalov zbornik Datoteka:Batalovof2.jpg|[[Batalovo evanđelje]] Datoteka:Divoševo Jevanđelje.png|Divoševo evanđelje Datoteka:Kočerinska ploča.jpg|[[Natpis Vignja Miloševića]] (Kočerinska ploča) </gallery> === Pisma === Grčko pismo je najviše tragova ostavilo na području [[Hum]]a, a latinično na raznim dijelovima Bosne u crkvenim natpisima, pečatima bosanskih vladara ili nadgrobnim pločama kraljeva. Glagoljica je posebno bila prisutna u 12. stoljeću, iz kojeg perioda su i [[Grškovićev odlomak|Grškovićev]] i [[Mihanovićev odlomak]]. Oba ova odlomak su pisana poluoblom glagoljicom, prelaznim pismom koje se ponekad naziva i bosanska glagoljica. Nakon 12. stoljeća prestaje pisanje na glagoljici i počinje značajna upotreba ćirilice, međutim na nekim ćiriličnim djelima postoje i glagoljični komentari pisani po [[margina]]ma. Osim toga smatra se da je glagoljica ostala u upotrebi kao crkveno pismo [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]] i da su skoro svi ćirilični spomenici prepisivani sa glagoljskih predložaka. Ćirilično pismo je u ovom periodu bilo značajno rasprostranjeno. Ćirilica se počinje koristiti ubrzo nakon njenog osnivanja, čemu je svjedok natpis na Humačkoj ploči u Hercegovini s kraja 10. stoljeća. Zbog raznovrsnosti i brojnosti ovih spomenika moguće ih je podijeliti u nekoliko grupa: * crkveni rukopisi - pisani [[staroslavenski jezik|staroslavenskim jezikom]] sa elementima narodnog govora. Uključuju i nekanonske tekstove poput [[apokrifni tekstovi|apokrifa]] i molitvi, te zapise na marginama rukopisa, natpise na [[stećak|stećcima]]. * povelje i pisma - njeguju autohtonu crtu narodnog izraza. Pisani su u diplomatske svrhe. * lijepa književnost - postoji samo par dijela iz ovog doba. Pisana je na zadovoljstvo vladara. Većinom se svodi samo na prevodilačku djelatnost. === Natpisi === Natpisi se najviše pojavljuju na [[Stećak|stećcima]], a zatim na crkvenim građevinama, sudačkim stolicama, [[mauzolej]]ima, kaznenim pločama i sl. Forma zapisa je bila strogo određena. Obično počinju natpisom "A nek se zna..." ili "A se leži..." Pisac [[epitaf]]a je obično nepotpisan, ali postoje i slučajevi kada su upisivali svoje vlastito ime. Najstariji ovakvi natpisi potiču sa područja [[Hum]]a (kraj 10. stoljeća), središnje Bosne (većinom 12. stoljeća) i Vidoške, današnji [[Stolac]] (početak 13. stoljeća ali kontinuiran rad sve do 15. stoljeća). Poznata imena klesara ovih natpisa uključuju: ''Prodan, Miogost, Veseoko Kukulamović, Vukašin, Bratjen, Semorad, Grubač, Nikola Dragojević, Dragoje dijak, Ugarak'', i drugi.[[Datoteka:Humacka ploca 2v.jpg|mini|250x250piksel|Humačka ploča]] [[Datoteka:Ploča Kulina bana iz crkve kod Visokog 0.jpg|mini|248x248piksel|Ploča Kulina bana]] [[Datoteka:Kočerinska ploča.jpg|mini|Kočerinska ploča]] ====Humačka ploča==== {{Glavni|Humačka ploča}} Humačka ploča je staroslavenski [[epigraf]] u obliku kamene ploče, ispisan [[Bosančica|bosanskom ćirilicom]],<ref name=":1">Deretić, Jovan (1983). ''Историја српске књижевности''. str. 53, Нолит.</ref><ref name=":2">Bogićević, Vojislav (1975). ''Pismenost u Bosni i Hercegovini: od Pojave slovenske pismenosti u IX v. do kraja austrougarske vladavine u Bosni i Hercegovini 1918. godine''. Veselin Masleša.</ref> i uklesan u kamenu ploču. Smatra se da je nastao između 10. i 12. stoljeća, što ga čini najstarijim sačuvanim bosanskim tekstom,<ref name=":1" /> starijim čak i od Povelje bana Kulina. To je najstariji ćirilični epigraf pronađen u Bosni i Hercegovini,<ref>Vego, Marko (1956). "Humačka ploča". ''Glasnik Zemaljskog muzeja''. Sarajevo. '''11''': 41–61.</ref> i pronađen je u selu [[Humac (Ljubuški)|Humac]] kod [[Ljubuški|Ljubuškog]].<ref name=":2" /> Ploča nikada nije bila precizno datirana. [[Arheologija|Arheolog]] [[Marko Vego]] ploču datira na kraj 10. ili početak 11. stoljeća,<ref>Naučni sastanak slavista u Vukove dane (1989). ''Referati i saopštenja''. Vol. 19. str. 33.</ref> isto datiranje je predložio [[Lingvistika|lingvista]] [[Jovan Deretić]],<ref>Deretić, Jovan (2001). ''Kratka istorija srpske književnosti'', str. 13, Svetovi.</ref> dok ju je historičar [[Dimitrije Bogdanović]] datirao na početak 12. stoljeća.<ref>Dimitrije Bogdanović (1997). ''Studije iz srpske srednjovekovne književnosti''. Srpska književna zadruga. str. 131</ref> Tekst ploče govori o činu podizanja crkve Krsmira (također preveden Uskrsimir ili Krešimir) i njegove supruge Pavice, koja je posvećena [[Arhanđeo Mihailo|Arhanđelu Mihailu]]. Ploča je četvorougaonog oblika, 68x60x15 cm, a natpis je uklesan u obliku četvorougla ćiriličnim pismom među kojima se može identifikovati pet glagoljskih slova. Prvi je to primijetio jedan francuski diplomata u [[Bosanski vilajet|Bosanskom vilajetu]].<ref>''[https://books.google.ba/books?id=EhwXAQAAMAAJ&redir_esc=y Balcanica]''. Balkanološki institut. 1971. str. 380.</ref> Ploča se danas čuva u mjesnom muzeju Franjevačkog samostana u Humcu gdje je i pronađena.<ref>Vego, Marko (1962). "Humac". ''Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine''. Vol. 1. Sarajevo: Zemaljski muzej. str. 31.</ref> ====Ploča Kulina bana==== Ploča Kulina bana je crkveni natpis bana Kulina iz oko 1185. godine, pronađen kod [[Visoko]]g, a danas se čuva u [[Zemaljski muzej Bosne i Hercegovine|Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine.]]<ref>Vladimir Ćorović (1999). ''[https://books.google.ba/books?id=qoegAAAACAAJ&redir_esc=y Bosnia i Herzegovina]''. Ars Libri</ref> ''[[Ploča župana Grda]]'' je najstariji datirani stećak sa natpisom koji pripada trebinjskom županu Grdi iz sredine 12. stoljeća. Historičari ga povezuju sa županom Grdešom, kojeg bizantijski pisac [[Jovan Kinam]] spominje 1150. godine među uglednim plemićima na strani [[Raška|Rašana]] (Dalmatinaca, kako ih naziva Kinam) u bici na [[Tara (rijeka)|Tari]] protiv [[Bizantijsko Carstvo|Bizantije]].<ref>{{Cite web|url=https://slobodnahercegovina.com/ploca-zupana-grda-epitaf-koji-potvrdjuje-900-godina-cirilicnog-identiteta/|title=Слободна Херцеговина » ПЛОЧА ЖУПАНА ГРДА: Епитаф који потврђује 900 година ћириличног идентитета|language=sr-RS|access-date=21. 11. 2022}}</ref> ====Natpis Vignja Miloševića==== [[Natpis Vignja Miloševića]] je nadgrobni spomenik Vignja Miloševića donesen s [[Kočerinsko polje|Kočerinskoga polja]] 1872. godine i uzidan u Župni dvor u Kočerinu, a 1927. godine, kad je izgrađen novi Župni dvor i ploča je prenesena tamo. Visina ploče je 137 centimetara, a širina nejednaka: 50 centimetara, 49 centimetra i 53 centimetra. Otkriven je 1983. godine na nekropoli Lipovac, u selu [[Kočerin]], kod [[Široki Brijeg|Širokog Brijega]],<ref name=":3">Šefik Bešlagić, ''Leksikon stećaka''. 2004</ref><ref name=":4">{{Cite web|url=http://www.post.ba/enMarka.php?idMarke=77|title=Hrvatska pošta Mostar|date=25. 4. 2012|website=web.archive.org|access-date=22. 11. 2022|archive-date=25. 4. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425231143/http://www.post.ba/enMarka.php?idMarke=77|url-status=bot: unknown}}</ref> gdje je danas izložen u župnim prostorijama u Kočerinu.<ref name=":4" /> Ploča sadrži 25 redova skripte, sa 9-15 znakova u svakom redu. Ima ukupno 300 znakova i predstavlja najveći poznati tekst na bosančici,<ref name=":4" /><ref>Šimić, Marinka (2004). "Jezik i pismo Kočerinske ploče (The Language and Script of Table from Kočerin)". ''Vitko: časopis Matice hrvatske Široki Brijeg''. '''III''' (4): 5.</ref> i prikazuje veliki broj [[ligatura]].<ref name=":3" /> Pisana je [[Štokavsko narječje|štokavskim]] [[Ikavski govor|ikavskim dijalektom]], bez nazalnih samoglasnika, jednoslojnim pismom, sa očiglednim uticajem glagoljice.<ref name=":5">Mateo Žagar, 2011, review of ''Jezik srednjovjekovnih kamenih natpisa iz Hercegovine''.</ref> Izraz ''svetago'' pokazuje uticaj iz [[Crkvenoslavenski jezik|crkvenoslovenskog]], ali ostatak natpisa je u svojoj [[Morfologija (lingvistika)|morfologiji]] oslobođen crkvenoslovenizama.<ref name=":5" /> Tekst govori kako je Viganj Milošević služio pet bosanskih vladara, banu [[Stjepan II Kotromanić|Stjepanu]], kralju [[Tvrtko I, kralj Bosne|Tvrtku]], kralju [[Stjepan Dabiša, kralj Bosne|Dabiši]], kraljici [[Jelena Gruba|Grubi]] i kralju [[Stjepan Ostojić, kralj Bosne|Ostoji]], a završava se porukom: ''имолꙋвасьненаст ꙋпаитенамеѣсмь билькаковиесте виꙉетебитикако вьсмьѣ'' (''I molim te ne gazi me jer sam bio kao ti i bit ćeš kao ja'').<ref name=":3" /> === Natpisi na stećcima === [[Datoteka:Grd3.jpg|mini|277x277piksel|Natpis na stećku Grdeše iz 12. stoljeća, smatra se najstarijim pronađenim.<ref>Lovrenović, Dubravko (2013). ''Stećci: Bosansko i humsko mramorje srednjeg vijeka,'' str. 62</ref>]] [[Natpisi na stećcima]] predstavljaju jedan od najorginalnijih tokova pisane riječi narodnoga jezika na području koje pokriva sadašnja [[Bosna i Hercegovina]]. [[Lapidarna pismenost]] se razvija tokom čitavog srednjeg vijeka, počevši od kraja 10. ili početka 11. ([[Humačka ploča]]), pa sve do 15. stoljeća, a nastavlja se i u doba [[Bosna i Hercegovina u Osmanlijskom Carstvu|osmanske vladavine]].<ref>"Alojz Benac-Đuro Basler-Borivoj Ćović-Esad Pašalić-Nada Miletić-Pavao Anđelić -Doba srednjovjekovne bosanske države u: KULTURNA ISTORIJA BOSNE I HERCEGOVINE". ''Veselin Masleša, Sarajevo, 1966''.</ref> Po raznim brojanjima, [[stećak]]a ima oko 60.000, no onih s natpisima je daleko manji broj. [[Marko Vego]] je u svojoj reprezentativnoj zbirci [[Epigrafika|epigrafike]] naveo oko 400 natpisa.<ref>Marko Vego, ''Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine'', knj. I, Sarajevo, 1962.</ref> Manji je broj iz 12. i 13., dok je većina iz 14. i 15. stoljeća. Osim najstarijih, najveći je dio pisan [[Bosančica|bosančicom]], a gnomskim iskazima o životu i ljudskoj sudbini neki dosižu i umjetničku vrijednost (koja je inspirirala [[Mak Dizdar|Maka Dizdara]], bosanskohercegovačkog pjesnika i sastavljača antologije starih bosanskih tekstova).<ref>Marko Vego: "[https://www.scribd.com/fullscreen/66934033/Marko-Vego-Zbornik-srednjovjekovnih-natpisa-Bosne-i-Hercegovine-I Zbornik srednjovjekovnih natpisa Bosne i Hercegovine, IV, br.211]{{Mrtav link}}". ''Sarajevo: Izdanje Zemaljskog muzeja, 1964''.</ref> Natpisi su pisani strogo utvrđenim pravilima i dostojanstvenim stilom. Oni daju odgovore na pitanje odnosa između onoga što se smatra klasičnom redakcijom [[Staroslavenski jezik|staroslavenskog jezika]] i onog što se smatra jezikom nadgrobnih spomenika. Jezik natpisa je narodni, većinom štokavsko - [[Ikavica|ikavski]] (rjeđe [[Jekavica|jekavski]]), uz dosta čakavizama (stoga katkad karakteriziran kao šćakavski, ili štokavsko-čakavski idiom), te određeni broj crkvenoslavizama. Dakle, i u jeziku ovih natpisa dolazi do diferenciranja, ali isto tako je očita teritorijalna međudijalekatska ujednačenost u rasponu od nekoliko vjekova na jezičkom i palografskom nivou, što svjedoči o pisanom maniru srednjovjekovnog [[Bosanski jezik|bosanskog književnog jezika]] koji je razvijen zaključno sa 15. stoljećom. Stećci u sebi sadrže ponajviše elemenata književnog govorenja – više negoli u administrativnoj pismenosti. Takva tradicija nastavlja se i u osmansko doba kao lapidarna pismenost i pisani jezik upravo ima svoj kontinuitet u lapidarnosti pisanog jezika, jer ona sama po sebi nikad nije mogla spadati u [[književnost]], jer klesanje u [[kamen]]u se ne poima kao književni rad. Dakle, srednjovjekovna lapidarana pismenost nastavlja se kroz čitav osmanski period, jednako kao i srednjovjekovna administrativna pismenost koja se nastavlja kroz [[Bosanska krajina|krajišnička]] pisma. Ipak, za razliku od krajišničkih pisama koja se dosljedno pišu na svome jeziku i na grafiji tog prostora, osmanska epigrafika ogleda se u pisanju na [[Arapski jezik|arapskom]] i [[Turski jezik|turskom jeziku]] na izvornom arapskom pismu. === Dokumenti === [[Datoteka:Povelja Kulina bana.jpg|mini|200p|Povelja Kulina bana napisana na [[bosančica|bosančici]]]] ====Povelja Kulina bana==== {{glavni|Povelja Kulina bana}} Povelja Kulina bana je prvi diplomatski dokument napisan na starobosanskom jeziku i predstavlja najstarije djelo napisano bosanskom ćirilicom (bosančicom) i jednim od najstarijih pisanih državnih dokumenata u regionu.<ref name=":6">Suarez, S.J., Michael F.; Woudhuysen, H.R. (2013). "The History of the Book in the Balkans". ''The Book: A Global History''. Oxford University Press. str. 506–07</ref> Napisan je 29. avgusta 1189. godine kao trgovački ugovor između [[Banovina Bosna|Banovine Bosne]] i [[Dubrovačka Republika|Dubrovačke Republike]]. Prema povelji, bosanski ban [[Kulin ban|Kulin]] obećava knezu Krvašu i svim Dubrovčanima punu slobodu kretanja i trgovine širom svoje zemlje. Povelja je napisana na dva jezika: [[Latinski jezik|latinskom]] i starom obliku [[Štokavsko narječje|štokavskog dijalekta]], pri čemu je štokavski dio slobodni prijevod latinskog originala.<ref>Amira Turbić-Hadžagić, Bosanski književni jezik (prvi razvojni period od 9. do 15. stoljeća), – u ''Bosanski jezik'', časopis za kulturu bosankoga književnog jezika br. 4, Tuzla, 2005.</ref> Pisar se zvao Radoje, a pismo je bosanska ćirilica (bosančica).<ref name=":6" /> Od posebnog je interesa i za lingviste i za historičare. Jezik povelje je potpuno oslobođen crkvenoslovenskog uticaja i odražava nekoliko važnih fonoloških promjena koje su se dogodile u [[Bosanski jezik|bosanskom jeziku]] do 12. stoljeća:<ref>Dženeta Jukan (2009), ''Jezik Povelje Kulina bana'', Diplomski rad, str. 13</ref> Kopija iz [[Sankt Peterburg]]s se u literaturi obično naziva "originalom" (ili kopija A), a kopije koje se čuvaju u [[Dubrovački arhiv|Dubrovačkom arhivu]] kao "mlađi primjerak" (ili kopija B) i "stariji primjerak" (ili kopija C). Isprva se smatralo da je kopija iz Sankt Peterburga, koja je prva objavljena i proučavana, original, a drugi su mnogo mlađi primjerci (npr. [[Milan Rešetar]] je primjerke B i C datirao u drugu polovinu 13. stoljeća), ali je to dovedeno u pitanje kasnijim analizama. Prema studiji Josipa Vrane, dokaz da kopija A predstavlja original ostaje u najboljem slučaju neuvjerljiv, a prema komparativnoj analizi ta kopija predstavlja samo idejni nacrt povelje prema kojoj je napisan pravi original. Kopije B i C su nezavisne kopije pravog originala, koji se razlikovao od kopije A.<ref name=":7">Vrana, Josip (1966), "[https://hrcak.srce.hr/file/21483 Da li je sačuvan original isprave Kulina bana, Paleografijsko-jezična studija o primjercima isprave iz g. 1189.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221122165758/https://hrcak.srce.hr/file/21483 |date=22. 11. 2022 }}", ''Radovi Staroslavenskog Instituta'' (in Croatian), Old Church Slavonic Institute, '''2''': str. 53-54</ref> [[Paleografska]] analiza pokazuje da su sva tri primjerka povelje napisana u približno istom periodu na prijelazu iz 12. stoljeća, te da njihovi pisari predstavljaju istu pisarsku tradiciju. Njihov rukopis se s jedne strane odnosi na savremene ćiriličke spomenike, a s druge strane odražava uticaj zapadnjačke, latinske kulture. Takve kulturne i književne prilike postojale su u tom periodu na području koje je obuhvaćalo Dubrovačku regiju.<ref name=":7" /> Primjerak A vjerojatno, a primjerci B i C sa sigurnošću potječu od pisara koji je živio i školovao se u Dubrovniku i okolini.<ref name=":7" /> [[Datoteka:Batalovof2.jpg|mini|Batalovo evanđelje]] Jezička analiza, međutim, ne ukazuje na bilo kakve specifične karakteristike dubrovačkog govora, ali pokazuje da jezik povelje ima zajedničke crte s dubrovačkim dokumentima iz prve polovine 13. stoljeća, odnosno onima u kojima su sudjelovale dubrovačke pisarske službe. S obzirom na to da su dubrovački delegati sudjelovali u izradi njihovog primjerka, sve ukazuje na to da je pisar iz dubrovačkog kraja morao sudjelovati u izradi teksta primjerka A. Međutim, da je konačni tekst napisan na dvoru bana Kulina dokazuje i način na koji je datum napisan: korištenjem ''odь rožьstva xristova'', a ne tipičnim dubrovačkim izrazom iz prve polovine 13. stoljeća ''lěto uplьšteniě''.<ref name=":7" /> ====Batalovo evanđelje==== Batalovo evanđelje je rukopis pripadnika Crkve bosanske. Nastalo je 1393. godine.<ref>Jalimam, Salih, (2002), ''Historija bosanskih bogomila'', str. 202, Tuzla: Društvo studenata Demus</ref> Pisar ([[dijak]]) [[Stanko Kromirijanin]] prepisao je ovo evanđelje za bosanskog velmožu [[Tepčija|tepčiju]] [[Batalo|Batala Šantića]]. Očuvana su četiri lista koja se nalaze u Nacionalnoj biblioteci u [[Sankt Petersburg]]u. Na trećem listu pisac navodi da je prepisao evanđelje za tepčiju Batala, koje je bilo ukrašeno, te vrijeme njegovog završetka koje se desilo 1393. godine dvije godine poslije smrti kralja [[Tvrtko I Kotromanić|Tvrtka]] a u doba kralja [[Stjepan Dabiša|Dabiše]].<ref>“В' име оца и сина и светаго духа. Сеи книге направи тепачија Батало своим' дијаком' Стан'ком Кромиријанином' и оковав' е сребром' и златом' и одлив' кросницоми и приказа е стар'цу Радину. А написаше се сие книге у дни крала Дабише од' ројенија С(и)на Б(о)жија 1393 лито, по умр'ти крала Твр'тка друго лито“, Đorđe Sp. Radojičić, Odlomak bogomilskog jevanđelja bosanskog tepačije Batala iz 1393 godine. Izvestija na Instituta za balgarska istorija 14-15, Sofija, 1964, 495-507;Franjo Šanjek, Bosansko - humski krstjani u povijesnim vrelima (13. - 15. st.), Barbat, Zagreb, 2003, 356</ref> Iz očuvanog dijela teksta saznaje se da je tepčija Batalo držao grad [[Toričan]], župu [[Sana (župa)|Sanu]] i da je bip oženjen Resom, sestrom velikog vojvode bosanskog [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]].<ref>„Сеи справи књиге тепачија Батало, кои бише много славан' кои др'жаше Торичан и Лашву, а за ним' бише госпоја Реса. Вукца вое(вод)е кћи: А бише он един' брат'и вое(во)да босан'ски, а други кнез' босан'ски, а трети бан' хр'ватски. А тада Батало тепачија др'жаше Сану и гредише му на возиницих' вино ис Кремене у Торичан', а он' бише много доб'р добрим' људем' и много славан' добрим' кр'стијан'м и зато га Б(ог)' множаше у вики вјеком'. Ам(и)н'.“ Đ. Sp. Radojičić, Odlomak bogomilskog jevanđelja bosanskog tepačije Batala iz 1393 godine. Izvestija na Instituta za balgarska istorija 14-15, Sofija, 1964, 495-507</ref> Na drugoj stranici dopisana su dva niza imena onih „koji su se narekli u red Crkve“ prije i poslije [[Rastudije|Rastudija]]. To je tzv. „Red gospodina Rastudija“ koji se shvata kao popis imena onih koji su upravljali [[Crkva bosanska|Crkvom bosanskom]] prije i poslije Rastudija.<ref>Aleksandar Solovjev, Vjersko učenje bosanske crkve, Zagreb 1948, 33</ref> === Liturgijske knjige === [[Datoteka:Hrvoje's missal 1.jpg|mini|Hrvojev misal]] ====Glagoljski misal Hrvoja Vukčića Hrvatinića==== [[Glagoljski misal Hrvoja Vukčića Hrvatinića|Glagoljski misal Hrvoja Vukčića Hrvatinić]]<nowiki/>a je liturgijska knjiga koju je u [[Split]]u napisao domaći [[Kaligrafija|kaligraf]] i glagoljaš Butko 1404. godine za [[Hrvoje Vukčić Hrvatinić|Hrvoja Vukčića Hrvatinića]] negdje oko 1403.-1404.<ref>{{Cite web|url=http://www.danstopicals.com/hvalovzbornik.htm|title=Hrvoje Vukčić Hrvatinić ~ 1350-1416|website=www.danstopicals.com|access-date=22. 11. 2022}}</ref> Ovaj glagoljski [[misal]] predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika [[Kultura srednjovjekovne Bosne|srednjovjekovne bosanske kulture]]. Najbogatiji je i najljepše iluminiran [[Glagoljica|glagoljski rukopis]], a pisan je za crkvu [[Sveti Mihovil|svetog Mihovila]] u Splitu, o čemu svjedoči i jedna velika minijatura tog sveca. Rukopis je po narudžbi splitskog hercega Hrvoja, vjerovatno između [[1404]]. i [[1407]]., sastavio pop glagoljaš Butko, i on se sastoji od 247 pergamentskih listova, na kojima su iscrtane 94 [[Minijatura|minijature]] i oko 380 raskošnih [[Inicijali|inicijala]]. Misal je knjiga u kojoj su sakupljene misne molitve i pjevanja, tj. tekstovi neophodni za izvođenje katoličkog bogosluženja. [[Iluminacije]] ovog misala upućuju na to da je izrađen na području gdje su se uspješno ispreplitali uticaji [[bizant]]ske i rimske umjetnosti. Kalendar koji se u njemu nalazi ukrašen je [[alegorija]]ma mjeseci i prikazom svakodnevnih aktivnosti. Inicijali u rukopisu su iscrtani sa lisnatim viticama, glavama apostola i predstavama [[Isus Krist|Isusa]]. Osnovne boje svih predstava su crvena, zelena i plava, sa pozlatom na nekim mjestima. Najvažnija minijature ovog misala je ipak ona na kojoj je prikazan herceg Hrvoje na bijelom konju, u maniru tadašnjih [[vitez]]ova. Pored ove iluminacije značajna je i predstava hercegovog [[grb]]a. ==== Čajničko evanđelje ==== Čajničko evanđelje je najstarije [[evanđelje]] napisano u srednjovjekovnoj Bosni koji je datirano početkom 15. stoljeća. Pripadalo je vjerovatno bosanskoj plemićkoj porodici [[Pavlovići|Pavlovića]], i jedino je srednjovjekovno bosansko evanđelje sačuvano u zemlji do danas. Analizirajući jezične karakteristike i njegov ijekavski dijalekt, sigurno je da potiče iz ijekavske istočne Bosne. Kodeks je pisan [[Stenografija|stenografijom]], sa poluustavom bosanskog tipa. U pisanju se smjenjivalo pet glavnih pisara, koji su kontinuirano ispisivali tekst. Kodeks je prepisan sa tri različita predloška. Čajničko evanđelje je [[četvoroevanđelje]], a sačuvani su samo dijelovi [[Evanđelje po Mateju|Evanđelja po Mateju]], [[Evanđelje po Marku|Marka]] i veći dio [[Evanđelje po Luki|Evanđelja po Luki]]. [[Evanđelje po Jovanu]], početak i kraj rukopisa, te izvjestan broj stranica u sredini su u cjelosti izgubljeni tako da u sadašnjem stanju rukopis ima 167 stranica. Kodeks je proglašen nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Čuva se u [[Manastir Uspenja Presvete Bogorodice Čajničke|Muzeju Crkve Uspenja Bogorodice i Crkve Vaznesenja Hristovog]] u [[Čajniče|Čajniču]].<ref>{{Cite web|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3724|title=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika|website=old.kons.gov.ba|access-date=22. 11. 2022|archive-date=31. 3. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331081718/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3724|url-status=dead}}</ref><ref>Ramić-Kunić, Erma (2016). "[https://www.ceeol.com/search/viewpdf?id=522954 LEKSIČKE RAZLIKE IZMEĐU ČAJNIČKOG I VRUTOČKOG EVANĐELJA U EVANĐELJU PO MATEJU]". ''Književni jezik'' (1–2): 7–31.</ref> ==== Divoševo evanđelje ==== Divoševo evanđelje je rukopis pripadnika [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]].<ref>{{Cite web|url=http://miruhbosne.com/tragom-pisane-bastine-bih-rukopisi-crkve-bosanske/|title=Tragom pisane baštine BiH - Rukopisi Crkve bosanske -|date=7. 2. 2015|language=bs-BA|access-date=22. 11. 2022}}</ref> Evanđelje se naziva po naručiocu, usorskom vlastelinu [[Divoš Tihoradić|Divošu Tihoradiću]], koji je živio u prvoj polovini 14. vijeka. [[Rukopis]] je sastavljen na čvrstom [[pergament]]u, formata 16,5x22,5&nbsp;cm. Nema korica, te nedostaje početak i kraj. Tekst je pisan tamnokestenjastim [[mastilo]]m, a počeci poglavlja crvenim mastilom. Ime naručioca Divoša Tihoradića zabilježeno je na [[Folija|foliji]] 5 verso, 42 verso 132 i 182, pa se njegova izrada povezuje sa prvom polovinom 14. vijeka. Pored naručioca, bosansko porijeklo rukopisa utvrđuje se po ukrasu, obliku slova i jeziku. Sličan je ostalim bosanskim pergamentnim evanđeljima ([[Manojlovo evanđelje|Manojlovom]], [[Mostarsko evanđelje|Mostarskom]], [[Čajničko evanđelje|Čajničkom]], [[Vrutočko evanđelje|Vrutočkom]], [[Kopitarovo evanđelje|Kopitarovom]], [[Bosansko evanđelje Narodne biblioteke u Beogradu|Bosanskom evanđelju Narodne biblioteke u Beogradu]] i odlomcima [[Giljferdingovo bosansko evanđelje|Giljferdingovog bosanskog evanđelja]]. Divoševo evanđelje izdvaja se ljepotom slikanog [[ukras]]a. Sadrži preko 60 [[inicijal]]a (uglavnom čovjek, životinja, traka i biljka) i jednu [[Zastavica|zastavicu]]. Po nekim autorima ono je glavni spomenik [[Bosansko minijaturno slikarstvo|bosanskog minijaturnog slikarstva]].<ref>Jelica Đurić – Rajka Ivanišević, "Jevanđelje Divoša Tihoradića", ''Zbornik radova Vizantološkog instituta 7'', Beograd 1961, 154-155</ref> === Tri bosanske apokalipse === ==== Radosavljev zbornik==== Radosavljev zbornik je srednjovjekovni bosanski rukopis pripadnika [[Crkva bosanska|Crkve bosanske]]. Napisao ga je krstjanin Radosav krstjaninu Gojsavu u vrijeme vladavine bosanskog kralja [[Stjepan Tomaš, kralj Bosne|Stjepana Tomaša]] (1443-1461).<ref name="Jalimam, Salih 2002">Jalimam, Salih, (2002), ''Historija bosanskih bogomila'', str. 200-201, Tuzla: Društvo studenata Demus</ref> Pripada bosanskoj redakciji [[Staroslavenski jezik|staroslavenskog jezika]].<ref>Alen Kalajdžija, Radosavljeva bosanska knjiga. ''Zbornika krstjanina Radosava'', Međunarodni Forum ''Bosna'', Sarajevo, 2008; priredila: Anica Nazor", Istraživanja 04, str. 216</ref> Radosavljev zbornik je jedinstven po svome sadržaju i po rasporedu teksta i iluminacija, a naročito prema jezičnim obilježjima. Rukopis je bogato ukrašen s ljudskim i životinjskim figurama upletenim u ornamentu, sa slikom krstjanina Radosava, bez slike svetaca, anđela ili lica Svete Trojice iako Apokalipsa sadrži i zahtijeva ovakve ilustracije. Radosavljev zbornik sadrži [[Apokalipsa|Apokalipsu]], [[Oče naš|Očenaš]], ispod kojega je ispisana [[Glagoljica|glagoljska]] azbuka, početak [[Evanđelje po Ivanu|Evanđelja po Ivanu]], pisarov kolofon, i dio Pavlove poslanice Titu II, 12-13, napisan [[Glagoljica|glagoljicom]] (dva puta - rukom Radosava, i kasnije drugom rukom<ref>Nazor, Anica, (2005), "Rukopisi Crkve bosanske", u: Šanjek, ''Fenomen krstjani u srednjovjekovnoj Bosni i Humu'', Sarajevo-Zagreb, str. 558</ref>). Na posljednjem listu napisani su neki [[Ćirilica|ćirilični]] zapisi. U Radosavljevom zborniku Apokalipsa se nalazi na početku, prije Evanđelja po Ivanu za razliku od [[Mletački zbornik|Mletačkog]] i [[Hvalov zbornik|Hvalova zbornika]] gdje se Apokalipsa nalazi poslije Evanđelja.<ref name="Jalimam, Salih 2002"/><ref>Šimić, M. (2008). 'Radosavljeva bosanska knjiga, Zbornik Krstjanina Radosava, priredila Anica NAZOR, Forum Bosnae 42/08, Sarajevo 2008.', ''Slovo'', (58), str. 372-375.</ref> ====Mletačka apokalipsa==== Mletačka apokalipsa nastala je krajem 14. ili početkom 15. stoljeća. Tačno datiranje nikada nije utvrđeno zbog prekida i praznina u rukopisu, sa nedostatkom [[kolofon]]a, koji je vjerovatno postojao, što znači da je autor nepoznat. Približno datiranje zasniva se na paleografskoj i lingvističkoj analizi rukopisa. Vrlo je sličan [[Hvalov zbornik|Hvalovom kodeksu]] u smislu jezika, ali još više u pogledu pojedinačnih poglavlja i njihovog rasporeda. Rukopis se prvi put spominje 1719. godine, a 1794. ga je već proučavao [[Josef Dobrowsky]], koji je opisao njegov sadržaj. Rukopis je napisan ljepše i čitljivije od Hvalovog, a slova su nešto veća. Čuva se u [[Venecija|Veneciji]] u [[Biblioteka Svetog Marka|Biblioteci Svetog Marka]].<ref>Jurić-Kappel, Jagoda (2002). "[https://www.jstor.org/stable/24749586 Bosanske apokalipse u svome (južno)slavenskom kontekstu]". ''Wiener Slavistisches Jahrbuch''. '''48''': 75–94.</ref> [[Datoteka:Hvalov zbornik1.jpg|mini|Hvalov zbornik]] ==== Hvalov zbornik==== Hvalov zbornik je bosanski ćirilični<ref>{{Cite web|url=https://www.enciklopedija.hr/natuknica.aspx?id=26771|title=Hvalov zbornik {{!}} Hrvatska enciklopedija|website=www.enciklopedija.hr|access-date=22. 11. 2022}}</ref><ref>Mateo Žagar (2017). "BOSANČICA DIVKOVIĆEVIH IZDANJA IZMEĐU USTAVA, MINUSKULE I BRZOPISA". ''[https://www.ceeol.com/search/book-detail?id=595531 Zbornik radova sa znanstvenog skupa. Matija Divković i kultura pisane riječi I]'' (html, pdf). Franjevačka teologija Sarajevo. str. 161, icw. footnote 27</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dnevno.ba/vijesti/nase-kulturno-blago-glagoljski-misal-pisan-za-velikog-hrvoja-vukcica-127876/|title=NAŠE KULTURNO BLAGO: Glagoljski misal pisan za velikog Hrvoja Vukčića|last=Dnevno|first=Aca|date=9. 3. 2018|website=Dnevno.ba|access-date=22. 11. 2022|archive-date=22. 11. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122183257/https://www.dnevno.ba/vijesti/nase-kulturno-blago-glagoljski-misal-pisan-za-velikog-hrvoja-vukcica-127876/|url-status=dead}}</ref> rukopis od 353 stranice, napisan u Splitu 1404. godine, za vojvodu Hrvoja Vukčića Hrvatinića. Iluminirali su ga gotički umjetnici s [[Dalmacija|dalmatinskog primorja]].<ref>Basler, Đuro, (1987),''[https://books.google.ba/books?id=W6OfAAAAMAAJ&redir_esc=y The Art treasures of Bosnia and Herzegovina],'' Svjetlost.</ref> Napisao ga je krstjanin Hval bosančicom ikavskim naglaskom, a ukrašena je minijaturama i drugim likovnim elementima.<ref>Fine, John V. A. (5 February 2010). ''When Ethnicity Did Not Matter in the Balkans: A Study of Identity in Pre-Nationalist Croatia, Dalmatia, and Slavonia in the Medieval and Early-Modern Periods''. University of Michigan Press.</ref> Kodeks sadrži dijelove [[Biblija|Biblije]], himne i kratke teološke tekstove, a prepisan je iz originalnog glagoljskog teksta, što je vidljivo i iz glagoljskih slova koja se nalaze na dva mjesta u knjizi. Kodeks je jedan od najpoznatijih rukopisa Crkve bosanske, u kojem postoje neki ikonografski elementi koji nisu u skladu s navodnim teološkim naukom kršćana (Blagovještenje, Raspeće i Uznesenje).<ref name="Donia, Robert J. 1994"/> Nove analize stila i slikarskih tehnika pokazuju da su ih ispisala najmanje dva minijaturista. Jedan slikar je slikao na plavoj podlozi, a drugi na zlatnoj podlozi u kojoj su minijature smeštene u bogat arhitektonski okvir. Kodeks se čuva u Univerzitetskoj biblioteci u [[Bolonja|Bolonji]], Italija.<ref>Jurić-Kappel, Jagoda (2002). "Bosanske apokalipse u svome (južno)slavenskom kontekstu". ''Wiener Slavistisches Jahrbuch''. '''48''': 75–94.</ref> == Manuskripti == Manuskripti uključuju povelje, darovnice i pisma državne kancelarije, oblasnih gospodara i pojedinaca. Pisani su u periodu od Povelje Kulina bana 1189, do povelje posljednjeg bosanskog bana Stjepana Tomaševića iz 1461. Većinom su to poetski nenadahnuti spisi krutih književnih formi, ali i u njima je moguće naći individualne izraze pojedinca. Značajna su pisma [[knez Črnomir|kneza Črnomira]] u kojima se gnjevno govori o postupcima [[Dubrovačka republika|Dubrovačke republike]]. Povelja [[ban Stjepan II|bana Stjepana II]] i njegovog brata Vladislava odlikuju se bogatstvom naracije. Opisi junačkih djela Vlatka Vukosavića koje su njih dvojica napisali podsjećaju na opise deseteračkih narodnih pjesama koje su nastale mnogo kasnije. Jednim od najljepših naših tekstova srednjeg vijeka smatra se i darovnica [[kralj Dabiša|kralja Dabiše]] Vojvodi Hrvoje Vukčiću Hrvatiniću iz [[1392]] koja se ističe poetskim nadahnućem i rječitošću. == Reference == {{Refspisak|}} == Također pogledajte == *[[Historija srednjovjekovne Bosne]] *[[Povelja Kulina bana]] *[[Bilinopoljska izjava]] == Vanjski linkovi == * [http://hrcak.srce.hr/file/77799 http://hrcak.srce.hr/ Pregled knjige: Herta Kuna: Srednjovjekovna bosanska književnost. Sarajevo, Forum Bosnae, 2008., 383 str.] (pdf) (hr) {{Kultura srednjovjekovne Bosne}} 3anaubano2m85ii8t5g01c7n35fbffm 0 39645 3917449 3582354 2026-08-10T13:49:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917449 wikitext text/x-wiki {{godina PNE|13}}{{Godina u drugim kalendarima}}[[Datoteka:Ara_Pacis-Ben_Demey.jpg|mini|desno|200px|Ara Pacis, muzej u Rimu]] Godina '''13. p. n. e.''' ('''[[rimski brojevi|XIII]]''') bila je [[prijestupna godina koja počinje u srijedu]] u [[julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. U svoje vrijeme bila je poznata kao '''Godina konzulstva Nerona i Vara'''<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties & Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}</ref> ili, rjeđe, '''godina 741. ''[[Ab urbe condita]]'''''. Oznaka 13. p. n. e. za ovu godinu se koristi od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godina. == Događaji == * [[Tiberije|Tiberije Klaudije Neron]] (budući car) i [[Publius Quinctilius Varus|Publije Kvinkcilije Var]] služe kao [[rimski konzul]]i. * Rimski vojskovođa [[Nero Claudius Drusus|Neron Klaudije Druz]] u Germaniji gradi utvrđeni [[castrum|logor]] ''Monguntiacum'', od koga će nastati suvremeni grad [[Mainz]]. * Druz je imenovan guvernerom [[Rimska Galija|Galije]] te mobilizira [[rimska legija|vojsku]] kako bi odbacio [[Germani|Germane]] na drugu stranu [[Rajna|Rajne]]. Tokom pohoda prodire na [[Sjeverno more]] i plaća [[danak]] [[Frizijci]]ma. * Po narudžbi [[Rimski Senat|rimskog Senata]] se počinje graditi [[Ara Pacis Augustae]] ("Oltar Augustovog mira"), kojim se obilježava Augustov [[Rimski trijumf|trijumfalni]] povratak iz [[Hispanija|Hispanije]] i Galije. == Rođenja == * [[Drusus Julius Caesar|Druz Julije Cezar]], sin [[Tiberije|Tiberija Klaudija Nerona]] i [[Vipsania Agrippina|Vipsanije Agripine]] (u. [[23|23. n. e.]]) * [[Livilla|Livila]], kćer [[Nero Claudius Drusus|Nerona Klaudija Druza]] i [[Antonia Minor|Antonije Mlađe]] (u. [[31|31. n. e.]]) == Smrti == * [[Aemilius Lepidus Paullus|Emilije Lepid Paul]], član [[Rimski Senat|Rimskog Senata]] * [[Marcus Aemilius Lepidus (trijumvir)|Marko Emilije Lepid]], trijumvir (r. cca. [[90. p. n. e.]]) == Vanjski linkovi == * http://www.unrv.com/empire/roman-timeline-1st-century.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305161622/http://www.unrv.com/empire/roman-timeline-1st-century.php |date=5. 3. 2012 }} {{Commonscat|13 BC}} == Reference == {{Refspisak}}{{Normativna kontrola}} tmbu72devw75zvplxn06qs2e9dc201m 0 39673 3917452 3654975 2026-08-10T14:21:55Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917452 wikitext text/x-wiki {{godina PNE|38}}{{Godina u drugim kalendarima}} Godina '''38. p. n. e.''' bila je [[redovna godina koja počinje u nedjelju]] u [[Julijanski kalendar|julijanskom kalendaru]]. U svoje vrijeme je bila poznata kao '''Godina konzulstva Pulhera i Flaka<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties & Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}</ref>''' ili, rjeđe, '''godina 716. ''[[Ab urbe condita]]'''''. Oznaka 38. p. n. e. za ovu godinu se počinje koristiti od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] u Evropi postala glavna metoda za imenovanje godine. [[Hispanija|Hispaniji]], gdje je do 14. vijeka u upotrebi bila [[španska era]], ova godina se nazivala '''godina 1'''. [[Datoteka:Livia Drusilla Louvre Ma1233.jpg|mini|Livija Druzila]] == Događaji == * 1. januar — Prema ukazu trijumvira [[Oktavijan Cezar|Oktavijana]] u [[Hispanija|Hispaniji]] počinje [[hispanska era]]. * 17. januar — Oktavijan se ženi za [[Livija|Liviju]] iako ona nosi dijete iz prethodno razvrgnutog braka. Za to je dobio posebnu dozvolu od [[Kolegijum pontifeksa|kolegijuma pontifeksa]]. Tri mjeseca nakon vjenčanja rađa sina po imenu [[Nero Claudius Drusus|Neron Klaudije Druz]], koji će zajedno sa starijim bratom [[Tiberije]]m ubuduće živjeti u Oktavijanovom domaćinstvu. * Oktavijan [[Marcus Vipsanius Agrippa|Marka Vipsanija Agripu]] imenuje guvernerom [[Transalpinska Galija|Transalpinske Galije]]. Agripa guši ustanak [[Akvitanci|Akvitanaca]], a potom poduzima pohod na [[Germani|Germane]] i postaje prvi rimski vojskovođa koji je nakon [[Julije Cezar|Julija Cezara]] prešao [[Rajna|Rajnu]]. * [[Marko Antonije]], Oktavijan i [[Marcus Aemilius Lepidus (trijumvir)|Marko Lepid]] sklapaju ''Sporazum u Tarentumu'' (alternativni datum [[37. p. n. e.]]), kojim je [[Drugi trijumvirat]] produžen do [[33. p. n. e.]] * [[Antonijev Partski rat]]: Rimski vojskovođa [[Publius Ventidius Bassus|Publije Ventidije Bas]] kod [[Kirestika|Kirestike]] tuče [[Partsko Carstvo|partsku]] vojsku princa [[Pakor I od Partije|Pakora]]. Ventidije potom u gradu [[Samosata]] stavlja pod opsadu [[Antioh I Teos od Komagene|Antioha od Komagene]], ali ga Antonije smjenjuje i šalje u Rim. == [[Porođaj|Rođeni]] == * [[Nero Claudius Drusus|Neron Klaudije Druz]], sinovac rimskog cara [[Augustus Caesar|Augusta]] (u. [[9. p. n. e.]]) == [[Smrt|Umrli]] == * [[Pakor I od Partije|Pakor]], krunski princ [[Partija (satrapija)|Partije]] (poginuo u bitci) * [[Orod II od Partije|Orod II]], partski kralj == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * http://www.unrv.com/government/consul-1-bc.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118084339/http://www.unrv.com/government/consul-1-bc.php |date=18. 11. 2012 }} * http://www.ualberta.ca/~csmackay/Consuls.List.html * [http://books.google.ba/books?id=kFNDAAAAYAAJ&pg=PA450&lpg=PA450&dq=ear+of+the+Consulship+of+Pulcher+and+Flaccus&source=bl&ots=0VH8i1aKFW&sig=7cS2Q4AHxOobo9v-zGBu0KzMWjM&hl=en&sa=X&ei=_kFtUc_0EMvP4QTLnYH4BQ&ved=0CFkQ6AEwBQ#v=onepage&q=ear%20of%20the%20Consulship%20of%20Pulcher%20and%20Flaccus&f=false http://books.google.ba/ Year+of+the+Consulship+of+Pulcher+and+Flaccus; The Roman history: from the building of Rome to the ruin of the ..., Volume 6] {{Commonscat|38 BC}}{{Normativna kontrola}} infrgkmm0nq64jhrubxw4oo15gt50zo 0 39674 3917453 3654670 2026-08-10T14:22:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917453 wikitext text/x-wiki {{godina PNE|39}}{{Godina u drugim kalendarima}}Godina '''39. p. n. e.''' bila je redovna godina koja počinje u petak, subotu ili nedjelju u julijanskom kalendaru , ili prijestupna godina koja počinje u subotu (zbog kalendarske greške ovaj datum nije u potpunosti definisan). U svoje vrijeme je bila poznata kao Godina konzulstva [[Censorinus]]a i [[Sabinus]]a'''<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties & Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}</ref>''' ili, rjeđe, godina 715. [[Ab urbe condita]]. Oznaka 39. p. n. e. za ovu godinu se počinje koristiti od ranog srednjeg vijeka, kada je kalendarska era [[Anno Domini]] u [[Evropi|Evropa]] postala glavna metoda za imenovanje godine. == Događaji == {{Proširiti sekciju}} == 39. p. n. e. u temama == {{Proširiti sekciju}} == [[Porođaj|Rođeni]] == {{Proširiti sekciju}} == [[Smrt|Umrli]] == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * http://www.unrv.com/government/consul-1-bc.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121118084339/http://www.unrv.com/government/consul-1-bc.php |date=18. 11. 2012 }} {{Commonscat|39 BC}} {{Normativna kontrola}} tnsfyeortthcisi6gyfilu6vcppcpkc 0 40027 3917440 3652073 2026-08-10T13:05:09Z Palapa 383 3917440 wikitext text/x-wiki {{godina PNE|383}}Godina '''383. prije nove ere''' bila je po [[Rimski kalendar|predjulijanskom rimskom kalendaru]]. U to vrijeme, bila je poznata kao '''Godina tribunata Poplikole, Kapitolina, Rufa, Flava, Mamercina i Trebonija<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/government/consuls.php|title=Roman Consuls {{!}} UNRV Roman History|website=www.unrv.com|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/consul-ancient-Roman-official|title=Consul {{!}} Magistrates, Duties & Powers {{!}} Britannica|date=4. 2. 2024|website=www.britannica.com|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195389661/obo-9780195389661-0391.xml|title=The Roman Consulship|website=obo|language=en|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://penelope.uchicago.edu/~grout/encyclopaedia_romana/calendar/consuls.html|title=Ab urbe condita|website=penelope.uchicago.edu|access-date=13. 2. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://roman-empire.net/people/list-of-roman-consuls/|title=List of Roman Consuls by Year {{!}} The Roman Empire|last=Contributor|first=Visiting|date=20. 12. 2021|language=en-US|access-date=13. 2. 2024}}</ref>''' (ili, rjeđe, '''godina 371. ''[[Ab Urbe condita|Ab urbe condita]]'''''). Oznaka 383. p. n. e. za ovu godinu koristi se od ranog srednjeg vijeka, kada je [[kalendarska era]] [[Anno Domini]] postala prevladavajuća metoda u Evropi za imenovanje godina.{{Godina u drugim kalendarima}} == Događaji == {{Proširiti sekciju}} == 383. p. n. e. u temama == {{Proširiti sekciju}} == [[Porođaj|Rođeni]] == {{Proširiti sekciju}} == [[Smrt|Umrli]] == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} fpxstgtpoon7a7e85rz9c2mxf1e5nkf 0 40773 3917500 3906022 2026-08-10T23:22:52Z Palapa 383 /* Rođeni */ 3917500 wikitext text/x-wiki {{Decenija PNE|16}} Ovaj članak se odnosi na period 159. p. n. e – 150. p. n. e. == Događaji == * 157. p. n. e. [[Katon Stariji]] počinje sve svoje govore završavati sa "[[Ceterum censeo Carthaginem esse delendam]]". („Štaviše, mislim da Kartagina mora biti uništena") == Ličnosti == === Rođeni === * 156. p. n. e. [[Wu od Han]], najveći vladar kineske [[dinastija Han|dinastije Han]] * 154. p. n. e. [[Gaius Gracchus]],<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Gaius-Sempronius-Gracchus|title=Gaius Gracchus {{!}} Biography, Facts, Laws, & Significance {{!}} Britannica|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2026-08-10}}</ref> rimski političar, poznat kao mlađi brat [[Tiberius Sempronius Gracchus|Tiberija Sempronija Grakha]] === Umrli === {{Proširiti sekciju}} {{Commonscat|150s BC}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://antilogicalism.com/wp-content/uploads/2021/08/hist-world-roberts.pdf Roberts, J: "History of the World.". Penguin, 1994] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240605082550/https://antilogicalism.com/wp-content/uploads/2021/08/hist-world-roberts.pdf |date=5. 6. 2024 }} {{Normativna kontrola}} hyvj92selz3x32314pjvnue02lq1s8c 0 45968 3917501 3807209 2026-08-10T23:24:16Z Palapa 383 3917501 wikitext text/x-wiki '''Kriminal bijele kragne''' je [[kriminal]], kojeg može učiniti pojedinac ili grupa kod obavljanja određenog zanimanja, upravljanja ili rukovođenja poduzećem.<ref>{{Cite news|title=White-Collar Crime|url=https://www.fbi.gov/about-us/investigate/white_collar|newspaper=FBI|access-date=2026-08-10|language=en-us}}</ref> Opasnost zloupotrebe položaja službenika i agenata manifestira se na više načina: * Prihvaćanjem [[mito|mita]] * Zamjenom redoslijeda usluga * Činjenjem usluga određenim ljudima * Zloupotrebom sistema za protivpravno dobijanje imovinske koristi * Odnosi između trgovaca i kupaca postaju sve manje osobni == Oblici kriminala bijele kragne == Oblici kriminala bijele kragne su: * Prevare u vezi sa osiguranjem * Lažni [[stečaj]] * Potrošačka prevara * [[Računar]]ski kriminal * [[porez|Poreska]] prevara * Potkupljivanje, [[korupcija]] i politička prevara * Prevare i krađe zaposlenih == Također pogledajte == * [[FBI]] * [[Interpol]] * [[Organizirani kriminal]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kriminal]] kn5b8l4s2d1qdcuvq75uj7udh98hrka 0 46443 3917565 3788204 2026-08-11T11:04:41Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917565 wikitext text/x-wiki '''Epika''' je književni žanr, koji pripovijeda u kontinuiranom narativu život i djela herojske ili mitološke osobe ili grupe osoba. Kao primjeri žanra obično se navode, na [[Zapad]]u, [[Ilijada]], [[Odiseja]] i [[Saga o Nibelunzima]]; i na [[Istok]]u, [[Mahabharata]], [[Ramajana]] i [[Šahnama]]. U moderno vrijeme je ova forma, kao i svaka druga duža pjesnička forma, postala nepopularna i rijetka. Međutim pojam epika se proširio na taj način da obuhvati i [[proza|prozna djela]], [[film]]ove koji traju jako dugo, imaju raznovrsna mjesta radnje, veliki broj likova, ili obuhvataju velike vremenske relacije. Stoga je moguće mnoga djela, koja prije nisu smatrana takvim, nazivati epskim. [[Datoteka:Kyrgyz_Manaschi,_Karakol.jpg|mini|211x211piksel|Tradicionalni kirgiški ''manaschi'' izvodi dio epske poeme u jurtnom kampu u [[Karakol|Karakolu.]]]] [[Datoteka:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|mini|218x218piksel|Ploča koja sadrži fragment ''[[Ep o Gilgamešu|Epa o Gilgamešu]]'']] U [[Poezija|poeziji]], '''ep''' je duga [[Narativna poezija|narativna pjesma,]] obično o izvanrednim djelima izvanrednih likova koji su, u ophođenju s [[Božanstvo|božanstvima]] ili drugim [[Nadljudska sila|nadljudskim silama]], oblikovali smrtni univerzum za svoje potomke.<ref>{{Cite book|last=Michael Meyer|title=The Bedford Introduction to Literature|url=https://archive.org/details/bedfordintroduct0000unse_e5a4|publisher=St. Martin's Press|year=2005|isbn=0-312-41242-8|location=Bedford|pages=[https://archive.org/details/bedfordintroduct0000unse_e5a4/page/20 21]–28}}</ref> Što se tiče [[Usmena tradicija|usmene tradicije]], epske pjesme se sastoje od formalnog govora i obično se uče riječ po riječ, za razliku od [[narativ]]a koji se sastoje od [[Kolokvijalizam|svakodnevnog govora]], kategoriziranih u 'činjenične' ili fikciju, od kojih je prva manje podložna varijacijama.<ref>{{Cite book|last=Vansina|first=Jan|url=https://archive.org/details/oraltraditionash0000vans|title=Oral tradition as history|year=1985|page=13}}</ref> Utjecajni epovi koji su oblikovali [[Zapadna književnost|zapadnu književnost]] i [[Zapadna kultura|kulturu]] uključuju [[Homer]]ovu ''[[Ilijada|Ilijadu]]'' i ''[[Odiseja|Odiseju]]''; [[Vergilije]]vu ''[[Eneida|Eneidu]]'' ; i anonimnog ''[[Beowulf]]a ,'' [[Ep o Manasu]] i ''[[Ep o Gilgamešu]]''. Žanr je inspirirao pridjev ''[[wiktionary:epic|epski,]]'' kao i [[Epika (žanr)|izvedena djela u drugim medijima]] (kao što su [[epski film]]ovi) koja evociraju ili oponašaju karakteristike epova.<ref>{{Cite dictionary|title=Epic|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/epic|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250425101635/https://www.merriam-webster.com/dictionary/epic|archive-date=25. 4. 2025|access-date=28. 5. 2025|dictionary=[[Merriam-Webster]]}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Epic_Poetry * https://www.kin.ff.unsa.ba/projekti/collections/show/22 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212000755/https://www.kin.ff.unsa.ba/projekti/collections/show/22 |date=12. 12. 2025 }} * https://www.kin.ff.unsa.ba/projekti/items/show/100 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251212000623/https://www.kin.ff.unsa.ba/projekti/items/show/100 |date=12. 12. 2025 }} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Književnost]] dxmsuezjz5rvjfd8egw3rtklmlqsm2a 0 46929 3917443 3875104 2026-08-10T13:09:50Z Chulumia 87617 3917443 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vjerski objekt | ime = Crkva svetog Vasilija Ostroškog | slika = Hram Svetog Vasilija Ostroškog Sarajevo.jpg | opis_slike = Crkva sv. Vasilija Ostroškog u centru I.Sarajeva | lokacija = Dobrinja, [[Istočna Ilidža]] | grad = [[Istočno Sarajevo]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | religija = [[Pravoslavlje]] | crkva_denominacija = [[Srpska pravoslavna crkva]] | eparhija = [[Mitropolija dabrobosanska]] | tip_objekta = Crkva | pocetak_gradnje = 1990. | zavrsetak_gradnje = 1998. | datum_osvecenja = [[30. septembar]] 2001. }} '''Crkva svetog Vasilija Ostroškog''' je pravoslavni hram u centru [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]] (naselje Dobrinja, općina [[Istočna Ilidža]]). Hram pripada [[Mitropolija dabrobosanska|Mitropoliji dabrobosanskoj]] [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. == Historija parohije == Parohija na ovom prostoru se u [[19. vijek]]u spominjala pod imenom Sarajevsko polje. Od [[1919]]. godine parohija mijenja svoje granice i dobija naziv Kotoračka parohija, po selu Kotorac. Crkveni dom na lokalitetu Bijelo polje izgrađen je [[1939]]. godine sa namjerom da se podigne i crkva, ali je početak [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] prekinuo te planove. == Hronološki kontekst i historijski značaj == Hram svetog Vasilija Ostroškog ima izuzetan istorijski značaj za noviju istoriju [[Sarajevo|Sarajeva]]. Nakon što je [[1940.]] godine završena i osvećena [[Crkva svetog Preobraženja u Sarajevu|Crkva Svetog Preobraženja]] na Pofalićima (izgrađena u vrijeme Kraljevine Jugoslavije), nastupio je poluvjekovni period u kojem komunističke vlasti u SFRJ nisu dozvoljavale izgradnju novih pravoslavnih hramova na gradskom području. Dobijanjem građevinske dozvole i početkom radova u oktobru 1990. godine, crkva na Dobrinji zvanično je postala prvi pravoslavni hram čija je gradnja odobrena i započeta na prostoru sarajevskih gradskih opština nakon Drugog svjetskog rata. U momentu početka gradnje, lokacija je administrativno pripadala urbanoj zoni opštine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad Sarajevo]]. Zemljište za izgradnju crkve poklonio je lokalni mještanin Vukan Šehovac. Tek nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]] i uspostavljanja nove linije razgraničenja, hram je geografski pripao novoformiranoj opštini [[Istočna Ilidža]] u sastavu [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]]. == Izgradnja i obnova hrama == Pripreme i početak izgradnje crkve na Dobrinji započeli su u oktobru 1990. godine. Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] [[1992]]. godine, završeni su glavni zidarski radovi, a krov objekta je pokriven bakarnim limom. Tokom ratnih dejstava (1992–1995), objekat se nalazio u zoni ratnih dejstava, zbog čega je pretrpio teška oštećenja. Nakon završetka rata, pristupilo se sistematskoj sanaciji unutrašnjih i vanjskih zidova, krova, te unutrašnjem uređenju. Svi radovi na obnovi uspješno su završeni 1998. godine. == Osvjećenje == U hramu je 2. maja [[1999]]. godine svečano obilježeno nekoliko historijskih jubileja Srpske pravoslavne crkve. Svečani čin osvjećenja crkve predvodio je tadašnji mitropolit dabrobosanski Nikolaj, 30. septembra 2001. godine. == Reference == <ref name="bs-wiki">{{cite web |title=Crkva svetog Vasilija Ostroškog (Istočno Sarajevo) |url=https://wikipedia.org |website=bs.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="sr-wiki">{{cite web |title=Црква Светог Василија Острошког у Источном Сарајеву |url=https://wikipedia.org |website=sr.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="grad-is">{{cite web |title=Храм Светог Василија Острошког: Уточиште за душу |url=https://gradistocnosarajevo.net |website=gradistocnosarajevo.net |publisher=Grad Istočno Sarajevo |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="princip">{{cite web |title=Hram Svetog Vasilija Ostroškog utočište za dušu |url=https://princip.news |website=princip.news |access-date=2026-05-26}}</ref> {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.crkva-dobrinja.org/ http://www.svetivasilije-is.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001172453/http://crkva-dobrinja.org/ |date=1. 10. 2016 }} {{Portal Bosna i Hercegovina}} {{Commons|Saint Basil of Ostrog church (Istočno Sarajevo)}} {{Mitropolija dabrobosanska}} [[Kategorija:Crkve u Istočnom Sarajevu]] [[Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini|I]] ojsu00fwu3fcjbk8vzm6vuslwatjugm 3917444 3917443 2026-08-10T13:15:22Z Palapa 383 /* Reference */ 3917444 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vjerski objekt | ime = Crkva svetog Vasilija Ostroškog | slika = Hram Svetog Vasilija Ostroškog Sarajevo.jpg | opis_slike = Crkva sv. Vasilija Ostroškog u centru I.Sarajeva | lokacija = Dobrinja, [[Istočna Ilidža]] | grad = [[Istočno Sarajevo]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | religija = [[Pravoslavlje]] | crkva_denominacija = [[Srpska pravoslavna crkva]] | eparhija = [[Mitropolija dabrobosanska]] | tip_objekta = Crkva | pocetak_gradnje = 1990. | zavrsetak_gradnje = 1998. | datum_osvecenja = [[30. septembar]] 2001. }} '''Crkva svetog Vasilija Ostroškog''' je pravoslavni hram u centru [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]] (naselje Dobrinja, općina [[Istočna Ilidža]]). Hram pripada [[Mitropolija dabrobosanska|Mitropoliji dabrobosanskoj]] [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. == Historija parohije == Parohija na ovom prostoru se u [[19. vijek]]u spominjala pod imenom Sarajevsko polje. Od [[1919]]. godine parohija mijenja svoje granice i dobija naziv Kotoračka parohija, po selu Kotorac. Crkveni dom na lokalitetu Bijelo polje izgrađen je [[1939]]. godine sa namjerom da se podigne i crkva, ali je početak [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] prekinuo te planove. == Hronološki kontekst i historijski značaj == Hram svetog Vasilija Ostroškog ima izuzetan istorijski značaj za noviju istoriju [[Sarajevo|Sarajeva]]. Nakon što je [[1940.]] godine završena i osvećena [[Crkva svetog Preobraženja u Sarajevu|Crkva Svetog Preobraženja]] na Pofalićima (izgrađena u vrijeme Kraljevine Jugoslavije), nastupio je poluvjekovni period u kojem komunističke vlasti u SFRJ nisu dozvoljavale izgradnju novih pravoslavnih hramova na gradskom području. Dobijanjem građevinske dozvole i početkom radova u oktobru 1990. godine, crkva na Dobrinji zvanično je postala prvi pravoslavni hram čija je gradnja odobrena i započeta na prostoru sarajevskih gradskih opština nakon Drugog svjetskog rata. U momentu početka gradnje, lokacija je administrativno pripadala urbanoj zoni opštine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad Sarajevo]]. Zemljište za izgradnju crkve poklonio je lokalni mještanin Vukan Šehovac. Tek nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]] i uspostavljanja nove linije razgraničenja, hram je geografski pripao novoformiranoj opštini [[Istočna Ilidža]] u sastavu [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]]. == Izgradnja i obnova hrama == Pripreme i početak izgradnje crkve na Dobrinji započeli su u oktobru 1990. godine. Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] [[1992]]. godine, završeni su glavni zidarski radovi, a krov objekta je pokriven bakarnim limom. Tokom ratnih dejstava (1992–1995), objekat se nalazio u zoni ratnih dejstava, zbog čega je pretrpio teška oštećenja. Nakon završetka rata, pristupilo se sistematskoj sanaciji unutrašnjih i vanjskih zidova, krova, te unutrašnjem uređenju. Svi radovi na obnovi uspješno su završeni 1998. godine. == Osvjećenje == U hramu je 2. maja [[1999]]. godine svečano obilježeno nekoliko historijskih jubileja Srpske pravoslavne crkve. Svečani čin osvjećenja crkve predvodio je tadašnji mitropolit dabrobosanski Nikolaj, 30. septembra 2001. godine. == Reference == {{Preuređivanje sekcija}} <ref name="bs-wiki">{{cite web |title=Crkva svetog Vasilija Ostroškog (Istočno Sarajevo) |url=https://wikipedia.org |website=bs.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="sr-wiki">{{cite web |title=Црква Светог Василија Острошког у Источном Сарајеву |url=https://wikipedia.org |website=sr.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="grad-is">{{cite web |title=Храм Светог Василија Острошког: Уточиште за душу |url=https://gradistocnosarajevo.net |website=gradistocnosarajevo.net |publisher=Grad Istočno Sarajevo |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="princip">{{cite web |title=Hram Svetog Vasilija Ostroškog utočište za dušu |url=https://princip.news |website=princip.news |access-date=2026-05-26}}</ref> {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.crkva-dobrinja.org/ http://www.svetivasilije-is.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001172453/http://crkva-dobrinja.org/ |date=1. 10. 2016 }} {{Portal Bosna i Hercegovina}} {{Commons|Saint Basil of Ostrog church (Istočno Sarajevo)}} {{Mitropolija dabrobosanska}} [[Kategorija:Crkve u Istočnom Sarajevu]] [[Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini|I]] 04cb24nk1l2mbvdirg6y0rzfia89izi 3917468 3917444 2026-08-10T16:47:31Z ~2026-43951-30 184580 3917468 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vjerski objekt | ime = Crkva svetog Vasilija Ostroškog | slika = Hram Svetog Vasilija Ostroškog Sarajevo.jpg | opis_slike = Crkva sv. Vasilija Ostroškog u centru Istočnog Sarajeva | lokacija = Dobrinja, [[Istočna Ilidža]] | grad = [[Istočno Sarajevo]] | država = [[Bosna i Hercegovina]] | religija = [[Pravoslavlje]] | crkva_denominacija = [[Srpska pravoslavna crkva]] | eparhija = [[Mitropolija dabrobosanska]] | tip_objekta = Crkva | pocetak_gradnje = 1990. | zavrsetak_gradnje = 1998. | datum_osvecenja = 30. septembar 2001. }} '''Crkva svetog Vasilija Ostroškog''' je pravoslavni hram u centru [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]] (naselje Dobrinja, općina [[Istočna Ilidža]]). Hram pripada [[Mitropolija dabrobosanska|Mitropoliji dabrobosanskoj]] [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]]. == Historija parohije == Parohija na ovom prostoru se u [[19. vijek]]u spominjala pod imenom Sarajevsko polje. Od [[1919]]. godine parohija mijenja svoje granice i dobija naziv Kotoračka parohija, po selu Kotorac. Crkveni dom na lokalitetu Bijelo polje izgrađen je [[1939]]. godine sa namjerom da se podigne i crkva, ali je početak [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] prekinuo te planove. == Hronološki kontekst i historijski značaj == Hram svetog Vasilija Ostroškog ima izuzetan istorijski značaj za noviju istoriju [[Sarajevo|Sarajeva]]. Nakon što je [[1940.]] godine završena i osvećena [[Crkva svetog Preobraženja u Sarajevu|Crkva Svetog Preobraženja]] na Pofalićima (izgrađena u vrijeme Kraljevine Jugoslavije), nastupio je poluvjekovni period u kojem komunističke vlasti u SFRJ nisu dozvoljavale izgradnju novih pravoslavnih hramova na gradskom području. Dobijanjem građevinske dozvole i početkom radova u oktobru 1990. godine, crkva na Dobrinji zvanično je postala prvi pravoslavni hram čija je gradnja odobrena i započeta na prostoru sarajevskih gradskih opština nakon Drugog svjetskog rata. U momentu početka gradnje, lokacija je administrativno pripadala urbanoj zoni opštine [[Novi Grad (Sarajevo)|Novi Grad Sarajevo]]. Zemljište za izgradnju crkve poklonio je lokalni mještanin Vukan Šehovac. Tek nakon potpisivanja [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog mirovnog sporazuma]] i uspostavljanja nove linije razgraničenja, hram je geografski pripao novoformiranoj opštini [[Istočna Ilidža]] u sastavu [[Istočno Sarajevo|Istočnog Sarajeva]]. == Izgradnja i obnova hrama == Pripreme i početak izgradnje crkve na Dobrinji započeli su u oktobru 1990. godine. Do početka [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] [[1992]]. godine, završeni su glavni zidarski radovi, a krov objekta je pokriven bakarnim limom. Tokom ratnih dejstava (1992–1995), objekat se nalazio u zoni ratnih dejstava, zbog čega je pretrpio teška oštećenja. Nakon završetka rata, pristupilo se sistematskoj sanaciji unutrašnjih i vanjskih zidova, krova, te unutrašnjem uređenju. Svi radovi na obnovi uspješno su završeni 1998. godine. == Osvjećenje == U hramu je 2. maja [[1999]]. godine svečano obilježeno nekoliko historijskih jubileja Srpske pravoslavne crkve. Svečani čin osvjećenja crkve predvodio je tadašnji mitropolit dabrobosanski Nikolaj, 30. septembra 2001. godine. == Reference == {{Preuređivanje sekcija}} <ref name="bs-wiki">{{cite web |title=Crkva svetog Vasilija Ostroškog (Istočno Sarajevo) |url=https://wikipedia.org |website=bs.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="sr-wiki">{{cite web |title=Црква Светог Василија Острошког у Источном Сарајеву |url=https://wikipedia.org |website=sr.wikipedia.org |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="grad-is">{{cite web |title=Храм Светог Василија Острошког: Уточиште за душу |url=https://gradistocnosarajevo.net |website=gradistocnosarajevo.net |publisher=Grad Istočno Sarajevo |access-date=2026-05-26}}</ref> <ref name="princip">{{cite web |title=Hram Svetog Vasilija Ostroškog utočište za dušu |url=https://princip.news |website=princip.news |access-date=2026-05-26}}</ref> {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.crkva-dobrinja.org/ http://www.svetivasilije-is.org/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161001172453/http://crkva-dobrinja.org/ |date=1. 10. 2016 }} {{Portal Bosna i Hercegovina}} {{Commons|Saint Basil of Ostrog church (Istočno Sarajevo)}} {{Mitropolija dabrobosanska}} [[Kategorija:Crkve u Istočnom Sarajevu]] [[Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini|I]] e3d7uchkuk7oxeqwhi5klxvm60hnkkl 0 50306 3917487 3714601 2026-08-10T20:36:24Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917487 wikitext text/x-wiki '''Atlatl Cauac''' bio je [[Srednja Amerika|mezoamerička]] osoba iz ranog klasičnog perioda identifikovana u majanskim spisima i ikonografiji kao vladar [[teotihuacan]]skog carstva na vrhuncu njegove moći u 4. i 5. vijeku. Tokom tog perioda došlo je do velikog širenja teotihuakanskog carstva kulminirajući osvajanjem rivalskog [[Tikal]]a 378. n. e.<ref>{{Cite web|url= https://www.mesoweb.com/pari/publications/news_archive/25/strangers/strangers.html|title= ''The Arrival of Strangers: Teotihuacan and Tolan in Classic Maya History''|website= mesoweb.com|access-date= 16. 6. 2025|archive-date= 18. 8. 2025|archive-url= https://web.archive.org/web/20250818122402/https://www.mesoweb.com/pari/publications/news_archive/25/strangers/strangers.html|url-status= dead}}</ref> == Biografija == Atlatl Cauac zasjeo je na prijestolje 4. maja 374. te vladao vrlo dugo, sve do svoje smrti 9. juna 439. Budući da nema poznatih teotihuakanskih zapisa, poznat nam je iz spisa [[narod]]a [[Maje|Maja]]. Tokom njegove vladavine teotihuakanska [[vojska]] pokorila je većinu središnjeg majanskog područja i njihovih gradova. Njegov vojskovođa [[Siyah K'ak']] osvojio je [[Peten]]. Nakon što je osvojen [[Tikal]], [[car]] [[Teotihuacan]]a je za mjesnog vladara postavio svojeg sina [[Nun Yax Ayin]]a, a vladajući [[kralj]] Tikala, Jaguarova Šapa, bio je ubijen. Siyah K'ak' je postavljen kao vladar susjednog grada [[Uaxactun]]a. Kasniji vladari Maja čak i nakon pet naraštaja na svojim građevinama isticali da su nasljednici Atlatla Cauaca. Brojni su gradovi koristili ornamente i ukrase u gradnji koji ukazuju na jaki utjecaj koji je Teotihuacan ostavio za sobom. Osim u Tikalu i Uaxactunu, Atlatl Cauac spomenut je i u drugim majanskim [[grad]]ovima, kao što su [[Yaxchilan]] i [[Tonina|Toninu]].<ref>{{Cite web|url=http://www.mesoweb.com/stuart/notes/Tikal.pdf|title=Some Working Notes on the Text of Tikal Stela 31, David Stuart, 2011|access-date=16. 6. 2025|archive-date=18. 11. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171118004406/http://www.mesoweb.com/stuart/notes/Tikal.pdf|url-status=dead}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Kultura Amerikâ]] [[Kategorija:Vladari]] ch9jq2c57wzoxii8j07h2tedng8i4ss 0 55926 3917490 3903552 2026-08-10T21:03:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917490 wikitext text/x-wiki '''Avanturistička igra''' je žanr [[Videoigra|videoigara]] u kojem igrač preuzima ulogu protagonista u interaktivnoj priči, vođenoj istraživanjem i/ili rješavanjem zagonetki.{{sfn|Rollings|Adams|2003|p=43}} Fokus žanra na priči omogućava mu da se uveliko oslanja na druge medije zasnovane na naraciji, poput književnosti i filma, obuhvatajući širok spektar žanrova. Većina avanturističkih igara (tekstualnih i grafičkih) dizajnirana je za jednog igrača, jer naglasak na priči i liku otežava dizajn za više igrača.{{sfn|Hitchens|2002|p=258}} [[Rick Adams]] identificira ''[[Colossal Cave Adventure]]''<ref>{{cite web|url=https://rickadams.org/adventure/|title=The Colossal Cave Adventure page|website=rickadams.org|access-date=31. 7. 2020}}</ref> kao prvu takvu avanturističku igru, prvi put objavljenu 1976, dok druge značajne serije avanturističkih igara uključuju ''[[Zork]]'', ''[[King's Quest]]'', ''[[Monkey Island]]'', ''[[Syberia]]'' i ''[[MYST|Myst]]''. Avanturističke igre su prvobitno razvijene 1970-ih i početkom 1980-ih kao interaktivne priče zasnovane na tekstu, koristeći tekstualne parsere za prevođenje igračevih komandi u radnje. Kako su lični računari postajali moćniji s boljom grafikom, grafički format avanturističke igre postao je popularan, u početku proširujući igračeve tekstualne komande grafikom, ali ubrzo se krećući prema point-and-click interfejsima. Daljnji napredak računara doveo je do avanturističkih igara sa impresivnijom grafikom koja koristi scene u stvarnom vremenu ili prethodno renderirane trodimenzionalne scene ili video u punom pokretu snimljen iz perspektive prvog ili trećeg lica. Trenutno je veliki broj avanturističkih igara dostupan kao kombinacija različitih žanrova s ​​elementima avanture. Za tržišta na zapadnoj hemisferi, popularnost žanra dostigla je vrhunac krajem 1980-ih do sredine 1990-ih, kada su ga mnogi smatrali jednim od tehnički najnaprednijih žanrova, ali je postao nišni žanr početkom 2000-ih zbog popularnosti [[Pucačina u prvom licu|pucačina iz prvog lica]], te je programerima postalo teško pronaći izdavače koji bi podržali poduhvate avanturističkih igara. Od tada je došlo do ponovnog porasta žanra, potaknutog uspjehom nezavisnog razvoja videoigara, posebno naporima crowdfundinga, širokom dostupnošću digitalne distribucije koja omogućava epizodne pristupe i širenjem novih igraćih platformi, uključujući prenosive konzole i mobilne uređaje. Na azijskim tržištima, avanturističke igre i dalje su popularne u obliku vizualnih romana, koje čine gotovo 70% PC igara objavljenih u Japanu.{{needs update|date=juli 2025}} Azijske zemlje su također pronašle tržišta za avanturističke igre za prijenosne i mobilne uređaje za igranje. Japanske avanturističke igre imaju tendenciju da budu specifične, imaju sporiji tempo i više se vrte oko dijaloga, dok zapadne avanturističke igre obično naglašavaju interaktivnije svjetove i složeno rješavanje zagonetki, zbog toga što svaka od njih ima jedinstvenu historiju razvoja. == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{refbegin|30em}} * {{cite web| last=Adams | first=Ernest | title=The Designer's Notebook: Three Problems for Interactive Storytellers |date=29. 12. 1999| url=https://www.gamedeveloper.com/design/the-designer-s-notebook-three-problems-for-interactive-storytellers | website=[[Gamasutra]] | access-date=9. 6. 2010| archive-url= https://web.archive.org/web/20100510155724/http://www.gamasutra.com/view/feature/3414/the_designers_notebook_three_.php| archive-date= 10. 5. 2010 |url-status = live}} * {{cite book|last=Adams|first=Ernest|title=Fundamentals of Game Design|url=https://archive.org/details/fundamentalsofga0000unse_t2i2_3edi|edition=Third|year=2014|publisher=New Riders|isbn=978-0-321-92967-9}} * {{cite book | last1=Alessi | first1=Stephen M. | last2=Trollip | first2=Stanley R. | title=Computer-based instruction: methods and development | year=1985 | publisher=Prentice-Hall | isbn=0-13-164161-1 | url=https://archive.org/details/computerbasedins0000ales }} * {{cite book|first1=Eric|last1=Bergman|title=Information Appliances and Beyond: Interaction Design for Consumer Products|year=2000|publisher=Morgan Kaufmann|isbn=1-55860-600-9|url=https://archive.org/details/informationappli00berg}} * {{cite book|last=Brandon|first=Alexander|title=Audio for Games: Planning, Process, and Production|url=https://archive.org/details/audioforgamespla0000bran|year=2005|publisher=New Riders Games|isbn=0-7357-1413-4}} * {{cite book | last = Cameron | first = Keith | year = 1989 | title = Computer Assisted Language Learning: Program Structure and Principles | publisher = Intellect Books | isbn = 0-89391-560-2 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/hiddenwarofinfor0000gonz }} * {{cite book|last1=Chandler|first1=Heather Maxwell|last2=Chandler|first2=Rafael|title=Fundamentals of Game Development|url=https://archive.org/details/fundamentalsofga0000chan|year=2011|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-0-7637-7895-8}} * {{cite book | title=High Score!: The Illustrated History of Electronic Games | url=https://archive.org/details/highscoreillustr0000dema | last1=Demaria | first1=Rusel | last2=Wilson | first2=Johnny L. | year=2003 | isbn=978-0-07-223172-4 | publisher=McGraw-Hill Professional }} * {{cite book| last1=Gibson | first1=David | last2=Aldrich | first2=Clark | title=Games And Simulations in Online Learning: Research And Development Frameworks | year=2006 | publisher=Information Science Pub. | isbn=978-1-59904-305-0 }} * {{cite book|title=Game Design Perspectives|url=https://archive.org/details/gamedesignperspe0000unse|chapter=Special Issues in Multi player Game Design|first=Joe|last=Hitchens|editor=François-Dominic Laramée|publisher=Charles River Media|year=2002|isbn=1584500905}} * {{cite book | last1=Kent | first1=Allen | last2=Williams | first2=James G | title=Encyclopedia of Microcomputers | year=1989 | volume=3 | publisher=CRC Press | isbn=0-8247-2702-9 }} * {{cite book|last1=Ladd|first1=B. C.|last2=Jenkins|first2=Christopher James|title=Introductory Programming with Simple Games|url=https://archive.org/details/introductoryprog0000ladd|year=2011|publisher=Wiley|isbn=978-0470-21284-4}} * {{cite book|title=Re:play: game design + game culture|url=https://archive.org/details/replaygamedesign0000unse|first1=Amy|last1=Scholder|first2=Eric|last2=Zimmerman|publisher=P. Lang|year=2003|isbn=978-0-8204-7053-5}} * {{cite book | last = Montfort | first = Nick | author-link = Nick Montfort | year = 2003 | title = Twisty Little Passages: An Approach to Interactive Fiction | url = https://archive.org/details/twistylittlepass0000mont | publisher = MIT Press | isbn = 0-262-63318-3 }} * {{cite book | last1 = Nelson | first1 = Graham | author-link = Graham Nelson | last2 = Rees | first2 = Gareth | author2-link = | year = 2001 | title = The Inform Designer's Manual | edition = 4th | publisher = Gareth Sanderson | isbn = 0-9713119-0-0 }} * {{cite book | last1=Nielsen| first1=Simon | last2=Smith | first2=Jonas | last3=Tosca |first3=Susana | title=Understanding Video Games | url=https://archive.org/details/understandingvid0000egen|year=2008 | publisher=Routledge | isbn=978-0-415-97721-0 }} * {{cite book | last=Pedersen | first=Roger E. | title=Game Design Foundations| url=https://archive.org/details/gamedesignfounda0000pede |edition=Second| isbn=1-55622-973-9 | year=2003 | publisher=Wordware Publishing }} * {{cite book | title=Genesis II, Creation and Recreation with Computers: Creation and Recreation With Computers | url=https://archive.org/details/genesisiicreatio0000pete | url-access=registration | last=Peterson | first=Dale | year=1983 | publisher=Reston Pub. Co. | isbn=0-8359-2434-3}} * {{cite book | last1 = Rollings | first1 = Andrew | last2 = Adams | first2 = Ernest | year = 2003 | title = Andrew Rollings and Ernest Adams on Game Design | url = https://archive.org/details/andrewrollingser0000roll | publisher = New Riders | isbn = 1-59273-001-9 }} * {{cite book|last=Rouse|first=Richard|title=Game Design: Theory and Practice|year=2005|edition=2nd|publisher=Worldware Publishing, Inc.|isbn=1-55622-912-7}} * {{cite book| title=[[Rules of Play]]: Game Design Fundamentals | isbn=0-262-24045-9 | last1=Salen | first1=Katie | author-link=Katie Salen | last2=Zimmerman | first2=Eric | author-link2=Eric Zimmerman | year=2004 | publisher=MIT Press }} * {{cite book|last=Salter|first=Anastasia|title=What Is Your Quest?: From Adventure Games to Interactive Books|url=https://archive.org/details/whatisyourquestf0000salt|year=2014|publisher=University of Iowa Press|location=Iowa City|isbn=978-1-60938-275-9}} * {{cite book | last=Sloane | first=Sarah | title=Digital Fictions: Storytelling in a Material World | year=2000 | publisher=Greenwood Publishing Group| isbn=978-1-56750-482-8 }} * {{cite book | title=Game Design: From Blue Sky to Green Light | url=https://archive.org/details/gamedesignfrombl0000todd | last=Todd | first=Deborah | year=2007 | publisher=A K Peters | isbn=978-1-56881-318-9}} * {{cite book |title=The Video Game Explosion: A History from PONG to PlayStation and Beyond|url=https://archive.org/details/videogameexplosi0000unse|first=Mark J. P.|last=Wolf|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2008|isbn=978-0-313-33868-7}} {{refend}} == External links == * [https://www.atariarchives.org/adventure/ "Creating Adventure Games on Your Computer"], programski priručnik iz 1983. autora [[Tima Hartnella]] * [https://www.adventureclassicgaming.com/index.php/site/features/105/ "Defining the ideal adventure game"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250902122221/https://www.adventureclassicgaming.com/index.php/site/features/105/ |date=2. 9. 2025 }}, članak Davida Tanguaya (1999) * [https://web.archive.org/web/20080810115309/http://www.strangehorizons.com/2008/20080804/newheiser-a.shtml "Searching under the rug"], članak o zagonetkama i interfejsima avanturističkih igara * [https://adventure.if-legends.org/ Adventureland], baza podataka avanturističkih igara * [http://www.GameBoomers.com/ GameBoomers], vodiči, recenzije i informacije o avanturističkim igrama * [https://www.springbringer.com/fantasya/ Fantasy Adventures], muzej klasičnih avanturističkih računarskih igara * [https://www.youtube.com/watch?v=LRhbcDzbGSU GET LAMP: The Text Adventure Documentary]. Google-ov Tech Talk 7. marta 2011, dvosatni dokumentarac. {{Commonscat|Adventure games}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Videoigre]] [[Kategorija:Avanturističke igre| ]] e9bbuygcfi63wjfqybdt8rgtmknuven 0 62083 3917514 3617325 2026-08-11T00:18:21Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917514 wikitext text/x-wiki {{Drugo značenje}} {{Taksokvir | boja = lightgreen | naziv = Borovnica | slika = Illustration_Vaccinium_myrrtillus0.jpg | image_width = 290px | image_caption = ''Borovnica u cvatu'' | regnum = [[Biljke|Plantae]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Ericales]] | familia = [[Ericaceae]] | genus = ''[[Vaccinium]]'' | species = '''''Vaccinium myrtillus''''' }} '''Borovnica''' ({{lat|Vaccinium myrtillus}}) biljka je iz porodice ''Vaccinium''. Spada u vrstu divljeg voća i značajan je dio u ishrani nekih vrsta [[divljač]]i. Cvjetovi su hermafrodični, to jest sadrže i tučak i prašnike (muške i ženske organe potrebne za razmnožavanje). Pčele mogu da pomognu oprašivanju, ali nisu neophodne. Borovnica je u mogućnosti da opraši samu sebe. [[Datoteka:%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_2007_(0003).jpg|lijevo|thumb|Plodovi borovnice na grmu]] [[Datoteka:Vaccinum_myrtillus_020503.jpg|thumb|lijevo|Cvijet borovnice'']] [[Datoteka:BilberriesBig.jpg|thumb|lijevo|Zreo plod borovnice]] == Karakteristike == Borovnica je maleni višegodišnji [[grm]]. Neki primjerci mogu opstati i do 15 [[godina]]. Naraste od 10–60&nbsp;cm, rijetko do 90&nbsp;cm. Ima zeleni [[korijen (biljka)|korijen]], koji izbija iz [[rizom]]a. [[List]]ovi su joj od 1–3&nbsp;cm dugi, ovalni ili eliptični. Listopadna je biljka, novi listovi izbijaju krajem [[april]]a i početkom [[maj]]a, a opadaju krajem septembra do oktobra. Biljka cvjeta u maju i junu, a plodovi sazrijevaju u julu i augustu. Plod je plavo-crna boba, sočna i sa mnogo sjemenki. Borovnica voli kiselo zemljište. Može da raste i na nadmorskim visinama i preko 2000 metara. == Upotreba == Plodovi borovnice su veoma hranjivi, jer su bogati [[željezo]]m i [[vitamini]]ma. Najčešće se koristi za spravljanje čajeva, sokova i marmelada. Ljekoviti dijelovi biljke su i listovi, plodovi i korijen, koji se sabiru prije sazrijevanja plodova i suše se na sjenovitom i zračnom mjestu. Plodovi se sabiru ljeti, nakon sazrijevanja, a suše se na suncu. == Primjena u narodnoj medicini == {{Hranjiva vrijednost | name=Borovnica | kJ=176 | water=84,8 g | protein=0,6 g | fat=0,6 g | carbs=7,4 g | polyfat= 0,4 g | fiber=4,9 g | sugars=0 | iron_mg=0.7 | calcium_mg=13 | magnesium_mg=2.0 | phosphorus_mg=13 | potassium_mg=73 | zinc_mg=0.1 | vitC_mg=30.0 | sodium_mg= 1 | vitB6_mg=0.1 | vitE_mg = 1.9 | vitA_ug = 6.0 | right=1 | source=Deutsche Gesellschaft für Ernährung e.&nbsp;V. - DGE | note= }} Primjena borovnice u narodnoj medicini je vrlo široka. Mladi listovi kao čaj koriste se protiv proljeva, katara, stomačnih grčeva, kašlja i šećerne bolesti. Plodovi se upotrebljavaju protiv šuljeva/hemoroida, neredovne stolice, nadimanja, lošeg apetita i nametnika u crijevnom traktu. Zrele i svježe borovnice su odlično pomoćno i dijetalno sredstvo kod problema sa jetrom, te problema sa žuči i žučnih puteva. Borovnica pokazuje i neke druge ljekovite karakteristike. U narodnoj medicini koristi se kao ljekovito sredstvo kod akutnih i hroničnih oboljenja želuca i probavnog trakta. Zbog prijatnog ukusa često se daje djeci za probleme ove vrste. Preporučuje se kod svih hroničnih dijareja. Listovi borovnice u narodnoj medicini se koriste za snižavanje šećera u krvi (''Diabetes mellitus''). Osobina lista borovnice da snižava šećer u krvi naučno se pripisuje sadržaju [[antocijanin]] glikozida. == Ljekovite indikacije borovnice == Insuficijencija jetre, insuficijencija žuči. Enteritis, dijareja, dizenterija, dijareja kod djece, ateroskleroza, problemi sa cirkulacijom, dijabetes (listovi). Preporučeno je borovnicu koristiti u svježem stanju, u količini koliko se može pojesti bez pretrpavanja. Sviježe iscijeđen sok od borovnice je također vrlo preporučljiv. == Hemijski sastav == Osnovni hemijski sastojci zrelih plodova borovnice su, šećeri, [[tanin]]i, vitamini B i C. Plod sadrži i karotin, mirtilin (mirtilin hlorid) od kojeg potječe boja ploda, te albuminoid, [[pektin]], mineralne soli, masna ulja i proteine. Plod borovnice također sadrži organske kiseline kao što su: limunska, jabučna, bezojeva, [[oksalna kiselina|oksalna]]. U listovima borovnice ima više tanina nego u plodovima. Tanini koji se mogu naći u listu su: arbutin, antocijanovi glikozidi, neomirtilin. Ostali sastojci lista su cerilni alkohol, nekoliko organskih kiselina, eterska ulja, vitamin C i drugi. == Dodatna literatura == * Wilfort, R. ''Ljekovito bilje i njegova upotreba'', Zagreb, 1974. * Vasa Pelagić, ''Pelagićev Narodni Učitelj'', 1888. * Dr. Enes Hasanagić, ''Ljekovito bilje i jetra'', Svjetlost, Sarajevo, 1984. * Dr. Jovan Tucakov, ''Lečenje biljem'', Vulkan izdavaštvo, 2014. == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Blueberries}} *[http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Vaccinium+myrtillus PFAF database Vaccinium myrtillus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304230924/http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Vaccinium+myrtillus |date=4. 3. 2016 }} *[http://jetra.org/ljekovita-svojstva-borovnice/ Ljekovita svojstva borovnice] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404080748/http://jetra.org/ljekovita-svojstva-borovnice/ |date=4. 4. 2015 }} *[http://nccam.nih.gov/health/bilberry/ Americki Nacionalni Institut - Vaccinium myrtillus] *[http://e-ljekarna.net/borovnica/ Borovnica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618121033/http://e-ljekarna.net/borovnica/ |date=18. 6. 2015 }} [[Kategorija:U začetku, Biologija]] [[Kategorija:Vaccinium]] [[Kategorija:Ljekovito bilje]] [[Kategorija:Voće]] [[Kategorija:Ericales]] [[Kategorija:Žbunovi]] cf5iwfbm9n0v9aj1uyff8pw7sfweq9q 0 64801 3917425 3709152 2026-08-10T12:33:12Z Palapa 383 3917425 wikitext text/x-wiki {{U začetku}} {{Infokutija osoba | ime = Mensur Bajramović | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|8|15}} | mjesto_rođenja = Zenica, SFRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Mensur Bajramović'''<ref>{{Cite web|url=https://basketball.eurobasket.com/player/Mensur-Bajramovic/683441|title=}}</ref> rođen je [[15. august]]a [[1965]]. u [[Zenica|Zenici]], gdje je i počeo [[košarka]]šku karijeru. Prve nastupe u timu [[Košarkaški klub "Čelik"|Čelika]] ubilježio je 1980, a u periodu 1982-85. nastupao je i za sarajevsku [[KK Bosna Royal|Bosnu]]. Nakon toga se vratio u Čelik, odakle je kasnije otišao igrati u Tursku i Hrvatsku. Po povratku u rodnu Zenicu nastupao je još neko vrijeme u ekipi Čelika da bi 1997. prestao aktivno igrati košarku. Po završetku igračke karijere ušao je u trenerske vode i na početku nove karijere vodio svoj dotadašnji klub, Čelik. U međuvremenu je određeni vremenski period proveo i kao selektor mlade muške košarkaške reprezentacije BIH u sezoni 1999/2000, ali i na poziciji asistenta selektora naše najbolje selekcije u mandatima Sabita Hadžića i Draška Prodanovića. U sezoni (2004/2005) bio je trener košarkaša Bosna ASA iz Sarajeva, s kojima je osvojio prvo mjesto u Ligi 10 šampionata BiH, a vodio ih je i kroz Ligu 6. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/sport/kosarka/studenti-se-vratili-na-veliku-scenu-a-mensur-bajramovic-porucuje-jaka-bosna-treba-aba-ligi/589810|title=Studenti se vratili na veliku scenu, a Mensur Bajramović poručuje: "Jaka Bosna treba ABA ligi"|date=2025-05-17|website=radiosarajevo.ba|language=hr|access-date=2026-08-10}} {{Sastav Bosne i Hercegovine na EP 2005}} {{Selektori košarkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine}} {{Sportista godine Bosne i Hercegovine}}{{Normativna kontrola}}{{DEFAULTSORT:Bajramović, Mensur}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački košarkaši]] [[Kategorija:Jugoslavenski košarkaši]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Košarkaši KK Čelik]] [[Kategorija:Košarkaši KK Bosne]] [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Trener godine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Selektori košarkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine]] nxpi49w1ld7as2ci9lzz0dq103zggqu 3917428 3917425 2026-08-10T12:41:36Z Palapa 383 3917428 wikitext text/x-wiki {{U začetku}} {{Infokutija osoba | ime = Mensur Bajramović | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|8|15}} | mjesto_rođenja = Zenica, SFRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} {{Infokutija košarkaš | coach_start = 1998 | career_end = | godine1 = | tim1 = [[KK Čelik|Čelik]] | godine2 = | tim2 = [[KK Bosna Royal|Bosna]] | godine3 = | tim3 = [[KK Kvarner|KK Triglav Osiguranje]] | years1 = 1998–1999 | team1 = [[KK Čelik|Čelik]] | years2 = 1999–2002 | team2 = [[KK Čelik|Čelik]] (assistant) | years3 = 2001 | team3 = [[Bosnia and Herzegovina national basketball team|Bosnia and Herzegovina]] (assistant) | years4 = 2003–2007 | team4 = [[KK Bosna Royal|Bosna]] | years5 = 2004–2005 | team5 = [[Bosnia and Herzegovina national basketball team|Bosnia and Herzegovina]] | years6 = 2008–2010 | team6 = [[Bosnia and Herzegovina national basketball team|Bosnia and Herzegovina]] | years7 = 2008–2010 | team7 = [[Jalaa SC (men's basketball)|Al–Jalaa Aleppo]] | years8 = 2011 | team8 = [[Syria national basketball team|Syria]] | years9 = 2012–2014 | team9 = [[Al-Qadsiah FC|Al–Qadsiah]] | years10 = 2014 | team10 = [[Kuwait national basketball team|Kuwait]] | years11 = 2015–2016 | team11 = [[OKK Spars Sarajevo]] | years12 = 2017 | team12 = [[Saudi Arabia national basketball team|Saudi Arabia]] | years13 = 2017 | team13 = [[Byblos Club]] | years14 = 2017–2018 | team14 = [[Bosnia and Herzegovina national basketball team|Bosnia and Herzegovina]] (assistant) | years15 = 2018–2021 | team15 = [[SCAA Basketball|South China]] | years16 = 2022–2023 | team16 = [[Al Nassr BC]] | years17 = 2023–2026 | team17 = [[Hong Kong Eastern]]}} '''Mensur Bajramović'''<ref>{{Cite web|url=https://basketball.eurobasket.com/player/Mensur-Bajramovic/683441|title=}}</ref> rođen je [[15. august]]a [[1965]]. u [[Zenica|Zenici]], gdje je i počeo [[košarka]]šku karijeru. Prve nastupe u timu [[Košarkaški klub "Čelik"|Čelika]] ubilježio je 1980, a u periodu 1982-85. nastupao je i za sarajevsku [[KK Bosna Royal|Bosnu]]. Nakon toga se vratio u Čelik, odakle je kasnije otišao igrati u Tursku i Hrvatsku. Po povratku u rodnu Zenicu nastupao je još neko vrijeme u ekipi Čelika da bi 1997. prestao aktivno igrati košarku. Po završetku igračke karijere ušao je u trenerske vode i na početku nove karijere vodio svoj dotadašnji klub, Čelik. U međuvremenu je određeni vremenski period proveo i kao selektor mlade muške košarkaške reprezentacije BIH u sezoni 1999/2000, ali i na poziciji asistenta selektora naše najbolje selekcije u mandatima Sabita Hadžića i Draška Prodanovića. U sezoni (2004/2005) bio je trener košarkaša Bosna ASA iz Sarajeva, s kojima je osvojio prvo mjesto u Ligi 10 šampionata BiH, a vodio ih je i kroz Ligu 6. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/sport/kosarka/studenti-se-vratili-na-veliku-scenu-a-mensur-bajramovic-porucuje-jaka-bosna-treba-aba-ligi/589810|title=Studenti se vratili na veliku scenu, a Mensur Bajramović poručuje: "Jaka Bosna treba ABA ligi"|date=2025-05-17|website=radiosarajevo.ba|language=hr|access-date=2026-08-10}} {{Sastav Bosne i Hercegovine na EP 2005}} {{Selektori košarkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine}} {{Sportista godine Bosne i Hercegovine}}{{Normativna kontrola}}{{DEFAULTSORT:Bajramović, Mensur}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački košarkaši]] [[Kategorija:Jugoslavenski košarkaši]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Košarkaši KK Čelik]] [[Kategorija:Košarkaši KK Bosne]] [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Trener godine u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Selektori košarkaške reprezentacije Bosne i Hercegovine]] 9zvm12933lcb9es0xz5m1w2h4rkgq3o 0 67381 3917445 3823147 2026-08-10T13:23:13Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917445 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH | ime = Župča | vrsta = (naselje) | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojski]] | općina = [[Breza (općina)|Breza]] | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43.9911 | dužina_stepeni = 18.2725 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 1445 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 32 | matični broj = 108022<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=19. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični broj općine = 10189 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Župča u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Župča''' je [[naseljeno mjesto]] u [[općina|općini]] [[Breza (općina)|Breza]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Historija == Prostor Župče i šire brezanske okoline ima tragove naseljenosti još iz rimskog doba. U naselju je na lokalitetu Vina pronađena rimska stela dezitijatske porodice, dok se kod obližnje [[Podgora (Breza)|Podgore]] nalaze ostaci rimske utvrde Gradac.<ref>{{cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/17_18/his/ZDR-Arnes-Dzido.pdf|title=Područje općina Vareš, Breza i Kakanj u antičko doba|website=Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu|access-date=17. 3. 2026|archive-date=8. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251208193211/https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/17_18/his/ZDR-Arnes-Dzido.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/17_18/arh/zdr_Amina_Veladzic.pdf|title=Rimska urbanizacija na tlu današnje Bosne i Hercegovine|website=Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu|access-date=17. 3. 2026|archive-date=8. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240808170803/https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/17_18/arh/zdr_Amina_Veladzic.pdf|url-status=dead}}</ref> == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Župča | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 108022 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 29) |work=fzs.ba |access-date= 19. 12. 2015}}</ref> | g1981_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 19. 12. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref>{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 19. 12. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 1445 | g2013_bosnjaci = 1410 | g2013_hrvati = 1 | g2013_bosanci = 4 | g2013_muslimani = 16 | g2013_bosanciihercegovci = 2 | g2013_nisu_izjasnili = 9 | g1991_ukupno = 1560 | g1991_muslimani = 1488 | g1991_srbi = 33 | g1991_jugosloveni = 19 | g1981_ukupno = 1485 | g1981_muslimani = 1388 | g1981_srbi = 14 | g1981_jugosloveni = 75 | g1971_ukupno = 1394 | g1971_muslimani = 1372 | g1971_srbi = 7 | g1971_hrvati = 2 | g1971_jugosloveni = 8 }} == Obrazovanje == Javna ustanova Osnovna škola Hasan Kikić je kao četverorazredna škola počela svoj rad 1932. godine, a nastava je izvođena Podžupči. U samoj Župči je 1965. izgrađena škola Hasan Kikić, kao osmogodišnja škola.<ref>{{Cite web |url=http://www.breza.com/obrazovanje.php#zupca |title=J A V N A U S T A N O V A O.Š. »Hasan Kikić« Župča-Breza |work=breza.com |access-date= 19. 12. 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ceeol.com/content-files/document-1356953.pdf|title=Školstvo i obrazovanje u kotaru/srezu Visoko 1878–1941. godine|website=CEEOL|access-date=17. 3. 2026}}</ref> == Sport == Najznačajniji sportski kolektiv u Župči je [[FK Mladost Župča]], nogometni klub osnovan 22. marta 1960. godine.<ref>{{cite web|url=https://ilijas.info/pedeset-pet-godina-fk-mladost-iz-zupce/|title=Pedeset pet godina FK "Mladost" iz Župče|website=Ilijaš.info|access-date=17. 3. 2026}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://breza.com/sport.php |title=SPORT |work=breza.com |access-date= 19. 12. 2015}}</ref> Mladost je kroz svoju historiju nastupala u nižim rangovima takmičenja u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], a zabilježeno je i njeno učešće u [[Druga liga Federacije Bosne i Hercegovine|Drugoj ligi Federacije Bosne i Hercegovine]] – grupa Centar u sezoni 2014/15.<ref>{{cite web|url=https://www.nsfbih.ba/vijesti/10376/nk-bosna-jesenji-prvak-druge-lige-fbih-grupa-centar|title=NK „Bosna“ jesenji prvak Druge lige FBiH grupa „Centar“|website=Nogometni savez Federacije Bosne i Hercegovine|access-date=17. 3. 2026}}</ref> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [https://web.archive.org/web/20120114150826/http://opcinabreza.com/ Zvanični sajt općine Breza] {{Općina Breza}} 5l76rgkie4pel1xlka661qg35y9dx0c 0 68178 3917446 3806086 2026-08-10T13:25:37Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917446 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Puntcat.png|mini|desno|100px|Logo domene]] '''.cat''' je [[najviša internet domena]]. Dodjeljuje se [[web stranica]]ma koje su sa [[katalonija|katalonskog]] područja i koje su pisane [[katalonski jezik|katalonskim jezikom]]. U upotrebi je od septembra [[2005]] godine. Domena je sponzorirana.<ref>{{Cite web|url = https://www.iana.org/domains/root/db/cat.html|title = IANA — .cat Domain Delegation Data|website = www.iana.org|access-date = 27. 2. 2016}}</ref> U novembru 2011. je bilo preko 50.000 adresa sa ovom domenom. == Također pogledajte == * [[Spisak najviših internetskih domena|Spisak ostalih najviših internetskih domena]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * http://www.domini.cat/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601062652/http://domini.cat/ |date=1. 6. 2007 }} * https://web.archive.org/web/20120223152005/http://firstmonday.org/htbin/cgiwrap/bin/ojs/index.php/fm/article/viewArticle/1305/1225 {{DEFAULTSORT:Cat}} [[Kategorija:Najviši sponzorisani domeni]] 0jsffignvb6zw1isq3tu9cusmrthgvr 0 73993 3917492 3700274 2026-08-10T21:16:42Z Bakir123 110053 /* */ 3917492 wikitext text/x-wiki {{Infokutija glumac |ime=Julianne Moore |ime_pri_rođenju=Julie Anne Smith |mjesto_rođenja=[[Fayetteville (Sjeverna Karolina)|Fayetteville]] ([[Sjeverna Karolina]]) |mjesto_smrti= |slika=Julianne Moore at the 2026 Cannes Film Festival-65472 (cropped).jpg |opis=Moore 2026. |datum_rođenja=[[3. decembar]] [[1960.]] |datum_smrti= |godine_aktivnosti=1982–danas |pseudonim= |veb-sajt= |supruge=Bart Freundlich |značajna_djela= |važniji filmovi= |oskar= [[87. dodjela "Oscara"|2014]] (''[[Još uvijek Alice]]'') |olivier= |afi= |bafta= |zlatni globus=1994 (''Short Cuts'') <br> 2014 (''[[Još uvijek Alice]]'') |emmy=1988 (''As The World Turns'') |cesar= |goya= |tony= }} '''Julianne Moore''' (rođena kao '''Julie Anne Smith'''<ref name="skin">{{cite news|last=Summerscale|first=Kate|title=Julianne Moore: beneath the skin|url=http://www.telegraph.co.uk/culture/3668526/Julianne-Moore-beneath-the-skin.html|access-date=26. 8. 2013|newspaper=The Telegraph|date=13. 10. 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/6JAPrdMkV?url=http://www.telegraph.co.uk/culture/3668526/Julianne-Moore-beneath-the-skin.html|archive-date=26. 8. 2013|url-status=live}}</ref>) jest [[SAD|američko]]-[[UK|britanska]] [[glumica]] i [[dijete|dječija]] [[pisac|spisateljica]]. Dobitnica je ''[[Oscar]]a'' za [[Oscar za najbolju glavnu žensku ulogu|najbolju glavnu žensku ulogu]] i ''[[Zlatni globus|Zlatnog globusa]]'', kao i ''[[Emmy]]ja''. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Julianne Moore}} * {{imdb_name|id=0000194|name=Julianne Moore}} {{Oscar - glavna glumica}} {{Zlatni globus za najbolju glumicu u drami}} {{Zlatni globus za glumicu u mini seriji ili TV-filmu}} {{Emmy za glumicu u mini seriji}} {{Nagrada Satellite za najbolju glumicu u mini seriji ili TV-filmu}} {{Nagrada Satellite za najbolju sporednu glumicu - film}} {{Nagrada Satellite za najbolju glumicu - film}} {{BAFTA za najbolju glumicu}} {{Cannes - najbolja glumica}} {{DEFAULTSORT:Moore, Julianne}} [[Kategorija:Rođeni 1960.]] [[Kategorija:Biografije, Fayetteville (Sjeverna Karolina)]] [[Kategorija:Američke glumice]] [[Kategorija:Amerikanci porijeklom iz Škotske]] [[Kategorija:Dobitnici Emmyja]] [[Kategorija:Dobitnici Zlatnog globusa]] [[Kategorija:Živi ljudi]] qdyr4buz9xr6b14hgsgywm36jiyu4rd 0 83820 3917555 3757600 2026-08-11T09:18:34Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:John_Edensor_Littlewood.jpg|John_Edensor_Littlewood.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Wdwd|Wdwd]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:John Edensor Littlewood.jpg|]]. 3917555 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nagrada | ime = Sylvesterova medalja | podnaslov = | trenutne_nagrade = | slika = James Joseph Sylvester.jpg | veličina_slike = | alt = | opis = James Joseph Sylvester po kojem medalja nosi ime | deskripcija = Izuzetan doprinos u matematici | sponzor = [[Kraljevsko društvo]] | datum = | lokacija = | država = {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | organizator = | nagrada = | godina = 1901. | godina2 = | nosilac = | web_stranica = {{URL|royalsociety.org/medals-and-prizes/sylvester-medal/|Sylvester-medal}} | dužina_trajanja = | ocjene = | najviše_nagrada = | najviše_nominacija = | slika2 = | slika2veličina = | alt2 = | opis2 = | prethodno = | glavno = | sljedeće = }} '''Sylvesterova medalja''' jest [[bronza]]na medalja koju dodjeljuje [[Kraljevsko društvo]] za poticanje istraživanja u [[matematika|matematici]]. Ustanovljena je 1901, a nazvana je po [[James Joseph Sylvester|Jamesu Josephu Sylvesteru]], [[Savilijanski profesor geometrije|savilijanskom profesoru geometrije]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]] iz 1880-ih. Uz medalju se dodjeljuje i novčana nagrada u iznosu 1000 [[Britanska funta|funti]].<ref name="sv">{{cite web |url= https://royalsociety.org/awards/sylvester-medal/ |title= Kraljevsko društvo – Sylvesterova medalja |access-date= 7. 8. 2014}}</ref> Do 2009. dodjeljivana je svake tri godine, a tada je donesena odluka da se period skrati na svake dvije godine te da se fokus s etabliranih matematičara pomjera na "naučnike u ranoj ili srednjoj fazi karijere".<ref name="sv"/> == Dobitnici == {| class="wikitable sortable" |+ !Godina !Slika !Dobitnik !Država !Obrazloženje !Reference |- |1901. |[[Datoteka:PSM_V82_D416_Henri_Poincare.png|alt=Black-and-white portrait of Henri Poincaré|bez_okvira|154x154piksel]] |[[Henri Poincaré]] |{{ZID|Francuska}} | |<ref>{{Cite journal|date=14. 11. 1901|title=Notes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28540195|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=65|issue=1672|pages=34–38|doi=10.1038/065034a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100849/https://www.biodiversitylibrary.org/page/28540195|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]|url-status=live}}</ref> |- |1904. |[[Datoteka:Georg_Cantor2.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Georg Cantor|bez_okvira|157x157piksel]] |[[Georg Cantor]] |{{ZID|Njemačka}} | |<ref>{{Cite journal|date=10. 11. 1904|title=Notes|url=https://books.google.com/books?id=4JRFAAAAYAAJ&pg=PA35|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=71|issue=1828|pages=35–39|bibcode=1904Natur..71...35.|doi=10.1038/071035a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613062148/https://books.google.com/books?id=4JRFAAAAYAAJ&pg=PA35#v=onepage&q&f=false|archive-date=13. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]}}</ref> |- |1907. |[[Datoteka:Wilhelm_Wirtinger_1928.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Wilhelm Wirtinger|bez_okvira|161x161piksel]] |[[Wilhelm Wirtinger]] |{{ZID|Austrija}} | |<ref>{{Cite journal|date=14. 11. 1907|title=Notes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28538937|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=77|issue=1985|pages=38–42|bibcode=1907Natur..77...38.|doi=10.1038/077038a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100848/https://www.biodiversitylibrary.org/page/28538937|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]|url-status=live}}</ref> |- |1910. |[[Datoteka:Henry_Frederick_Baker.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Henry Frederick Baker|bez_okvira|143x143piksel]] |[[Henry Frederick Baker]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=10. 11. 1910|title=Notes|url=https://www.nature.com/articles/085046a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=85|issue=2141|pages=46–51|bibcode=1910Natur..85...46.|doi=10.1038/085046a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118133746/https://www.nature.com/articles/085046a0.pdf|archive-date=18. 11. 2023|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1913. |[[Datoteka:James_Glaisher._Photogravure_after_J._Mayall._Wellcome_V0026436.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of James Whitbread Lee Glaisher|155x155piksel|framesless]] |[[James Whitbread Lee Glaisher]] |{{ZID|Velika Britanija}} | |<ref>{{Cite journal|date=20. 11. 1913|title=Notes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28492839|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=92|issue=2299|pages=350–354|bibcode=1913Natur..92..350.|doi=10.1038/092350a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100850/https://www.biodiversitylibrary.org/page/28492839|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]|url-status=live}}</ref> |- |1916. |[[Datoteka:Jean_Gaston_Darboux,_ante_1917_-_Accademia_delle_Scienze_di_Torino_0123_B.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Jean Gaston Darboux|bez_okvira|157x157piksel]] |[[Jean Gaston Darboux]] |{{ZID|Francuska}} | |<ref>{{Cite journal|date=16. 11. 1916|title=Notes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/28517186|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=98|issue=2455|pages=212–215|bibcode=1916Natur..98..212.|doi=10.1038/098212a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204024/https://www.biodiversitylibrary.org/page/28517186|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]}}</ref> |- |1919. |[[Datoteka:Percy_MacMahon.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Percy MacMahon|bez_okvira|153x153piksel]] |[[Percy Alexander MacMahon]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=13. 11. 1919|title=Notes|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/19300259|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=104|issue=2611|pages=295–299|bibcode=1919Natur.104..295.|doi=10.1038/104295a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100853/https://www.biodiversitylibrary.org/page/19300259|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Biodiversity Heritage Library]]|url-status=live}}</ref> |- |1922. |[[Datoteka:Levi-civita.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Tullio Levi-Civita|bez_okvira|145x145piksel]] |[[Tullio Levi-Civita]] |{{ZID|Italija}} | |<ref>{{Cite journal|date=18. 11. 1922|title=Current Topics and Events|url=https://www.nature.com/articles/110674b0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=110|issue=2768|pages=674–678|bibcode=1922Natur.110R.674.|doi=10.1038/110674b0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613062457/https://www.nature.com/articles/110674b0.pdf|archive-date=13. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|date=1. 12. 1922|title=Chemistry at the Boston Meeting of the American Association|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.56.1457.628|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=56|issue=1457|pages=629|bibcode=1922Sci....56..628.|doi=10.1126/science.56.1457.628|jstor=1648570|archive-url=https://web.archive.org/web/20240121231314/https://www.science.org/doi/10.1126/science.56.1457.628|archive-date=21. 1. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-access=subscription|jstor-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1925. |[[Datoteka:Alfred_North_Whitehead_-_cropped.jpg|alt=Full body portrait of Alfred North Whitehead|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Alfred North Whitehead]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=14. 11. 1925|title=Current Topics and Events|url=https://www.nature.com/articles/116722a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=116|issue=2924|pages=722–725|bibcode=1925Natur.116..722.|doi=10.1038/116722a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100846/https://www.nature.com/articles/116722a0.pdf|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|doi-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1928. |[[Datoteka:William_Henry_Young.jpg|bez okvira|133x133piksel|alt-Black-and-white photographic portrait of William Henry Young]] |[[William Henry Young]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=10. 11. 1928|title=News and Views|url=https://www.nature.com/articles/122738b0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=122|issue=3080|pages=738–743|bibcode=1928Natur.122R.738.|doi=10.1038/122738b0|archive-url=https://web.archive.org/web/20231116205143/https://www.nature.com/articles/122738b0.pdf|archive-date=16. 11. 2023|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|date=april 1929|title=Notes|url=https://www.ams.org/journals/bull/1929-35-02/S0002-9904-1929-04731-1/S0002-9904-1929-04731-1.pdf|journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]]|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=35|issue=2|pages=281|doi=10.1090/S0002-9904-1929-04731-1|mr=1561728|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203124135/https://www.ams.org/journals/bull/1929-35-02/S0002-9904-1929-04731-1/S0002-9904-1929-04731-1.pdf|archive-date=3. 12. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=1088-9485|doi-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1931. |[[Datoteka:Edmund_Taylor_Whitakker_by_Arthur_Trevor_Haddon.jpg|alt=Portrait of Edmund Taylor Whittaker|bez_okvira|150x150piksel]] |[[Edmund Taylor Whittaker]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=14. 11. 1931|title=News and Views|url=https://www.nature.com/articles/128821a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=128|issue=3231|pages=821–824|bibcode=1931Natur.128..821.|doi=10.1038/128821a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701102353/https://www.nature.com/articles/128821a0.pdf|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|doi-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1934. | |[[Bertrand Russell]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=10. 11. 1934|title=Medal Awards of the Royal Society|url=https://www.nature.com/articles/134727a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=134|issue=3393|pages=727|bibcode=1934Natur.134Q.727.|doi=10.1038/134727a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607211038/https://www.nature.com/articles/134727a0.pdf|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|date=januar 1935|title=Notes|url=https://www.ams.org/journals/bull/1935-41-01/S0002-9904-1935-06030-6/S0002-9904-1935-06030-6.pdf|journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]]|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=41|issue=1|pages=15–18|doi=10.1090/S0002-9904-1935-06030-6|mr=1563019|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203055552/https://www.ams.org/journals/bull/1935-41-01/S0002-9904-1935-06030-6/S0002-9904-1935-06030-6.pdf|archive-date=3. 12. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=1088-9485|doi-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1937. |[[Datoteka:AugustusEdwardHoughLove.jpg|alt=Black-and-white portrait of Augustus Edward Hough Love|bez_okvira|143x143piksel]] |[[Augustus Edward Hough Love]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=13. 11. 1937|title=Royal Society Medallists and Officers|url=https://www.nature.com/articles/140840a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=140|issue=3550|pages=840|bibcode=1937Natur.140Q.840.|doi=10.1038/140840a0|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1940. |[[Datoteka:Godfrey_Harold_Hardy_1.jpg|alt=Black-and0white portrait of Godfrey Harold Hardy|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Godfrey Harold Hardy]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=23. 11. 1940|title=Royal Society Medallists|url=https://www.nature.com/articles/146679a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=146|issue=3708|pages=679|bibcode=1940Natur.146Q.679.|doi=10.1038/146679a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117184246/https://www.nature.com/articles/146679a0.pdf|archive-date=17. 11. 2023|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1943. | |[[John Edensor Littlewood]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=13. 11. 1943|title=Royal Society: Medal Awards|url=https://www.nature.com/articles/152559b0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=152|issue=3863|pages=559|bibcode=1943Natur.152R.559.|doi=10.1038/152559b0|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1946. | |[[George Neville Watson]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=30. 11. 1946|title=Royal Society – Medal Awards|url=https://www.nature.com/articles/158781b0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=158|issue=4022|pages=781|bibcode=1946Natur.158R.781.|doi=10.1038/158781b0|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118143422/https://www.nature.com/articles/158781b0.pdf|archive-date=18. 11. 2023|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1949. |[[Datoteka:Louis_Mordell.jpeg|alt=Portrait of Louis Joel Mordell|bez_okvira|168x168piksel]] |[[Louis Joel Mordell]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=12. 11. 1949|title=News and Views|url=https://www.nature.com/articles/164819b0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=164|issue=4176|pages=819|doi=10.1038/164819b0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701100849/https://www.nature.com/articles/164819b0.pdf|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|doi-access=free|url-status=live}}</ref> |- |1952. | |[[Abram Bezikovič]] |{{ZID|Sovjetski Savez}} | |<ref>{{Cite journal|date=15. 11. 1952|title=Royal Society – Awards of Medals|url=https://www.nature.com/articles/170826a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=170|issue=4333|pages=826|bibcode=1952Natur.170Q.826.|doi=10.1038/170826a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240613064337/https://www.nature.com/articles/170826a0.pdf|archive-date=13. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1955. | |[[Edward Charles Titchmarsh]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Titchmarsh/|title=Edward Charles Titchmarsh|last1=O'Connor|first1=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|date=oktobar 2003|website=[[MacTutor History of Mathematics Archive]]|publisher=[[University of St Andrews]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231211211156/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Titchmarsh/|archive-date=11. 12. 2023|url-status=live|access-date=1. 7. 2024|author-link2=Edmund F. Robertson}}</ref> |- |1958. |[[Datoteka:Max_Newman.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Max Newman|bez_okvira|172x172piksel]] |[[Max Newman]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=15. 11. 1958|title=Royal Society – Medal Awards|url=https://archive.org/details/dli.calcutta.07191/page/1344/mode/2up?view=theater|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=182|issue=4646|pages=1344–1345|bibcode=1958Natur.182R1344.|doi=10.1038/1821344b0|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Internet Archive]]}}</ref> |- |1961. |[[Datoteka:Philip_Hall.jpg|alt=Full body portrait of Philip Hall|bez_okvira|179x179piksel]] |[[Philip Hall]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=31. 5. 1962|title=Society's Notes|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1962.0009|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=17|issue=1|pages=96–99|doi=10.1098/rsnr.1962.0009|jstor=531017|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195451/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1962.0009|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1743-0178|url-status=live}}</ref> |- |1964. |[[Datoteka:Mary_cartwright.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Mary Cartwright|bez_okvira|139x139piksel]] |[[Mary Lucy Cartwright]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=21. 11. 1964|title=The Royal Society of London – Medal Awards|url=https://www.nature.com/articles/204728a0.pdf|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=204|issue=4960|pages=728|bibcode=1964Natur.204Q.728.|doi=10.1038/204728a0|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204031/https://www.nature.com/articles/204728a0.pdf|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|doi-access=free}}</ref> |- |1967. |[[Datoteka:HaroldDavenport_1931_MFO9219.jpg|alt=Black-and-white photographic portait of Harold Davenport|bez_okvira|175x175piksel]] |[[Harold Davenport]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=30. 6. 1968|title=The Society's Notes|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1968.0014|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=23|issue=1|pages=105|doi=10.1098/rsnr.1968.0014|jstor=530856|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687}}</ref> |- |1970. | |[[George Frederick James Temple]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=30. 6. 1971|title=The Society's Notes|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rsnr.1971.0011|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=26|issue=1|pages=113–118|doi=10.1098/rsnr.1971.0011|jstor=531058|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204029/https://royalsocietypublishing.org/doi/abs/10.1098/rsnr.1971.0011|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|eissn=1476-4687|s2cid=202574906}}</ref> |- |1973. | |[[John William Scott Cassels]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{cite web|url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Cassels/|title=John William Scott Cassels|last1=O'Connor|first1=J. J.|last2=Robertson|first2=E. F.|date=septembar 2009|website=[[MacTutor History of Mathematics Archive]]|publisher=[[University of St Andrews]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240527084019/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Cassels/|archive-date=27. 5. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024|author-link2=Edmund F. Robertson}}</ref> |- |1976. |[[Datoteka:David_Kendall.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of David George Kenall|bez_okvira|167x167piksel]] |[[David George Kendall]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=2. 12. 1976|title=Announcements|url=https://archive.org/details/dli.calcutta.07286/page/490/mode/2up?view=theater|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=264|issue=5585|pages=491–492|bibcode=1976Natur.264..491.|doi=10.1038/264491a0|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|via=[[Internet Archive]]}}</ref> |- |1979. |[[Datoteka:Graham_Higman.jpg|alt=Black-and-white portrait of Graham Higman|bez_okvira|175x175piksel]] |[[Graham Higman]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=31. 7. 1977|title=The Society's Notes|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1977.0009|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=32|issue=1|pages=107–112|doi=10.1098/rsnr.1977.0009|jstor=531768|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204032/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1977.0009|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|eissn=1476-4687|url-status=live}}</ref> |- |1982. |[[Datoteka:Puppe_Adams.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of John Frank Adams|bez_okvira|178x178piksel]] |[[John Frank Adams]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|last1=Huxley|first1=Andrew|author-link=Andrew Huxley|date=22. 1. 1983|title=Address of the President Sir Andrew Huxley at the Anniversary Meeting, 30 November 1982|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1983.0001|journal=[[Proceedings of the Royal Society|Proceedings of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=217|issue=1207|pages=117–128|bibcode=1983RSPSB.217..117.|doi=10.1098/rspb.1983.0001|jstor=2397469|pmid=6132388|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204028/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspb.1983.0001|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|s2cid=202575411}}</ref> |- |1985. |[[Datoteka:John_Griggs_Thompson.jpg|alt=Photographic portrait of John Griggs Thompson|bez_okvira|120x120piksel]] |[[John Griggs Thompson]] |{{ZID|SAD}} | |<ref>{{Cite journal|last1=Huxley|first1=Andrew|author-link=Andrew Huxley|date=9. 6. 1986|title=The award of medals by the President, Sir Andrew Huxley, O.M., at the Anniversary Meeting, 30 November 1985|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.1986.0048|journal=[[Proceedings of the Royal Society|Proceedings of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=405|issue=1829|pages=183|doi=10.1098/rspa.1986.0048|jstor=2397973|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195452/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.1986.0048|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live}}</ref> |- |1988. |[[Datoteka:Charles_Terence_Clegg_Wall_(С._T._C._Wall),_August_2006.jpeg|alt=Photographic portrait of Charles T. C. Wall|bez_okvira|120x120piksel]] |[[C. T. C. Wall|Charles T. C. Wall]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=8. 3. 1989|title=The Award of Medals by the President, Sir George Porter, at the Anniversary Meeting, 30 November 1988|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.1989.0017|journal=[[Proceedings of the Royal Society|Proceedings of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=422|issue=1862|pages=1–6|bibcode=1989RSPSA.422....1.|doi=10.1098/rspa.1989.0017|jstor=2398521|pmid=2565571|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204027/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rspa.1989.0017|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|s2cid=6423882}}</ref><ref>{{Cite journal|date=septembar 1988|title=Royal Society News|url=https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/153%20-%20Sept%201988.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=153|pages=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608192025/https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/153%20-%20Sept%201988.pdf|archive-date=8. 6. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |1991. | |[[Klaus Friedrich Roth]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|last1=Atiyah|first1=Michael|author-link=Michael Atiyah|date=31. 1. 1993|title=Address of the President, Sir Michael Atiyah, given at the Anniversary meeting on 29 November 1991|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1992.0010|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=46|issue=1|pages=166|doi=10.1098/rsnr.1992.0010|jstor=531447|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195452/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1992.0010|archive-date=1. 7. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|date=septembar 1991|title=Royal Society News|url=https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/186%20-%20Sept%201991.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=186|pages=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529015506/https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/186%20-%20Sept%201991.pdf|archive-date=29. 5. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |1994. | |[[Peter Whittle]] |{{ZID|Novi Zeland}} | |<ref>{{Cite journal|last1=Atiyah|first1=Michael|author-link=Michael Atiyah|date=31. 1. 1995|title=Address of the President, Sir Michael Atiyah, O.M., Given at the Anniversary Meeting on 30 November 1994|url=https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1995.0010|journal=[[Notes and Records|Notes and Records of the Royal Society of London]]|publisher=[[Royal Society]]|volume=49|issue=1|pages=148|doi=10.1098/rsnr.1995.0010|jstor=531890|archive-url=https://web.archive.org/web/20240607204027/https://royalsocietypublishing.org/doi/10.1098/rsnr.1995.0010|archive-date=7. 6. 2024|access-date=1. 7. 2024|url-status=live|s2cid=202575185}}</ref><ref>{{Cite journal|date=septembar 1994|title=Royal Society Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/219%20-%20Sept%201994_0.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=219|pages=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529030719/https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/219%20-%20Sept%201994_0.pdf|archive-date=29. 5. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |1997. |[[Datoteka:H.S.M._Coxeter.jpeg|alt=Photographic portrait of Harold Scott MacDonald Coxeter|bez_okvira|141x141piksel]] |[[Harold Scott Macdonald Coxeter]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}}<br />{{ZID|Kanada}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/features/awards/102820.article|title=Awards|date=24. 5. 2002|website=[[Times Higher Education]]|issn=0049-3929|archive-url=https://web.archive.org/web/20190427182503/https://www.timeshighereducation.com/features/awards/102820.article|archive-date=27. 4. 2019|url-status=live|access-date=1. 7. 2024|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|date=decembar 1997|title=Coxeter Receives Sylvester Medal|url=https://www.ams.org/journals/notices/199712/199712FullIssue.pdf?adat=%201997&trk=&cat=none&type=.pdf|journal=[[Notices of the American Mathematical Society]]|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=44|issue=11|pages=1479|issn=0002-9920|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2000. |[[Datoteka:Hitchin70.jpg|alt=Photographic portrait of Nigel James Hitchin|bez_okvira|160x160piksel]] |[[Nigel James Hitchin]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=decembar 2000|title=Sylvester Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/288%20-%20Dec%202000.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=288|pages=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608181000/https://www.lms.ac.uk/sites/default/files/inline-files/288%20-%20Dec%202000.pdf|archive-date=8. 6. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |2003. |[[Datoteka:Carleson_cropped.jpg|alt=Photograph of Lennart Carleson|bez_okvira|168x168piksel]] |[[Lennart Carleson]] |{{ZID|Švedska}} | |<ref>{{Cite journal|date=septembar 2003|title=Sylvester Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/318%20-%20September%202003.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=318|pages=8|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005456/https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/318%20-%20September%202003.pdf|archive-date=7. 3. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |2006. |[[Datoteka:Peter_Swinnerton-Dyer.jpeg|alt=Photograph of Peter Swinnerton-Dyer|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Peter Swinnerton-Dyer]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite journal|date=novembar 2006|title=Sylvester Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/353%20-%20November%202006.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=356|pages=13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005433/https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/353%20-%20November%202006.pdf|archive-date=7. 3. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Jackson|first=Allyn|date=oktobar 2006|title=Swinnerton-Dyer Receives Sylvester Medal|url=https://www.ams.org/notices/200609/people.pdf|journal=[[Notices of the American Mathematical Society]]|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=53|issue=9|pages=1062|access-date=1. 7. 2024|eissn=1088-9477}}</ref> |- |2009. |[[Datoteka:John_M_Ball_1983_(headshot).jpg|alt=Portrait of John M. Ball|bez_okvira|150x150piksel]] |[[John M. Ball]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.timeshighereducation.com/news/appointments/407625.article|title=Appointments|date=6. 8. 2009|website=[[Times Higher Education]]|issn=0049-3929|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195452/https://www.timeshighereducation.com/news/appointments/407625.article|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|date=oktobar 2009|title=Sylvester Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/385%20-%20October%202009.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=385|pages=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005438/https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/385%20-%20October%202009.pdf|archive-date=7. 3. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |2010. |[[Datoteka:Graeme_Segal.jpeg|alt=Photograph of Graeme Segal|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Graeme Segal]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.maths.ox.ac.uk/node/689|title=Graeme Segal awarded the 2010 Sylvester Medal|date=9. 6. 2010|website=[[Mathematical Institute, University of Oxford]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195454/https://www.maths.ox.ac.uk/node/689|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2012. | |[[John Francis Toland]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}}<br />{{ZID|Irska}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.joh.cam.ac.uk/professor-john-toland-awarded-sylvester-medal|title=Professor John Toland awarded Sylvester Medal|website=[[St John's College, Cambridge]]|access-date=1. 7. 2024|archive-date=1. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195451/https://www.joh.cam.ac.uk/professor-john-toland-awarded-sylvester-medal|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|date=septembar 2012|title=Royal Society Sylvester Medal|url=https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/417%20-%20Sep%202012.pdf|journal=The London Mathematical Society Newsletter|publisher=[[London Mathematical Society]]|issue=417|pages=9|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307005329/https://www.lms.ac.uk/sites/lms.ac.uk/files/files/417%20-%20Sep%202012.pdf|archive-date=7. 3. 2023|access-date=1. 7. 2024|eissn=2516-385X|url-status=live}}</ref> |- |2014. |[[Datoteka:Ben_Green.jpg|alt=Photograph of Ben Green|bez_okvira|136x136piksel]] |[[Ben Green (matematičar)|Ben Green]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.magd.ox.ac.uk/news/ben-green-wins-the-sylvester-medal-of-the-royal-society/|title=Ben Green wins the Sylvester medal of the Royal Society|date=5. 8. 2014|website=[[Magdalen College, Oxford]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195453/https://www.magd.ox.ac.uk/news/ben-green-wins-the-sylvester-medal-of-the-royal-society/|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref><ref>{{Cite journal|date=oktobar 2015|title=Green Awarded Sylvester Medal|url=https://www.ams.org/notices/201509/201509-full-issue.pdf|journal=[[Notices of the American Mathematical Society]]|publisher=[[American Mathematical Society]]|volume=62|issue=9|pages=1081|access-date=1. 7. 2024|eissn=1088-9477}}</ref> |- |2016. |[[Datoteka:Timothy_Gowers_Washington_2009.jpg|alt=Photograph of Timothy Gowers|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Timothy Gowers]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.trin.cam.ac.uk/news/tim-gowers-receives-major-maths-awards/|title=Tim Gowers receives major maths awards|date=19. 7. 2016|website=[[Trinity College, Cambridge]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195459/https://www.trin.cam.ac.uk/news/tim-gowers-receives-major-maths-awards/|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2018. |[[Datoteka:Dusa_McDuff,_1993_Oct_(portioned).jpg|alt=Photograph of Dusa McDuff|bez_okvira|150x150piksel]] |[[Dusa McDuff]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.mathunion.org/cwm/news-and-events/2018-07-21/dusa-mcduff-awarded-sylvester-medal|title=Dusa McDuff awarded Sylvester medal|date=21. 7. 2018|website=[[International Mathematics Union]]|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2019. |[[Datoteka:Peter_Sarnak_(cropped).jpg|alt=Photograph of Peter Sarnak|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Peter Sarnak]] |{{ZID|SAD}}<br />{{ZID|Južnoafrička Republika}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.math.princeton.edu/news/peter-sarnak-wins-royal-society-sylvester-medal|title=Peter Sarnak wins Royal Society Sylvester Medal|last=Fuller-Wright|first=Liz|date=23. 7. 2019|website=[[Princeton University Department of Mathematics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195452/https://www.math.princeton.edu/news/peter-sarnak-wins-royal-society-sylvester-medal|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2020. |[[Datoteka:Bryan_Birch_2011_(cropped).png|alt=Photograph of Bryan John Birch|bez_okvira|162x162piksel]] |[[Bryan John Birch]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.maths.ox.ac.uk/node/36577|title=Bryan Birch awarded the Royal Society's Sylvester Medal for 2020|date=4. 8. 2020|website=[[Mathematical Institute, University of Oxford]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701195453/https://www.maths.ox.ac.uk/node/36577|archive-date=1. 7. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2021. |[[Datoteka:Frances_Kirwan.jpg|alt=Photograph of Frances Kirwan|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Frances Kirwan]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.maths.ox.ac.uk/node/39575|title=Frances Kirwan awarded the Royal Society's Sylvester Medal for 2021|date=24. 8. 2021|website=[[Mathematical Institute, University of Oxford]]|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2022. |[[Datoteka:Roger_Heath-Brown.jpg|alt=Black-and-white photographic portrait of Roger Heath-Brown|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Roger Heath-Brown]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.maths.ox.ac.uk/node/61066|title=Roger Heath-Brown awarded the Sylvester Medal|date=24. 8. 2022|website=[[Mathematical Institute, University of Oxford]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230605212901/https://www.maths.ox.ac.uk/node/61066|archive-date=5. 6. 2023|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2023. |[[Datoteka:Miles_Reid.jpeg|alt=Photograph of Miles Reid|bez_okvira|120x120piksel]] |[[Miles Reid]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>{{Cite web|url=https://www.lms.ac.uk/news/sylvester-2023|title=Sylvester Medal awarded to Miles Reid|date=8. 9. 2023|website=[[London Mathematical Society]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20240130223508/https://www.lms.ac.uk/news/sylvester-2023|archive-date=30. 1. 2024|url-status=live|access-date=1. 7. 2024}}</ref> |- |2024. |[[Datoteka:Professor_Philip_Kumar_Maini_FRS.jpg|alt=Photograph of Professor_Philip_Kumar_Maini_FRS.jpg|bez_okvira|180x180piksel]] |[[Philip Maini]] |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | |<ref>[https://royalsociety.org/medals-and-prizes/sylvester-medal/ Sylvester Medal 2024]</ref> |- |2025. |[[Datoteka:Professor Martin Hairer FRS.jpg|120 px|bez_okvira]] || align="center" |[[Martin Hairer]] || {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} || "Za duboki doprinos poljima vjerovatnoće i analize, kao jedna od vodećih figura u sferi stohastičkih parcijalnih diferencijalnih jednačina" || align="center" |<ref>[https://royalsociety.org/medals-and-prizes/sylvester-medal/ Sylvester Medal 2025]</ref> |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20071112005714/http://www.royalsoc.ac.uk/page.asp?tip=1&id=1765 Royal Society: Sylvester Medal] (zaštićeno lozinkom) {{stub-mat}} {{Medalje Kraljevskog društva}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kraljevsko društvo]] [[Kategorija:Nagrade u matematici]] [[Kategorija:Nagrade ustanovljene 1901.]] j2f1xwh7dgplit6r0kk6i02g4mff0b3 0 85739 3917525 3818478 2026-08-11T02:59:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917525 wikitext text/x-wiki '''Cauchyjev broj'''<ref>{{Cite web|url=https://www.engineeringtoolbox.com/cauchy-number-d_580.html|title=Cauchy Number|website=www.engineeringtoolbox.com|access-date=12. 7. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://resources.wolframcloud.com/FormulaRepository/resources/d56a36ab-6c15-49a0-bb71-17d363c8e02a|title=Cauchy Number {{!}} Wolfram Formula Repository}}</ref>(<math>\mathrm{Ca}</math>) je [[bezdimenzionalna veličina]] u [[dinamika fluida|dinamici fluida]] koji se koristi u proučavanju [[stišljivo strujanje|stišljivih strujanja]]. Naziv je dobio po francuskom matematičaru [[Augustin Louis Cauchy|Augustinu Louisu Cauchyu]]. Kada se stišljivost uzima u obzir, elastične sile moraju se razmatrati zajedno sa inercijalnim silama zbog dinamičke sličnosti. Tako je Cauchyjev broj definisan kao omjer između inercijalne sile i sile kompresibilnosti (elastična sila) u strujanju, a može se izraziti kao: :<math> \mathrm{Ca} = \frac{\rho v^2}{K}</math>, gdje je : <math>\rho</math> = gustoća fluida, ([[SI sistem|SI]] jedinica: kg/m³) : <math>v</math> = lokalna brzina fluida, (SI jedinica : m/s) : <math>K</math> = [[modul elastičnosti]], (SI jedinica : Pa) === Odnos između Cauchyjevog i Machovog broja === Za [[izentropski proces|izentropske procese]], Cauchyjev broj može se izraziti preko [[Machov broj|Machovog broja]]. Izentropski modul elastičnosti je <math> K_s = \gamma p</math>, gdje je <math>\gamma</math> [[adijabatski indeks]], a <math>p</math> je pritisak u fluidu. Ako fluid podliježe [[zakon idealnog plina|zakonima idealnih plinova]], imamo da je :<math> K_s = \gamma p = \gamma \rho R T = \,\rho a^2</math>, gdje je : <math>a = \sqrt{\gamma RT}</math> = brzina zvuka, (SI jedinica: m/s) : <math>R</math> = [[univerzalna plinska konstanta|karakteristična plinska konstanta]], (SI jedinca: J/(kg K) ) : <math>T</math> = temperatura, (SI jedinica : K) Zamjenom K (K_s) u jednačini za <math>\mathrm{Ca}</math> dobijamo :<math> \mathrm{Ca} = \frac{v^2}{a^2} = M^2</math>. Vidimo da je Cauchyjev broj kvadrat Machovof broja za izentropska strujanja savršenog plina. == Također pogledajte == {{Proširiti sekciju}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi i literatura == * B. S. Massey and J. Ward-Smith, ''[http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8015/1/Mechanics%20of%20Fluids%20.pdf Mechanics of Fluids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260504225401/http://ndl.ethernet.edu.et/bitstream/123456789/8015/1/Mechanics%20of%20Fluids%20.pdf |date=4. 5. 2026 }}'', 7th ed., Nelson Thornes, UK (1998). {{BezDimMehFlu}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Dinamika fluida]] [[Kategorija:Mehanika kontinuuma]] j08hjz7lo1qel7xe6row4rvwb2u3b4d 0 137352 3917533 3853040 2026-08-11T05:50:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917533 wikitext text/x-wiki {{Nogometaš | imenogometaša = Damir Džidić | slika = Damir Džidić.jpg | datumrođenja = 15. februar 1987. godine | rodnigrad = [[Mostar]] | rodnadržava = [[Bosna i Hercegovina]] | visina = 184 cm | težina = | pozicija = stoper | godine1 = 2006-2008 | klubovi1 = [[HŠK Zrinjski Mostar|Zrinjski Mostar]] | nastupi(golovi)1 = 37 (2) | godine2 = 2008 | klubovi2 = [[NK Zagreb]] | nastupi(golovi)2 = 9 (0) | godine3 = 2008–2012 | klubovi3 = [[HŠK Zrinjski Mostar|Zrinjski Mostar]] | nastupi(golovi)3 = 31 (1) | godine4 = 2012–2015 | klubovi4 = [[NK Široki Brijeg|Široki Brijeg]] | nastupi(golovi)4 = 26 (2) | reprezentacija = | nacionalnegodine = 2004 <br /> 2005–2006 <br /> 2007 | nacionalneekipe = {{nowrap|{{ZD|HRV}} [[Nogometna reprezentacija Hrvatska U-18|Hrvatska U-18]]}}<br />{{ZD|HRV}} [[Nogometna reprezentacija Hrvatska U-19|Hrvatska U-19]]<br />{{ZD|HRV}} [[Nogometna reprezentacija Hrvatska U-21|Hrvatska U-21]] | nacionalninastupi(golovi) = 2 (0) <br /> 10 (1) <br /> 4 (0) | zadnjiuređaj = 13. septembar 2015. }} '''Damir Džidić''' ([[Mostar]], 15. februar 1987.) je [[BiH|bosanskohercegovačko]]-[[hrvatska|hrvatski]] [[nogometaš]]. Prošao je sve uzraste [[NK Dinamo Zagreb|Dinamove]] omladinske škole, nastupao je za [[NK Široki Brijeg]], [[NK Zrinjski Mostar|HŠK Zrinjski Mostar]], [[NK Zagreb]]. Sada je bez kluba. ==Karijera== Damir Džidić je mlađi brat [[Ivica Džidić|Ivice Džidića]], dugogodišnjeg kapitena [[NK Zrinjski Mostar|Zrinjskog]]. Svoju karijeru je započeo je u [[zagreb]]ačkom [[NK Dinamo Zagreb|Dinamu]]. Prošao je sve uzraste [[NK Dinamo Zagreb|Dinamove]] omladinske škole Hitrec-Kacian. 2006. godine dolazi u [[NK Zrinjski Mostar|Zrinjski]]. Tu je igrao u prvoj ekipi kluba i pružao dobre igre. To mu je pomoglo da se vrati u [[Hrvatska nogometna reprezentacija|mladu reprezentaciju Hrvatske]]. Zapazio ga je [[Miroslav Blažević]], trener [[NK Zagreb|Zagreba]] i Damir je u januaru 2008. godine potpisao sa [[NK Zagreb|Zagrebom]] petipogodišnji ugovor. Damir se nije dokazao u Zagrebu te se u oktobru 2008. godine, vratio u [[HŠK Zrinjski Mostar|Zrinjski]]. Sa Zrinjskim osvaja Premijer ligu BiH u sezoni 2008/2009. Iste sezone doživio je ozbiljnu povredu, u aprilu, zbog koje je izbivao s terena 14 mjeseci. Vratio se u ljeto 2010. u utakmici protiv Tobola. U [[2012.]] potpisuje trogodišnji ugovor sa [[NK Široki Brijeg|NK Širokim Brijegom]].<ref>[http://www.oslobodjenje.ba/sport/nogomet/dzidic-tri-godine-na-pecari- ''Džidić tri godine na Pecari'']; oslobodjenje.ba, arhiv: 30. jun 2015, pristupljeno: 13. septembra 2015.</ref> U julu 2015., sportski direktor Širokog Brijega, Dalibor Šilić, je potvrdio da je Pecaru napustio Džidić.<ref>[http://www.nk-sirokibrijeg.com/index.php/hr/novosti/vijesti/854-igraka-krialjka-jo-nije-popunjena ''Igračka križaljka još nije popunjena''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160316042551/http://www.nk-sirokibrijeg.com/index.php/hr/novosti/vijesti/854-igraka-krialjka-jo-nije-popunjena |date=16. 3. 2016 }}; nk-sirokibrijeg.com, arhiv: 1. jul 2015, pristupljeno: 13. septembra 2015.</ref> ==Reprezentativna karijera== Džidić je igrao i za Hrvatsku U-18, Hrvatsku U-19 i U-21 reprezentaciju, skupivši 16 nastupa. ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[https://web.archive.org/web/20111013203102/http://zrinjski.info/news/damir-dzidic-necemo-iznevjeriti-nase-navijace/3224/2/ Damir Džidić intervju] *[https://web.archive.org/web/20120623135055/http://www.transfermarkt.co.uk/en/damir-dzidic/bilanz/spieler_38489.html transfermarkt profil] [[Kategorija:Biografije, Mostar|Džidić, Damir]] [[Kategorija:Hrvatski nogometaši|Džidić, Damir]] [[Kategorija:Rođeni 1987.|Džidić, Damir]] [[Kategorija:Nogometaši Zrinjskog|Džidić, Damir‎]] [[Kategorija:Živi ljudi|Džidić, Damir]] 0hupqrupbz5bghbhwotq9yguiny47e1 0 137622 3917537 3808754 2026-08-11T06:31:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917537 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nogometaš | imenogometaša = Davor Landeka | slika = | punoime = Davor Landeka | nadimak = | datumrođenja = [[18. septembar]] [[1984.]] | rodnigrad = [[Posušje]] | rodnadržava = [[Bosna i Hercegovina]] | datumsmrti = | gradsmrti = | državasmrti = | visina = 179c&nbsp;m | pozicija = [[Vezni igrač]] | trenutniklub = [[HŠK Posušje|Posušje]] | brojnadresu = 13 | datumimjestodebija = 26. septembar 2012. u [[Zenica|Zenici]] | omladinskegodine = | omladinskipogoni = [[HŠK Posušje|Posušje]]<br />[[GNK Dinamo Zagreb|Dinamo Zagreb]] | godine1 = 2003–2008. | klubovi1 = [[HŠK Zrinjski|Zrinjski]] | nastupi(golovi)1 = 127 (2) | godine2 = 2008–2011. | klubovi2 = [[HNK Rijeka|Rijeka]] | nastupi(golovi)2 = 81 (0) | godine3 = 2011–2012. | klubovi3 = [[Grasshopper Club Zürich|Grasshopper]] | nastupi(golovi)3 = 8 (0) | godine4 = 2012–2016. | klubovi4 = [[NK Široki Brijeg|Široki Brijeg]] | nastupi(golovi)4 = 77 (0) | godine5 = 2016-2017. | klubovi5 = [[Imotski]] | nastupi(golovi)5 = 31 (0) | godine6 = 2017- | klubovi6 = [[HŠK Posušje|Posušje]] | nastupi(golovi)6 = 76 (1) | reprezentacija = ne | nacionalnegodine = | nacionalneekipe = | nacionalninastupi(golovi) = | trenergodine = | trenerklubovi = | zadnjeuređivanje = 30. 10. 2025 }} '''Davor Landeka''' (18. septembar 1984) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačko]] [[nogometaš]].<ref>{{Cite web|url=https://www.transfermarkt.com/davor-landeka/profil/spieler/38496|title=Davor Landeka - Player profile|website=www.transfermarkt.com|access-date=30. 10. 2025}}</ref> Nastupao je za [[HŠK Zrinjski]], [[HNK Rijeka|HNK Rijeku]] i [[Grasshopper Club Zürich]]. Sada igra za [[HŠK Posušje|Posušje]]. == Karijera == Ovaj odbramebni igrač svoju [[nogomet]]nu karijeru je započeo u [[Posušje|Posušju]]. Svoje prve nogometne korake je napravio u [[HŠK Posušje|Posušju]], a još kao srednjoškolac uputio se u [[Zagreb]] i tamo je nastupao za kadete i juniore [[GNK Dinamo Zagreb|Dinama]]. Nastupao je za mladu reprezentaciju BiH. Godine 2003. došao je na posudbu u Zrinjski, no sa Zrinjskim je potpisao ugovor 2005. i tako produžio svoj boravak u [[Mostar]]u. Sa Zrinjskim osvojio je [[Premijer liga Bosne i Hercegovine|Premijer ligu Bosne i Hercegovine]] u sezoni 2004/05. Landeka je svojim igrama u Zrinjskom je pokazao da je dobar [[nogometne pozicije|vezni]] i [[nogometne pozicije|odbrambeni igrač]] te tako zadobio povjerenje brojnih trenera koji su ga trenirali. U februaru 2008. produžio ugovor sa [[HŠk Zrinjski|Zrinjskim]] do 2010. Landeka je, 4. juna 2008, sa [[HŠK Zrinjski|Zrinjskim]] osvojio Nogometni kup Bosne i Hercegovine.<ref>[http://kliker.info/mostar-zrinjski-osvaja-kupa-bih/ Mostar : Zrinjski osvajač Kupa BiH], kliker.info, 5. juni 2008.</ref> Landeka je rekorder po broju nastupa za Zrinjskim. Nakon pet godina nastupanja za [[HŠK Zrinjski|Zrinjski]], u junu 2008, Landeka je prešao u redove [[Hrvatska nogometna liga|hrvatskog prvoligaša]] [[HNK Rijeka|Rijeke]]. Rijeka je sezonu 2008/09. završila na 3. mjestu te je tako izborila nastup u Evropskoj ligi, a Davor Landeka bio je standardno dobar. Odigrao je ukupno 33 utakmice (prvenstvo i Kup), a da je bio standardan, otkriva podatak da su više minuta od njega na terenu proveli samo vezni igrač Hrvoje Štrok i napadač Ahmad Sharbini. U junu 2011. Landeka prelazi u [[Švicarska|švicarski]] [[Grasshopper Club Zürich]].<ref>[http://www.mojarijeka.hr/sport/davor-landeka-potpisao-za-grasshopper/ Davor Landeka potpisao za Grasshopper]{{Mrtav link}}{{Neaktivna poveznica|bot=InternetArchiveBot}}, mojarijeka.hr, 9. juni 2011.</ref><ref>[http://sport.hrt.hr/119113/davor-landeka-potpisao-za-grasshopper Davor Landeka potpisao za Grasshopper] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306052452/http://sport.hrt.hr/119113/davor-landeka-potpisao-za-grasshopper|date=6. mart 2016.}}, HRT sport, 8. juni 2011.</ref> Nakon jedne sezone u kojoj je odigrao deset utakmica, Landeka se vraća u Bosnu i Hercegovinu. U [[Hercegovina|Hercegovini]] potpisuje za [[NK Široki Brijeg]].<ref>[http://www.nk-sirokibrijeg.com/index.php/novosti/vijesti/260-davor-landeka-potpisao-za-iroki-brijeg Davor Landeka potpisao za Široki Brijeg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221121308/http://www.nk-sirokibrijeg.com/index.php/novosti/vijesti/260-davor-landeka-potpisao-za-iroki-brijeg |date=21. 12. 2024 }}, nk-sirokibrijeg.com, 25. juni 2012.</ref><ref>[http://www.hercegovina.info/vijesti/sport/nogomet/davor-landeka-potpisao-za-siroki-brijeg Davor Landeka potpisao za Široki Brijeg], hercegovina.info, 25. juni 2012.</ref><ref>[http://www.jabuka.tv/davor-landeka-potpisao-na-dvije-godine-za-siroki-brijeg/ Davor Landeka potpisao na dvije godine za Široki Brijeg], Jabuka TV, 25. juni 2012.</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Landeka, Davor}} [[Kategorija:Rođeni 1984.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Posušje]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački nogometaši]] [[Kategorija:Nogometaši Zrinjskog]] [[Kategorija:Nogometaši Grasshoppera]] [[Kategorija:Nogometaši Rijeke]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački sportisti 21. vijeka]] dfy80zpi0dzi8jicagv8socymcv64b0 0 143281 3917556 3816145 2026-08-11T09:18:39Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:John_Edensor_Littlewood.jpg|John_Edensor_Littlewood.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Wdwd|Wdwd]]; razlog: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:John Edensor Littlewood.jpg|]]. 3917556 wikitext text/x-wiki {{Infokutija nagrada | ime = Copleyjeva medalja | podnaslov = | trenutne_nagrade = | slika = Joseph Lister, Copley Medal (gold), 1902 Wellcome M0007837.jpg | veličina_slike = | alt = | opis = Copleyjeva medalja dodijeljena<br/>Josephu Listeru 1902. | deskripcija = Izvanredno istraživanje u bilo kojoj nauci | sponzor = [[Kraljevsko društvo]] | datum = | lokacija = | država = {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | organizator = | nagrada = | godina = 1731. | godina2 = | nosilac = | web_stranica = {{URL|royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/}} | dužina_trajanja = | ocjene = | najviše_nagrada = {{nowrap|[[John Theophilus Desaguliers]] (3)}} | najviše_nominacija = | slika2 = | slika2veličina = | alt2 = | opis2 = | prethodno = | glavno = | sljedeće = }} '''Copleyjeva medalja''' naučna je nagrada za izuzetna dostignuća u bilo kojoj [[nauka|nauci]] te najstarija i najuglednija nagrada koju dodjeljuje [[Kraljevsko društvo]] iz [[London]]a. [[John Canton]], [[Michael Faraday]], [[Stephen Gray]] i [[John Frederick William Herschel]] dobili su je dvaput, a [[John Theophilus Desaguliers]] triput. Medalja je danas od [[Pozlaćeno srebro|pozlaćenog srebra]], a uz nju se dobija i novčana nagrada u iznosu 25.000 [[Britanska funta|funti]].<ref name="cop1">{{cite web |url= https://royalsociety.org/page.asp?id=1736 |title= The Copley Medal (1731) |website= royalsociety.org |publisher= Kraljevsko društvo |access-date= 5. 2. 2009 |archive-url= https://web.archive.org/web/20051215224953/https://royalsociety.org/page.asp?id=1736 |archive-date= 15. 2. 2018}}</ref> Jedina žena koja ju je dosad dobila bila je [[Dorothy Hodgkin]] 1976. == Spisak dobitnika == {| class="wikitable sortable" |+ !Godina !Slika !Dobitnik !Obrazloženje !Referenca |- |1731. | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[Stephen Gray]] | | rowspan="2" |<ref name="odnb1">{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/11354?&docPos=2&backToResults=|title=Oxford DNB article:Gray, Stephen (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/11354|access-date=29. 1. 2009|last1=Ben-Chaim|first1=Michael}}</ref> |- |1732. | |- |1733. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1734. |[[Datoteka:John_Theophilus_Desaguliers.jpg|94x94piksel]] |[[John Theophilus Desaguliers]] | |<ref name="odnb2">{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/7539?&docPos=4&backToResults=|title=Oxford DNB article:Desaguliers, John Theophilus (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/7539|access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1735. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1736. |[[Datoteka:John_Theophilus_Desaguliers.jpg|94x94piksel]] |[[John Theophilus Desaguliers]] | |<ref name="odnb2"/> |- |1737. |[[Datoteka:Belchier_John_1706-1785.png|93x93piksel]] |[[John Belchier]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/1984?&docPos=6&backToResults=|title=Oxford DNB article:Belchier, John (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/1984|access-date=29. 1. 2009|last1=Austin|first1=P. B.|editor-first1=Michael|editor-last1=Bevan}}</ref> |- |1738. | |[[James Valoue]] | | |- |1739. |[[Datoteka:Stephen_Hales.jpg|94x94piksel]] |[[Stephen Hales]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/11915?&docPos=7&backToResults=|title=Oxford DNB article:Hales, Stephen (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/11915 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1740. | |[[Alexander Stuart (naučnik)|Alexander Stuart]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/47081?docPos=1|title=Oxford DNB article:Stuart, Alexander (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/47081 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1741. |[[Datoteka:John_Theophilus_Desaguliers.jpg|94x94piksel]] |[[John Theophilus Desaguliers]] | |<ref name="odnb2"/> |- |1742. | |[[Christopher Middleton]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/18668?&docPos=10&backToResults=|title=Oxford DNB article:Middleton, Christopher (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/18668 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1743. |[[Datoteka:Abraham_Trembley.jpg|101x101piksel]] |[[Abraham Trembley]] | | |- |1744. |[[Datoteka:Henry_Baker_(naturalist).jpg|86x86piksel]] |[[Henry Baker]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/1120?&docPos=11&backToResults=|title=Oxford DNB article:Baker, Henry (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/1120 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1745. |[[Datoteka:William_Watson.jpg|97x97piksel]] |[[William Watson]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/28874?&docPos=12&backToResults=|title=Oxford DNB article:Watson, Sir William (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/28874 |access-date=29. 1. 2009 |last1=Schaffer |first1=Simon }}</ref> |- |1746. | |[[Benjamin Robins]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Robins.html|title=Robins biography|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621072606/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Robins.html|url-status=live}}</ref> |- |1747. |[[Datoteka:Gowin_Knight_from_Science_&_Society_10198868.jpg|75x75piksel]] |[[Gowin Knight]] | |<ref name="cav1">{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_EUoLAAAAIAAJ|page=[https://archive.org/details/bub_gb_EUoLAAAAIAAJ/page/n92 71]|title=Cavendish|last1=Jungnickel|first1=Christa|author1-link=Christa Jungnickel|first2= Russell|last2=McCormmach|author2-link= Russell McCormmach |year=1996|publisher=American Philosophical Society|access-date=29. 1. 2009|isbn=9780871692207}}</ref> |- |1748. |[[Datoteka:James_Bradley_by_Thomas_Hudson.jpg|94x94piksel]] |[[James Bradley]] | |<ref>{{cite web|url=http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/bradley.html|title=Molecular Expressions: Science, Optics and You – Timeline – James Bradley|publisher=[[Florida State University]]|access-date=29. 1. 2009|archive-date=15. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130515110646/http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/bradley.html|url-status=live}}</ref> |- |1749. |[[Datoteka:John_Harrison_Uhrmacher.jpg|94x94piksel]] |[[John Harrison]] | |<ref name="cav2">{{harvtxt|Jungnickel|McCormmach|1996|page=[https://archive.org/details/bub_gb_EUoLAAAAIAAJ/page/n120 99]}}</ref> |- |1750. |[[Datoteka:Edwards_George_1693_1773.jpg|102x102piksel]] |[[George Edwards]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.rcplondon.ac.uk/heritage/GeorgeEdwards/patrons.htm |title=RCP Heritage – George Edwards |publisher=[[Royal College of Physicians]] |access-date=29. 1. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071005131755/http://www.rcplondon.ac.uk/heritage/GeorgeEdwards/patrons.htm |archive-date=5. 10. 2007 }}</ref> |- |1751. |[[Datoteka:John_Canton_from_NPG.jpg|92x92piksel]] |[[John Canton]] | |<ref name="cav3">{{harvtxt|Jungnickel|McCormmach|1996|page=[https://archive.org/details/bub_gb_EUoLAAAAIAAJ/page/n121 100]}}</ref> |- |1752. |[[Datoteka:John_Pringle.jpg|95x95piksel]] |[[John Pringle]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/22805|title=Oxford DNB article:Pringle, Sir John (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/22805 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1753. |[[Datoteka:Feke_-_Benjamin_Franklin.png|95x95piksel]] |[[Benjamin Franklin]] | |<ref>{{cite web|title=Franklin_Benjamin biography|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Franklin_Benjamin.html|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=5. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405034107/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Franklin_Benjamin.html|url-status=live}}</ref> |- |1754. | |[[William Lewis]] | |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=0c-8AAAAIAAJ&q=%22William+Lewis%22+copley+medal&pg=PA53|title=Science and Technology in the Industrial Revolution|year=1969|publisher=[[Manchester University Press]]|access-date=29. 1. 2009|isbn=9780719003707}}</ref> |- |1755. |[[Datoteka:John_Huxham.jpg|90x90piksel]] |[[John Huxham]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/14319?&docPos=22&backToResults=|title=Oxford DNB article:Huxham, John (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/14319 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1756. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1757. | |[[Charles Cavendish (političar)|Charles Cavendish]] | |<ref name="cav1"/> |- |1758. |[[Datoteka:John_Dollond,_by_Benjamin_Wilson.jpg|97x97piksel]] |[[John Dollond]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/49855/7783|title=Oxford DNB article:Dollond family (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/7783 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1759. |[[Datoteka:John_Smeaton.jpg|94x94piksel]] |[[John Smeaton]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.engineering-timelines.com/who/Smeaton_J/smeatonJohn5.asp|title=Engineering Timelines – John Smeaton|publisher=Engineering Timelines|access-date=29. 1. 2009|archive-date=19. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919023530/http://www.engineering-timelines.com/who/Smeaton_J/smeatonJohn5.asp|url-status=live}}</ref> |- |1760. |[[Datoteka:Benjamin_Wilson,_by_Benjamin_Wilson.jpg|93x93piksel]] |[[Benjamin Wilson (slikar)|Benjamin Wilson]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/29641?&docPos=25&backToResults=|title=Oxford DNB article:Wilson, Benjamin (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/29641 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1761. | colspan="4" rowspan="3" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1762. |- |1763. |- |1764. |[[Datoteka:John_Canton_from_NPG.jpg|92x92piksel]] |[[John Canton]] | |<ref name="cav3"/> |- |1765. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- | rowspan="3" |1766. | rowspan="3" |[[Datoteka:Cavendish_Henry_signature.jpg|91x91piksel]] |[[William Brownrigg]] | | rowspan="3" |<ref>{{cite web|url=http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/LondonPeopleA.html|title=The British Society for the History of Mathematics|publisher=[[British Society for the History of Mathematics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120717013352/http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/LondonPeopleA.html|archive-date=17. 7. 2012|url-status=live|access-date=6. 2. 2009}}</ref> |- |[[Edward Delaval]] | |- |[[Henry Cavendish]] | |- |1767. | |[[John Ellis (naučnik)|John Ellis]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.aim25.ac.uk/cats/9/9662.htm|title=AIM25 text-only browsing: Royal College of Surgeons of England Ellis, John (c 1710–1776)|publisher=[[Aim25]]|access-date=29. 1. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112234332/http://www.aim25.ac.uk/cats/9/9662.htm|url-status=dead}}</ref> |- |1768. | |[[Peter Woulfe]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/30007?&docPos=31&backToResults=|title=Oxford DNB article:Woulfe, Peter|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/30007 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1769. |[[Datoteka:William_Hewson_b1739.jpg|95x95piksel]] |[[William Hewson]] | | |- |1770. |[[Datoteka:Sir_William_Hamilton_by_David_Allan.jpg|97x97piksel]] |[[William Hamilton (diplomat)|William Hamilton]] | |<ref>{{cite journal | format=PDF | url=http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBJH%2FBJH39_01%2FS0007087405007600a.pdf&code=f55e6aa4b80edf3a215d621ee092fd38 | title=Making and circulating knowledge through Sir William Hamilton's Campi Plhegraei | date=2006 | publisher=[[The British Society for the History of Science]] | doi=10.1017/S0007087405007600 | access-date=29. 1. 2009 | last1=Wood | first1=Karen | journal=The British Journal for the History of Science | volume=39 | pages=67–96 | archive-date=25. 6. 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220625110058/http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FBJH%2FBJH39_01%2FS0007087405007600a.pdf | url-status=live }}</ref> |- |1771. | |[[Matthew Raper]] | |<ref>{{Cite journal |last=Raper |first=Matthew |date=1771 |title=An Inquiry into the Value of the Ancient Greek and Roman Money: By Matthew Raper, Esq; F. R. S. |url=https://www.jstor.org/stable/106118 |journal=Philosophical Transactions |volume=61 |pages=462–535 |jstor=106118 |bibcode=1771RSPT...61..462R |issn=0260-7085 |access-date=26. 3. 2022 |archive-date=26. 3. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326205859/https://www.jstor.org/stable/106118 |url-status=live }}</ref> |- |1772. |[[Datoteka:Priestley.jpg|91x91piksel]] |[[Joseph Priestley]] | | |- |1773. | |[[John Walsh]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.berkshirehistory.com/bios/jwalsh.html|title=Berkshire History: Biographies: Lieut-Col. John Walsh (1726–1795)|year=2004|publisher=Nash Ford Publishing|access-date=29. 1. 2009|archive-date=23. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181023112610/http://www.berkshirehistory.com/bios/jwalsh.html|url-status=live}}</ref> |- |1774. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1775. |[[Datoteka:Maskelyne_Nevil.jpg|91x91piksel]] |[[Nevil Maskelyne]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maskelyne.html|title=Maskelyne biography|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112234932/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Maskelyne.html|url-status=live}}</ref> |- |1776. |[[Datoteka:Captainjamescookportrait.jpg|94x94piksel]] |[[James Cook]] | |<ref name="haw">{{cite web |title=Stephen Hawking wins Copley Medal |url=http://www.trinhall.cam.ac.uk/news/article.asp?ItemID=734 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081205132853/http://www.trinhall.cam.ac.uk/news/article.asp?ItemID=734 |archive-date=5. 12. 2008 |access-date=7. 2. 2009 |publisher=[[Trinity Hall, Cambridge]]}}</ref> |- |1777. |[[Datoteka:J.Mudge.jpg|88x88piksel]] |[[John Mudge]] | | |- |1778. |[[Datoteka:Charles_Hutton.jpg|100x100piksel]] |[[Charles Hutton]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hutton.html|title=Hutton summary|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621091323/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hutton.html|url-status=live}}</ref> |- |1779. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1780. |[[Datoteka:Samuel-Vince.jpg|93x93piksel]] |[[Samuel Vince]] | |<ref name="nla">{{cite web|url=http://www.nla.gov.au/cdview/nla.ms-ms9-15|title=Digital Collections – Manuscripts – Item 15a – 15z, 15(1) – 15(20): Addresses to the Royal Society, London the first on being appointed to the Chair and later addresses on presentations of the Copley Medal, 1778–1796.|publisher=[[National Library of Australia]]|access-date=29. 1. 2009|archive-date=18. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018164102/http://www.nla.gov.au/apps/cdview/nla.ms-ms9-15|url-status=live}}</ref> |- |1781. |[[Datoteka:William_Herschel01.jpg|92x92piksel]] |[[William Herschel]] | |<ref>{{cite web|url=http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/herschel.html|title=Friedrich William Herschel|publisher=[[Florida State University]]|access-date=7. 2. 2009|archive-date=8. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608091045/http://micro.magnet.fsu.edu/optics/timeline/people/herschel.html|url-status=live}}</ref> |- |1782. |[[Datoteka:Kirwan_Richard_portrait.jpg|92x92piksel]] |[[Richard Kirwan]] | |<ref name="nla"/> |- | rowspan="2" |1783. |[[Datoteka:Goodricke_John.jpg|90x90piksel]] |[[John Goodricke]] | | rowspan="2" |<ref name="nla"/> |- | |[[Thomas Hutchins]] | |- |1784. |[[Datoteka:Edwardwaring.jpg|94x94piksel]] |[[Edward Waring]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Waring.html|title=Waring summary|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621084207/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Waring.html|url-status=live}}</ref> |- |1785. | |[[William Roy]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.electricscotland.com/history/other/roy_william.htm|title=William Roy|publisher=Electric Scotland|access-date=29. 1. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112234813/http://www.electricscotland.com/history/other/roy_william.htm|url-status=live}}</ref> |- |1786. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1787. |[[Datoteka:John_Hunter_by_John_Jackson.jpg|96x96piksel]] |[[John Hunter (hirurg)|John Hunter]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.hemonctoday.com/article.aspx?rid=36439|title=John Hunter: 'Founder of Scientific Surgery' – HemOnc Today|publisher=HemOnc Today|access-date=8. 2. 2009|archive-date=20. 2. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220083146/http://www.hemonctoday.com/article.aspx?rid=36439|url-status=live}}</ref> |- |1788. |[[Datoteka:Sir_Charles_Blagden_Wellcome_M0013989.jpg|115x115piksel]] |[[Charles Blagden]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/2553?&docPos=47&backToResults=|title=Oxford DNB article:Blagden, Charles (subscription needed)|date=2004 |doi=10.1093/ref:odnb/2553 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1789. |[[Datoteka:Thomas_Lawrence_-_Portrait_of_William_Morgan_(1750-1833).jpg|94x94piksel]] |[[William Morgan]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/19244?&docPos=48&backToResults=|title=Oxford DNB article:Morgan, William (subscription needed)|date=2004 |doi=10.1093/ref:odnb/19244 |access-date=29. 1. 2009}}</ref> |- |1790. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- | rowspan="2" |1791. |[[Datoteka:James_Rennell_1799.jpg|107x107piksel]] |[[James Rennell]] | | rowspan="2" |<ref name=RoyalSocCitations>{{cite web|title=Copley Medal <nowiki>|</nowiki> Royal Society|url=https://royalsociety.org/awards/copley-medal/|website=royalsociety.org|publisher=The Royal Society|access-date=18. 2. 2015|archive-date=19. 3. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319001248/http://royalsociety.org/awards/copley-medal/|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Jean-André_Deluc.jpg|110x110piksel]] |[[Jean-André Deluc]] | |- |1792. |[[Datoteka:Benjamin_Thompson.jpg|94x94piksel]] |[[Benjamin Thompson]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/27255|title=Oxford DNB article: Thompson, Sir Benjamin (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/27255 |access-date=8. 2. 2009}}</ref> |- |1793. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1794. |[[Datoteka:Alessandro_Volta.jpeg|92x92piksel]] |[[Alessandro Volta]] | |<ref name=RoyalSocCitations/> |- |1795. |[[Datoteka:Jesse_Ramsden._Mezzotint_by_J._Jones,_1790,_after_R._Home._Wellcome_V0004900.jpg|105x105piksel]] |[[Jesse Ramsden]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Ramsden.html|title=Ramsden summary|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=4. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130404231657/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Ramsden.html|url-status=dead}}</ref> |- |1796. | |[[George Atwood]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Atwood.html|title=Attwood summary|publisher=University of St Andrews|access-date=29. 1. 2009|archive-date=5. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405125720/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Atwood.html|url-status=live}}</ref> |- |1797. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- | rowspan="2" |1798. |[[Datoteka:Catalogue_of_portraits,_miniatures_&c._-_in_the_possession_of_Cecil_George_Savile,_4th_Earl_of_Liverpool,_Lord_Steward,_&c_(1905)_(14760258041).jpg|93x93piksel]] |[[George Shuckburgh]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/12595?&docPos=55&backToResults=|title=Oxford DNB article:Hatchett, Charles (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/12595 |access-date=29. 1. 2009 |last1=Coley |first1=N. G. }}</ref> |- |[[Datoteka:Charles_Hatchett._Soft-ground_etching_by_F._C._Lewis_after_T_Wellcome_V0002614_(cropped).jpg|103x103piksel]] |[[Evelyn Charles Hatchett]] | |- |1799. |[[Datoteka:John_Hellins.jpeg|89x89piksel]] |[[John Hellins]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/LondonPeopleH.html#hel|title=British Society for the History of Mathematics|publisher=[[University of Warwick]]|access-date=29. 1. 2009|archive-date=11. 11. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141111003309/http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/LondonPeopleH.html#hel|url-status=live}}</ref> |- |1800. | |[[Edward Howard]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.uark.edu/depts/cosmo/publications/pub%20by%20year/1976%20papers/sears%201976.pdf|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090320010931/http://www.uark.edu/depts/cosmo/publications/pub%20by%20year/1976%20papers/sears%201976.pdf|url-status=dead|archive-date=20. 3. 2009|title=Edward Charles Howard|last=Sears|first=Derek|publisher=University of Arkansas|access-date=3. 2. 2009}}</ref> |- |1801. |[[Datoteka:Astley_Paston_Cooper_4.jpg|103x103piksel]] |[[Astley Paston Cooper]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=6888&inst_id=9|title=Cooper, Sir Astley Paston (1768–1841)|publisher=Aim25|access-date=3. 2. 2009|archive-date=6. 6. 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606124810/http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=6888&inst_id=9|url-status=dead}}</ref> |- |1802. |[[Datoteka:Wollaston_William_Hyde_Jackson_color.jpg|99x99piksel]] |[[William Hyde Wollaston]] | |<ref>{{cite web|url=http://chem.ch.huji.ac.il/history/wollaston.html|title=Wollaston|publisher=[[Hebrew University of Jerusalem]]|access-date=8. 2. 2009|archive-date=8. 4. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090408220859/http://chem.ch.huji.ac.il/history/wollaston.html|url-status=dead}}</ref> |- |1803. |[[Datoteka:Chenevix_Richard.jpg|98x98piksel]] |[[Richard Chenevix]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.platinummetalsreview.com/dynamic/article/view/47-4-175-183|title=PMR: Bicentenary of Four Platinum Group Metals|last=Griffith|first=WP|publisher=Platinum Metals Review|access-date=3. 2. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130419230209/http://www.platinummetalsreview.com/article/47/4/175-183/|archive-date=19. 4. 2013|url-status=dead}}</ref> |- |1804. | |[[Smithson Tennant]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.platinummetalsreview.com/dynamic/article/view/48-4-182-189|title=PMR: Bicentenary of Four Platinum Group Metals|last=Griffith|first=WP|publisher=Platinum Metals Review|access-date=3. 2. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420005417/http://www.platinummetalsreview.com/article/48/4/182-189/|archive-date=20. 4. 2013|url-status=dead}}</ref> |- |1805. |[[Datoteka:Sir_Humphry_Davy,_Bt_by_Thomas_Phillips.jpg|98x98piksel]] |[[Humphry Davy]] | |<ref name="od"/> |- |1806. |[[Datoteka:Thomas Andrew Knight (1758–1838).jpg|90x90piksel]] |[[Thomas Andrew Knight]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.nal.usda.gov/pgdic/Strawberry/book/boksix.htm|title=Early Breeding in Europe|last=Darrow|first=GM|publisher=[[United States National Agricultural Library]]|access-date=3. 2. 2009|archive-date=20. 3. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320020304/http://www.nal.usda.gov/pgdic/Strawberry/book/boksix.htm|url-status=live}}</ref> |- |1807. |[[Datoteka:Sir Everard Home 1756–1832.jpg|91x91piksel]] |[[Everard Home]] | | |- |1808. |[[Datoteka:William_Henry.jpg|95x95piksel]] |[[William Henry]] | | |- |1809. |[[Datoteka:Edward_Troughton.jpeg|91x91piksel]] |[[Edward Troughton]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Troughton.html|title=Troughton Summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621073851/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Troughton.html|url-status=live}}</ref> |- |1810. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1811. |[[Datoteka:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_1st_Bt_1856.jpg|90x90piksel]] |[[Benjamin Collins Brodie]] | |<ref>{{cite journal|title=Sir Benjamin Collins Brodie (1783–1862) |url=https://archive.org/details/sim_rheumatology_2003-05_42_5/page/688 |last=Buchanan|first=W.W.|journal=Rheumatology |year=2003 |volume=42 |issue=5 |pages=689–91 |publisher=British Society for Rheumatology |doi=10.1093/rheumatology/keg002 |pmid=12709547 |doi-access=free }}</ref> |- |1812. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1813. |[[Datoteka:William_Thomas_Brande_1855.jpg|91x91piksel]] |[[William Thomas Brande]] | | |- |1814. | |[[James Ivory]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Ivory.html|title=Ivory summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621085632/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Ivory.html|url-status=live}}</ref> |- |1815. |[[Datoteka:David-Brewster.jpg|100x100piksel]] |[[David Brewster]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-ah.st-andrews.ac.uk/mgstud/reflect/david.html|title=Sir David Brewster (1781–1868)|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104232554/http://www-ah.st-andrews.ac.uk/mgstud/reflect/david.html|archive-date=4. 11. 2008}}</ref> |- |1816. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1817. |[[Datoteka:Henry_Kater00.jpg|91x91piksel]] |[[Henry Kater]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp02471|title=Henry Kater (1777–1835), Scientist|publisher=National Portrait Gallery|access-date=5. 2. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112234352/http://www.npg.org.uk/collections/search/person.php?LinkID=mp02471|url-status=live}}</ref> |- |1818. |[[Datoteka:Robert_Seppings_(1767-1840),_by_William_Bradley.jpg|113x113piksel]] |[[Robert Seppings]] | | |- |1819. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1820. |[[Datoteka:Hans_Christian_Ørsted_daguerreotype.jpg|113x113piksel]] |[[Hans Christian Ørsted]] | |<ref>{{cite book|publisher=[[SpringerLink]]|doi=10.1007/978-1-4020-2987-5_19|pages=417–432 |title=Hans Christian Ørsted and the Romantic Legacy in Science |date=2007 |last1=Knight |first1=D. M. |chapter=The Spiritual in the Material |isbn=978-1-4020-2979-0 }}</ref> |- | rowspan="2" |1821. | |[[Edward Sabine]] | | rowspan="2" |<ref name="her1">{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Herschel.html|title=Herschel summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=17. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717110803/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Herschel.html|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Julia_Margaret_Cameron_-_John_Herschel_(Metropolitan_Museum_of_Art_copy,_restored)_levels.jpg|95x95piksel]] |[[John Frederick William Herschel]] | |- |1822. |[[Datoteka:William_Buckland_c1845.jpg|94x94piksel]] |[[William Buckland]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.tc.umn.edu/~allch001/1815/buckland.htm|title=William Buckland & Reliquae Diluvianae|publisher=[[University of Minnesota]]|access-date=8. 2. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112235333/http://www.tc.umn.edu/~allch001/1815/buckland.htm|url-status=live}}</ref> |- |1823. | |[[John Pond]] | | |- |1824. | |[[John Brinkley]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/D.html|title=The British Society for the History of Mathematics|publisher=The British Society for the History of Mathematics|access-date=5. 2. 2009|archive-date=18. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818161313/http://www.dcs.warwick.ac.uk/bshm/zingaz/D.html|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" |1825. |[[Datoteka:Arago_Francois_portrait.jpg|96x96piksel]] |[[François Jean Dominique Arago]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Arago.html|title=Arago summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=24. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024211723/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Arago.html|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Peter_Barlow(math).jpg|95x95piksel]] |[[Peter Barlow]] | |- |1826. | |[[James South]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.bpccs.com/lcas/Articles/jsouth.htm |title=Lake County Astronomical Society |publisher=Lake County Astronomical Society |access-date=5. 2. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080604184845/http://www.bpccs.com/lcas/Articles/jsouth.htm |archive-date=4. 6. 2008 }}</ref> |- | rowspan="2" |1827. |[[Datoteka:Prout_William_painting.jpg|80x80piksel]] |[[William Prout]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_fZSNUcPL8AYC|page=[https://archive.org/details/bub_gb_fZSNUcPL8AYC/page/n99 87]|quote=Henry Foster copley medal.|title=The Gentleman's Magazine|publisher=The Gentleman's Magazine|access-date=5. 2. 2009|year=1832}}</ref> |- | |[[Henry Foster]] | |- |1828. | colspan="4" rowspan="3" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1829. |- |1830. |- |1831. |[[Datoteka:George_Biddell_Airy.jpg|113x113piksel]] |[[George Biddell Airy]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Airy.html|title=Airy summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=23. 8. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130823145004/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Airy.html|url-status=dead}}</ref> |- | rowspan="2" |1832. |[[Datoteka:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|100x100piksel]] |[[Michael Faraday]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Poisson.html|title=Poisson summary|publisher=University of St Andrews|access-date=30. 1. 2009|archive-date=24. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024201248/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Poisson.html|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Simeon Poisson crop.jpg|88x88piksel]] |[[Siméon-Denis Poisson]] | |- |1833. | colspan="4" align=center |''Nije dodijeljena'' |- |1834. |[[Datoteka:Giovanni_Plana,_ante_1864_-_Accademia_delle_Scienze_di_Torino_Ritratti_0105_C.jpg|81x81piksel]] |[[Giovanni Plana]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Plana.html|title=Plana biography|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=30. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030011831/http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Plana.html|url-status=live}}</ref> |- |1835. | |[[William Snow Harris]] | |<ref name="od"/> |- | rowspan="2" |1836. |[[Datoteka:Jöns_Jacob_Berzelius.jpg|102x102piksel]] |[[Jacob Berzelius]] | | rowspan="2" | |- | |[[Francis Kiernan]] | |- | rowspan="2" |1837. |[[Datoteka:Antoine_Becquerel_2.jpg|120x120piksel]] |[[Antoine César Becquerel]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=PN02036&xref=y&title=biog|title=Chambers Search Chambers|publisher=[[Chambers Harrap]]|access-date=5. 2. 2009|archive-date=8. 10. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181008111249/http://www.chambersharrap.co.uk/chambers/features/chref/chref.py/main?query=PN02036&xref=y&title=biog|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Daniell_chemist_b.jpg|144x144piksel]] |[[John Frederic Daniell]] | |- | rowspan="2" |1838. |[[Datoteka:Carl_Friedrich_Gauss.jpg|97x97piksel]] |[[Carl Friedrich Gauß]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Gauss.html|title=Gauss summary|publisher=[[University of St Andrews]]|access-date=8. 2. 2009|archive-date=3. 12. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203042847/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Gauss.html|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Faraday-Millikan-Gale-1913.jpg|100x100piksel]] |[[Michael Faraday]] | |- |1839. |[[Datoteka:Robert_Brown_(botanist).jpg|91x91piksel]] |[[Robert Brown (botaničar)|Robert Brown]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/3645|title=Oxford DNB article:Brown, Robert (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/3645 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- | rowspan="2" |1840. |[[Datoteka:Justus_von_Liebig_NIH.jpg|96x96piksel]] |[[Justus von Liebig]] | | rowspan="2" |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=VugoemP2th0C&q=%22Justus+Liebig%22+copley+medal|title=Justus Von Liebig: The Chemical Gatekeeper|last=Brock|first=William H.|year=2002|publisher=[[Cambridge University Press]]|access-date=15. 2. 2009|isbn=9780521524735}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Sturm.html|title=Sturm summary|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=4. 2. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204222546/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Sturm.html|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Charles_Sturm.jpeg|96x96piksel]] |[[Jacques Charles-François Sturm]] | |- |1841. |[[Datoteka:Georg_Simon_Ohm3.jpg|95x95piksel]] |[[Georg Simon Ohm]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Ohm.html|title=Ohm biography|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=5. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105233428/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Ohm.html|url-status=dead}}</ref> |- |1842. |[[Datoteka:James_MacCullagh.png|91x91piksel]] |[[James MacCullagh]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/MacCullagh.html|title=MacCullagh summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=27. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027052303/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/MacCullagh.html|url-status=live}}</ref> |- |1843. |[[Datoteka:Jean_Baptiste_André_Dumas.jpg|92x92piksel]] |[[Jean Baptiste Dumas]] | | |- |1844. |[[Datoteka:Carlo_Matteucci.jpeg|116x116piksel]] |[[Carlo Matteucci]] | |<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=Cv2OdFwpk-kC&q=%22Carlo+Matteucci%22+copley+medal&pg=PA129|title=Amedeo Avogadro, a Scientific Biography|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|access-date=5. 2. 2009|isbn=978-90-277-1624-8|author1=Morselli, Mario|year=1984}}</ref> |- |1845. |[[Datoteka:Theodor_Schwann_Litho.jpg|101x101piksel]] |[[Theodor Schwann]] | | |- |1846. |[[Datoteka:Urbain_Le_Verrier.jpg|95x95piksel]] |[[Urbain-Jean Joseph Le Verrier]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Le_Verrier.html|title=Le Verrier biography|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=24. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024042955/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Le_Verrier.html|url-status=live}}</ref> |- |1847. |[[Datoteka:Julia_Margaret_Cameron_-_John_Herschel_(Metropolitan_Museum_of_Art_copy,_restored).jpg|96x96piksel]] |[[John Frederick William Herschel]] | |<ref name="her1"/> |- |1848. |[[Datoteka:John_Couch_Adams.jpg|83x83piksel]] |[[John Couch Adams]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Adams.html|title=Adams summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112234832/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Adams.html|url-status=dead}}</ref> |- |1849. |[[Datoteka:Murchison_Roderick.jpg|95x95piksel]] |[[Roderick Murchison]] | | |- |1850. |[[Datoteka:P.A.Hansen.jpg|119x119piksel]] |[[Peter Andreas Hansen]] | |<ref name="od">{{cite web|url=http://www.oxforddnb.com/public/themes/93/93188.html|title=Oxford DNB theme: Holders of the Copley Medal (subscription needed)|year=2004|publisher=Oxford University Press|access-date=15. 2. 2009|archive-date=23. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023015729/http://www.oxforddnb.com/public/themes/93/93188.html|url-status=live}}</ref> |- |1851. |[[Datoteka:Richard-owen2.jpg|93x93piksel]] |[[Richard Owen]] | |<ref>{{cite book|url=http://mrw.interscience.wiley.com/emrw/9780470015902/els/article/a0002450/current/abstract|title=Own, Richard: Encyclopedia of Life Sciences|date=2005 |publisher=[[Wiley InterScience]]|doi=10.1002/047001590X |isbn=978-0-470-01617-6 |access-date=5. 2. 2009|archive-date=30. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130630021400/http://onlinelibrary.wiley.com/book/10.1002/047001590X|url-status=live}}</ref> |- |1852. |[[Datoteka:AvHumboldt.jpg|105x105piksel]] |[[Friedrich Heinrich Alexander von Humboldt]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.nahste.ac.uk/isaar/GB_0237_NAHSTE_P0400.html|title=Humboldt – Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander – von – 1769–1859 – Baron – German naturalist, geologist and explorer|publisher=[[University of Edinburgh]]|access-date=5. 2. 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080223005149/http://www.nahste.ac.uk/isaar/GB_0237_NAHSTE_P0400.html|archive-date=23. 2. 2008}}</ref> |- |1853. |[[Datoteka:Heinrich_Wilhelm_Dove_1857.jpg|92x92piksel]] |[[Heinrich Wilhelm Dove]] | | |- |1854. |[[Datoteka:Johannes_Peter_Müller.jpg|100x100piksel]] |[[Johannes Peter Müller]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.yale.edu/perception/Brian/misc/lineage/|title=BjS: Academic Lineage|publisher=[[Yale University]]|access-date=5. 2. 2009|archive-date=20. 3. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130320020320/http://www.yale.edu/perception/Brian/misc/lineage/|url-status=live}}</ref> |- |1855. |[[Datoteka:Foucault_01.png|103x103piksel]] |[[Jean Bernard Léon Foucault]] | |<ref name="od"/> |- |1856. |[[Datoteka:Henri_Milne-Edwards.jpg|125x125piksel]] |[[Henry Milne-Edwards]] | | |- |1857. |[[Datoteka:Michel_Eugène_Chevreul_2.jpg|93x93piksel]] |[[Michel-Eugène Chevreul]] | |<ref name="od"/> |- |1858. |[[Datoteka:Charles_Lyell00.jpg|114x114piksel]] |[[Charles Lyell]] | |<ref name="od"/> |- |1859. |[[Datoteka:Wilhelm_Eduard_Weber_II.jpg|75x75piksel]] |[[Wilhelm Eduard Weber]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Weber.html|title=Weber summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=4. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130504180112/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Weber.html|url-status=live}}</ref> |- |1860. |[[Datoteka:Robert_Bunsen_02.jpg|96x96piksel]] |[[Robert Wilhelm Bunsen]] | |<ref name="od"/> |- |1861. |[[Datoteka:Louis_Agassiz_H6.jpg|96x96piksel]] |[[Louis Agassiz]] | |<ref name="od"/> |- |1862. |[[Datoteka:Thomas_Graham_by_Maull_&_Polybank,_1856.jpg|92x92piksel]] |[[Thomas Graham]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.aps-pub.com/proceedings/1454/411.pdf |title=Darwin and the Copley Medal |publisher=[[American Philosophical Society]] |access-date=5. 2. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051216151117/http://www.aps-pub.com/proceedings/1454/411.pdf |archive-date=16. 12. 2005 }}</ref> |- |1863. |[[Datoteka:Adam_Sedgwick.jpg|91x91piksel]] |[[Adam Sedgwick]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.amphilsoc.org/library/mole/s/sedgwick.htm |title=Adam Sedgwick Collection |publisher=American Philosophical Society |access-date=5. 2. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080512043043/http://www.amphilsoc.org/library/mole/s/sedgwick.htm |archive-date=12. 5. 2008 }}</ref> |- |1864. |[[Datoteka:Charles_Darwin_seated_crop.jpg|99x99piksel]] |[[Charles Darwin]] | |<ref name="od"/> |- |1865. |[[Datoteka:Michel_Chasles.jpg|105x105piksel]] |[[Michael Chasles]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Chasles.html|title=Chasles summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=9. 8. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130809153628/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Chasles.html|url-status=live}}</ref> |- |1866. |[[Datoteka:Julius_Plücker.jpg|94x94piksel]] |[[Julius Plücker]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Plucker.html|title=Plucker summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=5. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605212955/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Plucker.html|url-status=dead}}</ref> |- |1867. |[[Datoteka:Voyages_de_la_Commission_scientifique_du_Nord,_en_Scandinavie,_en_Laponie,_au_Spitzberg_et_aux_Feröe_-_no-nb_digibok_2009040211001-118.jpg|101x101piksel]] |[[Karl Ernst von Baer]] | |<ref name="od"/> |- |1868. |[[Datoteka:Wheatstone_Charles_drawing_1868.jpg|83x83piksel]] |[[Charles Wheatstone]] | |<ref name="od"/> |- |1869. |[[Datoteka:Henri_Victor_Regnault.jpg|91x91piksel]] |[[Henri Victor Regnault]] | |<ref name="od"/> |- |1870. |[[Datoteka:Joule_James_sitting.jpg|99x99piksel]] |[[James Prescott Joule]] | |<ref name="od"/> |- |1871. |[[Datoteka:Julius_Robert_Mayer_von_Friedrich_Berrer.jpg|121x121piksel]] |[[Julius Robert von Mayer]] | |<ref name="od"/> |- |1872. |[[Datoteka:Friedrich_Wöhler_Stich.jpg|98x98piksel]] |[[Friedrich Wöhler]] | |<ref name="od"/> |- |1873. |[[Datoteka:Hermann_von_Helmholtz.jpg|98x98piksel]] |[[Hermann Ludwig Ferdinand von Helmholtz]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Helmholtz.html|title=Helmholtz summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=25. 2. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225034524/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Helmholtz.html|url-status=live}}</ref> |- |1874. |[[Datoteka:Louis_Pasteur,_foto_av_Paul_Nadar,_Crisco_edit.jpg|103x103piksel]] |[[Louis Pasteur]] | |<ref name="od"/> |- |1875. |[[Datoteka:Hoffman_August_Wilhelm_von.jpg|94x94piksel]] |[[August Wilhelm Hofmann]] | |<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_Q5wEAAAAYAAJ|page=[https://archive.org/details/bub_gb_Q5wEAAAAYAAJ/page/n19 13]|quote=August Wilhelm Hofmann copley medal.|title=Chemical News and Journal of Industrial Science|publisher=Journal of Industrial Science|access-date=5. 2. 2009|year=1776}}</ref> |- |1876. |[[Datoteka:Claude_Bernard.jpg|108x108piksel]] |[[Claude Bernard]] | |<ref name="od"/> |- |1877. |[[Datoteka:James_Dwight_Dana_by_Warren,_1865.jpg|113x113piksel]] |[[James Dwight Dana]] | |<ref name="od"/> |- |1878. |[[Datoteka:Jean_Baptiste_JD_Boussingault.jpg|98x98piksel]] |[[Jean Baptiste Boussingault]] | |<ref>{{cite web|url=http://jn.nutrition.org/cgi/reprint/84/1/1.pdf|title=Jean Baptiste Boussingault|publisher=[[Journal of Nutrition]]|access-date=5. 2. 2009|archive-date=18. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018164106/http://jn.nutrition.org/content/84/1/1.full.pdf|url-status=live}}</ref> |- |1879. |[[Datoteka:Clausius.jpg|89x89piksel]] |[[Rudolf Julius Emmanuel Clausius]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Clausius.html|title=Clausius summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=6. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131006094356/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/Mathematicians/Clausius.html|url-status=live}}</ref> |- |1880. |[[Datoteka:James_Joseph_Sylvester.jpg|105x105piksel]] |[[James Joseph Sylvester]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Sylvester.html|title=Sylvester summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=7. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507053411/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Sylvester.html|url-status=live}}</ref> |- |1881. |[[Datoteka:Charles-Adolphe_Wurtz.jpg|99x99piksel]] |[[Karl Adolph Wurtz]] | | |- |1882. |[[Datoteka:Arthur_Cayley.jpg|114x114piksel]] |[[Arthur Cayley]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Cayley.html|title=Cayley summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=21. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130721143847/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Cayley.html|url-status=dead}}</ref> |- |1883. |[[Datoteka:Baron_Kelvin_1906.jpg|101x101piksel]] |[[William Thomson|Lord Kelvin]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Thomson.html|title=Thompson summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=28. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528061113/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Thomson.html|url-status=live}}</ref> |- |1884. |[[Datoteka:Carl_Wilhelm_Friedrich_Ludwig.jpg|99x99piksel]] |[[Carl Friedrich Wilhelm Ludwig]] | | |- |1885. |[[Datoteka:Frkekulé.jpg|82x82piksel]] |[[Friedrich August Kekulé]] | |<ref name="od"/> |- |1886. |[[Datoteka:Franz_Ernst_Neumann_by_Carl_Steffeck_1886.jpg|92x92piksel]] |[[Franz Ernst Neumann]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Neumann_Franz.html|title=Neumann_Franz summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=5. 8. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120805152101/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Neumann_Franz.html|url-status=dead}}</ref> |- |1887. |[[Datoteka:Sir_Joseph_Dalton_Hooker.jpg|107x107piksel]] |[[Joseph Dalton Hooker]] | |<ref name="od"/> |- |1888. |[[Datoteka:T.H.Huxley(Woodburytype).jpg|98x98piksel]] |[[Thomas Henry Huxley]] | |<ref name="od"/> |- |1889. |[[Datoteka:GeorgeSalmon(1819-1904).jpg|89x89piksel]] |[[George Salmon]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Salmon.html|title=Salmon summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621081057/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Salmon.html|url-status=live}}</ref> |- |1890. |[[Datoteka:Simon_Newcomb_01.jpg|96x96piksel]] |[[Simon Newcomb]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Newcomb.html|title=Newcomb summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=19. 4. 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980419013427/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Newcomb.html|url-status=dead}}</ref> |- |1891. |[[Datoteka:Stanislao_Cannizzaro_01_(cropped).jpg|101x101piksel]] |[[Stanislao Cannizzaro]] | |<ref name="od"/> |- |1892. |[[Datoteka:Rudolf_Virchow_NLM3.jpg|103x103piksel]] |[[Rudolf Virchow]] | |<ref name="od"/> |- |1893. |[[Datoteka:Ggstokes.jpg|102x102piksel]] |[[George Gabriel Stokes]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Stokes.html|title=Stokes summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=28. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131028201732/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Stokes.html|url-status=dead}}</ref> |- |1894. |[[Datoteka:Frankland_Edward_26.jpg|97x97piksel]] |[[Edward Frankland]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.scienceandsociety.co.uk/results.asp?image=10419362|title=Sir Edward Frankland, English chemist, c 1863–1883.|publisher=[[Science and Society Picture Library]]|access-date=5. 2. 2009|archive-date=19. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130719151448/http://www.scienceandsociety.co.uk/results.asp?image=10419362|url-status=live}}</ref> |- |1895. |[[Datoteka:Karl_Weierstrass.jpg|110x110piksel]] |[[Karl Weierstrass]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Weierstrass.html|title=Weierstrass summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=7. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130607065628/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Weierstrass.html|url-status=live}}</ref> |- |1896. |[[Datoteka:Gegenbaur.jpg|110x110piksel]] |[[Karl Gegenbaur]] | | |- |1897. |[[Datoteka:Kolliker2.jpg|88x88piksel]] |[[Albert von Kolliker]] | | |- |1898. |[[Datoteka:Sir_William_Huggins_by_John_Collier.jpg|97x97piksel]] |[[William Huggins]] | |<ref name="od"/> |- |1899. |[[Datoteka:John_William_Strutt.jpg|101x101piksel]] |[[John William Strutt Rayleigh|Lord Rayleigh]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Rayleigh.html|title=Rayleigh summary|publisher=University of St Andrews|access-date=3. 2. 2009|archive-date=12. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112235500/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Rayleigh.html|url-status=dead}}</ref> |- |1900. |[[Datoteka:Marcellin_Berthelot.jpg|94x94piksel]] |[[Marcellin Pierre Eugène Berthelot]] | |<ref name="od"/> |- |1901. |[[Datoteka:Josiah_Willard_Gibbs_-from_MMS-.jpg|100x100piksel]] |[[Josiah Willard Gibbs]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Gibbs.html|title=Gibbs summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=30. 10. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030043340/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Gibbs.html|url-status=live}}</ref> |- |1902. |[[Datoteka:Joseph_Lister_1902.jpg|101x101piksel]] |[[Joseph Lister]] | |<ref name="od2">{{cite web|url=http://www.oxforddnb.com/public/themes/93/93188.html|title=Oxford DNB theme: Holders of the Copley Medal|year=2004|publisher=Oxford University Press|access-date=15. 2. 2009|archive-date=23. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023015729/http://www.oxforddnb.com/public/themes/93/93188.html|url-status=live}}</ref> |- |1903. |[[Datoteka:Eduard_Sueß.jpg|113x113piksel]] |[[Eduard Suess]] | |<ref name="od2"/> |- |1904. |[[Datoteka:PSM_V10_D660_William_Crookes.jpg|96x96piksel]] |[[William Crookes]] | |<ref name="od2"/> |- |1905. |[[Datoteka:DIMendeleevCab.jpg|105x105piksel]] |[[Dmitrij Mendeljejev]] | |<ref name="od2"/> |- |1906. |[[Datoteka:Ilya_Mechnikov_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Ilja Iljič Mečnjikov]] | |<ref name="od2"/> |- |1907. |[[Datoteka:Albert_Abraham_Michelson2.jpg|105x105piksel]] |[[Albert Abraham Michelson]] | |<ref name="od2"/> |- |1908. |[[Datoteka:Alfred-Russel-Wallace-c1895.jpg|110x110piksel]] |[[Alfred Russel Wallace]] | |<ref name="od2"/> |- |1909. |[[Datoteka:Hill1905.jpg|103x103piksel]] |[[George William Hill]] | |<ref name="od2"/> |- |1910. |[[Datoteka:Francis_Galton_1850s.jpg|102x102piksel]] |[[Francis Galton]] | |<ref name="od2"/> |- |1911. |[[Datoteka:George_Darwin_sepia_tone.jpg|101x101piksel]] |[[George Howard Darwin]] | |<ref name="od2"/> |- |1912. |[[Datoteka:Felix_Klein.jpeg|84x84piksel]] |[[Felix Christian Klein]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Klein.html|title=Klein summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=5. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605061945/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Klein.html|url-status=dead}}</ref> |- |1913. |[[Datoteka:Ray_Lankester.png|117x117piksel]] |[[Ray Lankester]] | |<ref>{{cite web|url=http://sabella.mba.ac.uk/1304/01/Obituary_Edwin_Ray_Lankester_.pdf|title=Obituary: Edwin Ray Lankester|publisher=National Marine Biological Laboratory|access-date=5. 2. 2009|archive-date=12. 7. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120712030653/http://sabella.mba.ac.uk/1304/01/Obituary_Edwin_Ray_Lankester_.pdf|url-status=live}}</ref> |- |1914. |[[Datoteka:J.J_Thomson.jpg|117x117piksel]] |[[Joseph John Thomson]] | |<ref name="od2"/> |- |1915. |[[Datoteka:Ivan_Pavlov_NLM3.jpg|106x106piksel]] |[[Ivan Petrovič Pavlov]] | |<ref name="od2"/> |- |1916. |[[Datoteka:James_Dewar.jpg|85x85piksel]] |[[James Dewar]] | |<ref name="od2"/> |- |1917. |[[Datoteka:Pierre_Paul_Émile_Roux_2.jpg|104x104piksel]] |[[Emil Roux]] | |<ref>{{cite web|url=http://journals.royalsociety.org/content/fwufe488th0mvhlj/|title=Notes and Records of the Royal Society|publisher=Royal Society Publishing|access-date=5. 2. 2009|archive-date=26. 4. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426110531/http://journals.royalsociety.org/content/fwufe488th0mvhlj/|url-status=live}}</ref> |- |1918. |[[Datoteka:Hendrik_Antoon_Lorentz.jpg|107x107piksel]] |[[Hendrik Antoon Lorentz]] | |<ref name="od2"/> |- |1919. | |[[William Bayliss]] | |<ref name="od2"/> |- |1920. |[[Datoteka:Horace_Tabberer_Brown_c1889.jpg|91x91piksel]] |[[Horace Brown]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.biochemj.org/bj/019/0165/0190165.pdf|title=Obituary notice: Horace Tabberer Brown|publisher=Biochemical Journal|access-date=5. 2. 2009|archive-date=18. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018164105/http://www.biochemj.org/bj/019/0165/0190165.pdf|url-status=live}}</ref> |- |1921. |[[Datoteka:Joseph_Larmor.jpeg|103x103piksel]] |[[Joseph Larmor]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Larmor.html|title=Larmour summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=20. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130720090144/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Larmor.html|url-status=dead}}</ref> |- |1922. |[[Datoteka:Sir_Ernest_Rutherford.jpg|104x104piksel]] |[[Ernest Rutherford]] | |<ref name="od2"/> |- |1923. |[[Datoteka:Lamb_Horace_bw.jpg|112x112piksel]] |[[Horace Lamb]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Lamb.html|title=Lamb summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=3. 12. 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19981203051138/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Lamb.html|url-status=dead}}</ref> |- |1924. |[[Datoteka:PSM_V79_D521_Edward_Albert_Sharpey-Schafer.png|107x107piksel]] |[[Edward Albert Sharpey-Schafer]] | | |- |1925. |[[Datoteka:Einstein_1921_by_F_Schmutzer_-_restoration.jpg|98x98piksel]] |[[Albert Einstein]] | |<ref name="od2"/> |- |1926. |[[Datoteka:Frederick_Gowland_Hopkins_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Frederick Gowland Hopkins]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/33977?&docPos=123&backToResults=|title=Oxford DNB article: Hopkins, Sir Frederick (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/33977 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1927. |[[Datoteka:Prof._Charles_Scott_Sherrington.jpg|104x104piksel]] |[[Charles Scott Sherrington]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/sherrington-bio.html|title=Sir Charles Sherrington – Biography|publisher=Nobel Foundation|access-date=5. 2. 2009|archive-date=31. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130531055110/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1932/sherrington-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1928. |[[Datoteka:Charles_Algernon_Parsons.jpg|102x102piksel]] |[[Charles Algernon Parsons]] | | |- |1929. |[[Datoteka:Max_Planck_1933.jpg|93x93piksel]] |[[Max Karl Ernst Ludwig Planck]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Planck.html|title=Planck summary|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=9. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709225153/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Planck.html|url-status=dead}}</ref> |- |1930. |[[Datoteka:Wh-bragg.jpg|106x106piksel]] |[[William Henry Bragg]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/wh-bragg-bio.html|title=William Bragg – Biography|publisher=Nobel Foundation|access-date=15. 2. 2009|archive-date=5. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130605082511/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1915/wh-bragg-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1931. |[[Datoteka:Schuster_Arthur_signature.jpg|117x117piksel]] |[[Arthur Schuster]] | |<ref>{{cite journal|title=Sir Arthur Schuster|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1935-01_81_1/page/96|journal=The Astrophysical Journal|bibcode=1935ApJ....81...97H|doi = 10.1086/143618|volume=81|page=97|year=1935|last1=Hale|first1=George E.|doi-access=free}}</ref> |- |1932. |[[Datoteka:Portrait_of_George_Ellery_Hale.jpg|115x115piksel]] |[[George Ellery Hale]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.fi.edu/learn/case-files/hale-2863/reward.html |title=George Ellery Hale: Acknowledgements |publisher=[[Franklin Institute]] |access-date=15. 2. 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081230012832/http://www.fi.edu/learn/case-files/hale-2863/reward.html |archive-date=30. 12. 2008 }}</ref> |- |1933. |[[Datoteka:Theobald_Smith_2.jpg|88x88piksel]] |[[Theobald Smith]] | |<ref>{{cite journal|title=Award of the Copley Medal of the Royal Society to Professor Theobald Smith|url=https://archive.org/details/sim_science_1933-12-29_78_2035/page/598|publisher=Smithsonian Astrophysical Observatory|bibcode=1933Sci....78R.598.|doi=10.1126/science.78.2035.598|volume=78|issue=2035|journal=Science|page=598|year=1933}}</ref> |- |1934. |[[Datoteka:John_Scott_Haldane_1910.jpg|106x106piksel]] |[[John Scott Haldane]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/33642?&docPos=128&backToResults=|title=Oxford DNB article: Haldane, John Scott (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/33642 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1935. |[[Datoteka:CTR_Wilson.jpg|106x106piksel]] |[[Charles Thomson Rees Wilson]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/wilson-bio.html|title=C.T.R.Wilson – Biography|publisher=Nobel Foundation|access-date=15. 2. 2009|archive-date=21. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921220537/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1927/wilson-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1936. |[[Datoteka:SirArthurEvans.JPG|107x107piksel]] |[[Arthur Evans]] | |<ref>{{cite journal|title=Sir Arthur Evans, F.R.S: Abstract|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1941-07-12_148_3741/page/46|journal=Nature|date=1941 |volume=148|issue=3741 |doi=10.1038/148046a0|page=46|bibcode=1941Natur.148Q..46.|doi-access=free}}</ref> |- |1937. |[[Datoteka:Henry_Dale_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Henry Hallett Dale]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1936/dale-bio.html|title=Sir Henry Dale – Biography|publisher=Nobel Foundation|access-date=15. 2. 2009|archive-date=21. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921230134/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1936/dale-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1938. |[[Datoteka:Niels_Bohr.jpg|105x105piksel]] |[[Niels Henrik David Bohr]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Bohr_Niels.html|title=Bohr_Niels summary|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=17. 7. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130717105122/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Bohr_Niels.html|url-status=live}}</ref> |- |1939. |[[Datoteka:Thomas_Hunt_Morgan.jpg|100x100piksel]] |[[Thomas Hunt Morgan]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1933/morgan-bio.html|title=Thomas H. Morgan – Biography|publisher=Nobel Foundation|access-date=15. 2. 2009|archive-date=18. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130518184913/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1933/morgan-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1940. |[[Datoteka:Langevin.jpg|97x97piksel]] |[[Paul Langevin]] | |<ref>{{cite journal|title=Medal Awards of the Royal Society|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1940-12-07_146_3710/page/750|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|volume=146|issue=3710|doi=10.1038/146750a0|pages=750–752|bibcode=1940Natur.146..750.|year=1940|doi-access=free}}</ref> |- |1941. |[[Datoteka:Thomas_Lewis_(cardiologist).jpg|98x98piksel]] |[[Thomas Lewis]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.viamedica.pl/gazety/gazeta1/darmowy_pdf.phtml?indeks=96&indeks_art=1262 |title=Thomas Lewis |publisher=Cardiology Journal |access-date=5. 2. 2009 }}{{dead link|date=maj 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> |- |1942. |[[Datoteka:Robert_Robinson_organic_chemist.jpg|106x106piksel]] |[[Robert Robinson (hemičar)|Robert Robinson]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/robinson-bio.html|title=Sir Robert Robinson – Biography|publisher=nobelprize.org|access-date=15. 2. 2009|archive-date=27. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927135933/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1947/robinson-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1943. |[[Datoteka:Joseph_Barcroft_c1940.jpg|95x95piksel]] |[[Joseph Barcroft]] | |<ref>{{cite journal|url=http://fn.bmj.com/cgi/content/full/82/1/F75|title=Sir Joseph Barcroft of Cambridge|date=2000 |publisher=Archives of Disease in Childhood|pmid=10634847 |access-date=5. 2. 2009|archive-date=28. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928031322/http://fn.bmj.com/content/82/1/F75.full|url-status=live |last1=Dunn |first1=P. M. |journal=Archives of Disease in Childhood. Fetal and Neonatal Edition |volume=82 |issue=1 |pages=F75-6 |doi=10.1136/fn.82.1.f75 |pmc=1721043 }}</ref> |- |1944. | |[[Geoffrey Ingram Taylor]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Taylor_Geoffrey.html|title=Taylor_Geoffrey summay|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621064321/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Taylor_Geoffrey.html|url-status=live}}</ref> |- |1945. |[[Datoteka:Oswald_T._Avery_portrait_1937.jpg|105x105piksel]] |[[Oswald Theodore Avery]] | |<ref>{{cite web|url=http://profiles.nlm.nih.gov/CC/Views/Exhibit/narrative/biographical.html|title=The Oswald T. Avery Collection: Biographical Information|publisher=[[United States National Library of Medicine]]|access-date=15. 2. 2009|archive-date=28. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130928163646/http://profiles.nlm.nih.gov/CC/Views/Exhibit/narrative/biographical.html|url-status=live}}</ref> |- |1946. |[[Datoteka:Edgar_Douglas_Adrian_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Edgar Douglas Adrian]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/30753?&docPos=136&backToResults=|title=Oxford DNB article:Adrian, Edgar Douglas (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/30753 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1947. |[[Datoteka:Ghhardy@72.jpg|88x88piksel]] |[[Godfrey Harold Hardy]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hardy.html|title=Hardy summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=19. 4. 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980419001614/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hardy.html|url-status=dead}}</ref> |- |1948. |[[Datoteka:Archibald_Vivian_Hill.jpg|106x106piksel]] |[[Archibald Vivian Hill]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/31230?&docPos=138&backToResults=|title=Oxford DNB article:Hill, Archibald Vivian (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/31230 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1949. |[[Datoteka:George_de_Hevesy.jpg|102x102piksel]] |[[George Charles De Hevesy]] | |<ref>{{cite journal|title=Royal Society: Anniversary Address By Sir Robert Robinson, O.M., F.R.S|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1949-12-17_164_4181/page/1022|journal=Nature|volume=164|issue=4181|doi=10.1038/1641023a0|pages=1023–1030|year=1949|doi-access=free|bibcode=1949Natur.164.1023. }}</ref> |- |1950. |[[Datoteka:James_Chadwick.jpg|94x94piksel]] |[[James Chadwick]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/30912?&docPos=139&backToResults=|title=Oxford DNB article:Chadwick, James (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/30912 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1951. |[[Datoteka:David_Keilin_1931.jpg|92x92piksel]] |[[David Keilin]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/34256?&docPos=140&backToResults=|title=Oxford DNB article:Keilin, David (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/34256 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1952. |[[Datoteka:Dirac_4.jpg|111x111piksel]] |[[Paul Dirac]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/31032?&docPos=141&backToResults=|title=Oxford DNB article:Dirac, Paul(subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/31032 |access-date=15. 2. 2009 |last1=Kragh |first1=H. }}</ref> |- |1953. |[[Datoteka:Dr._A.J._Kluyver,_1921.jpg|75x75piksel]] |[[Albert Kluyver]] | | |- |1954. |[[Datoteka:Edmund_Taylor_Whitakker_by_Arthur_Trevor_Haddon.jpg|94x94piksel]] |[[Edmund Whittaker]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Whittaker.html|title=Whittaker summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621091435/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Whittaker.html|url-status=dead}}</ref> |- |1955. |[[Datoteka:Youngronaldfisher2.JPG|105x105piksel]] |[[Ronald Aylmer Fisher]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Fisher.html|title=Fisher summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=2. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131102165328/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/%7Ehistory/Mathematicians/Fisher.html|url-status=dead}}</ref> |- |1956. |[[Datoteka:Blackett-large.jpg|109x109piksel]] |[[Patrick Blackett]] | | |- |1957. |[[Datoteka:Howard_Walter_Florey_1945.jpg|106x106piksel]] |[[Howard Walter Florey]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/33182?&docPos=145&backToResults=|title=Oxford DNB article:Florey, Howard (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/33182 |access-date=15. 2. 2009|archive-date=18. 10. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151018164102/http://oxforddnb.com/view/article/33182?&docPos=145&backToResults=|url-status=live |last1=MacFarlane |first1=R. G. |editor-first1=E. P. |editor-last1=Abraham }}</ref> |- |1958. | |[[John Edensor Littlewood]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Littlewood.html|title=Littlewood summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=19. 4. 1998|archive-url=https://web.archive.org/web/19980419013148/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Littlewood.html|url-status=dead}}</ref> |- |1959. |[[Datoteka:Burnet_2jpg.jpg|103x103piksel]] |[[Frank Macfarlane Burnet]] | |<ref>{{cite web|url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/burnet-bio.html|title=Sir Frank Macfarlane Burnet – Biography|publisher=nobelprize.org|access-date=5. 2. 2009|archive-date=14. 9. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914234706/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1960/burnet-bio.html|url-status=live}}</ref> |- |1960. | |[[Harold Jeffreys]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Jeffreys.html|title=Jeffreys summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=21. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130621080127/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Jeffreys.html|url-status=dead}}</ref> |- |1961. |[[Datoteka:Hans_Adolf_Krebs.jpg|113x113piksel]] |[[Hans Krebs]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.nobel-winners.com/Medicine/hans_adolf_krebs.html|title=Sir Hans Adolf Krebs|publisher=nobel-winners.com|access-date=5. 2. 2009|archive-date=20. 2. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120220074404/http://www.nobel-winners.com/Medicine/hans_adolf_krebs.html|url-status=live}}</ref> |- |1962. |[[Datoteka:Cyril_Norman_Hinshelwood_Nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Cyril Hinshelwood]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/32367?&docPos=152&backToResults=|title=Oxford DNB article:Hinshelwood, Sir Cyril Norman (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/32367 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1963. |[[Datoteka:Sir_Paul_Fildes_by_Sir_(Samuel)_Luke_Fildes.jpg|99x99piksel]] |[[Paul Fildes]] | | |- |1964. |[[Datoteka:Sydney_Chapman.jpg|113x113piksel]] |[[Sydney Chapman]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/33888?&docPos=150&backToResults=|title=Oxford DNB article:Chapman, Sydney (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/33888 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1965. |[[Datoteka:Alan_Lloyd_Hodgkin_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Alan Lloyd Hodgkin]] | | |- |1966. |[[Datoteka:Wl-bragg.jpg|106x106piksel]] |[[Lawrence Bragg]] | |<ref name="od2"/> |- |1967. |[[Datoteka:Sir_Bernard_Katz.jpg|100x100piksel]] |[[Bernard Katz]] | | |- |1968. |[[Datoteka:Thadeus_Reichstein_ETH-Bib_Portr_10137.jpg|105x105piksel]] |[[Tadeus Reichstein]] | | |- |1969. |[[Datoteka:Peter_Brian_Medawar.jpg|106x106piksel]] |[[Peter Medawar]] | |<ref name="od2"/> |- |1970. |[[Datoteka:Alexander_Todd_Nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Alexander Todd]] | |<ref name="od2"/> |- |1971. | |[[Norman Pirie]] | | |- |1972. | |[[Nevill Mott]] | |<ref name="od2"/> |- |1973. |[[Datoteka:Andrew_Fielding_Huxley_nobel.jpg|106x106piksel]] |[[Andrew Huxley]] | | |- |1974. | |[[William Vallance Douglas Hodge]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hodge.html|title=Hodge summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=30. 12. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121230043109/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Hodge.html|url-status=dead}}</ref> |- |1975. |[[Datoteka:Francis_Crick_crop.jpg|82x82piksel]] |[[Francis Crick]] | |<ref name="od2"/> |- |1976. | |[[Dorothy Hodgkin]] | |<ref name="od2"/> |- |1977. |[[Datoteka:Frederick_Sanger2.jpg|100x100piksel]] |[[Frederick Sanger]] | |<ref name="od2"/> |- |1978. | |[[Robert Burns Woodward]] | |<ref name="od2"/> |- |1979. |[[Datoteka:Max_Perutz.jpg|89x89piksel]] |[[Max Perutz]] | |<ref name="od2"/> |- |1980. | |[[Derek Harold Richard Barton]] | |<ref name="od2"/> |- |1981. | |[[Peter Mitchell]] | |<ref name="od2"/> |- |1982. |[[Datoteka:John_Cornforth_1975.jpg|100x100piksel]] |[[John Cornforth]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.usyd.edu.au/alumni/about/profiles/individuals/john_cornforth.shtml|title=Emeritus Professor Sir John Cornforth – Alumni & Friends|publisher=[[University of Sydney]]|access-date=15. 2. 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921132136/http://www.usyd.edu.au/alumni/about/profiles/individuals/john_cornforth.shtml|archive-date=21. 9. 2007}}</ref> |- |1983. |[[Datoteka:Rodney_Robert_Porter.jpg|100x100piksel]] |[[Rodney Porter]] | | |- |1984. |[[Datoteka:Subrahmanyan_Chandrasekhar.gif|106x106piksel]] |[[Subrahmanyan Chandrasekhar]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Chandrasekhar.html|title=Chandrasekhar biography|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=5. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405104019/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Chandrasekhar.html|url-status=live}}</ref> |- |1985. |[[Datoteka:Aaron_Klug_1979.jpg|98x98piksel]] |[[Aaron Klug]] | | |- |1986. |[[Datoteka:Peierls,Rudolf_1966_Göttingen.jpg|94x94piksel]] |[[Rudolf Ernst Peierls]] | | |- |1987. | |[[Robert Hill]] | | |- |1988. |[[Datoteka:Michael_Francis_Atiyah.jpg|75x75piksel]] |[[Michael Francis Atiyah]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Atiyah.html|title=Atiyah biography|publisher=University of St Andrews|access-date=15. 2. 2009|archive-date=5. 4. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130405153242/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Atiyah.html|url-status=live}}</ref> |- |1989. |[[Datoteka:Milstein_lnp.jpg|75x75piksel]] |[[César Milstein]] | | |- |1990. |[[Datoteka:Abdus_Salam_1987.jpg|92x92piksel]] |[[Abdus Salam]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/64072?&docPos=170&backToResults=|title=Oxford DNB article:Salam, Abdus (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/64072 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1991. |[[Datoteka:EMLederberg_GStent_SBrenner_JLederberg_1965_wiki.jpg|75x75piksel]] |[[Sydney Brenner]] | | |- |1992. |[[Datoteka:George_Porter_Nobel.jpg|113x113piksel]] |[[George Porter]] | |<ref>{{cite ODNB|url=http://oxforddnb.com/view/article/77183?&docPos=171&backToResults=|title=Oxford DNB article:Porter, George (subscription needed)|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/77183 |access-date=15. 2. 2009}}</ref> |- |1993. |[[Datoteka:James_D_Watson.jpg|75x75piksel]] |[[James Dewey Watson]] | |<ref>{{cite web|title=Copley Medal|url=http://royalsociety.org/awards/copley-medal/|work=Royal Society website|publisher=The Royal Society|access-date=19. 4. 2013|archive-date=25. 12. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225091523/https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/|url-status=live}}</ref> |- |1994. | |[[Charles Frank]] | | |- |1995. | |[[Frank John Fenner]] | | |- |1996. | |[[Alan Cottrell]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.mrs.org/s_mrs/doc.asp?CID=14595&DID=86190|title=MRS Website: Award Presentations|publisher=[[Materials Research Society]]|access-date=15. 2. 2009|archive-date=23. 5. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200523121101/https://www.mrs.org/error-pages/error404?404%3Bhttps%3A%2F%2Fwww.mrs.org%3A443%2Fs_mrs%2Fdoc.asp%3FCID=14595&DID=86190|url-status=dead}}</ref> |- |1997. | |[[Hugh Esmor Huxley]] | | |- |1998. | |[[Michael James Lighthill]] | |<ref>{{cite web|url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Lighthill.html|title=Lighthill summary|publisher=University of St Andrews|access-date=5. 2. 2009|archive-date=13. 11. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131113002829/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Mathematicians/Lighthill.html|url-status=dead}}</ref> |- |1999. |[[Datoteka:John_Maynard_Smith.jpg|75x75piksel]] |[[John Maynard Smith]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.genetics.org/cgi/content/full/168/3/1105|title=John Maynard Smith January 6, 1920 – April 19, 2004|publisher=[[Genetics (journal)|Genetics]]|access-date=15. 2. 2009|archive-date=7. 10. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007223359/http://www.genetics.org/cgi/content/full/168/3/1105|url-status=live}}</ref> |- |2000. |[[Datoteka:ARBOffice.jpg|111x111piksel]] |[[Alan Rushton Battersby]] | | |- |2001. | |[[Jacques Miller]] | | |- |2002. |[[Datoteka:John_Anthony_Pople.png]] |[[John Pople]] | |<ref>{{cite news|url=http://www.northwestern.edu/observer/issues/2004-04-01/obit.html|title=Obituary: John A. Pople|newspaper=The Observer|access-date=15. 2. 2009|archive-date=27. 9. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927012605/http://www.northwestern.edu/observer/issues/2004-04-01/obit.html|url-status=live}}</ref> |- |2003. |[[Datoteka:John_Gurdon_Cambridge_2012.JPG|109x109piksel]] |[[John Gurdon]] | | |- |2004. |[[Datoteka:Harold_Kroto_1c389_8471.sweden.jpg|113x113piksel]] |[[Harry Kroto]] | |<ref>{{cite web|url=http://www.fsu.edu/highlights/faculty.html|title=FSU highlights|publisher=[[Florida State University]]|access-date=15. 2. 2009|archive-date=26. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626070829/http://www.fsu.edu/highlights/faculty.html|url-status=live}}</ref> |- |2005. |[[Datoteka:Paul_Nurse_portrait.jpg|99x99piksel]] |[[Paul Nurse]] | | |- |2006. |[[Datoteka:Stephen_Hawking.StarChild.jpg|108x108piksel]] |[[Stephen Hawking]] | |<ref name="haw"/> |- |2007. |[[Datoteka:BobMayHarvard.jpg|75x75piksel]] |[[Robert May (biolog)|Robert May]] | | |- |2008. |[[Datoteka:Roger_Penrose-6Nov2005.jpg|75x75piksel]] |[[Roger Penrose]] | | |- |2009. |[[Datoteka:Martin_Evans_Nobel_Prize.jpg|113x113piksel]] |[[Martin Evans]] | | |- | rowspan="2" |2010. |[[Datoteka:Nci-vol-8182-300_david_cox.jpg|96x96piksel]] |[[David Cox (statističar)|David Cox]] | |<ref name="medals2010">Two medals were awarded to celebrate the Society's 350th anniversary: {{cite web|url=http://royalsociety.org/Awards|title=Recent award winners 2010|publisher=The Royal Society|access-date=6. 10. 2010|quote="|archive-date=15. 6. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615004534/http://royalsociety.org/awards/|url-status=live}}</ref> |- |[[Datoteka:Tomas_Lindahl_0113.jpg|75x75piksel]] |[[Tomas Lindahl]] | | |- |2011. | |[[Dan McKenzie (geofizičar)|Dan McKenzie]] | |<ref name="medals2010"/> |- |2012. |[[Datoteka:John_Ernest_Walker.jpg|75x75piksel]] |[[John E. Walker]] | |<ref name="medals2012">{{cite web|title=John Walker|url=https://royalsociety.org/people/john-walker-12475/|publisher=The Royal Society|access-date=6. 9. 2012|archive-date=17. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117004849/https://royalsociety.org/people/john-walker-12475/|url-status=live}}</ref> |- |2013. |[[Datoteka:Andre_Geim_2010-1.jpg|105x105piksel]] |[[Andre Geim]] | | |- |2014. |[[Datoteka:Alec_Jeffreys.jpg|101x101piksel]] |[[Alec Jeffreys]] | |<ref name="AJ2014">{{cite news|url=http://www.leicestermercury.co.uk/Sir-Alec-wins-science-s-oldest-prize/story-22074042-detail/story.html|work=Leicester Mercury|title=Leicester University Professor Sir Alec Jeffreys wins science's oldest prize|date=5. 8. 2014|access-date=5. 8. 2014|archive-date=16. 5. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150516190048/http://www.leicestermercury.co.uk/Sir-Alec-wins-science-s-oldest-prize/story-22074042-detail/story.html|url-status=dead}}</ref> |- |2015. |[[Datoteka:Higgs,_Peter_(1929)3.jpg|113x113piksel]] |[[Peter Higgs]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/people/peter-higgs-11615/ |title=Copley Medal 2015 |access-date=23. 5. 2018 |archive-date=28. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728200518/https://royalsociety.org/people/peter-higgs-11615/ |url-status=live }}</ref> |- |2016. |[[Datoteka:Richard_Henderson_D81_4486_(38005042695).jpg|94x94piksel]] |[[Richard Henderson (biolog)|Richard Henderson]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/people/richard-henderson-11607/ |title=Copley Medal 2016 |access-date=23. 5. 2018 |archive-date=27. 10. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027222620/https://royalsociety.org/people/richard-henderson-11607/ |url-status=live }}</ref> |- |2017. |[[Datoteka:Andrew_wiles1-3.jpg|100x100piksel]] |[[Andrew Wiles]] | |<ref>{{cite web|title=Andrew Wiles|url=https://royalsociety.org/people/andrew-wiles-12529/|publisher=The Royal Society|access-date=20. 4. 2018|archive-date=17. 11. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117014255/https://royalsociety.org/people/andrew-wiles-12529/|url-status=live}}</ref> |- |2018. | |[[Jeffrey I. Gordon]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |title=Copley Medal 2018 |access-date=24. 5. 2016 |archive-date=6. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906190948/https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |url-status=live }}</ref> |- |2019. |[[Datoteka:John_B._Goodenough_(cropped).jpg|alt=|89x89piksel]] |[[John Goodenough]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |title=Copley Medal 2019 |access-date=24. 5. 2016 |archive-date=6. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906190948/https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |url-status=live }}</ref> |- |2020. |[[Datoteka:Alan_Fersht.jpg|alt=|89x89piksel]] |[[Alan Fersht]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/news/2020/08/Medals-and-awards-winners-2020/ |title=Medals and awards winners 2020 |access-date=9. 8. 2020 |archive-date=4. 8. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200804152929/https://royalsociety.org/news/2020/08/medals-and-awards-winners-2020/ |url-status=live }}</ref> |- |2021. |[[Datoteka:Launch_of_IYA_2009,_Paris_-_Grygar,_Bell_Burnell_cropped.jpg|alt=|105x105piksel]] |[[Jocelyn Bell Burnell]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/news/2021/08/medals-awards-2021/ |title=Medal and award winners 2021 |access-date=24. 8. 2021 |archive-date=28. 10. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211028123746/https://royalsociety.org/news/2021/08/medals-awards-2021/ |url-status=live }}</ref> |- |2022. |[[Datoteka:Oxford_AstraZeneca_COVID-19_vaccine_AZD1222_-_4.jpg|alt=|82x82piksel]] |[[Vakcina Oxford–AstraZeneca protiv COVID-a 19|Tim za vakcinu Oxford–AstraZeneca protiv COVID-a 19]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/news/2022/08/medals-and-awards-2022 |title=The Royal Society announces this year's medal and award winners |access-date=26. 8. 2022 |archive-date=24. 8. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220824133600/https://royalsociety.org/news/2022/08/medals-and-awards-2022/ |url-status=live }}</ref> |- |2023. |[[Datoteka:Official_portrait_of_Lord_Rees_of_Ludlow_crop_2.jpg|alt=|100x100piksel]] |[[Martin Rees]] | |<ref>{{Cite web |url=https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |title=Medal winner 2023 |access-date=24. 5. 2016 |archive-date=6. 9. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150906190948/https://royalsociety.org/grants-schemes-awards/awards/copley-medal/ |url-status=live }}</ref> |- |2024. |[[Datoteka:Gregory_Winter,_2016_(cropped).jpg|alt=|106x106piksel]] |[[Gregory Paul Winter]] | |<ref>[https://royalsociety.org/medals-and-prizes/copley-medal/ Copley Medal 2024]</ref> |- |2025. |[[Datoteka:John Pendry 2014b.jpg|75px]]| |[[John Pendry]] |"za rad na konceptu i dizajnima metamaterijala koji predstavljaju najveći napredak u elektromagnetizmu od Faradaya i Maxwella" |<ref>[https://royalsociety.org/medals-and-prizes/copley-medal/ Copley Medal 2025]</ref> |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://royalsociety.org/page.asp?id=1736 O medalji] {{en simbol}} {{Medalje Kraljevskog društva}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Copleyjeva medalja|*]] [[Kategorija:Nagrade Kraljevskog društva]] [[Kategorija:Nagrade u astronomiji]] [[Kategorija:Nagrade u biologiji]] [[Kategorija:Nagrade u fizici]] [[Kategorija:Nagrade u hemiji]] [[Kategorija:Nagrade ustanovljene 1731.]] jh8t7388ydbvp26h0n8uhlucxaa04pp 0 151456 3917564 3896638 2026-08-11T10:51:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917564 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Enver Kazaz | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1962|1|15}} | mjesto_rođenja = [[Kamenica (Ilijaš)|Kamenica]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = historičar književnosti, književni kritičar, pjesnik i publicist | godine_aktivnosti = 1991-danas | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Enver Kazaz''' (15. januara 1962) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[historičar književnosti]], [[književni kritičar]], [[Poezija|pjesnik]] i [[publicist]].<ref>{{cite web|url=http://makdizdar.ba/tag/enver-kazaz/|title=Enver Kazaz|publisher=Fondacija Mak Dizdar}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://enciklopedija.cc/wiki/Enver_Kazaz|title=Enver Kazaz – Hrvatska internetska enciklopedija|website=enciklopedija.cc|language=hr|access-date=15. 12. 2023|archive-date=15. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215113215/https://enciklopedija.cc/wiki/Enver_Kazaz|url-status=dead}}</ref> == Biografija == Rođen je 15. januara 1962. u [[Kamenica (Ilijaš)|Kamenici]], [[Ilijaš|općina Ilijaš]]. Završio je studij na [[Odsjek za književnosti naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta u Sarajevu|Odsjeku za južnoslavenske književnosti Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] 1985. Pohađao je postdiplomski studij na Filološkom fakultetu u Beogradu, gdje je odbranio magistarski rad pod nazivom: "Poezija Muse Ćazima Ćatića – književno naslijeđe i duh moderne" 1991.<ref>{{cite web|url=http://www.sveske.ba/bs/content/nova-pripovjedacka-bosna|title=Nova pripovjedačka Bosna|publisher=Sveske.ba|access-date=15. 12. 2023|archive-date=8. 3. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120308151106/http://www.sveske.ba/bs/content/nova-pripovjedacka-bosna|url-status=dead}}</ref> Doktorsku disertaciju pod nazivom: "Bošnjački roman XX vijeka" odbranio je na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu u Sarajevu]] 2000.<ref>{{cite web|url=http://www.prometej.ba/clanak/drustvo-i-znanost/enver-kazaz-bosnjacki-bosanski-jezik-2611|title=Enver Kazaz: Bošnjački bosanski jezik|publisher=Prometej.ba}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.knjiga.ba/bosnjacki-roman-xx-vijeka-k4443.html|title=Bošnjački roman XX vijeka|publisher=Knjiga.ba}}</ref> Radio je u [[Institut za književnost u Sarajevu|Institutu za književnost u Sarajevu]] u periodu 1986-92.<ref name="Enver Kazaz biografija">{{cite web|url=http://penbih.ba/clanovi/enver-kazaz/|title=Enver Kazaz biografija|publisher=Penbih.ba}}</ref> Na [[Odsjek za književnosti naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta u Sarajevu|Odsjeku za književnosti naroda BiH Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] radi od 1996. Profesor je za područja bosanskohercegovačke i hrvatske književnosti i komparativne južne slavistike.<ref>{{Cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-37-13/148-prof-dr-enver-kazaz|title=Prof. dr. Enver Kazaz|website=www.ff.unsa.ba|access-date=15. 12. 2023|archive-date=15. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215113216/https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-37-13/148-prof-dr-enver-kazaz|url-status=dead}}</ref> Tokom 2005. bio je gostujući profesor na Institutu za zapadnu i južnu slavistiku [[Univerzitet u Varšavi|Univerziteta u Varšavi]]. Enver Kazaz piše poeziju, a bavi se i [[Književna historija|književnom historijom]], [[Književna kritika|književnom kritikom]] i političkom publicistikom. Objavio je i priredio veći broj knjiga, radova, ogleda i studija u brojnim časopisima i zbornicima ([[Izraz (časopis)|Izraz]], [[Lica (časopis)|Lica]],<ref name="Enver Kazaz biografija"/> [[Život (časopis)|Život]], [[Diwan (časopis)|Diwan]], [[Sarajevske sveske]], [[Bosna franciscana]]). Bio je glavni urednik u [[Izdavačka kuća "Zoro"|izdavačkoj kući Zoro]] te pokretač i glavni urednik [[Lica (časopis)|časopisa Lica]], kao i član redakcije časopisa [[Književna revija]] i časopisa Sarajevske sveske. Član je [[P.E.N. Centar Bosne i Hercegovine|P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]]. Učestvovao je na više međunarodnih naučnih skupova kao i u radu niza naučnih skupova organiziranih u BiH. Istaknuti je lijevo orjentisani društveni i politički komentator i aktivista.<ref>{{cite web|url=http://avaz.ba/vijesti/bih/336655/enver-kazaz-dinastija-izetbegovic-u-2018-bi-mogla-otici-s-povijesne-scene|title=Enver Kazaz: Dinastija Izetbegović u 2018. bi mogla otići s povijesne scene|publisher=Dnevni avaz}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prometej.ba/clanak/vijesti/enver-kazaz-socijaldemokratija-se-vraca-svojim-osnovama-i-ljevica-ce-biti-ta-koja-ce-izvuci-zemlju-iz-kriza-3641|title=Enver Kazaz: Socijaldemokratija se vraća svojim osnovama i ljevica će biti ta koja će izvući zemlju iz kriza|publisher=Prometej.ba}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.okruzenje.net/iz-mog-ugla/enver-kazaz-izazovi-nove-ljevice|title=Enver Kazaz: Izazovi nove ljevice|publisher=Okruzenje.net|access-date=15. 12. 2023|archive-date=8. 7. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708021020/http://www.okruzenje.net/iz-mog-ugla/enver-kazaz-izazovi-nove-ljevice|url-status=dead}}</ref> Godine 2017. potpisao je [[Deklaracija o zajedničkom jeziku|Dekleraciju o zajedničkom jeziku]].<ref>{{cite web|last=Derk|first=Denis|title=Donosi se Deklaracija o zajedničkom jeziku Hrvata, Srba, Bošnjaka i Crnogoraca|newspaper=Večernji List|trans-title=A Declaration on the Common Language of Croats, Serbs, Bosniaks and Montenegrins is About to Appear|language=Serbo-Croatian|url=http://www.vecernji.hr/hrvatska/deklaracija-o-zajednickom-jeziku-iz-zagreba-donosi-se-30-ozujka-u-sarajevu-1159142|publisher=[[Večernji list]]|pages=6–7|location=Zagreb|issn=0350-5006|date=28. 3. 2017|archive-date=20. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170920235101/https://www.vecernji.hr/vijesti/deklaracija-o-zajednickom-jeziku-iz-zagreba-donosi-se-30-ozujka-u-sarajevu-1159142|url-status=live|access-date=5. 6. 2019}}</ref> Književnohistorijske studije i eseji prevedeni su mu na nekoliko jezika: engleski, njemački, poljski, mađarski i bugarski i uvršteni u više međunarodnih naučnih zbornika. Uvršten je u ''Antologiju bošnjačkog eseja,'' koju je za izdavačku kuću ''Alef''  priredio [[Alija Isaković]] i antologiju Velika knjiga lirske poezije Bosne i Hercegovine, Crne gore, Hrvatske i Srbije od početaka do danas (2025.), koju je priredio Slobodan Blagojević. == Posebna izdanja == * Musa Ćazim Ćatić – književno naslijeđe i duh moderne, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 1997. * Morfologija palimpsesta, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 1999. * Antologija BH priče ([[koautor]]i [[Ivan Lovrenović]] i [[Nikola Kovač]],) Alef, Sarajevo, 2000. * Bošnjački roman XX vijeka, Naklada Zoro, Zagreb-Sarajevo, 2004. * Neprijatelj ili susjed u kući, Rabic, Sarajevo 2008. * Traži se. Međunarodni centar za mir, Sarajevo, 1996. (poezija). * Subverzivne poetike, Sinopsys, Zagreb-Sarajevo, 2012. * Rat i priče iz cijelog svijeta, (koautor Ivan Lovrenović) Novi liber, Zagreb, 2009. * Unutarnji prijevodi (koautor Davor Beganović), Naklada Ljevak-Karver, Zagreb-Podgorica, 2011. * Na razvalinama, Synopsis, Sarajevo, 2014. (poezija) * Pjesništvo i rat. Tešanjska izlaganja, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2014. (studije i eseji) * Jezik negativne ontologije. Poetički okviri književnog opusa Amira Brke, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2016. * Čitanje razlika. Pjesnički opusi i poetike od Kranjčevića do Brke, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2016. * Kuća i drugi elementi, Synopsis, Sarajevo - Zagreb, 2016. (poezija) * Glasovi, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2018. (poezija) * Fraktali i različite pjesme, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2019. (poezija) * Neko drugi, Buybook, Sarajevo, 2021. (poezija) * Prostori čitanja, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2022. (eseji) * Trojansko doba, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2023. (poezija) * Zmijin nauk, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2024. (poezija) * Nebeska odiseja i arhajska bit, Tešanj, 2025. * Ljudsko gubilište i etika priče. Andrić i Selimović - različite perspektive čitanja, Tešanj, 2025. * Društvena jeza i metafizička praznina. Pjesništvo Amira Brke u drugoj i trećoj deceniji 21. stoljeća. Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2026. (eseji) * Bodlja u srcu planete, Centar za kulturu i obrazovanje, Tešanj, 2026. (poezija) == Literatura == * Spomenica 60. godišnjice Filozofskog fakulteta u Sarajevu (1950–2010), Filozofski fakultet, Sarajevo 2010, 172. * Enver Kazaz, Tekstovi u: Sarajevske sveske, [https://web.archive.org/web/20131119150748/http://www.sveske.ba/bs/autori/e/enver-kazaz] * Enver Kazaz, P.E.N Centar Bosne i Hercegovine, [https://web.archive.org/web/20120427174634/http://www.penbih.ba/kojeko/kazaz.htm] == Reference == {{Refspisak}} {{Wikicitat}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kazaz, Enver}} [[Kategorija:Odsjek za književnosti naroda Bosne i Hercegovine Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački publicisti]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]] [[Kategorija:Biografije, Ilijaš]] [[Kategorija:Rođeni 1962.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] cpztvyi7j87maji2kv4kw46ujktridx 0 166697 3917427 3693358 2026-08-10T12:40:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917427 wikitext text/x-wiki {{Istaknuti članak}} {{Infokutija kompanija | ime = Škoda Auto | logo = Škoda nieuw.png | logo_alt = | logo_veličina = | logo_padding = | slika_tekst = Logo kompanije Škoda Auto | slika2 = | slika_alt2 = | veličina_slike2 = | slika_tekst2 = | poslovno_ime = | izvorno_ime = [[Laurin & Klement]] | prijašnje_ime = | vrsta = privatna kompanija | berzni_naziv = | ISIN = | industrija = automobilska industrija | žanr = | sudbina = | prethodnik = | nasljednik = | osnivači = [[Václav Laurin]] i [[Václav Klement]] | sjedište = [[Mladá Boleslav]], [[Češka]] | broj_lokacija = | poslužuje = | ključne_osobe = [[Winfried Vahland]] (šef odbora direktora)<br />[Christian Klingler] (šef supervizorskog odbora) | proizvodi = | zaštitni_znak = | produkcija = {{povećanje}} 1,04 miliona jedinica (2014)<ref name="ŠKODA car sales 2014">{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2015/01/09/skoda-sales-idUSA5N0RV00B20150109 |title=http://www.reuters.com/article/2015/01/09/skoda-sales-idUSA5N0RV00B20150109 |language=engleski |publisher=Reuters |date=9. 1. 2015 |access-date=13. 3. 2015 |archive-date=26. 4. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150426104805/http://www.reuters.com/article/2015/01/09/skoda-sales-idUSA5N0RV00B20150109 |url-status=dead }}</ref> | servisi = | prihod = {{povećanje}} [[Češka kruna|CZK]] 299,18 milijardi (2014)<ref name="ŠKODA Annual Report 2014">{{cite report |url=http://www.skoda-auto.com/SiteCollectionDocuments/company/investors/annual-reports/en/skoda-annual-report-2014.pdf |title=ŠKODA Annual Report 2014 |publisher=ŠKODA AUTO a.s. |location=Mladá Boleslav, Czech Republic |date=10. 3. 2015 |access-date=7. 8. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102422/http://www.skoda-auto.com/SiteCollectionDocuments/company/investors/annual-reports/en/skoda-annual-report-2014.pdf |archive-date=24. 9. 2015 |url-status=dead }}</ref><br>([[Američki dolar|USD]] 12.37 milijardi) | operativni_prihod = {{povećanje}} [[Češka kruna|CZK]] 21,598 milijardi (2014)<ref name="ŠKODA Annual Report 2014"/><br>([[Američki dolar|USD]] 892 miliona) | neto_dobit = {{povećanje}} [[Češka kruna|CZK]] 18,421 milijarda (2014)<ref name="ŠKODA Annual Report 2014"/><br>([[Američki dolar|USD]] 761 milion) | APM = | ukupne_aktive = | kapital = | vlasnik = | članovi = | zaposleni = preko 25.889 (2015.) | matična = | divizije = | podružnice = | slogan = | omjer_kapitala = | rejting = | web_sajt = [http://www.skoda-auto.com skoda-auto.com] | dodatak = |}} '''Škoda Auto''', poznatija kao '''Škoda''', [[Češka|češki]] je proizvođač [[automobil]]a. Osnovana je 1895. kao [[Laurin & Klement]]. Sjedište joj je u gradu [[Mladá Boleslav]]. Proizvođača automobila je preuzela kompanija ''Škodovy závody'' 1925. godine.<ref>[http://www.skoda.co.uk/skoda-history Historija Škode] - Službeni web-sajt</ref> Kompanija je postala dijelom [[Volkswagen grupa]]cije 2000. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.autozeitung.de/auto-galerie/alle-vw-konzernmodelle-teil-3-seat-und-skoda |title=Alle VW-Konzernmodelle Teil 3: Seat und Skoda |language=de |publisher=Autozeitung.de |date= |access-date=28. 8. 2011 |archive-date=5. 6. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100605235915/http://www.autozeitung.de/auto-galerie/alle-vw-konzernmodelle-teil-3-seat-und-skoda |url-status=dead }}</ref> Sprva, kompanija je osmišljena da vrši ulogu ulaznog brenda VW grupe. Vremenom, ipak, brend Škoda je napredovao na tržištu, s većinom modela koji se preklapaju s Volkswagen modelima prema cijeni i mogućnostima, a s premašivanjem prostora navedenih.<ref>{{cite web|title=Volkswagen mulls emerging markets brand to take on Dacia|url=http://www.goauto.com.au/mellor/mellor.nsf/story2/B076B7F2D8F4A0B4CA257D6400816DBF|publisher=GoAutoMedia|date=2. 11. 2010|access-date=20. 12. 2015|archive-date=20. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160220084850/http://www.goauto.com.au/mellor/mellor.nsf/story2/B076B7F2D8F4A0B4CA257D6400816DBF|url-status=dead}}</ref> Ukupan broj prodatih automobila prešao je milion u 2014. godini i rastao je godišnje u prosjeku 12,7%.<ref name="ŠKODA car sales 2014"/> [[Datoteka:Wolfsburg-Skoda-Pavillion.jpg|mini|Paviljon Škode na [[Autostadt]]u, [[Wolfsburg]].]] == Historija == Škoda je osnovana kao fabrika za proizvodnju oružja 1859. godine. Škoda Auto (i njene prethodnice) jedna je od pet najstarijih kompanija koje proizvode automobile i ima neprekidnu historiju s [[Daimler-Motoren-Gesellschaft|Daimlerom]], [[Opel]]om, [[Peugeot]]om i [[Tatra (kompanija)|Tatrom]].<ref>{{cite web|title=Digitální továrna společnosti Škoda Auto|trans_title=|url=http://www.odbornecasopisy.cz/index.php?id_document=40172|publisher=Automa|language=češki|date=1. 12. 2012|access-date=20. 12. 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526220923/http://www.odbornecasopisy.cz/index.php?id_document=40172|archive-date=26. 5. 2013|url-status=dead}}</ref> ===Laurin & Klement=== [[Datoteka:Laurin & Klement founders 1895.jpg|thumbnail|Osnivači [[Václav Klement]] (lijevo) i [[Václav Laurin]] (1895.)]] [[Datoteka:12-01-11-autostadt-wolfsburg-by-RalfR-301.jpg|thumbnail|[[Laurin & Klement]] Tip A (1905.)]] Temelji onoga što je danas Škoda Auto počinju od ranih 1890tih kada je, kao i ostali davno uspostavljeni [[automobilska industrija|proizvođači automobila]], kompanija počela proizvoditi [[bicikl]]e. Fabrike Škode su osnovane 1869. godine.<ref>Piotr S. Wandycz, ‘The Price of Freedom: A History of East Central Europe from the Middle Ages to The Present’, (London, 1992), str. 171</ref> Godine 1894, 26-godišnji [[Václav Klement]], koji je bio prodavač knjiga u [[Mladá Boleslav|Mladoj Boleslavi]], [[Kraljevina Bohemija]] (današnja [[Češka Republika]], tada dio [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]]), nije bio u mogućnosti dobiti rezervne dijelove za popravak svog njemačkog bicikla. Klement je vratio svoj bicikl proizvođačima, Seidelu i Naumannu, s pismom na [[Češki jezik|češkom jeziku]] tražeći od njih da se pobrinu za popravak, da bi samo dobio odgovor na [[Njemački jezik|njemačkom jeziku]]: "Ako želite odgovor na Vaš zahtjev, trebate probati pisati na jeziku koji razumijemo". Nezadovoljan odgovorom i shvativši poslovni potencijal, Klement, bez obzira na to što nije imao tehničkog iskustva, odlučio je otvoriti radnju za popravak bicikala, koju su on i [[Václav Laurin]] otvorili 1895. godine u [[Mladá Boleslav|Mladoj Boleslavi]]. Prije ulaska u partnerstvo s Klementom, Laurin je već bio poznat proizvođač bicikala u obližnjem gradu [[Turnov]]u. Godine 1898, nakon preseljenja u novoizgrađenu fabriku, par je kupio [[Werner Motors|Werner "Motociklet"]].<ref group=nb>Više informacija o Wernerovim motornim biciklima: {{cite web|last=Twycross|first=Tony|title=Auto Cycling, 1890s Style|publisher=The Moped Archive|date=1. 4. 2005|url = http://www.users.globalnet.co.uk/~pattle/nacc/arc0556.htm}}</ref> [[Laurin & Klement]]ov prvi motociklet, kojeg je pogonio motor smješten na upravljaču na prednjim točkovima, pokazao se opasnim i nepouzdanim—rani incident na njemu koštao je Laurina prednji zub. Da bi dizajnirali sigurniju mašinu sa svojom strukturom oko motora, par je tražio od njemačkog specijaliste [[Robert Bosch|Roberta Boscha]] savjet oko različitih [[Elektromagnetizam|elektromagnetnih]] sistema. Novi motocikl je napravljen 1899. godine. Godine 1900, s radnom snagom od 32 čovjeka, lokalna proizvodnja je počela i 150 mašina je poslato u [[London]] za firmu Hewtson. Nedugo zatim, štampa ih je opisala kao kreatore prvog motocikla.<ref>{{cite web|url=http://www.carautoportal.com/skoda/|title=Skoda Company History|publisher=CarAutoPortal.com|access-date=10. 8. 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20101221115013/http://www.carautoportal.com/skoda/|archive-date=21. 12. 2010|url-status=dead}}</ref> Prvi model, Voiturette A, bio je uspjeh i kompanija je uspostavljena unutar [[Austro-Ugarska|Austro-Ugarske]], kao i međunarodno. Do 1905. godine kompanija je proizvodila automobile, što ih je učinilo drugim najstarijim automobilskim proizvođačem u [[Češke zemlje|Češkim zemljama]] nakon [[Tatra (kompanija)|Tatre]]. ===Škoda=== [[Datoteka:Old Skoda Rapid 2.jpg|thumb|[[Škoda Rapid (1935–47)|Škoda Rapid]] (1935)]] {{multiple image|caption_align=center|header_align=center | align = right | total_width = 340 | image1 = Emil Skoda.jpg | width1 = 396 | height1 = 489 | alt1 = Portrait | caption1 = Inženjer i industrijalist [[Emil Škoda]] | image2 = Skoda-museum-mlada-boleslav-rr-062.jpg | width2 = 1704 | height2 = 2272 | alt2 = Car logo detail | caption2 = Logo Škode u 1930tim }} Poslije [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]], kompanija Laurin & Klement počela je proizvoditi [[kamion]]e, ali 1924. godine, nakon ulaska u probleme i požara u njihovim prostorijama, kompanija je tražila novog partnera. U međuvremenu, "''Akciová společnost, dříve Škodovy závody''" (d.o.o, prethodno ''Škodovy závody''), proizvođač oružja i ostale opreme koji je postao jedan od najvećih industrijskih preduzeća u Evropi i najveći u [[Čehoslovačka|Čehoslovačkoj]], počeo je proizvoditi automobile u partnerstvu sa [[Hispano-Suiza]]. Škoda je tražila da poveća svoje proizvodne pogone te je kupila preduzeće Laurin & Klement 1925. godine. Veći dio kasnije proizvodnje potpao je pod ime Škoda. Montažna linija je korištena za proizvodnju od 1930te naovamo. U istoj godini desila se formalna promjena fabrike za proizvodnju automobila u novu kompaniju, ''Akciová společnost pro automobilový průmysl'' ili skraćeno ''ASAP''. ASAP je ostala potpuno u vlasništvu Škode i nastavila je prodavati automobile pod markom Škoda. Osim fabrike u Mladoj Boleslavi, sastojala se od predstavništva firme, prodajnih i uslužnih ureda, kao i centralne radionice u [[Prag]]u. U to vrijeme, fabrika automobila u Mladoj Boleslavi pokrivala je površinu od 215.000 m² i zapošljavala 3.750 radnika i 500 službenika. Nakon pada izazvanog ekonomskom krizom, Škoda je predstavila novu liniju automobila u 1930tim koja je značajno odudarala od prethodnih proizvoda. Novi dizajn [[šasija|šasije]] s [[okosnica|okosnicom]] i čitava nezavisna suspenzija razvijene su pod vodstvom glavnog inženjera Vladimíra Matouša i modelirane na jednom od strane Hansa Ledwinke u Tatri. Prvobitno korištena na modelu Škoda 420 Standard u 1933, težila je rješenju nedovoljne uvojne ukočenosti ljestvičastog nosača.<ref name="kralik" /> Novi dizajn šasije postao je osnova za modele [[Škoda Popular|Popular]] (845-1.089 cc), [[Škoda Rapid (1935-1947)|Rapid]] (1165–1766 cc), [[Škoda Favorit (1936-1941)|Favorit]] (1802–2091 cc) i [[Škoda Superb (1934–1949)|Superb]] (2.5–4 l).<ref name="kralik">{{Citation| last1 = Králík| first1 = Jan| title = V soukolí okřídleného šípu| publisher = Grada Publishing a.s.| year = 2008| pages = 19–22| url = http://books.google.cz/books?id=nqIokdzDwtoC&lpg=PA19&dq=%C5%A1koda%20superb&hl=cs&pg=PA22#v=onepage&q=%C5%A1koda%20superb&f=false}}</ref> Dok je 1933. godine Škoda imala 14% udjela na čehoslovačkom tržištu automobila i zauzimala treće mjesto iza [[Praga (kompanija)|Prage]] i [[Tatra (kompanija)|Tatre]], nova linija ju je učinila liderom na tržištu do 1936, sa 39% udjela u 1938. godini.<ref name="kralik" /> === Drugi svjetski rat === Tokom okupacije Čehoslovačke u Drugom svjetskom ratu, Škoda je bila pretvorena u dio firme ''[[Reichswerke Hermann Göring]]'' služeći za [[Treći rajh|njemačke]] ratne ciljeve proizvodnje komponenti za vojna terenska vozila, vojne avione, ostale komponente oružja i čahure. Proizvodnja vozila je smanjena sa 7.052 modela 1939. godine na 683 modela 1944. godine, od kojih je samo 35 bilo putničkih vozila. Ukupno 316 kamiona proizvedeno je između januara i maja 1945. godine.<ref>{{cite book |last=Pavlínek |first=Petr | year=2008 |title=A Successful Transformation? Restructuring of the Czech Automobile Industry |url=https://archive.org/details/successfultransf0000pavl |publisher=Physica-Verlag |doi=10.1007/978-3-7908-2040-9 |isbn=978-3-7908-2039-3}}</ref> Zračne snage Ujedinjenog Kraljevstva i Sjedinjenih Američkih Država bombardovale su Škodu više puta između 1940. i 1945. godine. Završni masivni zračni udar desio se 25. aprila 1945. i rezultirao je gotovo potpunom uništenju Škode s približno 1.000 mrtvih i povrijeđenih.<ref>[http://www.398th.org/History/Veterans/History/Streitfeld/HFH_19450425_Pilsen.html HELL FROM HEAVEN - Chapter 35 - Mission 31 - Pilsen, Czechoslovakia - Our Last Combat Mission - April 25, 1945 - By Leonard Streitfeld, Bombardier, 600th Squadron]. 398th.org (1945-04-25). Prikazano 16. 7. 2013.</ref> === Poslije Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:Škoda Tudor Cabrio 938, 2013 Oldtimer Bohemia Rally 38.JPG|thumb|Škoda 1101 Tudor Roadster (1949)]] [[Datoteka:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-122.jpg|thumb|Škoda Octavia Super (1960)]] Kada je do jula 1945 fabrika iz Mlade Boleslave bila rekonstruisana, počela je proizvodnja Škodinog prvog poslijeratnog automobila, serije 1101. To je bila esencijalno nadopunjena verzija Škode Popular prije Drugog svjetskog rata. U jesen 1945, Škoda (zajedno s ostalim većim proizvođačima) postala je dio komunističke planske ekonomije, koja je značila da će biti odvojena od matične kompanije, [[Škoda Works]]. Bez obzira na postojanje loših političkih uvjeta i gubitak kontakta s tehničkim razvojem u nekomunističkim državama, Škoda je održala dobru reputaciju sve do 1960tih, praveći modele kao što su Škoda 440 Spartak, 445 Octavia, Felicia i Škoda 1000 MB. [[Datoteka:13-04-05-Skoda Museum Mladá Boleslav by RalfR-121.jpg|thumbnail|Škoda MB 1000 (1966)]] Krajem 1959, Škoda Felicia, kompaktni četverocilindrični kabriolet-kupe, dobavljen je u Sjedinjene Američke Države za modelsku godinu 1960. Njena maloprodajna cijena je bila oko 2.700 $, za koje je potrošač mogao nabaviti dobro opremljen V8 domaći automobil koji bi bio veći i udobniji, te koji bi bio luksuzniji i praktičniji (maloprodajna cijena benzina je bila manja za 30 centi po galonu, tako da potrošnja goriva nije bila od primarnog značaja u Americi u to vrijeme). Te Felicije koje su došle pod američko vlasništvo su uskoro pokazale niz problema pouzdanosti, slabeći reputaciju automobila. Felicia je tako bila loše prodavana u SAD-u. Od tada, automobili Škode nisu bili dobavljani u SAD za maloprodaju. U kasnim 1980tim, Škoda (tada zvana ''Automobilové závody, národní podnik'' ili skraćeno ''AZNP'') i dalje je proizvodila automobile koji su konceptualno datirali unazad u 1960te. Modeli sa zadnjim pogonom kao Škoda 105/120, Estelle i Rapid su se neprekidno prodavali i dobro su obavljali funkcije u odnosu na moderne modele u utrkama kao što je [[RAC Rally]] u 1970tim i 1980tim. Oni su osvojili svoje klase u reliju RAC za 17 godina rada. Bili su pogonjeni motorom od 130 KS (97&nbsp;kW), 1289 cm3. Bez obzira na njenu prošlost koja je bila predmet podsmijeha, Škoda je ostala često prisutna na cestama Velike Britanije i Zapadne Evrope u 1970tim i 1980tim. Sportske verzije modela Estelle i starijih modela su proizvođene, koristeći ime "Rapid". Soft-top verzije su također bile dostupne. Rapid je jednom bio opisan kao "Porsche siromašnog čovjeka",<ref>{{cite web|author=Paul Burrows|title=Czech-in time for Skoda|url=http://www.avhub.com.au/index.php/Features/Geare/czech-in-time-for-skoda.html|publisher=AVHub|date=13. 4. 2008}}</ref> i imao je značajne uspjehe u prodaji u Ujedinjenom Kraljevstvu tokom 1980tih.<ref>{{cite news|title=Skoda has last laugh|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/654973.stm|publisher=BBC News|date=24. 2. 2000}}</ref> :''"Naravno, Škoda je postala takva figura zabave dijelom zbog svoje sveprisutnosti na putevima Britanije. Kompanija mora da je nešto radila kako treba."'' (s izvještaja BBC-a u vezi prodaje Škode tokom 1980tih) Godine 1987. predstavljen je model [[Škoda Favorit]], a Škoda je bila jedan od trijumvirata kompaktnih zapadnjačkih automobila na prednji pogon s 5 vrata od tri glavna proizvođača Istočnog bloka u to vrijeme, pri čemu su ostala dva bili [[AvtoVAZ]]ov [[Lada Samara]] i [[Zastava Automobili|Zastavina]] [[Yugo Sana]]. Izgled Favorita bio je rad italijanske dizajnerske kuće [[Gruppo Bertone]]. S dijelom motorne tehnologije licencirane iz Zapadne Evrope, ali i dalje koristeći Škodin 1289&nbsp;cc motor, inženjeri iz Škode su dizajnirali automobil koji je parirao zapadnoj proizvodnji. Tehnološki nedostatak je bio i dalje prisutan, ali je počeo polahko nestajati. Favorit je bio veoma popularan u Čehoslovačkoj i ostalim državama Istočnog bloka. Model se također prodavao dobro u Zapadnoj Evropi, posebno u UK i Danskoj zbog niske cijene i pouzdanosti. Ipak, smatralo se da ma siromašnu vrijednost u odnosu na savremene zapadnoevropske dizajne. Favoritovi paketi opreme su poboljšani i nastavio se prodavati sve do uvođenja modela Felicia 1994. godine. === Podružnica Volkswagen grupacije === [[Datoteka:SkodaSuperbII.jpg|thumb|Škoda Auto je jedan od najvećih automobilskih proizvođača u Centralnoj Evropi. Samo u 2014, 1.037.200 automobila je prodato u svijetu, što je rekord za kompaniju.]] Pad komunizma s [[Baršunasta revolucija|Baršunastom revolucijom]] donijeli su velike promjene za Čehoslovačku i većina industrija je postalo subjektom [[privatizacija|privatizacije]]. U slučaju Škoda automobila, državni autoriteti su donijeli jake strane partnere. Volkswagen je odabran od strane vlade Češke 9. decembra 1990, i kao rezultat, 28. marta 1991. u ugovoru partnerstva zajedničkog ulaganja s Volkswagenom obavljen je transfer od 30% udjela u [[Volkswagen grupa|Volkswagen grupi]] 16. aprila 1991. Prije ovog događaja, Škoda je i dalje pravila svoje zastarjele modele sa zadnjim pogonom, iako je počela proizvodnju [[Škoda Favorit|Favorita]] na prednji pogon u 1988. kao eventualnu zamjenu. U narednim godinama, Škoda je postala četvrti brend njemačke grupe, kako je Volkswagen grupa povećala učešće u kapitalu prvi put 19. decembra 1994, na 60,3%, da bi kasnije 11. decembra 1995. povećala na 70%.<ref>{{cite web|title=ŠKODA AUTO a.s.|url=http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/info_center/de/talks_and_presentations/2004/10/eastern_europe_investor.-bin.acq/qual-BinaryStorageItem.Single.File/20041006_mlada_boleslav.pdf|publisher=Volkswagen Group|author=Mladá Boleslav|date=6. 10. 2004|access-date=3. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927194804/http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/info_center/de/talks_and_presentations/2004/10/eastern_europe_investor.-bin.acq/qual-BinaryStorageItem.Single.File/20041006_mlada_boleslav.pdf|archive-date=27. 9. 2013|url-status=dead}}</ref> U konkurenciji za Škodu, Volkswagen se okrenuo protiv francuskog proizvođača automobila - [[Renault]]a, koji je izgubio zbog jer njegov strateški plan nije uključivao proizvodnju modela visoke vrijednosti u češkim fabrikama: Renault je predložio proizvodnju modela [[Renault Twingo]] ([[gradski automobil]]) u fabrikama Škode. U vrijeme kada je odluka donesena, privatizacija u veću njemačku kompaniju je bila kontroverzna. Ipak, može se smatrati da su naknadni uspjesi drugih automobilskih proizvođača Istočnog bloka, kao što su [[Lada]], [[AutoVAZ]], i [[Škoda Works]] – jednom nadkompanije ''Škode Auto'' – sugerirali da Volkswagenov angažman nije nužno bio rezultat loše procjene.{{izvor}} Podrška ekspertizom i investicijama Volkswagen grupacije, dizajn — uključujući stil i inženjering — drastično su se popravili. Model iz 1994. godine, model [[Škoda Felicia|Felicia]] bio je efikasno reskiniran od Favorita, ali kvalitet i poboljšanje opreme su pomogli, te u Češkoj Republici automobil je percipiran kao dobra vrijednost za novac te je postao popularan. Prodaje su porasle širom [[Evropa|Evrope]], uključujući i [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], gdje je Felicia bila jedan od najbolje rangiranih automobila u anketama korisničkog zadovoljstva. Lider Volkswagena AG, [[Ferdinand Piëch]], lično je izabrao Dirka van Braeckela kao šefa dizajna, a naknadni modeli ''Octavia'' i ''Fabia'' našli su svoj put na tržište [[Evropska Unija|Evropske Unije]]. Oni su sastavljani koristeći šasiju modela VW-a. Fabia model, izdat krajem 1999, formirao je osnovu za kasnije verzije modela [[Volkswagen Polo]] i [[SEAT Ibiza]], dok je Octavia, izdata 1996, dijelila šasiju s dosta automobila, od kojih je najpopularniji [[Volkswagen Golf]]. Percepcija Škode u [[Zapadna Evropa|Zapadnoj Evropi]] se potpuno izmijenila otkako ju je preuzeo Volkswagen,<ref>{{cite web|title=Skoda's Marketing Success Goes From Strength To Strength|url=http://www.carpages.co.uk/skoda/skoda_marketing_success_17_12_02.asp|publisher=Carpages|date=17. 12. 2002}}</ref> u oštroj usporedbi s reputacijom automobila kroz 1980te — kada je bila često bila predmet podsmijeha automobilskog svijeta.<ref>{{cite web |author=Kevin Massy |url=http://reviews.cnet.com/8301-13746_7-9859723-48.html |title=Skoda flagship to get VW's premium nav system |publisher=CNET Reviews |date=28. 1. 2008 |access-date=6. 2. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110605130546/http://reviews.cnet.com/8301-13746_7-9859723-48.html |archive-date=5. 6. 2011 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Jez Spinks|title=Skoda Octavia: first drive of the 'budget' VW|url=http://www.drive.com.au/editorial/articledetail.aspx?ArticleID=44583|publisher=Drive.com.au|date=15. 10. 2007|access-date=20. 1. 2016|archive-date=2. 3. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302010007/http://www.drive.com.au/editorial/articledetail.aspx?ArticleID=44583|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |author=Steve Kealy |url=http://www.carsales.com.au/reviews/2009/small-4x4/skoda/skoda-octavia-scout-4x4-13348 |title=Skoda Octavia Scout 4x4 |publisher=Carsales.com.au |date=16. 2. 2010 |access-date=20. 1. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150226113351/http://www.carsales.com.au/reviews/2009/small-4x4/skoda/skoda-octavia-scout-4x4-13348 |archive-date=26. 2. 2015 |url-status=dead }}</ref> Kako je tehnički razvoj išao i kako su novi modeli reklamirani, reputacija Škode je počela polahko da se poboljšava. U Ujedinjenom Kraljevstvu, veliki preokret je postignut s ironičnom kampanjom ''"To je Škoda, iskreno"'', koja je počela 2000. godine, kada je Fabia pokrenuta. U reklami iz 2003. na Britanskoj televiziji, novi zaposlenik na pogonu sklapa bedževe Škode na haubi automobila. Kako bi naišao neki ljepši automobil on se odmiče, ne stavljajući bedž, pošto onaj koji izgleda dobro ''ne može biti Škodin''.<ref>{{cite web|title=4. BRAND STRATEGY|url=http://www.cim.co.uk/mediastore/Brand_eGuides/eGuide4.pdf|publisher=The Chartered Institute of Marketing|archive-url=https://web.archive.org/web/20081029202605/http://www.cim.co.uk/mediastore/Brand_eGuides/eGuide4.pdf|archive-date=29. 10. 2010|pages=22–23|date=7. 4. 2003}}</ref> Ova tržišna kampanja je radila konfrontirajući problem Škodine slike direktnom taktikom što su marketinški stručnjaci smatrali visokorizičnim. Do 2005. Škoda je prodavala preko 30.000 automobila godišnje u UK, tržišnog udjela od preko 1%. Po prvi put u svojoj historiji u Ujedinjenom Kraljevstvu, razvijena je lista čekanja za narudžbe u Škodi. Vlasnici u UK-u su konzistentno vrhunski ili blizu samog vrha rangirali Škodu u smislu korisničkog zadovoljstva od kasnih 1990tih. U 2015. godini, Volkswagen je priznao da je instalirao softver za zavaravanje emisije u više svojih automobila kako bi prevario regulatore da njihovi automobili podržavaju emisione standarde, a ustvari zagađuju na mnogo višem nivou u odnosu na državne standarde. 1,2 miliona Škodinih automobila širom svijeta imalo je ove uređaje za prevaru.<ref>{{Cite web|title = VW scandal: German prosecutors probe Winterkorn as Volkswagen emissions-rigging crisis spreads to 2.1 million Audi cars and Skoda models|url = http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/industry/11895848/BREAKING-2.1-million-Audi-cars-fitted-with-VW-emissions-cheat-devices.html|access-date = 28. 9. 2015}}</ref> Škoda je tvrdila da će Volkswagen vratiti i pokriti troškove za sve automobile zahvaćene VW-ovim skandalom emisijske prevare. === Strategija rasta === [[Datoteka:Škoda Auto Mladá Boleslav.jpg|thumb|400px|Škoda Auto pogon u gradu Mladá Boleslav.]] Godina 2010. je bila od važnih izmjena za Škodu Auto, u smislu proizvoda i menadžmenta. 1. septembra 2010, Prof. Dr. h.c. Winfried Vahland je preuzeo odgovornost za upravljanje kompanijom, postajući izvršni direktor Škode Auto. Pod Vahlandovim vodstvom, Škoda je postavila planove da uduplaju godišnje prodaje<ref>{{cite web|title=Automotive News Europe|url=http://europe.autonews.com/article/20101102/ANE/101109967/skoda-aims-to-double-car-sales-to-1.5-million|publisher=Automotive News Europe|author=Paul McVeigh|date=2. 11. 2010}}{{Mrtav link}}</ref> za najmanje 1,5 miliona do 2018. Na Pariskom motor-šouu u septembru 2010, kompanija je otkrila model Octavia Green E Line. Ovaj električni auto koncept bio je preteča za e-auto testni model kojeg je Škoda izdala 2012. godine. Finalna prva generacija [[Škoda Octavia|Octavije]] (Tour) je proizvođena u fabrici u gradu Mladá Boleslav u novembru 2010. godine. Svjetska proizvodnja ovog modela prešla je 1,4 miliona jedinica od svog izdavanja 1996. godine. U 2010. po prvi put u historiji, Kina je preuzela njemačke prodaje da postane Škodino najveće individualno tržište.<ref>{{cite web|title=Automotive News Europe|url=http://europe.autonews.com/article/20120212/ANE/120219974/skoda-says-europes-economic-crisis-wont-stop-its-growth|publisher=Automotive News Europe|date=12. 2. 2012}}{{Mrtav link}}</ref> Godine 2011, Škoda Auto je proslavila 20. godišnjicu partnerstva sa Volkswagen grupom. Više od 75.000 posjetilaca prisustvovalo je na događaju na otvorenom u Mladoj Boleslavi u aprilu. Ranije te godine, kompanija je omogućila detalje za svoju strategiju rasta 2018: najmanje jedan novi ili u potpunosti revidiran model da bude izdat svakih 6 mjeseci.<ref>{{cite web|title=The Prague Post|url=http://www.praguepost.cz/business/7720-automaker-unveils-its-new-logo.html|publisher=The Prague Post|date=2. 3. 2011|access-date=5. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305123636/http://www.praguepost.cz/business/7720-automaker-unveils-its-new-logo.html|archive-date=5. 3. 2016|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Autocar|url=http://www.autocar.co.uk/car-news/motoring/skoda-reveals-future-vision|publisher=Autocar|author=Matt Prior}}</ref> Sa ovim, kompanija je preuredila svoj logo i [[korporativni identitet]], koje je prezentirala na Ženevinom motor-šouu 2011. Škodina glavna atrakcija na događaju bio je Vision''D'' koncept dizajna; preteča budućoj 3. generaciji [[Škoda Octavia|Octavije]]. Škoda je predstavila Mission''L'' studij dizajna na IAA u Frankfurtu na Majni u septembru, što je postalo osnova za nadolazeći kompaktni model evropskog [[Škoda Rapid (2012)|Rapida]]. Iste godine, kompanija je počela proizvodnju novih modela [[Škoda Rapid (2011)|Rapida]] u Puneu, Indija (oktobar 2011), i pokrenula [[Volkswagen Up|Citigo]] u VW pogonu u Bratislavi (novembar 2011). Tokom 2012, Škoda je pripremala uvođenje dva modela zapremine. [[Škoda Rapid (2012)|Evropska verzija Rapida]] premijerno prikazana na Pariskom šouu 2012. Ovaj automobil je nasljednik [[Škoda Octavia|1. generacije Octavije]] u smislu cijene. Sljedeći model bio je [[Škoda Octavia|3. generacija Octavije]], koja je predstavljena u decembru 2012. Istog mjeseca, lokalna proizvodnja Yetiya je pokrenuta u fabrici Nizhny Novgorod GAZ.<ref>{{cite web|title=RT|url=http://rt.com/business/volkswagen-gaz-skoda-yeti/|publisher=RT|date=14. 6. 2011}}</ref><ref name="Alexander Rogan">{{cite web|title=Russia Suppy Chain|url=http://www.russiasupplychain.com/yeti-spotted-in-russias-regions/|publisher=Russia Suppy Chain|author=Alexander Rogan|date=6. 12. 2012|access-date=5. 2. 2016|archive-date=4. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072534/http://www.russiasupplychain.com/yeti-spotted-in-russias-regions/|url-status=dead}}</ref> U 2012. godini, Škoda je predstavila bezemisionu grupu Octavia Green E Line e-automobila na češkim cestama koje će koristiti vanjski partneri. Od internih testova na modelima krajem 2011, vozili su se više od 250.000&nbsp;km. Tokom iste godine, Škoda je slavila nekoliko prekretnica, uključujući 14-milioniti Škoda automobil proizveden od 1905. (januar),<ref>{{cite web|title=Volkswagen|url=http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/content/de/homepage.html|publisher=Volkswagen|date=21. 11. 2013|access-date=5. 2. 2016|archive-date=5. 2. 2013|archive-url=https://archive.today/20130205210635/http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/content/de/homepage.html|url-status=dead}}</ref> 3 miliona Fabija (maj),<ref>{{cite web|title=FleetEurope|url=http://www.fleeteurope.com/news/fabia-3-million-rolls-production-line#.UwTEQnnGCLE/|publisher=FleetEurope|author=Tim Harrup|date=11. 5. 2012|access-date=5. 2. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224318/http://www.fleeteurope.com/news/fabia-3-million-rolls-production-line#.UwTEQnnGCLE/|archive-date=4. 3. 2016|url-status=dead}}</ref> 500.000 Superbova u Kvasiny pogonu (juni)<ref>{{cite web|title=Indian Autos Blog|url=http://indianautosblog.com/2013/12/skodas-kvasiny-500000th-superb-110746|author=Karthik H|date=30. 12. 2013|access-date=5. 2. 2016|archive-date=4. 3. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304112335/http://indianautosblog.com/2013/12/skodas-kvasiny-500000th-superb-110746|url-status=dead}}</ref> i 5 godina rada Škode u Kini.<ref name="Alexander Rogan"/> == Finansijski rezultati == Škoda je održala dobru finansijsku stabilnost u zadnjih par godina. U 2013. godini brend je ostvario prodajne prihode od ukupno 10,3 milijardi [[€]] (2012: 10,4 milijarde [[€]]). Zbog slabe ekonomske situacije u više evropskih zemalja i širenja Škodinog opsega modela, operativni prihod je dostigao skromnih 522 miliona [[€]] (2012: 712 miliona [[€]]). Škoda je ostvarila uspješan početak 2014: Zajedno sa zabilježavanjem najvećeg broja pošiljki korisnicima u prvom kvartalu ikada (247.200; više 12,1%), Škoda je zabilježila značajan rast u prodajnom prihodu (23,7%) do skoro 3 milijarde [[€]]. Operativni profit povećao se 65,2% do 185 miliona [[€]] kroz prethodnu godinu. === Brojke prodaje === <div style="margin:auto;overflow-x:scroll;overflow-y:hidden"> {| class="wikitable" style="text-align:right; white-space:nowrap;" |- ! style="text-align:left"| Model ! 1991<ref>{{cite web|title=Case study: Skoda|url=http://tcworld.info/index.php?id=76|publisher=Tcworld.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20110210040037/http://tcworld.info/index.php?id=76|archive-date=10. 2. 2011|date=1. 12. 2008}}</ref> ! 1995<ref>{{cite web |url=http://www.ipfm.cz/editor/filestore/File/Gesamtpraesentation_SKODA_2008En.pdf |title=GENERAL PRESENTATION ŠKODA 2008 |publisher=Institute for Industrial and Financial Management |page=15 |access-date=28. 8. 2011 |archive-date=18. 7. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718173328/http://www.ipfm.cz/editor/filestore/File/Gesamtpraesentation_SKODA_2008En.pdf |url-status=dead }}</ref> ! 1996<ref>{{cite web|title=ŠKODA AUTO a.s.|url=http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/info_center/en/talks_and_presentations/2004/06/Skoda_Octavia_Presentation_.-bin.acq/qual-BinaryStorageItem.Single.File/20040621_skodaoctavia.pdf|publisher=Volkswagen Group|location=Prague|date=21. 6. 2004|access-date=27. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20120729182909/http://www.volkswagenag.com/content/vwcorp/info_center/en/talks_and_presentations/2004/06/Skoda_Octavia_Presentation_.-bin.acq/qual-BinaryStorageItem.Single.File/20040621_skodaoctavia.pdf|archive-date=29. 7. 2012|url-status=dead}}</ref> ! 1997 ! 1998 ! 1999 ! 2000 ! 2001 ! 2002 ! 2003 ! 2004 ! 2005 ! 2006 ! 2007 ! 2008 ! 2009 ! 2010 ! 2011 ! 2012<ref name=skodafy2012>{{cite book|title=vwagfy2012|url=http://www.skoda-auto.com/SiteCollectionDocuments/company/investors/annual-reports/en/skoda-annual-report-2013.pdf|access-date=15. 3. 2013|format=PDF|date=15. 3. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924102417/http://www.skoda-auto.com/SiteCollectionDocuments/company/investors/annual-reports/en/skoda-annual-report-2013.pdf|archive-date=24. 9. 2015|url-status=dead}}</ref> ! 2013<ref>{{cite web|title=ŠKODA 2013: Success with new models|url=https://media.skoda-auto.com/en/_layouts/Skoda.PRPortal/pressrelease.aspx?ID=607|access-date=27. 1. 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304024011/https://media.skoda-auto.com/en/_layouts/Skoda.PRPortal/pressrelease.aspx?ID=607|archive-date=4. 3. 2016|url-status=dead}}</ref> ! 2014 ! 2015<ref name="ŠKODA car sales 2015">{{cite web|title=Record-breaking 2015: ŠKODA Delivers 1.06 Million Cars to Customers|url=https://media.skoda-auto.com/en/_layouts/Skoda.PRPortal/pressrelease.aspx?ID=963|access-date=15. 1. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085504/https://media.skoda-auto.com/en/_layouts/Skoda.PRPortal/pressrelease.aspx?ID=963|archive-date=4. 3. 2016|url-status=dead}}</ref> |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Felicia]]{{#tag:ref|Uključuje prodaje modela [[Škoda Favorit]], koji je proizvođen do 1995.|group="nb"}} | 172.000 | 210.000 | 261.000 | 288.458 | 261.127 | 241.256 | 148.500 | 44.963 | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center;"| &minus; | style="text-align:center;"| &minus; | style="text-align:center;"| &minus; | style="text-align:center;"| &minus; | style="text-align:center;"| &minus; |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Octavia]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | | 47.876 | 102.373 | 143.251 | 158.503 | 164.134 | 164.017 | 165.635 | 181.683 | 233.322 | 270.274 | 309.951 | 344.857 | 317.335 | 349.746 | 387.200 | 409.360 | 359.600 | 389.300 | 432.300 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Fabia]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 823 | 128.872 | 250.978 | 264.641 | 260.988 | 247.600 | 236.698 | 243.982 | 232.890 | 246.561 | 264.173 | 229.045 | 266.800 | 255.025 | 202.000 | 160.500 | 192.400 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Superb]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 177 | 16.867 | 23.135 | 22.392 | 22.091 | 20.989 | 20.530 | 25.645 | 44.548 | 98.873 | 116.700 | 106.847 | 94.400 | 91.100 | 80.200 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Roomster]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 14.422 | 66.661 | 57.467 | 47.152 | 32.332 | 36.000 | 39.249 | 33.300 | 29.600 | 16.600 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Yeti]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 11.018 | 52.604 | 70.300 | 90.952 | 82.400 | 102.900 | 99.500 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Rapid (2011)|Škoda Rapid]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 1.700 | 9.292 | 103.800 | 221.400 | 194.300 |- ! style="text-align:left"| [[Škoda Citigo]] | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | style="text-align:center" | &minus; | 509 | 36.687 | 45.200 | 42.500 | 40.200 |- ! style="text-align:left"| Ukupno ! 172.000 ! 210.000 ! 261.000 ! 336.334 ! 363.500 ! 385.330 ! 435.403 ! 460.252 ! 445.525 ! 449.758 ! 451.675 ! 492.111 ! 549.667 ! 630.032 ! 674.530 ! 684.226 ! 762.600 ! 879.200 ! 949.412 ! 920.800 ! 1.037.200 ! 1.055.500 |} </div> == Modeli == === Trenutni modeli === *[[Škoda Yeti]] - [[Mini SUV]] (2009–danas) *[[Škoda Superb]] III - "direktorski automobil" (2015–danas) *[[Škoda Octavia]] III - veliki porodični automobil (2013–danas) *[[Škoda Rapid (2012)|Škoda Rapid]] - mali porodični automobil (2012–danas) *[[Škoda Fabia]] III - [[Supermini]] (2014–present) *[[Škoda Citigo]] - [[gradski automobil]] (2011–present) <gallery> Škoda Yeti diesel Greenline registered July 2014 (ie post 2013 facelift) 1598cc.JPG|[[Škoda Yeti]] (2009–danas) 2018 Skoda Superb SE L Executive TSi 1.4.jpg|[[Škoda Superb]] III (2015–present) Skoda Octavia 1.8 TSI Green tec Elegance (III) – Frontansicht, 14. April 2013, Düsseldorf.jpg|[[Škoda Octavia]] III (2013–danas) 2012 Škoda Rapid (NH) sedan (2012-10-26).jpg|[[Škoda Rapid (2012)|Škoda Rapid]] (2012–danas; međunarodna proizvodnja) Skoda Rapid.jpg|[[Škoda Rapid (2011)|Škoda Rapid]] (2011–danas; Indija) Škoda Fabia - Mondial de l'Automobile de Paris 2014 - 018.jpg|[[Škoda Fabia]] III (2014–danas) 2012-03-07 Motorshow Geneva 4586.JPG|[[Volkswagen Up|Škoda Citigo]] (2011–danas) </gallery> === Historijski modeli === ==== 1900e ==== * [[Laurin & Klement]] A (1905–1907) * Laurin & Klement B (1906–1908) * Laurin & Klement C (1906–1908) * Laurin & Klement D (1906–1907) * Laurin & Klement E (1906–1909) * Laurin & Klement B2 (1907–1908) * Laurin & Klement C2 (1907–1908) * Laurin & Klement F (1907–1909) * Laurin & Klement FF (1907) * Laurin & Klement FC (1907–1909) * Laurin & Klement HO/ HL/HLb (1907–1913) * Laurin & Klement BS (1908–1909) * Laurin & Klement FCS (1908–1909) * Laurin & Klement G (1908–1911) * Laurin & Klement DO/DL (1909–1912) * Laurin & Klement FDO/FDL (1909–1915) * Laurin & Klement EN (1909–1910) * Laurin & Klement FN/GDV/RC (1909–1913) * Laurin & Klement FCR (1909) * Laurin & Klement L/LO (1909–1911) ==== 1910e ==== * Laurin & Klement ENS (1910–1911) * Laurin & Klement K/Kb/LOKb (1911–1915) * Laurin & Klement LK (1911–1912) * Laurin & Klement S/Sa (1911–1916) * Laurin & Klement DN (1912–1915) * Laurin & Klement RK (1912–1916) * Laurin & Klement Sb/Sc (1912–1915) * Laurin & Klement M/Mb/MO (1913–1915) * Laurin & Klement MK/400 (1913–1924) * Laurin & Klement O/OK (1913–1916) * Laurin & Klement Sd/Se/Sg/Sk (1913–1917) * Laurin & Klement Ms (1914–1920) * Laurin & Klement Sh/Sk (1914–1917) * Laurin & Klement T/Ta (1914–1921) * Laurin & Klement Si/Sl/Sm/So/200/205 (1916–1924) * Laurin & Klement Md/Me/Mf/Mg/Mh/Mi/Ml/300/305 (1917–1923) ==== 1920e ==== * Laurin & Klement MS/540/545 (1920–1923) * Laurin & Klement Škoda 545 (1924–1927) * Škoda 422 (1929–1932) * Škoda 430 (1929–1936) [[Datoteka:2007-08-cesko-207.jpg|thumb|Škoda Favorit, velika luksuzna limuzina iz 1939. godine]] ==== 1930e ==== * Škoda 633 (1931–1934) * Škoda 637 (1932–1935) * [[Škoda Popular|Škoda 420 Standard/Rapid/Popular]] (1933–1938) * [[Škoda Rapid (1935–47)|Škoda Rapid]] (1935–1947) * [[Škoda Favorit#Original Favorits (1936–1941)|Škoda Favorit]] (1936–1941) * [[Škoda Superb (1934–1949)|Škoda Superb]] (1934–1943) ==== 1940e ==== * Škoda Superb OHV (1946–1949) * [[Škoda 1101 Tudor]] (1946–1949) * [[Škoda 1102]] (1948–1952) * [[Škoda VOS]] (1949–1952) ==== 1950e ==== * [[Škoda 1200]] (1952–1955) * [[Škoda 440/445/450]] (1955–1959) * [[Škoda 1201]] (1955–1962) * [[Škoda Felicia (1959–1964)|Škoda Felicia]] (1959–1964) * [[Škoda Octavia (1959–1971)|Škoda Octavia]] (1959–1964) [[Datoteka:ŠkodaOctavia(1959-1971)inVM9.6.2007.jpg|thumb|Škoda Octavia (1959–71)]] ==== 1960e ==== * [[Škoda 1202]] (1961–1973) * [[Škoda Octavia (1959–1971)|Škoda Octavia Combi]] (1964–1971) * [[Škoda 1000 MB]] (1964–1969) * [[Škoda 1203]] (1968–1999) * [[Škoda 100|Škoda 100/110]] (1969–1977) ==== 1970e ==== * [[Škoda 110 R]] (1970–1980) * [[Škoda 105/120/125]] (1976–1990) ==== 1980e ==== * [[Škoda Garde]] (1981–1984) * [[Škoda 130/135/136]] (1984–1990) * [[Škoda Rapid (1984)]] (1984–1990) * [[Škoda Favorit|Škoda Favorit/Forman/Pick-up]] (1987–1995) ==== 1990e ==== * [[Škoda Felicia]] (1994–2001) * [[Škoda Octavia]] prva generacija (1996–2004, Tour 2004–2010) * [[Škoda Fabia]] prva generacija (1999–2007) ==== 2000e ==== * [[Škoda Superb]] prva generacija (2001–2008) * [[Škoda Octavia]] druga generacija {2004-2013} * [[Škoda Roomster|Škoda Roomster/Praktik]] - LAV (2006–2015) * [[Škoda Superb]] druga generacija (2008–2015) <gallery> Rétromobile 2011 - Laurin & Klement type A - 1905 - 003.jpg|[[Laurin & Klement|Laurin & Klement A]] (1905) 2007-08-cesko-176.jpg|[[Škoda 422]] (1929–1932) Škoda 420 Standard vr.jpg|[[Škoda 420]] (1933–1938) Skoda-vos-l.jpg|[[Škoda VOS]] (1949–1952) Škoda 440.jpg|[[Škoda 440]] (1955–1959) Skoda felicia 1962 front.jpg|[[Škoda Felicia (1959–1964)]] Brno, Mahenova, Škoda 1202 (02).jpg|[[Škoda 1202]] (1961–1973) Red Škoda 1000 MB at the Szocialista Jáműipar Gyöngyszemei 2008.jpg|[[Škoda 1000 MB]] (1964–1969) SkodaS110R-rear.jpg|[[Škoda 100|Škoda 100/110R Coupé]] (1969–1980) Skoda 105.jpg|[[Škoda 105]] (1976–1989) Škoda 120L 1986 p.jpg|[[Škoda 120]] (1976–1990) Skoda rapid 001.jpg|[[Škoda Rapid (1984)|Škoda Garde/Rapid]] (1981–1990) Skoda favorit lxi.jpg|[[Škoda Favorit]] (1987–1995) Skoda Felicia-sł.jpg|[[Škoda Felicia]] (1994–2001) Skoda Octavia I front 20080213.jpg|[[Škoda Octavia]] I (1996–2010) Škoda Fabia RichardBerry flickr.jpg|[[Škoda Fabia]] I (1999–2007) Skoda Superb vr2 titan.jpg|[[Škoda Superb]] I (2001–2008) Skoda Octavia II silver vr.jpg|[[Škoda Octavia]] II (2004–2009) Skoda Roomster 4354.JPG|[[Škoda Roomster]] (2006–2015) Skoda Superb II front 20100529.jpg|[[Škoda Superb]] II (2008–2015) </gallery> === Konceptni modeli === * Vision C (2013) * MissionL (2011) * Vision D (2011) * Fabia Super (2007) * [[Škoda Joyster|Joyster]] (2006) * Yeti II (2006) * Roomster (2003) * Tudor (2002) * Fabia Paris Edition (2002) * Ahoj (2002) * Felicia Golden Prague (1998) * 783 Favorit Coupé (1987) * Škoda 110 Super Sport Ferat (1971) * [[ÚVMV 1100 GT|Škoda 1100 GT]] (1968) * Škoda 720 (1967–1972) * Škoda F3 (1964) * Škoda 1100 Type 968 (1958) * Škoda 973 Babeta (1949) <gallery> Škoda Ferat in Škoda Museum.jpg|Škoda 110 Super Sport (Ferat) Škoda Joyster.jpg|ŠKODA Joyster </gallery> == Logo == Godine 1923, dvije verzije marke su registrirane u Uredu za inovacije i registraciju modela u [[Plzeň]]u. Prvi je označavao krilnu strijelu usmjerenu nadesno sa 5 pera u krugu a drugi je bio krilna strijela sa 3 pera. Famozna krilna strijela sa tri pera i danas opisuje Škodin amblem. Godine 1937. dodat je i tekst ŠKODA. Strijela opsiuje brzinu, krila napredak i slobodu, preciznost oka proizvodnje i krug jedinstvo, kompletnost, svijet i harmoniju.<ref>{{Cite web |url=http://www.novinky.cz/ekonomika/358504-plzenska-skodovka-zmenila-logo.html |title=Plzeňská Škodovka změnila logo |access-date=13. 2. 2016 |archive-date=21. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121031514/http://www.novinky.cz/ekonomika/358504-plzenska-skodovka-zmenila-logo.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://zpravodajstvi.sumpersko.net/Na-sumperskem-Parsu-se-skvi-legendarni-logo-s-okridlenym-sipem-a-napis-Skoda-7185/clanek Na šumperském Parsu se skví legendární logo s okřídleným šípem a nápis Škoda]</ref> == Također pogledajte == * [[Volkswagen]] * [[SEAT]] * [[Volkswagen grupa]] == Literatura == * {{cite book | author = Margolius, Ivan and Meisl, Charles | title = Škoda Laurin & Klement | url = https://archive.org/details/isbn_9781855322370 | location = London | publisher = Osprey | year = 1992 | isbn = 1-85532-237-4 }} == Bilješke == <references group="nb"/> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Škoda vehicles}} * [http://www.skoda.ba ŠKODA Bosna i Hercegovina] {{Volkswagen grupa}} [[Kategorija:Škoda|*]] [[Kategorija:Ekonomija Češke]] t6f1t4uue1hgv3pm5l12nh44255isdl 0 166790 3917454 3896336 2026-08-10T14:39:37Z ~2026-44112-27 184576 /* */ 3917454 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | ime = Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | karta = | veličina_karte = | opis_karte = | skraćenica = BANU | uzrečica = | datum_osnivanja = 9. juni 2011. | vrsta = Nacionalna akademija | PDV broj = <!-- ili | vat_id = (za Evropske firme) --> | JIB broj = <!-- za neprofitne organizacije --> | status = aktivna | cilj = | glavno_sjedište = [[Sarajevo]]<br/>[[Novi Pazar]] | glavno_sjedište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | područje_uticaja = Bosna i Hercegovina, Sandžak i bosanska dijaspora | članstvo = | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]] | generalni_sekretar = | lider_vrsta1 = Predsjednik | lider_ime1 = [[Mehmed Akšamija]]<ref name="Predsjedništvo">{{Cite web|url=http://banu.eu.com/?p=1964|2=|title=Arhivirana kopija|access-date=27. 6. 2021|archive-date=27. 6. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627183921/http://banu.eu.com/?p=1964|url-status=dead}}</ref> | lider_vrsta2 = Predsjednik Senata | lider_ime2 = Fehim Husković | lider_vrsta3 = Potpredsjednici | lider_ime3 = [[Dževad Jahić]]<br/>[[Lamija Hadžiosmanović]]<br/>[[Ejup Ganić]]<ref name="Predsjedništvo" /> | lider_vrsta4 = Generalni sekretar | lider_ime4 = [[Muamer Zukorlić]]<br/>[[Ejup Ganić]]<ref name="Predsjedništvo" /> | ključne_osobe = | glavni_organ = | budžet = | broj_zaposlenih = | broj_volontera = | web_stranica = {{URL|banu.eu.com}} }} '''Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti''' ''(BANU)'' je [[Bošnjaci|bošnjačka]] nacionalna [[akademija]] osnovana u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]] 9. juna 2011. godine<ref name="Rijaset">{{Cite web |url=http://www.rijaset.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=11214:osnovana-bonjaka-akademija-nauka&catid=253:aktuelnosti-kat&Itemid=184 |title=Članak o osnivanju BANU na web stranici Islamske vjerske zajednice u Bosni i Hercegovini |access-date=15. 5. 2012 |archive-date=6. 10. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111006023655/http://www.rijaset.ba/index.php?option=com_content&view=article&id=11214:osnovana-bonjaka-akademija-nauka&catid=253:aktuelnosti-kat&Itemid=184 |url-status=dead }}</ref> na više inicijativa Fatmira Alispahića a pod pokroviteljstvom [[Muamer Zukorlić|Muamera Zukorlića]], glavnog muftije Islamske zajednice u Srbiji.<ref name="Avaz">{{Cite web |url=http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/iz-minute-u-minutu/39452-u-novom-pazaru-osnovana-bosnjacka-akademija-nauka-i-umjetnosti.html |title=''Osnovana Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti'', članak u dnevniku ''Dnevni avaz'' 9. juna 2011. |access-date=15. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323043137/http://www.dnevniavaz.ba/vijesti/iz-minute-u-minutu/39452-u-novom-pazaru-osnovana-bosnjacka-akademija-nauka-i-umjetnosti.html |archive-date=23. 3. 2012 |url-status=dead }}</ref> ==Historija== Akademija je osnovana 9. juna 2011. godine. Sjedište Akademije je u Sarajevu, sa odjelom u Sarajevu i u Novom Pazaru. Akademija djeluje u Bosni i Hercegovini, [[Sandžak]]u i ostalim prostorima gdje žive Bošnjaci.<ref name="HR">{{Cite web |url=http://www.hrvatska-rijec.com/2011/06/osnovana-bosnjacka-akademija-nauka-i-umjetnosti/ |title=''Osnovana Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti'', članak na portalu ''Hrvatska riječ'' 9. juna 2011. |access-date=15. 5. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226142513/http://www.hrvatska-rijec.com/2011/06/osnovana-bosnjacka-akademija-nauka-i-umjetnosti/ |archive-date=26. 2. 2012 |url-status=dead }}</ref> ==Organizacija== Za predsjednika Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti (BANU) jednoglasno je izabran [[Ferid Muhić]], a za potpredsjednike izabrani su prof. dr. [[Dževad Jahić]] i prof. dr. [[Lamija Hadžiosmanović]]. Predsjednik [[Senata Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti]] je reisu-l-ulema prof. dr. [[Mustafa Cerić]], a u Senatu Akademije još su izabrani: prof. dr. [[Ferid Muhić]], prof. dr. [[Dževad Ja]]hić, prof. dr. [[Lamija Hadžiosmanović]], muftija [[Muamer Zukorlić]], prof. dr. [[Muhamed Filipović]], prof. dr. [[Ejup Ganić]], književnik [[Nedžad Ibrišimović]] i prof. dr. [[Mevlud Dudić]].<ref name="Rijaset" /> Nadzorni odbor BANU čine: prof. dr. [[Ismail Čekić]] - predsjednik, prof. dr. [[Šerbo Rastoder]] i prof. dr. [[Ibrahim Pašić]], članovi. Predsjednik Suda časti Bošnjačke akademije je prof. dr. [[Omer Nakičević]], a članovi su prof. dr. [[Hasnija Muratagić Tuna]] i akademski slikar [[Mehmed Slezović]]. Generalni sekretar Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti je muftija [[Muamer Zukorlić]].<ref name="Rijaset" /> == Članovi == {{Glavni|Spisak akademika BANU}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://banu.eu.com/ Zvanična stranica BANU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218162439/http://banu.eu.com/ |date=18. 12. 2014 }} {{Bošnjaci}} [[Kategorija:Organizacije u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Organizacije u Srbiji]] [[Kategorija:BANU]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 2011.]] [[Kategorija:Obrazovanje u Sarajevu]] 0qjjjg3qjdk4m64gv40s3ufdnf1o0od 0 176141 3917551 3915136 2026-08-11T08:33:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917551 wikitext text/x-wiki '''Društvo pisaca Bosne i Hercegovine''' je pravni nasljednik ''Udruženja književnika Bosne i Hercegovine'' koje je nastalo 1945. godine.<ref name="ref1" /> Jedan od osnivača Društva 1993. godine bio je [[Zlatko Topčić]]. Udruženje je osnovalo i izdavalo književni časopis ''[[Život (časopis)|Život]]'' (kojega će kasnije preuzeti izdavačka kuća "Svjetlost"), te organiziralo internacionalnu manifestaciju ''[[Sarajevski dani poezije]]''.<ref name="ref1">{{Cite web |url=http://www.bhdani.com/arhiva/82/tekst182.htm |title=BHDani - Mrtvo društvo pisaca |access-date=3. 1. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130522170254/http://bhdani.com/arhiva/82/tekst182.htm |archive-date=22. 5. 2013 |url-status=dead }}</ref> Društvo pisaca BiH dodjeljuje svake godine [[Nagrada Društva pisaca Bosne i Hercegovine|književnu nagradu]] za najbolje novoobjavljeno književno djelo. Trenutno broji 161 člana, smješteno je u prostorijama Doma pisaca u Kranjčevićevoj ulici u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.https//www.companywall.ba/firma/drustvo-pisaca-u-bosni-i-hercegovini-sarajevo---sarajevski-dani-poezije/MMEr5ZCR|title=DRUŠTVO PISACA U BOSNI I HERCEGOVINI SARAJEVO {{!}} CompanyWall|last=Wall|first=Company|website=Company Wall|language=bs|access-date=2026-07-28}}{{Mrtav link}}</ref> == Predsjednici == * [[Nedžad Ibrišimović]] - 1993. do 2001. * [[Gradimir Gojer]] * [[Amir Brka]] * [[Dževad Karahasan]]<ref>[http://www.klix.ba/vijesti/kultura/dzevad-karahasan-novi-predsjednik-drustva-pisaca-bih/140322056 Dževad Karahasan novi predsjednik Društva pisaca BiH]</ref> == Također pogledajte == * [[Nagrada Društva pisaca Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20130522170254/http://bhdani.com/arhiva/82/tekst182.htm BHDani broj 82, 17. august 1988. - Mrtvo društvo pisaca] * [http://www.ceeol.com/aspx/publicationdetails.aspx?publicationId=497d848c-7f37-4ef1-b41f-17839e03a6a9 Život - Časopis za književnost i kulturu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402090427/http://www.ceeol.com/aspx/publicationdetails.aspx?publicationId=497d848c-7f37-4ef1-b41f-17839e03a6a9 |date=2. 4. 2015 }} * [http://www.oslobodjenje.ba/vijesti/kultura/izmijenjen-statut-drustva-pisaca-bih Oslobođenje - Izmijenjen statut društva pisaca BiH] * [http://www.diogenpro.com/drustvo-pisaca-bihvijesti.html Društvo pisaca - BiH Vijesti Diogen] * [https://www.nihadhasanovic.com/cemu-drustvo-pisaca/ Čemu Društvo pisaca? Nihad Hasanović] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka književnost]] [[Kategorija:Društvo pisaca Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačka kultura]] mvubi9uolnqztwfgkdbwtun2htfuztj 0 176292 3917544 3916159 2026-08-11T07:26:44Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917544 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Macrino, aureo per diadoumeniano cesare, 217-18, 01.JPG|mini|Aureus sa likom Diadumeniana]] '''Marcus Opellius Diadumenianus''' (* [[14. septembar]] [[208]].; † ljeto [[218]].)<ref>{{Cite web|url=https://www.unrv.com/decline-of-empire/diadumenian.php|title=Diadumenian - Son of the Roman Emperor Macrinus {{!}} UNRV|website=www.unrv.com|access-date=11. 1. 2024|archive-date=11. 1. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111130025/https://www.unrv.com/decline-of-empire/diadumenian.php|url-status=dead}}</ref> sin [[Spisak rimskih careva|rimskog cara]] [[Makrin]]a,<ref>{{Cite web|url=https://imperiumromanum.pl/en/biographies/diadumenian/|title=Diadumenian « IMPERIUM ROMANUM|last=Jasiński|first=Jakub|language=en-US|access-date=11. 1. 2024}}</ref> postao je rimski car malo prije smrti. Prije uzvišenja za cezara zvao se '''Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus'''. '''Diadumenian''' {{Jez-la|Marcus Opellius Antoninus Diadumenianus}}; 14{{Razmaci}}Septembar 208. – jun 218.) bio je sin [[Rimski car|rimskog cara]] [[Makrin]]a i nakratko je bio njegov suvladar 218. godine. Njegova majka, Macrinusova žena, zove se [[Nonia Celsa]] u nepouzdanoj {{Jezik|la|[[Historia Augusta]]}}, iako je ovo ime možda bilo izmišljeno. Diadumenian je postao {{Jezik|la|[[Caesar (title)|caesar]]}} maja 217, ubrzo nakon stupanja njegovog oca na carski tron. [[Heliogabal|Elagabal]], rođak nedavno preminulog [[Karakala|Karakale]], pobunio se u maju sljedeće godine, a Diadumenijan je uzdignut za ko-cara. Nakon što je Makrin poražen u [[Bitka kod Antiohije (218)|bici kod Antiohije]] 8. juna 218, Diadumenijan je poslat na dvor [[Artaban IV od Partije|Artabana IV od Partije]] da mu očuva sigurnost; međutim, bio je zarobljen i usput pogubljen. Nakon njegove i smrti njegovog oca, [[Rimski senat|Senat]] ih je obojicu proglasio neprijateljima Rima, a njihova imena su izbrisana iz zapisa, a njihove slike uništene - proces poznat u modernoj nauci kao {{Jezik|la|[[damnatio memoriae]]}}. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * https://web.archive.org/web/20200606042657/http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Historia_Augusta/Diadumenianus%2A.html * http://www.roman-emperors.org/macrinus.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070406005101/http://www.roman-emperors.org/macrinus.htm |date=6. 4. 2007 }} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Makrin|Makrin 217. – 218.]] |naslov=[[Spisak rimskih careva|Rimski carevi]] |poslije=[[Heliogabal|Heliogabal 218. – 222.]] }} {{S-end}} {{Commonscat|Diadumenianus}} {{Rimski carevi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rimski carevi]] dtwy9dz5gy8v80h2t4cqz44781i4qyl 3 257199 3917488 3916301 2026-08-10T20:42:54Z MediaWiki message delivery 64602 /* Tech News: 2026-33 */ novi odlomak 3917488 wikitext text/x-wiki {{Korisnik:EdinBot/Arhivirati |min_tema_arhivirati = 3 |indeks = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Tech news/Arhive |maks_veličina_arhive = 300K |min_tema_ostaviti = 3 |maks_starost_teme = staro(15d) |arhiva = Razgovor sa korisnikom:Edinwiki/Tech news/Arhiva %(godina)d }} == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/22|Tech news: 2013-22]] == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. ''Please inform other users about these changes.'' ;Recent software changes: ''(Not all changes will affect you.)'' * The [[m:mw:Extension:Translate|Translate extension]] and [[m:mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] were enabled on Wikimedia Commons on May 20. Commons users can now easily change languages, and translate pages with a friendly interface. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commit;h=3e901f819813f9c7f71d9030596d218ccb8b2d89] * The [[m:mw:Echo (Notifications)|Notifications]] feature, active on the English Wikipedia, now supports [[m:mw:Extension:Echo#Notification blacklist.2Fwhitelist|local blacklists and whitelists]]. It is possible to hide users (for example certain bots) from all notifications on the wiki. Also, e-mail notifications are now grouped. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/Echo.git;a=commit;h=c0b0d78e50f07bef96a2866de1041b8d4a4ef798] [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Server_Admin_Log&diff=71429&oldid=71418] * The first stable release of [[m:mw:MediaWiki 1.21|MediaWiki 1.21]] for sites outside Wikimedia was published on May 25. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069570.html] * The tool storing information about languages ([[m:mw:Extension:CLDR|CLDR]]) was updated to the [http://cldr.unicode.org/index/downloads/cldr-23-1 latest version] (23.1). [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/65351/] * Due to a [[bugzilla:48693|software issue]], users couldn't enable or disable [[m:mw:Gadgets|Gadgets]]. The issue is now fixed. ;Future software changes: * MediaWiki will stop supporting [[m:w:en:XHTML#XHTML_1.0|XHTML 1.0]] and [[m:w:en:HTML|HTML]] versions lower than version 5. [[m:w:en:HTML5|HTML5]] will now be the default language for pages created by the software. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commit;h=97caae596d5493ea2f3e4ba505204a7e278d0590] [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commit;h=b7bec085ce0af0807017c5292ba3114ccf11dfe5] * The software will check if all uploaded files are secure and match their [[m:w:en:Internet media type|type]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/core.git;a=commitdiff;h=42333412833ab7f7515e193b83a909921c34887d;hp=7106407580616dc56bfe414e03839b1f50270a74] * The Wikimedia Commons [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikimedia.commons&hl=pl Android app] will come out of the [[m:w:en:Software release life cycle#Beta|beta phase]] on its next release. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/design/2013-May/000587.html] * Account creation by manual log-in will now be recorded in the [[Special:Log/newusers|account creation log]] ([[bugzilla:42434|bug 42434]]). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/CentralAuth.git;a=commitdiff;h=6298b4f365f60d2ccea2a463c458d5d385510028;hp=7372247ed95378825e9e979e7824715a7766ec4d] * Links to file description pages will again be accessible directly from within videos ([[bugzilla:43747|bug 43747]]). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/TimedMediaHandler.git;a=commit;h=687afa30f12b2825306dfe74569c5529d73d2e40] * The software behind recent changes patrolling was re-written; the change fixes issues related to patrolling new pages, among other things. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/41196/] * During a [[m:mw:Amsterdam Hackathon 2013|meeting]], developers [[m:mw:Architecture guidelines|agreed on rules]] about making big changes to the software. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069569.html] * There is now a category to list pages with invalid [[m:mw:Extension:Score|music code]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/63268/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Global message delivery|Global message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Tech/News/2013/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Unsubscribe]].'' <!-- EdwardsBot 0464 --> 20:45, 27 maj 2013‎ (CET) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/23|Tech news: 2013-23]] == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. ''Please inform other users about these changes.'' ;Recent software changes: ''(Not all changes will affect you.)'' * The latest version of MediaWiki ([[mw:MediaWiki 1.22/wmf5|1.22/wmf5]]) was added to non-Wikipedia wikis on May 29. It [[mw:MediaWiki 1.22/Roadmap|will be enabled]] on the English Wikipedia on June 3, and on all other Wikipedias on June 5. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=f396a742b067386ca5a4aeeeb384214c3b362825;hp=55dddd70da414bace5f49ff0a10b2846fb26e869] * The Tamil Wikipedia shared a [[m:w:ta:Module:Main page|Lua module]] they created to automate their Main Page. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2013-May/000263.html] * There is now a [http://tools.wmflabs.org/wikitest-rtl/w/ test wiki] to test new features in right-to-left languages. [https://blog.wikimedia.org/2013/05/30/test-features-in-a-right-to-left-language-environment/] * The [[:mw:Extension:Thanks|Thanks]] feature was added to the English Wikipedia; users can now thank others for individual edits. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=53f45ed9d0ac6998ab28768559e5b15fe221b806;hp=35b1d8d6ac1692c7b3578621026fa97ef806a4ce] * The [[:mw:Account creation user experience|new interface]] for account creation and log-in is now the default on 30 wikis, including the English Wikipedia, Commons, Meta, and Wikidata. The feature will be added to all wikis [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2013-May/126214.html after June 5]. Users can return to the old look by [//meta.wikimedia.org/wiki/Special:UserLogin?useNew=0 adding ?useNew=0] to the web address. [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=520a3b4eeee6dec0cce14677751b81f6dba21262;hp=004f02b44b45333964cfe0c0d233b6906c034f71] * Videos are now [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069628.html played in pop-up windows] if their size on the page is smaller than 200 pixels (800 pixels on the English Wikipedia). [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=operations/mediawiki-config.git;a=commitdiff;h=b8c7c95b067319750531e19ab3388be6ac17e938;hp=3fc86406b2a73fe182105533d16ddd813800b85f] * Opening your talk page now marks notifications as read, for wikis using the [[:mw:Extension:Notifications|Notifications]] feature. ([[bugzilla:47912|bug 47912]]) [https://gerrit.wikimedia.org/r/gitweb?p=mediawiki/extensions/Echo.git;a=commitdiff;h=71f250e0c60b78ac66e90ffe5471ae3ea0251331;hp=2398851f18ba95614b202112b06124887c563d6c]. * All autoconfirmed users can now reset [[w:en:transcoding|transcoding]] of video files; previously only administrators could do this. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/57286/] * The [[m:w:Special:Nearby|Nearby]] feature allows people who use mobile devices to see Wikipedia articles about objects and places around them. [http://blog.wikimedia.org/2013/05/29/wikipedia-nearby-beta/] ;Future software changes: * The [[:mw:Extension:PostEdit|PostEdit]] feature is now part of MediaWiki, and will work on all wikis. ([[bugzilla:48276|bug 48726]]) [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/66137/] * The [[mw:Extension:Narayam|Narayam]] and [[mw:Extension:WebFonts|WebFonts]] extensions will be [[mw:Universal Language Selector/Deployment/Planning|replaced]] by the [[mw:Universal Language Selector|Universal Language Selector]] extension. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/63113/] * MediaWiki will now be updated [[mw:Deployments/One week|every week]], starting on June 6. Thanks to this, bugs will be fixed and features will be added faster than they are now. [http://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2013-May/069128.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Global message delivery|Global message delivery]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2013/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> <!-- EdwardsBot 0472 --> 21:10, 3 juni 2013‎ (CET) == Support request with team editing experiment project == Dear tech ambassadors, instead of spamming the Village Pump of each Wikipedia about my tiny project proposal for researching team editing (see here: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing]), I have decided to leave to your own discretion if the matter is relevant enough to inform a wider audience already. I would appreciate if you could appraise if the Wikipedia community you are more familiar with could have interest in testing group editing "on their own grounds" and with their own guidance. In a nutshell: it consists in editing pages as a group instead of as an individual. This social experiment might involve redefining some aspects of the workflow we are all used to, with the hope of creating a more friendly and collaborative environment since editing under a group umbrella creates less social exposure than traditional "individual editing". I send you this message also as a proof that the Inspire Campaign is already gearing up. As said I would appreciate of *you* just a comment on the talk page/endorsement of my [https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:IdeaLab/Research_team_editing project] noting your general perception about the idea. Nothing else. Your contribution helps to shape the future! (which I hope it will be very bright, with colors, and Wikipedia everywhere) Regards from [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:Micru User:Micru] on meta. <!-- Message sent by User:Micru@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=12060169 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Tech News: 2015-51]] == <section begin="technews-2015-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Translations]] are available. '''Changes this week''' *Meta will be able to use information from Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T117524] *<span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 December. It will be on all Wikipedias from 17 December. ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=08&month=12&year=2015 15 December at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is talking about the agenda for the [[mw:Wikimedia Developer Summit 2016|Wikimedia Developer Summit]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=02&month=12&year=2015 16 December at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/E121] '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A new [[mw:Extension:Gadgets|gadget]] manager will come next year. The new gadget system is called [[mw:Gadgets 2.0|Gadgets 2.0]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2015-W51"/> 18:41, 14 decembar 2015 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15116736 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Tech News: 2015-52]] == <section begin="technews-2015-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]], the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2016. * The writers of the technical newsletter are asking for your opinion. Did you get the information you wanted this year? Did we miss important technical news in 2015? What kind of information was too late? [[m:Talk:Tech/News|Please tell us]]! You can write in your language. Thank you! '''Recent changes''' * CompletionSuggester is a new suggestions algorithm for Search. It is available as a Beta feature since 17 December. ([[mw:Extension:CirrusSearch/CompletionSuggester|more information]]) * The Multimedia team is running an A/B test for the cross-wiki upload tool. They are testing four different interfaces. The test is running from 16-23 December. ([[mw:Multimedia/December 2015 cross-wiki upload A/B test|more information]]) '''Changes this week''' * There is no deployment of MediaWiki scheduled until 12 January 2016 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * Should administrators and other users with advanced tools need stronger passwords? You can discuss about it in a [[m:Special:MyLanguage/Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions|Request for Comments]]. * No meeting with the VisualEditor team on 22 and 29 December, and 5 January. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2015/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2015-W52"/> 19:29, 21 decembar 2015 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15166344 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Tech News: 2016-02]] == <section begin="technews-2016-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia no longer uses visitor statistics from [[w:en:ComScore|comScore]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/ComScore/Announcement] * You can make interactive graphs with the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]]. There is now a [[mw:Extension:Graph/Interactive Graph Tutorial|tutorial for how to do this]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2015-December/084416.html] '''Problems''' * Some pages do not turn in up in categories where they should be. This is because link tables are sometimes not populated. [https://phabricator.wikimedia.org/T117332] '''Changes this week''' * The [[mw:Extension:Nuke|Nuke extension]] will work with [[mw:Flow|Flow]]. This will make it easier to handle spam in Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T115695] * New file uploads will now be patrollable. [https://phabricator.wikimedia.org/T11501] * Internet Explorer 8 will no longer have [[w:en:JavaScript|JavaScript]] support. You will [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Basic|still be able to browse and edit Wikipedia]] if you use Internet Explorer 8, but will not be able to use some features. This can be solved by upgrading to a newer version or switching to a different browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T118303][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-November/001286.html] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=12&month=01&year=2016 12 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> URLs in the recent changes IRC feed will no longer be rewritten to unencrypted HTTP. This could be a breaking change for bots dependent on the IRC feed. [https://phabricator.wikimedia.org/T122933] * The edit tabs for the wikitext editor and the visual editor will be combined to one single edit tab. You will be able to choose which one you prefer. If you are not logged in, your choice will be saved as a cookie in your browser. You [[m:Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/December|can test the single edit tab]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T102398][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/VisualEditor/Newsletter/2015/December] * There is a beta feature that [[mw:Beta Features/Other projects sidebar|adds links to the subject on other Wikimedia projects]]. This works much like the links to for example Wikipedia articles in other languages. It will go out of beta testing and be enabled for everyone in January. Wikis that don't want this can decide to have it disabled. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-December/001305.html][https://phabricator.wikimedia.org/T103102] * The difference between "alerts" and "messages" notifications is unclear to some. The developers want feedback at [[phab:T123018|the Phabricator task]] or [[mw:Topic:Sw196pvf5vwt6pku|on MediaWiki.org]] so they can make this better. You can give feedback in your language if you can't write in English. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W02"/> 17:59, 11 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15213553 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Tech News: 2016-03]] == <section begin="technews-2016-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You will be able to find or mark bugs and suggestions in [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] that are specific for your language or wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T91286] * Notifications have been upgraded with more detailed and easier-to-access information. [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|See the documentation]]. Cross-wiki notifications will be available soon on the two test wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T123570] '''Changes this week''' * The visual editor uses the [[mw:Extension:TemplateData|TemplateData extension]] to make editing templates easier. You will now get a warning when you edit a TemplateData form and leave it without saving. [https://phabricator.wikimedia.org/T106382] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> MediaWiki will get a new authentication and authorization system called AuthManager. This is planned to happen in a month or two. Some bots will need to change how they log in. Two new and more stable authentication methods will be available now: Owner-only [[mw:Extension:OAuth|OAuth]] credentials and bot passwords. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-January/084501.html read more about the change]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121113] *<span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 January. It will be on all Wikipedias from 21 January ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item"> [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=19&month=01&year=2016 19 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is governance model. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=20&month=01&year=2016 20 January at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W03"/> 18:55, 18 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15252579 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Tech News: 2016-04]] == <section begin="technews-2016-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now follow when pages are added or removed from a category on German Wikipedia. The plan is to add it to Wikimedia Commons and other Wikipedias this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T9148][https://www.mediawiki.org/wiki/Manual:CategoryMembershipChanges] * Administrators can hide individual entries of a page with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:RevisionDelete|RevisionDelete]]. There is now a button to choose "all", "none" or "inverse" in Special:Log. The article history will get the same buttons soon. Wikis that have done this locally with JavaScript will be able to remove that code. [https://phabricator.wikimedia.org/T92230] '''Changes this week''' *You will be able to see the references when you preview a section you are editing. This will happen even if there is no <nowiki><references /></nowiki> tag in that section. [https://phabricator.wikimedia.org/T7984] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 January. It will be on all wikis from 28 January ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=26&month=01&year=2016 26 January at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * There is now an extension called [[mw:Extension:ArticlePlaceholder|ArticlePlaceholder]]. It can automatically generate content on Wikipedia with data from Wikidata if there is no Wikipedia article. It will have a tag to remind the reader it is not an article and ask the reader to create one. The developer is now looking for smaller Wikipedias that want to try the extension. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-January/008004.html] * The [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]] system will be upgraded. The plan is to do this on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=08&min=00&sec=0&day=03&month=02&year=2016 3 February at 08:00 (UTC)]. It will probably take 6 to 8 hours. OTRS will be down during the upgrade. [https://phabricator.wikimedia.org/T74109] * Users will soon be automatically congratulated when they reach some edit count milestones. [https://phabricator.wikimedia.org/T124003] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W04"/> 17:39, 25 januar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15269963 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Tech News: 2016-05]] == <section begin="technews-2016-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Sites with a <code>wikimedia.org</code> address were by mistake redirected to the [[wmf:Home|Wikimedia Foundation wiki]] on 26 January. This included Meta and Wikimedia Commons. The mistake was fixed after an hour. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160126-WikimediaDomainRedirection] * Some users had problems logging in and out around 22 January. Bots also had problems and edit previews did not work properly. This was because of problems related to the new component SessionManager. It was undone on 23 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160123-SessionManagerRolloutFailure][https://phabricator.wikimedia.org/T123451] * Because of new problems with SessionManager the latest version of MediaWiki was removed from the Wikimedia wikis again on 31 January. The new version this week will be without SessionManager. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084669.html] '''Changes this week''' * The page history will get a help link. This will go to [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|Help:Page history]] on Meta. Wikis can exchange it for a link to their local pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T124885] * Notifications will only show part of a page name if it is very long. You will also have another way to mark notifications as read. [https://phabricator.wikimedia.org/T123657][https://phabricator.wikimedia.org/T121935] * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] input methods are now available with the visual editor. This means many who write in non-Latin scripts can now use the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T51569] * The visual editor will now give you more tools to edit tables. You can move rows and columns in a table and copy parts of tables to make new ones. You can also copy and paste more than one cell at the same time. [https://phabricator.wikimedia.org/T88694][https://phabricator.wikimedia.org/T85791][https://phabricator.wikimedia.org/T123826] * The visual editor has a new warning message when you leave a page you are editing without saving. Non-English wikis might need to translate it. [https://phabricator.wikimedia.org/T121754][https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:MessageGroupStats&language=&group=ext-visualeditor-0-all] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 February. It will be on all wikis from 4 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=02&month=02&year=2016 2 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:E138|expiring watch list entries]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=03&month=02&year=2016 3 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The <code>rest.wikimedia.org</code> domain will be shut down. This is planned to happen in March. You should use <code>/api/rest_v1/</code> at each individual project domain instead. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-January/084566.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W05"/> 22:01, 1 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15298047 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Tech News: 2016-06]] == <section begin="technews-2016-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] support is now available for 53 more computer languages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084695.html] * When you get a notification that an edit has been reverted, the notification now quotes part of the edit summary. [https://phabricator.wikimedia.org/T121808] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:RESTBase|RESTBase]] is now using <code>scrub_wikitext</code> instead of <code>scrubWikitext</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T114620] '''Changes this week''' * Wikidata will have a new data type called "math". It will be used for formulas. [https://phabricator.wikimedia.org/T124931][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-February/008140.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 February. It will be on all wikis from 11 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=09&month=02&year=2016 9 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T114662|per-language URLs for pages of multilingual wikis]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=10&month=02&year=2016 10 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Other sites will be able to tell when visitors come from links on Wikipedia and other Wikimedia sites. They used to be able to do this until we started using [[m:Special:MyLanguage/HTTPS|forced HTTPS]] in June 2015. This is planned to happen on 15 February. [https://phabricator.wikimedia.org/T87276][https://meta.wikimedia.org/wiki/Research:Wikimedia_referrer_policy] * Wikidata will have a new data type called "external-id". It will be used for references to external resources. It will be enabled on February 16. Some properties will be changed to the new data type. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-February/008140.html][https://phabricator.wikimedia.org/T125633][https://www.wikidata.org/wiki/User:Addshore/Identifiers] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W06"/> 19:58, 8 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15323422 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Tech News: 2016-07]] == <section begin="technews-2016-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now edit pages on the mobile site version without JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T125174] * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math extension]] to write chemistry formulas. [https://phabricator.wikimedia.org/T126272] '''Problems''' * A few editors might have been logged in as someone else because of a bug. For security reasons everyone was logged out on 9 February. If you have seen this bug, you [[mw:User talk:Tgr (WMF)/Session pollution|can report it]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-February/001345.html][https://phabricator.wikimedia.org/T126069] '''Changes this week''' * There is a beta feature that [[mw:Beta Features/Other projects sidebar|adds links to the subject on other Wikimedia projects]]. The plan was to have it leave beta testing and be enabled for everyone in January. It will happen on 16 February instead. Wikis that don't want this can decide to have it disabled. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2015-December/001305.html][https://phabricator.wikimedia.org/T103102] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki notifications]] will be available as a beta feature on Wikidata, MediaWiki, Commons, and all Hebrew and French wikis on 19 February. [https://phabricator.wikimedia.org/T124234] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 February. It will be on all wikis from 18 February ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=16&month=02&year=2016 16 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The search function on Wikimedia wikis will get a [[mw:Extension:CirrusSearch/CompletionSuggester|completion suggester]] that tries to find the right pages as the user is typing. It will also recognize some typos. This will probably happen in March. It is currently in beta. [https://phabricator.wikimedia.org/T126271] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W07"/> 18:16, 15 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15345667 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Tech News: 2016-08]] == <section begin="technews-2016-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] has been upgraded. [https://phabricator.wikimedia.org/T120013][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084841.html] '''Problems''' * There was no new MediaWiki version last week. Changes that were planned to happen last week will happen this week instead. This is because of a bug that made saving pages take longer time. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-February/084816.html][https://phabricator.wikimedia.org/T126700] '''Changes this week''' * After February 23, you can use Wikidata for inter-language links on Wikiversity. [https://phabricator.wikimedia.org/T109675] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=23&month=02&year=2016 23 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T125865|Assign RFCs to ArchCom shepherds]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=22&min=00&sec=0&day=24&month=02&year=2016 24 February at 22:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W08"/> 19:22, 22 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15364297 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Tech News: 2016-09]] == <section begin="technews-2016-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Thanks to the [[mw:Extension:Graph|Graph extension]] and [[wikitech:Analytics/PageviewAPI|Pageview API]], we now have [[m:template:Graph:PageViews|<nowiki>{{Graph:PageViews}}</nowiki>]] templates that can show pageviews for any wiki page for any of the wikis. See [[m:Community Tech/Pageview stats tool#Graph extension|the examples]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Capiunto|Capiunto]] extension is installed on [https://test.wikipedia.org test wiki]. Capiunto provides flexible infobox functionality for [[mw:Extension:Scribunto|Scribunto]] and generates HTML for infobox features such as headers and rows. It is designed for clean and modern infoboxes that are driven by data from Wikidata, easily usable across different language versions, and easily extensible. * The visual editor now follows the TemplateData <code>format</code> setting announced in November. When you edit or add a use of a template, the wikitext will be laid out in one of the two ways. [https://phabricator.wikimedia.org/T111674][https://phabricator.wikimedia.org/T104599] * The order of parameters and format defined in a template's TemplateData will be now respected. [https://phabricator.wikimedia.org/T104599][https://phabricator.wikimedia.org/T111674] '''Changes this week''' * On wikis where the visual editor is available in single edit tab mode, red links may open the visual editor instead of the wikitext editor, depending on user preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T55441] * Anonymous editor warning is now displayed as a warningbox for consistency in both the visual editor and the wikitext editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T127403] * [[mw:Parsoid|Parsoid]] has been updated to fit some HTML 5 specifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] '''Meetings''' * Resigning executive director Lila Tretikov is taking questions at [[m:Knowledge_Engine/FAQ|Knowledge Engine FAQ]] regarding the much talked about project. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2016-February/082470.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=01&month=03&year=2016 1 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W09"/> 21:12, 29 februar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15391422 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Tech News: 2016-10]] == <section begin="technews-2016-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Files on Wikimedia Commons can now be 2 GB big. The old limit was 1 GB. [https://phabricator.wikimedia.org/T76614] * Welcome notifications now have a different symbol. English Wikipedia already had this one. [https://phabricator.wikimedia.org/T49662] * The Wikimedia memory cache servers in the [[wikitech:Eqiad cluster|Eqiad cluster]] have now been upgraded to Debian 8 (Jessie). Some users might have had to log in again because of this. [https://phabricator.wikimedia.org/T123711] * It is now easier to categorize images uploaded to Wikimedia Commons in the Commons Android app. [https://phabricator.wikimedia.org/T126848] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Bare attributes in tags now parse according to the HTML5 specifications. <code><pages from= to= section=1></code> will parse as <code><pages from="to=" section="1"></code> instead of <code><pages from="" to="" section="1"></code> as it used to. Please use <code><pages from="" to="" section=1></code> or <code><pages section=1></code> instead. This is mostly likely to affect pages on Wikisource projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] has been a bit unstable lately. This should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-March/000098.html] * The PageView API shows wrong data between 23 February and 29 February for pages with special characters in their title. [https://phabricator.wikimedia.org/T128295] * The parsing change mentioned above caused a large number of pages to break, especially on Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T108134] * You may see falsely formatted edit links on both mobile and desktop devices. Mobile devices can also show incorrect formatted table of contents. This should be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T124356] * Templates using TemplateData that were edited with the visual editor might have some problems in wikitext mode. This can be fixed by editing and saving the page by using the visual editor without making any changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T128337] '''Changes this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki notifications]] will be enabled as a beta feature on all wikis on 10 March. You will be able to get notifications when something happens on another Wikimedia wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T124234] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 March. It will be on all wikis from 10 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * Wikivoyages will get the [[mw:Extension:Kartographer|Kartographer extension]]. Kartographer will allow <code><mapframe></code> and <code><maplink></code> tags in an article to insert an interactive map and overlay it with different markers. You can add ideas and suggestions to the [[mw:Talk:Maps|Maps talk page]]. If you find any bugs, you can report them in [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=kartographer,maps&subscribers=yurik,maxsem Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T127136] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=08&month=03&year=2016 8 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The buttons in interfaces will be simplified. Instead of white, red, green and blue buttons, in future there will only be white, red and blue ones. [https://phabricator.wikimedia.org/T110555] * The Wikimedia technical operations team plans to do some server work on 22 March. This could cause some problems, for example make it possible to read but not edit the Wikimedia wikis for a short period of time. The date for this might change. [https://phabricator.wikimedia.org/T124671] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W10"/> 21:24, 7 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15402334 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Tech News: 2016-11]] == <section begin="technews-2016-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile web interface no longer suggests [[Mw:HiDPI display support|HiDPI thumbnails]]. This is to take up less bandwidth on slow or expensive connections. [https://phabricator.wikimedia.org/T119797] *The search engine on [http://www.wikipedia.org wikipedia.org] has been updated. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikipedia.org_Portal_Improvements] '''Changes this week''' *Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, '''you will be able to read but not edit the wikis''' for a short period of time on both 22 March and 24 March. This could be postponed to April 18. You might lose edits if you try to save during this time. Because of a test, there will also be a couple of minutes where you can't edit the wikis on 15 March starting 07:00 UTC. You can [[m:Tech/Server switch 2016|read more about the server work]]. There will be more notifications and updates about this. * Administrators and other users with advanced permissions will need to have an 8-byte long passwords. This change takes place on 15 March. Users with too short passwords will be asked to change password the next time they log in. This was decided in [[m:Requests for comment/Password policy for users with certain advanced permissions|a discussion on Meta]] and is because they can use tools that can hurt the wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-March/001374.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 March. It will be on all wikis from 17 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * The buttons in interfaces will be simplified. Instead of white, red, green and blue buttons, in future there will only be white, red and blue ones. [https://phabricator.wikimedia.org/T110555] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=15&month=03&year=2016 15 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are [[phab:T78639|backlog]] and [[phab:T66214|thumb API]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=16&month=03&year=2016 16 March at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W11"/> 19:37, 14 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15438638 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Tech News: 2016-12]] == <section begin="technews-2016-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. The Wikimedia Technology department planned to test it this week. This will take place the week of April 18 instead. You can [[m:Tech/Server switch 2016|read more about the server work]]. There will be more notifications and updates about this. * In Firefox, the visual editor would sometimes just jump down to the bottom of the page when you double-clicked on a table cell. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T128282] '''Changes this week''' * It will now be easier to list IP addresses that don't have to solve [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T103122] * You will now be able to mark Echo notifications as unread. [https://phabricator.wikimedia.org/T73564] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 March. It will be on all wikis from 23 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=03&year=2016 22 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> URLs in the recent changes IRC feed will no longer be rewritten to unencrypted HTTP. This could be a breaking change for bots dependent on the IRC feed. This will happen on May 2. [https://phabricator.wikimedia.org/T122933] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W12"/> 17:04, 21 mart 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15460858 --> :Hi, a minor correction: The MediaWiki deployment dates are March 22–24, not 21–23. My apologies. /[[Posebno:Doprinos/81.234.92.187|81.234.92.187]] 09:15, 22 mart 2016 (CET) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Tech News: 2016-13]] == <section begin="technews-2016-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * MediaWiki [[mw:Manual:Semantic Web|now supports the semantic web standards of Microdata and RDFa 1.0]]. On Wikimedia projects, a configuration change must be requested in order to enable RDFa 1.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T130034] [https://phabricator.wikimedia.org/T130040] '''Problems''' * Adding references with Citoid was broken for approximately 6 hours on 24 March. This was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T130847] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 March. It will be on all wikis from 31 March ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * You will be able to remove the header and footer style from User language (babel) boxes. This will make it easier to use them with other userboxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T33309] '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with part of the Architecture committee, which will discuss [https://phabricator.wikimedia.org/E152#1558 a few topics]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=30&month=03&year=2016 30 March at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Architecture committee has sent a [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-March/085100.html summary of new and ongoing RFC discussions]. '''Future changes''' * Commons will soon have improved access to Wikidata's data. It will then be possible to access data about any concept on any page on Commons. Assistance with testing this on the beta cluster is appreciated. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Wikidata_support:_getting_arbitrary_access_done] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Wikibits.js will not be loaded by default anymore starting April 2016. Gadget and script authors should have already updated their code since the previous announcements, but there is another migration path available if needed. See [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-March/085113.html wikitech-l for details]. '''Corrections''' * Last week Tech News said the new MediaWiki version would come to wikis from 21 March to 23 March. The right dates were 22 March to 24 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W13"/> 21:43, 28 mart 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15480543 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Tech News: 2016-14]] == <section begin="technews-2016-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can filter [[m:Help:Special page#Logs|Special:Log]] in more detail. [https://phabricator.wikimedia.org/T20954] *Wikimedia wikis have a new way of counting visitors. [http://blog.wikimedia.org/2016/03/30/unique-devices-dataset/] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 5. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 6. It will be on all wikis from April 7 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W14"/> 00:13, 5 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15501448 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Tech News: 2016-15]] == <section begin="technews-2016-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor can generate wikicode with image options in your language. Examples of image options are "thumb" or "left". You can ask to change to options in your language in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T53852][https://phabricator.wikimedia.org/T116020] * Wiktionaries and Wikisources can now use the visual editor. It is an opt-in beta feature. It still needs development to work better with these projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T48580][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:VisualEditor/The_visual_editor_at_Wikisources_and_Wiktionaries] * [[m:Objective Revision Evaluation Service|ORES]] is using new models. Tools that use ORES' predictions can behave strangely. ORES also has a new [[w:en:Application programming interface|API]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-April/085258.html] * The visual editor now supports classical Greek characters. [https://phabricator.wikimedia.org/T130535] '''Problems''' * There was a bug when you used keyboard arrows in templates in the visual editor. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T128861] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 April. It will be on all wikis from 14 April ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). * The wikipedia.org portal will get many small bug fixes and improvements. Most will be for the search box and suggested results that were added in March. [https://phabricator.wikimedia.org/T130755] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=04&year=2016 12 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the [[mw:Architecture committee|Architecture committee]]. The topics this week are [[phab:T130567|improving transclusion of templates for Parsoid]] and [[phab:T114445|balanced templates]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=13&month=04&year=2016 13 April at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, you will be able to read but not edit the wikis for a short period of time on both 19 April and 21 April. This will start at 14:00 UTC and last for 15 to 30 minutes. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2016] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W15"/> 22:44, 11 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15515435 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Tech News: 2016-16]] == <section begin="technews-2016-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can filter [[m:Help:Special page#Logs|Special:Log]] in more detail. You can filter different imports and new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T109267][https://phabricator.wikimedia.org/T16334] * You can use [[w:en:Telnet|Telnet]] to read Wikimedia wikis. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Telnet_gateway] * MediaWiki wikis can handle bigger file uploads. The new limit is 4 GB. [https://phabricator.wikimedia.org/T131895] '''Changes this week''' * Wikimedia has a new backup data center in Dallas. Because of planned work on this, you will be able to read but not edit the wikis for a short period of time on both 19 April and 21 April. This will start at 14:00 UTC and last for 15 to 30 minutes. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch_2016] * There is no new Mediawiki version this week. This is because of the data center test. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2016 April 19 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T91162|shadow namespaces]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=30&sec=0&day=20&month=04&year=2016 20 April at 21:30 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W16"/> 22:40, 18 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15522880 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Tech News: 2016-17]] == <section begin="technews-2016-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Translations]] are available. '''Problems''' *Wikimedia tested a new data center last week. This meant that the wikis could be read but not edited for 45 minutes on April 19 and for 20 minutes on April 21. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-April/001391.html] *When the data center was tested, new edits were not shown in the recent changes log for 20 minutes. They are in the logs now. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-April/001393.html read more about how to find the edits]. *Unread notifications were sometimes counted incorrectly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T129726] '''Changes this week''' * Wikimedia Commons will have better access to Wikidata. They can use data from any page on Wikidata on any page on Commons. This will happen on April 26. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons:Village_pump&diff=prev&oldid=192993817] * It will be easier to choose if you want to watch files you have uploaded with the upload wizard. [https://phabricator.wikimedia.org/T33313] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.27/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 26. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 27. It will be on all wikis from April 28 ([[mw:MediaWiki 1.27/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=26&month=04&year=2016 April 26 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The "{{int:savearticle}}" button when you edit will be called "Publish" instead. This is to help new editors understand what it does. It already works like this on some wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T131132] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W17"/> 23:02, 25 april 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15555069 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Tech News: 2016-18]] == <section begin="technews-2016-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The visual editor now works when you use Internet Explorer 9. [https://phabricator.wikimedia.org/T133094] '''Problems''' *There was a security problem with the [[mw:Extension:MobileFrontend|MobileFrontend extension]]. It showed information that had been oversighted. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T133700] '''Changes this week''' * You can now see which notifications are available on a wiki on [[Special:DisplayNotificationsConfiguration]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132127] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 4. It will be on all wikis from May 5 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T130528|PSR-6 Cache interface in Mediawiki core]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=04&month=05&year=2016 May 4 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Pages could be added to new users' watchlists by default when they edit them. New users could also by default get email notifications when pages they watch are edited. This is [[m:Requests for comment/Enable by default some default options for new users|discussed on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T40796] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W18"/> 22:09, 2 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15574414 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Tech News: 2016-19]] == <section begin="technews-2016-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikiversities now have better access to Wikidata. They can use data from any page on Wikidata on any page on Wikiversity. This happened on May 3. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Development_plan&diff=326125500&oldid=318553405] * You can use [http://recommend.wmflabs.org/#Recommend Wikipedia GapFinder] to find missing articles between languages. [https://blog.wikimedia.org/2016/04/27/article-recommendation-system/] * Users are invited to try [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Cross-wiki|Cross-wiki Notifications]] on all wikis. This is the last test session before the release by default, scheduled for May 12th at 23:00 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T117669][https://phabricator.wikimedia.org/T130655] * You can use [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard shortcuts|keyboard shortcuts]] to open the visual editor (''meta''+V) or the wikitext editor (''meta''+E) (on certain wikis, even if you have chosen a favorite editor). [https://phabricator.wikimedia.org/T116406] * Uploading files bigger than 100 megabytes on Wikimedia Commons required to opt-in in your preferences. This is not necessary anymore. [https://phabricator.wikimedia.org/T131496] * The [[mw:Extension:UploadsLink|UploadsLink]] extension is now available on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T130018] * Deleting a translation unit page didn't remove the corresponding content from the translation page. This is now solved. [https://phabricator.wikimedia.org/T41415] * Translation suggestions based on Apertium are now available on Mediawiki.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T133008] '''Problems''' * MediaWiki 1.27.0-wmf.23 has been rolled back from Wikimedia wikis, due to a performance issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T134553] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 10. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 11. It will be on all wikis from May 12 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=10&month=05&year=2016 May 10 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are [https://phabricator.wikimedia.org/T113034 Overhaul Interwiki map, unify with Sites and WikiMap]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=11&month=05&year=2016 May 11 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. * 2017 European hackathon will happen [[mw:Wikimedia Hackathon 2017|on May 19 - 21, in Vienna]] (Austria). '''Future changes''' * Today, in categories, a page titled "11" comes before "2". We plan to reorder that: "2" will come before "11". Please [[m:Talk:Community Tech/Numerical sorting in categories|tell the developers]] if the change will cause problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T8948] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W19"/> 01:22, 10 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15583892 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Tech News: 2016-20]] == <section begin="technews-2016-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some image thumbnails now load faster on mobile. They also take up less bandwidth. [https://phabricator.wikimedia.org/T122242] '''Problems''' *Last week's MediaWiki version was late on some wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085585.html] '''Changes this week''' * [[Special:Notifications]] will have "mark as read" buttons for each day. The non-JavaScript version will get it this week. A JavaScript version will come later. [https://phabricator.wikimedia.org/T134204] *Wikis can now locally decide what wikitext they want the signature button to produce. [https://phabricator.wikimedia.org/T26191] * A one-time welcome message for users will now be shown in the wikitext editor. This will include existing users. [https://phabricator.wikimedia.org/T133800] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 17. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 18. It will be on all wikis from May 19 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are "[[phab:E184|Requirements for change propagation]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=18&month=05&year=2016 May 18 at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Using self-closing tags like <code><nowiki><div/></nowiki></code> and <code><nowiki><span/></nowiki></code> to mean <code><nowiki><div></div></nowiki></code> and <code><nowiki><span></span></nowiki></code> will not work in the future. Templates and pages that use these tags should be fixed. When [[phab:T134423|Phabricator ticket T134423]] is fixed these tags will parse as <code><nowiki><div></nowiki></code> and <code><nowiki><span></nowiki></code> instead. This is normal in HTML5. [https://phabricator.wikimedia.org/T134423] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W20"/> 18:01, 16 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15603218 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Tech News: 2016-21]] == <section begin="technews-2016-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You now see a [[MediaWiki:Restricted-displaytitle|warning message]] on pages that try to use <nowiki>{{</nowiki>[[:mw:DISPLAYTITLE|DISPLAYTITLE]]<nowiki>}}</nowiki> but it doesn't work because it doesn't match the page's actual title. [https://phabricator.wikimedia.org/T28546] '''Problems''' *Commons had problems with server lag. This meant that it took longer time for files to turn up in categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T135809] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 May. It will be on all wikis from 26 May ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=24&month=05&year=2016 May 24 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> All HTTP access to Wikimedia sites and APIs will stop working. Some bots still use HTTP. They will need to use HTTPS instead. This will happen on June 12. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085618.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W21"/> 20:40, 23 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15644507 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Tech News: 2016-22]] == <section begin="technews-2016-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There is now a standard way to get the target of a redirect page from a Lua module. [https://phabricator.wikimedia.org/T68974] '''Problems''' *A new way to handle rollback was introduced. It broke some tools and scripts and was reverted. This will be re-planned after review. [https://phabricator.wikimedia.org/T88044][https://phabricator.wikimedia.org/T136375] *[[m:Special:MyLanguage/CentralNotice|CentralNotice]] didn't work in some older browsers. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T136387] '''Changes this week''' * When you edit a file or category page with the visual editor the rest of the page will be shown in its normal place. [https://phabricator.wikimedia.org/T58289] *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|Translate extension]] will get an edit summary field. [https://phabricator.wikimedia.org/T48924] *A change to the <code><charinsert></code> feature could break some user scripts. Contact [[mw:User_talk:Bawolff|Bawolff]] if the "click to insert special characters" links in the edit window break on your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T11424][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-May/001417.html] * [[w:en:Elasticsearch|Elasticsearch]] will be upgraded on Wikimedia wikis this week. This should not affect you, but if you have problems with the search function this is probably the reason. [https://phabricator.wikimedia.org/T133124] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 June. It will be on all wikis from 2 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=31&month=05&year=2016 31 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W22"/> 18:18, 30 maj 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15661119 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Tech News: 2016-23]] == <section begin="technews-2016-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:MathML|MathML]]/[[w:en:Scalable Vector Graphics|SVG]] is now the default <code><nowiki><math></nowiki></code> rendering mode on Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T131177][http://mathml-association.org/announcement/2016/05/31/wikipedia.html] '''Changes this week''' *The history page can tell you if a page on your watchlist was updated since you last visited it. This now works the same way in [[mw:Skin:Vector|Vector]] as in other [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. The change broke local designs on some wikis. This will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T134515] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 June. It will be on all wikis from 9 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W23"/> 22:51, 6 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15679814 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Tech News: 2016-24]] == <section begin="technews-2016-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia wikis now use [[mw:Manual:SessionManager and AuthManager|AuthManager]]. If you have new problems related to logging in or being logged in, [[mw:User talk:Tgr (WMF)|report them]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-June/001426.html] * Visiting [[Special:Notifications]] doesn't automatically mark notifications as read anymore. You can go between read, unread or all notifications on [[Special:Notifications]]. Notifications on [[Special:Notifications]] are grouped by day. You can mark every daily group as read individually. Notifications are displayed by groups of 50 on [[Special:Notifications]] and you can find former notifications by using navigation arrows. [https://phabricator.wikimedia.org/T97057][https://phabricator.wikimedia.org/T129176][https://phabricator.wikimedia.org/T132738][https://phabricator.wikimedia.org/T129363] '''Changes this week''' *You can filter user contributions to hide minor edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T16086] *It will be easier to edit galleries with the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T45037] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 June. It will be on all wikis from 16 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W24"/> 20:41, 13 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15693400 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Tech News: 2016-25]] == <section begin="technews-2016-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="bs" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Translations]] are available. '''Nedavne promjene''' * Notifications were not always marked as read when you followed a link from an email notification. This will now happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T137488] '''Promjene ove sedmice''' *The list of other languages an article is available in will be shorter on small Wikipedias and non-Wikipedia projects. This is to make it easier to find the most relevant languages for each user. You will still be able to see the other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T136677][https://www.mediawiki.org/wiki/Universal_Language_Selector/Design/Interlanguage_links] *Alerts (the red badge) will not be automatically marked as read when you open the Notifications popup. [https://phabricator.wikimedia.org/T132525] *When you get several thanks you can see them as one notification. This is instead of one notification for each thanks. [https://phabricator.wikimedia.org/T120152] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 June. It will be on all wikis from 23 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T137946|develop Markdown support strategy for MediaWiki]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=22&month=06&year=2016 22 June at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W25"/> 21:14, 20 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15707329 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Tech News: 2016-26]] == <section begin="technews-2016-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Extension:ORES|ORES service]] has now moved to [https://ores.wikimedia.org a new location]. This should make it easier to use ORES. The [[mw:ORES review tool|ORES review service]] is now available as a beta feature on Wikidata and Persian Wikipedia. ORES is an artificial intelligence system for Wikimedia wikis to help editors. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wiki-research-l/2016-June/005220.html] * The order of wikis in collapsed cross-wiki notifications was different than when the list was expanded. This is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T138115] *A new category for tracking pages with math errors was added: [[:{{ns:category}}:{{MediaWiki:math-tracking-category-error}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49037] '''Problems''' *The [[m:Etherpad|Wikimedia Etherpad]] crashed on June 23. Some edits done that day have been lost. They can be found at [https://etherpad-restore.wikimedia.org etherpad-restore.wikimedia.org] for another few days. [https://phabricator.wikimedia.org/T138516][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160623-etherpad] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 June. It will be on all wikis from 30 June ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * The way to mark notifications as read or unread will be changed to be more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T126214] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=28&month=06&year=2016 28 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The Collaboration team at the Wikimedia Foundation will look at developing better tools for edit review. This is because research suggests we scare away newcomers who want to help. [https://www.mediawiki.org/wiki/Edit_Review_Improvements] *An e-mail from the Editing Department explains the technical work that is planned and being researched for the future. Items include better wikitext and visual editing, prompts for edits, language improvements, annotations, and meta-data separation. [https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Roadmap/Update_2016-06-23] * The sorting of Notifications into the two fly-out menus is going to change on July 5 to 7. Bundled notifications should be easier to explore and mark as read individually. [https://phabricator.wikimedia.org/T123018][https://phabricator.wikimedia.org/T114356][https://phabricator.wikimedia.org/T120153] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> From 29 June git.wikimedia.org (running Gitblit) will redirect all requests to Phabricator. The vast majority of requests should be correctly redirected. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-June/000215.html] * Catalan and Polish Wikipedias will have Wikidata descriptions added to articles in the mobile view by default. This is currently a beta option for the mobile versions. This might come to other wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T135429] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W26"/> 17:42, 27 juni 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15725931 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Tech News: 2016-27]] == <section begin="technews-2016-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A daily email summary of notifications could be sent even when there were no notifications from the wiki. Now no email will be sent if there is no activity. [https://phabricator.wikimedia.org/T137012] '''Changes this week''' * The "{{int:citoid-citefromidtool-title}}" button in the visual editor's toolbar will move into the "{{int:visualeditor-toolbar-insert}}" menu except for Wikipedias, Wikibookses and Wikiversities. This is to make it less prominent on wikis that don't use it as much. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/296573/] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 July. It will be on all wikis from 7 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' *You can take part in the next office hour for Wikidata on IRC on July 8 at 16:00 (UTC). See [[m:IRC office hours|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W27"/> 21:45, 4 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_delivery&oldid=15742782 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Tech News: 2016-28]] == <section begin="technews-2016-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new image scaler fixed a number of bugs for showing SVG files. Some new problems turned up. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-July/085984.html][https://phabricator.wikimedia.org/T112421][https://phabricator.wikimedia.org/T139543] * Notifications are grouped by types. They are now counted by number of notifications and not by unread groups. That change may increase the number of notifications displayed. The earlier way of counting was often incorrect. Unread notifications will also be displayed first. [https://phabricator.wikimedia.org/T114356][https://phabricator.wikimedia.org/T139323][https://phabricator.wikimedia.org/T139521] * [[Special:Notifications]] now has a maximum width for the notifications list on desktop computers. This allows long titles and descriptions to be cut properly. Notifications are now also better parsed. [https://phabricator.wikimedia.org/T137425][https://phabricator.wikimedia.org/T138433][https://phabricator.wikimedia.org/T139602] '''Problems''' * On 5 July Wikimedia Commons had problems and could not be edited for 20 minutes. For a short while after that the recent changes log and some gadgets were not working properly. It affected administrative actions on other projects too. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160705-commons-replication] * Users who have multiple unread notifications can mark them as read by visiting [[Special:Notifications]] page on their wiki. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 July. It will be on all wikis from 14 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=07&year=2016 12 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W28"/> 17:14, 11 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15754461 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Tech News: 2016-29]] == <section begin="technews-2016-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Due to the rollback, [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications_types|new sorting]] of Notifications on the Fly-Out Menus has been deployed with a delay. [https://phabricator.wikimedia.org/T123018] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Due to the rollback, the daily [[wikitech:SWAT deploys|special patch deployment process]] has been changed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000232.html] * In notifications, "Messages" are now called "{{int:echo-notification-notice-text-only}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T139682] '''Problems''' * On July 12 all wikis were rolled back to MediaWiki 1.28.0-wmf.8 due to a problem in the log-in system. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000229.html][https://phabricator.wikimedia.org/T119736] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 July. It will be on all wikis from 21 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * [[Special:Log]] now has a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Log|help link]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T140013] * The [[mw:Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] can be tested [http://simple.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures on the beta cluster]. From 22 July, it will be available as a beta feature at: {{int:Project-localized-name-dewiki}}, {{int:Project-localized-name-arwiki}}, {{int:Project-localized-name-hewiki}}. [https://phabricator.wikimedia.org/T140232][https://phabricator.wikimedia.org/T140551][https://phabricator.wikimedia.org/T140545] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=19&month=07&year=2016 19 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "Devise plan for a cross-wiki watchlist back-end". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=20&month=07&year=2016 20 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T126641] '''Future changes''' * User scripts and bots can no longer use http:// to edit wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T105794][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-May/085618.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[:mw:Gerrit|Gerrit]] is going to be updated. Developers are invited to test it. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-July/000236.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W29"/> 22:18, 18 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox&oldid=15776464 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Tech News: 2016-30]] == <section begin="technews-2016-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Maps|Interactive maps]] have been enabled for Meta wiki and the Catalan, Hebrew, and Macedonian Wikipedias. Learn [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|how to add interactive maps]] to wiki pages. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Last week's rollback is now documented. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160712-EchoCentralAuth/Retrospective] '''Problems''' * Sometimes, the visual editor required saving twice. That problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T140574] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 July. It will be on all wikis from 28 July ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * It is now possible to mark all Notifications as read on [[Special:Notifications]], by clicking on the cog icon. [https://phabricator.wikimedia.org/T115528] * Wikipedia search will now detect the language of your search if 2 or fewer results are found. It will then show results from the matching language Wikipedia, if any relevant article exists. It will start to roll out in 5 languages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-July/086096.html] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=26&month=07&year=2016 26 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "an extension that implements an authenticated key-value store". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=27&month=07&year=2016 27 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. [https://phabricator.wikimedia.org/E237] '''Future changes''' * The current icon for Notifications "{{int:Echo-notification-notice-text-only}}" (in English "Notices") will be changed from a bubble-speech icon to a tray icon for consistency. [https://phabricator.wikimedia.org/T140900] * [[Special:Notifications]] page code will be changed to be more Mobile friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T140687] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W30"/> 21:54, 25 juli 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15785767 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Tech News: 2016-31]] == <section begin="technews-2016-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A prototype for [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|structured data]] on Commons is available now. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons_talk:Structured_data#It.27s_alive.21] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] beta feature can now be tested on mediawiki.org, German Wikipedia, Arabic Wikipedia and Hebrew Wikipedia. '''Problems''' * Renamed users on some wikis were not connected to their account on other wikis between 20 July and 21 July. This has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160721-LocalRenameUserJob] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 August. It will be on all wikis from 4 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=02&month=08&year=2016 2 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * The next [[mw:CREDIT showcase|CREDIT showcase]] will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=00&sec=0&day=03&month=08&year=2016 3 August at 18:00 (UTC)]. This is to present and comment on new gadgets, small projects and works in progress. See [[mw:CREDIT showcase#Details|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T128351|notifications in core]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=03&month=08&year=2016 3 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W31"/> 23:48, 1 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15809313 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Tech News: 2016-32]] == <section begin="technews-2016-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In notifications, the icon for {{int:echo-notification-notice-text-only}} has been changed from a speech-bubble icon ([[File:Echo chat icon.svg|17px|link=]]) to a tray icon ([[File:OOjs UI icon tray.svg|18px|link=]]) for consistency. The {{int:echo-notification-alert-text-only}} icon has been redesigned too. The colors have been changed for accessibility. [https://phabricator.wikimedia.org/T140900] '''Problems''' *If you use the [[mw:Extension:WikEd|wikEd gadget]], changes you made were not kept when you switched from the wikitext editor to the visual editor while you were editing. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T135747] '''Changes this week''' * Wikimedia search will now ignore question marks at the end of the sentences or words you use when you search. Until now the question mark was just a [[w:Wildcard character|wildcard]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T133711] * On Commons, [[mw:Extension:UploadWizard|UploadWizard]] will now be available on mobile, rather than just the old upload form. This should reduce the workload for the community in reviewing images. [https://phabricator.wikimedia.org/T97169] *When you edit with the visual editor a puzzle symbol tells you there is an invisible template in the article. It will now mention the name of the template. [https://phabricator.wikimedia.org/T141861] *The button to read something in another language will move for mobile users. This will happen on 9 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T129505] *When someone mentions you and links to your user page you get a notification. You will now get a notification when you mention yourself this way. [https://phabricator.wikimedia.org/T138080] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 August. It will be on all wikis from 11 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * A message on Notifications panel will invite users to try [[Special:Notifications]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/T141414] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=09&month=08&year=2016 August 9 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W32"/> 17:41, 8 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15828694 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Tech News: 2016-33]] == <section begin="technews-2016-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week Tech News announced you will get a notification when you mention yourself the same way as if someone else had mentioned you. This caused some problems and will happen later instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T138080] * Creating and editing links to sections on other pages on the wiki now works again in the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T112898] * For some users, cross-wiki notifications haven't been working properly. The count has been wrong when only cross-wiki notifications were present. The cross-wiki bundle has been showing only the names of wikis and not the actual notifications. This will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T140836][https://phabricator.wikimedia.org/T140327] '''Changes this week''' * The login session when you choose "Keep me logged in" will [[mw:Special:MyLanguage/"Keep me logged in" extended to one year|now last a year]]. Previously it was 30 days. This will happen on August 16. [https://phabricator.wikimedia.org/T68699] * Some [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] will have to be updated during the week. This is because a bug will be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T29987] *In [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/Compact Language Links|compact language links]], two new kinds of languages will be shown in the shorter language list: Languages that are used in the article's text, and languages where the article has a badge like "featured article" or "good article". [https://phabricator.wikimedia.org/T70071][https://phabricator.wikimedia.org/T70077] *The visual editor will be available by default for logged-out editors on Wikipedias that use the Arabic script. It is already default for logged-in editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T142587] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 16. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 17. It will be on all wikis from August 18 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=16&month=08&year=2016 August 16 at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Starting the week of August 22 there will be three software deployment windows. They will be at 13:00, 18:00, and 23:00 UTC. This is to have more times when software of the wikis can be updated and make it easier for developers in different parts of the world. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-August/000266.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W33"/> 21:37, 15 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15842212 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Tech News: 2016-34]] == <section begin="technews-2016-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The [[mw:Special:MyLanguage/ORES review tool|ORES review tool]] is now available on Special:Contributions as a beta feature. It can make it easier to find contributions that are probably damaging the wikis. The ORES review tool is available on Wikidata and Persian, Polish, Portuguese, Dutch, Turkish and Russian Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T132371] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The <code>norm</code> and <code>ccnorm</code> functions have been updated to make it easier to write abuse filters. This also affects the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TitleBlacklist|TitleBlacklist]] extension. You don't have to transform "I" and "L" to "1", "O" to "0" and "S" to "5" anymore. [https://phabricator.wikimedia.org/T29987#2557227] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The old pageview data in the "pagecounts-raw" and "pagecounts-all-sites" files is no longer being updated. You can find the [https://dumps.wikimedia.org/other/pageviews/ new pageview data here]. This happened on August 5. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2016-August/005339.html] '''Problems''' *Some big image files could not be thumbnailed. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T111815] * When you moved a page over a redirect it would delete the redirect without saving it in the logs. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T106119] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 August. It will be on all wikis from 25 August ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=23&month=08&year=2016 23 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Sometimes when you mention another user they don't get a notification. You will be able to get a notification when you successfully sent out a mention to someone or be told if they did not get a notification. This will be opt-in. You can test this on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Main_Page test wiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T139623][https://phabricator.wikimedia.org/T135717] * How you add text after an edit conflict might work in a different way in the future. You can test [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Edit_Conflicts#Prototype_ready_for_testing the prototype]. [https://phabricator.wikimedia.org/T139601] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W34"/> 23:18, 22 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15853364 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Tech News: 2016-35]] == <section begin="technews-2016-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia mobile sites now [[mw:Reading/Web/Projects/Performance/Lazy loading images|don't load images]] if the user doesn't see them. This is to save mobile data and make the pages load faster. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/mobile-l/2016-August/010335.html] * When you edit a table with the visual editor, pressing <code>Tab</code> in the last cell of a row will take you to the first cell in the next row. Pressing <code>Shift</code> and <code>Tab</code> in the first cell of a row will take you to the last cell in the previous row. [https://phabricator.wikimedia.org/T119546] '''Changes this week''' * The name of the "<bdi>{{int:Savearticle}}</bdi>" button will change. The button will say [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishpage "<bdi>{{int:Publishpage}}</bdi>"] when you create a new page. It will say [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translations&namespace=8&message=Publishchanges "<bdi>{{int:Publishchanges}}</bdi>"] when you change an existing page. [https://phabricator.wikimedia.org/T131132][https://phabricator.wikimedia.org/T139033] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 August. It will be on all wikis from 1 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=30&month=08&year=2016 30 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is "[[phab:T589|RfC: image and oldimage tables]]". The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=31&month=08&year=2016 31 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W35"/> 17:59, 29 august 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15867259 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Tech News: 2016-36]] == <section begin="technews-2016-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Word-level diffs now work in longer paragraphs. [https://phabricator.wikimedia.org/T128697] * Interactive maps now have a frame by default. This is to make them look like other multimedia objects. This affects all Wikivoyages, the Catalan, Hebrew, Macedonian Wikipedias and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T128913] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> When you preview the [[MediaWiki:Captcha-ip-whitelist]] page it will show a validation output of the listed [[:w:en:IP address|IP addresses]] instead of the list of addresses only. This can help you to identify if your whitelist rules will work or not. [https://phabricator.wikimedia.org/T129757] '''Changes this week''' *You will be able to use <code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|<maplink>]]</code> on all Wikipedias. It creates a link to a full screen map. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-August/086391.html][https://phabricator.wikimedia.org/T144062] *Sometimes when you mention another user they don't get a notification. You will be able to get a notification when you successfully send out a mention to someone or be told if they did not get a notification. This will be opt-in. [https://phabricator.wikimedia.org/T144181][https://phabricator.wikimedia.org/T143101] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 September. It will be on all wikis from 8 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=09&year=2016 6 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CheckUser|CheckUser extension]] could work differently in the future. There is a [[mw:Requests for comment/CheckUser requirements|Request for Comments]] to figure out how. [https://phabricator.wikimedia.org/T139810] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W36"/> 19:12, 5 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15881619 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Tech News: 2016-37]] == <section begin="technews-2016-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia Commons app for Android can now show nearby places that need photos. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086429.html] *<code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|<nowiki><maplink></nowiki>]]</code> and <code>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<mapframe> usage|<nowiki><mapframe></nowiki>]]</code> can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#GeoShapes external data|use geodata]] from [[:w:en:Open Street Map|Open Street Map]] if Open Street Map has defined a region and given it an ID in Wikidata. You can use this to draw on the map and add information. [https://phabricator.wikimedia.org/T134086][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001469.html] '''Changes this week''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be available as a beta feature on all wikis from 13 September. This will make it easier to navigate between diffs in the page history. [https://phabricator.wikimedia.org/T143421] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A new user right will allow most users to change the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001468.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001470.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 September. It will be on all wikis from 15 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=13&month=09&year=2016 13 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * When you search on the Wikimedia wikis in the future you could see results from sister projects in your language. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001466.html read more and discuss how this could work]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W37"/> 20:04, 12 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15900005 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Tech News: 2016-38]] == <section begin="technews-2016-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week's MediaWiki update was rolled back because of bugs. Creating new accounts did not work between [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=12&min=50&sec=0&day=16&month=09&year=2016 15 September 19:10 UTC] and [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=12&min=50&sec=0&day=16&month=09&year=2016 16 September 12:50 UTC]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086536.html][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20160915-MediaWiki] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|new version]] of MediaWiki will hopefully be on test wikis and MediaWiki.org from 20 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 September. It will be on all wikis from 22 September ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). This is the version that was meant to go out last week. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=20&month=09&year=2016 20 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is [[phab:T107595|multi-content revisions]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=21&month=09&year=2016 21 September at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will start working on adding support for Wiktionary. The Wikidata development team is now taking one last look at [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary/Development/Proposals/2015-05|the development plan]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2016-September/009541.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W38"/> 00:08, 20 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15921906 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Tech News: 2016-39]] == <section begin="technews-2016-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If your wiki wants [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]] you can request it after a community decision. See [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories/How to request|how to request it]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-September/001477.html] * When you edit text and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Mentions|mention]] a new username they are notified if you add your signature. Before this only happened under certain conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T138938] * Users are notified if they are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Mentions|mentioned]] in a section where you add your own signature even if you edit more than one section. Before, users were not notified if you edited more than one section in one edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T141863] '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.19|MediaWiki version]] that was supposed to come to the wikis two weeks ago was put on hold again because of new problems. The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.20|MediaWiki version]] after it is now on all wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086564.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086576.html] '''Changes this week''' * There will be no new MediaWiki version this week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-September/086563.html] '''Meetings''' * You can join the next office hour with the Wikidata team. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=27&month=09&year=2016 September 27 at 16:00 (UTC)]. See [[d:Wikidata:Events#IRC office hours|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Abandoned tools on [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] could be taken over by other developers. There is a new [[m:Requests for comment/Abandoned Labs tools|discussion on Meta]] about this. It will be discussed until 12 October and then voted on. [https://phabricator.wikimedia.org/T87730] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W39"/> 20:07, 26 septembar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15934983 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Tech News: 2016-40]] == <section begin="technews-2016-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Translations]] are available. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 October. It will be on all wikis from 6 October ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=04&month=10&year=2016 4 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] will be replaced. Instead the HTML 5 parsing algorithm will be used to clean up bad HTML in wikitext. This [[mw:Parsing/Replacing Tidy|would cause problems]] on a number of wikis. They need to be fixed first. [https://phabricator.wikimedia.org/T89331] * <code><nowiki><slippymap></nowiki></code> will not work on Wikivoyage after 24 October. You should use <code><nowiki><mapframe></nowiki></code> instead. If you need help to fix this before 24 October you should [[mw:Talk:Maps|ask for it]] as soon as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T136768] * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W40"/> 23:30, 3 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15955794 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Tech News: 2016-41]] == <section begin="technews-2016-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can show [[Special:RecentChanges]] on a page by using <code><nowiki>{{Special:RecentChanges}}</nowiki></code>. You can now use tag filters by using <code><nowiki>{{Special:RecentChanges/tagfilter=tagname}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T142878] * The notification badge is coloured if you have notifications. When you check the notification the badge will now turn grey on all wikis instead of just the local one. [https://phabricator.wikimedia.org/T134855] * Colours used in the Wikimedia wikis' main interface changed slightly. This is to make them [http://www.w3.org/TR/UNDERSTANDING-WCAG20/visual-audio-contrast-contrast.html easier to see] for readers and editors with reduced eyesight. [https://phabricator.wikimedia.org/T109915] '''Changes this week''' * Hidden HTML comments will be more visible when you edit with the visual editor. <code><nowiki><!-- You write hidden HTML comments like this. --></nowiki></code> [https://phabricator.wikimedia.org/T147089] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 October. It will be on all wikis from 13 October ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2016 11 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week is [[phab:T139300|CREDITS files]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=12&month=10&year=2016 12 October at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Language converter syntax will soon no longer work inside external links. Wikitext like <code><nowiki>http://-{zh-cn:foo.com; zh-hk:bar.com; zh-tw:baz.com}-</nowiki></code> must be replaced. You will have to write <code><nowiki>-{zh-cn: http://foo.com ; zh-hk: http://bar.com ; zh-tw:http://baz.com }-</nowiki></code> instead. This only affects languages with Language Converter enabled. Examples of such languages are Chinese and Serbian. [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons_talk%3AWikiProject_Templates&type=revision&diff=208221135&oldid=168939481] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W41"/> 22:29, 10 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15976026 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Tech News: 2016-42]] == <section begin="technews-2016-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter|new newsletter]] from the [[mw:Collaboration|Collaboration team]] at the Wikimedia Foundation. It will have more details about for example Flow and notifications. You can [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/October 2016|read the first issue]]. '''Problems''' * Some users got a warning about Wikipedia's [[w:en:Public key certificate#Certificates and website security|security certificate]] last week. This was because of a problem [[w:en:GlobalSign|GlobalSign]] had. This has now been fixed. Only a small number of users got the warning. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20161013-GlobalSign] * Editors couldn't edit semi-protected pages in the [[mw:Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android. This has now been fixed in the beta version. [https://phabricator.wikimedia.org/T132834] '''Changes this week''' * There will be no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Deployments&oldid=898289] '''Future changes''' * The [[mw:Editing|Editing Department]] are working on a new wikitext editor. It will have tools that are in the visual editor but not in the wikitext editor today. You can [[mw:2017 wikitext editor|read more about this]]. This is an early plan and things can change. The old wikitext editor will still exist. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W42"/> 18:42, 17 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=15986496 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Tech News: 2016-43]] == <section begin="technews-2016-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Translations]] are available. '''Problems''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] had a problem and caught too many edits. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T148673] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.28/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from October 25. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from October 26. It will be on all wikis from October 27 ([[mw:MediaWiki 1.28/Roadmap|calendar]]). * The "Search" text in the search box will show the name of the project. For example, on Wikipedia it will say "Search Wikipedia". [https://phabricator.wikimedia.org/T144640] * About a dozen wikis now have [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]]. If your wiki wants numerical sorting in categories you can [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Numerical sorting in categories/How to request|ask for it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T146675] * Some wikis that want [[m:Community Tech/Numerical sorting in categories|numerical sorting in categories]] can also ask to use [[w:en:Unicode collation algorithm|UCA]] to sort categories. The biggest difference is that characters with [[w:en:Diacritic|diacritics]] will be sorted together. For example, for most languages Ä will be sorted with A instead of at the end of the alphabet. This is not true for languages that have Ä as a character in their alphabet. Wikis that already use UCA are [[m:Collation|listed on Meta]]. Languages that can use UCA [[mw:Manual:$wgCategoryCollation#Language-specific collations|are listed on MediaWiki.org]]. You [https://ssl.icu-project.org/icu-bin/collation.html can test it]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W43"/> 19:39, 24 oktobar 2016 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16009260 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Tech News: 2016-44]] == <section begin="technews-2016-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Now you can include Commons video films with [[c:Commons:Video#Subtitles and closed captioning|subtitles]] in your wiki language. Before you could see translated videos on file page at Commons only. [https://phabricator.wikimedia.org/T122737] * Search now has [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|an updated preference tab]] to configure the search completion suggester. [https://phabricator.wikimedia.org/T148010] * The visual editor is now available on all wikis using only one language script. [https://phabricator.wikimedia.org/T142589] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 1^st. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 2^nd. It will be on all wikis from November 3^rd ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * Now you can use autocomplete for page names in "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" field when editing templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T148324] * [[Special:NewPages|Special:NewPages]] can now be filtered by page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T12817] '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> New MediaWiki deployments will be now based on MediaWiki 1.29. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-October/086859.html] '''Miscellaneous''' * The Wikimedia Foundation's [[mw:Technical Collaboration Guideline|Technical Collaboration Guideline]] is available for community review. [[mw:Talk:Technical Collaboration Guideline|Any feedback welcome]], in any language. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/Ambassadors|tech ambassadors]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W44"/> 17:18, 31 oktobar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16023741 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Tech News: 2016-45]] == <section begin="technews-2016-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://blog.wikimedia.org/2016/11/02/victoria-coleman-chief-technology-officer/ Victoria Coleman] is the new [[w:en:Chief technology officer|Chief technology officer]] for the Wikimedia Foundation. [https://blog.wikimedia.org/2016/11/02/victoria-coleman-chief-technology-officer/] * First release candidate for MediaWiki 1.28 is now available. [https://phabricator.wikimedia.org/diffusion/MW/browse/REL1_28/RELEASE-NOTES-1.28] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <span dir="ltr"><code>.gitreview</code></span> for MediaWiki branches and extensions switched from targeting a specific branch to using <code>track=1</code>. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-October/086900.html] * Section numbers in Table of Contents boxes will use grey to improve readability. [https://phabricator.wikimedia.org/T125317] '''Changes this week''' * The [[m:Special:MyLanguage/2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] begins on 7 November. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 8th. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 9th. It will be on all wikis from November 10th ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * [[Special:ActiveUsers|Special:ActiveUsers]] will allow users groups selection. [https://phabricator.wikimedia.org/T116354] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=00&day=08&month=11&year=2016 8 November 2016 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topics this week are Image Thumbnail API and allow SVG files uploaded on MediaWiki to have XHTML namespaces. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=09&month=11&year=2016 9 November at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be enabled by default on all beta wikis, on testwiki, testwiki2, mediawikiwiki and de.wikipedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T148646][https://phabricator.wikimedia.org/T149724][https://phabricator.wikimedia.org/T149725] * Upcoming holidays will impact deployments. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2016-November/000331.html The schedule has been published]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W45"/> 00:01, 8 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16043353 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Tech News: 2016-46]] == <section begin="technews-2016-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' *When you edit with the visual editor you can use <code>meta</code> + <code>shift</code> + <code>k</code> to add a reference. The meta key is often the control key or command key. [https://phabricator.wikimedia.org/T99299] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 15. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 16. It will be on all wikis from November 17 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). *In [[Special:Preferences]] you can choose which language menus and buttons will be in. If there is no translation for that language, MediaWiki has a list of [[mw:Fallback languages|fallback languages]]. A fallback language is a language many will understand better than English. MediaWiki will now use English when there is no Ukrainian translation. [https://phabricator.wikimedia.org/T39314] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=15&month=11&year=2016 15 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Help:Magic links|Magic links]] might not work in the future. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-November/001500.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W46"/> 20:17, 14 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16056918 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Tech News: 2016-47]] == <section begin="technews-2016-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators, bureaucrats, oversighters and checkusers can now use [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]]. This makes their Wikimedia accounts more secure. This can be turned on in [[Special:Preferences]]. There are discussions on how to best turn it on for everyone. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Help:Two-factor_authentication] *You can now search for file properties. For example you can search for media type, how big a file is or what resolution it has. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:CirrusSearch#File_properties_search] *The latest [[m:Collaboration/Newsletter/Issues/2016/11|Collaboration team products newsletter]] has been published. It has more details about their work than Tech News has. '''Problems''' * A hacker group is hacking Wikimedia accounts. They can probably do this because users have the same passwords on Wikimedia wikis as on other sites. Please have a password you use only on the Wikimedia wikis and nowhere else. This is especially important for administrators, bureaucrats, oversighters and checkusers. These users can also turn on [[w:en:Multi-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-November/087008.html] '''Changes this week''' *There is no new MediaWiki version this week. *[[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will be a default feature on German, Arabic and Hebrew Wikipedia. This will happen on 22 November. It will come to other wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T148646][https://phabricator.wikimedia.org/T149995][https://phabricator.wikimedia.org/T150573] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=11&year=2016 22 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *It will be possible to do cross-wiki search. The developers who work on this are looking for communities that want to test this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2016-November/001502.html] *[[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/Hovercards|Hovercards]] will leave the [[w:en:Software release life cycle#Beta|beta stage]]. The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|Reading Web]] team wants communities to set Hovercards as a default option for readers who are not logged in. Communities that are interested can say so on the [[mw:Talk: Beta Features/Hovercards|Hovercards talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-November/087041.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W47"/> 16:32, 21 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16088076 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Tech News: 2016-48]] == <section begin="technews-2016-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Translations]] are available. '''Changes this week''' *When someone tries to log in to a blocked account they will be blocked by a [[w:en:HTTP cookie|cookie]]. This means their [[w:en:Web browser|browser]] will be blocked even if they change their [[w:en:IP address|IP address]]. This makes it more difficult for returning vandals. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] *When you use [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] to adapt a template to a new translation it will work differently. You can adapt big templates such as infoboxes. Translators will have control over the template parameters. A first version of this is released this week. It is possible it will not work correctly with all templates. There will be more updates for this soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T139332] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 November. It will be on all wikis from 1 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Gadgets will have a new option called "hidden". This means you can register gadgets that can't be turned on or off from the preferences page. Hiding gadgets was already possible by using <code>[rights=hidden]</code>. You should now use <code>[hidden]</code> instead. <code>[rights=hidden]</code> in old gadgets should be changed to <code>[hidden]</code>. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Gadgets#Options][https://phabricator.wikimedia.org/T33150] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=29&month=11&year=2016 29 November at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[toollabs:|Tool Labs]] could get two new policies. One would be to be able to [[wikitech:Help:Tool Labs/Abandoned tool policy|adopt tools without an active developer]]. The other would be [[wikitech:Help:Tool Labs/Right to fork policy|a right to fork]]. There is a [[m:Requests for comment/Abandoned Labs tools|request for comment on Meta]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W48"/> 22:16, 28 novembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16107197 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Tech News: 2016-49]] == <section begin="technews-2016-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can choose to see users from specific user groups in [[Special:ActiveUsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T116354] *Everyone can now see [[Special:UserRights]]. Previously only those who could change user rights could. Other users got an error message. [https://phabricator.wikimedia.org/T27319] *[[m:Objective Revision Evaluation Service|ORES]] can now show how likely an edit is to be damaging to the wiki with different colours. This only works for languages that have [[m:Wiki labels|trained ORES]] to recognize damaging edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T144922] '''Changes this week''' *You will now see categories with 0 pages in [[Special:Categories]]. Previously you did not see empty categories there. [https://phabricator.wikimedia.org/T12915] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 December. It will be on all wikis from 8 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=06&month=12&year=2016 6 December at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] will decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team will work on next year. You vote for wishes on the [[m:2016 Community Wishlist Survey|survey page]] until 12 December. You can see what has happened to last year's wishes on the [[m:2015 Community Wishlist Survey/Results|2015 results page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W49"/> 19:06, 5 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16129460 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Tech News: 2016-50]] == <section begin="technews-2016-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Users who have Yahoo email addresses could not use [[Special:EmailUser|Special:EmailUser]] to send emails. This has now been fixed. Emails will now come from a @wikimedia.org address. Users who get an email from you will still reply to your email address and be able to see it. [https://phabricator.wikimedia.org/T66795] * You can now see how many categories and pages there are in the categories in [[Special:TrackingCategories|Special:TrackingCategories]]. This is to help you find pages that could need attention. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/321225/] * Markup colours for reviewed and pending revisions in [[m:Help:Page history|the page history]] and [[Special:SpecialPages|recent changes and logs]] now match [[phab:M82|Wikimedia standard colours]]. The "You have a new message on your talk page" notification will have a slightly different colour. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-December/087151.html] '''Problems''' *Because of work on [[m:Community Tech/Cross-wiki watchlist|cross-wiki watchlists]] [[m:Special:MyLanguage/Global rename policy|global renaming]] is not working. The plan is to turn it on again on 16 December. Global renaming was turned off for a while in late November and early December as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T148242] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 December. It will be on all wikis from 15 December ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=13&month=12&year=2016 December 13 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W50"/> 20:29, 12 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16155075 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Tech News: 2016-51]] == <section begin="technews-2016-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2017. * The writers of the technical newsletter are asking for your opinion. Did you get the information you wanted this year? Did we miss important technical news in 2016? What kind of information was too late? [[m:Talk:Tech/News|Please tell us]]! You can write in your language. Thank you! '''Recent changes''' * Administrators and translation administrators can now use [[m:Special:PageLanguage|Special:PageLanguage]] on wikis with the [[m:Translate extension|Translate extension]]. This means you can say what language a page is in. The Translate extension will use that language as the source language when you translate. Previously this was always the wiki's default language. This was usually English. [https://phabricator.wikimedia.org/T153209] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Wikis connected to Wikidata can now use the parser function <code><nowiki>{{#statements: }}</nowiki></code> to get formatted data. You can also use <code><nowiki>{{#property: }}</nowiki></code> to get raw data. You [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Statements can see the difference] between the two statements. There are also similar new functions in Lua. [https://phabricator.wikimedia.org/T152780] '''Problems''' * Some abuse filters for uploaded files have not worked as they should. We don't know exactly which filters didn't work yet. This means some files that filters should have prevented from being uploaded were uploaded to the wikis. MediaWiki.org and Testwiki have been affected since 13 October. Commons and Meta have been affected since 17 October. Other wikis have been affected since 17 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T153217#2876258] '''Changes this week''' * There is no new MediaWiki version this week. There will be no new MediaWiki version next week either. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The next meeting with the VisualEditor team will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=03&month=01&year=2017 3 January at 20:00 (UTC)]. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/2016 Community Wishlist Survey|2016 Community Wishlist Survey]] is done. It decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on during 2017. You can [[m:2016 Community Wishlist Survey/Results|see the results]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2016/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2016-W51"/> 21:33, 19 decembar 2016 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16167800 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Tech News: 2017-02]] == <section begin="technews-2017-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tabular Data|datasets on Commons]]. You can [[w:en:Template:Graph:Weather monthly history|see an example]] that is using [[c:Data:Ncei.noaa.gov/weather/New York City.tab|this source]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2016-December/087313.html] * There is a new opt-in beta feature of a [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|wikitext mode for the visual editor]]. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|try it out]]. * When you update a page with translations on wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|Translate extension]] the existing translations will be marked as outdated instead of removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T60429] * The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.7|new version]] of MediaWiki was released to all wikis last week ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). * [[mw:MoodBar|MoodBar]] has been removed from the Wikimedia wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T131340] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The <code>live</code> option for the Tipsy notice tool has been removed. Gadgets and user scripts which use it need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T85048] '''Problems''' * Editors who use Firefox 50 might get logged out or fail to save their edits. This is because of a browser bug. Until this is fixed you can enter <code>about:config</code> in the address bar and set <code>network.cookie.maxPerHost</code> to 5000. Firefox 50 is the current version of the Firefox. [https://phabricator.wikimedia.org/T151770] '''Changes this week''' * There is no new version of MediaWiki this week because of the [[mw:Wikimedia Developer Summit|Wikimedia Developer Summit]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W02"/> 20:12, 9 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16213513 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Tech News: 2017-03]] == <section begin="technews-2017-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now upload [[w:en:WebP|WebP files]] to Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T27397] '''Problems''' * [https://tools.wmflabs.org/video2commons/ video2commons] was down for two weeks. This was because of a problem with Commons video transcoders. It is now back up. [https://phabricator.wikimedia.org/T153488] '''Changes this week''' *There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words|magic word]] called <code><nowiki>{{PAGELANGUAGE}}</nowiki></code>. It returns the language of the page you are at. This can be used on wikis with more than one language to make it easier for translators. [https://phabricator.wikimedia.org/T59603] *When an admin blocks a user or deletes or protects a page they give a reason why. They can now get suggestions when they write. The suggestions will be based on the messages in the dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T34950] * You will be able to use <code><nowiki><chem></nowiki></code> to write chemical formulas. Before you could use <code><nowiki><ce></nowiki></code>. <code><nowiki><ce></nowiki></code> should be replaced by <code><nowiki><chem></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T153606] * You now can add exceptions for categories which shouldn't be shown on [[Special:UncategorizedCategories]]. The list is at [[MediaWiki:Uncategorized-categories-exceptionlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T126117] * The "Columns" and "Rows" settings will be removed from the Editing tab in Preferences. If you wish to keep what the "Rows" setting did you can add this code to [[Special:MyPage/common.css|your personal CSS]]: <code><nowiki>#wpTextbox1 { height: 50em; }</nowiki></code> You can change the number <code>50</code> to make it look like you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T26430] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Sometimes edits in MediaWiki by mistake are shown coming from private IP addresses such as [[w:en:localhost|127.0.0.1]]. Edits and other contributions logged to these IP addresses will be blocked and shown the reason from [[MediaWiki:Softblockrangesreason]]. This should not affect most users. Bots and other tools running on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Labs|Wikimedia Labs]], including [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] will receive a "blocked" error if they try to edit without being logged in. [https://phabricator.wikimedia.org/T154698] *When you edit with the visual editor categories will be on the top of the page options menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T74399] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 January. It will be on all wikis from 19 January ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=17&month=01&year=2017 January 17 at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W03"/> 00:24, 17 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16230728 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Tech News: 2017-04]] == <section begin="technews-2017-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can see a list of the templates on a page you edit with the visual editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T149009] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 January. It will be on all wikis from 26 January ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W04"/> 21:14, 23 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16249712 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Tech News: 2017-05]] == <section begin="technews-2017-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:OAuth|OAuth]] management interfaces now look slightly different. [https://phabricator.wikimedia.org/T96154] '''Changes this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|ElectronPdfService]] will be enabled by default on Meta and German Wikipedia. This is a new way to get articles as PDF files you can download. It will come to more wikis later. [https://phabricator.wikimedia.org/T150185] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 31. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from February 1. It will be on all wikis from February 2 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *The [[m:Special:MyLanguage/Community Tech team|Community Tech team]] will develop more tools to handle harassment of Wikimedia editors. The goal is to give the communities better tools to find, report and evaluate harassment. They will also work on more effective blocking tools. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_health_initiative][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-January/086013.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Wikimedia technical community is doing a [[mw:Developer Wishlist|Developer Wishlist survey]]. Developers can propose ideas before 31 January [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20170131T235959&p1=1440 23:59 UTC]. This is soon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W05"/> 19:45, 30 januar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16270007 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Tech News: 2017-06]] == <section begin="technews-2017-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Translations]] are available. '''Problems''' * The block log sometimes showed blocks as being much longer than they were. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T156453] '''Changes this week''' * Wikimedia pages will now be better at showing pictures when you share them on social media. The descriptions will be different too. You can see an example of [[phab:F5432146|before]] and [[phab:F5432049|after]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T157055] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There are some changes to the [[mw:OOjs UI|OOjs UI]]. Some old functions will not work anymore or not work as they used to. This could be a breaking change. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-February/087547.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 February. It will be on all wikis from 9 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=07&month=02&year=2017 7 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] will be replaced later this year. Instead, the HTML 5 parsing algorithm will be used to clean up bad HTML in wikitext. This [[mw:Parsing/Replacing Tidy|will cause problems]] on a number of wikis. They need to be fixed first. You can see if your wiki still has something to fix [https://tools.wmflabs.org/wikitext-deprecation/ here] for one of the HTML problems. This list does not cover all problems. You can read about [[mw: Parsing/Replacing Tidy#Things to fix|more problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T89331][https://phabricator.wikimedia.org/T134423] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W06"/> 20:45, 6 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16292356 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Tech News: 2017-07]] == <section begin="technews-2017-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[wikitech:EventStreams|EventStreams]] is a new way to show activity on Wikimedia wikis. For now it works with the recent changes feed. It will do more things later. It will replace [[wikitech:RCStream|RCStream]]. Tools that use RCStream should move to EventStreams before 7 July. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2017-February/005711.html] '''Problems''' * The [[w:en:Add-on (Mozilla)|Firefox add-on]] [https://firefogg.org/ Firefogg] can cause problems with the Upload Wizard. This will not be fixed, because Firefox will not support Firefogg in the future. The Upload Wizard will no longer work with Firefogg. [https://phabricator.wikimedia.org/T157201] * [[wikitech:Portal:Tool Labs|Tool Labs]] and [[wikitech:Portal:Wikimedia Labs|Wikimedia Labs]] databases will be under maintenance on 15 February. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=17&min=00&sec=0&day=15&month=02&year=2017 17:00 (UTC)] and last for about six hours. Some tools could have problems during or after this. [https://phabricator.wikimedia.org/T157358] '''Changes this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TwoColConflict|TwoColConflict]] extension is a new way to solve edit conflicts. It makes it easier to copy and paste the relevant text to the text field. It will come to Meta and German Wikipedia this week. It is already available on MediaWiki.org. It will come to more wikis later. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Edit_Conflicts] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 February. It will be on all wikis from 16 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2017 14 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Beta Features/Hovercards|Page Previews]] will be turned on for logged-out users on the Catalan, Greek, Russian, and Italian Wikipedias in the middle of February. Page Previews shows readers a short part of a linked article when they rest their mouse pointer on the link. This is to help them understand what it is about without leaving the article they are reading. Page Previews used to be called Hovercards. It will come to more wikis later this spring. [https://www.mediawiki.org/wiki/Beta_Features/Hovercards#Rollout_Plan] *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Developer Wishlist|Developer Wishlist]] is a list where developers prioritize tools they need. The voting closes at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=23&min=59&sec=0&day=14&month=02&year=2017 14 February 23:59 (UTC)]. This process is only for developers. '''Review''' * You can read the [[mw:Wikimedia Product/2016 Product Summary|2016 product summary]] from the Wikimedia Foundation [[mw:Wikimedia Product|Product group]] to see what they did with things they said they would work on in the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2016-2017/Final|annual plan]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W07"/> 19:06, 13 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16298673 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Tech News: 2017-08]] == <section begin="technews-2017-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The edit summary box is now a little bit bigger. This is to make it follow the [[phab:M101|Wikimedia design guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T152025] '''Changes this week''' * [[mw:Page Previews|Page Previews]] will be updated on 23 February. This fixes many bugs. Page Previews can be turned on as the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] called Hovercards. [https://phabricator.wikimedia.org/T156290] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There has been a problem where the [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] of [[w:en:Wikipedia:Gadget|gadgets]] has been loading twice. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets extension]] has two new options: <code>type</code> and <code>peers</code>. The <code>type</code> option solves this problem. You can use <code>peers</code> to create gadgets with more than one style module. Read more about [[mw:RL/MGU#Gadget type|type]] and [[mw:RL/MGU#Gadget peers|peers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T42284] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:Special:MyLanguage/Extension:OAuth|OAuth]] will handle blocked users in a more consistent way. [https://phabricator.wikimedia.org/T156803] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 February. It will be on all wikis from 23 February ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2017 21 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W08"/> 20:25, 20 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16341672 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Tech News: 2017-09]] == <section begin="technews-2017-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Translations]] are available. '''Problems''' *On 22 February the [https://www.wikipedia.org wikipedia.org] portal did not work for an hour. This was because of a problem with a JavaScript file. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20170222-www-portals] '''Changes this week''' *You will be able to use <code><nowiki><chem></nowiki></code> to write chemical formulas in the visual editor. Previously this only worked in the wikitext editor. [https://phabricator.wikimedia.org/T153365] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 March. It will be on all wikis from 2 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=28&month=02&year=2017 28 February at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You can soon upload 3D files to Commons. The file formats are [[w:Additive Manufacturing File Format|AMF]] and [[w:STL (file format)|STL]]. The plan is for this to work later this week but it could be later. [https://phabricator.wikimedia.org/T132058] *The name "Wikipedia" will be more obvious at the top of the page when you read Wikipedia in the mobile view. This is because many readers don't realize they are on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T148514][https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Improve_site_branding] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W09"/> 20:55, 27 februar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16361695 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Tech News: 2017-10]] == <section begin="technews-2017-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now search on English, French, Hebrew and Greek wikis and find words even if you forget the [[w:diacritics|diacritics]]. It also works if you use diacritics in your search but the wiki doesn't. [https://phabricator.wikimedia.org/T155515] *When you use the mobile view and click on a link to an article in another language you will see that article in the mobile view. Previously it changed to the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T156578] '''Problems''' * Some watchlist gadgets didn't work for a period of time last week. This has now been fixed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-March/date.html] * Admins who click on "mass delete" on a user's [[Special:Contributions|Special:Contributions]] will be taken directly to a list pages created by that user. It has worked like this before, but not lately. [https://phabricator.wikimedia.org/T158502] '''Changes this week''' *The way you switch between wikitext and the visual editors in the desktop view has changed. It is now a drop-down menu. This is the same as in the mobile view. [https://phabricator.wikimedia.org/T116417] *The "flag the edit in the abuse log" checkbox will be removed from the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter]] interface. This is because the edits are always flagged in the abuse log. [https://phabricator.wikimedia.org/T154091] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 March. It will be on all wikis from 9 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=20&min=00&sec=0&day=07&month=03&year=2017 7 March at 20:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Clarification''' *The [[m:Tech/News/2017/09|2017/09 issue of Tech News]] mentioned 3D file formats you can soon upload to Commons. The [[w:Additive Manufacturing File Format|AMF]] format will be available later. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W10"/> 00:23, 7 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16379261 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Tech News: 2017-11]] == <section begin="technews-2017-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Translations]] are available. '''Changes this week''' * You will be able to show references from <code><nowiki><references /></nowiki></code> tags in more than one column on your wiki. This is the list of footnotes for the sources in the article. How many columns you see will depend on how big your screen is. On some wikis, some templates already do this. Templates that use <code><nowiki><references /></nowiki></code> tags will need to be updated, and then later the change can happen for all reference lists. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Columns_for_references][https://phabricator.wikimedia.org/T33597#3082884] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 March. It will be on all wikis from 16 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2017 14 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Some old [[w:en:Web browser|web browsers]] will not be able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis in the future. If you have an old web browser on your computer you can upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T128115] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Tl7vrw6suzkxxoy9][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TemplateStyles/Q%26A] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W11"/> 16:25, 13 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16416593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Tech News: 2017-12]] == <section begin="technews-2017-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <code>Save page</code> button now says <code>Publish page</code> or <code>Publish changes</code> on the Wikimedia wikis except for Wikipedias and Wikinewses. This change will come to Wikipedias later. The point is to make it more clear that the edit will change the page immediately. <code>Publish page</code> is when you save a new page and <code>Publish changes</code> when you edit an existing page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Editing/Publish] * [[w:en:DMOZ|DMOZ]] no longer works. Templates that use DMOZ can be redirected to [[w:en:Wayback Machine|archive.org]] or another [[:w:en:Website#mirror site|mirror]]. DMOZ has been removed from the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RelatedSites|RelatedSites extension]] on Wikivoyage. [https://phabricator.wikimedia.org/T128326] * You can see monthly page views when you click on <code>Page information</code> in the sidebar. Developers can also get monthly page views through the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T125917] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] is now on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=small.dblist smaller Wikimedia wikis]. It helps editors find some wikitext errors so they can be fixed. It will come to other Wikimedia wikis later. The extension will be able to find more errors later. [https://phabricator.wikimedia.org/T148609] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki-Vagrant|MediaWiki-Vagrant]] portable development environment has been updated to use [[:w:en:Debian version history#Debian 8 (Jessie)|Debian Jessie]]. This means local development and testing will be more like on the majority of Wikimedia production servers. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-March/087762.html] '''Problems''' * On 15 March some interwiki links to other languages were not correctly sorted. This has been fixed. If you still see pages where the interwiki links are not sorted as they should be, they should be fixed automatically with time or you can edit the page and save it without changing anything. If this doesn't work, please [[phab:T160465|report it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T160465] '''Changes this week''' * When you edit with the visual editor, you will be able to switch the direction you write in from right-to-left to left-to-right as you are editing. This is especially important for editors who edit in languages that write from right to left. You can do this with a tool in the editing menu. You can also use the keyboard shortcut <code>Ctrl</code>+<code>Shift</code>+<code>X</code> on PCs or <code>Cmd</code>+<code>Shift</code>+<code>X</code> on Macs. [https://phabricator.wikimedia.org/T153356] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 March. It will be on all wikis from 23 March ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=21&month=03&year=2017 21 March at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W12"/> 23:03, 20 mart 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16469530 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Tech News: 2017-13]] == <section begin="technews-2017-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you edit with the visual editor, you can see a visual diff as well as a wikitext diff when you review your changes. [https://www.mediawiki.org/wiki/VisualEditor/Diffs] '''Problems''' * Special:AllPages was disabled for two days due to some performance issues. It is back, but the filter for redirects is gone as the cause of the performance problem. It still needs to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T160916][https://phabricator.wikimedia.org/T160983] '''Changes this week''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will be released on Portuguese and Polish Wikipedias and MediaWikiwiki [https://phabricator.wikimedia.org/T158336 on March 28]. Other wikis will get it [[phab:T146972|progressively]]. The new filters include [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filtering]], [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Highlighting function|highlighting]] and, on certain wikis, [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from March 28. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from March 29. It will be on all wikis from March 30 ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W13"/> 16:46, 27 mart 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16496319 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Tech News: 2017-14]] == <section begin="technews-2017-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <code>{{int:savearticle}}</code> button now says <code>{{int:Publishpage}}</code> or <code>{{int:Publishchanges}}</code> on most Wikipedias. The point is to make it more clear that the edit will change the page immediately. <code>{{int:Publishpage}}</code> is when you save a new page and <code>{{int:Publishchanges}}</code> when you edit an existing page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Editing/Publish] * The tracking category [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:Template-loop-category}}]] is now added when a template loop is found. A template loop is for example when a template tries to use a second template that uses the first template. [https://phabricator.wikimedia.org/T160743] *English Wikipedia now has cookie blocks. It will come to more wikis in the future. This is an extension to the autoblock system so when a user is blocked, the next time they visit the wiki a [[w:en: HTTP cookie|cookie]] will be set. This means that even if the user switches accounts and to a new [[w:en:IP address|IP address]] the cookie will block them again. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] '''Problems''' * Wikidata descriptions, aliases and labels that used some characters could not be saved. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T161263] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 April. It will be on all wikis from 6 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2017 4 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. * You can join the next office hour with the Wikidata team. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=05&month=04&year=2017 5 April at 16:00 (UTC)]. See [[d:Wikidata:Events#IRC office hours|how to join]]. '''Future changes''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will come to Wikidata and Persian, Dutch, Russian, Turkish, Czech and Hebrew Wikipedia on 11 April. The new filters include [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filtering]], [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Highlighting function|highlighting]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction]]. User intent prediction means the filter tries to help editors determine if the edit was made in good faith or not. Other wikis [[phab:T146972|will get it later]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T158332] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W14"/> 19:53, 3 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16526368 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Tech News: 2017-15]] == <section begin="technews-2017-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] is going to be replaced with an HTML5 parsing algorithm. Bad HTML in wikitext [[mw:Parsing/Replacing Tidy|would cause problems]] on a number of wikis. There is now a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration extension]] on all wikis that you can use to help clean this up. You can [[mw:Special:MyLanguage/Parsing/Replacing Tidy#What this means for editors|read more about how you can use it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T141586] '''Changes this week''' * Some older [[w:en:Web browser|web browsers]] will not be able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. If you have an old web browser on your computer you can upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T128115] * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for Recent changes]] will come to Wikidata and Persian, Russian, Turkish and French Wikipedia on 11 April. The schedule has been changed to fix the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Quality and Intent Filters|user intent prediction filters]] for some wikis. User intent prediction means the filter tries to make it easier for editors to determine if the edit was made in good faith or not. Other wikis [[phab:T146972|will get it later]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T158332] * The list of special characters in the wikitext editor and the visual editor will now have a group of Canadian Aboriginal characters. [https://phabricator.wikimedia.org/T108626] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 April. It will be on all wikis from 13 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2017 11 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for 20 to 30 minutes on 19 April and 3 May. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2017 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|You can read more about this]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider]] will change how you move between revisions. This will be available on [[testwiki:Main Page|the test wiki]] from 11 April. It will come to other wikis later if users like the change. You can test it and [[mw: Extension talk:RevisionSlider|give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W15"/> 20:34, 10 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16563313 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Tech News: 2017-16]] == <section begin="technews-2017-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add <code>?safemode=1</code> to the end of the URL on Wikimedia wikis to disable your personal [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]]. Example: <code><nowiki>https://en.wikipedia.org/wiki/Literature?safemode=1</nowiki></code>. This means you can test if a problem is because of your user scripts or gadgets without uninstalling them. [https://phabricator.wikimedia.org/T152169] * You can now see a list of all autoblocks on [[Special:AutoblockList]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T146414] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Wikiversity and Wikinews logos are now shown directly from the configuration and not from <code><nowiki>[[File:Wiki.png]]</nowiki></code>. If you want to change logo or have an anniversary logo, see [[:m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|how to request a configuration change]]. This is how it already works for other projects. They can request logo changes the same way. [https://phabricator.wikimedia.org/T161980] '''Problems''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for 20 to 30 minutes on 19 April. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=19&month=04&year=2017 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|You can read more about this]]. This will also happen on 3 May. '''Changes this week''' * There is no new Mediawiki version this week. This is because of the data centre test. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=18&month=04&year=2017 {{#time:j xg|2017-04-18|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [http://stats.wikimedia.org stats.wikimedia.org] will be replaced. You can [https://analytics-prototype.wmflabs.org/#/ see the new prototype]. You can [[mw:Talk:Wikistats 2.0 Design Project/RequestforFeedback/Round2|leave feedback on this change]]. * [[mw:Beta Features/Hovercards|Page Previews]] will be turned on for logged-out users on a large number of wikis in May. It could be postponed and happen later. Page Previews shows readers a short part of a linked article when they rest their mouse pointer on the link. This is to help them understand what it is about without leaving the article they are reading. Page Previews used to be called Hovercards. Users who have tested the feature [[mw:Talk:Beta Features/Hovercards|can give feedback]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/User:CKoerner_(WMF)/Enable_Hovercards/Phase_1] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> From next week, user scripts using very old [[w:en:Deprecation#Software deprecation|deprecated]] wikibits functions will show errors. These functions have not worked since 2013. You should fix or disable broken scripts. You can see [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Legacy JavaScript#wikibits.js|examples of how to upgrade scripts]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-April/087965.html][https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W16"/> 21:32, 17 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16608022 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Tech News: 2017-17]] == <section begin="technews-2017-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:mw:Special:MyLanguage/Edit_Review_Improvements/New_filters_for_edit_review|New filters for recent changes]] are now available as a beta feature on most wikis. You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|turn it on in your preferences]]. Remaining wikis will have the new filters on 9 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T158335] *When [[m:Administrator|administrators]], [[m:bureaucrat|bureaucrats]] and [[m:stewards|stewards]] make a user a member of a user group they can now set an expiry date. A user group is for example "administrators" or "bots". This means that they can give someone user rights for a limited time. This is similar to how blocks and page protections can be limited in time. [[Special:UserRights|Special:UserRights]] will have new options for this. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:User rights and groups#Assigning and revoking user groups|read more about user groups.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T159416] '''Problems''' *Since the [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|data centre test]] last week the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] has been disabled. This is because of a database problem. It will be back as soon as the problem has been solved. [https://phabricator.wikimedia.org/T163344] '''Changes this week''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|GuidedTour extension]] will be enabled on all wikis. This is a tool to explain to new users how to edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T152827] *Wiktionary will handle interlanguage links in a new way. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Cognate|Cognate extension]] will automatically link pages with the same title between Wiktionaries. For this to work all old interlanguage links have to be removed. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:Lea Lacroix (WMDE)/Cognate announcement|read more about this]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Lea_Lacroix_(WMDE)/Cognate_announcement] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.29/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 April. It will be on all wikis from 27 April ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=25&month=04&year=2017 25 April at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W17"/> 18:40, 24 april 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16627468 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|Tech News: 2017-18]] == <section begin="technews-2017-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="bs" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Najnovije '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tehničke vijesti]]''' Wikimedijine tehničke zajednice. Recite drugima o ovim izmjenama. Neće sve izmjene utjecati na Vas. Dostupni su [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|prijevodi]]. '''Nedavne izmjene''' *[[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Prijevod sadržaja]] ponovo radi. Bio je isključen zbog problema s bazom podataka. [https://phabricator.wikimedia.org/T163344] * <span title="Napredna stavka">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Skripte koje koriste [[w:en:Deprecation#Software deprecation|zastarjele]] wikibitsove funkcije prikazuju greške. Ove funkcije ne rade još od 2013. Trebali biste popraviti ili onemogućiti pokvarene skripte. Možete pogledati [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Legacy JavaScript#wikibits.js|primjere kako ih nadograditi]]. Ovo je ista stvar koja je spomenuta u ranijem izdanju tehničkih vijesti ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/16|2017/16]]). [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-April/087965.html][https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''Problemi''' * Zbog testiranja podatkovnog centra, moći ćete čitati, ali nećete moći uređivati wikije 3. maja u periodu od 20 do 30 minuta. Testiranje će započeti u [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=03&month=05&year=2017 14:00 (UTC)]. Mogli biste izgubiti izmjene ako ih pokušate sačuvati tokom tog perioda. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2017|Možete detaljnije pročitati o ovome]]. '''Izmjene ove sedmice''' * Ove sedmice nema izmjena u vezi s MediaWikijem zbog testiranja podatkovnog centra. '''Sastanci''' * <span title="Povratna stavka">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> Možete se pridružiti narednom sastanku s ekipom odgovornom za vizualni uređivač. Tokom sastanka, programerima možete dati do znanja koje su greške po Vama najvažnije. Sastanak će se održati [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=02&month=05&year=2017 {{#time:j xg|2017-05-02|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} u 19:00 (UTC)]. Pogledajte [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|kako se pridružiti]]. '''Buduće izmjene''' *Svi Wikimedijini wikiji imat će blokiranje uz pomoć kolačića od 8. maja. Ovo je proširenje sistemu automatskog blokiranja koje funkcionira tako što postavlja [[w:en: HTTP cookie|kolačić]] kad neko posjeti wiki nakon što je blokiran. To znači da, čak i ako blokirani korisnik promijeni račun ili [[w:en:IP address|IP-adresu]], kolačić će ga ponovo blokirati. [https://phabricator.wikimedia.org/T5233] *Dugmad <code>{{int:Publishchanges}}</code>, <code>{{int:Showpreview}}</code> i <code>{{int:Showdiff}}</code> izgledat će malo drukčije da se uklope s izgledom [[:mw:OOjs UI|OOUI]]-a. Korisnici mogu testirati rade li skripte, dodaci i dr. s novim interfejsom tako što će dodati <code>&ooui=1</code> na kraj URL-a. [https://phabricator.wikimedia.org/T162849] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tehničke vijesti]]''' priredili su [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|pisci]], a objavio ih je [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Doprinesite]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/18|Prevedite]] • [[m:Tech|Potražite pomoć]] • [[m:Talk:Tech/News|Dajte povratne informacije]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Pretplatite se ili otkažite pretplatu]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W18"/> 21:49, 1 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16654620 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Tech News: 2017-19]] == <section begin="technews-2017-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Translations]] are available. '''Problems''' * Some users have a problem with the watchlist. Some changes in categories make the watchlist a blank page. The developers are working on this. Until this is fixed you can try some things that have helped other editors if you have this problem. You can turn on <code>{{int:tog-watchlisthidecategorization}}</code> in your watchlist preferences. You can turn off <code>{{int:tog-extendwatchlist}}</code> in your watchlist preferences. You can remove problematic categories from [[Special:EditWatchlist/raw|Special:EditWatchlist/raw]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T164059] * There was a problem with the visual editor for several days. You could not save edits that triggered a [[w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This would for example be when a new user added external links in references. This was fixed on 2 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T164157] '''Changes this week''' * When you edit you can switch between the visual editor and the wikitext editor. This works if the wiki you edit has the visual editor. The menu will now say <code>Visual editing</code> and <code>Source editing</code> instead of <code>Switch to visual editing</code> and <code>Switch to code editing</code>. This is because it was confusing when the menu said you could switch to the editor you were already using. [https://phabricator.wikimedia.org/T162864] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 May. It will be on all wikis from 11 May ([[mw:MediaWiki 1.29/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=09&month=05&year=2017 9 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to get a notification when a page you created is connected to a Wikidata item. This will come to Wikivoyage on 9 May. If there are no problems it will come to most Wikipedias on 30 May. It will come to other projects and English, French and German Wikipedia later in the summer. It will be opt-in for existing users and opt-out for new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102][https://phabricator.wikimedia.org/T142103#3223284] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Markup that looks like code for language variants might need to be fixed. If <code>-{</code> is used in [[w:en:Transclusion|transclusions]] or [[w:en:URL|web addresses]] it has to be [[w:en:Escape character|escaped]] appropriately. You can use <code>-<nowiki><nowiki/></nowiki>{</code> for transclusions and <code>%2D{</code> in web addresses. A transclusion could for example be when you use <code>-{</code> in a template: <code><nowiki>{{1x| sad :-{ face }}</nowiki></code>. This is because of some code fixes to the [[w:en:Preprocessor|preprocessor]] and affects all wikis. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/333997/][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsoid/Language_conversion/Preprocessor_fixups] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W19"/> 04:24, 9 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16713536 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Tech News: 2017-20]] == <section begin="technews-2017-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now use [[w:en:International Standard Book Number|ISBNs]] to automatically generate citations in the visual editor. This works on wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enabled Citoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T145462] *The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two_Column_Edit_Conflict_View|Two Column Edit Conflict View]] is available as a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis. It is a new interface for the edit conflict resolution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T162806] '''Problems''' *The <code>mediawiki.util</code> library does not load automatically any more. Your [[Special:MyPage/common.js]] may use it. If you have technical problems that started a couple of weeks ago you can try adding <syntaxhighlight lang="js" inline class=nowrap>mw.loader.using( 'mediawiki.util' ).done(function(){</syntaxhighlight> as the first line in the file and <syntaxhighlight lang="js" inline class=nowrap>});</syntaxhighlight> as a last one. Tech News wrote about this in the [[m:Tech/News/2017/18|2017/18]] issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T122755] '''Changes this week''' *The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider|RevisionSlider extension]] will be a default feature on all wikis. RevisionSlider is an easier way to move between changes in the page history. It has been a default feature on German, Arabic and Hebrew Wikipedia and a beta feature on all wikis. You will be able to turn it off in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T163685] *There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' *Administrators will soon be able to search through deleted pages. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Smalyshev_(WMF)/Archive_search][https://meta.wikimedia.org/wiki/2015_Community_Wishlist_Survey/Search#Provide_a_means_of_searching_for_deleted_pages] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Markup that looks like code for language variants might need to be fixed. Tech News wrote about this last week. If <code>-{</code> is used in [[w:en:Transclusion|transclusions]] or [[w:en:URL|web addresses]] it has to be [[w:en:Escape character|escaped]] appropriately. You can use <code>-<nowiki><nowiki/></nowiki>{</code> for transclusions and <code>%2D{</code> in web addresses. This is because of some code fixes to the [[w:en:Preprocessor|preprocessor]] and affects all wikis. You can now see [[mw: Parsoid/Language conversion/Preprocessor fixups/20170501|the full list of wikis with this problem]] and help fix them to avoid that things break later this month. You might find [[w:en:False positives and false negatives|false positives]]. You can [[mw: Parsoid/Language conversion/Preprocessor fixups/Edit logbook#Edit Rules|read more about what to fix]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/333997/][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsoid/Language_conversion/Preprocessor_fixups] '''Older unreported changes''' *Your [[m:Special:MyPage|Meta user page]] is shown on all wikis where you don't have a local user page. You can now add the magic word <code><nowiki>__NOGLOBAL__</nowiki></code> to your Meta user page to stop this. [https://phabricator.wikimedia.org/T90849][https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Help:Magic_words&diff=2462141&oldid=2425686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W20"/> 23:48, 15 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16757592 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Tech News: 2017-21]] == <section begin="technews-2017-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Translations]] are available. '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 May. It will be on all wikis from 25 May ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There will be a <code><nowiki><div></nowiki></code> tag around HTML from the MediaWiki wikitext [[w:en:Parsing|parser]]. Gadgets with code that does not follow recommendations could have problems with this. You can [[phab:T163512|report new problems]] you think are related to this. [https://phabricator.wikimedia.org/T37247] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W21"/> 00:02, 23 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16793800 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Tech News: 2017-22]] == <section begin="technews-2017-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Translations]] are available. '''Problems''' *Last week’s MediaWiki version was rolled back from some wikis because of a problem. This means planned changes did not happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T163512] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=30&month=05&year=2017 30 May at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You will be able to control who can notify you on the Wikimedia wikis. You will have a user blacklist. When you add a user to the blacklist you will not get a [[mw:Notifications|notification]] when they mention you. You can [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo test this on Beta Wikipedia]. You can [[m: Community health initiative/Notifications blacklist|read more and give feedback on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W22"/> 14:18, 30 maj 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16821223 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Tech News: 2017-23]] == <section begin="technews-2017-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can see new files on [[Special:NewFiles|Special:NewFiles]]. You can now pick which dates you want to see files from. [https://phabricator.wikimedia.org/T13836] * When you read Wikipedia on a mobile device the first paragraph now comes before the infobox. [https://phabricator.wikimedia.org/T150325] * You can now remove navigation elements from your results when you search. This could for example be part of an infobox that is only there to help you find the previous or next article. [https://phabricator.wikimedia.org/T162905] * New users on Wikivoyages and Wikipedias (except French, English and German) now get a notification when a page they created is connected to Wikidata. Other wikis will get it 13 June. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102] '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|MediaWiki version]] from two weeks ago was rolled back. It was fixed late last week. Changes that were planned to go out last week did not happen. [https://phabricator.wikimedia.org/T165957] '''Changes this week''' * Wikimedia wikis can show fewer links to articles in other languages. This is to make it easier to find the languages likely to be useful to the reader or editor. Everyone can still click to see the full list. Logged-in users who use the [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/Compact Language Links|compact language links]] will see languages they have in their [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel box]] on their user page in the first, shorter list. You can turn the compact language list off or on in [[Special:Preferences|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T135371] * You can choose what dates to look at when you look at a user's contributions. [https://phabricator.wikimedia.org/T120733] * When you click on your watchlist in the mobile view you get a list of all pages in the watchlist instead of the latest changes to them. Logged-in users with at least ten edits will now get the latest changes instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T88270] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 June. It will be on all wikis from 8 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> String comparisons in Scribunto modules are now always done case-insensitively by byte order. Before they were sometimes in a case-sensitive US-English collation order. This could break some modules. [https://phabricator.wikimedia.org/T107128] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the VisualEditor team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=06&year=2017 6 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:VisualEditor/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Editor|2006 wikitext editor]] will be removed the week of 27 June. This is the old toolbar with small square blue buttons. You can see [[m:File:Edit toolbar - 2.png|a picture of it]]. 0.03% of active Wikimedia editors use this old tool. They will not see a toolbar at all. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Removal_of_the_2006_wikitext_editor][https://phabricator.wikimedia.org/T30856] * Wikimedia wikis use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs. The OCG code has a lot of problems and will stop working. It has to be replaced. An alternative is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|tell the developers]] what you need the PDF service to be able to do. Electron already works on German Wikipedia. It will be on English Wikipedia later this week so you can test it there too. [https://phabricator.wikimedia.org/T165956] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The [[mw:Architecture committee|Architecture Committee]] will change and get a new name. You can read and comment on the [[mw:Architecture committee/Charter|draft]] that describes the new committee. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W23"/> 21:04, 5 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16850955 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Tech News: 2017-24]] == <section begin="technews-2017-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Some wikis have the larger and brighter [[mw:OOjs UI|OOjs UI]] edit page buttons. When you write an edit summary there you can now see how many bytes you have left before the summary is too long. [https://phabricator.wikimedia.org/T165856] *When you search on Wikipedia you can now find pages on other Wikimedia projects that could be relevant. You see them next to the search results. [https://www.mediawiki.org/wiki/Cross-wiki_Search_Result_Improvements] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 June. It will be on all wikis from 15 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=13&month=06&year=2017 13 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You will soon be able to get a notification when someone tries to log in to your account. You can test this on the [[testwiki:Main Page|test wiki]]. This will only work if they fail to log in to your account. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/LoginNotify] * Wikimedia wikis use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs. The OCG code has a lot of problems and will stop working. It has to be replaced. An alternative is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|tell the developers]] what you need the PDF service to be able to do. Electron now works on all Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T165956] *Administrators can soon search for deleted page titles and find results that are similar to what they searched for. Today the search only finds pages that are exactly the same as what you search for. This is to make it easier to find pages when you don't know the exact title. Administrators on Arabic, Catalan, English, Persian, German, Italian, Polish, and Russian Wikipedia and on mediawiki.org can test this by adding <code>&fuzzy=1</code> to the end of the web address when looking at [[Special:Undelete|Special:Undelete]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:Smalyshev_(WMF)/Archive_search][https://phabricator.wikimedia.org/T109561] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W24"/> 17:29, 12 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16872240 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Tech News: 2017-25]] == <section begin="technews-2017-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Translations]] are available. '''Problems''' *[[mw:ORES|ORES]] had some problems on 13 June between 16:00 and 19:40 [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]]. It has now been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20170613-ORES] '''Changes this week''' *<code>[[wikitech:Irc.wikimedia.org|irc.wikimedia.org]]</code> has to be rebooted. This will probably happen on 21 June. It may be postponed. Some tools use this to get the recent changes feed. They will not work when it is down. [https://phabricator.wikimedia.org/T167643] *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <code>Special:PageData</code> will be an entry point for machine-readable page data. [https://phabricator.wikimedia.org/T163923] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 June. It will be on all wikis from 22 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=20&month=06&year=2017 20 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. You can now see how the [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles extension]] works on [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/TemplateStylesTest Beta Labs]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W25"/> 17:44, 19 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16885571 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Tech News: 2017-26]] == <section begin="technews-2017-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <[[mw:Special:MyLanguage/Extension:InputBox|inputbox]]> has a new <code>searchfilter</code> parameter. You can add values like <code>searchfilter=insource:foo</code>. It will add that to the user's search query. [https://phabricator.wikimedia.org/T147951] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 June. It will be on all wikis from 29 June ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * Users will be able to choose whether they want to see Wikidata changes in enhanced watchlist/recent changes. Previously, this was disabled for everyone. [https://phabricator.wikimedia.org/T46874] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=27&month=06&year=2017 27 June at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * You can join the next WMF Language team office hour, an open session to talk about Wikimedia Language projects. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=13&min=00&sec=0&day=27&month=06&year=2017 27 June at 13:00 UTC]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/mediawiki-i18n/2017-June/001126.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W26"/> 17:38, 26 juni 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16896487 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Tech News: 2017-27]] == <section begin="technews-2017-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' *There was a problem with maps on Wikimedia wikis that used <[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|mapframe]]> when you clicked on the link to another map service. Open Street Map or Google Maps are examples of other map services. If you had marked a place on the map the marker would not be in the same place on the other map service. It was in the middle of the map. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T160782] '''Changes this week''' *Very old and inactive unpublished translations in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] database will be removed. This is because of technical maintenance. If you have not worked on a translation after 1 January 2016 you will lose it after 6 July. If you want to keep the unfinished translation you need to open it before 6 July with the Content Translation tool. You can continue working on it later. Translations that were started or have been worked on after 1 January 2016 will not be affected. *There is no new Mediawiki version this week. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[wikitech:EventStreams|EventStreams]] is a new way to show activity on Wikimedia wikis. It works with the recent changes feed. It will do more things later. It will replace [[wikitech:RCStream|RCStream]]. Tools that use RCStream should move to EventStreams before 7 July. Tech News wrote about this in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/07|2017/07]] issue. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/analytics/2017-February/005711.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W27"/> 17:32, 3 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16943555 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Tech News: 2017-28]] == <section begin="technews-2017-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are sometimes links to pages about the same thing on other Wikimedia projects. A Wikipedia article about Berlin can link to the Wikivoyage guide or Wiktionary entry about Berlin. You can now see when that page has a badge. A badge could be the star that shows that an article is a featured article. [https://phabricator.wikimedia.org/T73887] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2017-07-11|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2017-07-12|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2017-07-13|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-11|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *Mobile users will be able to edit Wikipedia without JavaScript. This will make it possible to edit the wikis from older mobile phones. This will probably happen on 18 July for most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T125174] *We will [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ|not use]] [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] on Wikimedia wikis in the future. It will be replaced by June 2018. It could be earlier. Editors will need to fix pages that could break. You can read the [[mw:Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What will editors need to do.3F|simplified instructions for editors]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W28"/> 17:07, 10 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=16977031 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Tech News: 2017-29]] == <section begin="technews-2017-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * "Wikimedia Labs" is now called "Cloud VPS". "Wikimedia Tool Labs" is now called "Wikimedia Toolforge". This is to help clarify the purpose of these services. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-July/088466.html] '''Problems''' * On some pages, the Table of Contents is not being shown. It will normally appear if you edit the page again. Investigation is currently ongoing. [https://phabricator.wikimedia.org/T168040] '''Changes this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 July. It will be on all wikis from 20 July ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=18&month=07&year=2017 18 July at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Architecture committee. The topic this week is: Migrate to HTML5 section ids. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540] The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=19&month=07&year=2017 19 July at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/Hovercards|Page Previews]], currently a Beta Feature, will be enabled for logged-out users for all remaining Wikipedias (with the exception of English and German) the week of 24 July. An A/B test will be run on English Wikipedia to collect data before approaching the community for further discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T70860] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W29"/> 00:59, 18 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17007159 --> == [[m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/2017/30|Tech News: 2017-30]] == <section begin="technews-2017-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates will be stored in a separate page in the future. This will make it easier to make templates look good on mobile devices. This now works on [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]] and [[wikitech:Main Page|Wikitech]]. It will come to more wikis later. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TemplateStyles/Q%26A][https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Tl7vrw6suzkxxoy9][https://phabricator.wikimedia.org/T170863] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> <code dir=ltr>.mw-ui-constructive</code> modifier class is deprecated and has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T155203] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2017-07-25|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2017-07-26|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2017-07-27|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * It will be possible to restrict who can send you notifications on a wiki. This new feature will accessible in your preferences, [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|in the Notifications tab]], on Wednesday, July 26. Please see [[mw:Help:Notifications#mute|the documentation]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=25&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-25|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title=" Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the Wikimedia Foundation July 2017 Metrics & Activities Meeting. The meeting is about how Wikipedia and the Wikimedia movement are perceived and understood by the world. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=27&month=07&year=2017 {{#time:j xg|2017-07-27|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:00 (UTC)]. See [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-July/088080.html the agenda and how to join]. '''Future changes''' * New Filters for Edit Review, at the moment available as a Beta feature, [[:m:Special:MyLanguage/Collaboration/Newsletter/Issues/2017/07|will be released by default]] for the Recent Changes in September. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W30"/> 17:57, 24 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17017391 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Tech News: 2017-31]] == <section begin="technews-2017-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Translations]] are available. '''Problems''' *Some pages show the error <code>Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 34: The entity data must be a table obtained via mw.wikibase.getEntityObject</code>. This problem happens on pages with a [[:w:en: Lua (programming language)|Lua module]] that uses Wikidata. The developers are working on fixing the problem. You can fix a page by opening it for editing and then saving without changing anything. [https://phabricator.wikimedia.org/T170039] *Wikidata and German Wikipedia could not be edited for an hour on 28 July. You can read why and how we could avoid it in the future in the [[wikitech:Incident documentation/20170728-s5 (WikiData and dewiki) read-only|incident report]]. '''Changes later this week''' *Some wikis already have the larger and brighter [[mw:Contributors/Projects/Accessible_editing_buttons|OOjs UI edit page buttons]]. All remaining wikis except Commons will have these from 1 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T162849] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 1 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 2 August. It will be on all wikis from 3 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=01&month=08&year=2017 1 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * The default font in the edit window will soon change for some users. Instead of using the browser default it will be monospace. Users can change this in their preferences. This should only change this for some users on Macs and iOS devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T171201] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W31"/> 23:45, 31 juli 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17058990 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Tech News: 2017-32]] == <section begin="technews-2017-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see which Wikipedia language versions are read in a specific country. This tool is called [https://stats.wikimedia.org/wikimedia/animations/pageviews/wivivi.html Wikipedia Views Visualized]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WiViVi] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The Architecture Committee is now the [[mw:Wikimedia Technical Committee|Wikimedia Technical Committee]]. You can read the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Committee/Charter|charter]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-July/088534.html] '''Problems''' * You can get an email when a page on your watchlist was edited. You can choose not to get emails for minor edits. There is a bug that means that you then don't get an email when someone does a normal edit after a minor edit. The developers are working on fixing this. Until it has been fixed you can activate "{{int:tog-enotifminoredits}}" at the bottom of "{{int:prefs-personal}}" in your preferences if you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T29884] * The thanks button sometimes didn't work for mobile users. This was because of a new bug and has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T170917] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 August. It will be on all wikis from 10 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Editors and readers who still use Internet Explorer 8 on Windows XP will not be able to use Wikipedia. Internet Explorer 8 on Windows XP can't connect securely to the wikis. When we allow them to do so it means that we get less security for everyone else. If you use Internet Explorer 8 on Windows XP you can install [https://www.mozilla.org/en-US/firefox/organizations/all/ Firefox 52 ESR] instead. Around 0.1% of the traffic to the Wikimedia wikis comes from Internet Explorer 8 on Windows XP. [https://phabricator.wikimedia.org/T147199] * Links to sections on Wikipedia don't work well in languages that don't use the [[w:en:Latin script|Latin script]]. The [[w:en:URL|URL]] in the address bar in your browser shows Latin characters like <code dir=ltr>.D0.A1.D1.81.D1.8B.D0.BB.D0.BA.D0.B8</code> instead of the section heading in the wiki's language. Links to sections in non-Latin scripts will be in the script of that wiki in the future. This will happen in the next few months. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088559.html][https://phabricator.wikimedia.org/T152540] * Wiki pages printed by the web browser "Print" function will have an updated style. This new style will be similar to the when you download a page as PDF. It will be better at showing tables, infoboxes and headings. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Print_Styles#Desktop_Printing][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088565.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W32"/> 23:45, 7 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17085059 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Tech News: 2017-33]] == <section begin="technews-2017-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Bureaucrats can now set users as [[m:Special:MyLanguage/Meta:Confirmed users|confirmed]]. Previously only stewards could do this on most wikis. Nothing will change for wikis that have previously decided to let administrators set users as confirmed. [https://phabricator.wikimedia.org/T101983] '''Problems''' *The symbols in the language list that show that an article is good or featured in that language doesn't work. Links to the Commons category in the sidebar doesn't work either. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T172592][https://phabricator.wikimedia.org/T172805] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 August. It will be on all wikis from 17 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W33"/> 01:28, 15 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17112361 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Tech News: 2017-34]] == <section begin="technews-2017-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now test the new [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Skin:Timeless?useskin=timeless Timeless skin] on [[testwiki:Main Page|the test wiki]] and [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]. You can turn it on in your preferences. You can report bugs [[phab:tag/timeless/|in Phabricator]]. It will come to more wikis soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T154371][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088603.html] *Your watchlist can now have the option to unwatch pages. You have to turn this on in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T2424] *If a table has several columns you can often choose which column you want to use to sort the table. This has not worked for some columns for readers who have used Firefox or Safari. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T126886] *The [[mw:Extension:RelatedArticles|RelatedArticles extension]] has shown related pages on Wikivoyages. You will now see the related pages at the end of the article together with an image. Previously the links were in the sidebar. Wikis that want this extension can request it on [[phab:tag/wikimedia-site-requests/|Phabricator]]. '''Changes later this week''' *Videos will now be played in the [[w:en:WebM|WebM format]] in all browsers. Previously some browsers used [[w:en:Theora|Ogg Theora]] (.ogv). If you use Safari, Internet Explorer or Edge you may see slower playback speed at high resolutions. Instead we will get better quality and smaller file size. You can still upload video as Ogg files. They are automatically converted to WebM. This doesn't affect Ogg audio files. [https://phabricator.wikimedia.org/T172445] *The default font in the edit window will change for some users this week. Instead of using the browser default, it will be monospace. Users can change this in their preferences. This should only change this for some users on Macs and iOS devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T171201] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 August. It will be on all wikis from 24 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=23&month=08&year=2017 23 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=22&month=08&year=2017 22 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W34"/> 20:00, 21 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17130704 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Tech News: 2017-35]] == <section begin="technews-2017-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] is now a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. It will come to right-to-left wikis later. This beta feature is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Wikitext_editor_syntax_highlighting][https://phabricator.wikimedia.org/T165543] *You will now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Login notifications|get a notification]] when someone tries to log in to your account and fails. If they try from a device or IP address that have logged in to your account before you will be notified after five failed attempts. You can turn this off or choose to get an email notification in your preferences. You can also turn on to get an email when someone logs in to your account from a new device or IP address. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-August/088368.html] '''Problems''' *Some pages show the error <code>Lua error in mw.wikibase.entity.lua at line 34: The entity data must be a table obtained via mw.wikibase.getEntityObject</code>. This problem happens on pages with a [[:w:en:Lua (programming language)|Lua module]] that use Wikidata. This has now been fixed and no new pages will get this problem. You still need to fix pages that were broken before and still show the error message. You can see how [[mw:Special:MyLanguage/Mw.wikibase.entity.lua bug fix instructions|on this page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170039] '''Changes later this week''' *You can block users from sending you notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T150419] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 August. It will be on all wikis from 31 August ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=29&month=08&year=2017 29 August at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Technical Committee. The topic this week is [[phab:T152540|Migrate to HTML5 section ids]]. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=21&min=00&sec=0&day=30&month=08&year=2017 30 August at 21:00 (UTC)]. See [[mw:Architecture meetings|how to join]]. '''Future changes''' *In the future you will have [[m:Community Tech/Global preferences|global preferences]]. This means you could set something in your preferences to work in the same way on all wikis. You will not be forced to use global preferences. The developers are now asking if editors need exceptions. This is where you want to use global settings on almost all wikis, but have some wikis where you want it to work in a different way. If you want this you need to tell the developers now. You can do so on [[m:Talk:Community Tech/Global preferences|the talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-August/088447.html] * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] is a beta feature to improve recent changes pages. It will work on watchlists from 5 September. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-August/001648.html] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The jQuery library will be upgraded to version 3 in September 2017. Wikis can [[phab:T124742|ask on Phabricator]] to get it early, so they can help find and solve problems now. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W35"/> 00:09, 29 august 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17163557 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Tech News: 2017-36]] == <section begin="technews-2017-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Translations]] are available. '''Tech News''' *We are asking Tech News readers five questions to make the newsletter better. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Reader feedback/2017|You can answer the questions here]]. We are grateful for every reply we get. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] user interface has changed. You can now select revisions by clicking on the bars. You can move the blue knob past the yellow one and the yellow one will move along, and the other way around. [https://phabricator.wikimedia.org/T173566][https://phabricator.wikimedia.org/T172092] '''Problems''' * Some users have problems loading very large watchlists. It is working better than earlier but the problem has not been solved. The developers are working on fixing it. Until it has been fixed you can turn on "{{int:tog-extendwatchlist}}" in your preferences and see if it helps. [https://phabricator.wikimedia.org/T171027] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] is a beta feature to improve recent changes pages. It will work on watchlists from 5 September. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-August/001648.html] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 September. It will be on all wikis from 7 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=05&month=09&year=2017 5 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can see a presentation about and discuss the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Committee|Technical Committee]] on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=17&min=30&sec=0&day=05&month=09&year=2017 5 September at 17:30 (UTC)]. There will be a presentation on [https://www.youtube.com/watch?v=RtH-EmGmOWs YouTube] and a discussion in <code>#wikimedia-office</code> on [https://freenode.net/kb/answer/chat Freenode]. You can use the [https://webchat.freenode.net/ web chat]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-August/088651.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W36"/> 00:14, 5 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17191730 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Tech News: 2017-37]] == <section begin="technews-2017-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can get a [[d:Special:Diff/552232398|notification]] when a page you created is connected to a Wikidata item. You can choose to get these notifications in your preferences. Some wikis already had this option. It is now available on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T142102] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Newsletter|Newsletter extension]] is now on mediawiki.org. The newsletter extension is for newsletters where you can subscribe by getting a notification when a new issue has been published. It will come to more wikis later. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-September/088714.html] *The [[mw:Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. There is now a new high-priority category: <code>tidy-whitespace-bug</code>. This usually affects templates with horizontal lists. You can read more [[mw:Help:Extension:Linter|about using Linter]] and the [[mw: Help:Extension:Linter/tidy-whitespace-bug|Tidy whitespace bug]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T173096] '''Problems''' * Tech News [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/36|2017/36]] reported about [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] coming to watchlists. This was planned to happen last week. It will happen next week instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T171030] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 September. It will be on all wikis from 14 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[mw:OOjs UI|OOjs UI]] will be updated. This could affect some icons. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-September/088711.html read more about the changes]. '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=13&month=09&year=2017 13 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2017 12 September at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' *You can't use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs after 1 October. This is because of technical problems. You can use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ElectronPdfService|Electron]] instead. Most PDFs are already created with Electron. Electron will get missing features before 1 October. You can create books but they will not have all planned features until November or December. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|read more on mediawiki.org]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for edit review]] are available now on recent changes as a beta feature. [[mw:Topic:Txr92g0lwqv1rpao|Some of those filters and other features]] will be deployed as default features in the coming weeks. Users will be able to opt out in their preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T164489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W37"/> 21:15, 11 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17211238 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Tech News: 2017-38]] == <section begin="technews-2017-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now see contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] at [[Special:Contributions|Special:Contributions]]. Before you could only see contributions from single [[w:en:IP address|IP addresses]]. Some older contributions from IP ranges could be missing at first because it will take some time to add them. [https://phabricator.wikimedia.org/T175105][https://phabricator.wikimedia.org/T163562] * Flow has been re-scoped to become [[mw:Structured Discussions|Structured Discussions]] and the development [[mw:Structured_Discussions#Development_status|has restarted]]. Phabricator projects and repositories have been renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T167928] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 September. It will be on all wikis from 21 September ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2017 19 September at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=20&month=09&year=2017 20 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * We are [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ|replacing]] [[w:en:HTML Tidy|Tidy]] on Wikimedia wikis. Editors need to fix pages that could break. You can read the [[mw:Parsing/Replacing Tidy/FAQ#What will editors need to do.3F|simplified instructions for editors]]. Some wikis have already switched. If your wiki would like to switch to the new format now, [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Parsing-Team,Tidy,Wikimedia-Site-requests&title=Enable%20RemexHTML%20on%20XXwiki&priority=10&parent=175706 you can file a task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W38"/> 17:31, 18 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17219411 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Tech News: 2017-39]] == <section begin="technews-2017-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikitext [[w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]] is a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. This beta feature is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. You can now search through the entire article with <code>CTRL</code>+<code>F</code> or <code>cmd</code>+<code>F</code> when you edit. Before it just searched through a part of the article. The developers are also fixing a couple of other bugs. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Wikitext_editor_syntax_highlighting#Status_Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T95104] * Administrators on wikis that use [[mw:Structured Discussions/Request_Structured_Discussions_on_a_page/Beta_feature|Structured Discussions as a beta feature or by default]] can now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Structured_Discussions/Activation#ActivationBySysops|create and move]] Structured Discussions boards. Structured Discussions was previously called Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T175934] '''Changes later this week''' *You now [[mw:Special:MyLanguage/Help:Login notifications|get a notification]] when someone tries to log in to your account and fails. If they try from a device or IP address that have logged in to your account before you will be notified after five failed attempts. For security reasons you will soon get an email by default when someone tries to log in to your account and when someone logs in to your account from a new device or IP address. This can be turned off in your preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T174263] * Users with extremely old browsers (for example Netscape 2–4, released from 1995–1997) which do not support Unicode will no longer be able to edit. They should try to install a new browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T67297] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 September. It will be on all wikis from 28 September. ([[mw:MediaWiki 1.30/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=27&month=09&year=2017 27 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The Wikimedia Foundation [[mw:Readers|Readers department]] has proposed changing the mobile website. You can [[mw:Reading/Web/Projects/NewMobileWebsite#Proposal|read more on mediawiki.org]]. This would be a big change. *You can't use [[mw:Offline content generator|OCG]] to create PDFs after 1 October. This is because of technical problems. You can still create PDFs. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/37|Tech News 2017/37]] said the function to create PDFs from books would still work. It is now clear it will not work for the next few months. The developers are working on fixing this. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/PDF Functionality|read more on mediawiki.org]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W39"/> 17:59, 25 septembar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17259189 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Tech News: 2017-40]] == <section begin="technews-2017-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|preload]] features in the visual editor. This means you can create links to create new pages and some text will already be in the edit window when someone clicks on it. [https://phabricator.wikimedia.org/T51622] '''Changes later this week''' * If you have turned on "{{int:betafeatures-auto-enroll}}" you will now get the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]]. Before this you had to turn it on manually even though it is a beta feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T176181] * [[Special:Block|Special:Block]] and [[Special:Unblock|Special:Unblock]] will get the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T107036] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The jQuery library will be upgraded to version 3 on all Wiktionary wikis from 2 October. It will be on all non-Wikipedia wikis from 4 October. It will be on all wikis from 5 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T124742] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.30/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 October. It will be on all wikis from 5 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=03&month=10&year=2017 3 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=04&month=10&year=2017 4 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * A new feature called Reading Lists are coming to the Wikipedia mobile apps. First it will be in the Android version. Reading Lists are a private user preference where you can see lists of articles on multiple devices. You can [[mw:Talk:Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|give feedback on this feature]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Synced_Reading_Lists] * The search function has used [[mw:Manual:Language#Fallback languages|fallback languages]] for language analysis. This means a language could be analysed with the grammar of a completely unrelated language to find related words. This will be removed from most wikis the week starting with 9 October. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Discovery/Disabling Messaging Fallbacks for Language Analysis|read more and give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W40"/> 01:25, 3 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17287248 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Tech News: 2017-41]] == <section begin="technews-2017-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The number of active users listed by <code><nowiki>{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}</nowiki></code> and on [[Special:Statistics|Special:Statistics]] will now only include Wikidata edits as activity on Wikidata and not on other wikis too. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/380887/] * Previously you could create wiki links starting with two colons. Now you need to use one colon. <nowiki>[[::File:X.jpg]]</nowiki> now has to be <nowiki>[[:File:X.jpg]]</nowiki>. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter/multi-colon-escape|Linter category]]. You can see a list on [[Special:Linterrors/multi-colon-escape|Special:Linterrors/multi-colon-escape]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. You can read more [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|about using Linter]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/361597/] '''Problems''' * You will not be able to edit or upload files to Commons for around 30 minutes on 11 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=06&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2017 06:00 UTC]. This is because of work to let Commons show 3D models. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Read-only_Commons_in_preparation_for_3D_file_support_-_11_October] '''Changes later this week''' * The font in the edit window is [[w:en:Monospaced font|monospace]] by default. Today you can change preferences to another font family or use "the browser default" instead of monospace. Switching to the browser default has only changed the font on Macs. The option to use browser default will be removed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T170223] * If you want to print a page or make a PDF of a page you can do so in the side menu. The way the pages look when you do this will change. You can [[mw:Reading/Web/Projects/Print Styles#Desktop Printing|read more on mediawiki.org]]. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 October. It will be on all wikis from 12 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2017 10 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=11&month=10&year=2017 11 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W41"/> 16:21, 9 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17309468 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Tech News: 2017-42]] == <section begin="technews-2017-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you edit a template with the visual editor it follows the template's <code>format</code> configuration on how to save it. You can now change the format in [[mw:Help:TemplateData#Custom_formats|more powerful ways]] if your wiki wants it. [https://phabricator.wikimedia.org/T138492][https://phabricator.wikimedia.org/T135667] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TwoColConflict|TwoColConflict]] extension is a new way to solve edit conflicts. It makes it easier to copy and paste the relevant text to the text field. It has been a beta feature for the last five months. You can now [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Test Page|try out the new interface]] on a page where you will actually get simulated edit conflicts. You can [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Test Page|give feedback]] to the developers. '''Problems''' * There is a problem with recent changes pages and your watchlist that show a large number of pages. Until it is fixed, Wikidata edits will not be shown on recent changes or in your watchlist on Commons or Russian Wikipedia. If necessary, Wikidata edits will be removed from all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T171027] * Notifications are not working for some actions. For example some users don't get a notification when they are mentioned. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T177825] * Users on some wikis could not change their preferences. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T177478] '''Changes later this week''' * Editors and readers who still use Internet Explorer 8 on Windows XP will not be able to use Wikipedia from 17 October. Internet Explorer 8 on Windows XP can't connect securely to the wikis. When we allow them to do so it means that we get less security for everyone else. If you use Internet Explorer 8 on Windows XP you can install [https://www.mozilla.org/en-US/firefox/organizations/all/ Firefox 52 ESR] instead. Around 0.1% of the traffic to the Wikimedia wikis comes from Internet Explorer 8 on Windows XP. [https://phabricator.wikimedia.org/T147199] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 October. It will be on all wikis from 19 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=17&month=10&year=2017 17 October at 19:00 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=18&month=10&year=2017 18 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W42"/> 17:31, 16 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17314765 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Tech News: 2017-43]] == <section begin="technews-2017-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can use <code>ccnorm_contains_any</code> when you create an abuse filter. This can be used to look for multiple words or phrases within a string. It will find words where some characters have been replaced. You can read more [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format|in the documentation]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177711] '''Changes later this week''' * When you search in some languages the search function could use specific other languages if the first language didn't work. This is called a fallback language. This didn't work properly and created bad searches. The search index is being fixed to work better. [https://phabricator.wikimedia.org/T177871] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 October. It will be on all wikis from 26 October ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&day=24&month=10&year=2017 24 October at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=25&month=10&year=2017 25 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *There is a [[c:Commons:Structured data/Get involved/Community focus group|Structured Commons community focus group]] for Commons and Wikidata contributors who want to give input on structured data on Wikimedia Commons. You can [[m:Global message delivery/Targets/Structured Commons focus group|sign up]] to join it. [https://phabricator.wikimedia.org/T174142] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W43"/> 20:18, 23 oktobar 2017 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17344086 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Tech News: 2017-44]] == <section begin="technews-2017-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You can now block users from emailing you through the Wikimedia wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T177319] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 November. It will be on all wikis from 2 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=10&day=31 31 October at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=01&month=11&year=2017 1 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W44"/> 01:20, 31 oktobar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17372700 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Tech News: 2017-45]] == <section begin="technews-2017-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' *You will no longer see the patrol log on [[Special:Log|Special:Log]] unless you specifically select it. [https://gerrit.wikimedia.org/r/384197] '''Changes later this week''' *The [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] begins on 6 November. You can post proposals from [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=00&sec=0&day=06&month=11&year=2017 19:00 UTC] and until November 19. * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 November. It will be on all wikis from 9 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=08&month=11&year=2017 8 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *[[:w:en:URL|URLs]] that link to sections on Wikimedia wikis with non-Latin scripts have looked like this: <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#.D0.98.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F</code> instead of <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#История</code>. This will soon be fixed. Old links will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540][https://phabricator.wikimedia.org/T75092] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W45"/> 19:45, 6 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17381742 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Tech News: 2017-46]] == <section begin="technews-2017-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' *The diff you see when you compare two different versions of a page has changed on [[mw:MediaWiki|MediaWiki.org]] and [[testwiki:Main Page|the test wiki]]. This is to make it easier to find a text change in a moved paragraph. It will hopefully soon come to more wikis. You can [[phab:T146781|report bugs in Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-November/089099.html] *A new user group on Commons will be able to upload [[w:en:MP3|MP3 files]]. The plan is to have this user group from 17 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T180002] * Wikis using Flagged Revisions will get the [[:mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New filters for Edit Review]] by default on the recent changes pages. It will be possible to opt-out in user preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T178990] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 November. It will be on all wikis from 16 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=15&month=11&year=2017 15 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *Support for uploading and viewing 3D models is coming soon to Wikimedia Commons. The feature will support the [[w:en:STL (file format)|.STL file format]]. You can see an example [[testwiki:File:Programmatically created crystal.stl|on the test wiki]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:3d] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W46"/> 20:19, 13 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17417996 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Tech News: 2017-47]] == <section begin="technews-2017-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you use the Chrome web browser on [[w:en:Android (operating system)|Android]] you can see a download icon on the mobile website. You can download a formatted PDF. It will work in other mobile browsers in the future. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_PDFs] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> The abuse filter now has a function called <code>get_matches</code>. You can use it to store matches from regular expressions – one of each capturing group. You can read more [[phabricator:T179957|in Phabricator]]. '''Problems''' * Last week's MediaWiki version didn't come to all Wikipedias because of a database crash. It will be on all wikis on 20 November. [https://phabricator.wikimedia.org/T180714][https://phabricator.wikimedia.org/T178635][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20171116-s5-dewiki-wikidata] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2017&month=11&day=21 21 November at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=22&month=11&year=2017 22 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Language converter syntax will no longer work inside external links. Wikitext like <code><nowiki>http://-{zh-cn:foo.com; zh-hk:bar.com; zh-tw:baz.com}-</nowiki></code> must be replaced. You will have to write <code><nowiki>-{zh-cn: http://foo.com ; zh-hk: http://bar.com ; zh-tw:http://baz.com }-</nowiki></code> instead. This only affects languages with Language Converter enabled. Examples of such languages are Chinese and Serbian. This will happen next week. [https://phabricator.wikimedia.org/T119158][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2017-November/001730.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W47"/> 20:18, 20 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17447294 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Tech News: 2017-48]] == <section begin="technews-2017-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now test the new [[mw:Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search function beta feature]] on mediawiki.org. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. It will come to German and Arabic Wikipedia this week. It will come to more wikis later. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2017-November/089148.html] * You can now upload large files with the [https://tools.wmflabs.org/ia-upload/commons/init Internet Archive upload tool]. Previously you could not upload files larger than 100 MB. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikisource-l/2017-November/003365.html] * You can now use the [https://www.mediawiki.org/wiki/Skin:Timeless?useskin=timeless Timeless skin] on all wikis. You can choose skins in [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Special:Preferences#Appearance]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T154371] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 November. It will be on all wikis from 30 November ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=11&day=28 28 November at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=29&month=11&year=2017 29 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W48"/> 21:30, 27 novembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17468068 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Tech News: 2017-49]] == <section begin="technews-2017-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible to upload [[w:en:MP3|MP3 files]] to Commons. Only users with [[c:Commons:MP3 uploaders|MP3 file upload rights]] can upload MP3 files. [https://phabricator.wikimedia.org/T120288] * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Live updates|live updates]] for recent changes if you use [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|the new filters]]. This feature updates the filtered recent changes every three seconds when you activate it. [https://phabricator.wikimedia.org/T173614] * There is an experimental [[m:Grants:IdeaLab/A Tor Onion Service for Wikipedia|onion service]] for Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2017-November/089157.html] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 December. It will be on all wikis from 7 December ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * Very old versions of the [[w:en:Opera (web browser)|Opera Web browser]] are no longer supported. This means that technical development will not be tested to make sure it works with those Opera versions. Use Opera 15 or above or another browser if you have problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T121517] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Almost 170 wikis with no high-priority errors in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter]] categories will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. A few larger wikis such as German and Italian Wikipedia will also make this switch. It will happen on 5 December. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/Linter/Stats/2017-11-20#Wikis_with_zero_high-priority_errors][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=05 5 December at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=06&month=12&year=2017 6 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The [[m:2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] will decide what the [[m:Community Tech|Community Tech]] team will work on next year. You can vote for wishes on the [[m:2017 Community Wishlist Survey|survey page]] until 10 December. You can see what has happened to last year's wishes on the [[m:2016 Community Wishlist Survey/Results|2016 results page]]. *The Community Liaisons team at the Wikimedia Foundation is looking for [[m:Tech/Ambassadors/List|active tech ambassadors]]. This is to make sure the Wikimedia communities get all the information they need about new features and can be involved in the technical development. [https://phabricator.wikimedia.org/T176476] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W49"/> 18:50, 4 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17506639 --> == Invitation to Blocking tools consultation == Hello all, The Wikimedia Foundation's [[meta:Community health initiative/The Team|Anti-Harassment Tools team]] invites all Wikimedians to [[meta:Community health initiative/Blocking tools and improvements|discuss new blocking tools and improvements to existing blocking tools in December 2017]] for development work in early 2018. How can you help? #Share your ideas on the '''[[meta:Talk:Community health initiative/Blocking tools and improvements|discussion page]]''' or '''[https://en.wikipedia.org/wiki/Special:EmailUser/SPoore_(WMF) send an email to the Anti-Harassment Tools team]'''. #Spread the word that the consultation is happening; this is an important discussion for making decisions about improving the blocking tools. #Help with translation. #If you know of previous discussions about blocking tools that happened on your wiki, [[meta:Community health initiative/Blocking tools and improvements/Links|share the links.]] We are looking forward to learning your ideas. For the Anti-Harassment Tools team [[User:SPoore (WMF)|SPoore (WMF), Community Advocate, Community health initiative]] ([[User talk:SPoore (WMF)|talk]]) 00:23, 8 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:SPoore (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:SPoore_(WMF)/Tech_vp_massessage_list&oldid=17521361 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Tech News: 2017-50]] == <section begin="technews-2017-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:w:en:URL|URLs]] that link to sections on Wikimedia wikis with non-Latin scripts have looked like this: <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#.D0.98.D1.81.D1.82.D0.BE.D1.80.D0.B8.D1.8F</code> instead of <code>https://ru.wikipedia.org/wiki/Википедия#История</code>. This has now been fixed on all wikis. Old links will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T152540] * A new [[Special:Tags|tag]] marks edits where a redirect was created or removed. This still works when the editor writes something else in the edit summary. You can see the tags for example in the recent changes feed, article history, user contributions or on your watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T73236] * If you use [[w:en:Google Chrome|Chrome]] on [[w:en:Android (operating system)|Android]], you can now use the print to PDF button to create a PDF of an article. [https://phabricator.wikimedia.org/T179914] * Filter by number of edits or filter by time range have been grouped on a same menu on the recent changes page if you use the new filters. The "{{int:rcfilters-show-new-changes}}" link is now more prominent. [https://phabricator.wikimedia.org/T177926] * Some of the web fonts that were provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] extension are being removed. This is to reduce the load time on pages. The [[mw:Universal Language Selector/WebFonts|web fonts were added many years ago]] to help users read text in scripts which did not have fonts or had broken fonts. This is not the case any more. You can [[mw:Universal Language Selector/WebFonts/WebFonts Status|check the status page]] for a list of all web fonts and whether they are currently being used and especially for special requirements. [https://phabricator.wikimedia.org/T180422] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 December. It will be on all wikis from 14 December ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=12 12 December at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=13&month=12&year=2017 13 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can discuss [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Blocking tools and improvements|new or improved blocking tools]] with the Wikimedia Foundation [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative#Anti-Harassment Tools|Anti-Harassment Tools team]]. They will work on building better blocking tools. Leave comments on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community health initiative/Blocking tools and improvements|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W50"/> 18:57, 11 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17532179 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Tech News: 2017-51]] == <section begin="technews-2017-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2018. '''Problems''' * When you import a page from another wiki the usernames of the users who edited the article on the wiki you imported it from are shown in the article history. This should link to the users on the original wiki. A script to fix this caused problems for Wikidata and German Wikipedia. It also created a large number of [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL accounts]] on wikis where editors had never edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T181731] * Some bot owners got email about their bots logging in from a new computer. If this is from one or a couple of wikis, you can turn these messages off [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|in your preferences]] on those wikis until the problem has been solved. If not, you can report more about the problem [[phab:T182867|in Phabricator]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. There will be no new MediaWiki version next week either. '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2017&month=12&day=19 {{#time:j xg|2017-12-19|{{CURRENTCONTENTLANGUAGE}}}} at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. '''Future changes''' * Files on Commons will have [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|structured metadata]] in the future. The developers are now looking for examples of different kinds of metadata to make sure they are aware of them when they build prototypes for structured data on Commons. You can [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Interesting Commons files|read more and help]] by giving examples of interesting media files. * The [[c:Commons:Structured data/Development/Team|Structured Commons team]] are making sure Commons work with structured data. If you regularly contribute to Commons and Wikidata you can [http://www.allourideas.org/commonswdtools answer a survey] that helps the team prioritise the tools that are important for the Commons and Wikidata communities. The survey ends on 22 December. You can [[c:Commons:Structured data/Get_involved/Tools|read more on Commons]]. You can also [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Renaming 'captions' and 'descriptions'|help the team decide]] on better names for "captions" and "descriptions". This ends on 3 January 2018. * The [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey|2017 Community Wishlist Survey]] has now ended. You can [[m:Special:MyLanguage/2017 Community Wishlist Survey/Results|see the results]]. They decide what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on next year. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2017/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2017-W51"/> 16:26, 18 decembar 2017 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17556688 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Tech News: 2018-02]] == <section begin="technews-2018-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikidata, the "{{int:wikibase-save}}" button when you edit is now called "{{int:wikibase-publish}}". This means all Wikimedia wikis have now changed from "{{int:savearticle}}" to "{{int:publishchanges}}". This is to help new editors understand what it does. [https://phabricator.wikimedia.org/T161367][https://phabricator.wikimedia.org/T131132] * Some edits will get an automatic [[Special:Tags|tag]] on all wikis. This will happen when making a page a redirect, blanking a page, removing almost all content, undoing an edit, or rolling back an edit. You can see the tags for example in the recent changes feed, article history, user contributions or on your watchlist. Some wikis had already marked edits like these in other ways. [https://phabricator.wikimedia.org/T167656] * [[Special:UnusedFiles|Special:UnusedFiles]] shows files that have been uploaded but are not used. It will show a file that is not used on the wiki it has been uploaded to, even if the file is used on another wiki. The new [[c:Special:GloballyUnusedFiles|Special:GloballyUnusedFiles page on Commons]] only shows files that are not used on any wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T183673] * [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured discussions]] now uses the 2017 wikitext editor instead of its old custom one. This will work with your preference for wikitext or visual editor. The documentation [[mw:Help:Structured_Discussions/Quick_tour#basics|has been updated]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T155861][https://phabricator.wikimedia.org/T178719] '''Problems''' * Older versions of the Chrome web browser on mobile devices may see the PDF download button, but it does not work. The developers are looking into the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T182059] * With the new filters in the recent changes, "{{int:rcfilters-exclude-button-off}}" in "{{int:namespaces}}" did not work for "{{int:rcfilters-quickfilters}}" between 13 December and 2 January. When you loaded the saved filter all other namespaces were excluded instead. This has now been fixed. If you made any changes to your saved filters between 13 December and 2 January, you need to save your filters with excluded namespaces again. [https://phabricator.wikimedia.org/T183910] * The latest version of [[w:en:Google Chrome|Google Chrome]] broke how section links are shown in the address bar. You now see <code>#R%C3%A9sum%C3%A9</code> instead of <code>#Résumé</code> even if MediaWiki did not encode it that way. This happened in early December. This problem has been solved. The fix will be in Chrome 64 (23 January) or Chrome 65 (6 March). [https://phabricator.wikimedia.org/T152540#3830013] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> Some POST requests to the API took longer than usual in parts of December. This affected the Wikidata UI and some gadgets the most. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T182322] '''Changes later this week''' * Wikidata will be moved to its own database [[w:en:Server (computing)|servers]]. This is because it is growing and needs more resources. Because of this '''you will be able to read but not edit''' Wikidata and the German Wikipedia between 06:00 and 06:30 [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]] on 9 January. You might lose edits if you try to save during this time. This includes editing the language links on other wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T181645] * The font size in the editing window will change slightly for some users. It will now look the same on all browsers and operating systems. [https://phabricator.wikimedia.org/T182320][https://www.mediawiki.org/wiki/Editing/Projects/Font_size_in_the_editing_window] * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 January. It will be on all wikis from 11 January ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> WikiEditor's ResourceLoader modules have been simplified to one: <code>ext.wikiEditor</code>. All the other modules are now deprecated aliases and should be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T165112] '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=01&day=09 9 January at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=10&month=01&year=2018 10 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W02"/> 17:19, 8 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17612475 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Tech News: 2018-3]] == <section begin="technews-2018-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Bureaucrats on Wikimedia wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] is installed can now add and remove the translation administrator permission by default. Administrators of wikis where this extension is enabled can add and remove this permission to or from themselves. Wikis that used a different configuration before have not changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184610] * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> There is a new [https://discourse-mediawiki.wmflabs.org/ Discourse test support channel] for Wikimedia developers. You can ask questions or answer others questions about MediaWiki and Wikimedia software development. [https://discourse-mediawiki.wmflabs.org/t/welcome-to-wikimedia-developer-support/8] '''Problems''' * Last week's MediaWiki update was rolled back. This was because of a bug that changed non-[[w:en:ASCII|ASCII]] characters when a page was edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T184749][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089399.html] '''Changes later this week''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 January. It will be on all wikis from 18 January ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * <span title="Recurrent item">[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=]]</span> You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=01&day=16 16 January at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=17&month=01&year=2018 17 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * <span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> A few hundred wikis with less than ten high-priority errors in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter]] categories will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 31 January. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T184656][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W03"/> 19:45, 15 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17629330 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Tech News: 2018-04]] == <section begin="technews-2018-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Filters on [[Special:RecentChangesLinked|Special:RecentChangesLinked]] will get the new look similar to on the recent changes page. Special:RecentChangesLinked will also get some new features. [https://phabricator.wikimedia.org/T172161][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Global_Collaboration/Newsletter/Issues/2018/01] '''Problems''' * With the new [[mw:UX standardization|OOUI look]] menus and popups can open upwards instead of downwards. This was meant to make long dropdown menus easier to use. Sometimes these menus have been overlapped by other things. This is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T183069] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=24&month=01&year=2018 24 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *<code>[[wikitech:Irc.wikimedia.org|irc.wikimedia.org]]</code> will be rebooted on 22 February. Some bots use this to get the recent changes feed. They need to be able to reconnect automatically or they will not work until they have been fixed. Most bots can reconnect automatically. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089426.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W04"/> 00:55, 23 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17666647 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Tech News: 2018-05]] == <section begin="technews-2018-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=31&month=01&year=2018 31 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia Foundation is working on how to get less unmaintained code on Wikimedia wikis. This could be by finding maintainers or removing unmaintained features. They are now [[mw:Code stewardship reviews/Feedback solicitation|looking for feedback]] on what do do with [[mw:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/AbuseFilter|AbuseFilter]], the [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/IRCRecentChanges|IRC RecentChanges feed]], the [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/RelatedSites|RelatedSites extension]] and [[mw:Talk:Code stewardship reviews/Feedback solicitation/TimedMediaHandler|TimedMediaHandler]]. You can leave feedback on the linked talk pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-January/089439.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W05"/> 18:06, 29 januar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17685596 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Tech News: 2018-06]] == <section begin="technews-2018-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Bureaucrats can now add and remove the accountcreator permission by default. This means the user can help create a large number of accounts, for example for an [[w:en:Edit-a-thon|editathon]]. Wikis can change this if they want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T185417] * The [https://tools.wmflabs.org/wdvd/index.php Wikidata vandalism dashboard] is a new tool to monitor vandalism on Wikidata labels and descriptions. It is filtered by language. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2018-January/011741.html] * Info pages for file pages now show the file's [[w:en:File verification|SHA1 hash value]] in the table of basic information. This is so users can see that the file is the same as the one they uploaded. [https://phabricator.wikimedia.org/T181651] '''Problems''' * [[Special:Export|Special:Export]] has a higher error rate right now. This means that the export does not always work. You should check to make sure your page exports worked. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T186318] '''Changes later this week''' * When you review an edit made with the visual editor you can check a [[mw:Special:MyLanguage/Visual diffs|visual diff]] of your changes besides the wikitext diff. If you pick one diff type it will remember and show you that in future. The visual diff will now be the type first shown to new users. [https://phabricator.wikimedia.org/T178248] * When you use a gallery to show images you can define the size, like <code>gallery widths="150px"</code>. You could use <code>em</code> or <code>%</code> instead of <code>px</code> but it would make no difference. You can now only use <code>150px</code> or nothing (<code>150</code>). If you write something else, instead of treating it like <code>px</code>, it will not work. [https://phabricator.wikimedia.org/T129372] * The wording when you send a thanks message will change. Instead of <code>{{int:confirmable-yes}}</code> or <code>{{int:confirmable-no}}</code> it will say <code>Thank</code> and <code>Cancel</code>. It will also be easier to understand that all thanks are public. [https://phabricator.wikimedia.org/T159302] * Redirects connected to Wikidata can create double Wikidata items. There will now be a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] for this. Wikis that don't want it [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|can disable it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185743] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 February. It will be on all wikis from 8 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=06 6 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=07&month=02&year=2018 7 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] will be removed on 30 June. It is replaced by the [https://outreachdashboard.wmflabs.org/ Programs and Events Dashboard]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/education/2018-February/001917.html][https://outreach.wikimedia.org/wiki/Education/News/January_2018/Education_Extension_scheduled_shutdown] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W06"/> 21:51, 5 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17707607 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Tech News: 2018-07]] == <section begin="technews-2018-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * TemplateStyles has been deployed to the Swedish Wikipedia. TemplateStyles is a feature to make it easy to add CSS to templates without administrator privileges. This allows for better adaptability to screen sizes, especially on mobile where are half our total page views. If your community would like to be the next to have the feature, please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=TemplateStyles submit a task on Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T176082][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:TemplateStyles][https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=TemplateStyles] * Registration pages now collect keyboard/mouse usage information for [[m:Research:Spambot detection via registration page behavior|research on identifying spambots]]. '''Changes later this week''' * You can opt in to a new beta feature that lets you use [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T185708] * The visual editor shows and lets you edit templates in one way, and reference lists in another. This meant that templates that only contain a fake reference list, like <code><nowiki>{{reflist}}</nowiki></code>, would not get updated as you edited. Now they will update as you edit, but you will no longer be able to visually edit them as templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T52769] * The abuse filter extension has a new feature <code>contains_all</code> that you may use to check if one or more strings are all contained in another given string. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 February. It will be on all wikis from 15 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=13 13 February at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=14&month=02&year=2018 14 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Reading/Web/Settings|settings page and beta options]] for the mobile website are being improved. [https://phabricator.wikimedia.org/T67079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W07"/> 22:59, 12 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17726593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Tech News: 2018-08]] == <section begin="technews-2018-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The explanation of the abbreviations on the recent changes page could overlap with the list of changes. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T182156][https://phabricator.wikimedia.org/T184165] * You can now [https://stats.wikimedia.org/v2/#/all-projects see statistics] for pageviews per wiki per country. You can see this on maps or in a table. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-February/089518.html] '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter]] is reporting estimated counts instead of actual counts for some wikis. This is because of performance problems. You might notice a false higher number in linter counts for some categories. This will be fixed as soon as the performance problem has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184280] * Last week the way that Visual Editor displays references lists was changed. As a result, the references generated by specific templates like <code><nowiki>{{sfn}}</nowiki></code> are not visible in the references list whilst editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T187495][https://phabricator.wikimedia.org/T52769] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 February. It will be on all wikis from 22 February ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=20 20 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=21&month=02&year=2018 21 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The way edit summaries and log comments are stored in the database is being changed. In the future this will [[phab:T6714|make longer comments possible]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185948] * Edit conflicts could be solved in a different way in the future. You can [[m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts/Feedback Round Paragraph-Based Prototype|test a new prototype]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W08"/> 23:54, 19 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17748904 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Tech News: 2018-09]] == <section begin="technews-2018-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Checkusers and stewards can now view private data such as the IP address in the abuse log. This data is removed regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T160357] '''Problems''' * Last week's MediaWiki version was rolled back because of a bug. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-February/089550.html][https://phabricator.wikimedia.org/T187942] * Since the deployment train last week until late evening on 20 February [[w:en:Coordinated Universal Time|UTC]], when you thanked someone for an edit, the thank went to the latest unthanked edit to that page. It didn't matter which edit you tried to give thanks for. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T187757] * [[Special:Statistics|Special:Statistics]] did not take newly created pages into account since 13 February 2018. Because of this the statistics are recreated. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/411400/][https://phabricator.wikimedia.org/T187845][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Tech/News/2018/09] '''Changes later this week''' * Users with version 10 of the Internet Explorer browser will no longer get JavaScript on Wikimedia wikis. If you use this browser on your computer, you can try upgrading to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T187869] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikinews wikis will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 27 February. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T188000][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 February. It will be on all wikis from 1 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=02&day=27 27 February at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=28&month=02&year=2018 28 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W09"/> 20:52, 26 februar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17769917 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Tech News: 2018-10]] == <section begin="technews-2018-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now make longer edit summaries. [https://phabricator.wikimedia.org/T6715] '''Changes later this week''' * You can [[m:Community Tech/Ping users from the edit summary|notify users in edit summaries]]. They will get a ping just as if they had been mentioned on a wiki page. [https://phabricator.wikimedia.org/T32750] * On [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]] you can now choose to list only actions that actually made an edit. Other actions are when the filter warned the editor or blocked the edit from being made. There are also more search options. [https://phabricator.wikimedia.org/T159061][https://phabricator.wikimedia.org/T187971] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enable Citoid]] to provide automatic reference look-up in the visual editor and the 2017 wikitext editor, but it is complex. The tool will now warn in the JavaScript console if the configuration isn't correct. Soon Citoid will disable itself if the configuration isn't correct. Check that your wiki is configured correctly. You can [[mw:Talk:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|ask for help]] if you need it. [https://phabricator.wikimedia.org/T186276] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 March. It will be on all wikis from 8 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=06 6 March at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=07&month=03&year=2018 7 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * In the future you will be able to use global preferences. This means you could change a preference for all wikis instead of having to change it every time for each wiki. You can now [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:GlobalPreferences test global preferences] and [[mw:Help talk:Extension:GlobalPreferences|give feedback]]. * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Map improvements 2018|read about planned works on maps]] during 2018. This will be done by June. You [[mw:Talk:Map improvements 2018|can give feedback]] on the planned maps work. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W10"/> 18:12, 5 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17798793 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Tech News: 2018-11]] == <section begin="technews-2018-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 3D models can now be uploaded to Commons. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/commons-l/2018-February/007972.html] * [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] has been updated to use [[w:en:HTML|HTML]] for previews. This has fixed many issues. An [[w:en:A/B testing|A/B test]] was done on English and German Wikipedia to measure how it is used. Other changes were also made. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-March/089609.html] * Some edits have to be checked against too many conditions before they can trigger an [[w:en:Wikipedia:Edit filter|abuse filter]]. If that is the reason no filter is triggered the edit will be [{{fullurl:Special:RecentChanges|tagfilter=abusefilter-condition-limit}} tagged] for review. [https://phabricator.wikimedia.org/T71492] * Auto-saving has been added to the visual editor and the 2017 wikitext editor. Right now it is meant to help if your browser crashes or if you accidentally close a tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T57370] '''Problems''' * The [[w:en:Wikipedia:Edit filter|abuse filter]] did not tag all edits that should have been tagged after last week's MediaWiki version had come to the wikis. It was fixed on 9 March (UTC). [https://phabricator.wikimedia.org/T189299] '''Changes later this week''' * You can [[m:Community Tech/Ping users from the edit summary|notify users in edit summaries]]. They will get a ping just as if they had been mentioned on a wiki page. This was originally planned to happen last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T32750] * It is now possible to specify the block parameters for each filter in [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. The parameters include block duration and if the user should be blocked from editing their own talk page. The block duration is separate for anonymous and registered users. [https://phabricator.wikimedia.org/T32024][https://phabricator.wikimedia.org/T170014] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A hundred Wikimedia wikis will switch to use the [[mw:RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 13 and 14 March. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed in the middle of 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T188869][https://phabricator.wikimedia.org/T188010][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 March. It will be on all wikis from 15 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=19&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=13 13 March at 19:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=14&month=03&year=2018 14 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W11"/> 20:44, 12 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17827223 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Tech News: 2018-12]] == <section begin="technews-2018-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Translations]] are available. '''Problems''' * On March 12 early morning UTC, the number of 503 error messages increased due to an issue on esams datacenter. It has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20180312-Cache-text] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-03-20|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-03-21|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-03-22|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There is no Editing team meeting this week. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=21&month=03&year=2018 {{#time:j xg|2018-03-21|{{PAGELANGUAGE}}}} at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * From April 4, the autopatrol status of edits will only be accessible in the Recent Changes database table, so only for 30 days. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001812.html][https://phabricator.wikimedia.org/T184485] * [[mw:In-context_help_and_onboarding|In-Context Help and Onboarding]] is a new project, aiming to improve retention of new wiki editors. The goal is to give them short tutorials and other training experiences based on their activity. [[mw:Collaboration|Collaboration team]] is expecting feedback and comments on [[mw:Talk:In-context_help_and_onboarding|the project talk page]], especially from people working with newcomers. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W12"/> 16:03, 19 mart 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17845447 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Tech News: 2018-13]] == <section begin="technews-2018-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some of the interface icons and text sizes will change slightly, as part of the updates for improved accessibility and consistency. These icons are used in many features, including Notifications, Recent Changes, Beta Features, Visual Editor, 2017 Wikitext Editor, Code Editor, and others. While editor toolbars, dialogs, and menus will appear slightly bigger; elements on special pages will be slightly smaller. Functionality will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T177432] [https://phabricator.wikimedia.org/T97631] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The deprecated #toc and #toctitle CSS ids have been removed. If your wiki was still using these for fake Tables of Content (ToC) then these might lose their styling. They can be replaced with .toc and .toctitle classes where appropriate. [https://phabricator.wikimedia.org/T187808] * [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]] will be deployed to the Wikivoyages on 28 March 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T189834] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 March. It will be on all wikis from 29 March ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=03&day=27 27 March at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be one hour earlier than usual on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=16&min=00&sec=0&day=28&month=03&year=2018 28 March at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * From 9 April, the sort order of categories will be distorted for a short time. We are upgrading versions of an internationalisation library (ICU) and using a maintenance script to update existing database entries. This will last anywhere from a few hours to a few days, depending on wiki size. Read [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|more details]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T189295] * Changes are coming to search for Serbian projects. Cyrillic and Latin variants of a word and different grammatical forms of a word will be able to find each other. Read more on MediaWiki in [[mw:Wikimedia_Search_Platform/Serbian_Search_Update/sr|Serbian]] or [[mw:Wikimedia_Search_Platform/Serbian_Search_Update|English]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W13"/> 22:04, 26 mart 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17870513 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Tech News: 2018-14]] == <section begin="technews-2018-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Community Tech/Template wizard|Template Wizard]] script available for testing. It will show up as a puzzle-piece icon in the 2010 WikiEditor. You can click on the icon to insert a template. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] The Wikimedia Communities and Contributors survey is to be sent to participants around the world this week. If you are volunteer developer, and have contributed code to any pieces of MediaWiki, gadgets, or tools, [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=DEV please take 20 to 40 minutes to complete the survey]. '''Problems''' * MediaWiki deployment train has been rolled back to version <span dir=ltr>1.31.0-wmf.26</span> on week 13, due to a multiplication of lost connections during MySQL queries. Some of the recent changes may have not been applied. They will be deployed next week. [https://phabricator.wikimedia.org/T190960][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-March/000523.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-March/000524.html] * The Notifications badge icons were overlapping other links. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T183539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 April. It will be on all wikis from 5 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] User subpages ending in <code dir=ltr>.json</code> will now be protected from other people editing them, like <code dir=ltr>.js</code> and <code dir=ltr>.css</code> pages already are. If you have a tool that stores static configuration, you can now use a subpage like <code>User:Example/mygadget.json</code> to do this without concerns. [https://phabricator.wikimedia.org/T76554] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy will be replaced by RemexHtml]] on the next set of wikis. On April 4, we plan to turn off Tidy on all Wikiquotes (except frwikiquote) and Wikimedia chapters and user groups wikis. 23 wikis will have Tidy replaced this time. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001821.html][https://phabricator.wikimedia.org/T188881][https://phabricator.wikimedia.org/T190726] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] will transition to use [[mw:OOUI|OOUI]] starting April 4, and the rule editor will also be changed to a CodeEditor (ACE) similar to what is found on user JavaScript pages. The move to OOUI will continue over the next few weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T132284] [https://phabricator.wikimedia.org/T39192] * In Special:Preferences, the preference "{{int:tog-watchlistreloadautomatically}}" is now only visible for users who have opt-out the New Filters for the Watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T186277] * You can see names of individual abuse filters in [[Special:AbuseLog]]. Now if the name of an abuse filter contains some wikisyntax like links, it will not change to a link when displayed. [https://phabricator.wikimedia.org/T141670] * You can now search through filter patterns at [[Special:AbuseFilter]]. You may specify either a plain string or a [[:w:regular expression|regular expression]] and the matching filters will show a snippet of their pattern with the match highlighted. [https://phabricator.wikimedia.org/T87455] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=04&day=03 3 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=04&month=04&year=2018 4 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * If you're using, creating or improving Lua modules, you can [[d:Wikidata:New convenience functions for Lua|give your feedback]] to help harmonizing the modules across wikis and add more useful functions. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On April 11th, we plan to turn off Tidy on all wikis with less than 50 entries in all high priority linter categories. About 60 wikis will have Tidy replaced. Currently about 600 wikis have had Tidy replaced and we have another 300 wikis to go. We plan to finish this transition from Tidy to RemexHtml by end of June 2018. Please follow [[phab:T175706|T175706]] to monitor progress of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy replacement]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190731][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-March/001821.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W14"/> 21:28, 2 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17894791 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Tech News: 2018-15]] == <section begin="technews-2018-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' *Some pages have templates that describe problems with that article. There is now more information for mobile readers and what is wrong with the article and how they could help fix it. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues#Updates_to_the_page_issue_modal] *You can now thank users for many more actions than edits to a page. This was [[m:2017 Community Wishlist Survey/Miscellaneous/Allow %27thanks%27 notification for a log entry|one of the top ten requests in the Wishlist Survey]] last year. [https://phabricator.wikimedia.org/T60485] * The sort order of categories will have errors for a short time starting Monday 9 April (UTC). We are upgrading versions of an internationalisation library (ICU) and using a script to update the database. This will take between a few hours and a few days depending on wiki size. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more details]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T189295] * Tag filter titles will now work better on wikis where the tag filter title is in a language that is written in another direction than the language of that wiki. This could for example be an English title (written from left to right) on a Hebrew or an Arabic wiki (written from right to left). [https://phabricator.wikimedia.org/T190718] '''Problems''' *The bookmark icon for saved filters on the recent changes page disappeared because of new icon changes. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T191366] *For a week in March rollbacks got both the <code>rollback</code> and the <code>undo</code> tag on the recent changes page and other pages where you see tags. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T190374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 April. It will be on all wikis from 12 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). * Patrolled edits now have three states instead of two. Recent changes filters are updated to show unpatrolled, autopatrolled and manually patrolled edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T190408] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=18&min=30&sec=0&year=2018&month=04&day=10 10 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=11&month=04&year=2018 11 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The iOS and Android apps will get [[mw:Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|synced reading lists]] later in April. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W15"/> 20:08, 9 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17924500 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Tech News: 2018-16]] == <section begin="technews-2018-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Profiling statistics for an [[mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter]] tell how often edits match the filter. The statistics for the abuse filters were reset after 10000 actions. Wikis can now decide to reset it more or less often. They can [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?tags=AbuseFilter file a phabricator task] to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T132925] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Extension:AbuseFilter|Abuse filters]] will now treat integers and [[:en:Floating-point arithmetic|floats]] more precisely. For example, 5/2 was rounded down to 2 but will now be 2.5 and 2*4 will be the integer 8 and not the floating-point number 8.0. Division values are the only ones changed. For the rest only strict comparisons (<code>===</code> and <code>!==</code>) will be affected leaving the values unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T191688][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:AbuseFilter/Rules_format#Arithmetic] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.31/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 April. It will be on all wikis from 19 April ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180417T1830 17 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180418T15 18 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[phab:T181084|new PDF renderer]] could not create PDFs from [[w:en:Wikipedia:Books|books]]. Books are in this case collections of pages on a Wikimedia wiki. [[w:en:PediaPress|PediaPress]] will take over development of the books-to-PDF function. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/PDF_Functionality] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] will no longer support Python 2.7.2 and 2.7.3. [https://phabricator.wikimedia.org/T191192] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Volunteer developers can fill out the [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_5ABs6WwrDHzAeLr?aud=DEV Wikimedia Communities and Contributors survey]. The last day is April 22 (UTC). This is a third-party service survey. See [[wmf:Community Engagement Insights 2018 Survey Privacy Statement|the privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W16"/> 17:20, 16 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17931273 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Tech News: 2018-17]] == <section begin="technews-2018-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All Wikipedias now have [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]]. * The iOS and Android apps now have [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|synced reading lists]]. This means you can save articles to a private list that can be seen on your other devices if you use the apps. * The icons in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]] have changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T191031] * The visual editor and the 2017 wikitext ask you to write an edit summary after you press <code>Publish</code>. This button now also shows an [[w:en:ellipsis|ellipsis]]. This is to show that pressing <code>Publish</code> is not the last step. [https://phabricator.wikimedia.org/T189803] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 April. It will be on all wikis from 26 April ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180424T1830 24 April at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180425T15 25 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|<nowiki><mapframe></nowiki>]] will come to most Wikipedias in May. This means that you can put interactive maps in the articles. Nine Wikipedias that use a strict version of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|flagged revisions]] will not get this feature in May. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/User:JMatazzoni_(WMF)/mapframe-to-all-wikipedias-notice] * The rollback function could change. This was a [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Rollback|German community request]]. All editors with rollback rights can [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Rollback/Feedback round|leave feedback]] on the proposed solution. The last day to leave feedback is 4 May (UTC). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W17"/> 20:16, 23 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17965874 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Tech News: 2018-18]] == <section begin="technews-2018-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The parameter for unpatrolled edits in recent changes filters changed name. You might need to update saved filters and links. [https://phabricator.wikimedia.org/T190408] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Parsing/Replacing Tidy|We are migrating wikis from Tidy to Remex]]. Because of a bug the 250 wikis which do not yet use Remex were switched on 23 April. This is two months early. This meant that pages with broken wikitext showed wrongly to readers. The bug was undone the next day. You can [[mw:Special:MyLanguage/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F|help fix broken wikitext]] to avoid this problem when your wiki switches. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. You can follow the process [[phab:T175706|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T192855] '''Changes later this week''' * You will be able use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] in the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]] on all wikis. CodeMirror helps with [[w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]]. It has previously been a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] and only available on wikis with scripts that are written from left to right. [https://phabricator.wikimedia.org/T191923] * When an administrator blocks someone they will have a calendar they can use to choose when the block ends. This is to make it easier to pick a specific date. [https://phabricator.wikimedia.org/T132220] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can soon turn on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:PerformanceInspector|Performance Inspector]] in the {{int:prefs-editing}} section in your preferences. It shows information about the [[w:en:Computer performance|performance]] of pages. This could be the size of modules in the page, how many CSS selectors are defined on the page and how many are used, or the size of the images on the page. This tool is intended to help editors fix pages that load slowly. [https://phabricator.wikimedia.org/T117411] *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new [[:mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter]] function called <code>equals_to_any</code>. You can use it to check if its first argument is equal (<code>===</code>) to any of the following ones. For example you can use it to check if the page's namespace is amongst a given set of values in a more compact way than you could earlier. You can [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format#Functions|read more on mediawiki.org]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 1 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 2 May. It will be on all wikis from 3 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180501T1830 1 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180502T15 2 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Cloud Services team|Wikimedia Cloud Services team]] is working on a new project called [[m:Toolhub|Toolhub]]. The goal is to make it easier for Wikimedians to discover software tools they can use. You can leave feedback on [[m:Talk:Toolhub|the talk page]] or email jhare{{@}}wikimedia.org to leave private feedback. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in all namespaces will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 2 May. Other wikis will be recommended to switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Wikibooks wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in the main namespace will switch on 9 May. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T192821][https://phabricator.wikimedia.org/T192299][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W18"/> 18:18, 30 april 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=17980974 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Tech News: 2018-19]] == <section begin="technews-2018-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons mobile app]] has a new version. It is now easier to find nearby places that need pictures. It helps you with direct uploads and title and category suggestions. The app only works on Android phones. [https://cookiesandcodeblog.wordpress.com/2018/04/21/commons-app-version-2-7-beta-release/] '''Problems''' *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] had a problem with blocks where you had changed how long they last. It used the default length everywhere. This was in late April. Abuse filter users should make sure the right block length is used and change them if needed. This is only for filters where how long blocks last had been changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T193324] '''Changes later this week''' * The [[mw:Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search function beta feature]] will be on all Wikimedia wikis. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. [https://phabricator.wikimedia.org/T193182] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 May. It will be on all wikis from 10 May ([[mw:MediaWiki 1.31/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180508T1830 8 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180509T15 9 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis with fewer than 100 high-priority linter errors in the main namespace will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 16 May. Other wikis will switch soon when they have fixed the errors that must be fixed. Tidy will be removed on all wikis before July 2018. [https://phabricator.wikimedia.org/T193685][https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W19"/> 18:27, 7 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18001263 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Tech News: 2018-20]] == <section begin="technews-2018-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Dynamic maps]] are now available on most Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Map_languages|Labels on maps]] can also be in different languages. * The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|Advanced Search]] interface is now available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] on all wikis. This makes it easier to learn about and to use many of the powerful options in our search. Feedback is appreciated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-May/001851.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 May. It will be on all wikis from 17 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180516T15 16 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * In the mobile view, warnings for when something is wrong with a page are not as clear as they should be. The developers are working on this. You can [[mw:Reading/Web/Projects/Mobile Page Issues|give feedback and suggestions]]. * The developers are working on making the Wikipedia Android app available in more languages. You can give feedback, suggestions and help test it. [[mw:Wikimedia Apps/Android/Multilingual Support|Read more on mediawiki.org]] [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps#Android] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W20"/> 00:22, 15 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18004437 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Tech News: 2018-21]] == <section begin="technews-2018-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 May. It will be on all wikis from 24 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180523T15 23 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * It could become easier to reference different pages of a book in an article. You can [[m:WMDE Technical Wishes/Book referencing/Call for feedback (May 2018)|give feedback]]. The last day for feedback is 27 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W21"/> 19:33, 21 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18060878 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Tech News: 2018-22]] == <section begin="technews-2018-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:GlobalPreferences|global preferences]] on most wikis. This means you can set preferences for all wikis at the same time. Before this you had to change them on each individual wiki. Global preferences will come to the Wikipedias later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T16950][https://phabricator.wikimedia.org/T189806#4221561] * It is now easier for blocked mobile users to see why they were blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T165535] * Wikidata now supports [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Lexicographical data|lexicographical data]]. This helps describe words. * There is now a checkbox on [[Special:ListUsers|Special:ListUsers]] to let you see only users in temporary user groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T174313] * Some rare invisible Unicode characters have recently been banned from page titles. This includes soft hyphens (U+00AD) and left-to-right (U+2066) and right-to-left (U+2067) isolate markers. Existing pages with these characters will soon be moved by a script. [https://phabricator.wikimedia.org/T121979] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There's a new Wikimedia Foundation team to support the Wikimedia technical communities. It's called the Technical Engagement team. Most of the team members did similar work in other teams before this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-May/090016.html] '''Problems''' * Some translatable pages are showing old translations instead of latest ones. The cause of this issue has been fixed. We will update all pages automatically to show the latest translations. [https://phabricator.wikimedia.org/T195347] '''Changes later this week''' * There will be a new special page named [[Special:PasswordPolicies|PasswordPolicies]]. This page gives information about the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgPasswordPolicy|password rules]] for each user group on that wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T174812] * A new way to see moved paragraphs in diffs is coming to most wikis. This is to make it easier to find the moved paragraphs and the changes in them. [https://phabricator.wikimedia.org/T195375] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 May. It will be on all wikis from 31 May ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|enable Citoid]] to provide automatic reference look-up in the visual editor and the 2017 wikitext editor. This is complex. The tool will now disable itself if the configuration isn't correct. It has warned about this in the JavaScript console since February. Check that your wiki is configured correctly. You can [[mw:Talk:Citoid/Enabling Citoid on your wiki|ask for help]] if you need it. [https://phabricator.wikimedia.org/T186276] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180529T1830 29 May at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180530T15 30 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation]] drafts which have not been updated in over a year will be removed. This allows other users to translate those articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T189088] * A survey is collecting information on what users think about how Wikimedia wiki pages are loaded. This information could be used in future development. [https://phabricator.wikimedia.org/T187299] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some wikis will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]]. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. It will happen on 30 May and 13 June. Wikis with fewer than 100 linter issues in the main namespace in all high-priority linter categories will switch. This includes Wikidata. Tidy will probably be removed on all wikis in the first week of July. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F][https://phabricator.wikimedia.org/T195263] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W22"/> 14:40, 29 maj 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18082338 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Tech News: 2018-23]] == <section begin="technews-2018-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook skin]] has been optimised for mobile devices. It now looks different. [https://phabricator.wikimedia.org/T195625] * [[m:Planet Wikimedia|Planet Wikimedia]] collects blogs about Wikimedia. It will now use the [https://directory.fsf.org/wiki/Rawdog Rawdog] [[w:en:News aggregator|feed aggregator]] to do this instead of [[w:en:Planet (software)|Planet]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T180498][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-May/090036.html] * Redirect links in [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] now link to the original page and not the target page. This was done earlier and changed the used messages on some pages. This was a problem for wikis that customized the message. A new change fixed this by using the old messages with one more parameter for customization. Wikis that already changed their customized messages will have to move the customization back again. [https://phabricator.wikimedia.org/T189860] '''Problems''' * You will not be able to edit some wikis between 06:00 and 06:30 UTC on 13 June. You can see if [[phab:T195487|your wiki is one of them]]. * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] did not work 24–28 May. This is also why last week's Tech News was late. [https://phabricator.wikimedia.org/T195500] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 June. It will be on all wikis from 7 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180605T1830 5 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180606T15 6 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. This is planned to happen in June or early July. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W23"/> 23:54, 4 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18103288 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Tech News: 2018-24]] == <section begin="technews-2018-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|the Wikipedia app]] for Android or iOS users can create [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Synced Reading Lists|reading lists]]. The reading lists can be seen on different devices if you are logged in to your account. There is now a browser extension so you can add pages to your reading list from a web browser. At the moment it works with Firefox and Chrome. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Reading_list_browser_extension] *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]]. Pywikibot is a tool to automate tasks on MediaWiki wikis. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2018-June/009842.html] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook skin]] was changed to make it work better for mobile users. This caused some problems. The change was rolled back to fix them. The new version is now back on the wikis. MonoBook users can opt out from the new responsive design. [https://phabricator.wikimedia.org/T195625] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. For most wikis this will happen on 18 June. For the rest it will happen on 25 June. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 June. It will be on all wikis from 14 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * You can join the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|Readers Web team]] IRC office hour. There you can discuss tools to contribute on the mobile web for the existing MediaWiki skins. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180618T16 18 June at 16:00 (UTC)]. See [[m:Special:MyLanguage/IRC office hours|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180612T1830 12 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180613T15 13 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical Wishes/Move files to Commons|move local wiki files to Commons]] and keep their original data intact. This is [[phab:T190716|planned to come]] to the first wikis in June. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W24"/> 23:55, 11 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18115892 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Tech News: 2018-25]] == <section begin="technews-2018-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] has been a beta feature on Wikimedia wikis with text written from left to right. It is now a normal feature. It is based on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T185030] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180619T1830 19 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180620T15 20 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Some old web browsers will not be able to read the Wikimedia wikis. This is because they use an insecure way to connect to them. This means that we get less security for everyone else too. This affects about 0.08% of all traffic to the Wikimedia wikis. This affects for example those who read Wikipedia on a [[w:en:PlayStation 3|PlayStation 3]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T147202][https://phabricator.wikimedia.org/T196371] * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta|beta]]. Because there is no new MediaWiki version this week it will happen on 25 June for most wikis. For the rest it will happen in early July. [https://phabricator.wikimedia.org/T181193][https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis that have not already done so will switch to use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] on 5 July. This is [[mw:Parsing/Replacing Tidy|to replace Tidy]]. You [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-June/001867.html can help] fix remaining errors. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W25"/> 23:47, 18 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18136222 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Tech News: 2018-26]] == <section begin="technews-2018-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [https://paws.wmflabs.org PAWS], our JupyterHub system, got [[mw:PAWS/News/2018-06-21|an upgrade and a logo]]. Several bugs should be fixed. '''Problems''' * When a link text was in ''italics'' or had other formatting you could sometimes not edit it in the visual editor. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T197213][https://phabricator.wikimedia.org/T196914] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content translation]] users who translate between any two of Arabic, English, French, Japanese and Russian will be asked to be part of a research project. This is to create better tools for translating articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T194467] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 June. It will be on all wikis from 28 June ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180626T1830 26 June at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180627T15 27 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W26"/> 01:10, 26 juni 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18154936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Tech News: 2018-27]] == <section begin="technews-2018-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The database for [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|tags]] will be changed. This will happen on 2 July on French Wikipedia and 9 July on all other wikis. Please [[phab:T185355|report]] if recent changes get slower or you can't save edits. This could especially affect editors who use the database on ToolForge. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata-tech/2018-June/001283.html] '''Problems''' * Last week's MediaWiki update was rolled back. This was because of a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T198350] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180703T1830 3 July at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180704T15 4 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W27"/> 02:46, 3 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18169586 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Tech News: 2018-28]] == <section begin="technews-2018-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:WebM|WebM video files]] have smaller file size but still be of the same quality. Creating WebM files will take longer time. [https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:TimedMediaHandler/VP9_transition] * The [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]] tools and interface for watchlists will leave [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta]]. This was supposed to already have happened but was delayed. For most wikis this will happen on 9 July. For the rest it will happen on 16 July. [https://phabricator.wikimedia.org/T195993] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All wikis now use the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] instead of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy]]. This could cause errors. You [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-June/001867.html can help] fix the errors. [https://www.mediawiki.org/wiki/Parsing/Replacing_Tidy/FAQ#What_will_editors_need_to_do.3F] '''Problems''' * When you rolled back an edit it could get both the <code>Rollback</code> and <code>Undo</code> tags. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T190374] * Rollbacks from autopatrolled users were not marked as patrolled. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T198449] '''Changes later this week''' * When you edit a link in the visual editor there will be two separate buttons to change which page the link goes to (target) or its text (label). [https://phabricator.wikimedia.org/T55973][https://phabricator.wikimedia.org/T124305] * On the mobile version you can find a link to an editor's contributions from their user page. Now this will work even if they haven't created a user page. [https://phabricator.wikimedia.org/T197581] * When you edit a discussion on the mobile version you sometimes get your signature automatically added. This will now not happen if you have already added a signature manually. This is to avoid double signatures. [https://phabricator.wikimedia.org/T192725] * [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured discussions]] toolbars will have more style options. [https://phabricator.wikimedia.org/T109123#4400917] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at Wikimedia code in [[w:en:Gerrit (software)|Gerrit]] there will be a new interface. It is on by default for new users. This is also true for developers. This is to make it easier to understand what is happening. [https://phabricator.wikimedia.org/T196812] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 July. It will be on all wikis from 12 July ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180710T1830 10 July at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180711T15 11 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Today all administrators can edit [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] for the entire wiki. There will be a new user group for editing CSS and JavaScript. Administrators will no longer automatically be able to do this. This is because it is a security risk when all administrator accounts can edit JavaScript even if they never plan to or do not know how it works. You can [[m:Special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190015] * [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page previews]] will be on by default for new accounts. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-July/090297.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W28"/> 01:09, 10 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18194890 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Tech News: 2018-29]] == <section begin="technews-2018-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Help:Extension:GlobalPreferences|global preferences]] on Wikimedia wikis. You can set them on the [[Special:GlobalPreferences|global preferences page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T16950] * You can now see a new log of pages being created at [[Special:Log/create|Special:Log/create]]. It includes pages which are later deleted. It is now available on all Wikimedia wikis except Commons and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T12331] * You can see how many pageviews a wiki had from specific countries. The [https://stats.wikimedia.org/v2/#/en.wikipedia.org/reading/page-views-by-country/normal{{!}}map{{!}}2-Year~2016060100~2018071100{{!}}~total Wikistats2 maps] have now been updated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-July/090327.html] '''Changes later this week''' * Your watchlist will show changes from the last seven days instead of three. If you have already set a length preference it will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T194414] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from July 17. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from July 18. It will be on all wikis from July 19 ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180717T1830 July 17 at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180718T15 July 18 at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Some articles have messages to readers about problems with the article. For example that it does not cite sources or might not be neutral. Readers do not see these messages on the mobile version. The developers now want to show them. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Projects/Mobile Page Issues|read more and leave feedback]]. * You can use <code><nowiki><inputbox></nowiki></code> to create search boxes for specific pages. For example to search the archives of a community discussion page. Instead of <code><nowiki>prefix:Page name</nowiki></code> you will see a text that explains which pages are being searched. You can [[phab:T198318|read more and leave feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W29"/> 18:00, 16 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18215334 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Tech News: 2018-30]] == <section begin="technews-2018-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you log in to your account you can choose to keep being logged in. This checkbox now works better than before on the mobile version for users without JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T196947] * Wikis that use [[mw:Citoid|Citoid]] can automatically generate citations for Swedish news sites. This only works in the visual editor. This now works for [[w:en:Sveriges radio|Swedish public service radio]]. More will come. Others could use this to add news sites in other languages in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T187023] * Editors can do max 90 edits per minute. This is new since last month. This does not affect bots or administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T56515] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-07-24|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-07-25|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-07-26|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180725T15 {{#time:j xg|2018-07-25|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W30"/> 11:44, 24 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18233172 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Tech News: 2018-31]] == <section begin="technews-2018-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The design on [[Special:Log]] has changed. It will change again soon. Developers are working on fixing problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T117737] '''Problems''' * Deployment of 1.32.0-wmf.13 has been partially delayed. All deployments have been resumed and successfully done after bug fixes. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000577.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000585.html] * Deployment of 1.32.0-wmf.14 has been partially delayed. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000587.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000589.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2018-07-31|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2018-08-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2018-08-02|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180731T1830 {{#time:j xg|2018-07-31|{{PAGELANGUAGE}}}} at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180801T15 {{#time:j xg|2018-08-01|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)] as well as at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180801T23 23:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * After [[:m:special:MyLanguage/Creation of separate user group for editing sitewide CSS/JS|a community discussion]], a new group for users will be created. "[[:m:Special:MyLanguage/Interface administrators|Interface administrators]]" will be the only users allowed to edit interface pages like [[MediaWiki:Common.css]] or [[MediaWiki:Common.js]]. This is done to avoid technical issues and improve security. That change will be effective by the end of August 2018. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W31"/> 16:05, 30 juli 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18237696 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Tech News: 2018-32]] == <section begin="technews-2018-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:NewPages|Special:NewPages]] now has the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T117739] '''Problems''' * The MediaWiki version that was released two weeks ago was late to some Wikimedia wikis. This was because of bugs. It was on all wikis 30 July. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20180724-Train][https://lists.wikimedia.org/pipermail/engineering/2018-July/000591.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 August. It will be on all wikis from 9 August. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180807T1830 7 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180808T15 8 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W32"/> 21:39, 6 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18277179 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Tech News: 2018-33]] == <section begin="technews-2018-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' *<span title="Advanced item">[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]]</span> [[w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] in templates can now be stored in a separate page on all wikis. This is called [[mw:Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. This is to make it easier to edit how templates look. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-August/090481.html] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180814T1830 14 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180815T15 15 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The developers are planning more ways to block users. This could be blocking someone from just a page or a namespace. You can [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Per-user page, namespace, and upload blocking|read more]]. You can leave feedback on the [[m:Talk:Community health initiative/Per-user page, namespace, and upload blocking|talk page]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-August/090842.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W33"/> 19:52, 13 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18292380 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Tech News: 2018-34]] == <section begin="technews-2018-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 August. It will be on all wikis from 23 August ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180822T15 22 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' *The [[m:Special:MyLanguage/2018 Community Wishlist Survey|2018 Community Wishlist Survey]] begins on 29 October. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 29 October to 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Manual:$wgLegacyJavaScriptGlobals|Legacy JavaScript global variables]] have been deprecated for seven years. They will soon be removed from all wikis. Gadgets and scripts that use them will stop working. You can test your community's gadgets on "group0" wikis. For example [[testwiki:Main Page|Test Wikipedia]] or [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]]. The legacy JavaScript global variables are already disabled there. You can [[mw:ResourceLoader/Migration guide (users)#Global wg variables|read the migration guide]] to fix old scripts. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W34"/> 18:46, 20 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18310555 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Tech News: 2018-35]] == <section begin="technews-2018-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see moved paragraphs in diffs in the mobile view. It also works on all languages in the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T199800] * Bureaucrats on all Wikimedia wikis can now remove the [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admin]] user right. [https://phabricator.wikimedia.org/T202298] '''Problems''' * Some diffs show lines in the wrong order. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T197157] '''Changes later this week''' * The message you see when you thank a user will change. This is to make it easier to understand. [https://phabricator.wikimedia.org/T159302] * [[w:en:Wikipedia:AutoWikiBrowser|AWB]] will stop adding <code>using AWB</code> in the edit summary. Instead it will add a [[Special:Tags|tag]] that says <code>AWB</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T111663] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter]] variables have changed. They are now easier to understand for non-experts. The old variables will still work but filter editors are encouraged to replace them with the new ones. You can find the list of changed variables [[mw:Extension:AbuseFilter/Rules format#Variables|on mediawiki.org]]. They have a note which says <code>Deprecated. Use ... instead</code>. An example is <code>article_text</code> which is now <code>page_title</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T173889] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Abuse filters can now use how old a page is. The variable is <code>page_age</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T30844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 August. It will be on all wikis from 30 August ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180828T1830 28 August at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180829T15 29 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 12 September and 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W35"/> 18:15, 27 august 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18330273 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Tech News: 2018-36]] == <section begin="technews-2018-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new user right for users who can edit [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] for the entire wiki. Before this all admins could edit CSS and JavaScript. This was a security risk. This group is called [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrators]]. Administrators can delete user CSS and JavaScript pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T190015][https://phabricator.wikimedia.org/T200176] * There will be an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on the Wikipedia mobile website. It starts this week. It tests how we show templates that show information about an article. The test will last two weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T200792][https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues] * You can now use different CSS rules for different skins when you edit templates. This is because of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateStyles|TemplateStyles]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T197617] * <code>wp10</code> in [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]] is now called <code>articlequality</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T196240] * When you get a new message on your talk page you get a yellow message in the toolbar. The preference to show or not show this has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T58845] '''Problems''' * [[c:Commons:Upload Wizard|UploadWizard]] had problems with [[mw:Extension:UploadWizard/Campaigns|campaigns]]. Users could not upload files. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202760] * You can get a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|notification]] when a link is made to a page you created. This has not worked since June. It was fixed last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T200119] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 September. It will be on all wikis from 6 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180905T15 5 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Readers|Readers department]] will work on advanced mobile editing. You can [[c:File:Wikimedia Foundation Readers Roadmap Review - 2018-08-27.pdf|read more]] about this and other things they plan to work on over the next year. You can also [[c:File:Wikimedia Foundation Readers Roadmap Review - 27 August 2018.webm|see the presentation]]. * [[m:Special:MyLanguage/User:Keegan (WMF)/RelatedSites2|The RelatedSites extension]] will be removed from Wikivoyage. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Unused projects on the [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Wikimedia Cloud virtual private server]] will [[wikitech:Cloud VPS 2018 Purge|be removed]]. This will happen in October. Projects can be marked if they are being used. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-August/090735.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W36"/> 18:47, 3 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18344596 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Tech News: 2018-37]] == <section begin="technews-2018-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you added or edited a template with the visual editor the input boxes were very big. This has been fixed. The input boxes will now be smaller until you click on them. Then they will change size to fit the text. [https://phabricator.wikimedia.org/T200834] '''Problems''' * Some diffs showed lines in the wrong order. This was fixed last week. [https://phabricator.wikimedia.org/T197157] * Marking a cross-wiki notification as read didn't work every time. The other wiki was not updated. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T121930] * <code><nowiki><maplink></nowiki></code> did not work for a few days. This was because of a bug. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T203427] * <code><nowiki>{{subst:REVISIONUSER}}</nowiki></code> is used by some templates. For a period edits saved with <code><nowiki>{{subst:REVISIONUSER}}</nowiki></code> would save the previous user's name and not your username. This is now fixed. Edits made before the bug was fixed will still be wrong and need to be corrected. [https://phabricator.wikimedia.org/T203583] * When you move a page the title still shows the old page name. The developers are working on fixing this. [https://phabricator.wikimedia.org/T203661] '''Changes later this week''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 12 September and 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=12&month=09&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. * Because of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|the data centre test]] there will be no new version of MediaWiki this week. Changes for this week will come next week instead. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] You can join the next meeting with the Editing team. During the meeting, you can tell developers which bugs you think are the most important. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180911T1830 11 Septmber at 18:30 (UTC)]. See [[mw:Editing team/Weekly triage meetings|how to join]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180912T15 12 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|The developers]] work on making the wikis work better on mobile phones. There is a list [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles|of common problems when making content easier to read in the mobile view]]. You can add things to the page and ask others to help. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W37"/> 00:35, 11 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18369657 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Tech News: 2018-38]] == <section begin="technews-2018-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons mobile app]] has a new version. Images uploaded using Nearby are now automatically added to the associated Wikidata item. You can browse other images on Commons. You can see your achievements and your upload statistics. It has also fixed some bugs. [https://cookiesandcodeblog.wordpress.com/2018/08/10/commons-app-version-2-8-beta/] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] MediaWiki web requests now have a time limit of 60 seconds for GET requests and 200 seconds for POST requests. [https://phabricator.wikimedia.org/T97192] '''Problems''' * You could not see the menu on the notifications page on the mobile version. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T192475] '''Changes later this week''' *[[Special:AncientPages|Special:AncientPages]] can hide disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T76287] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 September. It will be on all wikis from 20 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180919T15 19 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Team|The developers]] are testing new mobile web navigation. You can [[mw:Reading/Web/Advanced_mobile contributions/Navigation prototype feedback|use it and give feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W38"/> 23:58, 17 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18389264 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Tech News: 2018-39]] == <section begin="technews-2018-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The [[Special:Preferences|preferences form]] will change to use the standard look. If you see any problems please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/3/?projects=ui-standardization,mediawiki-special-pages report them on Phabricator]. [https://phabricator.wikimedia.org/T117781] *[[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 September. It will be on all wikis from 27 September ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20180926T15 26 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W39"/> 17:23, 24 septembar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18408633 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Tech News: 2018-40]] == <section begin="technews-2018-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Ordinary pages can no longer be loaded as [[w:en:JavaScript|javascript]]. You could do this using <code dir=ltr>?action=raw&ctype=text/javascript</code> in the [[w:en:URL|URL]]. Only fully protected pages in the MediaWiki: namespace or user javascript subpages can be loaded as javascript now. This is for better security. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-September/001955.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-September/090882.html] '''Problems''' * New and updated translations from [[:en:w:translatewiki.net|translatewiki.net]] will not reach the wikis for a while. You can still translate messages on translatewiki.net. The Wikimedia wikis will be updated with the new translations later. This is because of work on the translation system. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-September/001951.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-September/090882.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 October. It will be on all wikis from 4 October ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181003T15 3 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. * You can join the meeting with the Wikimedia Foundation Search Platform team. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181003T15 3 October at 15:00 UTC]. See [[m:IRC office hours#Upcoming office hours|how to join]] if you want to know how the search function works or have questions. '''Future changes''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018 2|You can read more about this]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W40"/> 19:34, 1 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18433392 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Tech News: 2018-41]] == <section begin="technews-2018-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] was removed from all Wikimedia projects. You can use the [https://outreachdashboard.wmflabs.org/ Programs and Events Dashboard] or the [https://tools.wmflabs.org/fountain/editathons/ Fountain] instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T125618] '''Problems''' * There was a problem when you copied and pasted from a table with the visual editor. It could add <code>href</code> where it shouldn't be. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T108506] '''Changes later this week''' * Because of a data centre test you will be able to read but not edit the wikis for up to an hour on 10 October. This will start at [http://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=14&min=00&sec=0&day=10&month=10&year=2018 14:00 (UTC)]. You might lose edits if you try to save during this time. The time when you can't edit might be shorter than an hour. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|You can read more about this]]. * Because of [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch 2018|the data centre test]] there will be no new version of MediaWiki this week. Changes for this week will come next week instead. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181010T15 10 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W41"/> 01:38, 9 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18453674 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Tech News: 2018-42]] == <section begin="technews-2018-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Some pages, edits and users disappeared for a short while after the [[m:Tech/Server switch 2018|server switch]]. Missing content and users was fixed within a day. Some preferences and other things might take a few more days to fix. [https://phabricator.wikimedia.org/T206743] * Wikis are updated with new and updated translations from [[m:translatewiki.net|translatewiki.net]] again. This will happen once a week. The developers are working on fixing the problem so we can have translation updates more often again. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/121/translationwiki.net_security_incident/] '''Changes later this week''' * When you create an abuse filter that prevents edits you can now write a specific error message for it. Before this all abuse filters that prevented edits had the same error message. [https://phabricator.wikimedia.org/T27086] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.32/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 October. It will be on all wikis from 18 October ([[mw:MediaWiki 1.32/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * There will be no more meetings with the Editing team. This is because not enough Wikimedians were interested. To tell developers which bugs you think are the most important you can use [https://phabricator.wikimedia.org/ Phabricator] as normal. [https://www.mediawiki.org/wiki/Editing_team/Weekly_triage_meetings] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181017T15 17 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W42"/> 00:40, 16 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18470532 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Tech News: 2018-43]] == <section begin="technews-2018-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 October. It will be on all wikis from 25 October ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181024T15 24 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]] begins on 29 October. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 29 October to 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W43"/> 01:11, 23 oktobar 2018 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18491932 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Tech News: 2018-44]] == <section begin="technews-2018-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can post proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals until 11 November. You can vote on proposals from 16 November to 30 November. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The wikis now have a [[:w:en:Content Security Policy|content security policy report]]. This means that you might get a warning in your javascript console when you load external resources in your user scripts. For security reasons it is recommended that you don't do this. It might not be possible to load external resources in your scripts in the future. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2018-October/001994.html] '''Problems''' * Your watchlist can show which changes you have already seen. This did not work for a few days. It has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T207472] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 October. It will be on all wikis from 1 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). * The 2006 wikitext editor is no longer available. It will be removed from [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|Special:Preferences]]. It has not been the standard editor for a long time. It was replaced by the [[mw:Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Contributors/Projects/Removal_of_the_2006_wikitext_editor][https://phabricator.wikimedia.org/T30856] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181031T15 31 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W44"/> 21:08, 29 oktobar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18519160 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Tech News: 2018-45]] == <section begin="technews-2018-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]] to edit templates. This works only with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|2010 wikitext editor]] and not in the visual editor or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]]. If you click on [[File:OOjs UI icon puzzle-ltr.svg|17px|link=|Puzzle icon]] you can enter the information in a pop-up. You can turn on TemplateWizard in your beta feature preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T202545] '''Changes later this week''' * You can choose to see edit conflicts in a two-column view. This is a beta feature. You can find it in your preferences. The interface for the two-column edit conflict will change. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Solution: Solving edit conflicts line by line (new beta feature)|read more]]. * When you edit with the visual editor you can use the "Automatic" citation tab. This helps you generate citations. You will now be able to write plain text citations or the title of a journal article or a book in this tab. This will search the [[:w:en:Crossref|Crossref]] and [[:w:en:WorldCat|WorldCat]] databases and add the top result. [https://phabricator.wikimedia.org/T198567] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 November. It will be on all wikis from 8 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181107T15 7 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W45"/> 18:29, 5 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18540415 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Tech News: 2018-46]] == <section begin="technews-2018-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some old mobile browsers can use the watchlist again. This has not worked for a while. These browsers are called [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Basic (Grade_C)|grade C browsers]]. This helps for example Windows Phone 8.1 with Internet Explorer and Lumia 535 with Windows 10. [https://phabricator.wikimedia.org/T196893] '''Problems''' * You can choose to see edit conflicts in a two-column view. This is a beta feature. You can find it in your preferences. Users who use this view saw the edit conflict resolution page when they wanted to see a preview. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T208840][https://phabricator.wikimedia.org/T209012][https://phabricator.wikimedia.org/T209036] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 November. It will be on all wikis from 15 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181114T15 14 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation]] tool to translate articles. The developers are working on [[mw:Content translation/V2|a new version]]. One of the changes will be a maintenance category. Articles where users add a lot of text from machine translation without changing it will be in that category. This is so the community can review it. The users will also have been warned before they publish the article that it has a lot of unchanged text from machine translations. [https://phabricator.wikimedia.org/T190798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W46"/> 20:21, 12 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18568837 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Tech News: 2018-47]] == <section begin="technews-2018-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2019|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can vote until 30 November. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] for <code>sameAs</code> data. This is to make it easier to find the right information with a search engine. This changes the [[:w:en:Metadata|metadata]] for a wiki page. It doesn't change how the page looks. [https://phabricator.wikimedia.org/T209306] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181121T15 21 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia wikis use templates to show readers there are problems with the content on some pages. For example if there are no sources or the page needs to be rewritten. The mobile website will soon show more information when you use these templates. Some templates may need to be updated. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-November/091113.html] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Education Program|Education Program extension]] was removed from all Wikimedia projects. The [[:w:en:Table (database)|database tables]] used by the extension will be archived. This will happen in a month. If you want the information on your wiki you should move it to a normal wiki page. [https://phabricator.wikimedia.org/T174802] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W47"/> 00:28, 20 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18611020 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Tech News: 2018-48]] == <section begin="technews-2018-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|translatable pages]] you could create a mess when you moved a page that had translatable subpages. A subpage is when you use <code>/</code> to create a new page: <code>/wiki/Page/Subpage</code>. The subpages would be moved but not the translations. The subpages are no longer automatically be moved. This is to make it safer to move pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T114592] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search interface]] will be available by default on all Wikimedia wikis. It makes it easier to use some of the special search functions that most editors don't know exist. It's already active on German, Farsi, Arabic and Hungarian Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T193182] * [[Special:UnusedCategories|Special:UnusedCategories]] show empty categories with no files or other categories. You can soon choose to not show soft redirect categories or some maintenance categories there. You can do this with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words|magic word]] <code><nowiki>__EXPECTUNUSEDCATEGORY__</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T96041] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 27 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 28 November. It will be on all wikis from 29 November ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181128T16 28 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>mw.util.jsMessage()</code> function was deprecated in 2012. It will be removed next week. [[:w:en:Wikipedia:Reporting JavaScript errors|Look for the warning]] <code>Use of "mw.util.jsMessage" is deprecated</code> in the JavaScript console to know if you use an affected script or gadget. If you are a gadget maintainer you should check if your JavaScript code contains <code>mw.util.jsMessage</code>. There is a [[mw:ResourceLoader/Migration guide (users)#mw.util.jsMessage|migration guide]]. It explains how to use <code>mw.notify</code> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T193901] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W48"/> 23:21, 26 novembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18638702 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Tech News: 2018-49]] == <section begin="technews-2018-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Admins will not be able to unblock themselves if they are blocked by someone other than themselves. This is because it can cause damage if someone else takes over an admin account and other admins can't block them. If this is a problem for your community you can [[phab:T150826|report it on Phabricator]]. You can also ask questions [[m:Tech|on Meta]]. There is a discussion [[phab:T150826|on Phabricator]] about how to solve this if two admins fight with each other on a small wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T150826] * Small [[:w:en:Scalable Vector Graphics|SVG images]] are now bigger when you see them in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:MediaViewer|MediaViewer]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T71237] * You can go to a section from the edit summary by clicking on the section name. Before this you had to click on the arrow. [https://phabricator.wikimedia.org/T165189] * When you jumped to a footnote that was referenced several times in an article it could be difficult to see where you were in the text. Now there are jump marks and highlights to help you find your way back. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Footnote_highlighting][https://phabricator.wikimedia.org/T194511] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181205T23 5 December at 16:00 (UTC)] and [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181205T23 at 23:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W49"/> 17:12, 3 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18671340 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Tech News: 2018-50]] == <section begin="technews-2018-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 December. It will be on all wikis from 13 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181212T16 12 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * New accounts will need passwords that are at least 8 characters long. Admins, interface admins, bureaucrats, oversighters, CentralNotice admins, global renamers, check users, stewards and some other user groups will need passwords that are at least 10 characters long. This is because an attacker could cause damage to the wikis if they took over these accounts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Security_Team/Password_strengthening_2019][https://meta.wikimedia.org/wiki/Password_policy] * When you hover over a footnote it will show you the reference as a pop-up. This is so you don't have to jump down to the bottom of the page to see a reference. This will happen in 2019. Some wikis already have gadgets that do this. You will be able to turn it off. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W50"/> 18:33, 10 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18699559 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Tech News: 2018-51]] == <section begin="technews-2018-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 7 January 2019. '''Recent changes''' * Some templates that show notices about the content of the page will now be shown on the mobile website. In many cases they were hidden before. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Web/Projects/Mobile_Page_Issues][https://phabricator.wikimedia.org/T210553] * Admins can no longer unblock themselves, except for self-blocks. A blocked admin can block the user who blocked them but no one else. This is so no one can block all admins on a wiki without being stopped. [https://phabricator.wikimedia.org/T150826] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration extension]] has been removed. It compared the result of two versions of the MediaWiki wikitext parsing pipeline. It was used when we moved to the [[mw:Special:MyLanguage/RemexHtml|Remex parsing library]] instead of [[mw:Parsing/Replacing Tidy|Tidy]]. '''Problems''' * <code><nowiki><ref></nowiki></code> tags can use parameters such as "name" or "group". For example <code><nowiki><ref name="adams" group="books"></nowiki></code>. If a <code><nowiki><ref></nowiki></code> tag has more than two parameters all parameters are ignored. You don't get a warning that they don't work. This will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T211576] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 December. It will be on all wikis from 20 December ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20181219T16 19 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Android app team]] are working on making it easier to edit on mobile phones. You can [[mw:Android editing features|read more]] about these plans. If you have an Android phone and speak at least two languages you can help testing in English. Tell [[:m:User:Dchen (WMF)|Dchen (WMF)]] you want to be part of the testing by writing on her talk page or email her. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>tiles.wmflabs.org</code> and <code>wma.wmflabs.org</code> will stop working. They have no maintainers and run an old operating system. Tools which use it could stop working. This includes [[:w:en:Mapnik|the mapnik gadget]], hill shading, and hike and bike layers. New maintainers could help out and keep it going. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2018-December/091216.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2018/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2018-W51"/> 21:34, 17 decembar 2018 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18718987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Tech News: 2019-02]] == <section begin="technews-2019-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translations]] are available. ''Tech News writers, editors and translators wish you a pleasant 2019 year.'' '''Recent changes''' * RelatedSites extension has been undeployed. It was used to create interwiki links on Wikivoyage, now handled by Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T128326] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] MediaWiki logstash logging is moving to a new infrastructure. This is an ongoing deployment. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/File:Logging_infrastructure_design_document.pdf] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [https://codesearch.wmflabs.org codesearch.wmflabs.org] has been updated, with new and updated repositories and a new search options for code. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-January/002045.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On several wikis, an account named "{{int:abusefilter-blocker}}" has been created on December 17 to perform some technical maintenance on AbuseFilter. This account has sysop rights but it's a system user and no human can use it. The account already existed on wikis where AbuseFilter can perform blocks, which are issued using this account. See [[:phabricator:T212268|T212268]] for more information and future plans. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]], the "{{int:abusefilter-action-throttle}}" action takes three parameters: count, period and groups. They must now strictly respect the requirements listed [[:mw:Extension:AbuseFilter/Actions#Throttling|on mediawiki.org]]. A list of broken filters is [[:phabricator:P7956|on Phabricator]]. If you're familiar with AbuseFilter, please take a look and fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T209565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 8. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from January 9. It will be on all wikis from January 10 ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * Search Platform Office Hours is rescheduled to January 9. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-January/091280.html Check the details] for time and date. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W02"/> 19:29, 7 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18759682 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Tech News: 2019-03]] == <section begin="technews-2019-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:w:en:Google Translate|Google Translate]] in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T90208][https://wikimediafoundation.org/2019/01/09/you-can-now-use-google-translate-to-translate-articles-on-wikipedia/] * You can now add [[mw:Special:MyLanguage/Help:File captions|captions]] to files on Commons. Captions are short descriptions of the file. They can be translated to all languages we use. They can't use wikitext markup. * Earlier a [[:w:en:Attribute (computing)|quoted HTML attribute]] had to be followed by a space. Now it doesn't. This means that some pages could look different when you save them even if you didn't edit that part of the text. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Uqhg1it7nojfnjfg][https://github.com/wikimedia/mediawiki/commit/59bb8864a23f3df120789c7619ef07acefa27b9c] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Templates with [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|<nowiki><templatestyles></nowiki>]] could not show the difference between the live template and the [[w:en:Sandbox (software development)|sandbox]] version when they were tested. This has now been fixed. <nowiki><templatestyles></nowiki> has a new <code>wrapper</code> parameter now. You can use it for selectors like <code dir="ltr">.mw-parser-output <nowiki><wrapper parameter value> <selector from CSS page></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T200441] '''Problems''' * When you see an edit in the recent changes feed or in the history of a page some of them have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|tags]]. Some tags are added automatically. You can also add tags manually. Tags for edits that have been added manually can be edited. This didn't work for a little while. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T212703] '''Changes later this week''' *You can move files from your wiki to Wikimedia Commons and keep the file history with the new [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons|FileExporter]]. It will be a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]] on all wikis from 16 January. If you want to test it you [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|activate it]] and check [[m:WMDE Technical Wishes/Move files to Commons/Configuration file documentation|your wiki's configuration file]]. * Users who could cause more damage to the wikis if someone took over their account have to have more secure passwords. This includes administrators and other user groups. They can't use passwords that are in a list of common passwords. Accounts with common passwords are easy to take over. The list of common passwords was made longer a few weeks ago and has a different error message. Some user groups have been added to those who can't use common passwords. This is to protect all accounts with user rights that could cause damage. [https://gerrit.wikimedia.org/r/#/c/operations/mediawiki-config/+/481115/] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] variable <code>minor_edit</code> has been removed. It was deprecated in 2016. Now you can't use it. You can fix the filters using it. You can find them if you use the search bar on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from January 15 <section end="technews-2019-W03"/> 18:54, 14 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18781471 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Tech News: 2019-04]] == <section begin="technews-2019-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translations]] are available. '''Tech News''' * Some people did not get last week's issue of Tech News. This was because of a problem with [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]]. If you did not get last week's issue, you can [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/03|read it on Meta]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942] '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] can now use [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|version 2]] as the default version for users who turned on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features|beta feature]]. For example it adds the tracking category <code>{{int:cx-unreviewed-translation-category}}</code> to translations that might have used machine translations without fixing the problems. This is so others can find them. You can find this category in <code>Special:TrackingCategories</code> on Wikipedias. * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org] can now convert collects of up to 800 pages to [[:w:en:PDF|PDF]], [[:w:en:EPUB|EPUB]] or [[:w:en:OpenDocument|ODT]]. Previously this was 200 pages. '''Problems''' * When a template was edited with the visual editor, it would sometimes put all information on one line. This makes it difficult to read for editors who use the wikitext editor. It also makes it more difficult to see what happened in a diff. This problem affected edits made between 8 and 17 January and is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213922] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] is used to post a message to many pages. It has not been working reliably. Some messages have not been posted to everyone. [https://phabricator.wikimedia.org/T213942][https://phabricator.wikimedia.org/T139380] * Because of a database problem that had to be fixed immediately you could not edit most wikis for a couple of minutes on 17 January (UTC). This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213858] '''Changes later this week''' * You will be able to use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|template styles]] in the <code>Module</code> namespace. [https://phabricator.wikimedia.org/T200914] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 January. It will be on all wikis from 24 January ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190123T16 23 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W04"/> 21:33, 21 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_targets/1&oldid=18802322 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Tech News: 2019-05]] == <section begin="technews-2019-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia servers use [[:w:en:HHVM|HHVM]] to run the [[:w:en:PHP|PHP]] code. They are [[mw:Wikimedia Technology/Annual Plans/FY2019/TEC4: PHP7 Migration/Goals|going to use PHP7]] and stop using HHVM. You can test PHP7 with a [[mw:Special:MyLanguage/Beta Features/PHP7|new beta feature]]. That way you can [[mw:Talk:Beta Features/PHP7|help find and report]] problems. '''Problems''' * When someone moves a page to a name that already exists that page that had the name the article is moved to is deleted. For a couple of months this didn't always work. Some users saw an error message instead. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T210739] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190130T16 30 January at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W05"/> 19:14, 28 januar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18821217 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Tech News: 2019-06]] == <section begin="technews-2019-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * It was easy to untick a box by accident in [[Special:Preferences|Special:Preferences]]. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T213517] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 February. It will be on all wikis from 7 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190206T16 6 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W06"/> 18:11, 4 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18846213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Tech News: 2019-07]] == <section begin="technews-2019-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|ambox]]</code> [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class to show page issues to mobile readers. When you use <code>ambox</code> there are [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for mobile friendly articles on Wikimedia wikis#Making page issues (ambox templates) mobile friendly|classes]] you can use. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 February. It will be on all wikis from 14 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190213T16 13 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W07"/> 19:45, 11 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18862544 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Tech News: 2019-08]] == <section begin="technews-2019-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] someone on the mobile web you will now have two seconds to cancel the thank. This is in case you clicked on the thank button by accident. [https://phabricator.wikimedia.org/T63737] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 February. It will be on all wikis from 21 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190220T16 20 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is a proposal to add a red link to mobile search results if there is no page with that name. This is how it works on desktop. You can [[mw:Talk:Readers/Web/Advanced mobile contributions|leave feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T211006] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W08"/> 00:13, 19 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18883065 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Tech News: 2019-09]] == <section begin="technews-2019-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://itunes.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewSoftware?id=324715238&mt=8 new version] of the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS FAQ|iOS Wikipedia app]]. It has for example [[:w:en:Syntax highlighting|syntax highlighting]] and new toolbars to make it easier to write wikitext. It also has night mode, a find-on-page function and other things. You can [[mw:Talk:Wikimedia Apps|give feedback and suggestions]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Editing_program] '''Changes later this week''' * When you look at your watchlist or the recent changes page you can use the [[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|new filters for edit review]]. There you can choose tags to filter different edits. Empty tags will no longer be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T182219] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 February. It will be on all wikis from 28 February ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190227T16 27 February at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw: Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W09"/> 22:16, 25 februar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18898106 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Tech News: 2019-10]] == <section begin="technews-2019-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 March. It will be on all wikis from 7 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190306T16 6 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can [[mw:Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up|give feedback]] on the future of talk pages. * The mobile website will use the standard [[:w:en:Font|fonts]] on your computer or phone instead of a generic font. This will make it easier to read text in many scripts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Design/Projects/Improve_mobile_reading_experience][https://phabricator.wikimedia.org/T175877] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W10"/> 17:37, 4 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18912959 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Tech News: 2019-11]] == <section begin="technews-2019-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages can use [[:wikidata:Property:P625|geocoordinates]] from Wikidata with the <code>mw.wikibase.entity:formatStatements</code> [[w:Lua (programming language)|Lua]] function or the <code>#statements</code> [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions|parser function]]. If they do, they will now be shown using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#<maplink>|a Kartographer <code><maplink></code>]] if the wiki can use Kartographer. You can report bugs or ask questions [[phab:T210926|on Phabricator]]. * There is now an [[:wikitech:EventStreams|EventStream]] to see when [https://stream.wikimedia.org/?doc#!/Streams/get_v2_stream_page_links_change links are added or removed] on Wikimedia wikis. You can read the [[phab:T115119|discussions and plans]]. '''Problems''' * Some wikis will not be able to edit for a short period of time on 19 March ([[:w:en:Coordinated Universal Time|UTC]]). This will start at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190319T15 15:00 UTC]. It will last up to 15 minutes but probably shorter. You can [[phab:T217441|see the list of affected wikis]]. This is because of network maintenance. You can still read the wikis. * Editors who use Firefox to edit with the visual editor had a problem with copying text. When they tried to select text that included footnotes, templates or block images in the middle they would often only get part of the text. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T214976] * Some maps didn't work for a while on 8 March. This has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190308-wdqs][https://phabricator.wikimedia.org/T217898] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 March. It will be on all wikis from 14 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190313T16 13 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W11"/> 20:28, 11 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18925338 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Tech News: 2019-12]] == <section begin="technews-2019-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When you use [[:m:Help:Reverting#Advanced features|rollback]] you will be able to get a confirmation prompt on most wikis. It asks you if you wanted to do the rollback. This is to avoid misclicks. You will have to [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|opt in]] to get it. On German Wikipedia it will be an opt-out feature from 28 March. [https://phabricator.wikimedia.org/T199534][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Rollback] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 19 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 20 March. It will be on all wikis from 21 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190320T16 20 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Admins will be able to block someone from editing a page or a namespace. This already works on a few Wikimedia wikis. You can [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|read more]]. If your wiki wants to be an early tester of this, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2018-August/090842.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Help:Toolforge|Toolforge]] will [[:wikitech:News/Toolforge Trusty deprecation|shut down the Ubuntu Trusty job grid]]. This will happen the week of 25 March. Tools that use this grid needs to be moved to the new Debian Stretch job grid. If they haven't, they will be taken offline. Maintainers can restart the tools later. Users may not be able to use them in the meanwhile. You can see a [[:toolforge:trusty-tools/|list of affected tools]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W12"/> 20:43, 18 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18939566 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Tech News: 2019-13]] == <section begin="technews-2019-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/V2|new version of the content translation tool]] will be used for all new translations. The older version will still be used for translations that were started with it. Most users won’t see any change. More than 80% of the published translations are already using the new version. [https://phabricator.wikimedia.org/T212646] '''Problems''' * There was a problem with editing with [[:w:en:Safari (web browser)|Safari]] on [[:w:en:IOS|iOS]]. When you wrote an edit summary you couldn't save the edit. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T218352] * The editing toolbar sometimes disappears when you scroll on [[:w:en:IOS|iOS]] devices. This will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T218414] * Wikis can [[mw:Special:MyLanguage/Help:System message|over-ride interface messages]] on-wiki. A problem meant that sometimes an old versions of any changed messages were shown instead. This included the sitenotice and other important parts of the interface. This was fixed at around 2019-03-22 16:00 (UTC). Logged-out users may still get the wrong message. Purging the page should fix it for them. [https://phabricator.wikimedia.org/T218918] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 27 March. It will be on all wikis from 28 March ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190327T16 27 March at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W13"/> 19:04, 25 mart 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18947493 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Tech News: 2019-14]] == <section begin="technews-2019-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|Notifications]] tell you about things that happen on the wiki. You can turn on notifications about [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications_types#echo-category-title-article-linked|new links to pages you created]]. For performance reasons you can no longer get e-mails about this. [https://phabricator.wikimedia.org/T219444] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 April. It will be on all wikis from 4 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190403T16 3 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W14"/> 18:28, 1 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18980992 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Tech News: 2019-15]] == <section begin="technews-2019-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * More wikis are now testing visual editor section editing for mobile users. You can [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor on mobile/Section editing|read more]]. * Admins on French and Polish Wikipedia can [[m:Community health initiative/Partial blocks|block someone from editing a page or a namespace]]. If your wiki wants to get these blocks before they are available to all wikis, you can [[m:Talk:Community health initiative/Partial blocks|tell the developers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T219327][https://phabricator.wikimedia.org/T219218] '''Problems''' * You will be able read but not edit most wikis for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190411T05 11 April at 05:00 (UTC)]. This is because of a hardware problem. You can [[phab:T220080|see a list of the affected wikis]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091900.html] * A map update caused some problems on 29 March and 30 March. It was rolled back. [https://phabricator.wikimedia.org/T217087] * Pages on some Wikivoyages had problems with the top headline. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T97891#5079408] '''Changes later this week''' * When you add an edit summary the VisualEditor will search your recent edit summaries in case you want to re-use one. This works in both the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User guide|visual]] and [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|wikitext]] modes on desktop. It also works [[mw:VisualEditor on mobile|on the mobile site]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T50274] * The Wikimedia wikis will get a [[:w:en:URL shortening|URL shortener]]. This will work from 11 April. You can [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012893.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work. This is for performance reasons. When you preview a page it will return <code>""</code> (empty string). When you read a page it will return <code>"-"</code> (dash). For now this will only affect content namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T137900] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 April. It will be on all wikis from 11 April ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190410T15 10 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to preview references. This means that when you hover over the link you will get a popup that shows you a preview of the reference. It will work much like [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|page previews]]. This is so you don't have to go to the bottom of the page to see a reference. This will now be available as a beta feature on German and Arabic Wikipedia. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews][https://phabricator.wikimedia.org/T67114] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata [[:w:en:JSON|JSON]] output will change. Empty containers will be serialised as empty objects. This is a breaking change that will affect tools that use JSON outputs and APIs. It will happen on 30 April. You can [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012891.html read more and see how to test your code]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W15"/> 20:23, 8 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=18988936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Tech News: 2019-16]] == <section begin="technews-2019-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' *All wikis now have the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:TemplateWizard|TemplateWizard]] for the wikitext editor. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 April. It will be on all wikis from 18 April ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190417T15 17 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will get a new [[:wikidata:Help:Property constraints portal#Constraint statements on properties|constraint status]] called <code> suggestion</code>. This [[mailarchive:wikidata/2019-April/012911.html|will change]] how the <code>WikibaseQualityConstraints</code> constraint checking API works. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-April/012910.html][https://phabricator.wikimedia.org/T204439] * You can test the [[c:Commons:Structured data/Get involved/Feedback requests/Depicts testing|<code>depicts</code> property]] for structured data on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W16"/> 00:59, 16 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19011282 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Tech News: 2019-17]] == <section begin="technews-2019-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/AdvancedSearch|advanced search]] function [[:w:en:URL|URL]] now shows which namespaces you search in. The namespace field is collapsed by default on the search page. You can also [[gerrit:plugins/gitiles/mediawiki/extensions/AdvancedSearch/+/refs/heads/master/docs/adding_fields.md|add new fields]] to the search interface through a [[:w:en:Hooking|hook]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T217445][https://phabricator.wikimedia.org/T217443][https://phabricator.wikimedia.org/T217446] * The wikis now look slightly different in the mobile web version. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-April/091978.html] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190423T15 23 April at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikipedia articles will have the <code>[https://schema.org/sameAs sameAs]</code> [https://schema.org/Property meta property]. It adds structured data. This makes it easier for search engines to find Wikipedia articles. It also makes it easier to reuse content. There will an [[:w:en:A/B testing|A/B test]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Reading/Seach_Engine_Optimization/sameAs_test][https://phabricator.wikimedia.org/T209306] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W17"/> 21:07, 23 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19030007 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Tech News: 2019-18]] == <section begin="technews-2019-W18"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now invites users to add Wikidata descriptions to Wikidata objects that have Wikipedia articles but no Wikidata descriptions. It will only invite users who have added a number of Wikidata descriptions in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks][https://phabricator.wikimedia.org/T205125] '''Problems''' * Tech News was late last week because of a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:MassMessage|MassMessage]] bug. Other newsletters had the same problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T221570] '''Changes later this week''' * You will see when you last refreshed the recent changes page. This is so you can see how recent the changes are. [https://phabricator.wikimedia.org/T200353] * When you write a comment in [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] but have not posted it yet your [[:w:en:Web browser|web browser]] will save it in <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|local storage]]</code> instead of <code>[[:w:en:Web storage#Local and session storage|session storage]]</code>. This means you do not lose them even if you close your web browser. Structured Discussions used to be called Flow. [https://phabricator.wikimedia.org/T93612] * You will be able to turn off [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications/Notifications types#Milestone|milestone notifications]]. Milestone notifications congratulate you when you have made certain numbers of edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T169924] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.33/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 May. It will be on all wikis from 2 May ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190501T15 1 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wb_terms</code> table will be dropped. This will affect some Wikidata tools. They need to be updated. The table has become too big which is causing problems. This will happen on 29 May. You can [[mailarchive:wikidata/2019-April/012987.html|read more]]. You can ask for help if you need it. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia wikis will soon use a token when you log out. This changes how the API works. Some tools might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T25227] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/18|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W18"/> 00:27, 30 april 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19046269 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Tech News: 2019-19]] == <section begin="technews-2019-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translations]] are available. '''Problems''' * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information. It does not always show which edits are read and which are unread. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 May. It will be on all wikis from 9 May ([[mw:MediaWiki 1.33/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190507T15 8 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W19"/> 18:27, 6 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19073915 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Tech News: 2019-20]] == <section begin="technews-2019-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 May. It will be on all wikis from 16 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190514T15 15 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W20"/> 02:48, 14 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19091659 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Tech News: 2019-21]] == <section begin="technews-2019-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The report for phase 1 of the talk pages consultation 2019 [[mw:special:MyLanguage/Talk pages consultation_2019/Phase 1 report|has been published]]. Communities are invited to [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages consultation 2019/Participant group sign-up#Phase2|start phase 2 of the consultation]] on their wikis. '''Problems''' * File descriptions for files from Commons were not shown properly on other Wikimedia wikis for a few days. For example the image descriptions and license information were missing. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T222935][https://phabricator.wikimedia.org/T222954] * Some diffs show an error message when you try to see them. The developers are working on fixing it. It could be because of some edit comments. [https://phabricator.wikimedia.org/T222857][https://phabricator.wikimedia.org/T222628] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-05-21|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-05-23|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190521T15 {{#time:j xg|2019-05-22|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Content translation/V2|content translation tool]] on Wikipedia can use machine translations. There is a system to stop translations where the editors do not fix machine translation mistakes. This warns or stops them if they seem to just copy what the machine translation gives them. If this system is too strict or not strict enough you can [[mw:Talk:Content translation|tell the language team]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Content_translation/Translating/Translation_quality] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikidata <code>wbeditentity</code> [[:w:en:Application programming interface|API]] endpoint will remove all aliases if the request includes an empty alias. This is how it supposed to work. It has not been working this way because of a bug. This will start on 12 June. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-May/013051.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W21"/> 15:03, 20 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19108030 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Tech News: 2019-22]] == <section begin="technews-2019-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Big changes to the [[w:en:Replication (computing)|replica database]] will happen on 3 June. Some tools on [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Cloud Services]] will stop working if the maintainers do not update them to use the new schema. This probably affects tools that query for revisions or log entries made by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 May. It will be on all wikis from 30 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190529T15 29 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W22"/> 17:33, 27 maj 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19120221 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Tech News: 2019-23]] == <section begin="technews-2019-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now write all special letters in all African Wikipedia languages. This works in the desktop version. [https://aharoni.wordpress.com/2019/05/25/happy-africa-day-keyboards-for-all-african-wikipedia-languages/] * There is now a field called <code>[[:c:Commons:Depicts|depicts]]</code> on Commons. This is a way to show what is in a picture with the help of Wikidata. It is still in development. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump#Adding_qualifiers_to_Depicts] * Some tools on Toolforge may break on or after 3 June because of database changes. Maintainers should update their tools to use the new schema. [https://phabricator.wikimedia.org/T223406][https://lists.wikimedia.org/pipermail/cloud-announce/2019-May/000172.html] '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * Some wikis have one tab for the visual editor and one tab for a wikitext editor. Others wikis just have one tab. If your wiki has two tabs, clicking a link to create a new page has always opened a wikitext editor. It will now open the editor you used the last time you edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T223793] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 May. It will be on all wikis from 6 May ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190605T15 5 May at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W23"/> 17:24, 3 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19133752 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Tech News: 2019-24]] == <section begin="technews-2019-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When you create a PDF from a page on the wiki this is now done by [[mw:Proton|Proton]]. Before this we used [[mw:Electron|Electron]]. It should look the same but work better. Both use Chromium. This is a different system from when you collect several articles into a book and make a PDF from them. [https://phabricator.wikimedia.org/T210651][https://phabricator.wikimedia.org/T186748] * The Flagged Revisions extension now uses the standard OOUI icons. There will be additional minor fixes for positioning in the next deployment. [https://phabricator.wikimedia.org/T155878] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots and other scripts that do not set an identifiable [[m:Special:MyLanguage/User-Agent policy|User-Agent]] may find their requests strictly rate-limited until they identify themselves properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T224891] '''Problems''' * Please check if the Flagged Revisions configuration on your wiki is as you expect (or as it was a few weeks ago). If not, please [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projects=Wikimedia-Site-Requests%2CMediaWiki-extensions-FlaggedRevs report it]. [https://phabricator.wikimedia.org/T225144] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190612T15 12 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W24"/> 19:06, 10 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19143311 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Tech News: 2019-25]] == <section begin="technews-2019-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T05 19 June at 05:00 (UTC)]. This is to fix a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T224516] '''Changes later this week''' * [[:w:en:MIDI|MIDI]] files can soon be played without the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]]. You can then add them with <code><nowiki>[[File:Filename.midi]]</nowiki></code>. Later <code>override_midi</code> and <code>override_audio</code> will stop working. Instead you will need to add the MIDI file below the music score. [https://phabricator.wikimedia.org/T135597] * A new video player will soon replace the old one. You will be able to enable it as a beta feature in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|your preferences]]. It will later be enabled for everyone if there are no big problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T148103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 June. It will be on all wikis from 20 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190619T15 19 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user scripts still use the old <code>wgEnableAPI</code> and <code>wgEnableWriteAPI</code> values. These values are always true. They will soon be removed. This might break the gadgets and scripts. You should fix your gadgets to not use these values. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/core/+/504076] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W25"/> 22:37, 17 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19152213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Tech News: 2019-26]] == <section begin="technews-2019-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.10|new version]] of MediaWiki for last week was not fully released due to issues. It was removed from most wikis on Tuesday and from test wikis on Thursday. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092212.html] * Most wikis were slow and then briefly read-only last week due to one of the database servers having a problem. It is now replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T225981] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 June. It will be on all wikis from 27 June ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * You can watch or join the next [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-June/092210.html Wikimedia Language showcase]. It will be about the usage of Machine Translation in Wikimedia projects. The showcase will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T13 26 June at 13:00 (UTC)]. A recording will be kept for later viewing * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190626T15 26 June at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W26"/> 19:29, 24 juni 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19168431 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Tech News: 2019-27]] == <section begin="technews-2019-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The development of [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Bridge|Wikidata Bridge]] has started. The goal is to allow Wikidata edits from Wikipedia. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-June/013216.html] '''Problems''' * Sometimes pages load slowly for users routed to the Amsterdam data center. Investigation is in progress. [https://phabricator.wikimedia.org/T226048] * Wikidata query service was overloaded between 11:50 UTC until 13:15 UTC on June 24. It has been fixed. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20190624-wdqs] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit all wikis for a short amount of time, on 3 July at 06:00 (UTC). This is to move a database. [https://phabricator.wikimedia.org/T226358] * There is no deployment of a new version of MediaWiki on the wikis this week ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190703T15 3 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W27"/> 23:22, 1 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19175317 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Tech News: 2019-28]] == <section begin="technews-2019-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * For event organizers, if you [[m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting_temporary_lift_of_IP_cap|request a temporary lift of the IP cap]] for mass account creation, this will now also raise the edit rate limit for those new accounts at the event, which will prevent another bottleneck. [https://phabricator.wikimedia.org/T204583] * Administrators at all Wiktionary, Wikivoyage, and Wikisource wikis are now able to use the new [[m:Special:MyLanguage/Community_health_initiative/Partial_blocks|partial blocks]] feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 July. It will be on all wikis from 11 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * The design of MediaWiki's software windows will change for desktop users. Layout will be simpler, buttons will be bolder and clearer, and close buttons will be just icons. This is like the mobile design. This will affect ContentTranslation, VisualEditor, TemplateWizard, and other tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T226045] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190710T15 10 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a change in the name format of new Wikidata RDF dumps starting on 15 July. [https://phabricator.wikimedia.org/T226153] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W28"/> 22:12, 8 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19192465 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Tech News: 2019-29]] == <section begin="technews-2019-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The mobile web will get more advanced editing tools. Seven more Wikipedias can use them now. This works for Arabic, Indonesian, Italian, Persian, Japanese, Spanish and Thai Wikipedia. You can try the tools on the mobile web and give feedback. [https://meta.wikimedia.org/wiki/User:CKoerner_(WMF)/Advanced_mobile_contribution_options_second_update] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The abuse filter system user will soon do maintenance edits on broken abuse filters. This user is called <code>{{int:abusefilter-blocker}}</code> and has administrator rights. This is meant to fix technical problems. It will not do any other changes. You [[phab:T209565|can read more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 July. It will be on all wikis from 18 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190717T15 17 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android will invite users to add image captions to images on Commons. It will only invite users who have added a number of edits in the app without being reverted. This is to avoid spam and bad edits. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|read more]] and [[mw:Talk:Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks|leave feedback]]. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Village_pump/Archive/2019/03#Edit_action_feed_(Android_Wikipedia_app)] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W29"/> 17:29, 15 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19199404 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Tech News: 2019-30]] == <section begin="technews-2019-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Communities interested by easing newcomers' first steps can now benefit from the Growth team experiments on their wikis. Check [[mw:Growth/Communities/How to get the Growth experiments on your wiki|the conditions and the request process]]. * The [[m:Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2019]] is looking for nominations. You can recommend tools by July 29. The awarded tools will be presented at Wikimania. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-July/092301.html] '''Problems''' * The release of the last version of MediaWiki (1.34.0-wmf.14) has been blocked for groups 1 and 2. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2019-July/002184.html] '''Changes later this week''' * Phabricator database will be moved to a different server. Writes will be blocked on Thursday 25 July, between 05:30 and 06:00 AM UTC. Reads will remain unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T228243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 July. It will be on all wikis from 25 July ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190723T15 24 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[mw:VisualEditor on mobile/Edit cards|Some items in the visual editor]] will change later this week. This will make it easier to edit links, citations, and templates on both desktop and mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T225834][https://phabricator.wikimedia.org/T221247] * With [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:AdvancedSearch|advanced search]] turned on you will be able to choose the sorting order of the search results when you do a search. [https://phabricator.wikimedia.org/T225479][https://phabricator.wikimedia.org/T197525] * Users who edit from IP addresses whitelisted on a [[:m:Special:MyLanguage/Mass_account_creation#Requesting temporary lift of_IP cap|request for temporary lift of the IP cap for mass account creation]] will bypass CAPTCHAs. This will happen in August. If you think this should not happen for some reason, please [[:phab:T227487|let us know]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The variable <code>user_wpzero</code> will be removed from AbuseFilter. [[phab:T227843#5344413|A list of filters needing a fix is provided]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W30"/> 15:07, 22 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19224936 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Tech News: 2019-31]] == <section begin="technews-2019-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translations]] are available. '''Problems''' * Wikidata will be in read-only mode on 30 July from 05:00 to 05:30 UTC because of a server switch. [https://phabricator.wikimedia.org/T227063] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 31 July. It will be on all wikis from 1 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190731T15 31 July at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W31"/> 23:42, 29 juli 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19235136 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Tech News: 2019-32]] == <section begin="technews-2019-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 August. It will be on all wikis from 8 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Problems''' *A change in [[mw:Extension:RelatedArticles|RelatedArticles extension]] accidentally enabled it for everyone, not just for mobile users. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T181242][https://phabricator.wikimedia.org/T229644] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190807T15 7 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Today everyone can see [[:w:en:IP addresses|IP addresses]] if someone edits without an account. In the future this could be more hidden. This is to protect unregistered editors so fewer can see their IP address. This would only happen after we make sure the tools for vandal fighting can still be effective. You can [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W32"/> 15:24, 5 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19263690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Tech News: 2019-33]] == <section begin="technews-2019-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors using the mobile website on Wikipedia can opt-in to new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions|advanced features]] via your settings page. This will give access to more interface links, special pages, and tools. Feedback on the discussion page is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T228916] * Due to the absence of volunteer maintenance of Cologne Blue skin, the link to activate it will be hidden. The skin will still work, but editors using it are encouraged to switch to another skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T223824] '''Changes later this week''' * Due to Wikimania, there is no deployment this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments#Week_of_August_12th] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190813T15 13 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The "Wikidata item" link will be moved from "Tools" to "In other projects" section on all Wikimedia projects, starting on August 21. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013316.html Full announcement], [[phab:T66315|Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W33"/> 20:19, 12 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19280448 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Tech News: 2019-34]] == <section begin="technews-2019-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translations]] are available. '''Tech News''' * There will be no Tech News issue next week. The next issue of Tech News will be sent out on 2 September 2019. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some abuse filters stopped working because of a code change. Only variables for the current action will work. Variables defined inside a branch may not work outside of that branch. You can [[phab:T230256|read more]] to see how to fix the filters. * Only six accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]] per day. Between 12 August and August 15 this was two accounts per day. This was because of a security issue. It is now six accounts per day again. [https://phabricator.wikimedia.org/T230521] '''Changes later this week''' * Only a limited number of accounts can be created from one [[:w:en:IP address|IP address]]. An IP address can be [[:w:en:Whitelisting |whitelisted]] so that it can create as many accounts as needed. This is useful at events where many new persons learn to edit. IP addresses that are whitelisted for this reason will also not show [[w:en:CAPTCHA|CAPTCHAs]] when you create accounts. This will happen on Wednesday. [https://phabricator.wikimedia.org/T227487] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 20 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 21 August. It will be on all wikis from 22 August ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190821T15 21 August at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There is an [[:w:en: Request for Comments|RFC]] about creating a new global user group with the right to edit [[:mw:Extension:AbuseFilter|abuse filters]]. This will be used to fix broken filters and make sure all filters will still work when software changes happen. You can [[:m:Requests for comment/Creating abusefilter-manager global group|read more and comment]]. * <code>Special:Contributions/newbies</code> will no longer be working. This is because of performance reasons. It showed edits by new accounts. You can see this in the recent changes feed instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T220447] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W34"/> 17:20, 19 august 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19310286 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Tech News: 2019-36]] == <section begin="technews-2019-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use the new [[wikidata:Wikidata:Development/Termbox|termbox]] interface if you edit Wikidata on a mobile device. This is to edit labels, descriptions and aliases easier on the mobile pages. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2019-August/013355.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.20|new version]] of MediaWiki has been deployed during the last week. * The previously announced change of positions of the "Wikidata item" link on all wikis has been rollbacked due to unexpected cache issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T66315#5431632] * The limit for rollbacks has been increased from 10 to 100 rollbacks per minute. [https://phabricator.wikimedia.org/T228708] * The advanced version of the edit review pages (Recent Changes, Watchlist, and Related Changes) now include two new filters. These filters are for "All contents" and "All discussions". They will filter the view to just those namespaces. However the "All discussions" filter does not include pseudo talk pages, like discussions that are in the ''Project:'' or ''Wikipedia:'' namespaces. But it will include changes happening on ''Project talk:'' or the ''Wikipedia talk:''. [https://phabricator.wikimedia.org/T201520] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-09-03|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-09-05|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if your password is one of the most common passwords in the world. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T151425] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190904T15 {{#time:j xg|2019-09-04|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 September 10 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 September 24 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 September 26 at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W36"/> 11:07, 4 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19350205 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:42, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:43, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Tech News: 2019-37]] == <section begin="technews-2019-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit Wikidata for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190910T05 10 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * When you log in, the software checks your password to see if it follows the [[m:Special:MyLanguage/Password policy|Password policy]]. From this week, it will also complain if you are a "privileged user" and your password is too short. If your password is not strong enough, please consider to [[Special:PasswordReset|change your password]] for a [[w:en:Password strength|stronger password]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/operations/mediawiki-config/+/534707] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 September. It will be on all wikis from 12 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190911T15 11 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Soon, the AbuseFilter will recognize new syntax errors. Specifically, it will recognize errors about empty operands. You can see a list of examples in [[phab:T156096]]. Any active filter with such an error will stop working; hence, please take a look at the [[phab:T156096#5464310|list of affected filters]], and fix the ones that you can fix. Note that there is also an ongoing [[:m:Requests_for_comment/Creating_abusefilter-manager_global_group|RFC on meta-wiki]] about the creation of a new abusefilter-manager global group. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W37"/> 19:49, 9 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19361962 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:07, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:08, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Tech News: 2019-38]] == <section begin="technews-2019-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] * There was a problem with the new MediaWiki version last week. The new version was paused. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-September/092535.html] '''Changes later this week''' * You will be able to read but not to edit some mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190917T05 on September 17 at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s2.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 September. It will be on all wikis from 19 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190918T15 18 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android invites users to do small tasks. This is to get more readers to edit. If they get reverted too many times it will pause or block the tasks for that user. All normal editing will still work if the community doesn't block the user. The developers want to know if the plan looks OK. You can [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 3.0 - Improved Suggested Edits Homescreen and Feature Pausing|see what it could look like]] and [[:mw:Talk:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] When you look at an old version of a page you get a warning that this is not the newest version. This uses the [[:w:en:Cascading Style Sheets|CSS]] class <code>.mw-revision</code>. It will use the CSS class <code>.warningbox</code> for styling instead. If your wiki uses templates to change how the warning looks they will have to be updated. This will happen later. If this would cause problems you should tell the developers in the next couple of weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T232415] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W38"/> 17:14, 16 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19379999 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:20, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:21, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Tech News: 2019-39]] == <section begin="technews-2019-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translations]] are available. '''Problems''' * Some edits that used the visual editor were not working. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230272] * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The developers are working on the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 September. It will be on all wikis from 26 September ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * You will be able to read but not to edit an important number of mid-sized wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190924T05 on 24 September at 05:00 (UTC)]. You can [https://raw.githubusercontent.com/wikimedia/operations-mediawiki-config/master/dblists/s3.dblist see which wikis]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for up to 30 minutes on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190926T05 26 September at 05:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230788] '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20190925T15 25 September at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 might not [[:mw:Compatibility|be supported]] in the future. This means the browsers might start looking a bit weird. They would not get security support. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them makes the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W39"/> 22:27, 23 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19401685 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Tech News: 2019-40]] == <section begin="technews-2019-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week's Tech News had delivery problems. Some did not get the newsletter. Some got it more than one time. The problem where some pages got it three times should now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T232379] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.34/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-01|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-03|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191002T15 {{#time:j xg|2019-10-02|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation [[m:Community Tech|Community Tech team]] is working on a [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry|watchlist expiry feature]]. This means you can put things on your watchlist for a period of time instead of forever. They are looking for [[:m:Community Tech/Watchlist Expiry#Open Questions|feedback on the questions they have]]. * [[Special:Contributions|Special:Contributions]] will get the standard [[mw:UX standardization|OOUI look]]. This makes it easier to use on mobile and makes it look like other <code>Special:</code> pages. There is a [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/User:Jdlrobson/compactspecialcontributions.css script] you can use to make the form smaller if you want to. [https://phabricator.wikimedia.org/T117736] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W40"/> 18:49, 30 septembar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19425400 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Tech News: 2019-41]] == <section begin="technews-2019-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Extension:AbuseFilter|abuse filter function]] now has a faster [[w:en:Parsing|parser]]. This is to shorten the waiting time when you save an edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T156095] '''Problems''' * There is a problem in the visual editor when you copy or delete text with footnotes. It will be fixed soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T234489] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 October. It will be on all wikis from 10 October ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191009T15 9 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]] has a new format. It will focus on wikis that typically get less support. It will probably go back to the normal format next year. It is not decided exactly how it will work this year. You can [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2020|leave feedback]]. * The [[:w:en:URL|URL]] of the Wikimedia wiki main pages could be changed. This is because the current URLs cause several problems. For example <code>https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Main_Page</code> would be <code>https://www.wikidata.org/</code> instead. You can [[phab:T120085|tell the developers]] if this would cause problems for your wiki. * There is a new [[mw:Technical Community Newsletter/2019/October|technical community newsletter]]. You can read more about the work of Wikimedia's technical community. [[mw:Technical Community Newsletter/Subscribe|Subscribe]] to get the information in the future. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Outreachy|Outreachy]] is an internship program for groups who are underrepresented in free and open-source software. There are seven Wikimedia projects about coding, documentation and quality assurance in the next round. Persons who fit the criteria [https://www.outreachy.org/apply/project-selection/#wikimedia can apply]. The last day to apply is 5 November. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W41"/> 17:34, 7 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19426372 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Tech News: 2019-42]] == <section begin="technews-2019-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use [[:mw: Reading/Web/Advanced mobile contributions |more advanced editing tools]] on the mobile web. You can turn them on and off in your preferences in the mobile version. [https://phabricator.wikimedia.org/T233612] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 October. It will be on all wikis from 17 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191016T15 16 October at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[w:en:Internet Explorer|Internet Explorer]] 6 and 7 are no longer [[:mw:Compatibility|supported]]. This means the browsers might start looking a bit weird. They will not get security support. You [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|can't read]] Wikimedia wikis in Internet Explorer on Windows XP or Windows versions that are older than Windows XP. This is because almost no one uses the browsers anymore. Supporting them made the wikis less secure for everyone else. [https://phabricator.wikimedia.org/T232563] * In the future section headings might have a share link. This is to make it easier to link to the section. You can [[phab:T18691|read more and discuss]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W42"/> 01:04, 15 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=19457637 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Tech News: 2019-43]] == <section begin="technews-2019-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|'''''[[$technews|Tech news]]''' prepared by [[$ambassadors|Tech News writers]] and posted by [[$bot|bot]] • [[$contribute|Contribute]] • [[$translate|Translate]] • [[$tech|Get help]] • [[$talk|Give feedback]] • [[$list|Subscribe or unsubscribe]].'']] The [[w:en:Application programming interface|API]] sandbox and help pages now show more clearly when API modules are marked as <code>internal</code>. API modules marked as internal were probably internal before. It was easier to miss. You should look for non-internal alternatives. [https://phabricator.wikimedia.org/T185508] '''Problems''' * There is a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Translate|translation tool]] we use on wikis with more than one language. For a few days it did not create pages for new languages when someone translated a page. The languages did not show in the language bar. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235027] * The history and diffs can show wrong content. This is because of a cache problem. It will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T235188] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 October. It will be on all wikis from 24 October ([[mw:MediaWiki 1.34/Roadmap|calendar]]). * [[m:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will be a beta feature on [[phab:T235083|all Wikipedias and some Wikivoyages]]. It shows you a preview of the footnote when you hover over or click on the number. It has been a beta feature on German and Arabic Wikipedia since April. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191023T15 23 October]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W43"/> 16:18, 21 oktobar 2019 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=19479478 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Tech News: 2019-44]] == <section begin="technews-2019-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can post proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals until 11 November. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * Mobile users now have a specific design for their Watchlist. [https://phabricator.wikimedia.org/T225127][https://phabricator.wikimedia.org/T235414] * You can share feedback and ideas on the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. The goal is to make the interface easier to use for readers and editors without removing any functionality. The Foundation's Readers Web team will work on this over the next two years. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI]] now allows using <code>px</code> (pixels) instead of <code>em</code> ([[:w:en:Em (typography)|em]]) for some specific cases. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/design/2019-October/002646.html][https://phabricator.wikimedia.org/T220671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2019-10-29|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2019-10-31|{{PAGELANGUAGE}}}} ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191030T15 {{#time:j xg|2019-10-30|{{PAGELANGUAGE}}}} at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * There will be no software changes from 19 December to 2 January. The first MediaWiki version next year will come the week of 6 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2019-October/092682.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015, this information was moved from global variables named <code dir=ltr>wg*</code> to <code style="white-space:nowrap;">mw.config</code>. The old global variables will be removed later this year. You can [[Phab:T72470|know more about it and tell the developers]] if you want to try this out on your wiki first. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W44"/> 17:09, 28 oktobar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19499434 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Tech News: 2019-45]] == <section begin="technews-2019-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At [[Special:Contributions|Special:Contributions]] you could see up to 5000 edits at the same time if you edited the [[:w:en:URL|URL]]. This has been lowered to 500. This is to stop requests which break the sites. [https://phabricator.wikimedia.org/T234450] '''Changes later this week''' * <code>MediaWiki:ipb-default-expiry</code> can set the default length to block a user for your wiki. You will be able to use <code>MediaWiki:ipb-default-expiry-ip</code> to set a different default block length for IP editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T219126] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 November. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 November. It will be on all wikis from 7 November ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191106T15 6 November at 15:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W45"/> 17:47, 4 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19523120 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Tech News: 2019-46]] == <section begin="technews-2019-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex-large.wmflabs.org MediaWiki2LaTeX] can put different pages from a Wikimedia wiki into a [[:w:en:PDF|PDF]]. It can now make a PDF with around 5000 pages. Previously this was 800 pages. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191113T16 13 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * Wikimedia will take part in [[:w:en:Google Code-in|Google Code-in]]. This is for young students who want to help with open source software. You can [[:mw:Google Code-in/2019|read more]]. Experienced technical Wikimedians can mentor students. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W46"/> 23:02, 11 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547303 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Tech News: 2019-47]] == <section begin="technews-2019-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit some wikis for up to 30 minutes [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191126T06 on 26 November at 06:00 (UTC)]. You can [[phab:T238046|see which wikis]]. It will probably last much shorter than 30 minutes. This will also affect the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|centralauth]]</code> database. This could for example affect changing passwords, logging in to new wikis, changing emails or [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CentralAuth/Global rename|global renames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238046] '''Changes later this week''' * You can soon vote on proposals for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020|Community Wishlist Survey]]. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can vote on proposals from 20 November to 2 December. This year the wishlist will focus on Wikibooks, Wiktionary, Wikiquote, Wikisource, Wikiversity, Wikispecies, Wikivoyage and Wikinews. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2020#newformat|read more]] about the format for this year. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191120T16 20 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W47"/> 21:16, 18 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Tech News: 2019-48]] == <section begin="technews-2019-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The mobile beta mode will be disabled to have less maintenance. The developers will focus on the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project. You can turn on [[mw:Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile contributions mode]] if you want to see the categories. You could also jump back to the top. This can instead be done with a [[w:en:User:Jdlrobson/scripts/backtotop.js|gadget or user script]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237290] * [[:mw:Parsoid|Parsoid]] is software we use for the visual editor, content translation, Flow and the Android app. This has been rewritten. It will come to the wikis gradually over the next two weeks. It has been tested, but there could be some diffs or previews that don't look right. If you see any you can [[phab:T229015|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T229015] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 26 November. It will be on the other wikis next week ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). This is because of holidays. '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191127T16 27 November at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You will switch between the article and the talk page in a new way in the mobile view in the future. It will use tabs. This is more like in the desktop view. [https://phabricator.wikimedia.org/T230695] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W48"/> 17:51, 25 novembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Tech News: 2019-49]] == <section begin="technews-2019-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Mix'n'match|Mix'n'match]] is a tool to connect Wikidata items to information in other databases. It can be used to find subjects that are missing in a Wikipedia. It now has more than 3000 datasets. Before it was closer to 2000. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 December. It will be on all wikis from 5 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191204T16 4 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There will be a new schema for [https://dumps.wikimedia.org/ XML dumps]. Scripts and apps that use them will need to be updated. If they are not updated they will no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T238972] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code><nowiki>{{REVISIONID}}</nowiki></code> magic word will no longer work in the content namespaces. This is for performance reasons. When you preview a page it returns <code>""</code> (empty string). When you read a page it returns <code>"-"</code> (dash). In the future this will also affect other namespaces. The next ones are file and category namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T235957] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W49"/> 17:57, 2 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19547866 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Tech News: 2019-50]] == <section begin="technews-2019-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikimedia projects use [https://translatewiki.net/ Translatewiki] to translate the wiki interface. You can now use [https://tools.wmflabs.org/watch-translations/ WatchTranslations] to watch projects there. You would get an email if there are missing translations to your language. [https://phabricator.wikimedia.org/T238216] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new dataset you can use. It shows the number of editors per country per month for a number of countries. You can [[:wikitech:Analytics/Data Lake/Edits/Geoeditors/Public|read the documentation]] and [https://dumps.wikimedia.org/other/geoeditors/readme.html download the dataset]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 December. It will be on all wikis from 12 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191211T16 11 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * You can test a new [[m:WMDE Technical Wishes/Book referencing|reference tool]]. It makes it possible to reference different parts of a source without repeating all information. You can test it on the [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|beta cluster]]. You can see [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Draft:Cut_the_Crap#cite_ref-3 an example article]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vc9k7gf9kvqxkkva] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W50"/> 17:35, 9 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Tech News: 2019-51]] == <section begin="technews-2019-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Linter|Linter extension]] helps you find technical errors in articles. It did not show new changes last week. This was because of an [[:w:en:Application programming interface|API]] problem. It is now working again. [https://phabricator.wikimedia.org/T240057] * [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]] can show the wrong information again. It does not always show which edits are read and which are unread. This is because of a database problem. The developers are working on solving the problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T218511] '''Changes later this week''' * You can get email notifications. You can get them immediately, a summary every day or a summary once every week. If you choose a summary you can soon choose not to get notifications you have already marked as read on the wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T169386] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 December. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 December. It will be on all wikis from 19 December ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Meetings''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can join the technical advice meeting on IRC. During the meeting, volunteer developers can ask for advice. The meeting will be on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20191218T16 18 December at 16:00 (UTC)]. See [[mw:Technical Advice IRC Meeting|how to join]]. '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks|partial blocks]] feature is now stable. It will come to most wikis on 6 January. Your wiki can ask to wait. Contact [[User talk:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]] if you don't want it now. [https://phabricator.wikimedia.org/T218626] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W51"/> 01:15, 17 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Tech News: 2019-52]] == <section begin="technews-2019-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 6 January 2020. '''Recent changes''' * All mobile site users now have new features. Features include: tabs for page/discussion; an expanded user-menu; direct access to history pages. These features were initially part of the "[[mw:special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mode]]". '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can use <code>setlang</code> in the [[:w:en:URL|URL]] to change the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:UniversalLanguageSelector|user interface language]]. This will no longer happen automatically. When you open the link you will be asked to confirm the language change. This will not happen if [[:w:en:Javascript|Javascript]] is not working in your browser. [https://phabricator.wikimedia.org/T63115] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2019/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2019-W52"/> 21:03, 23 decembar 2019 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Tech News: 2020-02]] == <section begin="technews-2020-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * When trying to move a page, if the target title already exists then a warning message is shown. The warning message will now include a link to the target title. [https://phabricator.wikimedia.org/T184357] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 January. It will be on all wikis from 9 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W02"/> 22:18, 6 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19625279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Tech News: 2020-03]] == <section begin="technews-2020-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser use very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It can lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since 9 December you just see a warning. Soon the browser will not connect to the wikis at all. Most are users on Android systems older than 4.4. You can read the [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T238038] * [[Special:LinkSearch|Special:LinkSearch]] has been moved from the "{{int:specialpages-group-redirects}}" section on [[Special:SpecialPages|Special:SpecialPages]] to the "{{int:specialpages-group-pages}}" section. [https://phabricator.wikimedia.org/T242146] '''Changes later this week''' *[[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikis can protect pages so that only some users can edit them. The standard protection levels are {{int:protect-level-autoconfirmed}} and {{int:Protect-level-sysop}}. If your wiki use more protection levels the technical name might be renamed for standardisation. This doesn't affect what users see. [https://phabricator.wikimedia.org/T230103] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 January. It will be on all wikis from 16 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph/Deepcat|Deepcat]] and [[:wikitech:Nova Resource:Catgraph|Catgraph]] will stop working. This will happen at the end of January. This is because you can now use the normal search function instead. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092936.html] * You can use <code><nowiki><ref follow="…"></nowiki></code> to merge footnotes that follow each other. It is meant to be used for digitised books on Wikisource. If the order of the footnotes is wrong no error was shown but the bad <nowiki><ref></nowiki> was shown outside the <nowiki><references /></nowiki> list. This will change and you will see an error message instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T240858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W03"/> [[Korisnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Razgovor s korisnikom:MediaWiki message delivery|razgovor]]) 19:39, 13 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19702767 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Tech News: 2020-04]] == <section begin="technews-2020-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 January. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 January. It will be on all wikis from 23 January ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a [[:m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|new suggestion]] for what to show when someone edits without registering an account. This is to give unregistered editors better privacy and make some anti-vandalism work go faster. You can [[:m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will no longer support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]]. Use the <code>python2</code> tag if you need to continue running Python 2 scripts. The Pywikibot team strongly recommends to migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|get help]] to do so. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-January/009976.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The weekly MediaWiki branch cut will soon become automated. The timing for this cut may change. You can discuss [[phab:T242446|in Phabricator]] if this affects you. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-January/092939.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can [[mw:Special:MyLanguage/Technical Community Newsletter/2020/January|read about]] coming technical events and mentoring interns. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W04"/> 20:40, 20 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Tech News: 2020-05]] == <section begin="technews-2020-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Some mobile diffs have problems. A couple of buttons are not shown. Structured data diffs on Commons are confusing. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T242310][https://phabricator.wikimedia.org/T243235] * Administrators on wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions|Structured Discussions]] can't move discussion pages. This is a bug. The developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T231783] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * There is JavaScript code on Special:Undelete for administrators that makes it possible to automatically select multiple checkboxes by holding the "Shift" key and clicking. This code is also loaded by accident on other special pages and on articles. This makes pages slower to load. This will be fixed. If you know of other special pages where this is useful please tell the developers at [[phab:T232688]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W05"/> 19:52, 27 januar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Tech News: 2020-06]] == <section begin="technews-2020-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 4 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 5 February. It will be on all wikis from 6 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W06"/> 21:04, 3 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19732089 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Tech News: 2020-07]] == <section begin="technews-2020-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new version of the [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Mobile app|Wikimedia Commons app]] for Android. It should fix the failed uploads problem. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093042.html] '''Problems''' * There was a problem with the new MediaWiki version last week. It deleted some messages by accident. The new version was late because it was stopped to fix things. [https://phabricator.wikimedia.org/T233866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/API:Main page|MediaWiki action API]] is used by various tools like bots and gadgets. Some error codes will change. Some parameter values that do not follow the standard will no longer work. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-February/093048.html] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 11 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 12 February. It will be on all wikis from 13 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W07"/> 20:09, 10 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Tech News: 2020-08]] == <section begin="technews-2020-W08"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Pages on Wikidata and Commons now load faster. You can read more about [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Performance Team/Page load performance|page load performance]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-February/013827.html][https://www.mediawiki.org/wiki/ResourceLoader/Developing_with_ResourceLoader] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 February. It will be on all wikis from 20 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/08|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W08"/> 17:16, 17 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Tech News: 2020-09]] == <section begin="technews-2020-W09"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 February. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 February. It will be on all wikis from 27 February ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There will be a [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|reply button]] after each post on a talk page if you want one. This will soon be a beta feature on the Arabic, French, Dutch and Hungarian Wikipedias. You will have to turn it on if you want to use it. It will come to more wikis later. You can [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Talk:Cats test the reply button]. It was briefly shown earlier than planned by mistake on the four first wikis last week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/09|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W09"/> 21:59, 24 februar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Tech News: 2020-10]] == <section begin="technews-2020-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translations]] are available. '''Problems''' * Readers who were not logged in briefly saw the interface in a language decided by their browser. It should normally be in the language of the wiki. This happened for a short period of time last week. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T246071] '''Changes later this week''' * If you forget your password you can ask for a new one to be sent to your email address. You need to know your email address or your username. You will now be able to choose that you need to enter both your email address and your username. This will be a preference. This is to get fewer password reset emails someone else asked for. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * When you asked for a new password you could see if the username didn't exist on [[Special:PasswordReset|Special:PasswordReset]]. Now the page will show the username you entered and tell you an email has been sent if the username exists. This is for better security. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update] * On [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] you can see what other pages link to a page. You can see if the link is from a redirect. You can now see which section the redirect links to. [https://phabricator.wikimedia.org/T103281] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 3 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 4 March. It will be on all wikis from 5 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. You can [[mw:Help talk:Two Column Edit Conflict View|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * There is a [[:m:Abuse filter manager/vote|vote]] on the creation of a new user group called [[:m:Abuse filter manager|abuse filter manager]]. The vote runs from March 1 to March 31 on Meta. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>wgMFSpecialCaseMainPage</code> was used for the mobile site. It was deprecated in 2017. It will stop working in April. Wikis should see if they use it. If they do they should fix it. You can [[phab:T246401|read more and ask for help]]. This affects 183 wikis. There is a [[phab:T246401|list]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Mobile_Gateway/Mobile_homepage_formatting#MFSpecialCaseMainPage] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W10"/> 01:35, 3 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Tech News: 2020-11]] == <section begin="technews-2020-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new search word called <code>articletopic</code>. You can use it to search for articles on a specific topic. It is available on the Arabic, Czech, English and Vietnamese Wikipedias. It will come to more Wikipedias soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559][https://www.mediawiki.org/wiki/ORES/Articletopic][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Search/articletopic] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 10 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 11 March. It will be on all wikis from 12 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a plan for [[mw:Special:MyLanguage/New requirements for user signatures|new requirements for user signatures]]. You can [[mw:Talk:New requirements for user signatures|give feedback]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia Android app]] will do [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will come later this year. [https://phabricator.wikimedia.org/T146032] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W11"/> 18:14, 9 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Tech News: 2020-12]] == <section begin="technews-2020-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|API]] module for changing the content model of existing pages. Use <code>action=changecontentmodel</code> to specify the new model. You can read the [[:mw:Special:MyLanguage/API:ChangeContentModel|documentation on mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T107174] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 17 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 18 March. It will be on all wikis from 19 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you edit a page at the same time as someone else you can get an edit conflict. There is [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Solution: Two Column Edit Conflict View|a new two-column interface]] to make it easier to solve this. It will soon be active by default on the German, Arabic, and Farsi Wikipedias. It will be on by default on more wikis within the next months. You will be able to opt out of the new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T139601][https://phabricator.wikimedia.org/T244863] * You can see [[:mw:Talk pages project/Updates#12 March 2020|a proposed design]] for replying to comments in an easier way. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W12"/> 22:18, 16 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Tech News: 2020-13]] == <section begin="technews-2020-W13"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translations]] are available. '''Problems''' * Some development will be slower than planned. This is because of the [[:w:2019–20 coronavirus pandemic|current pandemic]]. You can see [[:wikitech:Deployments/Covid-19|the new deployment guidelines]]. This is to avoid risks when some persons could be unavailable. * There was a problem when adding interwiki links. The tool you use to add interwiki links could suggest the wrong project to link to. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T247712][https://phabricator.wikimedia.org/T247562] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 24 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 25 March. It will be on all wikis from 26 March ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is [[mw:Growth|a project]] to make editing easier for newcomers. The developers are trying to understand what initiatives different Wikipedias have to welcome newcomers. They also want to know which templates are often used for maintenance activities. You can help this project by [[mw:Growth/March 2020 inventory|checking if your wiki's pages are listed on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/13|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W13"/> 18:05, 23 mart 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19795492 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Tech News: 2020-14]] == <section begin="technews-2020-W14"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The beta version of the [[:mw:Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android can now help users [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search|add tags]] on Commons. These tags are called [[c:Commons:Depicts|depicts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239690] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 31 March. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 April. It will be on all wikis from 2 April ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The video player will change to be simpler and more modern. The current beta feature will become the video player for everyone. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * There is a project to make templates easier to use. The next few weeks the developers will present ideas on the [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|project page]]. You can watch that page if you are interested in giving feedback. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-March/093240.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/14|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W14"/> 19:24, 30 mart 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19939485 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Tech News: 2020-15]] == <section begin="technews-2020-W15"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with user pages not being shown properly on desktop. This was because of a bug. It will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248141] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 April. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 April. It will be on all wikis from 9 April ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * MediaWiki will use a newer version of [[:w:en:Unicode|Unicode]]. Some characters that did not have an upper case equivalent before do now. Titles beginning with one of these characters will be moved. A list of these titles can be seen [[phab:P10817|on Phabricator]]. The titles will be renamed by the user <code>Maintenance script</code>. This will start on 13 April 2020. You can rename them before this if you wish and the new title can be different from the one the script would rename it to. [https://phabricator.wikimedia.org/T219279] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/15|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W15"/> 21:01, 6 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Tech News: 2020-16]] == <section begin="technews-2020-W16"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now use the <code>[[:mw:Help:CirrusSearch#Articletopic|articletopic]]</code> search word on all Wikipedias. It searches articles by topic. [https://phabricator.wikimedia.org/T240559] * You can see wiki tools in the new [https://tools.wmflabs.org/tools-gallery/ Tools Gallery]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/April] * You can see edits from the [[:wikitech:Help:Cloud Services Introduction|Wikimedia Cloud Services]] in a new [https://wmcs-edits.wmflabs.org/#wmcs-edits dashboard]. * When you use filters on a history page you sometimes don't see any edits. There is a text explaining this now. Before it was just empty. [https://phabricator.wikimedia.org/T227578] * There is a new [https://techblog.wikimedia.org/ Wikimedia Technical Blog]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_technical_blog_editorial_guidelines] '''Problems''' * There was a problem with the Wikidata database last week. Some wikis went down for twenty minutes. Wikidata and other projects showed error messages. Interwiki links were not shown, some tools did not work and other problems. Some of this was fixed quickly. The developers are working on fixing the rest. [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Wikidata:Project_chat&oldid=1153486952#Update_about_the_database_breakage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200407-Wikidata%27s_wb_items_per_site_table_dropped][https://phabricator.wikimedia.org/T249565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from April 14. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from April 15. It will be on all wikis from April 16 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Some graphs have not worked on mobile. This will soon be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T133085] * The article tab on talk pages of redirects links to the target of the redirect. It could link to the redirect page itself instead. You can [[phab:T5324|leave feedback on this]]. * For pages using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]], the use of the deprecated <code><nowiki><source></nowiki></code> tag, as well as the use of the deprecated <code>enclose</code> parameter, will add tracking categories. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/16|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W16"/> 17:30, 13 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech News: 2020-17]] == <section begin="technews-2020-W17"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 4 May 2020. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[m:Small wiki toolkits|small wiki toolkits]] is to help smaller wikis that need technical skills. They can learn and share technical skills. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-April/093296.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Over-qualified CSS selectors in Wikimedia skins have been removed. <code>div#content</code> is now <code>.mw-body</code>. <code>div.portal</code> is now <code>.portal</code>. <code>div#footer</code> is now <code>#footer</code>. This is so the skins can use [[:w:en:HTML5|HTML5]] elements. If your gadgets or user styles used them you will have to update them. [https://phabricator.wikimedia.org/T248137] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some things on the wikis might look weird or not work in [[:w:en:Internet Explorer 8|Internet Explorer 8]] in the future. Internet Explorer 8 was replaced in 2011. [https://phabricator.wikimedia.org/T248061] * The font in the diffs will change. [https://phabricator.wikimedia.org/T250393] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 28 April next week. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 29 April next week. It will be on all wikis from 30 April next week ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W17"/> 20:44, 20 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=19961131 --> == Technical maintenance planned == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> (Sorry for using English. {{int:please-translate}}.) A maintenance operation will be performed on Thursday 30th April at 05:00 AM UTC. It impacts all wikis and is supposed to last a few minutes. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T250733|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help making your community aware of this maintenance operation. </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]], 20:01, 27 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20019118 --> == Reminder: Technical maintenance planed == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> Sorry to use English. {{int:please-translate}}. This is a reminder of the message sent on Monday 27th April. A maintenance operation will be performed on Thursday 30th April at 05:00 AM UTC. It impacts all wikis and is supposed to last a few minutes. During this time, new translations may fail, and Notifications may not be delivered. For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T250733|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help making your community aware of this maintenance operation. </div> [[user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] 17:13, 29 april 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Trizek_(WMF)/sandbox/temp_MassMessage_list&oldid=20024829 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Tech News: 2020-19]] == <section begin="technews-2020-W19"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Translations]] are available. '''Problems''' * [[phab:T251153|Some wikis]] will be on read-only for a few minutes on 5 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200505T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251153] * [[phab:T251157|Some wikis]] will be on read-only for a few minutes on 7 May. This will also affect [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CentralAuth|CentralAuth]]. This can for example affect global renames, password changes, changing or confirming your email address and logging in to new wikis. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200507T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251157] '''Changes later this week''' * You can get a notification when someone links to a page you created. You can soon turn these notifications off for individual pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 5 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 6 May. It will be on all wikis from 7 May ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/19|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W19"/> 18:59, 4 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20041690 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Tech News: 2020-20]] == <section begin="technews-2020-W20"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Everyone can now import photos from [[w:en:Flickr|Flickr]] to Commons with the [[c:Special:UploadWizard|UploadWizard]]. Before this only autopatrollers on Commons could import photos from Flickr. [https://phabricator.wikimedia.org/T90004] '''Problems''' * [[phab:T251502|Commons]] will be on read-only for a few minutes on 12 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200512T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251502] * [[phab:T251984|Several wikis including Wikidata]] will be on read-only for a few minutes on 19 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. English Wikipedia will be on read-only for a few minutes on 21 May [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 12 May. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 13 May. It will be on all wikis from 14 May ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] JavaScript scripts and gadgets can no longer check multiple keys at once via <code>mw.config.exists()</code> or <code>mw.user.tokens.exists()</code>. You can use <code>exists()</code> or <code>get()</code> to check one at a time instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T251855] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/20|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W20"/> 22:40, 11 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20078386 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Tech News: 2020-21]] == <section begin="technews-2020-W21"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you forget your password you can ask for a new one to be sent to your email address. You need to know your email address or your username. You can choose that you need to enter both your email address and your username. This is a preference. This is to get fewer password reset emails someone else asked for. This is now available on all Wikimedia wikis. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Password_Reset_Update#May_11,_2020][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikimedia-l/2020-May/094804.html] '''Problems''' * There is a bug that creates problems for iPhone users with [[:w:en:IOS 13|iOS 13]] and [[w:en:Safari (web browser)|Safari]]. If you use an iPhone to read or edit Wikipedia and see bugs on the mobile site you can [[mw:Skin talk:Minerva Neue|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252223] * [[phab:T251984|Several wikis including Wikidata]] will be on read-only for a few minutes on 19 May. This will happen around [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200519T05 05:00 UTC]. English Wikipedia will be on read-only for a few minutes on 21 May [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20200521T05 05:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T251984][https://phabricator.wikimedia.org/T251985] '''Changes later this week''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android can let users [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested Edits 4.0 - Tag Commons images to improve search (to be released May 2020)|add]] [[c:Special:MyLanguage/Commons:Depicts|depicts]] on Commons. The beta version used [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data/Computer-aided tagging|computer-aided tagging]]. This was removed to get more specific depicts. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Suggested_Edits_4.0_-_Tag_Commons_images_to_improve_search_(to_be_released_May_2020)] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graphs]] will be [[:w:en:Rendering (computer graphics)|rendered]] in the reader's browser. This will use [[w:en:JavaScript|Javascript]]. Graphs will hopefully work better for everyone who uses Javascript. It will not work for users who don't use Javascript. This will not affect diagrams in image files. [https://phabricator.wikimedia.org/T236892] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some CSS for the skins has been simplified. This affects <code>div#p-personal</code>, <code>div#p-navigation</code>, <code>div#p-interaction</code>, <code>div#p-tb</code>, <code>div#p-lang</code>, <code>div#p-namespaces</code>, <code>div#p-variants</code> and <code>div#footer</code>. They will have to remove <code>div</code>. You will have to update your gadgets, scripts or user styles. This is so we can use [[:w:en:HTML5|HTML5]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T252467] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some CSS for [[mw:Skin:Vector|the Vector skin]] has been changed. This affects <code>#p-variants</code>, <code>#p-namespaces</code>, <code>#p-personal</code>, <code>#p-views</code> and <code>#p-cactions</code>. They can no longer use <code>> ul</code>. You might need to update your gadgets, scripts or user styles. [[phab:T252447|See how]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/21|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W21"/> 19:18, 18 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Tech News: 2020-22]] == <section begin="technews-2020-W22"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * The visual editor will now work in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|Modern skin]]. The changes that needed to happen for this to work could cause problems for some scripts or gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T177243] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from May 26. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from May 27. It will be on all wikis from May 28 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/22|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W22"/> 16:17, 25 maj 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Tech News: 2020-23]] == <section begin="technews-2020-W23"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new beta version of the [[:c:Commons:Mobile app|Wikimedia Commons app]] for Android. It has a new zoom function when you look at images. It can also suggest places when you upload geotagged photos. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-May/093431.html] '''Problems''' * There was a problem with the Commons database on 27 May. Commons could not be edited for eight minutes. Because of this problem the database was moved. This caused another short read-only time on 29 May. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200528-s4_(commonswiki)_on_read-only_for_8_minutes][https://phabricator.wikimedia.org/T253808][https://phabricator.wikimedia.org/T253825] * The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector skin]] had a problem where you couldn't add links to the article in other languages. You couldn't see the section if there were no links to other languages already. It also removed [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation]] links and links to language settings. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T252800] '''Changes later this week''' * You can get a notification when someone links to a page you created. You can turn these notifications off for individual pages. You can soon turn them off also in the notifications you get. [https://phabricator.wikimedia.org/T46787] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.35|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 2 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 3 June. It will be on all wikis from 4 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/23|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W23"/> 00:30, 2 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20097719 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Tech News: 2020-24]] == <section begin="technews-2020-W24"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some articles have tables that can be sorted in different ways. For example a list of countries can be sorted alphabetically but you can click on the size column to sort them by size. If you clicked on the column a second time it would sort the countries from the bottom to the top instead. A third click will now take you back to the original sorting. [https://phabricator.wikimedia.org/T226697] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint_errors/self-closed-tag|Self-closed tags]] now work as in the [[:w:en:HTML5|HTML5]] specifications. This means you should stop using some of them. <code><nowiki><b/></nowiki></code> is an example of a self-closed tag that won't work. <code>area, base, br, col, embed, hr, img, input, keygen, link, meta, param, source, track, wbr</code> can be self-closed. Pages with tags that should not be self-closed have been listed in [[:wikidata:Q25885956|a tracking category]] since 2016. They will be listed in [[Special:LintErrors/self-closed-tag]]. This doesn't affect <code><nowiki><references /></nowiki></code> or <code><nowiki><ref /></nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T134423] * There is a banner called <code>WikidataPageBanner</code>. It is for example used by the Wikivoyages, Wikimedia Russia and the Catalan, Basque, Galician and Turkish Wikipedias. It will now been seen by mobile visitors too. Before this it was only seen on desktop. The wikis should update instructions on <code>MediaWiki:Sitenotice</code> so that editors know to test and style for mobile too. [https://phabricator.wikimedia.org/T254534][https://phabricator.wikimedia.org/T254295] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can now edit [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] descriptions through the [[:w:en:Application programming interface|API]]. This is useful for tools and gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T226929] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 9 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 10 June. It will be on all wikis from 11 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. It will not work after 13 July. Wikis should use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] instead. 118 wikis need to fix this. You can [[phab:T254287|read more and see if your wiki is affected]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W24"/> 23:11, 8 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20156263 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Tech News: 2020-25]] == <section begin="technews-2020-W25"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Toolforge|Toolforge]] hosts several tools created by the Wikimedia community like edit counters or enhanced editors. It is changing the domain from '''tools.wmflabs.org''' to '''toolforge.org'''. The routing scheme is moving from '''tools.wmflabs.org/toolname''' to '''toolname.toolforge.org'''. You can [[:wikitech:News/Toolforge.org|read the details]]. Tools that use OAuth will have to be updated to keep working. You can [[:wikitech:Help:Cloud_ Services Introduction|ask for help]]. '''Problems''' * There is a Wikidata item link in the sidebar on many pages. This disappeared for a couple of days for users who have the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook]] skin. This was because of a bug. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T254485] * Editing, logging in and logging out didn't work properly for a short period of time last week. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 16 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 17 June. It will be on all wikis from 18 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is a Python [[:w:en:Library (computing)|library]] to automate work on wikis. It will not support [[:w:en:Python (programming language)|Python 2]] after the new version in July. Support for Python 3.4 and MediaWiki below 1.19 will also be dropped. You should migrate to Python 3. You can [[:phab:T242120|ask for help]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot-announce/2020-June/000015.html] * The selectors <code>.menu</code> and <code>.vectorMenu</code> will no longer work in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]] skin. This can affect gadgets and user scripts. <code>.menu</code> should be replaced by <code>ul</code>. <code>.vectorMenu</code> should be replaced by <code>.vector-menu</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T254797] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/25|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W25"/> 23:36, 15 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20175854 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Tech News: 2020-26]] == <section begin="technews-2020-W26"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translations]] are available. '''Problems''' * There are some [[mw:Special:MyLanguage/Growth|new tools]] to make it easier for newcomers to start editing. They are available on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/growthexperiments.dblist some wikis]. These wikis had a problem with the visual editor for a short period of time last week. This was because of a bug in the new tools. It was soon fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T255607] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some user scripts and gadgets stopped working because of a change to [[:w:en:CSS|CSS]] selectors. <code>.vectorTabs</code> should be replaced with <code>.vector-menu-tabs</code> to fix this. [https://phabricator.wikimedia.org/T255718] '''Changes later this week''' * The developers are working on a [[:m:WMDE Technical Wishes/Edit Conflicts#Edit conflicts on talk pages|new interface]] to solve edit conflicts on talk pages. This will be released on 24 June. You can [[mw:mw:Help talk:Paragraph-based Edit Conflict Interface|give feedback]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T230231] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 23 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 24 June. It will be on all wikis from 25 June ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. It will not work after 13 July. Wikis should use [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] instead. 91 wikis still need to fix this. You can [[phab:T254287|read more and see if your wiki is affected]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T254287] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W26"/> 20:48, 22 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20204321 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Tech News: 2020-27]] == <section begin="technews-2020-W27"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translations]] are available. '''Problems''' * Everyone was logged out. This was because a few users saw the wikis as if they were logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html] * Some readers didn't see new edits to pages. If the page had been recently changed they saw an older version of the page instead. This only affected readers who were logged out. It lasted for ten days. It has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.39|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 30 June. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 1 July. It will be on all wikis from 1 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|]] The [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Modern|Modern]] and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Monobook|Monobook]] skins use the ID <code>searchGoButton</code> for the go button. This is <code>searchButton</code> for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector]]. To have the same ID for all skins it will change to <code>searchButton</code> in Monobook and Modern too. This will affect gadgets and user scripts. It will happen on 23 July. They should be updated to use <code>searchButton</code>. You can [[phab:T255953|read more and see a list of affected scripts]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W27"/> 18:30, 29 juni 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20228118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Tech News: 2020-28]] == <section begin="technews-2020-W28"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguageExtension:Score|Score]] extension has been disabled for now. This is because of a security issue. It will work again as soon as the security issue has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257066] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.40|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 7 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 8 July. It will be on all wikis from 9 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Abstract Wikipedia is a new Wikimedia project. It will collect language-independent information that can be easily read in different languages. It builds on Wikidata. The name is preliminary. You can [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|read more]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093571.html] * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] developers are thinking about new experimental tools. If you use an iPhone you can help them by [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/2020 survey|answering the survey]]. * Some [[mw:New requirements for user signatures#Outcome|rules for user signatures]] will soon be enforced. [[Special:LintErrors|Lint errors]] and invalid HTML will no longer be allowed in user signatures. Nested substitution will not be allowed. A link to your user page, user talk page or user contributions will be required. You can [https://signatures.toolforge.org/check check if your signature works with the new rules]. This is because the signatures can cause problems for tools or other text on the page. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/28|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W28"/> 22:17, 6 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20251754 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Tech News: 2020-29]] == <section begin="technews-2020-W29"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users can [[mw:Extension:Thanks|thank]] others for their edits. [[mw:Extension:CheckUser|Checkusers]] can now see user data related to that action. This can help identify [[m:Special:MyLanguage/Sock puppetry|sock puppets]] who harass others using thanks. [https://phabricator.wikimedia.org/T252226] '''Problems''' * Everyone was logged out a couple of weeks ago to fix a security problem. The problem was not entirely fixed. Because of this everyone was logged out once again last week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-June/093543.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-July/002327.html] '''Changes later this week''' * Wikis that are not for one specific language can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|translate]] pages. Sometimes parts of translations are outdated or missing. Outdated translations are marked with a <span style="background-color:#fdd">pink background</span>. Missing translations will also be marked in the future. This markup can sometimes break things. It can soon be disabled by using <code><translate nowrap></translate></code> on the source page. [https://phabricator.wikimedia.org/T256625] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.35/wmf.41|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 14 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 15 July. It will be on all wikis from 16 July ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review plans to use [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093577.html][https://www.mediawiki.org/wiki/Technical_Community_Newsletter/2020/July][https://www.mediawiki.org/wiki/Topic:Vpbt50rwxgb2r6qn][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093607.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/29|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W29"/> 18:29, 13 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20278125 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News: 2020-30]] == <section begin="technews-2020-W30"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A temporary fix helped wikis make their main pages more mobile friendly. This was in 2012. It has not been recommended since 2017. The mobile main page special casing stopped working 14 July. 60 wikis now have main pages that don't work well on mobile. You can see which ones, how to fix it and how to get help [[phab:T254287|in Phabricator]]. This is the same problem that was reported in Tech News [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/24|2020/24]] and [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/26|2020/26]]. '''Problems''' * There is a problem with the interlanguage links. The interlanguage links are the links that help you find a specific page in a different language. The sorting is broken. The developers are working on a solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * Some users keep getting the notifications for the same event. Some of these are old events. [https://phabricator.wikimedia.org/T257714] * Some users have trouble logging in. This is probably a [[:w:en:HTTP cookie|browser cookie]] problem. The developers are working on understanding the problem. If you have trouble logging in you can see the details [[phab:T258121|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T258121] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 21 July. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 22 July. It will be on all wikis from 23 July ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * There is a <code>{{int:printableversion}}</code> link. This will disappear. That is because web browsers today can create a printable version or show how it will look in print anyway. [https://phabricator.wikimedia.org/T167956] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W30"/> 21:13, 20 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Tech News: 2020-31]] == <section begin="technews-2020-W31"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Small wiki toolkits/Starter kit|Starter kit]] is now available for wiki communities. This page lists technical resources, tools, and recommendations. These are essential to operate a wiki project. This is mostly useful for smaller wikis where the community has limited experience with this. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093633.html] * The first features of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project are available for logged-in users on all wikis. In order to use them, uncheck ''{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}'' in your [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|local]] or [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global]] preferences in section ''{{int:prefs-skin-prefs}}''. More improvements are planned. [[mw:Talk:Reading/Web/Desktop Improvements|Feedback is welcome]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] On multiple wikis, a UTCLiveClock gadget is available. For wikis that import the gadget [[:mw:MediaWiki:Gadget-UTCLiveClock.js|directly from mediawiki.org]], end users can now [[mw:MediaWiki_talk:Gadget-UTCLiveClock.js#Time_zones|choose a different timezone to show instead of UTC]]. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The deployment train for MediaWiki has been blocked this week. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-July/093640.html][https://phabricator.wikimedia.org/T257969] * Translation Notification Bot was sending the same message multiple times to every translator. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T144780] * Some users were receiving the same notification multiple times. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from July 28. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from July 29. It will be on all wikis from JUly 30 ([[mw:MediaWiki 1.35/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/31|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W31"/> 15:51, 27 juli 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Tech News: 2020-32]] == <section begin="technews-2020-W32"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translations]] are available. '''Problems''' * All queries to the [[mw:Wikidata Query Service|Wikidata Query Service]] failed between 17:50 and 17:59 UTC on Thursday 23 July. Some queries failed during a longer period. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200723-wdqs-outage] * Interlanguage links were ordered incorrectly for the past few weeks. This problem was also mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/30|Tech News two weeks ago]]. The problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T257625] * There is a problem with the [[Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|global preferences]] for the "{{int:prefs-vector-enable-vector-1-label}}" option. Developers are working on fixing it. [https://phabricator.wikimedia.org/T258493] * A bug in the Wikibase extension had disabled the "move" and "create" types of protection in the main (Gallery) namespace on Wikimedia Commons. New protections could not be added, and existing protections were not enforced, allowing some page moves and page creations that should not have been possible. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T258323] '''Changes later this week''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS Player|video player]] will change to be simpler and more modern. This week, the current beta feature will become the video player for everyone on most non-Wikipedia wikis. The old player will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * Users' <code>global.js</code> and <code>global.css</code> pages will now also be loaded on the mobile site. You can read [[mw:Help:Extension:GlobalCssJs#Per-skin_customization|documentation]] for how to avoid applying styles to the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T138727] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|MonoBook]] skin, the <code>searchGoButton</code> identifier is now <code>searchButton</code>. This may affect CSS and JS gadgets. Migration instructions can be found in [[phab:T255953|T255953]]. This was previously mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/27|issue 27]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bot operators can use Pywikibot to regularly archive discussions. The behavior when the bot uses <code>counter</code> to prevent large archives was changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T215247] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 4. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 5. It will be on all wikis from August 6 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/32|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W32"/> 17:42, 3 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20298484 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Tech News: 2020-33]] == <section begin="technews-2020-W33"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:WMDE_Technical_Wishes/Move_files_to_Commons|FileImporter and FileExporter]] became standard features on all Wikis during the first week of August. They help you transfer files from local wikis to Wikimedia Commons with the original file information and history intact. [https://phabricator.wikimedia.org/T140462] '''Problems''' * The mobile skin displays a message at the bottom of the page about who edited last. This message showed raw wikitext. This has now been fixed. Some messages in [[mw:Structured Discussions|Structured Discussions]] and [[mw:Content translation|content translation]] may still appear as raw wikitext. Developers are working on it. [https://phabricator.wikimedia.org/T259565] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from August 11. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from August 12. It will be on all wikis from August 13 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/33|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W33"/> 18:06, 10 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Tech_News_target_list_1&oldid=20353586 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Tech News: 2020-34]] == <section begin="technews-2020-W34"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you revert an edit using the undo link your edit is marked with an <code>undo</code> tag. This will now only happen if you don't change anything in the edit window before publishing the undo. This is to keep users from marking edits as undos when they actually do something else. [https://phabricator.wikimedia.org/T259014] * The new [[mw:Special:MyLanguage/OOUI|OOUI version]] will not work with [[:w:en:Internet Explorer 8|Internet Explorer 8]]. This means the wikis will look strange and not work well in Internet Explorer 8. This was reported in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/17|Tech/News/2020/17]]. This is because keeping the wikis working with very old browsers creates other problems. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-August/093718.html] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 18 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 19 August. It will be on all wikis from 20 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 13:30 and 15:30 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis next week. This is a reminder. You can help by [[m:Tech/Server switch 2020|translating the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/34|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W34"/> 22:40, 17 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20366028 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Tech News: 2020-35]] == <section begin="technews-2020-W35"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 25 August. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 26 August. It will be on all wikis from 27 August ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/35|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W35"/> 19:58, 24 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20389773 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Tech News: 2020-36]] == <section begin="technews-2020-W36"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translations]] are available. '''Problems''' * This is a reminder. All wikis will be read-only for a few minutes on September 1. This is planned between 14:00 and 15:00 UTC. Please check on the details on [[m:Tech/Server switch 2020|the announcement message]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243314][https://phabricator.wikimedia.org/T244808] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/36|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W36"/> 22:07, 31 august 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20411995 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Tech News: 2020-37]] == <section begin="technews-2020-W37"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Normally pages can be moved to a title that has no existing page yet or to a page that has only one revision, which is a redirect to the page to be moved. A new user right allows editors to move pages over one-revision pages that redirect to anywhere. [https://phabricator.wikimedia.org/T239277] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 8 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 9 September. It will be on all wikis from 10 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] All MediaWiki [[:w:en:API|API]] modules will now use <code>watchlist</code> instead of <code>watch</code>. This was inconsistent before. [https://phabricator.wikimedia.org/T247915] '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] team might work on patrolling tools in the future. You can let them know what tools would be useful for you or for less experienced patrollers. See the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Patrolling conversation|page on mediawiki.org]]. * [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]] will be updated to a new version. This will probably take around two days. OTRS agents will not have access to the system during these days. Emails that come in during the update will be delivered when the update is done. The plan is to start around 08:00 UTC on 14 September. This could change. [https://phabricator.wikimedia.org/T187984] * The Wikipedia Android app will send [[:mw:Wikimedia Apps/Team/Android/AppEditorTasks#Push Notifications for editors|push notifications]] if users want them. This could help you see for example when someone wrote on your talk page or your edit was reverted. This will need [[:w:en:Google Play Services|Google Play Services]] to work. It will also be possible to get the app without Google Play Services but push notifications will not work. Google Play Services is also used to make the app work for [[:w:en:Android KitKat|Android 4.4]] users. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android#Updates][https://phabricator.wikimedia.org/T146032] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Wikimedia code review could move to [[:w:en:GitLab|GitLab]]. It would be hosted on Wikimedia servers. You can take part in the [[mw:GitLab consultation|consultation]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Dropdown menus in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|the Vector skin]] use a <code>.menu</code> class. This will not work in the future. Scripts can use <code>nav ul</code> instead. <code>.vectorTabs</code> and <code>.vectorMenu</code> will also not work. Some scripts need to be updated. You can [[phab:T262092|read more in Phabricator]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/37|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W37"/> 17:59, 7 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20427670 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Tech News: 2020-38]] == <section begin="technews-2020-W38"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translations]] are available. '''Problems''' * The [[mw:Wikimedia Apps|Wikipedia apps]] briefly showed pages without [[w:en:CSS|CSS]] last week. This meant they looked wrong. It was quickly fixed but cached pages without CSS were shown for a few hours. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/20200909-mobileapps_config_change][https://phabricator.wikimedia.org/T262437] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 15 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 16 September. It will be on all wikis from 17 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/38|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W38"/> 18:18, 14 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20446737 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Tech News: 2020-39]] == <section begin="technews-2020-W39"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new tag for reverted edits. For example you can see it in the recent changes feed or in the article history. It is added to edits when they have been undone, rollbacked or manually reverted to an older version of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254074][https://phabricator.wikimedia.org/T164307] '''Changes later this week''' * The number of times you can do something in a period of time on wiki is limited. This could be the number of edits per minute or the number of users you email in a day. Some users are not affected by all limits because of their user rights. They could soon see the limit even if it does not affect them. [https://phabricator.wikimedia.org/T258888] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 22 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 23 September. It will be on all wikis from 24 September ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/39|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W39"/> 23:26, 21 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20461072 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Tech News: 2020-40]] == <section begin="technews-2020-W40"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Admins can now see links to diffs of deleted revisions on [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. This uses the interface of [[Special:Undelete|Special:Undelete]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T261630] * Editors are automatically added to some user groups. For example editors are added to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Autoconfirmed users|autoconfirmed users]] when they have edited enough times and long enough. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|Abuse filters]] can hinder users from automatically getting user rights for a period of time. They can also remove rights user have. Wikis can now ask to change how long this period of time is for their wiki [https://phabricator.wikimedia.org/maniphest/task/edit/form/1/?projectPHIDs=Wikimedia-Site-requests in Phabricator]. It is currently five days. [https://phabricator.wikimedia.org/T231756] '''Problems''' * [[m:Tech/News/2019/34|Last year]] some abuse filters stopped working because of a new change. If they tried to use variables that were unavailable for that action they would fail. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T230256] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 29 September. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 30 September. It will be on all wikis from 1 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can't see the language links to other language versions from the talk page or history page. They are also not shown when you edit an article. This could change. It is not decided if for example the history page should link to another history page or to the article. You can take part in the [[phab:T262472|discussion in Phabricator]]. * The link colours could change. This is to make the difference between links and other text more clear. You can [[phab:T213778|read more in Phabricator]]. * In your preferences you can choose to get different notifications on the web or by email. You will see <code>Apps</code> as one of the alternatives later this week. This is because the [[mw:Wikimedia Apps|Android and iOS Wikipedia apps]] will use push notifications for those who want them. You can see the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:Preferences#mw-prefsection-echo preferences] on the test wiki. The goal is to have push notifications on Android in October and on iOS in early 2021. [https://phabricator.wikimedia.org/T262936] * You can soon put pages on your watchlist for a limited time. This could be useful if you want to watch something for a shorter time but don't want it on your watchlist forever. It now works on [[mw:MediaWiki|mediawiki.org]] and will come to more wikis later. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/Watchlist Expiry|read more]] and [[m:Community Tech/Watchlist Expiry/Release Schedule|see when it will come to other wikis]]. * You can see what Wikimedians think are the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|best new technical tools this year]]. You can also nominate them. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/40|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W40"/> 23:23, 28 septembar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20483264 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Tech News: 2020-41]] == <section begin="technews-2020-W41"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [https://consultation-stats.toolforge.org/ new tool] where you can see which home wiki users have in discussions on Meta. This can help show which communities are not part of the discussion on wikis where we make decisions that affect many other wikis. * You can now thank users for file uploads or for changing the language of a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T254992] '''Problems''' * There were many errors with the new MediaWiki version last week. The new version was rolled back. Updates that should have happened last week are late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177] * Everyone was logged out. This was because a user reported being logged in to someone else's account. The problem should be fixed now. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093922.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Many pages have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. You can [https://techblog.wikimedia.org/2020/09/28/diving-into-wikipedias-ocean-of-errors/ read more] and now [[:w:en:User:Jdlrobson/User scripts with client errors|see a list of user scripts with errors]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 6 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 7 October. It will be on all wikis from 8 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Letters immediately after a link are shown as part of the link. For example the entire word in <code><nowiki>[[Child]]ren</nowiki></code> is linked. On Arabic wikis this works at both the start and end of a word. Previously on Arabic wikis numbers and other non-letter Unicode characters were shown as part of the link at the start of a word but not at the end. Now only Latin and Arabic letters will extend links on Arabic wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T263266] '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 27 October around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/41|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W41"/> 18:24, 5 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20515061 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Tech News: 2020-42]] == <section begin="technews-2020-W42"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translations]] are available. '''Problems''' * Because of the problems with the MediaWiki version two weeks ago last week's updates are also late. [https://phabricator.wikimedia.org/T263177][https://phabricator.wikimedia.org/T263178][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-October/093944.html] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live previews]] didn't show the templates used in the preview if you just edited a section. This has now been fixed. You can also test [[w:en:CSS|CSS]] and [[w:en:JavaScript|JavaScript]] pages even if you have the live preview enabled. Previously this didn't work well. [https://phabricator.wikimedia.org/T102286][https://phabricator.wikimedia.org/T186390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from 13 October. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from 14 October. It will be on all wikis from 15 October ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A new stable version of [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] is coming soon. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/pywikibot/2020-October/010056.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/42|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W42"/> 17:24, 12 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20528295 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Tech News: 2020-43]] == <section begin="technews-2020-W43"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-10-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-10-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-10-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 {{#time:j xg|2020-10-27|en}} around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function will be updated soon so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] * Some gadgets and user-scripts use the HTML div with the ID <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#jump-to-nav</code>. This div will be removed soon. Maintainers should replace these uses with either <code dir=ltr>#siteSub</code> or <code dir=ltr style="white-space:nowrap;">#mw-content-text</code>. A list of affected scripts is at the top of [[phab:T265373]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/43|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W43"/> 18:30, 19 oktobar 2020 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20550811 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Tech News: 2020-44]] == <section begin="technews-2020-W44"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit the wikis for up to an hour on [https://zonestamp.toolforge.org/1603807200 October 27 around 14:00 (UTC)]. It will probably be shorter than an hour. [https://phabricator.wikimedia.org/T264364] * Last week, links to "diffs" from mobile watchlists and recentchanges were linking to page-revisions instead of diffs. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T265654] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Since the introduction of the [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrators]] user group in 2018, administrators couldn’t view the deleted history of CSS/JS pages. Now they can. [https://phabricator.wikimedia.org/T202989] * There was a problem with the [[Special:Tags|Change Tags]]. The software would apply the "{{int:Tag-mw-reverted}}" tag to any page actions such as page-protection changes if they came directly after a reverted edit. This has now been fixed for new edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T265312] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias in November. Another announcement will be made once the date is finalized. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/44|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W44"/> 18:38, 26 oktobar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20574890 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Tech News: 2020-45]] == <section begin="technews-2020-W45"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can no longer read Wikimedia wikis if your browser uses very old [[:w:en:Transport Layer Security|TLS]]. This is because it is a security problem for everyone. It could lead to [[:w:en:Downgrade attack|downgrade attacks]]. Since October 29, 2020, users who use old TLS versions will not be able to connect to Wikimedia projects. A list of [[:wikitech:HTTPS/Browser Recommendations|browser recommendations]] is available. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T258405] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new automatic [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking categories|tracking category]] available: [[:{{ns:14}}:{{MediaWiki:nonnumeric-formatnum}}|Pages with non-numeric formatnum arguments]]. It collects pages which use the <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> parser function with invalid (non-numeric) input, ''e.g.'' <code><nowiki>{{formatnum:TECHNEWS}}</nowiki></code>. Note that <code><nowiki>{{formatnum:123,456}}</nowiki></code> is also invalid input: as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#formatnum|documentation]], the argument should be <u>unformatted</u> so that it can be reliably and correctly localised. The tracking category will help identify problematic usage and double-formatting. The new tracking category's name can be [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&showMessage=nonnumeric-formatnum&group=core&optional=1&action=translate translated at translatewiki]. [https://phabricator.wikimedia.org/T237467] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from November 3. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from November 4. It will be on all wikis from November 5 ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * Administrators and stewards will be able to use a special page (Special:CreateLocalAccount) to force local account creation for a global account. This is useful when account creation is blocked for that user (by a block or a filter). [https://phabricator.wikimedia.org/T259721] * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/replying|Reply tool]] will be offered as an opt-in [[mw:Special:MyLanguage/Beta Feature|Beta Feature]] on most Wikipedias on November 4. This change excludes the English, Russian, and German-language Wikipedias, plus a few smaller Wikipedias with special circumstances. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|the help page]] and [[mw:Help:DiscussionTools/Why can't I reply to this comment?|the troubleshooting guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T266303] '''Future changes''' * A discussion has been restarted about using a Unicode minus sign (− U+2212) in the output of <code><nowiki>{{formatnum}}</nowiki></code> when it is given a negative argument. [https://phabricator.wikimedia.org/T10327] * In the future [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|IP addresses of unregistered users will not be shown for everyone]]. They will get an alias instead. There will be a new user right or an opt-in function for more vandal fighters to see the IPs of unregistered users. There would be some criteria for who gets the user right or opt-in. There will also be other new tools to help handle vandalism. This is early in the process and the developers are still collecting information from the communities before they suggest solutions. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/45|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W45"/> 17:08, 2 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20604769 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Tech News: 2020-46]] == <section begin="technews-2020-W46"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * You can see [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|reference previews]]. This shows a preview of the footnote when you hover over it. This has been a [[mw:Beta Features|beta feature]]. It will move out of beta and be enabled by default. There will be an option not to use it. The developers are looking for small or medium-sized wikis to be the first ones. You can [[m:User talk:Michael Schönitzer (WMDE)|let them know]] if your wiki is interested. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-ambassadors/2020-November/002373.html] * From November 16 the categories will not be sorted in order for a short time. This is because the developers are upgrading to a new version of the [[:w:en:International Components for Unicode|internationalisation library]]. They will use a script to fix the existing categories. This can take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/46|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W46"/> 16:49, 9 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20634159 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Tech News: 2020-47]] == <section begin="technews-2020-W47"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 16 November, changes to categories will not be sorted correctly for most languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T264991][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] '''Changes later this week''' * If you merged two pages in a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespace]] where pages can't redirect this used to break the merge history. This will now be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T93469] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-11-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-11-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-11-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] is now open for proposals. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. You can post proposals from 16 to 30 November. You can vote on proposals from 8 December to 21 December. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/47|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W47"/> 16:36, 16 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20669023 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Tech News: 2020-48]] == <section begin="technews-2020-W48"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Timestamps in [[Special:Log|Special:Log]] are now links. They go to Special:Log for only that entry. This is how timestamps work on for example the history page. [https://phabricator.wikimedia.org/T207562] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2020 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from 1 December. Unclaimed projects can be deleted from 1 January. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-November/094054.html] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/48|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W48"/> 18:18, 23 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20698111 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Tech News: 2020-49]] == <section begin="technews-2020-W49"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]] will show readers more of the article history. They can see new updates and easier see how the article has changed over time. This is an experiment. It will first be shown only to some iOS app users as a [[:w:en:A/B testing|test]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T241253][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Breaking_Down_the_Wall] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]] can be used for [[:w:en:SQL|SQL]] queries. You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry], [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] or other ways to do this. To make the Wiki Replicas stable there will be two changes. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work. You can also only query a database if you connect to it directly. This will happen in February 2021. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/49|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W49"/> 18:44, 30 novembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20728523 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Tech News: 2020-50]] == <section begin="technews-2020-W50"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now put pages on your watchlist for a limited period of time. Some wikis already had this function. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Tech/Watchlist_Expiry][https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Watchlist_expiry] '''Changes later this week''' * Information from Wikidata that is used on a wiki page can be shown in recent changes and watchlists on a Wikimedia wiki. To see this you need to turn on showing Wikidata edits in your watchlist in the preferences. Changes to the Wikidata description in the language of a Wikimedia wiki will then be shown in recent changes and watchlists. This will not show edits to languages that are not relevant to your wiki. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikidata/2020-November/014402.html][https://phabricator.wikimedia.org/T191831] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021|Community Wishlist Survey]] between 8 December and 21 December. The survey decides what the [[m:Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/50|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W50"/> 17:14, 7 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20754641 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Tech News: 2020-51]] == <section begin="technews-2020-W51"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. It was released in India in September. It can now be downloaded in other countries too. [https://diff.wikimedia.org/2020/12/10/growing-wikipedias-reach-with-an-app-for-kaios-feature-phones/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2020-12-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2020-12-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2020-12-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/51|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W51"/> 22:33, 14 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20803489 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Tech News: 2020-52]] == <section begin="technews-2020-W52"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 11 January 2021. '''Recent changes''' * The <code><nowiki>{{citation needed}}</nowiki></code> template shows when a statement in a Wikipedia article needs a source. If you click on it when you edit with the visual editor there is a popup that explains this. Now it can also show the reason and when it was added. [https://phabricator.wikimedia.org/T270107] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * You can [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation/Ideas|propose and discuss]] what technical improvements should be done for geographic information. This could be coordinates, maps or other related things. * Some wikis use [[mw:Writing systems/LanguageConverter|LanguageConverter]] to switch between writing systems or variants of a language. This can only be done for the entire page. There will be a <code><nowiki><langconvert></nowiki></code> tag that can convert a piece of text on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T263082] * Oversighters and stewards can hide entries in [[Special:AbuseLog|Special:AbuseLog]]. They can soon hide multiple entries at once using checkboxes. This works like hiding normal edits. It will happen in early January. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2020/52|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2020-W52"/> 21:52, 21 decembar 2020 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20833836 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Tech News: 2021-02]] == <section begin="technews-2021-W02"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can choose to be reminded when you have not added an edit summary. This can be done in your preferences. This could conflict with the [[:w:en:CAPTCHA|CAPTCHA]]. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T12729] * You can link to specific log entries. You can get these links for example by clicking the timestamps in the log. Until now, such links to private log entries showed no entry even if you had permission to view private log entries. The links now show the entry. [https://phabricator.wikimedia.org/T269761] * Admins can use the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filter tool]] to automatically prevent bad edits. Three changes happened last week: ** The filter editing interface now shows syntax errors while you type. This is similar to JavaScript pages. It also shows a warning for regular expressions that match the empty string. New warnings will be added later. [https://phabricator.wikimedia.org/T187686] ** [[m:Special:MyLanguage/Meta:Oversighters|Oversighters]] can now hide multiple filter log entries at once using checkboxes on [[Special:AbuseLog]]. This is how the usual revision deletion works. [https://phabricator.wikimedia.org/T260904] ** When a filter matches too many actions after it has been changed it is "throttled". The most powerful actions are disabled. This is to avoid many editors getting blocked when an administrator made a mistake. The administrator will now get a notification about this "throttle". * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a new tool to [https://skins.wmflabs.org/?#/add build new skins]. You can also [https://skins.wmflabs.org/?#/ see] existing [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Skins|skins]]. You can [[mw:User talk:Jdlrobson|give feedback]]. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2020-December/094130.html] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Bots using the API no longer watch pages automatically based on account preferences. Setting the <code>watchlist</code> to <code>watch</code> will still work. This is to reduce the size of the watchlist data in the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T258108] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto's]] [[:mw:Extension:Scribunto/Lua reference manual#File metadata|file metadata]] now includes length. [https://phabricator.wikimedia.org/T209679] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:w:en:CSS|CSS]] and [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code pages now have link anchors to [https://patchdemo.wmflabs.org/wikis/40e4795d4448b55a6d8c46ff414bcf78/w/index.php/MediaWiki:En.js#L-125 line numbers]. You can use wikilinks like [[:w:en:MediaWiki:Common.js#L-50]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T29531] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] There was a [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25|new version]] of MediaWiki last week. You can read [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.25/Changelog|a detailed log]] of all 763 changes. Most of them are very small and will not affect you. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/02|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W02"/> 16:40, 11 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20950047 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Tech News: 2021-03]] == <section begin="technews-2021-W03"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth team]] plans to add features to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer tasks/Experiment analysis, November 2020|get more visitors to edit]] to more Wikipedias. You can help [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:Translate&group=ext-growthexperiments&language=&filter=&action=translate translating the interface]. * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791] * [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|MassMessage]] posts could be automatically timestamped in the future. This is because MassMessage senders can now send pages using MassMessage. Pages are more difficult to sign. If there are times when a MassMessage post should not be timestamped you can [[phab:T270435|let the developers know]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/03|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W03"/> 17:09, 18 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=20974628 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Tech News: 2021-04]] == <section begin="technews-2021-W04"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translations]] are available. '''Problems''' * You will be able to read but not to edit Wikimedia Commons for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210126T07 {{#time:j xg|2021-01-26|en}} at 07:00 (UTC)]. You will not be able to read or edit [[:wikitech:Main Page|Wikitech]] for a short time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210128T09 {{#time:j xg|2021-01-28|en}} at 09:00 (UTC)]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271791][https://phabricator.wikimedia.org/T272388] '''Changes later this week''' * [[m:WMDE Technical Wishes/Bracket Matching|Bracket matching]] will be added to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] syntax highlighter on the first wikis. The first wikis are German and Catalan Wikipedia and maybe other Wikimedia wikis. This will happen on 27 January. [https://phabricator.wikimedia.org/T270238] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-01-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-01-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-01-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/04|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W04"/> 19:29, 25 januar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21007423 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Tech News: 2021-05]] == <section begin="technews-2021-W05"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translations]] are available. '''Problems''' * [[:w:en:IPv6|IPv6 addresses]] were written in lowercase letters in diffs. This caused dead links since [[Special:Contributions|Special:Contributions]] only accepted uppercase letters for the IPs. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T272225] '''Changes later this week''' * You can soon use Wikidata to link to pages on the multilingual Wikisource. [https://phabricator.wikimedia.org/T138332] * Often editors use a "non-breaking space" to make a gap between two items when reading but still show them together. This can be used to avoid a line break. You will now be able to add new ones via the special character tool in the 2010, 2017, and visual editors. The character will be shown in the visual editor as a space with a grey background. [https://phabricator.wikimedia.org/T70429][https://phabricator.wikimedia.org/T96666] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=| Advanced item]] Wikis use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|abuse filters]] to stop bad edits being made. Filter maintainers can now use syntax like <code>1.2.3.4 - 1.2.3.55</code> as well as the <code>1.2.3.4/27</code> syntax for IP ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T218074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[mw:Skin:Minerva Neue|Minerva]] is the skin Wikimedia wikis use for mobile traffic. When a page is protected and you can't edit it you can normally read the source wikicode. This doesn't work on Minerva on mobile devices. This is being fixed. Some text might overlap. This is because your community needs to update [[MediaWiki:Protectedpagetext|MediaWiki:Protectedpagetext]] to work on mobile. You can [[phab:T208827|read more]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Inline_styles_should_not_use_properties_that_impact_sizing_and_positioning][https://www.mediawiki.org/wiki/Recommendations_for_mobile_friendly_articles_on_Wikimedia_wikis#Avoid_tables_for_anything_except_data] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] will change the IP address they use to contact the wikis. The new IP address will be <code>185.15.56.1</code>. This will happen on February 8. You can [[:wikitech:News/CloudVPS NAT wikis|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/05|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W05"/> 23:37, 1 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21033195 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Tech News: 2021-06]] == <section begin="technews-2021-W06"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps|Wikipedia app]] for Android now has watchlists and talk pages in the app. [https://play.google.com/store/apps/details?id=org.wikipedia] '''Changes later this week''' * You can see edits to chosen pages on [[Special:Watchlist|Special:Watchlist]]. You can add pages to your watchlist on every wiki you like. The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|GlobalWatchlist]] extension will come to Meta on 11 February. There you can see entries on watched pages on different wikis on the same page. The new watchlist will be found on [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] on Meta. You can choose which wikis to watch and other preferences on [[m:Special:GlobalWatchlistSettings|Special:GlobalWatchlistSettings]] on Meta. You can watch up to five wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T260862] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * When admins [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protecting and unprotecting pages|protect]] pages the form will use the [[mw:UX standardization|OOUI look]]. [[Special:Import|Special:Import]] will also get the new look. This will make them easier to use on mobile phones. [https://phabricator.wikimedia.org/T235424][https://phabricator.wikimedia.org/T108792] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[m:Tech/News/2021/05|Last week]] Tech News reported that the IP address [[:wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] and [[:wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] use to contact the wikis will change on 8 February. This is delayed. It will happen later instead. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/CloudVPS_NAT_wikis] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/06|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W06"/> 18:40, 8 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21082948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Tech News: 2021-07]] == <section begin="technews-2021-W07"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translations]] are available. '''Problems''' * There were problems with recent versions of MediaWiki. Because the updates caused problems the developers rolled back to an earlier version. Some updates and new functions will come later than planned. [https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094255.html][https://lists.wikimedia.org/pipermail/wikitech-l/2021-February/094271.html] * Some services will not work for a short period of time from 07:00 UTC on 17 February. There might be problems with new [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|short links]], new translations, new notifications, adding new items to your [[mw:Reading/Reading Lists|reading lists]] or recording [[:w:en:Email#Tracking of sent mail|email bounces]]. This is because of database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T273758] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.31|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/07|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W07"/> 18:54, 15 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21105437 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Tech News: 2021-08]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The visual editor will now use [[:c:Commons:Structured data/Media search|MediaSearch]] to find images. You can search for images on Commons in the visual editor when you are looking for illustrations. This is to help editors find better images. [https://phabricator.wikimedia.org/T259896] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighter]] now works with more languages: [[:w:en:Futhark (programming language)|Futhark]], [[:w:en:Graphviz|Graphviz]]/[[:w:en:DOT (graph description language)|DOT]], CDDL and AMDGPU. [https://phabricator.wikimedia.org/T274741] '''Problems''' * Editing a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EasyTimeline|timeline]] might have removed all text from it. This was because of a bug and has been fixed. You might need to edit the timeline again for it to show properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T274822] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.32|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-02-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-02-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-02-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] There is a [[:m:Wikimedia Rust developers user group|user group]] for developers and users interested in working on Wikimedia wikis with the [[:w:en:Rust (programming language)|Rust programming language]]. You can join or tell others who want to make your wiki better in the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 01:16, 23 februar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21134058 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Tech News: 2021-09]] == <div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth team tools]] can now show the name of a newcomer's mentor anywhere [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship/Integrating_mentorship|through a magic word]]. This can be used for welcome messages or userboxes. * A new version of the [[c:Special:MyLanguage/Commons:VideoCutTool|VideoCutTool]] is now available. It enables cropping, trimming, audio disabling, and rotating video content. It is being created as part of the developer outreach programs. '''Problems''' * There was a problem with the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Job queue|job queue]]. This meant some functions did not save changes and mass messages were delayed. This did not affect wiki edits. [https://phabricator.wikimedia.org/T275437] * Some editors may not be logged in to their accounts automatically in the latest versions of Firefox and Safari. [https://phabricator.wikimedia.org/T226797] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.33|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> ---- 20:06, 1 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21161722 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Tech News: 2021-10]] == <section begin="technews-2021-W10"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section translation]] now works on Bengali Wikipedia. It helps mobile editors translate sections of articles. It will come to more wikis later. The first focus is active wikis with a smaller number of articles. You can [https://sx.wmflabs.org/index.php/Main_Page test it] and [[mw:Talk:Content translation/Section translation|leave feedback]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] now give admins the review right. [https://phabricator.wikimedia.org/T275293] * When someone links to a Wikipedia article on Twitter this will now show a preview of the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T276185] '''Problems''' * Many graphs have [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] errors. Graph editors can check their graphs in their browser's developer console after editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T275833] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Talk pages project/New discussion|New Discussion]] tool will soon be a new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|discussion tools]] beta feature for on most Wikipedias. The goal is to make it easier to start new discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T275257] '''Future changes''' * There will be a number of changes to make it easier to work with templates. Some will come to the first wikis in March. Other changes will come to the first wikis in June. This is both for those who use templates and those who create or maintain them. You can [[:m:WMDE Technical Wishes/Templates|read more]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] will become a default feature on some wikis on 17 March. They will share a setting with [[mw:Page Previews|Page Previews]]. If you prefer the Reference Tooltips or Navigation-Popups gadget you can keep using them. If so Reference Previews won't be shown. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * New JavaScript-based functions will not work in [[:w:en:Internet Explorer 11|Internet Explorer 11]]. This is because Internet Explorer is an old browser that doesn't work with how JavaScript is written today. Everything that works in Internet Explorer 11 today will continue working in Internet Explorer for now. You can [[mw:Compatibility/IE11|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/10|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W10"/> 18:50, 8 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21175593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Tech News: 2021-11]] == <section begin="technews-2021-W11"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis that are part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|desktop improvements]] project can now use a new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Search|search function]]. The desktop improvements and the new search will come to more wikis later. You can also [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements#Deployment plan and timeline|test it early]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Editors who put up banners or change site-wide [[:w:en:JavaScript|JavaScript]] code should use the [https://grafana.wikimedia.org/d/000000566/overview?viewPanel=16&orgId=1 client error graph] to see that their changes has not caused problems. You can [https://diff.wikimedia.org/2021/03/08/sailing-steady%e2%80%8a-%e2%80%8ahow-you-can-help-keep-wikimedia-sites-error-free read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276296] '''Problems''' * Due to [[phab:T276968|database issues]] the [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org Wikimedia Beta Cluster] was read-only for over a day. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.34|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can add a [[:w:en:Newline|newline]] or [[:w:en:Carriage return|carriage return]] character to a custom signature if you use a template. There is a proposal to not allow them in the future. This is because they can cause formatting problems. [https://www.mediawiki.org/wiki/New_requirements_for_user_signatures#Additional_proposal_(2021)][https://phabricator.wikimedia.org/T272322] * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|12 wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|en}} at 06:00 (UTC)]. This could take 30 minutes but will probably be much faster. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] You can use [https://quarry.wmflabs.org/ Quarry] for [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the [[wikitech:Wiki replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 23 March. There will be a new field to specify the database to connect to. If you think this affects you and you need help you can [[phab:T268498|post on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/PAWS PAWS] and other ways to do [[:w:en:SQL|SQL]] queries to the Wiki Replicas will be affected later. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Wiki_Replicas_2020_Redesign] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/11|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W11"/> 00:20, 16 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21226057 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Tech News: 2021-12]] == <section begin="technews-2021-W12"/><div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a [[mw:Wikipedia for KaiOS|Wikipedia app]] for [[:w:en:KaiOS|KaiOS]] phones. They don't have a touch screen so readers navigate with the phone keys. There is now a [https://wikimedia.github.io/wikipedia-kaios/sim.html simulator] so you can see what it looks like. * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|new discussion tool]] are now available as the "{{int:discussiontools-preference-label}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] in almost all wikis except German Wikipedia. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T276899|twelve wikis]] for a short period of time on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210323T06 {{#time:j xg|2021-03-23|{{PAGELANGUAGE}}}} at 06:00 (UTC)]. This can also affect password changes, logging in to new wikis, global renames and changing or confirming emails. This could take 30 minutes but will probably be much faster. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.36|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-03-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). * [[:w:en:Syntax highlighting|Syntax highlighting]] colours will change to be easier to read. This will soon come to the [[phab:T276346|first wikis]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting] '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged revisions]] will no longer have multiple tags like "tone" or "depth". It will also only have one tier. This was changed because very few wikis used these features and they make the tool difficult to maintain. [https://phabricator.wikimedia.org/T185664][https://phabricator.wikimedia.org/T277883] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets and user scripts can access variables about the current page in JavaScript. In 2015 this was moved from <code dir=ltr>wg*</code> to <code dir=ltr>mw.config</code>. <code dir=ltr>wg*</code> will soon no longer work. [https://phabricator.wikimedia.org/T72470] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]] • [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/12|Translate]] • [[m:Tech|Get help]] • [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]] • [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div></div> <section end="technews-2021-W12"/> 17:51, 22 mart 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21244806 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Tech News: 2021-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some very old [[:w:en:Web browser|web browsers]] [[:mw:Special:MyLanguage/Compatibility|don’t work]] well with the Wikimedia wikis. Some old code for browsers that used to be supported is being removed. This could cause issues in those browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T277803] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:m:IRC/Channels#Raw_feeds|IRC recent changes feeds]] have been moved to a new server. Make sure all tools automatically reconnect to <code>irc.wikimedia.org</code> and not to the name of any specific server. Users should also consider switching to the more modern [[:wikitech:Event Platform/EventStreams|EventStreams]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T224579] '''Problems''' * When you move a page that many editors have on their watchlist the history can be split. It might also not be possible to move it again for a while. This is because of a [[:w:en:Job queue|job queue]] problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T278350] * Some translatable pages on Meta could not be edited. This was because of a bug in the translation tool. The new MediaWiki version was delayed because of problems like this. [https://phabricator.wikimedia.org/T278429][https://phabricator.wikimedia.org/T274940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.37|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-03-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-03-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:28, 29 mart 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21267131 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Tech News: 2021-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors can collapse part of an article so you have to click on it to see it. When you click a link to a section inside collapsed content it will now expand to show the section. The browser will scroll down to the section. Previously such links didn't work unless you manually expanded the content first. [https://phabricator.wikimedia.org/T276741] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] will use for example <code>2010-12-XX</code> instead of <code>2010-12</code> for dates with a month but no days. This is because <code>2010-12</code> could be confused with <code>2010-2012</code> instead of <code>December 2010</code>. This is called level 1 instead of level 0 in the [https://www.loc.gov/standards/datetime/ Extended Date/Time Format]. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.36/wmf.38|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.36/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[:wikitech:PAWS|PAWS]] can now connect to the new [[:wikitech:Wiki Replicas|Wiki Replicas]]. Cross-database <code>JOINS</code> will no longer work from 28 April. There is [[:wikitech:News/Wiki Replicas 2020 Redesign#How should I connect to databases in PAWS?|a new way to connect]] to the databases. Until 28 April both ways to connect to the databases will work. If you think this affects you and you need help you can post [[phab:T268498|on Phabricator]] or on [[wikitech:Talk:News/Wiki Replicas 2020 Redesign|Wikitech]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:38, 5 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21287348 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Tech News: 2021-16]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Email to the Wikimedia wikis are handled by groups of Wikimedia editors. These volunteer response teams now use [https://github.com/znuny/Znuny Znuny] instead of [[m:Special:MyLanguage/OTRS|OTRS]]. The functions and interface remain the same. The volunteer administrators will give more details about the next steps soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T279303][https://phabricator.wikimedia.org/T275294] * If you use [[Mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighting]], you can see line numbers in the 2010 and 2017 wikitext editors when editing templates. This is to make it easier to see line breaks or talk about specific lines. Line numbers will soon come to all namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T267911][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Line_Numbering] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Because of a technical change there could be problems with gadgets and scripts that have an edit summary area that looks [https://phab.wmfusercontent.org/file/data/llvdqqnb5zpsfzylbqcg/PHID-FILE-25vs4qowibmtysl7cbml/Screen_Shot_2021-04-06_at_2.34.04_PM.png similar to this one]. If they look strange they should use <code>mw.loader.using('mediawiki.action.edit.styles')</code> to go back to how they looked before. [https://phabricator.wikimedia.org/T278898] * The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.1|latest version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis last week. There was no Tech News issue last week. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in two weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:47, 19 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21356080 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Tech News: 2021-17]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Templates have parameters that can have specific values. It is possible to suggest values for editors with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TemplateData|TemplateData]]. You can soon see them as a drop-down list in the visual editor. This is to help template users find the right values faster. [https://phabricator.wikimedia.org/T273857][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/Suggested_values_for_template_parameters] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-04-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-04-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-04-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:22, 26 april 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21391118 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Tech News: 2021-18]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:Wikipedia:Twinkle|Twinkle]] is a gadget on English Wikipedia. It can help with maintenance and patrolling. It can [[m:Grants:Project/Rapid/SD0001/Twinkle localisation/Report|now be used on other wikis]]. You can get Twinkle on your wiki using the [https://github.com/wikimedia-gadgets/twinkle-starter twinkle-starter] GitHub repository. '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|content translation tool]] did not work for many articles for a little while. This was because of a bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T281346] * Some things will not work for about a minute on 5 May. This will happen [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210505T0600 around 06:00 UTC]. This will affect the content translation tool and notifications among other things. This is because of an upgrade to avoid crashes. [https://phabricator.wikimedia.org/T281212] '''Changes later this week''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] will become a default feature on a number of wikis on 5 May. This is later than planned because of some changes. You can use it without using [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|Page Previews]] if you want to. The earlier plan was to have the preference to use both or none. [https://phabricator.wikimedia.org/T271206][https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:CSS|CSS]] classes <code dir=ltr>.error</code>, <code dir=ltr>.warning</code> and <code dir=ltr>.success</code> do not work for mobile readers if they have not been specifically defined on your wiki. From June they will not work for desktop readers. This can affect gadgets and templates. The classes can be defined in [[MediaWiki:Common.css]] or template styles instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T280766] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:42, 3 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21418010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Tech News: 2021-19]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can see what participants plan to work on at the online [[mw:Wikimedia Hackathon 2021|Wikimedia hackathon]] 22–23 May. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:08, 10 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21428676 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Tech News: 2021-20]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new toolbar in [[mw:Talk pages project/Replying|the Reply tool]]. It works in the wikitext source mode. You can enable it in [[Special:Preferences#mw-htmlform-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T276608] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#13_May_2021] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/New_discussion#13_May_2021] * Wikimedia [https://lists.wikimedia.org/mailman/listinfo mailing lists] are being moved to [[:w:en:GNU Mailman|Mailman 3]]. This is a newer version. For the [[:w:en:Character encoding|character encoding]] to work it will change from <code>[[:w:en:UTF-8|UTF-8]]</code> to <code>utf8mb3</code>. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IEYQ2HS3LZF2P3DAYMNZYQDGHWPVMTPY/][https://phabricator.wikimedia.org/T282621] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/14|earlier issue]] of Tech News said that the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|citoid]] [[:w:en:API|API]] would handle dates with a month but no days in a new way. This has been reverted for now. There needs to be more discussion of how it affects different wikis first. [https://phabricator.wikimedia.org/T132308] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] <code>MediaWiki:Pageimages-blacklist</code> will be renamed <code>MediaWiki:Pageimages-denylist</code>. The list can be copied to the new name. It will happen on 19 May for some wikis and 20 May for some wikis. Most wikis don't use it. It lists images that should never be used as thumbnails for articles. [https://phabricator.wikimedia.org/T282626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 15:47, 17 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21464279 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Tech News: 2021-21]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Wikimedia movement has been using [[:m:Special:MyLanguage/IRC|IRC]] on a network called [[:w:en:Freenode|Freenode]]. There have been changes around who is in control of the network. The [[m:Special:MyLanguage/IRC/Group_Contacts|Wikimedia IRC Group Contacts]] have [[m:Special:Diff/21476411|decided]] to move to the new [[:w:en:Libera Chat|Libera Chat]] network instead. This is not a formal decision for the movement to move all channels but most Wikimedia IRC channels will probably leave Freenode. There is a [[:m:IRC/Migrating_to_Libera_Chat|migration guide]] and ongoing Wikimedia [[m:Wikimedia Forum#Freenode (IRC)|discussions about this]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-05-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-05-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-05-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:04, 24 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21477606 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Tech News: 2021-22]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translations]] are available. '''Problems''' * There was an issue on the Vector skin with the text size of categories and notices under the page title. It was fixed last Monday. [https://phabricator.wikimedia.org/T283206] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:04, 31 maj 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21516076 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Tech News: 2021-23]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Wikimedia movement uses [[:mw:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] for technical tasks. This is where we collect technical suggestions, bugs and what developers are working on. The company behind Phabricator will stop working on it. This will not change anything for the Wikimedia movement now. It could lead to changes in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/YAXOD46INJLAODYYIJUVQWOZFIV54VUI/][https://admin.phacility.com/phame/post/view/11/phacility_is_winding_down_operations/][https://phabricator.wikimedia.org/T283980] * Searching on Wikipedia will find more results in some languages. This is mainly true for when those who search do not use the correct [[:w:en:Diacritic|diacritics]] because they are not seen as necessary in that language. For example searching for <code>Bedusz</code> doesn't find <code>Będusz</code> on German Wikipedia. The character <code>ę</code> isn't used in German so many would write <code>e</code> instead. This will work better in the future in some languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T219550] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:w:en:Cross-site request forgery|CSRF token parameters]] in the [[:mw:Special:MyLanguage/API:Main page|action API]] were changed in 2014. The old parameters from before 2014 will stop working soon. This can affect bots, gadgets and user scripts that still use the old parameters. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IMP43BNCI32C524O5YCUWMQYP4WVBQ2B/][https://phabricator.wikimedia.org/T280806] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:01, 7 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21551759 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Tech News: 2021-24]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Logged-in users on the mobile web can choose to use the [[:mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|advanced mobile mode]]. They now see categories in a similar way as users on desktop do. This means that some gadgets that have just been for desktop users could work for users of the mobile site too. If your wiki has such gadgets you could decide to turn them on for the mobile site too. Some gadgets probably need to be fixed to look good on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T284763] * Language links on Wikidata now works for [[:oldwikisource:Main Page|multilingual Wikisource]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T275958] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future we [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|can't show the IP]] of unregistered editors to everyone. This is because privacy regulations and norms have changed. There is now a rough draft of how [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#Updates|showing the IP to those who need to see it]] could work. * German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis will be read-only for a few minutes on 22 June. This is planned between 5:00 and 5:30 UTC. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 28 June. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:25, 14 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21587625 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Tech News: 2021-25]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The <code>otrs-member</code> group name is now <code>vrt-permissions</code>. This could affect abuse filters. [https://phabricator.wikimedia.org/T280615] '''Problems''' * You will be able to read but not edit German Wikipedia, English Wikivoyage and 29 smaller wikis for a few minutes on 22 June. This is planned between [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210623T0500 5:00 and 5:30 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284530] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-06-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:47, 21 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21593987 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Tech News: 2021-26]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Growth|Growth features]] now can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure Growth features directly on their wiki]]. This uses the new special page <code>Special:EditGrowthConfig</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285423] * Wikisources have a new [[m:Special:MyLanguage/Community Tech/OCR Improvements|OCR tool]]. If you don't want to see the "extract text" button on Wikisource you can add <code>.ext-wikisource-ExtractTextWidget { display: none; }</code> to your [[Special:MyPage/common.css|common.css page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285311] '''Problems''' *You will be able to read but not edit the Wikimedia wikis for a few minutes on 29 June. This is planned at [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?iso=20210629T1400 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T281515][https://phabricator.wikimedia.org/T281209] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-06-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-06-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * <code>Threshold for stub link formatting</code>, <code>thumbnail size</code> and <code>auto-number headings</code> can be set in preferences. They are expensive to maintain and few editors use them. The developers are planning to remove them. Removing them will make pages load faster. You can [[mw:Special:MyLanguage/User:SKim (WMF)/Performance Dependent User Preferences|read more and give feedback]]. * A toolbar will be added to the [[mw:Talk pages project/Replying|Reply tool]]'s wikitext source mode. This will make it easier to link to pages and to ping other users. [https://phabricator.wikimedia.org/T276609][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Replying#Status_updates] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:30, 28 juni 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21653312 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Tech News: 2021-27]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 19 July. '''Recent changes''' * [[:wikidata:Q4063270|AutoWikiBrowser]] is a tool to make repetitive tasks easier. It now uses [[:w:en:JSON|JSON]]. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON</code> and <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/Config</code>. <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/Version</code> has moved to <code>Wikipedia:AutoWikiBrowser/CheckPage/VersionJSON</code>. The tool will eventually be configured on the wiki so that you don't have to wait until the new version to add templates or regular expression fixes. [https://phabricator.wikimedia.org/T241196] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] helps saving online sources on some wikis. It adds them to [[:w:en:Wayback Machine|Wayback Machine]] and links to them there. This is so they don't disappear if the page that was linked to is removed. It currently has a problem with linking to the wrong date when it moves pages from <code>archive.is</code> to <code>web.archive.org</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T283432] '''Changes later this week''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] will be updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It will come to the first wikis on 7 July. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * Some Wikimedia wikis use [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]] or pending changes. It hides edits from new and unregistered accounts for readers until they have been patrolled. The auto review action in Flagged Revisions will no longer be logged. All old logs of auto-review will be removed. This is because it creates a lot of logs that are not very useful. [https://phabricator.wikimedia.org/T285608] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 19:31, 5 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21694636 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Tech News: 2021-29]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The tool to [[m:WMDE Technical Wishes/Finding and inserting templates|find, add and remove templates]] was updated. This is to make it easier to find and use the right templates. It was supposed to come to the first wikis on 7 July. It was delayed to 12 July instead. It will come to more wikis later this year. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Removing_a_template_from_a_page_using_the_VisualEditor][https://phabricator.wikimedia.org/T284553] * [[Special:UnconnectedPages|Special:UnconnectedPages]] lists pages that are not connected to Wikidata. This helps you find pages that can be connected to Wikidata items. Some pages should not be connected to Wikidata. You can use the magic word <code><nowiki>__EXPECTED_UNCONNECTED_PAGE__</nowiki></code> on pages that should not be listed on the special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T97577] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] How media is structured in the [[:w:en:Parsing|parser's]] HTML output will soon change. This can affect bots, gadgets, user scripts and extensions. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/L2UQJRHTFK5YG3IOZEC7JSLH2ZQNZRVU/ read more]. You can test it on [[:testwiki:Main Page|Testwiki]] or [[:test2wiki:Main Page|Testwiki 2]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:29, 19 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21755027 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Tech News: 2021-30]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.14|new version]] of MediaWiki came to the Wikimedia wikis the week before last week. This was not in Tech News because there was no newsletter that week. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-07-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-07-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-07-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * If you use the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MonoBook|Monobook skin]] you can choose to switch off [[:w:en:Responsive web design|responsive design]] on mobile. This will now work for more skins. If <code>{{int:monobook-responsive-label}}</code> is unticked you need to also untick the new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|preference]] <code>{{int:prefs-skin-responsive}}</code>. Otherwise it will stop working. Interface admins can automate this process on your wiki. You can [[phab:T285991|read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:09, 26 juli 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21771634 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Tech News: 2021-31]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] If your wiki uses markup like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl"></nowiki></code></bdi> without the required <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>dir</code></bdi> attribute, then these will no longer work in 2 weeks. There is a short-term fix that can be added to your local wiki's Common.css page, which is explained at [[phab:T287701|T287701]]. From now on, all usages should include the full attributes, for example: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-ltr" dir="ltr" lang="en"></nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="mw-content-rtl" dir="rtl" lang="he"></nowiki></code></bdi>. This also applies to some other HTML tags, such as <code>span</code> or <code>code</code>. You can find existing examples on your wiki that need to be updated, using the instructions at [[phab:T287701|T287701]]. * Reminder: Wikimedia has [[m:Special:MyLanguage/IRC/Migrating to Libera Chat|migrated to the Libera Chat IRC network]], from the old Freenode network. Local documentation should be updated. '''Problems''' * Last week, all wikis had slow access or no access for 30 minutes. There was a problem with generating dynamic lists of articles on the Russian Wikinews, due to the bulk import of 200,000+ new articles over 3 days, which led to database problems. The problematic feature has been disabled on that wiki and developers are discussing if it can be fixed properly. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-07-26_ruwikinews_DynamicPageList] '''Changes later this week''' * When adding links to a page using [[mw:VisualEditor|VisualEditor]] or the [[mw:Special:MyLanguage/2017 wikitext editor|2017 wikitext editor]], [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]] will now only appear at the bottom of search results. This is because users do not often want to link to disambiguation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285510] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|team of the Wikipedia app for Android]] is working on communication in the app. The developers are working on how to talk to other editors and get notifications. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|read more]]. They are looking for users who want to [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingJuly2021|test the plans]]. Any editor who has an Android phone and is willing to download the app can do this. * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for {{int:discussiontools-preference-label}} will be updated in the coming weeks. You will be able to [[mw:Talk pages project/Notifications|subscribe to individual sections]] on a talk page at more wikis. You can test this now by adding <code>?dtenable=1</code> to the end of the talk page's URL ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Meta_talk:Sandbox?dtenable=1 example]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 22:44, 2 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21818289 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Tech News: 2021-32]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translations]] are available. '''Problems''' * You can read but not edit 17 wikis for a few minutes on 10 August. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1628571650 05:00 UTC]. This is because of work on the database. [https://phabricator.wikimedia.org/T287449] '''Changes later this week''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/2021:Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place remotely on 13 August, starting at 5:00 UTC, for 24 hours. You can participate in many ways. You can still propose projects and sessions. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The old CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div class="visualClear"></div></nowiki></code></bdi> will not be supported after 12 August. Instead, templates and pages should use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><div style="clear:both;"></div></nowiki></code></bdi>. Please help to replace any existing uses on your wiki. There are global-search links available at [[phab:T287962|T287962]]. '''Future changes''' * [[m:Special:MyLanguage/The Wikipedia Library|The Wikipedia Library]] is a place for Wikipedia editors to get access to sources. There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TheWikipediaLibrary|extension]] which has a new function to tell users when they can take part in it. It will use notifications. It will start pinging the first users in September. It will ping more users later. [https://phabricator.wikimedia.org/T288070] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] [[w:en:Vue.js|Vue.js]] will be the [[w:en:JavaScript|JavaScript]] framework for MediaWiki in the future. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SOZREBYR36PUNFZXMIUBVAIOQI4N7PDU/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:18, 9 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21856726 --> : U bswiki je ''visualClear'' samo tu u ''Tech News''. ✍️ [[Korisnik:Dušan Kreheľ|Dušan Kreheľ]] ([[Razgovor s korisnikom:Dušan Kreheľ|razgovor]]) 15:49, 10 august 2021 (CEST) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Tech News: 2021-33]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can add language links in the sidebar in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] '''Problems''' * There was a problem on wikis which use the Translate extension. Translations were not updated or were replaced with the English text. The problems have been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T288700][https://phabricator.wikimedia.org/T288683][https://phabricator.wikimedia.org/T288719] '''Changes later this week''' * A [[mw:Help:Tags|revision tag]] will soon be added to edits that add links to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Disambiguator|disambiguation pages]]. This is because these links are usually added by accident. The tag will allow editors to easily find the broken links and fix them. If your wiki does not like this feature, it can be [[mw:Help:Tags#Deleting a tag added by the software|hidden]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287549] *Would you like to help improve the information about tools? Would you like to attend or help organize a small virtual meetup for your community to discuss the list of tools? Please get in touch on the [[m:Toolhub/The Quality Signal Sessions|Toolhub Quality Signal Sessions]] talk page. We are also looking for feedback [[m:Talk:Toolhub/The Quality Signal Sessions#Discussion topic for "Quality Signal Sessions: The Tool Maintainers edition"|from tool maintainers]] on some specific questions. * In the past, edits to any page in your user talk space ignored your [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications#mute|mute list]], e.g. sub-pages. Starting this week, this is only true for edits to your talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T288112] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 21:25, 16 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21889213 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Tech News: 2021-34]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score]] extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><score></nowiki></code></bdi> notation) has been re-enabled on public wikis and upgraded to a newer version. Some musical score functionality may no longer work because the extension is only enabled in "safe mode". The security issue has been fixed and an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score/2021 security advisory|advisory published]]. '''Problems''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289130|some wikis]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1629871217 06:00 UTC]. This is for database maintenance. During this time, operations on the CentralAuth will also not be possible. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-08-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-08-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 23:56, 23 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21923254 --> == Read-only reminder == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="MassMessage"/> A maintenance operation will be performed on [https://zonestamp.toolforge.org/1629871231 {{#time: l F d H:i e|2021-08-25T06:00|en}}]. It should only last for a few minutes. Also during this time, operations on the CentralAuth will not be possible (GlobalRenames, changing/confirming e-mail addresses, logging into new wikis, password changes). For more details about the operation and on all impacted services, please check [[phab:T289130|on Phabricator]]. A banner will be displayed 30 minutes before the operation. Please help your community to be aware of this maintenance operation. {{Int:Feedback-thanks-title}}<section end="MassMessage"/> </div> 22:33, 24 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21927201 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Tech News: 2021-35]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Some musical score syntax no longer works and may needed to be updated, you can check [[:Category:{{MediaWiki:score-error-category}}]] on your wiki for a list of pages with errors. '''Problems''' * Musical scores were unable to render lyrics in some languages because of missing fonts. This has been fixed now. If your language would prefer a different font, please file a request in Phabricator. [https://phabricator.wikimedia.org/T289554] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The parameters for how you obtain [[mw:API:Tokens|tokens]] in the MediaWiki API were changed in 2014. The old way will no longer work from 1 September. Scripts, bots and tools that use the parameters from before the 2014 change need to be updated. You can [[phab:T280806#7215377|read more]] about this. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-08-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to read but not edit [[phab:T289660|Commons]] for a few minutes on {{#time:j xg|2021-09-06|en}}. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1630818058 05:00 UTC]. This is for database maintenance. * All wikis will be read-only for a few minutes in the week of 13 September. More information will be published in Tech News later. It will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:59, 30 august 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21954810 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Tech News: 2021-36]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The wikis that have [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] deployed have been part of A/B testing since deployment, in which some newcomers did not receive the new features. Now, all of the newcomers on 21 of the smallest of those wikis will be receiving the features. [https://phabricator.wikimedia.org/T289786] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In 2017, the provided jQuery library was upgraded from version 1 to 3, with a compatibility layer. The migration will soon finish, to make the site load faster for everyone. If you maintain a gadget or user script, check if you have any JQMIGRATE errors and fix them, or they will break. [https://phabricator.wikimedia.org/T280944][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/6Z2BVLOBBEC2QP4VV4KOOVQVE52P3HOP/] * Last year, the Portuguese Wikipedia community embarked on an experiment to make log-in compulsory for editing.  The [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Impact report for Login Required Experiment on Portuguese Wikipedia|impact report of this trial]] is ready. Moving forward, the Anti-Harassment Tools team is looking for projects that are willing to experiment with restricting IP editing on their wiki for a short-term experiment. [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Login Required Experiment|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:18, 6 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=21981010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Tech News: 2021-37]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * 45 new Wikipedias now have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T289680] * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|A majority of Wikipedias]] now have access to the Growth features. The Growth team [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ|has published an FAQ page]] about the features. This translatable FAQ covers the description of the features, how to use them, how to change the configuration, and more. '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on 14 September. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1631628002 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T287539] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.37/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.37/Roadmap|calendar]]). * Starting this week, Wikipedia in Italian will receive weekly software updates on Wednesdays. It used to receive the updates on Thursdays. Due to this change, bugs will be noticed and fixed sooner. [https://phabricator.wikimedia.org/T286664] * You can add language links in the sidebar in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|the new Vector skin]] again. You do this by connecting the page to a Wikidata item. The new Vector skin has moved the language links but the new language selector cannot add language links yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T287206] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlight]] tool marks up code with different colours. It now can highlight 23 new code languages. Additionally, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>golang</code></bdi> can now be used as an alias for the [[d:Q37227|Go programming language]], and a special <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>output</code></bdi> mode has been added to show a program's output. [https://phabricator.wikimedia.org/T280117][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/SyntaxHighlight_GeSHi/+/715277/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 17:31, 13 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22009517 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Tech News: 2021-38]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Growth features are now deployed to almost all Wikipedias. [[phab:T290582|For the majority of small Wikipedias]], the features are only available for experienced users, to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#enable|test the features]] and [[mw:Special:MyLanguage/Growth/FAQ#config|configure them]]. Features will be available for newcomers starting on 20 September 2021. * MediaWiki had a feature that would highlight local links to short articles in a different style. Each user could pick the size at which "stubs" would be highlighted. This feature was very bad for performance, and following a consultation, has been removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T284917] * A technical change was made to the MonoBook skin to allow for easier maintenance and upkeep. This has resulted in some minor changes to HTML that make MonoBook's HTML consistent with other skins. Efforts have been made to minimize the impact on editors, but please ping [[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]] on wiki or in [[phab:T290888|phabricator]] if any problems are reported. '''Problems''' * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of an accidental restart of the search servers. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-09-13_cirrussearch_restart] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[s:Special:ApiHelp/query+proofreadinfo|meta=proofreadpage API]] has changed. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>piprop</nowiki></code></bdi> parameter has been renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prpiprop</nowiki></code></bdi>. API users should update their code to avoid unrecognized parameter warnings. Pywikibot users should upgrade to 6.6.0. [https://phabricator.wikimedia.org/T290585] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[mw:MediaWiki_1.37/Deprecation_of_legacy_API_token_parameters|previously announced]] change to how you obtain tokens from the API has been delayed to September 21 because of an incompatibility with Pywikibot. Bot operators using Pywikibot can follow [[phab:T291202|T291202]] for progress on a fix, and should plan to upgrade to 6.6.1 when it is released. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 20:29, 20 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22043415 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> 00:20, 28 septembar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> 18:27, 4 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> 17:28, 11 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> 22:52, 18 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> 22:06, 25 oktobar 2021 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> 21:26, 1 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> 21:34, 8 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> 23:05, 15 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> 21:00, 22 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> </div> 22:13, 29 novembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> 22:57, 6 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> 23:25, 13 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> 23:04, 20 decembar 2021 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> 02:22, 11 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> 20:53, 17 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> 22:36, 24 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> 18:40, 31 januar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> 22:14, 7 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> 20:17, 14 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> 20:10, 21 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> 23:58, 28 februar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> 22:14, 7 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> 23:06, 14 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> 16:59, 21 mart 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> 21:53, 28 mart 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> 22:59, 4 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> 21:42, 11 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> 01:10, 19 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> 00:53, 26 april 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> 21:31, 2 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> 17:20, 9 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> 20:56, 16 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> 02:19, 24 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> 22:27, 30 maj 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> 04:44, 7 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> 18:57, 13 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> 22:16, 20 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> 22:01, 27 juni 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> 21:30, 4 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> 21:22, 11 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> 00:58, 19 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> 21:25, 25 juli 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> 23:20, 1 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> 21:48, 8 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> 23:06, 15 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> 02:09, 23 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> 01:02, 30 august 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> 01:19, 6 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> 03:47, 13 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> 00:13, 20 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:27, 27 septembar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:21, 4 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> 16:06, 10 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:44, 17 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:20, 24 oktobar 2022 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:13, 31 oktobar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 8 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:52, 14 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:19, 22 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:00, 28 novembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:39, 6 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 13 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:58, 20 decembar 2022 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:05, 10 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:08, 17 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:43, 24 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:03, 31 januar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11:18, 6 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:46, 14 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:55, 21 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 28 februar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:47, 7 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:17, 14 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:24, 21 mart 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:11, 28 mart 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:37, 4 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:03, 10 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:52, 18 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:01, 25 april 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:43, 2 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:34, 9 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:42, 15 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> 18:52, 22 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:59, 29 maj 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:50, 6 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:48, 12 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:06, 19 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:16, 26 juni 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:49, 4 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:51, 10 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:06, 18 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:18, 25 juli 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:52, 1 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:18, 7 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:57, 15 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> 17:23, 21 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:58, 28 august 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:31, 5 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:06, 11 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 18 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:50, 26 septembar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:25, 3 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:37, 9 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:45, 17 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:15, 24 oktobar 2023 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:20, 31 oktobar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:04, 6 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:51, 14 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:54, 21 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 28 novembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:48, 5 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:11, 12 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 18 decembar 2023 (CET) <!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:18, 9 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:11, 16 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 23 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 29 januar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:21, 5 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 06:47, 13 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:35, 19 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:22, 26 februar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:45, 4 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 12 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:38, 18 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:54, 25 mart 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:34, 2 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:35, 9 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:27, 16 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:26, 22 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:32, 30 april 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:42, 6 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:57, 14 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:02, 21 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:13, 28 maj 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:33, 4 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:18, 10 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:47, 18 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:31, 25 juni 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:57, 2 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:30, 8 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:29, 16 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 23 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:09, 30 juli 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 5 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania. [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces. * The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. '''Project updates''' * Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]]. '''Learn more''' * There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]]. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available. * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 5 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:20, 13 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:51, 20 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:30, 26 august 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:04, 3 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:50, 9 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:00, 17 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:34, 24 septembar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:17, 1 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:40, 8 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:19, 14 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:50, 21 oktobar 2024 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:54, 28 oktobar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 4 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:05, 12 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:58, 19 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:40, 25 novembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:21, 2 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:14, 9 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:23, 16 decembar 2024 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:40, 14 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:35, 21 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:13, 27 januar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:07, 4 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:10, 11 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 17 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:39, 25 februar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:29, 4 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:07, 11 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 18 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:38, 24 mart 2025 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 1 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:49, 7 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:21, 15 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:57, 21 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:28, 28 april 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:11, 6 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:34, 13 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:09, 20 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:01, 26 maj 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:51, 3 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:13, 10 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:35, 17 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:17, 24 juni 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:37, 1 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:01, 8 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:05, 14 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:38, 22 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:22, 29 juli 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 05:36, 5 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:25, 12 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:33, 19 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:07, 26 august 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:45, 1 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 03:10, 9 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:02, 15 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:51, 23 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:47, 29 septembar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:19, 6 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:55, 13 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:31, 20 oktobar 2025 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:27, 27 oktobar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 3 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:35, 10 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:23, 17 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:54, 24 novembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:55, 1 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:42, 8 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:00, 15 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:42, 22 decembar 2025 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:31, 12 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:27, 19 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:15, 26 januar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:41, 2 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:28, 10 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:14, 16 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:01, 23 februar 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:49, 2 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:50, 9 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:33, 16 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:49, 23 mart 2026 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:23, 30 mart 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:17, 6 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17:16, 13 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:58, 20 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:04, 27 april 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:41, 4 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 11 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:19, 18 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:50, 25 maj 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:06, 1 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:27, 8 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:46, 15 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:03, 23 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13:45, 29 juni 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15:54, 6 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:09, 13 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 07:44, 21 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:47, 27 juli 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:43, 3 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:42, 10 august 2026 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 --> qdcmclshrwldu4fhi3c6ihq2wwqs8mm 0 263162 3917561 3896585 2026-08-11T09:47:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917561 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Edin Radušić | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|7|2}} | mjesto_rođenja = Foča, Jugoslavija | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | nacionalnost = Bošnjak | vjera = | obrazovanje = | zanimanje = historičar | supružnik = | djeca = | roditelji = | potpis = | web-stranica = }} '''Edin Radušić''' (2. juli 1970) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[historičar]] (1970).<ref>{{Cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/124-prof-dr-edin-radusic|title=Prof. dr. Edin Radušić|website=www.ff.unsa.ba|access-date=7. 12. 2023|archive-date=7. 12. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231207180912/https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/124-prof-dr-edin-radusic|url-status=dead}}</ref> Studij historije završio na [[Odsjek za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu|Odsjeku za istoriju Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] 1999.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://cris.cobiss.net/ecris/bh/bs/researcher/2333|title=CRIS|website=cris.cobiss.net|access-date=7. 12. 2023}}</ref> Završio je postdiplomski studij Jugoistočno-evropske studije na Univerzitetu u [[Atena|Ateni]],<ref name=":0" /> odbranivši magistarski rad pod nazivom: The National Relations in Bosnia and Herzegovina during the Habsburg Rule with special Emphasis on them at the Time of the Balkan Wars (2000). Na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu završio je drugi postdiplomski studij iz historije Bosne i Hercegovine u 19. i 20. stoljeću i odbranio magistarski rad pod nazivom: Agrarno pitanje u bosanskohercegovačkom Saboru 1910.-1914. (2004).<ref name=":0" /> Na istom fakultetu odbranio je doktorsku disertaciju pod nazivom: Bosna i Hercegovina u britanskoj politici od 1857. do 1878. (2008).<ref name=":0" /> Bavi se historijom Bosne i Hercegovine u 19. i 20. stoljeću. Objavio je oko 30 naučnih i stručnih radova ([[Prilozi Instituta za istoriju]], [[Historijska traganja]], [[Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja]], [[Shared History]], [[Naša škola]] i dr.). Koautor je dva udžbenika i dva priručnika iz historije za osnovnu školu. Učestvovao na više naučnih i stručnih skupova u zemlji i inostranstvu. Edin Radušić član je Upravnog odbora [[Udruženje predavača historije “Euroclio-HIP”|Udruženja predavača historije “Euroclio-HIP”]] od njegovog osnivanja 2004, a od 2009. i njegov predsjednik. Na Odsjeku za historiju radi od 1999. Za višeg asistenta izabran je 2005, za docenta 2009 a za vanrednog profesora za oblast historija novog vijeka 2013. Član je redakcije [[Prilozi Instituta za istoriju|Priloga Instituta za istoriju]] i [[Radovi Filozofskog fakulteta u Sarajevu (Historija, Historija umjetnosti, Arheologija)|Radova Filozofskog fakulteta u Sarajevu (Historija,Historija umjetnosti, Arheologija)]]. == Bibliografija == === Knjige === * "Bosnian horrors": antiturski narativi o Bosni u britanskom javnom diskursu i njihove političke posljedice 1875-1878, Udruženje za modernu historiju, 2019. * "The Ottoman Wrong Horse?: The Question of Bosnia and Hercegovina in the Last Phase of the Eastern Crisis", 2011. * "Bosna i Hercegovina u britanskoj politici od 1857. do 1878. (Od branitelja do tužioca i sudije)", Institut za istoriju, Historijske monografije 8, Sarajevo 2013, str. 422. === Članci === * "Zloupotreba istorije u procesima koji su doveli do posljednjeg rata u BiH: Okvir za promjenu paradigme u izučavanju istorije u bosanskohercegovačkim skolama", 2015, EUROCLIO HIP BiH * "Agrarno pitanje u bosanskohercegovačkom saboru 1910-1914.", Institut za istoriju Sarajevo, 2010, str. 119-154. * "Nacionalne ideje i nacionalni razvoj u Bosni i Hercegovini 19. stoljeća – od vjerskog prema nacionalnom identitetu", Institute for Historical Justice and Reconciliation Hague, Centar za istoriju, demokratiju i pomirenje Novi Sad, Fakultet za evropske pravno-političke studije Sremska Kamenica, 2010, str. 247-262. * "Bosanci u Miss Irbynoj djelatnosti u javnom prostoru – univerzalni ili partikularni humanizam?", Filozofski fakultet u Sarajevo, 2018, str. 239-256. * "Shaping British public opinion about the Bosnian Muslims during the Eastern Crisis 1875-1878", International Balkan Annual Conference, 2015, str. 176-187. * "Uspostavljanje austrougarske vlasti u Bosni i Hercegovini prema izvještajima britanskog konzulata u Sarajevu", Međunarodna konferencija: Bosna i Hercegovina u okviru Austro-Ugarske 1878-1918, 2011, str. 33-53. * "Ko su Bošnjaci 19. stoljeća? Bosna, Hercegovina i Bošnjaci u britanskoj konzularno-diplomatskoj korespondenciji od 1857. do 1878. godine", Institut za istoriju u Sarajevu, 2011, str. 131-156. * "Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine", 2010. * "Uspostavljanje austrougarske vlasti u Bosni i Hercegovini prema izvještajima konzulata u Sarajevu", Filozofski fakultet u Sarajevu, str. 33-55 * "Pitanje ustanka 1875–1878. u bosanskohercegovačkoj historiografiji: između historijske istine i multiperspektivnosti", Akademija Nauka i Umjetnosti Bosne i Hercegovine, 2020, str. 99-130 * "Suživot ili mržnja i podjela (britanci o bosanskom društvu potkraj osmanske vlasti)", ALMANAH-Časopis za proučavanje, prezentaciju I zaštitu "kulturno-istorijske baštine Bošnjaka/Muslimana", 2014, str. 97-113. * "Uloga Velike Britanije u promjeni državno-pravnog statusa Bosne i Hercegovine 1878. godine", Filozofski fakultet Sarajevo, 2010, str 263-280. === Koautor === * Education in Bosnia and Herzegovina: What Do We (Not) Teach Children, Open Society Fund Bosnia & Herzegovina, 2017. == Literatura == * Spomenica 60. godišnjice Filozofskog fakulteta u Sarajevu (1950–2010), Filozofski fakultet, Sarajevo 2010, 140. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://scholar.google.com/citations?user=v%202tdjkAAAAJ Djela na Google Scholar]{{Mrtav link}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Radušić, Edin}} [[Kategorija:Odsjek za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački historičari]] [[Kategorija:Biografije, Foča]] [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 5hwphwdxy62sn3k591rsoaayqq6cxmr 0 351940 3917475 3753919 2026-08-10T18:21:42Z Z1KA 87045 3917475 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Diplomatic missions of Bosnia and Herzegovina.PNG|thumb|500px|Diplomatska predstavništva [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] u svijetu.]] '''Spisak diplomatskih predstavništava Bosne i Hercegovine''' obuhvata diplomatsko-konzularna predstavništava (DKP) i misije [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] u svijetu. Od proglašenja [[Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine|nezavisnosti]], Bosna i Hercegovina u kontinuitetu uspostavlja nove i nadograđuje postojeće veze sa državama i međunarodnim organizacijama širom svijeta. Jedan od načina za postizanje takvih ciljeva jest i otvaranje diplomatsko-konzularnih predstavništava i misija pri različitim međunarodnim organizacijama.<ref>{{Cite web|url=https://mvp.gov.ba/bs/diplomatsko-konzularna-predstavnistva-bosne-i-hercegovine-u-svijetu|title=Diplomatsko-konzularna predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu|website=mvp.gov.ba|publisher=[[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]]|access-date=10. 8. 2026}}</ref> == Spisak == === Diplomatsko-konzularna predstaništva === {| class="wikitable sortable" !Država !Kontinent !Misija !Predstavnik !Napomena |- |{{ZID|Albanija}} |[[Evropa]] |''[[Tirana]] (ambasada)''<br>[[Drač]] (počasni konzulat) |''u procesu otvaranja''<br>[[Fikret Klarić]] |Ambasada u [[Albanija|Albaniji]] je u procesu otvaranja. Do otvorenja, nerezidentno je pokriva ambasada u [[Skoplje|Skoplju]], [[Sjeverna Makedonija]]. |- |{{ZID|Australija}} |[[Okeanija]] |[[Deakin]], [[Canberra]] (ambasada) |[[Kemal Muftić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Novi Zeland}} |- |{{ZID|Austrija}} | rowspan="6" |[[Evropa]] |[[Beč]] (ambasada) |[[Siniša Bencun]] | |- |{{ZID|Belgija}} |[[Bruxelles]] (ambasada) |[[Erol Avdović]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Luksemburg}} |- |{{ZID|Bugarska}} |[[Sofija]] (ambasada) |[[Aleksandra Mičić]] | rowspan="2" | |- |{{ZID|Crna Gora}} |[[Podgorica]] (ambasada) |[[Branimir Jukić]] |- |{{ZID|Češka}} |[[Prag]] (ambasada) |[[Martina Mlinarević Sopta|Martina Mlinarević]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Slovačka}} |- |{{ZID|Danska}} |[[Kopenhagen]] (ambasada) |[[Anesa Kundurović Miljak]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Latvija}}<br>{{ZID|Litvanija}} |- |{{ZID|Egipat}} |[[Afrika]] |[[Kairo]] (ambasada) |[[Sabit Subašić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Etiopija}}<br>{{ZID|Kenija}}<br>{{ZID|Nigerija}}<br>{{ZID|Sudan}} |- |{{ZID|Francuska}} | rowspan="3" |[[Evropa]] |[[Pariz]] (ambasada) |[[Višnja Lončar]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Alžir}}<br>{{ZID|Andora}}<br>{{ZID|Monako}} |- |{{ZID|Grčka}} |[[Atina]] (ambasada) |[[Dragan Vuković]] | rowspan="3" | |- |{{ZID|Hrvatska}} |[[Zagreb]] (ambasada) |[[Elma Kovačević-Bajtal]] |- |{{ZID|Indija}} | rowspan="3" |[[Azija]] |[[New Delhi]] (ambasada) |[[Haris Hrle]] |- |{{ZID|Indonezija}} |[[Jakarta]] (ambasada) |[[Armin Limo]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Istočni Timor}}<br>{{ZID|Singapur}} |- |{{ZID|Iran}} |[[Teheran]] (ambasada) |[[Nijaz Čardaklija]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Tadžikistan}}<br>{{ZID|Turkmenistan}} |- |{{ZID|Italija}} |[[Evropa]] |[[Rim]] (ambasada)<br>[[Milano]] (generalni konzulat) |[[Amira Arifović-Harms]]<br>[[Dag Đumrukčić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Malta}}<br>{{ZID|San Marino}} |- |{{ZID|Izrael}} | rowspan="3" |[[Azija]] |[[Tel Aviv]] (ambasada) |[[Duško Kovačević]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Kipar}} |- |{{ZID|Japan}} |[[Tokio]] (ambasada) |[[Mato Zeko]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Južna Koreja}} |- |{{ZID|Jordan}} |[[Amman]] (ambasada) |[[Slavko Matanović]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Irak}}<br>{{ZID|Liban}}<br>{{ZID|Palestina}}<br>{{ZID|Sirija}} |- |{{ZID|Kanada}} |[[Sjeverna Amerika]] |[[Ottawa]] (ambasada) |[[Aleksandar Bogdanić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Kuba}} |- |{{ZID|Katar}} | rowspan="3" |[[Azija]] |[[Doha]] (ambasada) |[[Ahmet Halilović]] | |- |{{ZID|Kina}} |[[Peking]] (ambasada) |[[Siniša Berjan]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Mongolija}} |- |{{ZID|Kuvajt}} |[[Bayan (Kuvajt)|Bayan]], [[Kuvajt (grad)|Kuvajt]] (ambasada) |[[Nusret Čančar]] | |- |{{ZID|Libija}} |[[Afrika]] |[[Tripoli]] (ambasada) |[[Senad Mašović]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Tunis}} |- |{{ZID|Mađarska}} |[[Evropa]] |[[Budimpešta]] (ambasada) |[[Biljana Gutić-Bjelica]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Moldavija}}<br>{{ZID|Ukrajina}} |- |{{ZID|Malezija}} |[[Azija]] |[[Kuala Lumpur]] (ambasada) |[[Edin Jahić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Brunej}}<br>{{ZID|Tajland}} |- |{{ZID|Nizozemska}} | rowspan="3" |[[Evropa]] |[[Den Haag]] (ambasada) |[[Almir Šahović]] |Ujedno i stalni predstavnik BiH pri [[Organizacija za zabranu hemijskog oružja|Organizaciji za zabranu hemijskog oružja]] (OPCW).<br>Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Portugal}} |- |{{ZID|Norveška}} |[[Oslo]] (ambasada) |[[Hoda Dedić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Island}} |- |{{ZID|Njemačka}} |[[Berlin]] (ambasada)<br>[[Frankfurt na Majni|Frankfurt]] (generalni konzulat)<br>[[München]] (generalni konzulat)<br>[[Stuttgart]] (generalni konzulat) |[[Damir Arnaut]]<br>[[Nermin Mešinović]]<br>[[Robert Burić]]<br>[[Vera Sajić]] | |- |{{ZID|Pakistan}} |[[Azija]] |[[Islamabad]] (ambasada) |[[Emin Čohodarević]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Afganistan}} |- |{{ZID|Poljska}} | rowspan="3" |[[Evropa]] |[[Varšava]] (ambasada) |[[Koviljka Špirić]] | |- |{{ZID|Rumunija}} |[[Bukurešt]] (ambasada) |[[Milorad Živković]] | |- |{{ZID|Rusija}} |[[Moskva]] (ambasada) |[[Ivan Orlić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Armenija}}<br>{{ZID|Bjelorusija}}<br>{{ZID|Kazahstan}}<br>{{ZID|Kirgistan}} {{ZID|Uzbekistan}} |- |{{ZID|Saudijska Arabija}} |[[Azija]] |[[Rijad]] (ambasada) |[[Razim Čolić]] | |- |{{ZID|Sjedinjene Američke Države}} |[[Sjeverna Amerika]] |[[Washington|Washington, D.C.]] (ambasada)<br>[[Chicago]] (generalni konzulat) |[[Sven Alkalaj]]<br>[[Tatjana Telić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Brazil}}<br>{{ZID|Meksiko}} |- |{{ZID|Singapur}} |[[Azija]] |[[Singapur]] (počasni konzulat) |[[Daniel Cheah Tien Chye]] |BiH nema ambasadu u [[Singapur]]u. Nerezidentno je pokriva ambasada u [[Jakarta|Jakarti]], [[Indonezija]]. |- |{{ZID|Sjeverna Makedonija}} | rowspan="7" |[[Evropa]] |[[Skoplje]] (ambasada) |[[Dragan Jaćimović (političar)|Dragan Jaćimović]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Albanija}} |- |{{ZID|Slovenija}} |[[Ljubljana]] (ambasada) |[[Dario Novalić]] | rowspan="2" | |- |{{ZID|Srbija}} |[[Beograd]] (ambasada) |[[Aleksandar Vranješ]] |- |{{ZID|Španija}} |[[Madrid]] (ambasada) |[[Vesna Andree Zaimović]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Maroko}} |- |{{ZID|Švedska}} |[[Stockholm]] (ambasada) |[[Bojan Šošić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Estonija}}<br>{{ZID|Finska}} |- |{{ZID|Švicarska}} |[[Bern]] (ambasada) |[[Boro Bronza]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Lihtenštajn}} |- |{{ZID|Turska}} |[[Ankara]] (ambasada)<br>[[Istanbul]] (generalni konzulat)<br>[[İzmir]] (počasni konzulat) |[[Mirsada Čolaković]]<br>[[Dragan Mihaljević]]<br>[[Kemal Baysak]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Azerbejdžan}}<br>{{ZID|Gruzija}} |- |{{ZID|Ujedinjeni Arapski Emirati}} |[[Azija]] |[[Abu Dhabi]] (ambasada) |[[Bojan Đokić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Bahrein}} |- |{{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | rowspan="2" |[[Evropa]] |[[London]] (ambasada) |[[Osman Topčagić]] |Nerezidentna pokrivenost:<br>{{ZID|Irska}} |- |{{ZID|Vatikan}} |[[Rim]] (ambasada) |[[Igor Žontar]] | |} === Diplomatske misije u svijetu === {| class="wikitable sortable" !Organizacija !Kontinent !Misija !Predstavnik |- |{{ZID|Evropska unija}} | rowspan="3" |[[Evropa]] | rowspan="2" |[[Bruxelles]] ([[Belgija]]) |[[Obrad Kesić]] |- |{{ZID|NATO}} |[[Vanja Filipović]] |- |{{ZID|OSCE}} |[[Beč]] ([[Austrija]]) |[[Danka Savić]] |- |{{ZID|Ujedinjene nacije}} |[[Sjeverna Amerika]]<br>[[Evropa]] |[[New York]] ([[Sjedinjene Američke Države]])<br>[[Ženeva]] ([[Švicarska]]) |[[Zlatko Lagumdžija]]<br>[[Bojan Vujić]] |- |{{ZID|Vijeće Evrope}} |[[Evropa]] |[[Strasbourg]] ([[Francuska]]) |[[Haris Bašić]] |} == Galerija == <gallery> Datoteka:Be Bosnian Embassy 02.jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Berlin]]u, [[Njemačka]]. Datoteka:Embassy of Bosnia and Herzegovina in Canberra July 2014.jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Canberra|Canberri]], [[Australija]]. Datoteka:Bosnia-and-Herzegovina Embassy Moscow.jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Moskva|Moskvi]], [[Rusija]]. Datoteka:Bygdøy allé 10 - 2010-04-03 at 15-24-20.jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Oslo|Oslu]], [[Norveška]]. Datoteka:Opletalova 27 Embassy Bosna 5891.JPG|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Prag]]u [[Češka]]. Datoteka:Birger Jarlsgatan 55.jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Stockholm]]u, [[Švedska]]. Datoteka:Embassy of Bosnia and Herzegovina, Washington, D.C..jpg|Ambasada Bosne i Hercegovine u [[Washington]]u, [[Sjedinjene Američke Države]]. </gallery> == Također pogledajte == * [[Vanjska politika Bosne i Hercegovine]] * [[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]] * [[Vizni režim Bosne i Hercegovine]] * [[Vizni režim za državljane Bosne i Hercegovine]] * [[Predstavništva Republike Srpske u inozemstvu]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.mvp.gov.ba/ Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine] {{Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu}} [[Kategorija:Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu|*]] [[Kategorija:Spiskovi vezani za Bosnu i Hercegovinu|Diplomatska predstavništva]] idjhfmeqsoaqa8zd6ht865hgnxyh717 0 351981 3917476 3855615 2026-08-10T18:23:26Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu, D.C.]] na [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu]]: Uobičajen naziv 3855615 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Embassy of Bosnia and Herzegovina, Washington, D.C..jpg|mini|desno|200px|Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu, D.C.]] '''Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu, D.C.''' ([[Engleski jezik|en.]] ''Embassy of Bosnia and Herzegovina in Washington D.C.'') diplomatsko je predstavništvo [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] u [[SAD|SAD-u]]. Ambasada se nalazi na adresi 2109 E Street N.W. u poznatoj [[Washington, D.C.|vašingtonskoj]] četvrti [[Foggy Bottom]]. Trenutni ambasador Bosne i Hercegovine u SAD-u je Haris Hrle.<ref>{{Cite web|url=http://www.mvp.gov.ba/ambasade_konzulati_misije/ambasade_konzulati_i_stalne_misije_bih/Default.aspx?template_id=16&s1=735&id=6977|title=Sjedinjene Američke Države|website=www.mvp.gov.ba|access-date=24. 4. 2020}}{{Mrtav link}}</ref> Pored ambasade, u SAD-u postoji i generalni konzulat Bosne i Hercegovine sa sjedištem u [[Chicago|Chicagu]]. == Također pogledajte == * [[Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.mvp.gov.ba/ Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine] * [http://www.embassy.org/embassies/ba.html Ambasada Bosne i Hercegovine u SAD-u] * [http://wikimapia.org/#lang=en&lat=38.896091&lon=-77.047205&z=17&m=b Karta položaja ambasade u Washingtonu, D.C.] {{Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu}}{{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu|Washingtonu, D.C.]] [[Kategorija:Washington D.C.]] hibbunxoatk3oy3rjzng71grkeoybw8 0 352824 3917543 3876091 2026-08-11T07:12:00Z ~2026-44137-34 184600 korigiran poštanski broj 3917543 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u Hrvatskoj <!-- *** Gornji dio *** -->| ime = Orašac | vrsta = naselje <!-- *** Ime **** -->| službeni naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = Vrh orasac0001.jpg | opis_slike = pogled na Orašac | dimenzija_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | županija = [[Datoteka:Flag of Dubrovnik-Neretva County.png|20px|border]] [[Dubrovačko-neretvanska županija|Dubrovačko-neretvanska]] | općina = [[Dubrovnik]] | općina1 = | općina2 = | općina3 = | općina4 = | općina5 = | općina6 = | općina7 = | općina8 = | općina9 = | općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | širina_stepeni = 42 | širina_minuta = 42 | širina_sekundi = 13 | širina_SJ = N | dužina_stepeni = 18 | dužina_minuta = 00 | dužina_sekundi = 24 | dužina_IZ = E | najveća tačka = | najveća tačka metara = 130 <!-- *** Površina *** -->| površina grad = | površina općina = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo općina = | stanovništvo grad = 742 | stanovništvo ukupno = | stanovništvo godina = [[2021.]] | stanovništvo općina godina = | gustoća = | gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovano = | gradonačelnik = | gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = 20235 Orašac | pozivni broj = (+385) 20 <!-- *** Karta *** -->| karta_lokacija = Hrvatska | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Orašac''' je naseljeno mjesto u sastavu grada [[Dubrovnik]]a, [[Dubrovačko-neretvanska županija]], [[Hrvatska|Republika Hrvatska]]. == Historija == Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine [[Dubrovnik]]. ==Stanovništvo== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2021 (Dubrovnik)|popisu stanovništva 2021]]. godine, Orašac je imao 742 stanovnika. {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="17" | Broj stanovnika po popisima<ref>[http://www.dzs.hr - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.]</ref> |- | [[1857.]] || [[1869.]] || [[1880.]] || [[1890.]] || [[1900.]] || [[1910.]] || [[1921.]] || [[1931.]] || [[1948.]] || [[1953.]] || [[1961.]] || [[1971.]] || [[1981.]] || [[1991.]] || [[2001.]] || [[2011.]] || [[2021.]] |- | 888 || 849 || 846 || 794 || 701 || 697 || 596 || 506 || 463 || 464 || 461 || 458 || 456 || 515 || 546 || 631 || 742 |- |} <small>'''Napomena''': ''Od 1857. do 1971. sadrži podatke za bivše naselje '''Poljice''' koje je 1900., 1910. i 1948. iskazivano kao naselje.''</small> ===Popis [[1991.]]=== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 1991 (Dubrovnik)|popisu stanovništva 1991]]. godine, naseljeno mjesto Orašac je imalo 515 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava: {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="1" | Orašac |- | [[1991.]] |- | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 515 | label1 = [[Hrvati]] 466 | value1 = 90.48 | color1 = #4169E1 | label2 = [[Srbi]] 15 | value2 = 2.91 | color2 = #FF0000 | label3 = [[Jugoslaveni]] 5 | value3 = 0.97 | color3 = #8B008B | label4 = [[Bošnjaci|Muslimani]] 4 | value4 = 0.77 | color4 = #228B22 | label5 = [[Crnogorci]] 2 | value5 = 0.38 | color5 = #C19A6B | label6 = [[Nijemci]] 1 | value6 = 0.19 | color6 = #BDB76B | label7 = neopredijeljeni 2 | value7 = 0.38 | color7 = #C154C1 | label8 = region. opr. 2 | value8 = 0.38 | color8 = #66424D | label9 = nepoznato 18 | value9 = 3.49 | color9 = #A2A2D0 }} |- |} == Literatura == * [http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914018.pdf] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine. * Knjiga: "Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, autor: Jakov Gelo, izdavač: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998., {{ISBN|953-6667-07-X}}, {{ISBN|978-953-6667-07-9}}; == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{stub-naselje-Hrvatska}} {{Dubrovnik}} [[Kategorija:Naselja u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Naselja u Dubrovačko-neretvanskoj županiji]] 4734piayu7s65e4fmbivix932tx9i3p 0 358833 3917464 3896066 2026-08-10T16:24:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917464 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:M87_jet.jpg|desno|225x225px|mini|Aktivno jezgro u galaksiji [[Messier 78|M 78]]]] '''Aktivno galaksijsko jezgro '''([[Engleski jezik|eng.]] ''Active Galactic Nucleus, AGN'') je područje s veoma visokom aktivnošću, koje se nalazi [[Mliječni put|izvan naše galaksije]]. Jezgro obično postoji kod [[kvazar]]a, [[radiogalaksija]] i [[Seyfertova galaksija|Seyfertovih galaksija]]. Promjenljivost je veoma brza. Veličina jednog aktivnog jezgra iznosi u prosjeku jedan [[Svjetlosna godina|svjetlosni dan]] (oko 26 milijardi km). Gustina jezgra je visoka, pa se pretpotstavlja da se tu nalaze crne rupe. [[Elektromagnetno zračenje]] proizvodi se iz materije, koja se nalazi u akrecionom disku. Disk okružuje jezgro. Poznati predstavnik se nalazi u galaksiji [[Messier 78|M 78]].<ref name="Brockhaus">Der Brockhaus ASTRONOMIE, 2006 Brockhaus GmbH Leipzig, Mannheim {{ISBN|3-7653-1231-2}} {{Simboli jezika|de|Njemački}}</ref> [[Datoteka:Circinus.galaxy.750pix.jpg|mini|120x120piksel|[[Galaksija Šestar]] [[ESO 97-G13]] ubraja se u Seyfertove (aktivne) galaksije]] '''Aktivna galaksija''' je ekstragalaktički sistem u čijem '''jezgru''' se odvija aktivan energetski proces. U aktivne galaksije ubrajaju se [[Seyfertova galaksija|Seyfertove galaksije]], [[blazar]]i, [[kvazar]]i, [[BL Lacertae]] objekti, te [[Radiogalaksija|radiogalaksije]]. Zapažena je visoka promjena sjaja. Njihova jezgra imaju relativno mali volumen, čiji prečnik iznosi približno 1 svjetlosni dan (30 milijardi km). Posmatranja okoline aktivnih galaksija pokazuju veliku masu, čija visoka koncentracija može biti indikacija [[Crna rupa|crnih rupa]] u njihovoj blizini. Jako zračenje aktivnih galaksija nastaje od materije iz akrecionog diska koja se zagrijava na nekoliko milijardi [[Kelvin|stepeni]].<ref>{{cite book|title=Astronomie - Planeten, Sterne, Galaxien|date=|publisher=Der Brockhaus|isbn=3-7653-1231-2|location=Mannheim|page=17}}</ref> Elektromagnetni spektar zračenja kreće se od [[Radiotalas|radio]] pa od [[Rendgensko zračenje|rendgenskih talasa]].<ref>{{cite web|url=http://www.spektrum.de/lexikon/physik/aktive-galaxien/301|title=aktive Galaxien|website=Spektrum der Wissenschaft|language=de|access-date=31. 10. 2017}}</ref> == Podjela == * Seyfetove galaksije otkrio je 1934 [[Carl K. Seyfert]]. Slične su kvazarima, imaju jezgro prečnika oko 0,3 [[parsek]]<nowiki/>a (pc). Razlikuju se tipovi 1 i 2. Seyfertove tipa 1 imaju jaku vidljivu dok tipa 2 slabiju svjetlost. Postoje i prelazni tipovi kao tip 1,5 koje imaju spektralne linije oba tipa. Poznati predstavnik tipa 2 je [[NGC 7742]].<ref>{{cite web|url=http://www.spektrum.de/lexikon/physik/seyfert-galaxien/13243|title=Seyfert Galaxien|website=Spektrum der Wissenschaft|language=de|access-date=7. 11. 2017}}</ref> * BL-Lacertae objekti ili lacertidi imaju jaku aktivnost jezgra. Odlikuje je ih jaka promjena sjaja. Trenutno ima 50 poznatih objekata.<ref>{{cite web|url=http://www.spektrum.de/lexikon/physik/bl-lacertae-objekte/1760|title=BL Lacertae objekte|website=Spektrum der Wissenschaft|language=de|access-date=7. 11. 2017}}</ref> * Radiogalaksije odlikuje emisija radiotalasa. Imaju veoma slabu vidljivost, koja je ispod -24 [[Magnituda (astronomija)|mag]]. Prva radiogalaksija otkrivena je 1949. s oznakom [[Messier 87]]. Razlikuju se tri tipa radiogalaksija: sa širokim emisijskim linijama (en. Broad Line Radio Galaxies, BLRGs), uskim emisijske linije (en. Narrow Line Radio Galaxies, BLRGs) i [[Crveni pomak|crvenim pomakom]] (en. ''High-z Radio Galaxies'', ''HZRGs'').<ref>{{cite web|url=http://www.spektrum.de/lexikon/astronomie/radiogalaxie/389|title=Radiogalaxie|website=Spektrum der Wissenschaft|language=de|access-date=7. 11. 2017}}</ref> * Kvazari su najpoznatiji zastupnici, prije svega jer se i najčešće spominju u [[medij]]ima. Zrače svjetlost visoke energije koja je kod jačih zastupnika nekoliko biliona puta snažnija od našeg [[Sunce|Sunca]]. Kvazari su aktivni u cijelom [[Elektromagnetni spektar|elektromagnetnom spektru]]. Smatraju se veoma starim, jer su udaljeni nekoliko milijardi [[Svjetlosna godina|sg]] i predstavljaju izazov za [[kosmolog]]e prilikom modeliranja [[Kosmologija|nastanka galaksija]].<ref>{{cite web|url=http://www.spektrum.de/lexikon/astronomie/quasar/382|title=Quasar|website=Spektrum der Wissenschaft|language=de|access-date=7. 11. 2017}}</ref> == Također pogledajte == * [[Neutronska zvijezda]] * [[Praznina (astronomija)|Praznina]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www3.mpifr-bonn.mpg.de/staff/sbritzen/galaxien/ Aktive galaktische Kerne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927184943/http://www3.mpifr-bonn.mpg.de/staff/sbritzen/galaxien/ |date=27. 9. 2022 }} {{Simboli jezika|de|Njemački}} * {{de simbol}}[https://www.mpifr-bonn.mpg.de/606266/aktive-galaxien Aktivne galaksije] na Max-Planckovom institutu u [[Bonn]]u {{Zvijezda}} {{Galaksija}} [[Kategorija:Astronomski objekti]] [[Kategorija:Aktivne galaksije]] [[Kategorija:Crne rupe]] [[Kategorija:Galaksije]] [[Kategorija:Koncepti u astronomiji]] [[Kategorija:Astronomski klasifikacijski sistemi]] t2l3dhxum5wopqwn2r7nzn3ylzqpi6w 0 359288 3917499 3848496 2026-08-10T23:19:25Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917499 wikitext text/x-wiki {{Preuređivanje}} {{Infokutija rat |sukob = Bitka kod Kane |dio = [[Drugi punski rat|Drugog punskog rata]] |slika = [[Datoteka:Hannibal route of invasion.gif|250px]] |opis_slike = Hanibalova ruta pohoda na Italiju. |datum = 2. august 216. p. n. e. |mjesto = [[Kana (Apulija)|Kana]], [[Italija (Rimsko Carstvo)|Italija]] |rezultat = odlučujuća [[kartaginska Republika|kartaginska]] taktička pobjeda |strana1 = [[Kartaginska Republika|Kartagina]] |strana2 = [[Rimska Republika]]<br />rimski saveznici |komandant1 = [[Hanibal]] |komandant2 = [[Gaj Terencije Varon|Gaius Terentius Varro]],<br /> [[Lucije Emilije Paul (konzul 219. pne.)|Lucius Aemilius Paullus]]{{KIA}} |snaga1 = '''56.000:'''<br />40.000 teških pješaka,<br /> 6.000 lakih pješaka,<br /> 10.000 konjanika |snaga2 = '''86.000:'''<br />40.000 rimskih pješaka,<br /> 40.000 savezničkih pješaka,<br /> 2.000 rimskih konjanika,<br /> 4.000 savezničkih konjanika |gubici1 = '''Ubijenih:''' <br />8.000 ([[Tit Livije|Livije]]) <br /> 5.700 ([[Polibije]]) <br />* 4.000 Gala <br />* 1.500 Španaca i Afrikanaca <br />* 200 konjanika |gubici2 = '''Ubijenih:''' (prema Liviju) <br />45.500 rimskih i savezničkih pješaka <br /> 2.700 rimskih i savezničkih konjanika <br /> '''Zarobljenih:''' <br />3.000 rimskih i savezničkih pješaka <br /> 1.500 rimskih i savezničkih konjanika |koordinate={{Coord|41.302|16.135|region:IT_type:event|display=inline,title}} }} '''Bitka kod Kane''' dogodila se u doba [[Drugi punski rat|Drugog punskog rata]] godine [[216. p. n. e.]] između [[Rimska Republika|rimske]] vojske pod konzulima [[Gaj Terencije Varon|Gajem Terencijem Varonom]] i [[Lucije Emilije Paul (konzul 219. p. n. e.)|Lucijem Emilijem Paulom]] te [[Kartaginska Republika|kartaginske]] vojske pod Hanibalom. U njoj je Hanibal, uprkos brojčanoj inferiornosti, a koristeći se taktikom [[dvostruki obuhvat|dvostrukog obuhvata]], gotovo potpuno uništio rimsku vojsku te Rimljanima nanio najteži poraz u njihovoj historiji. Bitka kod Kane se često navodi kao najblistavije dostignuće Hanibalove vojne karijere, te je stekla status jedne od najpoznatijih bitaka antike i vojne historije uopće. Iako se navodi kao jedan od najboljih primjera [[umjetnost ratovanja|ratne vještine]] i ideal [[uništavajuća bitka|uništavajuće bitke]] kome su težili vojskovođe u sljedeća dva milenijuma, u strateškom smislu nije postigla svoj cilj, odnosno dovela do kartaginske pobjede u ratu. Suvremeni historičari su u posljednje vrijeme počeli iznositi određene sumnje u njen tradicionalni prikaz i tumačenja. == Uvod == Prije samog početka rata Hanibal je zaključio kako Kartagina nema šanse za pobjedu ukoliko ne anulira ono što je predstavljalo glavnu rimsku prednost - veći broj ljudi i hrane, odnosno resursa koje je Rimu davala [[Italija]]. Rat se, stoga, morao voditi u samoj Italiji, a Hanibal je, kako bi izbjegao nadmoćnu rimsku mornaricu, osmislio plan prema kome se ona morala napasti preko kopna, odnosno smjelim manevrom kartaginske vojske iz Španije, pri čemu su prijeđeni [[Pirineji]] i [[Alpe]]. Taj je manevar potpuno iznenadio Rimljane, a još više Hanibalov vojnički talent izbrušen stalnim ratovanjem u Španiji pod komandom svog oca, iskusnog komandanta [[Hamilkar Barka|Hamilkara]]. Već krajem [[218. pne.]] Hanibal se našao u [[Cisalpinska Galija|Cisalpinskoj Galiji]] gdje je u [[Bitka kod Trebije|bitci kod Trebije]] Rimljanima nanio ozbiljni poraz. Nekoliko mjeseci kasnije Hanibal je prodro u samu Italiju, a vojska popularnog i iskusnog rimskog konzula [[Gaj Flaminije|Gaja Flaminija]] je upala u klopku te je gotovo potpuno uništena u [[Bitka kod Trazimenskog jezera|bitci kod Trazimenskog jezera]]. [[Rimski Senat]] se našao u panici te je imenovao [[Fabije Maksim|Fabija Maksima]] za [[Rimski diktator|diktatora]]. Fabije je odmah zaključio kako je Hanibal predobar vojskovođa da bi ga se moglo poraziti u otvorenoj bitci, te da se umjesto toga njegova vojska mora postepeno oslabiti napadima na njegove logističke linije. Ta strategija, koja se kasnije nazvala [[fabijanska strategija|fabijanskom]], se pokazala ispravnom, pogotovo kada je u jesen iste godine Fabije morao kod [[Bitka kod Geronijuma|Geronijuma]] iz Hanibalove klopke spašavati svog nestrpljivog zamjenika [[Marko Minucije Ruf (konzul 221. pne.)|Marka Minucija Rufa]]. Rimski Senat i javnost, međutim, nisu imali strpljenja ni razumijevanja za Fabija, smatrajući da će Hanibalov ostanak u Italiji na duži rok oslabiti rimsku državu, odnosno dovoljno umanjiti njen prestiž da se protiv Rima okrenu njegovi dosadašnji saveznici u Italiji. Zbog toga je Fabije, koji je stekao pogrdan nadimak "Cunctator" ("Oklijevalo"), nakon isteka šestomjesečnog diktatorskog mandata zamijenjen s dvojicom redovno izabranih [[konzul]]a - Varonom i Paulom. == Pripreme za bitku == Dva konzula su se odlučila za strategiju potpuno suprotnu od Fabijeve. Umjesto dugotrajnog iscrpljivanja Hanibalovih snaga, rimska vojska bi se morala s njima suočiti na otvorenom polju te je poraziti u jednoj jedinoj odlučnoj bitci. Na temelju iskustava iz Trebije i Trazimenskog jezera se došlo do zaključka da se to može učiniti na bojištu koje istovremeno ispunilo dva važna uvjeta - dovoljno usko da Hanibal na njemu ne može manevrirati sa svojom nadmoćnom konjicom, a istovremeno dovoljno ravno da na njemu nema nekakvih skrivenih prepreka iz kojih bi Hanibal mogao iskoristiti za zasjede i slične smicalice. U takvoj bitci bi Rimljani pobijediti zahvaljujući svojoj nadmoćnoj pješadiji i, što je još važnije, kao ključni adut iskoristiti svoju brojčanu nadmoć. Da bi stekli takvu nadmoć, Rimljani su prvih nekoliko mjeseci 216. pne. proveli sakupljajući vojsku čija je veličina bila bez presedana. Ranije su se rimske vojske obično sastojale od dvije legije pod komandom jednog konzula. Ovaj su put Rimljani odlučili prvo formirati konzulske vojske od četiri umjesto dvije legije, a potom ih spojiti u jednu. Rimljani su također svaku legiju popunili s 20 % više ljudstva, a također su bespoštedno regrutirali i svoje saveznike. Vojska se tako sastojala od osam ojačanih legija, koje su, zajedno sa savezničkim kontingentima brojale oko 86.400 ljudi. Pitanje ko će od dvojice konzula komandirati vojskom je rješeno odlukom da se konzuli na mjestu komandanta izmjenjuju svaki dan. Povod za pokretanje te vojske je bila Hanibalova ofenziva na jug Italije započeta u proljeće 216. pne. Hanibal je pri tome zauzeo strateški važno skladište oružja i opreme kod Kane. Rimska vojska je sredinom ljeta krenula povratiti to skladište, te je nakon dvodnevnog marša opazila Hanibalovu vojsku na lijevoj obali rijeke [[Ofanto|Aufid]] u Apuliji. Ulogorila se oko 10&nbsp;km od Hanibala. Isti dan je došlo prve veće čarke prilikom neuspjelog pokušaja Kartaginjana da Rimljanima postave zasjedu. Rimljani su taj pokušaj glatko odbili, što im je prilično pojačalo moral, ali istovremeno i izazvalo preveliko samopouzdanje. Paulo je odlučio vojsku rasporediti tako da dvije trećine budu na lijevoj, a trećina na desnoj obali Aufida. Isti dan je Hanibal pokušao isprovocirati Paula na bitku, ali je on to odbio. Hanibal je, s druge strane, znao da će sljedećeg dana komandu nad rimskom vojskom imati nestrpljivi i svojeglavi Varon, te da je daleko vjerojatnije kako će taj izazov biti prihvaćen, što se na kraju i dogodilo. == Snage i borbeni raspored == [[Datoteka:Battle of Cannae, 215 BC - Initial Roman attack.gif|thumb|desno|250px|Početni raspored i prva faza bitke]] Rimske su snage 2. augusta - na dan bitke - prema antičkim izvorima, bile raspoređene u dvije veće grupe. Prva, koja se rasporedila na lijevoj obali rijeke radi bitke, je brojala 80.000 pješaka, 2.400 rimskih i 4.000 savezničkih konjanika. U dva logora, od kojih je jedan bio na desnoj obali rijeke, nalazilo se 2600 teških i 7400 lakih pješaka. Kartaginska vojska je, pak, bila brojčano slabija i daleko heterogenija. Prema antičkim izvorima ju je činilo 40.000 teških pješaka, 6.000 [[laka pješadija|lakih pješaka]] i 10.000 konjanika (4000 Numiđana, 2000 Španaca, 2000 Gala i 450 Libijaca). Uz njih je Hanibal raspolagao i sa oko 8.000 čarkaša, među kojima su bili najpoznatiji balearski praćkaši. Varon, koji je odlučio primiti bitku suprotno upozorenju svog kolege Paula, svoju je vojsku rasporedio na tradicionalan način - pješadija se našla u centru, a krila je čuvala konjica. Varonova varijacija u odnosu na tadašnju taktiku je bila ta da je frontu rimske vojske učinio jednakom kartaginskom, odnosno da je postavio svoje snage u dubinu umjesto širinu. Varonov plan je bio da, koristeći brojčanu nadmoć, jednostavno razbije kartaginski centar, odnosno odbaci ga na rijeku Aufid bez ikakve odstupnice. Varon se u tome vodio iskustvom bitke na Trebiji, gdje su se rimski legionari, koristeći veću dubinu svog rasporeda, uspjeli probiti iz Hanibalovog obruča. Hanibal je, pak, napravio borbeni raspored koji je maksimalno nastojao iskoristiti prednosti i mane njegove heterogene vojske, ali i položaja. U centar je postavio svoje najslabije snage - ibersku, galsku i keltibersku pješadiju - dok je na krila, isto kao i Rimljani, postavio konjicu; njen veći dio (6500 pod Hazdrubalom) je bio na lijevom, a 3500 numiđanskih konjanika pod [[Hanon (sin Bomilkarov)|Hanonom]] na desnom krilu. Hanibalove najelitnije i najprekaljenije trupe - afrička pješadija - su također postavljeni na krilima. Hanibal je također svoje trupe postavio u obliku polukruga, tako da njegove najslabije snage u centru budu najistaknutije. Kartaginskom centru je naređeno da na početku bitke ne pruža snažan otpor, odnosno da se povlači, nastojeći nagnati Rimljane na što brže napredovanje, koje bi ranjivima učinilo njihova krila. Hanibal se za bitku odlučio upravo na obali Aufida zato što je njegova vojska bila okrenuta na zapadu, pa bi ujutro Rimljanima - koji su napredovali na istok - sunce udaralo u oči. Istovremeno je sa jugoistoka puhao i vjetar koji je bacao Rimljanima prašinu u oči. == Tok bitke == [[Datoteka:Battle cannae destruction.png|thumb|desno|250px|Uništenje rimske vojske]] Na samom početku bitke, nadmoćna galsko-španska konjica na Hanibalovom lijevom krilu je bez većih poteškoća razbila i uništila rimsku konjicu. Numiđanska konjica na Hanibalovom desnom krilu je, pak, imala poteškoća s konjicom rimskih saveznika. Hazdrubal je zbog toga poslan s lijevog krila da s leđa napadne rimske saveznike, što je i učinio. Tako su Rimljani ostali bez svoje konjice, odnosno više niko nije mogao štititi njihovu pozadinu i bokove. U međuvremenu se i pješadijska bitka odvijala po Hanibalovom planu. Centar koji su činili Gali i Španci se povlačio, ali je afrička pješadija ostala na svojim položajima. Rimljani su, pak, instinktivno najviše napredovali upravo prema centru gdje su se kartaginske linije činile najslabijima. Tako je s vremenom borbeni poredak obje vojske ponovno dobio polukružni oblik, ali u drukčijem smjeru. Ovaj put su se Rimljani našli u poluokruženju. U tom je trenutku Hanibal naredio svojim Afrikancima da Rimljane napadnu u bokove, dok se istovremeno kartaginska konjica, umjesto da - po tadašnjim običajima - napadne rimski logor ili goni poraženu neprijateljsku konjicu - vratila na bojište i udarila u rimsku pozadinu. Tada je prestalo rimsko napredovanje, ali je svaki pokušaj da se u takvim uvjetima napravi novi borbeni poredak, odnosno pokuša izvršiti nekakav proboj, bio osuđen na propast. Rimska se vojska našla u obruču koji je postepeno smanjivan kako su vojnici ginuli jedni za drugima. Od rimske vojske je, prema antičkim izvorima, uspjelo pobjeći tek oko 14.000 ljudi, uglavnom iz logora, a koji su utočište pronašli u obližnjem [[Canosa di Puglia|Kanusijumu]]. Prema [[Polibije]]vim navodima je kod Kane poginulo 70.000, a zarobljeno 10.000 rimskih i savezničkih pješadinaca, a da je od 6.000 konjanika preživjelo samo njih 370. Suvremeni historičari su skloniji [[Tit Livije|Livijevim]] brojkama, koji je naveo rimske gubitke od 45.500 ubijenih pješadainaca i 2.700 ubijenih konjanika, kao i 3000 zarobljenih pješaka i 1500 konjanika. Među poginulima je bio i konzul Paulo, kao i veliki broj istaknutih rimskih oficira, političara i velikodostojnika - 2 [[kvestor]]a, 29 od 48 [[tribun|vojnih tribuna]] i 80 senatora. Hanibal je, pak, imao oko 8.000 mrtvih, koje antički izvori opisuju kao "najhrabrije i najbolje među svim njegovim vojnicima". == Posljedice == Hanibalova pobjeda je imala katastrofalne posljedice za Rim, gdje su vijesti o njoj izazvale šok i duboku demoralizaciju. Antički izvori navode da je proglašena svenarodna žalost s obzirom da nije bilo porodice čiji član nije poginuo kod Kane. Prema procjenama, u samo 20 mjeseci je Hanibal uspio razbiti tri rimske vojske, te ubiti više od petine svih vojno sposobnih muškaraca. S obzirom da su sve rimske vojske manje-više uništene, dio političara je tražio da se s Kartaginom sklopi mir, a vojni tribun Lucije Cecilije Metel je čak predložio da se grad napusti, a Rimljani pokušaju tražiti sreću kao najamnici u helenističkim državama Azije. Hanibal je, pak, Rimljanima poslao svog oficira Kartalona s mirovnom ponudom koju su antički izvori opisali kao "umjerenu", te nekoliko zarobljenika kao zalog za pregovore o otkupu. [[Rimski Senat]] je, međutim, odbio pregovarati o miru te je naložio zarobljenicima da se vrate u Hanibalov logor. Donesena je odluka da se rat, usprkos svemu nastavi, a da bi se pokazala odlučnost, Rimljani su bogovima [[žrtvovanje ljudi|žrtvovali ljude]] - a što je predstavljao jedan od posljednjih takvih rituala u historiji njihove države (ne računajući pogubljenja zarobljenika i osuđenika). Nešto kasnije su donesene i odluke da se problem nedostatka ljudstva riješi drastičnim mjerama koje su uključivale puštanje na slobodu osuđenika te robova, od kojih su nakon toga formirane nove legije. Problem morala je djelomično riješen i tako što su od preživjelih veterana Kane formirane dvije legije i poslane na Siciliju gdje su provele ostatak rata, ne podsjećajući svoje novoregrutirane suborce na katastrofalni poraz. Sve te mjere, međutim, nisu mogle na kratki rok spriječiti da se ratna sreća potpuno okrene na stranu Kartagine. Hanibal je odbio prijedloge svojih oficira da maršira na Rim, dijelom zbog iscrpljenosti vlastite vojske, dijelom zbog njene neopremljenosti za opsade, a najviše zato što je smatrao da se Rim može pobijediti iscrpljivanjem, odnosno oduzimanjem njegove ljudske i materijalne baze koju su činili saveznici. To se pokazalo ispravnim u južnoj Italiji, gdje polisi nekadašnje [[Magna Graecia|Velike Grčke]] još uvijek nisu bili izloženi [[romanizacija|romanizaciji]], te su rimski poraz kod Kane shvatili kao signal za pobunu. Takav je slučaj bio s [[Taranto|Tarentom]] i brojnim južnoitalskim plemenima, a na stranu Hanibala se stavila i [[Capua|Kapua]], dotada jedan od najpouzdanijih i najvjernijih rimskih saveznika. Nešto kasnije je u [[Sirakuza|Sirakuzi]] pro-rimskog kralja [[Hijeron II od Sirakuze|Hijerona II]] naslijedio mladi [[Hijeronim od Sirakuze|Hijeronim]] koji se stavio na stranu Kartaginjana. S druge strane Jadrana je, pak, [[Makedonija (antička)|makedonski]] kralj [[Filip V od Makedonije|Filip V]] odlučio pomoći Hanibalu te tako započeo [[prvi makedonski rat]]. Ma duži rok su Rimljani uspjeli prebroditi katastrofu kod Kane. U [[prvi punski rat|prvom punskom ratu]] uspostavljena pomorska nadmoć Rimske Republike je spriječila Hanibala da prima pojačanja i logističku podršku kako iz same Kartagine tako i iz Makedonije, čije su miješanje Rimljani spriječili sklapanjem saveza s lokalnim grčkim polisima. Hanibalova vojska se tako morala opskrbljivati jedino od svojih italijanskih saveznika, koje je, pak, Rim nastojao eliminirati dugom i iscrpljujućom kampanjom i opsadama. Iako je Hanibal u nekoliko navrata uspio poraziti rimske vojske, pa čak i ubiti rimske konzule koji su im komandirali, lekcije Kane su naučene - Rimljani su općenito izbjegavali velike sudare na otvorenom polju te su primjenjivali Fabijevu strategiju. Već godine 215. pne. su uspjeli obraniti grad [[Prva bitka kod Nole|Nolu]] od Hanibalovog napada, što je, iako u strateškom događaj smislu bez velikog značaja, predstavljao dragocjen poticaj skršenom moralu. Rimljani su tako uspjeli postepeno iscrpiti Hanibalovu vojsku, a godine 207. pne. kod [[Bitka kod Metaura|Metaura]] razbiti vojsku Hanibalovog brata [[Hazdrubal Barka|Hazdrubala]] i spriječiti da Hanibal primi dugo očekivana pojačanja. Hanibal je zbog toga, kao i zbog rimskog napada na Sjevernu Afriku, bio konačno prisiijen napustiti Italiju, te je kod [[Bitka kod Zame|Zame]] poražen, što je označilo kraj rata i kartaginski poraz. Tako bitka kod Kane - iako predstavlja jedan od najblistavijih primjera vojne taktike - nije ispunila svoju stratešku svrhu. == Uticaj na ratnu vještinu == Iako su pobijedili u ratu, Rimljani su iz svog najvećeg poraza izvukli pouke te postepeno uvodili reforme u svrhu izbjegavanja događaja sličnih događaja u budućnosti. To se prvenstveno odnosilo na promjenu taktike, odnosno rimski bojni poredak više nikada nije nastojao nalikovati grčkoj [[falanga|falanzi]] čija snaga često nije bila vrijedna njene nefleksibilnosti. Umjesto toga se on počeo temeljiti na fleksibilnijim i pokretljivijim [[kohorta]]ma. Također je ukinut običaj da se stvaraju velike vojske s dva komandanta, te je umjesto toga uvedeno pravilo da vojskom može komandirati samo jedan čovjek. Rimljani su također shvatili nužnost iskusnih vojnika, te svoju vojsku, koja je dotad bila [[milicija|milicijskog]] tipa, počeli postepeno profesionalizirati. Kao najdramatičniji, najkrvaviji i najspektakularniji okršaj drugog punskog rata, bitka kod Kane je kasnije zaokupila maštu mnogih vojnih teoretičara koji su navodili kao ideal ratne vještine, ali i brojnih komandanata koji su je nastojali kopirati. U tome su se najviše istakli [[Njemačka|njemački]] vojni teoretičari i vojskovođe u 19. i 20. vijeku, koji su kao cilj krajnji svoje strategije navodili obuhvat, opkoljavanje i uništavanje neprijateljske vojske na isti način na koji je Hanibal uništio Rimljane. U tome je najeksplicitniji bio [[Alfred von Schlieffen]], načelnik njemačkog Generalštaba, koji je svoje ideje o konceptu [[uništavajuća bitka|uništavajuće bitke]] (''Vernichtungsgedanke'') objavio u knjizi po imenu ''Cannae''. Pokušaji da se Hanibalov uspjeh ponovi na strateškoj razini su bili poznati [[Schlieffenov plan]], te kasnije razvijena doktrina [[Blitzkrieg]]a. == Kritike tradicionalnog tumačenja == Kao i mnoge antičke bitke, bitka kod Kane je, pogotovo u posljednje vrijeme, predmet kritičkog preispitivanja u pogledu njenog tradicionalnog tumačenja, odnosno vjerodostojnosti podataka iz primarnih izvora. Oni se uglavnom tiču proturječnih tvrdnji [[Polibije|Polibija]] i [[Tit Livije|Livija]] o posljedicama bitke i događajima koji su nakon nje uslijedili. Većina historičara tako tvrdi da je brojka od 70.000 poginulih Rimljana pretjerana, te je sklonija Livijevim tvrdnjama od oko 45.000 poginulih, koje uglavnom prihvaćaju i kasniji rimski historičari kao [[Apijan]] i [[Plutarh]]. Neki u suvremeno doba smatraju da su i te brojke pretjerane, odnosno da kod Kane nije poginulo više od 10-15.000 ljudi, odnosno da je u pitanju bio težak udarac za Rimljane, ali ne tako težak kao što se tradicionalno opisuje, odnosno da čak ni kartaginska konjica nije mogla u potpunosti spriječiti bijeg hiljada rimskih vojnika iz obruča. Time se nastoji objasniti zašto su, zapravo, Rimljani ne samo nastavili rat, nego vodili borbe s Hanibalom i trpili poraze. Drastično manji broj ubijenih rimskih vojnika bi također poslužio kao mogući razlog zašto Hanibal nije odmah eksploatirao svoj trijumf i marširao na Rim. Dio historičara špekulira kako je Polibije bitku kod Kane opisao kao nezamislivu katastrofu prije svega iz propagandnih razloga, odnosno kako bi postepeni rimski oporavak učinio što dramatičnijim, a konačnu pobjedu što impresivnijim. Polibije je također predmet sumnji zbog toga što je kao glavnog krivca za poraz naveo konzula Varona, koji je usprkos toga kod svojih suvremenika slavljen kao heroj te je primio brojne počasti. Njegov kolega Emilije Paulo, koga Polibije opisuje kao opreznog komandanta koji se protivio bitci, je bio djed Polibijevog pokrovitelja [[Scipion Emilijan|Scipiona Emilijana]], pa se zbog toga u pitanje dovodi Polibijeva vjedostojnost. == U popularnoj kulturi == Bitka je rekonstruirana u BBC-jevoj TV-seriji ''[[Time Commanders]]'', kao i u BBC-jevom TV-fimu ''[[Hannibal: Rome's Worst Nightmare]]''. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Battle of Cannae}} * [http://italian.classic-literature.co.uk/history-of-rome/03-from-the-union-of-italy-to-the-subjugation-of-carthage-and-the-greek-states/ebook-page-50.asp "Battle at Cannae"], Mommsenova ''Historija Rima'', knjiga 3: "From the Union of Italy to the Subjugation of Carthage and the Greek States", str. 50. * ''"[http://www.unrv.com/empire/battle-of-cannae.php The Battle of Cannae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705073748/http://www.unrv.com/empire/battle-of-cannae.php |date=5. 7. 2008 }}"'' na ''unrv.com'' * ''"[http://www.roman-empire.net/army/cannae.html The Battle of Cannae] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171223114253/http://www.roman-empire.net/army/cannae.html |date=23. 12. 2017}}"'' na sajtu Roman-empire.net * ''[https://web.archive.org/web/20070311025853/http://cgsc.leavenworth.army.mil/carl/resources/csi/Cannae/cannae.asp#cannae Cannae]'' - rasprava feldmaršala [[Alfred von Schlieffen|Alfreda von Schlieffena]] {{Punski ratovi}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Punski ratovi]] [[Kategorija:216. p. n. e.]] [[Kategorija:Bitke stare Kartage]] [[Kategorija:Bitke Drugog punskog rata]] tqtbjnqmn9shi67nyi69o2ng4llsn90 0 368999 3917447 3879335 2026-08-10T13:30:31Z ~2026-44008-22 184575 Historija -> Povijest 3917447 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u Hrvatskoj <!-- *** Gornji dio *** --> |ime = Tanac |vrsta = naselje <!-- *** Ime **** --> |službeni naziv = |slogan = |nadimak = <!-- *** Slika *** --> |slika = |opis_slike = |dimenzija_slike = <!-- *** Simboli *** --> |zastava = |grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> |županija = [[Datoteka:Flag of Sisak-Moslavina County.png|20px|border]] [[Sisačko-moslavačka županija|Sisačko-moslavačka]] |općina = [[Jasenovac]] |općina1 = |općina2 = |općina3 = |općina4 = |općina5 = |općina6 = |općina7 = |općina8 = |općina9 = |općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | širina_stepeni = 45| širina_minuta = 14| širina_sekundi = 41| širina_SJ = N | dužina_stepeni = 16| dužina_minuta = 52| dužina_sekundi = 23| dužina_IZ = E |najveća tačka = |najveća tačka metara = 90 <!-- *** Površina *** --> |površina grad = |površina općina = <!-- *** Stanovništvo *** --> |stanovništvo općina = |stanovništvo grad = 129 |stanovništvo ukupno = |stanovništvo godina = [[2011]] |stanovništvo općina godina = |gustoća = |gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> |osnovano = |gradonačelnik = |gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> |poštanski broj = 44324 Jasenovac |pozivni broj = (+385) 44 <!-- *** Karta *** --> | karta_lokacija = Hrvatska | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> |bilješka = }} '''Tanac''' je naseljeno mjesto u sastavu općine [[Jasenovac]], [[Sisačko-moslavačka županija]], [[Hrvatska|Republika Hrvatska]]. == Povijest == Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine [[Novska]]. ==Stanovništvo== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011 (Jasenovac)|popisu stanovništva 2011]]. godine, Tanac je imao 129 stanovnika. {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Broj stanovnika po popisima<ref>[http://www.dzs.hr - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.]</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 0 || 0 || 0 || 80 || 135 || 182 || 195 || 175 || 200 || 205 || 189 || 197 || 194 || 159 || 167 || 129 |- |} <small>'''Napomena''': ''Iskazuje se kao dio naselja od 1890. do 1931.''</small> ===Popis [[1991]].=== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 1991 (Novska)|popisu stanovništva 1991]]. godine, naseljeno mjesto Tanac je imalo 159 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava: {{bar box |float=center |title=Popis 1991. |titlebar=#AAF |width=300px |bars= {{bar percent|[[Hrvati]]|#4169E1|150|94.33}} {{bar percent|[[Srbi]]|#FF0000|7|4.40}} {{bar percent|neopredijeljeni|#C154C1|1|0.62}} {{bar percent|nepoznato|#A2A2D0|1|0.62}} |caption='''ukupno''': 159 }} ===Popis [[1910]].=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="2" | Tanac |- | '''jezik''' || '''vjera''' |- | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 182 | label1 = [[Hrvatski jezik|Hrvatski]] 173 | value1 = 95.05 | color1 = #4169E1 | label2 = [[Srpski jezik|Srpski]] 9 | value2 = 4.94 | color2 = #FF0000 }} | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 182 | label1 = [[Rimokatolička crkva|Rimokatolici]] 173 | value1 = 95.05 | color1 = #4169E1 | label2 = [[Pravoslavna crkva|Pravoslavci]] 9 | value2 = 4.94 | color2 = #FF0000 }} |} == Literatura == * [http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914018.pdf] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine. * Knjiga: "Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, autor: Jakov Gelo, izdavač: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998., {{ISBN|953-6667-07-X}}, {{ISBN|978-953-6667-07-9}}; == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{stub-naselje-Hrvatska}} {{Jasenovac}} [[Kategorija:Naselja u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Naselja u Sisačko-moslavačkoj županiji]] 2im33cqo6afjctwld5dakpsjtk6wdt1 3917448 3917447 2026-08-10T13:34:13Z نوفاك اتشمان 16322 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-44008-22|~2026-44008-22]] ([[User talk:~2026-44008-22|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:NeptuneBot|NeptuneBot]] 3879335 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u Hrvatskoj <!-- *** Gornji dio *** --> |ime = Tanac |vrsta = naselje <!-- *** Ime **** --> |službeni naziv = |slogan = |nadimak = <!-- *** Slika *** --> |slika = |opis_slike = |dimenzija_slike = <!-- *** Simboli *** --> |zastava = |grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> |županija = [[Datoteka:Flag of Sisak-Moslavina County.png|20px|border]] [[Sisačko-moslavačka županija|Sisačko-moslavačka]] |općina = [[Jasenovac]] |općina1 = |općina2 = |općina3 = |općina4 = |općina5 = |općina6 = |općina7 = |općina8 = |općina9 = |općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | širina_stepeni = 45| širina_minuta = 14| širina_sekundi = 41| širina_SJ = N | dužina_stepeni = 16| dužina_minuta = 52| dužina_sekundi = 23| dužina_IZ = E |najveća tačka = |najveća tačka metara = 90 <!-- *** Površina *** --> |površina grad = |površina općina = <!-- *** Stanovništvo *** --> |stanovništvo općina = |stanovništvo grad = 129 |stanovništvo ukupno = |stanovništvo godina = [[2011]] |stanovništvo općina godina = |gustoća = |gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> |osnovano = |gradonačelnik = |gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> |poštanski broj = 44324 Jasenovac |pozivni broj = (+385) 44 <!-- *** Karta *** --> | karta_lokacija = Hrvatska | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> |bilješka = }} '''Tanac''' je naseljeno mjesto u sastavu općine [[Jasenovac]], [[Sisačko-moslavačka županija]], [[Hrvatska|Republika Hrvatska]]. == Historija == Do teritorijalne reorganizacije u Hrvatskoj nalazio se u sastavu stare općine [[Novska]]. ==Stanovništvo== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 2011 (Jasenovac)|popisu stanovništva 2011]]. godine, Tanac je imao 129 stanovnika. {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="16" | Broj stanovnika po popisima<ref>[http://www.dzs.hr - Republika Hrvatska - Državni zavod za statistiku: Naselja i stanovništvo Republike Hrvatske 1857.-2001.]</ref> |- | [[1857]] || [[1869]] || [[1880]] || [[1890]] || [[1900]] || [[1910]] || [[1921]] || [[1931]] || [[1948]] || [[1953]] || [[1961]] || [[1971]] || [[1981]] || [[1991]] || [[2001]] || [[2011]] |- | 0 || 0 || 0 || 80 || 135 || 182 || 195 || 175 || 200 || 205 || 189 || 197 || 194 || 159 || 167 || 129 |- |} <small>'''Napomena''': ''Iskazuje se kao dio naselja od 1890. do 1931.''</small> ===Popis [[1991]].=== Na [[Popis stanovništva u Hrvatskoj 1991 (Novska)|popisu stanovništva 1991]]. godine, naseljeno mjesto Tanac je imalo 159 stanovnika, sljedećeg nacionalnog sastava: {{bar box |float=center |title=Popis 1991. |titlebar=#AAF |width=300px |bars= {{bar percent|[[Hrvati]]|#4169E1|150|94.33}} {{bar percent|[[Srbi]]|#FF0000|7|4.40}} {{bar percent|neopredijeljeni|#C154C1|1|0.62}} {{bar percent|nepoznato|#A2A2D0|1|0.62}} |caption='''ukupno''': 159 }} ===Popis [[1910]].=== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="2" | Tanac |- | '''jezik''' || '''vjera''' |- | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 182 | label1 = [[Hrvatski jezik|Hrvatski]] 173 | value1 = 95.05 | color1 = #4169E1 | label2 = [[Srpski jezik|Srpski]] 9 | value2 = 4.94 | color2 = #FF0000 }} | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 182 | label1 = [[Rimokatolička crkva|Rimokatolici]] 173 | value1 = 95.05 | color1 = #4169E1 | label2 = [[Pravoslavna crkva|Pravoslavci]] 9 | value2 = 4.94 | color2 = #FF0000 }} |} == Literatura == * [http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914018.pdf] Savezni zavod za statistiku i evidenciju FNRJ i SFRJ, popis stanovništva 1948, 1953, 1961, 1971, 1981. i 1991. godine. * Knjiga: "Narodnosni i vjerski sastav stanovništva Hrvatske, 1880-1991: po naseljima, autor: Jakov Gelo, izdavač: Državni zavod za statistiku Republike Hrvatske, 1998., {{ISBN|953-6667-07-X}}, {{ISBN|978-953-6667-07-9}}; == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{stub-naselje-Hrvatska}} {{Jasenovac}} [[Kategorija:Naselja u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Naselja u Sisačko-moslavačkoj županiji]] 9411hp9vb4l68ttx70q4s42j02xtndr 0 373132 3917529 3844743 2026-08-11T04:15:26Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917529 wikitext text/x-wiki {{Infokutija međunarodno nogometno takmičenje | naziv_turnira = Copa América | godina = 2015. | ostali_naslovi = | slika = Copa América 2015.svg | veličina = 250px | tekst = | država = Čile | datumi = 11. juni - 4. juli | br_ekipa = 12 | konfederacije = 2 | stadioni = 9 | gradovi = 8 | šampion_drugo = {{NOG|ČIL}} | broj = 1 | drugi_drugo = {{NOG|ARG}} | treći_drugo = {{NOG|PER}} | četvrti_drugo = {{NOG|PAR}} | utakmice = 26 | golovi = 59 | posjećenost = 655902 | najbolji_strijelac = {{ZD|PER}} [[Paolo Guerrero]]<br />{{ZD|ČIL}} [[Eduardo Vargas]]<br />(Obojica po 4 gola) | najbolji_igrač = | najbolji_mladi_nogometaš = {{ZD|KOL}} [[Jeison Murillo]] | najbolji_golman = {{ZD|ČIL}} [[Claudio Bravo]] | fair_play = {{NOG|PER}} | prethodnasezona = [[Copa América 2011.|2011]] | sljedećasezona = [[Copa América Centenario 2016.|2016]] | ažurirano = 5. juli 2015. }} [[Datoteka:Copa América 2015-Mapa.png|desno|mini|260px|<center><small>Ekipe učesnice i njihove pozicije na Copa Américi 2015.</small></center>{{legenda|#2b42a3|Prvak}}{{legenda|#34c0be|Viceprvak}}{{legenda|#269c5a|Treće mjesto}}{{legenda|#81c846|Četvrto mjesto}}{{legenda|#e4e454|Četvrtfinalisti}}{{legenda|#b94954|Ekipe učesnice grupne faze}}]] '''Campeonato Sudamericano Copa América 2015.''' poznat kao '''Copa América 2015.''' je bilo 44. kontinentalno [[nogomet]]no takmičenje [[Južna Amerika|Južne Amerike]]. Prvenstvo se odigralo u [[Čile]]u od 11. juna do 4. jula 2015. godine. Na turniru je učestvovalo 12 ekipa iz dvije konfederacije. Na kraju prvenstva [[Nogometna reprezentacija Čilea|Čile]] je prvi put u svojoj historiji osvojio šampionsku titulu. Drugo mjesto je osvojila [[Nogometna reprezentacija Argentine|Argentina]] a treće [[Nogometna reprezentacija Perua|Peru]]. [[Paolo Guerrero]], reprezentativac Perua i [[Eduardo Vargas]], reprezentativac Čilea su bili najbolji strijelci prvenstva sa četiri postignuta gola.<ref name="Copa América 2015, rsssf.com">[http://www.rsssf.com/tables/2015safull.html ''Copa América 2015, rsssf.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180816233720/http://www.rsssf.com/tables/2015safull.html |date=16. 8. 2018 }}; pristupljeno: 20. 7. 2015.</ref> == Izbor domaćina == Prvobitno je [[Brazil]] trebao biti domaćin šampionata, kao što je i predložio [[Nogometni savez Brazila|CBF]] u februaru 2011. godine zbog rotacijske politike domaćinstava turnira koji se održavaju po abecednom redu.<ref>[http://globoesporte.globo.com/futebol/selecao-brasileira/noticia/2011/02/copa-america-sera-no-brasil-em-2015-confirma-cbf-em-seminario.html ''Copa América será no Brasil em 2015, confirma CBF em seminário, globo.com'']; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Međutim, zbog organizacije [[FIFA Kup konfederacija 2013.|Kupa konfederacija 2013]], [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2014.|Svjetskog prvenstva 2014]]. kao i [[Olimpijske igre 2016.|Olimpijskih igara 2016]]. [[Brazil]] se protivio ideji domaćinstva Copa Américe. Predsjednik [[CONMEBOL ]]-a [[Nicolas Leoz]] je spomenuo mogućnost organiziranja turnira u [[Meksiko|Meksiku]] bez obzira što Meksiko nije član CONMEBOL-a kao dio manifestacije proslave stogodišnjice konfederacije.<ref>[http://www.latercera.com/contenido/688_159045_9.shtml ''Conmebol quiere la Copa América 2015 en México sobre Chile, latercera.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305003504/http://www.latercera.com/contenido/688_159045_9.shtml |date=5. 3. 2016 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Brazil i Čile su razmijenili ideju o zamjeni domaćinstva turnira 2015. i 2019.<ref>[http://www.lanacion.cl/prontus_noticias_v2/site/artic/20090807/pags/20090807203524.html ''LA COPA AMÉRICA DA OTRO PASO HACIA CHILE, lanacion.cl''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309153401/http://www.lanacion.cl/prontus_noticias_v2/site/artic/20090807/pags/20090807203524.html |date=9. 3. 2012 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Zamjene domaćinstva su i zvanično izvršene u maju 2012. godine. == Igrači == {{Glavni|Igrači Copa Amérike 2015.}} Svaka ekipa učesnica do 1. juna 2015. morala je prijaviti 23 nogometaša za učešće na prvenstvu od kojih su tri morala biti golmani.<ref>[http://www.conmebol.com/sites/default/files/reglamento_copa_america_chile_2015_-_pagina_web_.pdf ''REGLAMENTO DE LA COPA AMÉRICA CHILE2015, conmebol.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220257/http://www.conmebol.com/sites/default/files/reglamento_copa_america_chile_2015_-_pagina_web_.pdf |date=3. 3. 2016 }}; pristupljeno: 12. 6. 2015.</ref> == Lokacija stadiona == <center> {|class="wikitable" width="100%" style="text-align:center; font-size:85%;" |- !width=33.4%|[[Antofagasta]] !width=33.2% rowspan=15 colspan=1|{{Lokacijska karta+|Čile|float=left|width=350|caption=<center><small>Lokacija stadiona</small>|places= {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-23.6500|long=-70.4000|label=[[Antofagasta]]|position=left}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-36.8333|long=-73.0500|label=[[Concepción (Čile)|Concepción]]|position=left}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-29.9078|long=-71.2542|label=[[La Serena (Čile)|La Serena]]|position=right}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-34.1694|long=-70.7403|label=[[Rancagua]]|position=bottom}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-33.4500|long=-70.6667|label=[[Santiago de Chile|Santiago]]|position=right}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-38.7333|long=-72.6000|label=[[Temuco]]|position=bottom}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-33.0478|long=-71.6011|label=[[Valparaíso]]|position=top}} {{Lokacijska karta~ |Čile |lat=-33.0333|long=-71.5417|label=[[Viña&nbsp;del&nbsp;Mar]]|position=left}} }} !width=33.4%|[[La Serena (Čile)|La Serena]] |- |Stadion [[Estadio Regional Calvo y Bascuñán|Regional Calvo y Bascuñán]] |Stadion [[Estadio La Portada|La Portada]] |- |Kapacitet: '''21.178''' |Kapacitet: '''18.501''' |- | {{coord|-23.67015|-70.404536|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} | {{coord|-29.911111|-71.251944|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} |- |[[Datoteka:20-03-2013 Inauguración Estadio Regional Calvo y Bascuñán de Antofagasta (8575899378).jpg|200px]] | |- ![[Viña del Mar]] ![[Santiago de Chile|Santiago]] |- |Stadion [[Estadio Sausalito|Sausalito]] |Stadion [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional Julio Martínez Prádanos]] |- align=center |Kapacitet: '''23.423''' |Kapacitet: '''48.665''' |- | {{coord|-33.014444|-71.535278|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} | {{coord|-33.464528|-70.610603|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} |- |[[Datoteka:EstadioSausalito.jpg|200px]] |[[Datoteka:Estadio Nacional de Chile - vista desde Av. Grecia.jpg|200px]] |- ![[Valparaíso]] ![[Santiago de Chile|Santiago]] |- |Stadion [[Estadio Elías Figueroa Brander|Elías Figueroa Brander]] |Stadion [[Estadio Monumental David Arellano|Monumental David Arellano]] |- | {{coord|-33.022278|-71.64|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} | {{coord|-33.506611|-70.605944|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} |- |Kapacitet: '''22.814''' |Kapacitet: '''47.347''' |- |[[Datoteka:Estadio Elías Figueroa Brander - Valparaíso,Chile.JPG|200px]] |[[Datoteka:Estadio Monumental 2009.jpg|200px]] |- ![[Rancagua]] ![[Concepción (Čile)|Concepción]] ![[Temuco]] |- |Stadion [[Estadio El Teniente|El Teniente]] |Stadion [[Estadio Municipal de Concepción|Municipal de Concepción]] |Stadion [[Estadio Municipal Germán Becker|Germán Becker]] |- |Kapacitet: '''15.600''' |Kapacitet: '''30.421''' |Kapacitet: '''18.936''' |- | {{coord|-34.177764|-70.737719|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} | {{coord|-36.815278|-73.023333|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} | {{coord|-38.742778|-72.619722|source:Google_region:UY_type:landmark_scale:5000}} |- |[[Datoteka:Desfile 2 de Octubre Bicentenario Batalla Rancagua 01.JPG|200px]] |[[Datoteka:Remodelación estadio collao.jpg|200px]] |[[Datoteka:Germán Becker Stadium - Temuco - Interior Panoramic View.jpg|200px]] |}</center>{{raščistiti}} == Ekipe == [[Nogometna reprezentacija Meksika|Meksiko]] i [[Nogometna reprezentacija Japana|Japan]] su prvobitno pozvani ušestvovanju na turniru.<ref>[http://www.sdpnoticias.com/deportes/2014/02/13/mexico-y-japon-seran-las-invitadas-a-la-copa-america-2015 ''México y Japón serán las invitadas a la Copa América 2015, sdpnoticias.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303233354/http://www.sdpnoticias.com/deportes/2014/02/13/mexico-y-japon-seran-las-invitadas-a-la-copa-america-2015 |date=3. 3. 2016 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Japan je odbio poziv te je [[Nogometna reprezentacija Kine|Kina]] pozvana kao zamjena,<ref>[http://www.tribalfootball.com/articles/china-accept-2015-copa-america-invitation-4010164#.VIx3BdImysp ''CHINA ACCEPT 2015 COPA AMERICA INVITATION, tribalfootball.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304003328/http://www.tribalfootball.com/articles/china-accept-2015-copa-america-invitation-4010164#.VIx3BdImysp |date=4. 3. 2016 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref><ref>[http://www.globaltimes.cn/content/845990.shtml#.UxWRRPmSyB4 ''China agree to enter 2015 Copa America, globaltimes.cn'']; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref><ref>[http://wildeastfootball.net/2014/03/china-to-enter-2015-copa-america-in-chile/ ''CHINA TO ENTER 2015 COPA AMERICA IN CHILE, wildeastfootball.net''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160315034710/http://wildeastfootball.net/2014/03/china-to-enter-2015-copa-america-in-chile/ |date=15. 3. 2016 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> ali je kasnije povukla zbog kvalifikacija za [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2018.|Svjetsko prvenstvo 2018.]] koje se održavaju u isto vrijeme. U maju 2014. godine, [[nogometni savez Jamajke]] je prihvatio poziv učestvovanja na prvenstvu.<ref>[http://rjrnewsonline.com/sports/jamaica-to-tackle-copa-america ''Jamaica to tackle Copa America, rjrnewsonline.com'']; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> {{col-start}} {{col-3}} *{{NOG|ARG}} *{{NOG|BOL}} *{{NOG|BRA}} *{{NOG|ČIL}} (domaćin) {{col-3}} *{{NOG|KOL}} *{{NOG|EKV}} *{{NOG|JAM}} (pozvan) *{{NOG|MEX}} (pozvan) {{col-3}} *{{NOG|PAR}} *{{NOG|PER}} *{{NOG|URU}} (aktuelni prvak) *{{NOG|VEN}} {{col-end}} == Izvlačenje == Izvlačenje se prvobitno trebalo održati 27. oktobra 2014. u [[Viña del Mar]]u,<ref>[http://www.biobiochile.cl/2014/02/19/sorteo-de-la-copa-america-2015-se-realizara-en-octubre-en-vina-del-mar.shtml ''Sorteo de la Copa América 2015 se realizará en octubre en Viña del Mar, biobiochile.cl''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235352/http://www.biobiochile.cl/2014/02/19/sorteo-de-la-copa-america-2015-se-realizara-en-octubre-en-vina-del-mar.shtml |date=3. 3. 2016 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> ali je odgođen do 24. novembra.<ref>[http://www.conmebol.com/es/content/copa-america-chile-2015-la-ceremonia-del-sorteo-se-realizara-el-24-de-noviembre ''Copa América Chile 2015: la ceremonia del sorteo se realizará el 24 de noviembre, conmebol.com'']; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Ekipe učesnice (njih 12) su bile podijeljene u tri grupe po četiri reprezentacije. CONMEBOL je najavio da će ekipe biti podijeljene u četiri šešira 10. novembra 2014.<ref>[http://www.conmebol.com/es/10112014-1115/la-copa-america-chile-2015-tiene-sus-cabezas-de-serie-la-anfitriona-argentina-y-brasil ''La Copa América Chile 2015 tiene a sus cabezas de serie: la anfitriona, Argentina y Brasil, conmebol.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150119004348/http://www.conmebol.com/es/10112014-1115/la-copa-america-chile-2015-tiene-sus-cabezas-de-serie-la-anfitriona-argentina-y-brasil |date=19. 1. 2015 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref><ref>[http://www.ca2015.com/en/news/vina-del-mar-hosts-draw-for-2015-copa-america/ts4n1q29jihj19d1lazzcaib6 ''12 teams, eight cities, one trophy. Follow the 2015 Copa América draw from Viña del Mar, ca2015.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141112163152/http://www.ca2015.com/en/news/vina-del-mar-hosts-draw-for-2015-copa-america/ts4n1q29jihj19d1lazzcaib6 |date=12 Novembar 2014 }}; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> Šešir 1 će sadržavati domaćina [[Nogometna reprezentacija Čilea|Čile]] (kojem je automatski dodijeljen položaj A1), zajedno s [[Nogometna reprezentacija Argentine|Argentinom]] i [[Nogometna reprezentacija Brazila|Brazilom]]. Preostalih devet timova raspodijeljeni su u ostala tri šešira u skladu sa [[FIFA Rang lista|FIFA-inom rang listom]] od 23. oktobra 2014. godine (prikazano u zagradama). 23. novembra 2014. objavleno je da su Argentini i Brazilu dodijeljene pozicije B1 i C1.<ref>[http://conmebol.com/es/23112014-1444/conmebol-fijo-los-grupos-de-los-cabezas-de-serie-para-la-copa ''Conmebol fijó los grupos de los cabezas de serie para la Copa, conmebol.com'']; pristupljeno: 13. 12. 2014.</ref> {| class="wikitable" style="width:98%;" |- !width=25%|Šešir 1 !width=25%|Šešir 2 !width=25%|Šešir 3 !width=25%|Šešir 4 |- | {{NOG|ČIL}} (13) ''(domaćin)''<br /> {{NOG|ARG}} (2)<br /> {{NOG|BRA}} (6) | {{NOG|KOL}} (3)<br /> {{NOG|URU}} (8)<br /> {{NOG|MEX}} (17) | {{NOG|EKV}} (27)<br /> {{NOG|PER}} (54)<br /> {{NOG|PAR}} (76) | {{NOG|VEN}} (85)<br /> {{NOG|BOL}} (103)<br /> {{NOG|JAM}} (113) |} == Sudije == [[Datoteka:Carlos Vera referee 2012 FIFA Club World Cup (cropped).jpg|mini|desno|150px|[[Carlos Vera]], sudija iz [[Ekvador]]a]] <ref>[http://www.conmebol.com/en/05232015-1147/39-referees-copa-america-chile-2015 ''The 39 referees of the Copa América - Chile 2015, conmebol.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180725110754/http://www.conmebol.com/en/05232015-1147/39-referees-copa-america-chile-2015 |date=25. 7. 2018 }}; pristupljeno: 12. 6. 2015.</ref> {| class="wikitable" |- ! Konfederacija ! Država ! Sudija ! Sudije asistenti ! Suđene utakmice |- |rowspan="10"|[[CONMEBOL]] |{{ZD|ARG}} [[Argentina]] |[[Néstor Pitana]] |Hernan Maidana <br /> Juan Pablo Belatti |[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Ekvador|Čile-Ekvador]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]])<br />[[Copa América 2015 - grupa C#Kolumbija - Peru|Kolumbija-Peru]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]]) |- |{{ZD|BOL}} [[Bolivija]] |[[Raúl Orosco]] |Javier Bustillos <br /> Juan P. Montaño |[[Copa América 2015 - grupa C#Peru - Venecuela|Peru-Venecuela]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]]) |- |{{ZD|BRA}} [[Brazil]] |[[Sandro Ricci]] |Emerson De Carvalho <br /> Fabio Pereira |[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Urugvaj|Argentina-Urugvaj]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Čile - Urugvaj|Čile-Urugvaj]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Četvrtfinale|Četvrtfinale]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Argentina - Paragvaj|Argentina-Paragvaj]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Polufinale|Polufinale]]) |- |{{ZD|ČIL}} [[Čile]] |[[Enrique Osses]] <br /> [[Jorge Osorio]] <br /> [[Julio Bascuñán]] |Carlos Astroza <br /> Marcelo Barraza <br /> Raúl Orellana |Osses-Astroza-Barraza:<br />[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Kolumbija|Brazil-Kolumbija]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]])<br />Bascuñán-Astroza-Barraza:<br />[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Jamajka|Argentina-Jamajka]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]]) |- |{{ZD|KOL}} [[Kolumbija]] |[[Wilmar Roldán]] |Alexander Guzmán <br /> Cristian De La Cruz |[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Paragvaj|Argentina-Paragvaj]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Bolivija - Peru|Bolivija-Peru]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Četvrtfinale|Četvrtfinale]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Finale|Čile-Argentina]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Finale|Finale]]) |- |{{ZD|EKV}} [[Ekvador]] |[[Carlos Vera]] |Christian Lescano <br /> Byron Romero |[[Copa América 2015 - grupa B#Paragvaj - Jamajka|Paragvaj-Jamajka]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]]) |- |{{ZD|PAR}} [[Paragvaj]] |[[Enrique Cáceres]] |Rodney Aquino <br /> Carlos Cáceres |[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Meksiko|Čile-Meksiko]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]])<br />[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Venecuela|Brazil-Venecuela]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]]) |- |{{ZD|PER}} [[Peru]] |[[Víctor Hugo Carrillo]] |César Escano <br /> Johnny Bossio |[[Copa América 2015 - grupa A#Meksiko - Bolivija|Meksiko-Bolivija]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]]) |- |{{ZD|URU}} [[Urugvaj]] |[[Andrés Cunha]] |Mauricio Espinosa <br /> Carlos Pastorino |[[Copa América 2015 - grupa C#Kolumbija - Venecuela|Kolumbija-Venecuela]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]])<br />[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Bolivija|Čile-Bolivija]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Brazil - Paragvaj|Brazil-Paragvaj]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]) |- |{{ZD|VEN}} [[Venecuela]] |[[José Argote]] |Jorge Urrego <br /> Jairo Romero |[[Copa América 2015 - grupa B#Urugvaj - Jamajka|Urugvaj-Jamajka]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]])<br />[[Copa América 2015 - grupa A#Meksiko - Ekvador|Meksiko-Ekvador]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Čile - Peru|Čile-Peru]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Polufinale|Polufinale]]) |- |rowspan="2"|[[CONCACAF]] |{{ZD|SALV}} [[El Salvador]] |[[Joel Aguilar]] |{{ZD|JAM}} Garnet Page <br /> {{ZD|JAM}} Ricardo Morgan |[[Copa América 2015 - grupa A#Ekvador - Bolivija|Ekvador-Bolivija]] ([[Copa América 2015 - grupa A|Grupa A]]) |- |{{ZD|MEX}} [[Meksiko]] |[[Roberto García Orozco]] |José Luis Camargo <br /> Marvin Torrentera |[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Peru|Brazil-Peru]] ([[Copa América 2015 - grupa C|Grupa C]])<br />[[Copa América 2015 - grupa B#Urugvaj - Paragvaj|Urugvaj-Paragvaj]] ([[Copa América 2015 - grupa B|Grupa B]])<br />[[Copa América 2015 - nokaut faza#Argentina - Kolumbija|Argentina-Kolumbija]] ([[Copa América 2015 - nokaut faza#Četvrtfinale|Četvrtfinale]]) |- |} == Format takmičenja == Ekipe učesnice su bile podijeljene u tri grupe po četiri reprezentacije. Prvoplasirana, kao i drugoplasirana iz svih grupa su se kvalificirale u četvrtfinale kao i dvije najbolje trećeplasirane ekipe iz svake grupe. Ekipa iz jedne grupe je igrala protiv svih ostalih ekipa iz iste grupe. Ekipe će se na tabeli rangirati po sljedećim kriterijima: #Najveći broj poena, #Gol-razlika, #Najveći broj postignutih golova, #Međusobni rezultati, #Jedanaesterci u slučaju odigravanja utakmice u posljednjem kolu grupne faze između ekipa koje imaju iste prethodne kriterije, #Izvlačenje organizacijskog odbora CONMEBOL-a. Sve utakmice se igraju po lokalnom vremenu Čilea ([[UTC−03:00]]). == Grupna faza == {{legenda|#00FF7F|Ekipa se kvalificirala u četvrtfinale|boja_linije=#000000}} === Grupa A === {{Glavni|Copa América 2015 - grupa A}} {{Copa América 2015 - grupa A}} {| style="width:80%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |<small>11. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ČIL}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Ekvador|2–0]] ||{{NOG|EKV}}||[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]], [[Santiago de Chile|Santiago]] |- |<small>12. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|MEX}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Meksiko - Bolivija|0–0]] ||{{NOG|BOL}}||[[Estadio Sausalito|Sausalito]], [[Viña del Mar]] |- |<small>15. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|EKV}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Ekvador - Bolivija|2–3]] ||{{NOG|BOL}}||[[Estadio Elías Figueroa Brander|Elías Figueroa Brander]], [[Valparaíso]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ČIL}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Meksiko|3–3]] ||{{NOG|MEX}}||[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]], [[Santiago de Chile|Santiago]] |- |<small>19. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|MEX}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Meksiko - Ekvador|1–2]] ||{{NOG|EKV}}||[[Estadio El Teniente|El Teniente]], [[Rancagua]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ČIL}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa A#Čile - Bolivija|5–0]] ||{{NOG|BOL}}||[[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]], [[Santiago de Chile|Santiago]] |- |} === Grupa B === {{Glavni|Copa América 2015 - grupa B}} {{Copa América 2015 - grupa B}} {| style="width:80%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |<small>13. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|URU}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Urugvaj - Jamajka|1–0]] ||{{NOG|JAM}}||[[Stadion "Calvo y Bascuñán"|Calvo y Bascuñán]], [[Antofagasta]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ARG}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Paragvaj|2–2]] ||{{NOG|PAR}}||[[Estadio La Portada|La Portada]], [[La Serena, Čile|La Serena]] |- |<small>16. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|PAR}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Paragvaj - Jamajka|1–0]] ||{{NOG|JAM}}||[[Stadion "Calvo y Bascuñán"|Calvo y Bascuñán]], [[Antofagasta]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ARG}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Urugvaj|1–0]] ||{{NOG|URU}}||[[Estadio La Portada|La Portada]], [[La Serena, Čile|La Serena]] |- |<small>20. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|URU}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Urugvaj - Paragvaj|1–1]] ||{{NOG|PAR}}||[[Estadio La Portada|La Portada]], [[La Serena, Čile|La Serena]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|ARG}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa B#Argentina - Jamajka|1–0]] ||{{NOG|JAM}}||[[Estadio Sausalito|Sausalito]], [[Viña del Mar]] |- |} === Grupa C === {{Glavni|Copa América 2015 - grupa C}} {{Copa América 2015 - grupa C}} {| style="width:80%;" cellspacing="1" |- !width=25%| !width=10%| !width=25%| |- |<small>14. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|KOL}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Kolumbija - Venecuela|0–1]] ||{{NOG|VEN}}||[[Estadio El Teniente|El Teniente]], [[Rancagua]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|BRA}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Peru|2–1]] ||{{NOG|PER}}||[[Estadio Municipal Germán Becker|Germán Becker]], [[Temuco]] |- |<small>17. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|BRA}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Kolumbija|0–1]] ||{{NOG|KOL}}||[[Estadio Monumental David Arellano|Monumental David Arellano]], [[Santiago de Chile|Santiago]] |- |<small>18. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|PER}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Peru - Venecuela|1–0]] ||{{NOG|VEN}}||[[Estadio Elías Figueroa Brander|Elías Figueroa Brander]], [[Valparaíso]] |- |<small>21. juni 2015.</small> |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|KOL}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Kolumbija - Peru|0–0]] ||{{NOG|PER}}||[[Estadio Municipal Germán Becker|Germán Becker]], [[Temuco]] |- |- style=font-size:90% |align=right|{{NOG-D|BRA}}||align=center|[[Copa América 2015 - grupa C#Brazil - Venecuela|2–1]] ||{{NOG|VEN}}||[[Estadio Monumental David Arellano|Monumental David Arellano]], [[Santiago de Chile|Santiago]] |- |} === Poredak trećeplasiranih === Nakon završene grupne faze takmičenja formiraće se grupa trećeplasiranih da bi se odredile dvije ekipe učesnice četvrtfinala. {| class=wikitable style="text-align:center" |- |colspan=11 | '''Poredak trećeplasiranih ekipa''' |- !width="25"|{{Tooltip| Poz. | Pozicija}} !width="25"|{{Tooltip| Gr. | Grupa}} ! style="width:200px;"|Tim !width="25"|{{Tooltip| OU | Odigrano utakmica}} !width="25"|{{Tooltip| P | Pobjede}} !width="25"|{{Tooltip| N | Neriješeno}} !width="25"|{{Tooltip| I | Izgubljeno}} !width="25"|{{Tooltip| DG | Dati golovi}} !width="25"|{{Tooltip| PG | Primljeni golovi}} !width="25"|{{Tooltip| GR | Gol-razlika}} !width="25"|{{Tooltip| B | Ukupan broj osvojenih bodova}} |- |- align=center bgcolor=00FF7F |1. | [[#Grupa B|B]] || align=left | {{NOG|URU}} |3||1||1||1||2||2||0||'''4''' |- |- align=center bgcolor=00FF7F |2. | [[#Grupa C|C]] || align=left | {{NOG|KOL}} |3||1||1||1||1||1||0||'''4''' |- |3. | [[#Grupa A|A]] || align=left | {{NOG|EKV}} |3||1||0||2||4||6||-2||'''3''' |- |} == Nokaut faza == {{Glavni|Copa América 2015 - nokaut faza}} U nokaut fazi takmičenja nastupilo je osam ekipa. Primijenjena su sljedeća pravila: * U četvrtfinalu ekipe koje su se susrele u grupnoj fazi nisu se mogle susresti u četvrtfinalu, * U utakmicama četvrtfinala, polufinala i u utakmici za treće mjesto u slučaju neriješenog rezultata u regularnom dijelu utakmice pristupilo bi se izvođenju jedanaesteraca bez igranja produžetaka. * U utakmici finala ako rezultat bude neriješen u regularnom dijelu utakmice igrala bi se dva produžetka po 15 minuta. U slučaju neriješenog rezultata i nakon produžetaka pristupilo bi se izvođenju jedanaesteraca.<ref>[http://www.conmebol.com/sites/default/files/reglamento_copa_america_chile_2015_-_pagina_web_.pdf ''REGLAMENTO DE LA COPA AMÉRICA CHILE2015, conmebol.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303220257/http://www.conmebol.com/sites/default/files/reglamento_copa_america_chile_2015_-_pagina_web_.pdf |date=3. 3. 2016 }}; pristupljeno: 28. 6. 2015.</ref> {{Četvrtfinale sa trećim mjestom |24. juni – [[Santiago de Chile|Santiago]]|'''{{NOG|ČIL}}'''|'''1'''|{{NOG|URU}}|0 |25. juni – [[Temuco]]|{{NOG|BOL}}|1|'''{{NOG|PER}}'''|'''3''' |26. juni – [[Viña del Mar]]|'''{{NOG|ARG}}''' <small>(pen.)</small>|'''0 (5)'''|{{NOG|KOL}}|0 (4) |27. juni – [[Concepción (Čile)|Concepción]]|{{NOG|BRA}}|1 (3)|'''{{NOG|PAR}}''' <small>(pen.)</small>|'''1 (4)''' |29. juni – [[Santiago de Chile|Santiago]]|'''{{NOG|ČIL}}'''|'''2'''|{{NOG|PER}}|1 |30. juni – [[Concepción (Čile)|Concepción]]|'''{{NOG|ARG}}'''|'''6'''|{{NOG|PAR}}|1 |4. juli – [[Santiago de Chile|Santiago]]|'''{{NOG|ČIL}}''' <small>(pen.)</small>|'''0 (4)''' |{{NOG|ARG}}|0 (1) |3. juli – [[Concepción (Čile)|Concepción]]|'''{{NOG|PER}}'''|'''2'''|{{NOG|PAR}}|0 }} === Četvrtfinale === {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | datum = 24. juni 2015. | historija = [[Nogometne utakmice Čile - Urugvaj|Čile - Urugvaj]] | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|ČIL}} | tim2 = {{NOG|URU}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Čile - Urugvaj|1–0]] | golovi1 = [[Mauricio Isla|Isla]] {{gol|81}} | stadion = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]] | lokacija = [[Santiago de Chile|Santiago]] | gledalaca = 45.304 | sudac = {{ZD|BRA}} [[Sandro Ricci]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215744&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} ---- {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Bolivija - Peru|Bolivija - Peru]] | datum = 25. juni 2015. | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|BOL}} | tim2 = {{NOG|PER}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Bolivija - Peru|1–3]] | golovi1 = [[Marcelo Martins Moreno|Martins Moreno]] {{gol|84|pen.}} | golovi2 = [[Paolo Guerrero|Guerrero]] {{gol|20||23||74}} | stadion = [[Estadio Municipal Germán Becker|Germán Becker]] | lokacija = [[Temuco]] | gledalaca = 16.872 | sudac = {{ZD|KOL}} [[Wilmar Roldán]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215745&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} ---- {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Argentina - Kolumbija|Argentina - Kolumbija]] | datum = 26. juni 2015. | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|ARG}} | tim2 = {{NOG|KOL}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Argentina - Kolumbija|0–0]] | stadion = [[Estadio Sausalito|Sausalito]] | lokacija = [[Viña del Mar]] | gledalaca = | sudac = {{ZD|MEX}} [[Roberto García Orozco]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215746&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] | jedanaesterci1 = [[Lionel Messi|Messi]] {{pengol}}<br />[[Ezequiel Garay|Garay]] {{pengol}}<br />[[Éver Banega|Banega]] {{pengol}}<br />[[Ezequiel Lavezzi|Lavezzi]] {{pengol}}<br />[[Lucas Biglia|Biglia]] {{penpromašaj}}<br />[[Marcos Rojo|Rojo]] {{penpromašaj}}<br />[[Carlos Tevez|Tevez]] {{pengol}} | jedanaesterci = 5–4 | jedanaesterci2 = {{pengol}} [[James Rodríguez|Rodríguez]]<br />{{pengol}} [[Radamel Falcao|Falcao]]<br />{{pengol}} [[Juan Cuadrado|Cuadrado]]<br />{{penpromašaj}} [[Luis Muriel|Muriel]]<br />{{pengol}} [[Edwin Cardona|Cardona]]<br />{{penpromašaj}} [[Juan Camilo Zúñiga|Zúñiga]]<br />{{penpromašaj}} [[Jeison Murillo|Murillo]] }} ---- {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Brazil - Paragvaj|Brazil - Paragvaj]] | datum = 27. juni 2015. | vrijeme = 18:30 | tim1 = {{NOG-D|BRA}} | tim2 = {{NOG|PAR}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Brazil - Paragvaj|1–1]] | golovi1 = [[Robinho]] {{gol|15}} | golovi2 = [[Derlis González|González]] {{gol|72|pen.}} | stadion = [[Estadio Municipal de Concepción|Municipal de Concepción]] | lokacija = [[Concepción (Čile)|Concepción]] | gledalaca = 29.276 | sudac = {{ZD|URU}} [[Andrés Cunha]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215747&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] | jedanaesterci1 = [[Fernando Luiz Roza|Fernandinho]] {{pengol}}<br />[[Everton Ribeiro]] {{penpromašaj}}<br />[[João Miranda de Souza Filho|Miranda]] {{pengol}}<br />[[Douglas Costa]] {{penpromašaj}}<br />[[Philippe Coutinho|Coutinho]] {{pengol}}<br /> | jedanaesterci = 3–4 | jedanaesterci2 = {{pengol}} [[Osvaldo Martínez|Martínez]]<br />{{pengol}} [[Víctor Cáceres|V. Cáceres]]<br />{{pengol}} [[Raúl Bobadilla|Bobadilla]]<br />{{penpromašaj}} [[Roque Santa Cruz|Santa Cruz]]<br />{{pengol}} [[Derlis González|González]]<br /> }} === Polufinale === {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Čile - Peru|Čile - Peru]] | datum = 29. juni 2015. | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|ČIL}} | tim2 = {{NOG|PER}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Čile - Peru|2–1]] | golovi1 = [[Eduardo Vargas|Vargas]] {{gol|41||63}} | golovi2 = [[Gary Medel|Medel]] {{gol|60|a.g.}} | stadion = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]] | lokacija = [[Santiago de Chile|Santiago]] | gledalaca = 45.651 | sudac = {{ZD|VEN}} [[José Argote]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215748&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} ---- {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Argentina - Paragvaj|Argentina - Paragvaj]] | datum = 30. juni 2015. | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|ARG}} | tim2 = {{NOG|PAR}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Argentina - Paragvaj|6–1]] | golovi1 = [[Marcos Rojo|Rojo]] {{gol|15}}<br>[[Javier Pastore|Pastore]] {{gol|27}}<br>[[Ángel Di María|Di María]] {{gol|47||53}}<br>[[Sergio Agüero|Agüero]] {{gol|80}}<br>[[Gonzalo Higuaín|Higuaín]] {{gol|83}} | golovi2 = [[Lucas Barrios|Barrios]] {{gol|43}} | stadion = [[Estadio Municipal de Concepción|Municipal de Concepción]] | lokacija = [[Concepción (Čile)|Concepción]] | gledalaca = 29.205 | sudac = {{ZD|BRA}} [[Sandro Ricci]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215749&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} === Utakmica za treće mjesto === {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Peru - Paragvaj|Peru - Paragvaj]] | datum = 3. juli 2015. | vrijeme = 20:30 | tim1 = {{NOG-D|PER}} | tim2 = {{NOG|PAR}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Peru - Paragvaj|2–0]] | golovi1 = [[André Carrillo|Carrillo]] {{gol|48}}<br>[[Paolo Guerrero|Guerrero]] {{gol|89}} | stadion = [[Estadio Municipal de Concepción|Municipal de Concepción]] | lokacija = [[Concepción (Čile)|Concepción]] | gledalaca = 29.143 | sudac = {{ZD|BOL}} [[Raúl Orosco]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215750&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} === Finale === {{Glavni|Copa América 2015 - finale}} {{Sklopiva nogometna kutija |nobars=1 | historija = [[Nogometne utakmice Čile - Argentina|Čile - Argentina]] | datum = 4. juli 2015. | vrijeme = 17:00 | tim1 = {{NOG-D|ČIL}} | tim2 = {{NOG|ARG}} | rezultat = [[Copa América 2015 - nokaut faza#Čile - Argentina|0–0]] | jedanaesterci1 = [[Matías Fernández|Fernández]] {{pengol}}<br />[[Arturo Vidal|Vidal]] {{pengol}}<br />[[Charles Aránguiz|Aránguiz]] {{pengol}}<br />[[Alexis Sánchez|Sánchez]] {{pengol}} | jedanaesterci = 4–1 | jedanaesterci2 = {{pengol}} [[Lionel Messi|Messi]]<br />{{penpromašaj}} [[Gonzalo Higuaín|Higuaín]]<br />{{penpromašaj}} [[Éver Banega|Banega]] | stadion = [[Estadio Nacional Julio Martínez Prádanos|Nacional]] | lokacija = [[Santiago de Chile|Santiago]] | gledalaca = 45.693 | sudac = {{ZD|KOL}} [[Wilmar Roldán]] | izvještaj = [http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/index.html?channel=deportes.futbol.copaamerica.215751&lang=es_LA&theme=copaamerica Izvještaj] }} == Rezultat == {{Pobjednici|NOG|Pobjednik Copa Américe 2015.|Čile|1.}} == Tabela == {{Tabela Copa Américe 2015.}} == Nagrade == <ref>[http://www.ca2015.com/en/awards ''Copa América 2015 awards - check out the winners!, ca2015.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150629134626/http://www.ca2015.com/en/awards |date=29 Juni 2015 }}; pristupljeno: 20. 7. 2015.</ref> * '''Najbolji igrač''': Nagrada nije dodijeljena{{#tag:ref|Najboljim igračem turnira proglašen je Lionel Messi, ali je napadač Barcelone odbio da primi tu nagradu.<ref>[http://futbol.as.com/futbol/2015/07/05/internacional/1436124524_550381.html ''BeIN Sports: Messi habría rechazado el MVP del torneo, futbol.as.com'']; pristupljeno: 20. 7. 2015.</ref><ref>[http://sportsport.ba/ino_fudbal/poznato-najboljih-11-na-copa-americi/166588 ''Poznato najboljih 11 na Copa Americi, sportsport.ba'']; pristupljeno: 20. 7. 2015.</ref>}} * '''Najbolji strijelci''': {{ZD|PER}} [[Paolo Guerrero]], {{ZD|ČIL}} [[Eduardo Vargas]] * '''Najbolji mladi nogometaš''': {{ZD|KOL}} [[Jeison Murillo]] * '''Najbolji golman''': {{ZD|ČIL}} [[Claudio Bravo]] * '''Trofej "Fair Play"''': {{NOG|PER}} === Najbolji tim prvenstva === <ref>[http://www.ca2015.com/en/gallery/copa-america-2015---team-of-the-tournament/1nqqmzngdosa911z9l2g8k8317/slide/13 ''Copa América 2015 - Team of the tournament, ca2015.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707200522/http://www.ca2015.com/en/gallery/copa-america-2015---team-of-the-tournament/1nqqmzngdosa911z9l2g8k8317/slide/13 |date=7 Juli 2015 }}; pristupljeno: 20. 7. 2015.</ref> {| class="wikitable" style="mArgin: 0 auto;" |- !Golmani !Odbrana !Vezni red !Napadači !Selektor |- |valign=top| {{ZD|ČIL}} [[Claudio Bravo]] |valign=top| {{ZD|KOL}} [[Jeison Murillo]] <br /> {{ZD|ČIL}} [[Gary Medel]] <br /> {{ZD|ARG}} [[Nicolas Otamendi]] |valign=top| {{ZD|PER}} [[Christian Cueva]] <br /> {{ZD|ČIL}} [[Marcelo Diaz]] <br /> {{ZD|ARG}} [[Javier Mascherano]] <br /> {{ZD|ČIL}} [[Arturo Vidal]] |valign=top| {{ZD|ČIL}} [[Eduardo Vargas]] <br /> {{ZD|PER}} [[Paolo Guerrero]] <br /> {{ZD|ARG}} [[Lionel Messi]] |valign=top| {{ZD|ARG}} [[Jorge Sampaoli]] |} == Lista strijelaca == <ref>[http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/?channel=deportes.futbol.copaamerica.goleadores&lang=es_LA&theme=copaamerica ''Lista strijelca Copa Américe 2015, conmebol.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303200725/http://estadisticas.conmebol.com/html/v3/?channel=deportes.futbol.copaamerica.goleadores&lang=es_LA&theme=copaamerica |date=3. 3. 2016 }}; pristupljeno: 5. 7. 2015.</ref> ;4 gola {{Div col|3}} * {{ZD|PER}} [[Paolo Guerrero]] * {{ZD|ČIL}} [[Eduardo Vargas]] {{Div col end}} ;3 gola {{Div col|3}} * {{ZD|ARG}} [[Sergio Agüero]] * {{ZD|ČIL}} [[Arturo Vidal]] * {{ZD|PAR}} [[Lucas Barrios]] {{Div col end}} ;2 gola {{Div col|3}} * {{ZD|ARG}} [[Ángel Di María]] * {{ZD|ARG}} [[Gonzalo Higuaín]] * {{ZD|BOL}} [[Marcelo Martins Moreno]] * {{ZD|ČIL}} [[Charles Aránguiz]] * {{ZD|EKV}} [[Miler Bolaños]] * {{ZD|EKV}} [[Enner Valencia]] * {{ZD|MEX}} [[Raúl Jiménez]] * {{ZD|MEX}} [[Vicente Matías Vuoso|Matías Vuoso]] {{Div col end}} ;1 gol {{Div col|3}} * {{ZD|ARG}} [[Lionel Messi]] * {{ZD|ARG}} [[Javier Pastore]] * {{ZD|ARG}} [[Marcos Rojo]] * {{ZD|BOL}} [[Ronald Raldes]] * {{ZD|BOL}} [[Martin Smedberg-Dalence]] * {{ZD|BRA}} [[Douglas Costa]] * {{ZD|BRA}} [[Neymar da Silva Santos Júnior|Neymar]] * {{ZD|BRA}} [[Roberto Firmino]] * {{ZD|BRA}} [[Robson de Souza|Robinho]] * {{ZD|BRA}} [[Thiago Silva]] * {{ZD|ČIL}} [[Alexis Sánchez]] * {{ZD|ČIL}} [[Gary Medel]] * {{ZD|ČIL}} [[Mauricio Isla]] * {{ZD|KOL}} [[Jeison Murillo]] * {{ZD|PAR}} [[Derlis González]] * {{ZD|PAR}} [[Édgar Benítez]] * {{ZD|PAR}} [[Nelson Haedo Valdez]] * {{ZD|PER}} [[André Carrillo]] * {{ZD|PER}} [[Christian Cueva]] * {{ZD|PER}} [[Claudio Pizarro]] * {{ZD|URU}} [[Cristian Rodríguez]] * {{ZD|URU}} [[José Giménez]] * {{ZD|VEN}} [[Nicolás Ladislao Fedor Flores|Miku]] * {{ZD|VEN}} [[José Salomón Rondón|Salomón Rondón]] {{Div col end}} ;Autogolovi {{Div col|3}} * {{ZD|BOL}} [[Ronald Raldes]] (protiv Čilea) * {{ZD|ČIL}} [[Gary Medel]] (protiv Perua) {{Div col end}} == Disciplina == Spisak sljedećih nogometaša prikazuje igrače suspendirane za neke od utakmica Copa Américe 2015: {| class="wikitable sortable" style="text-align:left; font-size:85%;" width=100% |- ! Igrač ! Tim ! Kazna ! Suspenzija |- | {{sortname|Luis|Suárez}} | {{NOG|URU}} | Ujedanje [[Giorgio Chiellini|Giorgia Chiellinija]] u utakmici protiv [[Nogometna reprezentacija Italije|Italije]] (24. juni 2014) | ''Cijeli turnir''<ref>[http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=8/news=fifa-statement-on-cas-decision-relating-to-luis-suarez-2421360.html ''FIFA statement on CAS decision relating to Luis Suarez, FIFA.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170813104915/http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=8/news=fifa-statement-on-cas-decision-relating-to-luis-suarez-2421360.html |date=13. 8. 2017 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> |- | [[Neymar]] | {{NOG|BRA}} | {{Tooltip|{{Crveni karton|0}}|Crveni karton}} ''Direktni crveni karton''; u utakmici protiv [[Nogometna reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (17. juni) | ''Četiri utakmice'' (do kraja turnira)<ref>[http://www.espnfc.com/copa-america/story/2498461/neymar-suspended-for-remainder-of-copa-america ''Neymar suspended for remainder of Copa America tournament, espnfc.com'']; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> |- | {{sortname|Carlos|Bacca}} | {{NOG|KOL}} | {{Tooltip|{{Crveni karton|0}}|Crveni karton}} ''Direktni crveni karton''; u utakmici protiv [[Nogometna reprezentacija Brazila|Brazila]] (17. juni) | ''Dvije utakmice''; protiv [[Nogometna reprezentacija Perua|Peru]]a (21. juni) i [[Nogometna reprezentacija Argentine|Argentine]] (26. juni)<ref>[http://www.ca2015.com/en/news/brazil-star-neymar-handed-four-match-ban-and-out-of-copa-america/1wyhedovar9oy1usq5klmhqsdu ''Brazil star Neymar handed four-match ban and is out of Copa América, ca2015.com'']; pristupljeno: 21. 6. 2015.</ref> |- | {{sortname|Richard|Ortiz}} | {{NOG|PAR}} | {{Žuti karton}} ''Upozoren u drugoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] (20. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Brazila|Brazila]] (27. juni) |- | {{sortname|Álvaro|Pereira}} | {{NOG|URU}} | {{Žuti karton}} ''Upozoren u drugoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Paragvaja|Paragvaja]] (20. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Čilea|Čilea]] (24. juni) |- | {{sortname|Josepmir|Ballón}} | {{NOG|PER}} | {{Žuti karton}} ''Upozoren u drugoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (21. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Bolivije|Bolivije]] (25. juni) |- | [[Carlos Sánchez Moreno|Carlos Sánchez]] | {{NOG|KOL}} | {{Žuti karton}} ''Upozoren u drugoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Perua|Perua]] (21. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Argentine|Argentine]] (26. juni) |- | {{sortname|Carlos|Lobatón}} | {{NOG|PER}} | {{Žuti karton}} ''Upozoren u drugoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Kolumbije|Kolumbije]] (21. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Bolivije|Bolivije]] (25. juni) |- | [[Gonzalo Jara]] | {{NOG|ČIL}} | ''Incident''; protiv [[Nogometna reprezentacija Urugvaja|Urugvaja]] (24. juni) | ''Dvije utakmice''; (do kraja turnira) |- | [[Carlos Zambrano]] | {{NOG|PER}} | {{Tooltip|{{Crveni karton|0}}|Crveni karton}} ''Dva žuta kartona u jednoj utakmici''; protiv [[Nogometna reprezentacija Čilea|Čilea]] (29. juni) | ''Jednu utakmicu''; protiv [[Nogometna reprezentacija Paragvaja|Paragvaja]] (3. juli) |- |} == Televizijski prijenosi == {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" style="font-size:85%;" width=100% !width=20%| Država !width=25%| Televizija !width=55%| Napomene |- | {{ZD|UN}} Svijet | [[Xbox Live]] | Neuključujući teritorije Ujedinjenog Kraljevstva. |- | {{ZID|Arapska liga}} | [[beIN Sports Arabia]]<ref name="Live and Exclusive on beIN SPORTS, beinsports.tv" /> | |- | [[Datoteka:Latin America (orthographic projection).svg|20px|border]] Latinska Amerika | [[DirecTV|DirecTV Sports]], [[ESPN Latin America|ESPN]] | ESPN prenosi samo najzanimljivije trenutke. |- | {{ZID|Argentina}} | [[Torneos y Competencias|TyC Sports]], [[TV Pública]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Bolivija}} | [[TV Boliviana|Bolivia TV]] , Cotas Cable TV, Tigo Star | Bolivia TV prenosi samo utakmice Bolivije. Cotas Cable TV i Tigo Star vrše emitiranje ostalih utakmica. |- | {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | [[Arena Sport]] | |- | {{ZID|Brazil}} | [[Rede Globo]], [[SporTV]] | Rede Globo prenosi samo utakmice Brazila. SporTV vrši emitiranje ostalih utakmica. |- | {{ZID|Kanada}} | [[beIN Sports Canada]], [[Ici Radio-Canada Télé|Radio-Canada]] | Radio prijenos na [[CBC Radio One|Radio One]]. |- | {{ZID|Čile}} | [[Canal 13 (Chile)|Canal 13]] i [[Televisión Nacional de Chile|TVN]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Kina}} | [[LeTV]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Kolumbija}} | [[Caracol Televisión]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Kostarika}} | [[Repretel]], [[Teletica]] |Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- |{{ZID|Hrvatska}} | [[Arena Sport]] |Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Češka}} | [[Sport 1 (Europe)|Sport 1/2]]<ref name="Sport12">[http://www.sport1tv.cz/Zpravy/cs-CZ/2015/06/11/Fotbal-CopaAmerica-OV ''Copa América starts at Sport1 HD and HD Sport2, Sport1 TV''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150614000700/http://www.sport1tv.cz/Zpravy/cs-CZ/2015/06/11/Fotbal-CopaAmerica-OV |date=14. 6. 2015 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | |- | {{ZID|Ekvador}} | [[Gama TV]] i [[TC Televisión]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu na Gama TV i TC Televisión. |- | {{ZID|Francuska}} | [[beIN Sports]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu.<ref>[http://www.sportbusiness.com/sport-news/mcs-and-bein-media-group-snap-latin-american-football-rights ''MCS and beIN Media Group snap up Latin American football rights, Sportbusiness.com'']; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> |- | {{ZID|Grčka}} | [[Skai TV]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Honduras}} | R-Media, Canal 11 (Honduras) | |- | {{ZID|Indija}} | [[Sony SIX]], [[Sony KIX]], [[SONY SIX HD]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu na Sony SIX i Sony KIX. |- | {{ZID|Indonezija}} | [[Kompas TV]] | |- | {{ZID|Iran}} | [[IRIB TV3|IRIB 3]] - [[IRIB Varzesh]] - [[IRIB HD]] | |- | {{ZID|Irska}} | [[Setanta Sports]]<ref>[http://www.setanta.com/ie/big-summer-of-sport-on-setanta/ ''Big summer of sport on Setanta, setanta.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612105325/http://www.setanta.com/ie/big-summer-of-sport-on-setanta/ |date=12 Juni 2015 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Izrael}} | [[Sport 5]] | |- | {{ZID|Italija}} | [[Gazzetta TV]]<ref>[http://www.gazzetta.it/Calcio/Campionati-Esteri/05-06-2015/copa-america-show-11-giugno-diretta-esclusiva-gazzettatv-canale-59-dtt-12043221386.shtml ''Copa America, show dall'11 giugno in diretta esclusiva su GazzettaTv, canale 59 del DTT, gazzetta.it'']; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Jamajka}} | [[CVM TV]], [[Sportsmax]] | CVM TV je vršila prijenos samo utakmice Jamajke. Sportsmax je prenosio ostale utakmice ne uključujući utakmice Jamajke. |- | {{ZID|Japan}} | [[NHK]] | |- | {{ZID|Kosovo}} | [[Radiotelevizija Kosova|RTK]] | Sve utakmice direktnog prijenosa na RTK. |- | {{ZID|Makedonija}} | [[Arena Sport]] | |- | {{ZID|Malezija}} | [[Media Prima]], [[Astro]] | |- | {{ZID|Meksiko}} | [[Televisa]], [[TV Azteca]] | |- | {{ZID|Crna Gora}} | [[Arena Sport]] | |- | {{ZID|Holandija}} | [[Sport1 (Holandija)|Sport 1]]<ref>[http://www.sport1.nl/nieuws/61738-copa-america-2015-uiteraard-live-bij-sport1.html Copa América 2015 uiteraard live bij Sport1, sport1.nl''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150705202301/http://www.sport1.nl/nieuws/61738-copa-america-2015-uiteraard-live-bij-sport1.html |date=5. 7. 2015 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> |Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- | {{ZID|Paragvaj}} | [[Millicom|Tigo Sports]] i [[Telefuturo]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu na Tigo Sports. Neke od utakmica i na Telefuturo. |- | {{ZID|Peru}} | [[América Televisión]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu.<ref>[http://elcomercio.pe/economia/peru/television-peruana-negocio-vuelve-rentable-pais-noticia-1778420 ''El negocio de la televisión vuelve a ser rentable en el Perú, elcomercio.pe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161201075815/http://elcomercio.pe/economia/peru/television-peruana-negocio-vuelve-rentable-pais-noticia-1778420 |date=1. 12. 2016 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> Radio prijenos na [[Du Pont's Radio]] i [[Radio Programas del Perú|RPP]]. |- | {{ZID|Filipini}} | [[ABS-CBN Corporation]] | |- | {{ZID|Poljska}} | [[Telewizja Polska|TVP]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu [[TVP Sport]] i sport.tvp.pl (ne uključujući region), neke od utakmica i na [[TVP 1]]. |- | {{ZID|Portugal}} | [[Televisão Independente|TVI]] | Osam utakmica uživo na TVI (uključujući finale). Ostatak prijenosa na [[TVI24]]. |- | {{ZID|Rumunija}} | [[Digi Sport (Rumunija)|Digi Sport]]<ref>[http://www.digisport.ro/Sport/FOTBAL/Competitii/Copa+America/Spectacolul+Americii+de+Sud+se+vede+si+in+Romania+Copa+America+v ''Spectacolul Americii de Sud: Copa America, ÎN DIRECT și ÎN EXCLUSIVITATE la Digi Sport! Competițiile verii'']; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | |- | {{ZID|Srbija}} | [[Arena Sport]] | |- | {{ZID|Singapur}} | [[StarHub TV]] | |- | {{ZID|Slovačka}} | [[Sport 1 (Europe)|Sport 1/2]] | |- | {{ZID|Slovenija}} | [[Šport TV (Slovenija)]] | |- | {{ZID|Španija}} | [[Canal+ Liga]] | |- | {{ZID|Tajvan}} | [[Televizija Kina]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu na CTV. |- | {{ZID|Tajland}} | [[Channel 3 (Tajland)|Channel 3]] | |- | {{ZID|Turska}} | [[Tivibuspor]] | |- | {{ZID|Sjedinjene Američke Države}} | [[beIN Sports]]<ref name="Live and Exclusive on beIN SPORTS, beinsports.tv">[http://www.beinsports.tv/about/article/w9rcxupbq77l1geub5jriyzil/title/2015-copa-america ''Live and Exclusive on beIN SPORTS, beinsports.tv''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150810103524/http://www.beinsports.tv/about/article/w9rcxupbq77l1geub5jriyzil/title/2015-copa-america |date=10. 8. 2015 }}; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | Radio prijenos na [[Fútbol de Primera (radio network)|Futbol de Primera]]. |- | {{ZID|Ujedinjeno Kraljevstvo}} | [[Premier Sports]]<ref>[http://www.wheresthematch.com/copa-america-on-tv/ ''Copa America Football On TV, wheresthematch.com'']; pristupljeno: 20. 6. 2015.</ref> | |- | {{ZID|Urugvaj}} | [[Channel 10 (Urugvaj)|Channel 10]], [[Teledoce]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. Neke od utakmica su se prenosile i na Teledoce i C10. |- | {{ZID|Venecuela}} | [[Venevisión]], [[DirecTV|DirecTV Sports]] | |- | {{ZID|Vijetnam}} | [[SCTV (Vijetnam)|SCTV]] | Sve utakmice u direktnom prijenosu. |- |} == Gledaoci == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center; font-size:85%;" width=100% |- ! Datum !! colspan=3|Utakmica i rezultat !! Stadion !! Grad !! Gledalaca !! Gladalaca /<br>Kapacitet stadiona |- | 11. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 2–0 || align=left| {{NOG|EKV}} || Nacional || Santiago || 46.000 || 94% |- | 4. juli 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 0–0 || align=left| {{NOG|ARG}} || Nacional || Santiago || 45.693 || 94% |- | 29. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 2–1 || align=left| {{NOG|PER}} || Nacional || Santiago || 45.651 || 94% |- | 19. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 5–0 || align=left| {{NOG|BOL}} || Nacional || Santiago || 45.601 || 94% |- | 15. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 3–3 || align=left| {{NOG|MEX}} || Nacional || Santiago || 45.583 || 94% |- | 24. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ČIL}} || 1–0 || align=left| {{NOG|URU}} || Nacional || Santiago || 45.304 || 93% |- | 17. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|BRA}} || 0–1 || align=left| {{NOG|KOL}} || David Arellano || Santiago || 44.008 || 93% |- | 21. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|BRA}} || 2–1 || align=left| {{NOG|VEN}} || David Arellano || Santiago || 33.284 || 70% |- | 27. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|BRA}} || 1–1 || align=left| {{NOG|PAR}} || Municipal de Concepción || Concepción || 29.276 || 96% |- | 30. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ARG}} || 6–1 || align=left| {{NOG|PAR}} || Municipal de Concepción || Concepción || 29.205 || 96% |- | 3. juli 2015. || align=right| {{NOG-D|PER}} || 2–0 || align=left| {{NOG|PAR}} || Municipal de Concepción || Concepción || 29.143 || 96% |- | 26. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ARG}} || 0–0 || align=left| {{NOG|KOL}} || Sausalito || Viña del Mar || 21.508 || 96% |- | 20. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ARG}} || 1–0 || align=left| {{NOG|JAM}} || Sausalito || Viña del Mar || 21.083 || 94% |- | 21. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|KOL}} || 0–0 || align=left| {{NOG|PER}} || Germán Becker || Temuco || 17.332 || 92% |- | 16. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ARG}} || 1–0 || align=left| {{NOG|URU}} || La Portada || La Serena || 17.014 || 99% |- | 25. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|BOL}} || 1–3 || align=left| {{NOG|PER}} || Germán Becker || Temuco || 16.872 || 89% |- | 14. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|BRA}} || 2–1 || align=left| {{NOG|PER}} || Germán Becker || Temuco || 16.342 || 86% |- | 13. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|ARG}} ||2–2 || align=left| {{NOG|PAR}} || La Portada || La Serena || 16.281 || 95% |- | 20. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|URU}} || 1–1 || align=left| {{NOG|PAR}} || La Portada || La Serena || 16.021 || 93% |- | 18. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|PER}} || 1–0 || align=left| {{NOG|VEN}} || Elías Figueroa || Valparaíso || 15.542 || 68% |- | 12. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|MEX}} || 0–0 || align=left| {{NOG|BOL}} || Sausalito || Viña del Mar || 14.987 || 67% |- | 14. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|KOL}} || 0–1 || align=left| {{NOG|VEN}} || El Teniente || Rancagua || 12.387 || 79% |- | 19. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|MEX}} || 1–2 || align=left| {{NOG|EKV}} || El Teniente || Rancagua || 11.051 || 71% |- | 13. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|URU}} || 1–0 || align=left| {{NOG|JAM}} || Regional de Antofagasta || Antofagasta || 8.653 || 41% |- | 16. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|PAR}} || 1–0 || align=left| {{NOG|JAM}} || Regional de Antofagasta || Antofagasta || 6.099 || 29% |- | 15. juni 2015. || align=right| {{NOG-D|EKV}} || 2–3 || align=left| {{NOG|BOL}} || Elías Figueroa || Valparaíso || 5.982 || 26% |- ! colspan=6 | Ukupno gledalaca || 655.902 || 85% |} == Marketing == == Reference == {{refspisak|3}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Copa América 2015}} * [http://www.ca2015.com/en ''Zvanična stranica''] * [http://www.conmebol.com/en/copa-america-2015-en ''Copa América na zvaničnoj stranici CONMEBOL-a''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612104047/http://www.conmebol.com/en/copa-america-2015-en |date=12. 6. 2015 }} {{Copa América 2015}} {{Copa América}} [[Kategorija:2015. u nogometu]] [[Kategorija:2015. u Čileu]] [[Kategorija:Copa América 2015.|*]] [[Kategorija:Copa América takmičenja|2015]] [[Kategorija:Sportska takmičenja u Čileu]] oy9t746ccy9ynxd32rthru89xwci0uo 0 388616 3917463 3859059 2026-08-10T16:20:49Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917463 wikitext text/x-wiki {{Geokutija|Regija <!-- *** Gornji dio *** --> | ime =Aksaray provincija | izvorno_ime =Aksaray ili | drugo_ime = | kategorija = [[Turske pokrajine]] <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | simbol = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | država = Turska | zastava_države = da <!-- *** Granice, objekti što pripadaju ovaj dio i.t.d *** --> | graniči_sa = [[Konya]]<br>[[Niğde (pokrajina)|Niğde]]<br>[[Nevşehir (pokrajina)|Nevşehir]]<br>[[Kırşehir (pokrajina)|Kırşehir]] | dio = | grad = | znamenitost = | rijeka = <!-- *** Položaj *** --> | glavni_grad = [[Aksaray]] <!-- *** Dimenzije *** --> | površina =7.626 <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo = 377.505<ref>http://www.turkstat.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=8428&tb_id=1</ref>| stanovništvo_datum =31. decembar 2010. | stanovništvo_gustoća = 50 <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovan = | datum = | vlada = | lider = | partija_lidera = <!-- *** Kod *** --> | vremenska_zona = | utc_odstupanje = | vremenska_zona_DST = | utc_offset_DST = | poštanski_broj = | pozivni broj = | kod = | kod_vrsta = <!-- *** Slobodni polji *** --> | prazno = | prazno_vrsta = | prazno1 = | prazno1_vrsta = <!-- *** Karta *** --> | karta =Aksaray in Turkey.svg | širina_stepeni_glavnog_grada =38| širina_minuta_glavnog_grada =25| širina_sekundi_glavnog_grada =51 | širina_SJ_glavnog_grada = N | dužina_stepeni_glavnog_grada =33| dužina_minuta_glavnog_grada =51| dužina_sekundi_glavnog_grada =44 | dužina_IZ_glavnog_grada = E | opis_karte = Adiyaman u Turskoj | razmjer_karte = | karta_lokacija_x = | karta_lokacija_y = <!-- *** Webb stranice *** --> | web_stranica = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} [[Datoteka:Turkey.Aksaray005.jpg|desno|260p|mini|Unutrašnje dvorište Sultanhani karavana]] '''''Pokrajina Aksaray''''' ([[Turski jezik|tur.]]: ''Aksaray ili'') je [[Turske pokrajine|pokrajina]] u centralnoj [[Turska|Turskoj]]. Graniči sa pokrajinama: [[Konya]] na zapadu i jugu, [[Niğde (pokrajina)|Niğde]] na jugoistoku, [[Nevşehir (pokrajina)|Nevşehir]] na istoku i pokrajinom [[Kırşehir (pokrajina)|Kırşehir]] na sjeveru. Prostire se na površini od 7.626&nbsp;km² a u provinciji prema podacima s kraja 2010. godine živi ukupno 377.505 stanovnika. Glavni grad je [[Aksaray]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.investinaksaray.com/en/aksaray-at-a-glance/|title=Aksaray At a Glance|website=www.investinaksaray.com|access-date=15. 8. 2025|archive-date=6. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206080341/https://www.investinaksaray.com/en/aksaray-at-a-glance/|url-status=dead}}</ref> == Geografija == Ovo područje se odlikuje obiljem prirodne ljepote, Aksaray je jedna od četiri pokrajine (uz Nevşehir, Niğde i Kayseri) koje čine historijsku regiju [[Kapadokija|Kapadokiju]] koja se može pohvaliti velikim brojem turista. Na području između Aksaraya i pokrajine Niğde nalazi se 3.000 metara visok [[stratovulkan]] planine Hasan. Ljeta su u ravnici topla i suha a područja bogata zelenilom i prekrivena cvijećem u proljeće kada se vodotoci napune usljed topljenja snijega na planinama. Ovdje se nalazi i slano [[jezero Tuz]]. == Historija == Legenda kaže da je Aksaray potiče iz doba [[Put svile|Puta svile]] (lokalno stanovništvo procjenjuje da je to bilo prije oko 2.500 godina), gdje su [[Rimljani (višeznačnica)|Rimljani]], [[Seldžuci]] i [[Osmanlije]] ostavili svoj trag. Aksaray je jedan od spektakularnih gradova u regiji [[Kapadokija]]. Na [[Perzijski jezik|perzijskom jeziku]] znači "Zemlja prekrasnih konja", a Kapadokija se definira kao kombinacija provincijskih područja Aksaray, Nevşehir, Niğde, [[Kayseri]] i Kırşehir. Prva naselja u [[Aşıklı]]ju, smještenom u zemlji vulkanskog tufa u Aksaray Kapadokiji, osnovana su 8000-ih godina prije nove ere. ''Aşıklıhöyük'' je najstarije prvo seosko naselje iz akeramičkog [[neolit]]skog perioda u [[Anadolija|Anadoliji]] i na [[Bliski istok|Bliskom istoku]]. U svojoj bogatoj historiji, Aksaray je bio kolijevka mnogih civilizacija. Narod [[Hetiti|Hatti]] (hetiti) živio je u Anadoliji između 3000-2000. godine prije nove ere, a [[Asirija|asirski]] trgovci su trgovali u regiji u ovom periodu. Bila je to stara hetitska država koja je došla sa [[Kavkaz (regija)|Kavkaza]], osnovala male gradove-države i postala vojna država u Anadoliji pred kraj kolonijalnog perioda u 1700-im prije nove ere. Budući da je [[kršćanstvo]], kojeg su [[Sveti Pavao]] i njegovi učenici počeli širiti u 1. vijeku nove ere, izazvalo veliku reakciju politeističkih rimskih pristalica, prvi kršćani su počeli naseljavati sigurnija mjesta radi zaštite. Čak su i mnogi sveštenici koji su željeli da se izoluju preferirali ovu regiju.<ref name=":0" /> == Reference == {{refspisak}} {{Commonscat}} {{pokrajine u Turskoj}} [[Kategorija:Pokrajine u Turskoj]] [[Kategorija:Pokrajina Aksaray|*]] nudreaprwivh4yxv95wv6jhwdhqsi9p 0 397060 3917547 3386420 2026-08-11T08:05:25Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917547 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u BiH <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Donja Mahala | vrsta = (kvart) <!-- *** Ime **** --> | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = | opis_slike = | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | distrikt = | kanton = [[Datoteka:Flag of Herzegovina-Neretva Canton.png|23px|border]] [[Hercegovačko-neretvanski kanton|Hercegovačko-neretvanski]] | općina = [[Mostar]] <!-- *** Položaj *** --> | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 43| širina_minuta =19 | širina_sekundi = 52 | širina_SJ = N | dužina_stepeni = 17 | dužina_minuta = 48 | dužina_sekundi = 57 | dužina_IZ = E | najveća tačka = | najveća tačka metara = <!-- *** asd *** --> | površina_grada = | površina_općine = | površinajedinica = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = | stanovništvo općina = | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = | stanovništvo općina godina = | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovano = | gradonačelnik = | gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 36 | matični broj općine = 11410<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naselja |work=fzs.ba |access-date=17. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509001936/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaFBiH.pdf |archive-date=9. 5. 2016 |url-status=dead }}</ref> <!-- *** Karta *** --> | karta = | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | prickpos x = | prickpos y = | opis_karte = Donja Mahala u Bosni i Hercegovini <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = [http://www.mostar.ba/ Grad Mostar] <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Donja Mahala''' je mjesna zajednica i kvart u [[Mostar]]u.<ref>{{Cite web |url=http://www.mostar.ba/mjesni-uredi-102.html |title=Područni uredi Grada Mostara |work=mostar.ba |access-date=17. 10. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185626/http://www.mostar.ba/mjesni-uredi-102.html |url-status=dead }}</ref> Nalazi se južno od [[Stari Grad (Mostar)|Starog Grada]], između desne (zapadne) obale rijeke [[Neretva|Neretve]], i brda [[Hum (Mostar)|Hum]]. == Historija == Donja Mahala, kao jasna, specifična i samostalna stambena zona, formirala se po izgradnji Sevri-hadži-Hasanove džamije, prije 1620/21. godine i u to vrijeme se nazivala Sevri-hadži-Hasanova mahala, a prije izgradnje džamije „Okjuzi Mahala“. Uz džamiju je bio malen harem koji je očuvan do danas. U 19. vijeku na lokalitetu Donje Mahale nalazile su se sljedeće mahale: Čevrina, Sevri-hadži Hasanova, hadži-Jahije i Zirain-Ahmed-agina.<ref>[http://hrcak.srce.hr/file/104783 Borislav Puljić (2011) Mahale grada Mostara - Topografija, vrijeme nastanka i urbanističke odlike. Znanstveni časopis za arhitekturu i urbanizam, Sveučilište u Zagrebu, Arhitektonski fakultet, 19 1(41): 158-171]</ref> U Donjoj Mahali se nalaze Jahja Esfelova i Sevri hadži Hasanova džamija. Obje džamije su tokom rata teško oštećene, a poslije rata obnovljene i rekonstruirane.<ref>{{Cite web |url=http://www.miz-mostar.com/index.php/o-nama |title=Medžlis Islamske zajednice Mostar |work=miz-mostar.com |access-date=17. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150829061626/http://www.miz-mostar.com/index.php/o-nama |archive-date=29. 8. 2015 |url-status=dead }}</ref> Na 14. Sjednici, održanoj od 4. do 10. maja 2004. godine, Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika, donijela je Odluku o proglašenju „Graditeljske cjeline - Džamija u Mahali (Sevri hadži Hasanova džamija) u Mostaru ” nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine. Nacionalni spomenik čini Sevri hadži Hasanova džamija sa avlijom i pratećim sadržajima (česma, abdesthana).<ref>{{Cite web |url=http://kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2428 |title=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine |access-date=17. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192057/http://kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2428 |archive-date=3. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.asgmo.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=9 |title=Agencija Stari Grad, Grad Mostar. |access-date=17. 10. 2015 |archive-date=4. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304233130/http://www.asgmo.ba/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=9 |url-status=dead }}</ref> == Stanovništvo == Prema službenom popisu stanovništva iz 1991, Donja Mahala je imala 2.638 stanovnika.<ref name="ps 1991" /> {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Donja Mahala | vrsta_naseljenog_mjesta = | maticni_broj = | admin_godina = | g1991_izvor = <ref name="ps 1991">{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf |title=Popis stanovništva 1991. u SR Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=17. 10. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005002409/http://www.fzs.ba/Podaci/nacion%20po%20mjesnim.pdf |archive-date=5. 10. 2013 |url-status=dead }}</ref> | g1991_ukupno = 2638 | g1991_muslimani = 1596 | g1991_srbi = 170 | g1991_hrvati = 380 | g1991_jugosloveni = 416 }} == Poznate osobe == *[[Himzo Polovina]], poznati bosanskohercegovački prikupljač pjesama, interpretator, tekstopisac, kompozitor, poeta i doktor - specijalista neuropsihijatrije. *[[Lorens Listo]], sportista, višestruki prvak u [[Skokovi sa Starog mosta|takmičenju skokova na glavu sa Starog mosta]].<ref>{{Cite web |url=http://balkans.aljazeera.net/vijesti/najljepse-laste-iz-donje-mahale |title=Najljepše laste iz Donje Mahale |work=aljazeera.net |access-date=17. 10. 2015}}</ref> *[[Nafik Kazazić]], antifašista - partizan kojeg su strijeljali njemački i ustaški vojnici 1943, sahranjen na [[Partizansko groblje u Mostaru|Partizanskom groblju u Mostaru]].<ref>{{Cite web |url=http://herojisaneretve.blogger.ba/arhiva/2010/12/18/2648380 |title=Spisak palih boraca i antifašista sahranjenih na Partizanskom spomen-groblju u Mostaru |work=herojisaneretve.blogger.ba |access-date=17. 10. 2015 |archive-date=5. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305043059/http://herojisaneretve.blogger.ba/arhiva/2010/12/18/2648380 |url-status=dead }}</ref> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == *[http://www.mostar.ba/ Zvanična stranica grada Mostara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200921183451/https://www.mostar.ba/ |date=21. 9. 2020 }} [[Kategorija:Mostar]] 87n0xsg4z9uu6c7dcbjd4iay9owjzf2 0 402006 3917518 3916772 2026-08-11T00:45:45Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917518 wikitext text/x-wiki {{Infokutija etnička grupa | grupa = Bošnjaci u Turskoj | zastava = | opis_zastave = | ukupno = 106.000<br> ~ 2 miliona (bošnjačko porijeklo)<ref name="Sofos2023">{{cite report |last=Sofos |first=Spyros A. |title=Turkey's Presence in the Western Balkans |publisher=PeaceRep: The Peace and Conflict Resolution Evidence Platform |year=2023 |url=https://peacerep.org/wp-content/uploads/2024/01/Turkeys-Presence-in-the-Western-Balkans-DIGITAL.pdf |language=en |access-date=2. 5. 2026}}</ref> | regija1 = | pop1 = | regija2 = | pop2 = | regija3 = | pop3 = | regija4 = | pop4 = | jezici = [[Turski jezik|turski]], [[bosanski jezik|bosanski]] | vjera = pretežno [[islam]] }} '''Bošnjaci u Turskoj''' jesu stanovnici [[Turska|Turske]] bošnjačkog porijekla, odnosno potomci [[Bošnjaci|Bošnjaka]] doseljenih iz [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], [[Sandžak]]a, [[Crna Gora|Crne Gore]], [[Srbija|Srbije]], [[Kosovo|Kosova]], [[Sjeverna Makedonija|Sjeverne Makedonije]] i drugih područja bivše [[Jugoslavija|Jugoslavije]]. Njihovo prisustvo u Turskoj oblikovano je dugim procesom migracija [[Musliman|muslimanskog]] stanovništva s Balkana u [[Osmansko Carstvo]], a zatim u [[Turska|Republiku Tursku]], posebno od 1878. do druge polovine 20. stoljeća.<ref name="Demirel">{{cite journal |last=Demirel |first=Muammer |title=Türkiye'de Bosna Göçmenleri |journal=Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |volume=12 |issue=2 |year=2008 |pages=285–306 |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/article/38079 |language=tr |access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="Dedeic2013">{{cite journal |last=Dedeić-Kırbaç |first=Amra |title=Boşnakların Türkiye'ye Göçleri |journal=Akademik Bakış Dergisi |issue=35 |year=2013 |url=https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867858.pdf |language=tr |access-date=2. 5. 2026}}</ref> Bošnjačka zajednica u Turskoj nije nastala jednim preseljenjem, nego nizom valova potaknutih ratovima, promjenama granica, agrarnim i političkim pritiscima, gubitkom osmanske vlasti na Balkanu i kasnijim jugoslavensko-turskim migracijskim aranžmanima. U brojnim porodicama, mahalama, selima i udruženjima očuvani posebni oblici bošnjačkog porijekla, sjećanja na zavičaj, [[Bosanska kuhinja|ishrane]], usmene tradicije i [[Bosanski jezik|jezika]].<ref name="Giesel2023">{{cite book |last=Giesel |first=Christoph |chapter=The Bosniaks in Turkey Between Assimilation and Ethnic Revival: Social and Political Issues Since the Migration to the Present Day |title=Ethnocultural Diversity in the Balkans and the Caucasus |publisher=Austrian Academy of Sciences Press |year=2023 |pages=105–142 |url=https://austriaca.at/?arp=0x003e0c8c |language=en |access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="Kırbaç2012">{{cite journal |last=Dedeić-Kırbaç |first=Amra |title=Bosniaks in Turkey in the context of history, tradition and culture |journal=International Journal of Human Sciences |volume=9 |issue=1 |year=2012 |url=https://j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/2245/880 |language=en |access-date=2. 5. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> == Terminologija i identitet == [[Datoteka:Za_doselenicite_od_Bosna,_1911.pdf|lijevo|mini|283x283piksel|Izvještaj iz 1911. o doseljenicima iz Bosne i naseljavanju muhadžira.]] U osmanskom i turskom kontekstu doseljenici iz Bosne često se nazivaju ''Boşnak ili'' ''Bosnalı''. Izraz ''Boşnak'' u turskom jeziku obično označava Bošnjake kao etničku i kulturnu zajednicu, dok ''Bosnalı'' može označavati i šire bosansko porijeklo, bez nužnog razlikovanja savremenih nacionalnih identiteta.<ref name="Giesel2023"/> U Turskoj su Bošnjaci dugo bili uključeni u državni i društveni okvir [[Tursko državljanstvo|turskog građanskog identiteta]]. Od kraja 20. stoljeća, naročito nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] i intenzivnijih veza između Turske i Bosne i Hercegovine, u dijelu zajednice ojačalo je zanimanje za bošnjačko porijeklo, bosanski jezik, sjećanje na migraciju i veze s Bosnom i Hercegovinom.<ref name="Giesel2023"/><ref name="Schad2015">{{cite report |last=Schad |first=Thomas |title=The Rediscovery of the Balkans? A Bosniak-Turkish Figuration in the Third Space Between İstanbul and Sarajevo |publisher=Istanbul Bilgi University, European Institute |year=2015 |url=https://www.academia.edu/150274131/The_rediscovery_of_the_Balkans_a_Bosniak_Turkish_figuration_in_the_third_space_between_%C4%B0stanbul_and_Sarajevo |language=en |access-date=2. 5. 2026}}</ref> Promjena prezimena među Bošnjacima povezana je s procesom uključivanja izbjeglica u osmanski, a zatim republikanski administrativni sistem. U osmanskom periodu porodice su se često bilježile po ličnom imenu, očevom imenu, nadimku, zavičaju ili oznaci porijekla, dok savremeni sistem obaveznih porodičnih prezimena u Turskoj nastaje nakon donošenja [[Zakon o prezimenima (Turska)|Zakona o prezimenima]] 1934.<ref name="Lewis1999">{{cite book|last=Lewis|first=Geoffrey|url=https://www.worldcat.org/title/40444589|title=The Turkish Language Reform: A Catastrophic Success|publisher=Oxford University Press|year=1999|isbn=978-0-19-823856-0|location=Oxford|language=en|access-date=2. 5. 2026}}</ref> Zakon o prezimenima obavezao je sve građane Turske da uzmu stalno nasljedno prezime na turskom građanskom obrascu. Za doseljene bošnjačke porodice to je značilo da su ranija prezimena često skraćivana, fonetski prilagođavana turskom jeziku ili potpuno zamjenjivana novim prezimenima. Zbog toga se među potomcima javljaju prezimena kao što su ''Boşnak'', ''Bosna'', ''Bosnalı'', ''Sancaklı'', ''Yenipazarlı'', ''Akova'', ''Mostarlı'' ili druga prezimena koja upućuju na Bosnu, Sandžak, [[Novi Pazar]], [[Bijelo Polje]] i druge krajeve porijekla.<ref name="Kırbaç20122">{{cite journal|last=Dedeić-Kırbaç|first=Amra|year=2012|title=Tarih ve Gelenek Bağlamında Türkiye'de Boşnaklar|trans-title=Bošnjaci u Turskoj u kontekstu historije i tradicije|url=https://j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/2245|journal=Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi|language=tr|access-date=2. 5. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> Promjene nisu bile rezultat prisile usmjerene posebno protiv Bošnjaka, nego dio opće republikanske politike pod [[Mustafa Kemal Atatürk|Kemalom Ataturkom]] i stvaranja jedinstvenog sistema državljanstva, administracije i turskog jezičkog standarda. Terenska istraživanja u Karamürselu i Halilbejliju, naprimjer, bilježe porodična stabla, promjene prezimena i sjećanja na mjesta porijekla.<ref name="Hadziomerovic2025">{{cite web|url=https://preporod.info/bs/article/67526/zlatko-hadziomerovic-bosnjaci-u-turskoj-cuvaju-jezik-i-sjecanje-na-bosnu|title=Zlatko Hadžiomerović: Bošnjaci u Turskoj čuvaju jezik i sjećanje na Bosnu|date=22. 10. 2025|website=Preporod.info|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> == Historijska pozadina i migracijski valovi == [[Datoteka:Muhajir.jpg|desno|mini|Balkanske muslimanske izbjeglice u Turskoj tokom Prvog balkanskog rata, 1912.]] Prvi veliki migracijski pritisci bili su posljedica ratova i promjene granica u 19. stoljeću. Nakon [[Berlinski kongres|Berlinskog kongresa]] 1878. [[Austro-Ugarska]] je okupirala Bosnu i Hercegovinu, dok su [[Kraljevina Srbija|Srbija]] i [[Kraljevina Crna Gora|Crna Gora]] dobile međunarodno priznanje i teritorijalna proširenja. Muslimansko stanovništvo iz [[Bosna (regija)|Bosne]], [[Hercegovina|Hercegovine]], [[Nikšić|Nikšića]], [[Podgorica|Podgorice]], [[Bar (Crna Gora)|Bara]] i drugih krajeva našlo se u novim političkim okolnostima, što je potaklo iseljavanje prema preostalim osmanskim oblastima i [[Anadolija|Anadoliji]].<ref name="Demirel" /><ref name="Mrduljas2018">{{cite journal |last=Mrduljaš |first=Saša |title=Broj Bošnjaka iz Bosne i Hercegovine u Turskoj |journal=Polemos |volume=21 |issue=41 |year=2018 |pages=13–31 |url=https://hrcak.srce.hr/file/339967 |language=hr |access-date=2. 5. 2026 |archive-date=11. 6. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611051415/https://hrcak.srce.hr/file/339967 |url-status=dead }}</ref> U osmanskoj administraciji doseljenici su tretirani kao [[Izbjeglica|izbjeglice]] i doseljenici iz izgubljenih ili nesigurnih krajeva carstva. Njihovo naseljavanje nije bilo isključivo spontano: osmanske vlasti su ih upućivale prema područjima gdje su postojale potrebe za stanovništvom, [[Poljoprivreda|zemljom za obradu]], vojnim i sigurnosnim naseljavanjem ili obnovom opustošenih naselja.<ref name="Demirel" /> === Prvi val: nakon 1878. === Prvi veliki val bošnjačkog iseljavanja prema osmanskim područjima nastao je nakon 1878, kada je Austro-Ugarska okupirala Bosnu i Hercegovinu. Dio muslimanskog stanovništva novu vlast doživljavao je kao gubitak dotadašnjeg državnog i pravnog poretka, a dodatni pritisci nastajali su zbog neizvjesnosti oko zemljišnih odnosa, vojne obaveze, poreza i političkog položaja muslimana u novonastalim okolnostima. Iseljavanje iz Bosne i Hercegovine u tom periodu nije bilo jednokratno, nego se nastavilo tokom austrougarske uprave.<ref name="Demirel"/><ref name="Mrduljas2018"/> Demirel navodi da su bosanski muhadžiri nakon 1878. naseljavani u više osmanskih oblasti, uključujući [[Edirne]], [[Tekirdağ]], [[Kırklareli]], [[Bursa|Bursu]], [[Izmit]], [[Adapazarı]], [[Izmir]], [[Eskişehir]], [[Ankara|Ankaru]] i [[Adana|Adanu]]. Dio doseljenika privremeno se zadržavao u Istanbulu i Trakiji, a dio je premještan u unutrašnjost Anadolije.<ref name="Demirel"/> Dio stanovništva odlazak je shvatao kao [[Hidžra|hidžru]] iz zemlje koja više nije bila pod muslimanskom vlašću, dok su vjerski autoriteti, pisci i javni radnici nastojali pokazati da ostanak u domovini nije vjerski sporan i da masovno napuštanje zemlje slabi muslimansku zajednicu u Bosni i Hercegovini.<ref name="Lavic1996">{{cite journal|last=Lavić|first=Osman|year=1996|title=Iseljavanje Bošnjaka muslimana iz BiH za vrijeme Austro-Ugarske vladavine i risala Mehmeda Teufika Azapagića|url=https://www.anali-ghb.com/index.php/aghb/article/view/404/789|journal=Anali Gazi Husrev-begove biblioteke|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> Protiv iseljavanja su djelovali i književnici. [[Aleksa Šantić]] je 1896. objavio pjesmu "Ostajte ovdje", u kojoj se obraća onima koji napuštaju zavičaj i odlaze u tuđinu. Pjesma je postala jedan od najpoznatijih književnih odgovora na muhadžirske valove iz Bosne i Hercegovine.<ref name="Santic1896">{{cite web|url=https://www.spiritofbosnia.org/bs/volume-1-no-4-2006-october/stay-here/|title=Ostajte ovdje|last=Šantić|first=Aleksa|website=Spirit of Bosnia / Duh Bosne|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> Prema austrougarskoj evidenciji, do 1911. iz BiH se trajno iselilo 57.119 Bošnjaka.<ref name="Mrduljas2018" /> === Drugi val: aneksija Bosne i Hercegovine 1908. === [[Datoteka:Balkan_Göçmenleri_Karaköy'de_(1912).jpg|desno|mini|Balkanske izbjeglice u Karaköyu u Istanbulu, 1912.]] [[Aneksija Bosne i Hercegovine|Aneksija Bosne i Hercegovine]] 1908. bila je novi politički poticaj iseljavanju. Formalno uključivanje Bosne i Hercegovine u Austro-Ugarsku kod dijela muslimanskog stanovništva pojačalo je osjećaj trajnog odvajanja od osmanskog političkog prostora.<ref name="Dedeic2013"/><ref name="Mrduljas2018" /> Novi talas iseljavanja ponovo je otvorio pitanje opstanka Bošnjaka u domovini. [[Osman Đikić]] se tom temom bavio u publicističkim tekstovima i u drami ''Muhadžir'', izvedenoj u Mostaru 1909. Drama je nastala kao angažirani pokušaj da se zaustavi iseljavanje nakon aneksije.<ref name="BiserjeDjikic">{{cite web|url=https://www.biserje.ba/godisnjica-smrti-osmana-djikica-pisca-bosnjacke-preporodne-knjizevnosti/|title=110. godišnjica smrti Osmana Đikića, pisca bošnjačke preporodne književnosti|website=Biserje|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Treći val: Balkanski ratovi i gubitak osmanske Rumelije === [[Balkanski ratovi]] 1912–1913. pogodili su muslimansko stanovništvo Sandžaka, Kosova, Makedonije i drugih područja koja su izašla iz osmanskog sastava. Ovaj val nije obuhvatao samo stanovništvo iz Bosne i Hercegovine, nego i Bošnjake i slavenske muslimane iz drugih krajeva tadašnjeg balkanskog prostora.<ref name="Emgili2012">{{cite journal |last=Emgili |first=Fahriye |title=Boşnakların Türkiye'ye Göçleri 1878–1934 |journal=History Studies |year=2012 |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/144769 |language=tr |access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="Giesel2022">{{cite journal |last=Giesel |first=Christoph |title=Uvod u selektivne historijske, sociološke, političke i kulturne aspekte Bošnjaka u Turskoj |journal=Godišnjak BZK Preporod |year=2022 |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1062673 |language=bs |access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Četvrti val: međuratna Jugoslavija === U vrijeme Kraljevine SHS i [[Kraljevina Jugoslavija|Kraljevine Jugoslavije]] Bošnjaci u Tursku su odlazili zbog kombinacije političke nesigurnosti, [[Agrarna reforma u Kraljevini Jugoslaviji|agrarnih odnosa]], nacionalnih pritisaka i očekivanja da će u Turskoj živjeti u poznatom muslimanskom i osmanskom kulturnom okruženju.<ref name="Emgili2012"/><ref name="Emgili20123">{{cite journal|last=Emgili|first=Fahriye|year=2012|title=Boşnakların Türkiye'ye Göçleri 1878–1934|trans-title=Migracije Bošnjaka u Tursku 1878–1934|url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/144769|journal=History Studies|language=tr|access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="Dedeic20133">{{cite journal|last=Dedeić-Kırbaç|first=Amra|year=2013|title=Boşnakların Türkiye'ye Göçleri|trans-title=Migracije Bošnjaka u Tursku|url=https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867858.pdf|journal=Akademik Bakış Dergisi|language=tr|issue=35|pages=1–19|access-date=2. 5. 2026}}</ref> U prvim godinama nove države muslimansko stanovništvo u dijelovima Bosne i Hercegovine, Sandžaka, Crne Gore i južne Srbije bilo je izloženo nasilju, pljački, pritiscima na prodaju imovine i slaboj zaštiti državnih vlasti.<ref name="Purivatra1974">{{cite book|last=Purivatra|first=Atif|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/26562567|title=Jugoslavenska muslimanska organizacija u političkom životu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca|publisher=Svjetlost|year=1974|location=Sarajevo|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="Jahic2014">{{cite book|last=Jahić|first=Adnan|url=https://www.katalog.kgz.hr/pagesresults/bibliografskiZapis.aspx?selectedId=42008894|title=Vrijeme izazova: Bošnjaci u prvoj polovini XX stoljeća|publisher=Bošnjačka nacionalna zajednica za Grad Zagreb i Zagrebačku županiju; Bošnjački institut – Fondacija Adila Zulfikarpašića|year=2014|location=Zagreb; Sarajevo|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> Poseban pritisak stvaralo je agrarno pitanje. [[Mehmed Spaho]] je već 1919. ostavku u prvoj vladi Kraljevine SHS obrazlagao neslaganjem s provođenjem agrarne reforme, tvrdeći da se posjedi oduzimaju prvenstveno muslimanskim zemljoposjednicima, dok se pitanje naknade odgađa na neodređeno vrijeme.<ref name="Kamberovic2009">{{cite book|last=Kamberović|first=Husnija|url=https://www.calameo.com/books/005453518c45f14d7f595|title=Mehmed Spaho: politička biografija 1883–1939|publisher=Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca|year=2009|location=Sarajevo|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Peti val: socijalistička Jugoslavija i migracije nakon 1950-ih === Nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] migracije prema Turskoj nisu prestale. U socijalističkoj Jugoslaviji dio muslimanskog stanovništva iz Sandžaka odlazio je na osnovu porodičnih veza, administrativnih procedura i pritisaka koji su se mijenjali po periodima. U literaturi se naročito ističu pedesete i šezdesete godine 20. stoljeća, kada su mnoge porodice iz Sandžaka i drugih krajeva prešle u Tursku.<ref name="Giesel2022"/><ref name="Dedeic2013"/> === Šesti val: rat u Bosni i Hercegovini i savremene veze === [[Rat u Bosni i Hercegovini|Rat u Bosni i Hercegovini 1992–1995]]. nije proizveo trajnu migraciju u Tursku u razmjerama ranijih valova, ali je snažno utjecao na obnovu javnog bošnjačkog identiteta u Turskoj. Turska je primila dio izbjeglica, a brojne bošnjačke porodice u obnovile su veze s Bosnom i Hercegovinom kroz humanitarnu pomoć, udruženja, kulturne programe, komemoracije i medijsko praćenje rata.<ref name="Giesel2023"/><ref name="Schad2015"/> Nakon rata razvijaju se institucionalne, kulturne i obrazovne veze između bošnjačkih udruženja u Turskoj i institucija u Bosni i Hercegovini.<ref name="Schad2015"/> == Rasprostranjenost == Njihove zajednice nalaze se u velikim gradovima, prigradskim mahalama, manjim [[Kasaba|kasabama]] i selima.<ref name="Kırbaç2012"/><ref name="Hodzic2014">{{cite book |last1=Hodžić |first1=Amir |last2=Kalajdžić |first2=Mirsad |title=Bošnjaci u Turskoj |publisher=El-Kalem |location=Sarajevo |year=2014 |isbn=978-9958-23-380-7}}</ref> Knjiga ''Bošnjaci u Turskoj'' Amira Hodžića i Mirsada Kalajdžića zasnovana je na višegodišnjim posjetama i istraživanjima u Turskoj od 2008. do 2013. i obuhvata bošnjačke zajednice u više turskih općina i njihovoj okolini.<ref name="Smajlovic2015">{{cite journal |last=Smajlović |first=Salih |title=Bošnjaci u Turskoj |journal=Novi Muallim |volume=16 |issue=61 |year=2015 |pages=125–126 |url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1/article/download/184/156/335 |language=bs |access-date=2. 5. 2026}}</ref><ref name="COBISS">{{cite web |title=Bošnjaci u Turskoj / Amir Hodžić, Mirsad Kalajdžić |website=COBISS+ |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/21297158 |access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Istanbul === [[Datoteka:Yenibosna metro station platform.jpg|mini|Metrostanica u Yenibosni]] Bošnjaci se u [[Istanbul|Istanbulu]] nalaze u više četvrti i mahala, među kojima su [[Bayrampaşa]], [[Pendik]], [[Kartal]], [[Zeytinburnu]], [[Küçükköy]], [[Alibeyköy]], [[Fatih]], [[Edirnekapı]] i [[Yenibosna]].<ref name="Kırbaç2012" /> Bayrampaşa se posebno ističe kao prostor koncentracije stanovništva porijeklom s Balkana, posebno iz Sandžaka i Bosne i Hercegovine.<ref name="Giesel2023" /> U Istanbulu je bošnjački identitet često više urban i udruženički nego seoski. Održavaju se kulturni programi, komemoracije, sportske aktivnosti i kontakti s Bosnom i Hercegovinom, a bosanski jezik iako nije korišten u svakodnevnici, ostaje simbol porijekla, naročito kroz pjesme, porodične izraze, nazive hrane i javne kulturne manifestacije.<ref name="Schad2015"/> === Marmarska regija === [[Datoteka:Karamürsel.jpg|mini|Karamürsel, grad sa bošnjačkim četvrtima]] U [[Marmara|Marmarskoj regiji]] prisutni su u Istanbulu, [[Bursa|Bursi]], [[Kocaeli (pokrajina)|Kocaeliju]], [[Sakarya (pokrajina)|Sakaryi]], Yalovi, [[Karamürsel|Karamürselu]], [[Düzce (pokrajina)|Düzceu]], [[Kırklareli (pokrajina)|Kırklareliju]] i [[Tekirdağ (pokrajina)|Tekirdağu]]. Ova regija bila je privlačna zbog blizine evropskog dijela Osmanskog Carstva, razvijenih komunikacija, poljoprivrednih mogućnosti i kasnijeg industrijskog razvoja.<ref name="Demirel"/><ref name="Kırbaç2012"/> [[Sakarya]] i [[Kocaeli]] važni su i zbog podataka o bosanskom jeziku iz turskog popisa 1965, u kojem su upravo ove provincije imale vidljivije udjele stanovništva koje je bosanski navelo kao prvi jezik.<ref name="Virtanen2003">{{cite report |last=Virtanen |first=Özlem Eraydin |title=Recent Changes in Turkey's Language Legislation |publisher=Mercator Education |year=2003 |url=https://eric.ed.gov/?id=ED479897 |language=en |access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Egejska regija i zapadna Anadolija === U [[Egejsko more|Egejskoj]] regiji i zapadnoj Anadoliji bošnjačko stanovništvo nalazi se u [[İzmir|Izmiru]], [[Balıkesir (pokrajina)|Balıkesiru]], [[Ayvalık|Ayvalıku]], [[Burhaniye|Burhaniyeu]], [[Havran|Havranu]], [[Edremit|Edremitu]] i okolnim naseljima. Ova područja bila su uključena u osmanske i republikanske politike naseljavanja muhadžira, a kasnije su se pojedine zajednice uklopile u lokalni gradski i poljoprivredni život.<ref name="Kırbaç2012"/> U zapadnoj Anadoliji važan je i [[Eskişehir]], posebno zbog sela i naselja koja su osnovali ili naselili bošnjački doseljenici. Studije o selu [[Lütfiye]] kod [[Mihalıççık|Mihalıççıka]] pokazuju kako su bošnjački doseljenici krajem 19. i početkom 20. stoljeća oblikovali lokalnu zajednicu u kojoj su se održavali elementi jezika, ishrane i običaja.<ref name="Sahin">{{cite journal |last1=Şahin |first1=İsmail |last2=Şahin |first2=Cemile |title=Eskişehir'in kültürel yapısında Boşnaklar: Lütfiye Köyü örneği |journal=Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi |year=2010 |url=https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/105716 |language=tr |access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Centralna i južna Anadolija === U Centralnoj Anadoliji i južnim područjima Bošnjaci se spominju u [[Ankara|Ankari]], [[Niğde (pokrajina)|Niğdeu]], [[Adana|Adani]], [[Konya|Konji]] i drugim mjestima. U ovim krajevima bošnjačke porodice često su naseljavane zajedno s drugim muslimanskim izbjeglicama s [[Balkan|Balkana]] i [[Kavkaz (regija)|Kavkaza]].<ref name="Hodzic2014"/><ref name="Smajlovic2015"/> === Sela i lokalne zajednice === Bošnjačka sela u Turskoj nastajala su na nekoliko načina: osnivanjem novih muhadžirskih sela, naseljavanjem napuštenih ili djelimično naseljenih sela, te doseljavanjem u već postojeća naselja. U osmanskim i republikanskim izvorima pojedina sela nose nazive koji upućuju na porijeklo stanovnika, kao što su [[Boşnak|Boşnak Köyü]] (sada [[Kesikkavak]], kod [[Hayman|Haymane]]), [[Boşnaklı]] (kod [[Vakfıkebir|Vakfıkebira]]) ili [[Yenibosna]], ali su mnogi nazivi kasnije promijenjeni u okviru turskih administrativnih i toponimskih reformi.<ref name="Demirel"/> Primjer sela [[Lütfiye]] u okolini [[Eskişehir (pokrajina)|Eskişehira]] pokazuje tipičan obrazac ruralne bošnjačke zajednice u Anadoliji. Doseljenici su donijeli porodična predanja o Bosni, zavičajne običaje, elemente bosanskog govora i tradicionalnu ishranu, ali su se tokom generacija sve više uključivali u turski jezički i obrazovni sistem. U takvim selima bosanski se duže održavao nego u velikim gradovima, ali je i ondje postepeno slabio kod mlađih generacija.<ref name="Sahin"/> Prema neformalnoj listi, u Turskoj postoji 299 sela s bošnjačkim stanovništvom.<ref name="BosnackaSela299">{{cite web|url=https://bosnakhaber.com/300-bosnjackih-mjesta-u-turskoj/|title=300 bošnjačkih mjesta u Turskoj|date=30. 6. 2023|website=Boşnak Haber|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> === Brojnost === Ne postoji pouzdan savremeni službeni podatak o ukupnom broju Bošnjaka u Turskoj. Republika Turska u savremenim popisima stanovništva ne objavljuje etničku strukturu na način koji bi omogućio precizno utvrđivanje broj i zbog toga se pojavljuju vrlo različite procjene, od nekoliko stotina hiljada do više miliona osoba bošnjačkog porijekla.<ref name="Giesel2023"/><ref name="Mrduljas2018"/> Jedan od rijetkih kvantitativnih pokazatelja odnosi se na jezik. Prema podacima popisa iz 1965, 17.627 stanovnika navelo je bosanski kao prvi jezik, a 34.892 kao drugi jezik. Ti podaci ne predstavljaju ukupan broj Bošnjaka, jer su mnogi već tada govorili turski kao prvi jezik ili se u popisnim kategorijama nisu iskazivali kroz bosanski jezik.<ref name="Virtanen2003"/> == Jezik == [[Datoteka:Mother language in 1965 Turkey census - Bosniak.png|mini|Maternji jezik prema popisu iz 1965.]] Bošnjaci u Turskoj tradicionalno su govorili [[bosanski jezik]], ali je tokom 20. stoljeća u većini porodica došlo do prelaska na [[turski jezik]]. Taj proces nije bio jednak u svim sredinama. U selima i zbijenim mahalama bosanski se održavao duže, naročito među starijim generacijama, dok je u gradovima turski brže postao glavni jezik obrazovanja, rada, javnog života i međugeneracijske komunikacije.<ref name="Karahan2004">{{cite journal |last=Karahan |first=Firdevs |title=Ethnolinguistic vitality, attitudes, social network and codeswitching: the case of Bosnian-Turks living in Sakarya, Turkey |journal=International Journal of the Sociology of Language |volume=2004 |issue=165 |year=2004 |pages=59–92 |doi=10.1515/ijsl.2004.007 |language=en}}</ref><ref name="Kırbaç2012"/> Karahanovo Istraživanje pokazuje da bosanski u takvim zajednicama može imati snažnu simboličku vrijednost, ali da svakodnevna upotreba jezika zavisi od porodične mreže, starosti govornika, obrazovanja, braka i intenziteta kontakta s drugim govornicima bosanskog.<ref name="Karahan2004"/> Govor im nije jedinstven, jer odražava različita područja porijekla doseljeničkih porodica. [[Alma Genjac-Nakičević]] utvrdila je da su neke porodice očuvale zapadnobosanske i srednjobosanske [[Ikavski govor|ikavske]] osobine, druge [[Istočnohercegovački dijalekt|istočnohercegovački]] [[Ijekavski govor|jekavski]] govor, dok se kod trećih javljaju [[Istočnobosanski dijalekt|istočnobosanske]] akcenatske osobine s ikavskim i [[Ekavski govor|ekavskim]] elementima, naprimjer oblici "lipše", "ne smiš" i "ovde".<ref name="GenjacNakicevic2012">{{cite journal|last=Genjac-Nakičević|first=Alma|year=2012|title=Govor Bošnjaka u Turskoj: Fonetsko-fonološke osobenosti|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=1116426|journal=Bosanskohercegovački slavistički kongres|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> Prva generacija doseljenika često je bila pretežno bosanskojezična, uz postepeno učenje turskog. Druga generacija obično je bila dvojezična, naročito ako je živjela u bošnjačkim selima ili mahalama. Treća i kasnije generacije sve češće su turski usvajale kao prvi jezik, dok se bosanski svodio na porodične izraze, razumijevanje starijih, pjesme, viceve, poslovice, nazive hrane i povremene razgovore s rodbinom.<ref name="Karahan2004"/><ref name="Sargın2025">{{cite journal |last1=Sargın |first1=Saliha |last2=Karakaş |first2=Mehmet |title=Boşnak Kültürünün Türkiye'deki Sürdürülebilirliği |journal=İçtimaiyat |volume=9 |issue=2 |year=2025 |pages=819–833 |doi=10.33709/ictimaiyat.1528810 |url=https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/4125146 |language=tr |access-date=2. 5. 2026}}</ref> U mnogim porodicama bošnjačko porijeklo održava se kroz sjećanje na "Bosnu", kroz kulinarske običaje, porodične priče, [[Sevdalinka|tradicionalne pjesme]] i udruženja.<ref name="Giesel2023" /> Udruženje [[Türkiye Bosna Sancak Derneği]] organizira kurseve i online nastavu bosanskog jezika koji obično traju četiri mjeseca.<ref name="TBSKurs2023">{{cite web|url=https://www.turkiyebosnasancak.com.tr/etkinlikdetay/2022-2023-bosnakca-kurslarimiz|title=2022–2023 Boşnakça Kurslarımız|date=23. 2. 2023|website=Türkiye Bosna Sancak Derneği|language=tr|access-date=2. 5. 2026}}</ref> == Kultura == Bošnjačka kultura u Turskoj održava se kroz porodična predanja, udruženja, vjerske običaje, kulinarstvo, muziku, igre, sjećanje na zavičaj i javne manifestacije. Među najčešće spominjanim elementima su [[burek]], [[ćevapi]], [[Kolo (igra)|kolo]], teferič, porodična okupljanja i posebni izrazi koji su ušli u lokalni govor zajednice.<ref name="Schad2015"/><ref name="Sargın2025"/> Sargın i Karakaş u radu o održivosti [[Kultura Bošnjaka|bošnjačke kulture]] u Turskoj naglašavaju da se kulturni identitet održava kroz kombinaciju usmenog predanja porodične historije i savremenih udruženja. Kulturni elementi nisu jednako očuvani u svim sredinama: u nekim porodicama naglašeni su jezik i rodbinske veze s Bosnom i Hercegovinom, dok se u drugim bošnjačko porijeklo prvenstveno prepoznaje kroz ishranu, prezime ili priče starijih.<ref name="Sargın2025"/> U udruženjima se održavaju kursevi bosanskog jezika, večeri [[Sevdalinka|sevdalinke]], folklorne i književne aktivnosti.<ref name="Preporod2023">{{cite web|url=https://preporod.info/bs/article/47849/bosnjaci-u-turskoj-vazno-nam-je-da-bosna-zna-da-postojimo|title=Bošnjaci u Turskoj: Važno nam je da Bosna zna da postojimo|date=3. 12. 2023|website=Preporod.info|language=bs|access-date=2. 5. 2026}}</ref> == Poznate osobe bošnjačkog porijekla u Turskoj == [[Datoteka:Sabiha gokcen2.jpg|mini|227x227piksel|[[Sabiha Gökçen]]]] [[Datoteka:Hedo Turkoglu 11-27-08.jpg|mini|250x250piksel|[[Hedo Türkoğlu]]]] U turskom javnom životu djelovao je veći broj osoba koje se u biografskim, publicističkim ili zajedničkim izvorima navode kao osobe bošnjačkog porijekla. {{colbegin|2}} * [[Ajda Pekkan]], pjevačica * [[Almir Gegić]], košarkaški trener * [[Arif Şentürk]], pjevač * [[Asım Pars]], košarkaš * [[Ayşe Kulin]], književnica * [[Ayşegül Aldinç]], pjevačica i glumica * [[Banu Alkan]], glumica * [[Birkan Sokullu]], glumac * [[Bülent Ecevit]], političar i premijer Turske * [[Canan Ergüder]], glumica * [[Cedi Osman]], košarkaš * [[Cem Adrian]], pjevač * [[Cem Uzan]], poslovni čovjek i političar * [[Cihat Arslan]], nogometaš i trener * [[Cihangir İslam]], političar * [[Çağatay Ulusoy]], glumac * [[Demet Akalın]], pjevačica * [[Ediz Bahtiyaroğlu]], nogometaš * [[Ekrem Akurgal]], arheolog * [[Emir Preldžić]], košarkaš * [[Emina Jahović]], pjevačica * [[Erdem Şanlı]], glumac * [[Erkan Baş]], političar * [[Farah Zeynep Abdullah]], glumica * [[Faruk Süren]], sportski funkcioner * [[Fatih Artman]], glumac * [[Furkan Andıç]], glumac * [[Handan Sultan]], osmanska sultanija * [[Hedo Türkoğlu]], košarkaš * [[Hüsrev Gerede]], vojnik i diplomata * [[Hüseyin Beşok]], košarkaš * [[Kaan Yıldırım]], glumac * [[Kıvanç Tatlıtuğ]], glumac * [[Melek Bilge]], košarkašica * [[Melih Mahmutoğlu]], košarkaš * [[Meliha İsmailoğlu]], odbojkašica * [[Metin Boşnak]], univerzitetski profesor * [[Mete Horozoğlu]], glumac * [[Mirsad Türkcan]], košarkaš * [[Müge Boz]], glumica * [[Nazlı Ecevit]], slikarica * [[Nevzat Tandoğan]], političar i guverner * [[Ömer Çatkıç]], nogometaš * [[Parti Pehlivan]], hrvač * [[Sabiha Gökçen]], aviatičarka * [[Saffet Sancaklı]], nogometaš i političar * [[Sead Halilagić]], nogometaš * [[Seda Bakan]], glumica * [[Sedef Avcı]], glumica * [[Semih Erden]], košarkaš * [[Suat Atalık]], šahist * [[Sümeyra Koç]], rukometašica * [[Şarık Tara]], poslovni čovjek * [[Tuğçe Kazaz]], manekenka i glumica * [[Tuncel Kurtiz]], glumac * [[Zehra Güneş]], odbojkašica {{colend}} == Literatura == {{Refbegin|40em}} * {{cite journal |last=Demirel |first=Muammer |title=Türkiye'de Bosna Göçmenleri |trans-title=Bosanski doseljenici u Turskoj |journal=Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |year=2008 |url=https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunisosbil/article/38079 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Dedeić-Kırbaç |first=Amra |title=Tarih ve Gelenek Bağlamında Türkiye'de Boşnaklar |trans-title=Bošnjaci u Turskoj u kontekstu historije i tradicije |journal=Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi |year=2012 |url=https://j-humansciences.com/index.php/IJHS/article/view/2245 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }}{{Mrtav link}} * {{cite journal |last=Dedeić-Kırbaç |first=Amra |title=Boşnakların Türkiye'ye Göçleri |trans-title=Migracije Bošnjaka u Tursku |journal=Akademik Bakış Dergisi |year=2013 |url=https://www.ajindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423867858.pdf |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Emgili |first=Fahriye |title=Yeniden Kurulan Hayatlar: Boşnakların Türkiye'ye Göçleri (1878–1934) |trans-title=Ponovo uspostavljeni životi: migracije Bošnjaka u Tursku (1878–1934) |publisher=Bilge Kültür Sanat |location=Istanbul |year=2012 |isbn=978-605-5261-08-5 |url=https://www.worldcat.org/title/yeniden-kurulan-hayatlar-bosnaklarn-turkiyeye-gocleri-1878-1934/oclc/813837710 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite thesis |last=Emgili |first=Fahriye |title=Bosna Hersek'ten Türkiye'ye Göç (1878–1934) |trans-title=Migracija iz Bosne i Hercegovine u Tursku (1878–1934) |type=doktorska disertacija |publisher=Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü |location=Ankara |year=2011 |url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/ |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Çoban |first=Melih |title=Caught Between the Notions of Ethnicity, Citizenship and Diaspora: The Case of the Bosniaks in Turkey |journal=Poligrafi |year=2021 |doi=10.35469/poligrafi.2021.286 |url=https://ojs.zrs-kp.si/index.php/poligrafi/article/view/286 |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Giesel |first=Christoph |chapter=The Bosniaks in Turkey Between Assimilation and Ethnic Revival: Social and Political Issues Since the Migration to the Present Day |title=Ethnocultural Diversity in the Balkans and the Caucasus |editor1-last=Aminian Jazi |editor1-first=Ioana |editor2-last=Kahl |editor2-first=Thede |publisher=Austrian Academy of Sciences Press |location=Vienna |year=2023 |url=https://austriaca.at/?arp=0x003e0c8c |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite report |last=Schad |first=Thomas |title=The Rediscovery of the Balkans? A Bosniak-Turkish Figuration in the Third Space Between İstanbul and Sarajevo |publisher=Istanbul Bilgi University, European Institute |series=Working Paper Series |location=Istanbul |year=2015 |url=https://eu.bilgi.edu.tr/media/files/WORKING_PAPER_8-041215.pdf |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Karahan |first=Firdevs |title=Ethnolinguistic vitality, attitudes, social network and codeswitching: the case of Bosnian-Turks living in Sakarya, Turkey |journal=International Journal of the Sociology of Language |year=2004 |doi=10.1515/ijsl.2004.007 |url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/ijsl.2004.007/html |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite report |last=Virtanen |first=Özlem Eraydin |title=Recent Changes in Turkey's Language Legislation |publisher=Mercator Education |year=2003 |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED479897.pdf |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last1=Şahin |first1=İsmail |last2=Şahin |first2=Cemile |title=Avusturya'nın Bosna-Hersek'i İşgalinden Sonra Anadolu'ya Yapılan Boşnak Göçleri: Eskişehir Lütfiye Köyü Örneği |trans-title=Bošnjačke migracije u Anadoliju nakon austrijske okupacije Bosne i Hercegovine: primjer sela Lütfiye kod Eskişehira |journal=Karadeniz Araştırmaları |year=2014 |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/karadearas/article/123929 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last1=Sargın |first1=Saliha |last2=Karakaş |first2=Mehmet |title=Boşnak Kültürünün Türkiye'deki Sürdürülebilirliği |trans-title=Održivost bošnjačke kulture u Turskoj |journal=İçtimaiyat |year=2025 |doi=10.33709/ictimaiyat.1528810 |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/ictimaiyat/article/1528810 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Mrduljaš |first=Saša |title=Broj Bošnjaka iz Bosne i Hercegovine u Turskoj |journal=Polemos |year=2018 |url=https://hrcak.srce.hr/file/339967 |language=hr |access-date=2. 5. 2026 |archive-date=11. 6. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240611051415/https://hrcak.srce.hr/file/339967 |url-status=dead }} * {{cite book |last1=Hodžić |first1=Amir |last2=Kalajdžić |first2=Mirsad |title=Bošnjaci u Turskoj |publisher=El-Kalem |location=Sarajevo |year=2014 |isbn=978-9958-23-380-7 |url=https://plus.cobiss.net/cobiss/bh/bs/bib/21297158 |language=bs |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Smajlović |first=Salih |title=Bošnjaci u Turskoj |journal=Novi Muallim |year=2015 |url=https://ilmijja.ba/ojs/index.php/casopis1/article/download/184/156/335 |language=bs |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Babuna |first=Aydın |title=Bir Ulusun Doğuşu: Geçmişten Günümüze Boşnaklar |trans-title=Rođenje jedne nacije: Bošnjaci od prošlosti do danas |publisher=Tarih Vakfı Yurt Yayınları |location=Istanbul |year=2000 |isbn=978-975-333-132-6 |url=https://www.worldcat.org/title/bir-ulusun-dogusu-gecmisten-gunumuze-bosnaklar/oclc/48100178 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Gündüz |first=Tufan |title=Alahimanet Bosna: Boşnakların Osmanlı Topraklarına Göçü (1879–1912) |trans-title=Alahimanet Bosno: migracija Bošnjaka u osmanske zemlje (1879–1912) |publisher=Yeditepe Yayınevi |location=Istanbul |year=2012 |isbn=978-605-5200-16-9 |url=https://www.worldcat.org/title/alahimanet-bosna-bosnaklarn-osmanl-topraklarna-gocu-1879-1912/oclc/819318057 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Kaçapor |first=Sait |title=Boşnaklar Türkiye'nin Sadık Vatandaşları |trans-title=Bošnjaci: odani građani Turske |publisher=Kastaş Yayınevi |location=Istanbul |year=2014 |url=https://www.worldcat.org/search?q=Bo%C5%9Fnaklar+T%C3%BCrkiye%27nin+Sad%C4%B1k+Vatanda%C5%9Flar%C4%B1 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Kolaşinli |first=Hayri |title=Muhacirlerin İzinde: Boşnakların Trajik Göç Tarihinden Kesitler |trans-title=Tragom muhadžira: isječci iz tragične historije migracija Bošnjaka |publisher=Lotus Yayınevi |location=Ankara |year=2003 |url=https://www.worldcat.org/search?q=Muhacirlerin+%C4%B0zinde+Bo%C5%9Fnaklar%C4%B1n+Trajik+G%C3%B6%C3%A7+Tarihinden+Kesitler |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Tekin |first=Cemile |title=Yugoslavya'dan Türkiye'ye Göçün Nedenleri (1950–1958) |trans-title=Uzroci migracije iz Jugoslavije u Tursku (1950–1958) |journal=Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi |year=2018 |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/susbed/issue/61823/925038 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |title=Osmanlı'dan Günümüze Etnik Yapılanma ve Göçler |trans-title=Etnička struktura i migracije od Osmanlija do danas |publisher=Timaş Yayınları |location=Istanbul |year=2013 |isbn=978-605-08-1046-2 |url=https://www.worldcat.org/title/osmanldan-gunumuze-etnik-yaplanma-ve-gocler/oclc/879604586 |language=tr |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite journal |last=Lavić |first=Osman |title=Iseljavanje Bošnjaka muslimana iz BiH za vrijeme Austro-Ugarske vladavine i risala Mehemda Teufika Azapagića |journal=Anali Gazi Husrev-begove biblioteke |year=1996 |url=https://www.anali-ghb.com/index.php/aghb/article/view/404 |language=bs |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite web |last=Özsu |first=Umut |title=Adaptation of the 1858 Ottoman Land Code in Bosnia and Herzegovina under Austro-Hungarian Rule, 1878–1918 |website=Islamic Law Blog |publisher=Harvard Law School |date=16. 2. 2024 |url=https://islamiclaw.blog/2024/02/16/adaptation-of-the-1858-ottoman-land-code-in-bosnia-and-herzegovina-under-austro-hungarian-rule-1878-1918/ |language=en |access-date=2. 5. 2026 }} * {{cite book |last=Imamović |first=Mustafa |title=Historija Bošnjaka |publisher=Bošnjačka zajednica kulture Preporod |location=Sarajevo |year=1997 |isbn=9958-815-00-1}} * {{cite book |last=Purivatra |first=Atif |title=Jugoslavenska muslimanska organizacija u političkom životu Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca |publisher=Svjetlost |location=Sarajevo |year=1974}} * {{cite book |last=Karčić |first=Fikret |title=The Bosniaks and the Challenges of Modernity: Late Ottoman and Hapsburg Times |url=https://archive.org/details/bosniakschalleng0000kari |publisher=El-Kalem |location=Sarajevo |year=1999 |isbn=9958-23-064-X }} {{Refend}} == Reference == {{Refspisak}} {{Bošnjaci}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bosnjaci u Turskoj}} [[Kategorija:Bošnjaci]] [[Kategorija:Bošnjačka dijaspora]] [[Kategorija:Islam u Turskoj]] [[Kategorija:Turski državljani bošnjačkog porijekla]] al6o4r9c4v6bsy24lc7rjoqn55z96fi 10 411258 3917415 2718170 2026-08-10T12:03:27Z Nordat 132851 Sport records icon OR.svg 3917415 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Sport records icon OR.svg|20px]] <noinclude> [[Kategorija:Šabloni]] <noinclude> ddoi1s2etbii0bjmgbcuvpic79hongf 0 412014 3917532 3916797 2026-08-11T05:45:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917532 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | počasni_prefiks = | ime = Dalal Midhat-Talakić | počasni_sufiks = | slika = ESC2016 - Bosnia and Herzegovina Meet & Greet 10.jpg | slika_veličina = | široka_slika = <!-- 'da' ako je široka slika, inače ostaviti prazno --> | alt = | opis = | pozadina = solo_izvođač | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | ime_po_rođenju = Dalal Midhat | alias = Dalal | datum_rođenja = {{datum rođenja i godine|1981|8|5}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[SR Bosna i Hercegovina]], [[SFRJ]] | porijeklo = | datum_smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (prvo datum smrti) --> | mjesto_smrti = | žanr = [[R&B]], [[pop muzika|pop]] | zanimanje = | instrument = | karijera = 1999-sada | izdavač = [[Tempo Digital]], [[Hit Records]], [[Bosanskohercegovačka radio-televizija|JRTV]] | povezani_umjetnici = [[Erato (grupa)|Erato]], [[Deen]], [[Ana Rucner]], [[Jala Brat]], [[Almir Ajanović]], [[Jacques Houdek]], [[Tony Cetinski]], [[Bez dileme]] | web_stranica = <!-- {{URL|dalal.ba/} --> | značajni_instrumenti = | modul = | modul2 = | modul3 = }} '''Dalal Midhat-Talakić''' (rođena 5. augusta 1981) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] je pjevačica.<ref name="Dalal.ba">{{cite web|url=https://dalal.ba/bio.html|title=Oficijalna web stranica - Biografija|3=|author-link=Tempo Digital|publisher=Dalal Midhat|date=10. 10. 2019|website=Dalal.ba|access-date=7. 3. 2020|archive-date=11. 12. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211081847/https://dalal.ba/bio.html|url-status=dead}}</ref> Bila je članica bosanskohercegovačkog RnB dua [[Erato (grupa)|Erato]].<ref name="Genius.com">{{cite web |url=https://genius.com/artists/Dalal-midhat| |author-link=Genius ||title= Biografija|publisher=Genius|date=15. 9. 2019 |website=Genius.com |access-date=7. 3. 2020}}</ref> Predstavljala je Bosnu i Hercegovinu na [[Eurosong 2016.|Eurosongu 2016.]] sa [[Deen]]om, [[Ana Rucner|Anom Rucner]] i [[Jala Brat]]om.<ref>{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=dalal_midhat_talakic_fuad_backovic-deen_and_ana_rucner_to_represent_bosnia_and_herzegovina|title=Dalal Midhat Talakić, Fuad Backović-Deen and Ana Rucner to represent Bosnia & Herzegovina|last=Brey|first=Marco|date=25. 11. 2015|publisher=EBU}}</ref> Izvodili su pjesmu "[[Ljubav je]]" koju je napisao sarajevski autor i producent, [[Almir Ajanović]].<ref name="Dalal.ba"/><ref name="eurovision.tv">{{cite web|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=watch_tonight_bosnia_and_herzegovinas_entry_for_2016|title=Dalal, Deen, Ana & Jala sing 'Ljubav je' for Bosnia & Herzegovina!|last2=Jordan|first2=Paul|date=19. 2. 2016|website=eurovision.tv|publisher=[[Evropska radiodifuzijska unija|EBU]]|access-date=21. 2. 2016|last1=Leon|first1=Jakov I.}}</ref> == Biografija == Rođena je u Sarajevu gdje se i školovala. Njena prva autorska pjesma izvedena je 1995. godine na takmičenju horova grada [[Zagreb]]a u Dvorani Vatroslava Lisinskiog.<ref name="Genius.com"/> Godine 1999, Dalal osniva grupu [[Erato (grupa)|Erato]] sa pjevačicom [[Aida Jašarević|Aidom Jašarević]] s kojom je bila koautor na većini pjesama koje su zajednički objavile. S Alanom Talakićem ima kćerku May.<ref name="Avaz.ba">{{cite web |url=https://avaz.ba/showbiz/muzika/358914/dalal-midhat-za-%E2%80%9Eavaz%E2%80%9C-istina-o-mom-razvodu| |author-link=Avaz |title= Dalal Midhat za „Avaz“: Istina o mom razvodu|date=8. 3. 2018 |website=Avaz.ba |access-date=7. 3. 2020}}</ref> == Karijera == === Počeci sa grupom Erato === 1999. godine, Dalal osniva grupu Erato sa pjevačicom [[Aida Jašarević|Aidom Jašarević]] gdje bila koautor na većini pjesama koje su zajednički objavile. Izdale su 2 studijska albuma, Backastage (2003) i Make up (2005), te su ostvarili veliki broj koncerata i nastupa, širom regije. Albume je izdala diskografska kuća [[Bosanskohercegovačka radio-televizija|JRTV]]. Grupa Erato je prestala sa radom 2009. godine,<ref name="Klix.ba">{{cite web |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/grupa-erato-se-oprasta-od-publike/090212036| |author-link=Klix |title= Grupa "Erato" se oprašta od publike|publisher=Klix|date=12. 2. 2009 |website=Klix.ba |access-date=7. 3. 2020}}</ref> kada Dalal započinje svoju, muzičku solo karijeru.<ref name="Dalal.ba"/> === Solo karijera === Kao pjevačica i vokalni solista, sarađivala je sa mnogim autorima, muzičarima i izvođačima iz Bosne i Hercegovine, kao i regije. Izdala je nekoliko singlova kao što su: Bonbon (2015), Never give up (2017), Gdje sam ja (2017) i Instant (2019), dok je najveći uspjeh postigla saradnjom sa Deenom, Anom Rucner i Jala Bratom na pjesmi Ljubav je, koju je izdala 2016. godine.<ref name="Dalal.ba"/><ref name="Genius.com"/> == Učešće na Eurosongu == [[Datoteka:ESC2016 - Bosnia and Herzegovina Meet & Greet 02.jpg|mini|Press-konferencija na Eurosongu 2016. godine u Štokholmu]] Dalal je predstavljala Bosnu i Hercegovinu na Eurosongu 2016. zajedno sa pjevačima Deenom, Anom Rucner i Jala Bratom. Izvodili su pjesmu “Ljubav je” koju je napisao i producirao Almir Ajanović. Pjesma se nije uspjela plasirati u finale Eurosonga.<ref name="Genius.com"/><ref name="eurovision.tv"/> == Diskografija == === Singlovi === * [[Bonbon]] (2015) <ref name="Klix">{{cite web |url=https://www.klix.ba/magazin/muzika/dalal-zaplesala-s-vatrogascima-u-novom-spotu-bombon/150624035| |author-link=Klix |title= Dalal zaplesala s vatrogascima u novom spotu "Bombon"|publisher=Klix|date=24. 6. 2015 |website=Klix.ba |access-date=6. 3. 2020}}</ref> * [[Ljubav je]] & [[Deen]], [[Ana Rucner]], [[Jala Brat]] (2016) <ref name="Nezavisne">{{cite web |url=https://www.nezavisne.com/kultura/muzika/Snimljen-spot-za-pjesmu-Ljubav-je/363397| |author-link=N.N. |title= Snimljen spot za pjesmu 'Ljubav je...'|publisher=Nezavisne|date=5. 4. 2016 |website=Nezavisne.com |access-date=7. 3. 2020}}</ref> * [[Never give up]] (2017) <ref name="Avaz.ba"/> * [[Gdje sam ja]] (2017) <ref name="Ringeraja">{{cite web |url=http://www.ringeraja.ba/clanak/gdje-sam-ja---dalal_2287.html| |author-link=Radiosarajevo |title= Gdje sam ja - Dalal |publisher=Ringeraja|date=20. 3. 2015|website=Ringeraja.ba |access-date=7. 3. 2020}}</ref> * [[Instant]] (2019) <ref name="Deezer.com">{{cite web|url=https://www.deezer.com/en/artist/13208841?autoplay=true|2=|author-link=Deezer|title=Biography|publisher=Deezer|date=5. 12. 2019|website=Deezer.com|access-date=7. 3. 2020|archive-date=23. 2. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223020523/https://www.deezer.com/en/artist/13208841?autoplay=true|url-status=dead}}</ref> === Albumi (Erato) === * [[Backstage]] - (2003) <ref name="Genius.com"/> * [[Make up]] - (2005) <ref name="Genius.com"/> === Video spotovi === * [[Bonbon]] (2015) <ref name="Klix"/> * [[Ljubav je]] & [[Deen]], [[Ana Rucner]], [[Jala Brat]] (2016) <ref name="Nezavisne"/> * [[Never give up]] (2017) <ref name="Oslobođenje">{{cite web |url=https://www.oslobodjenje.ba/o2/kultura/muzika/premijera-novog-singla-dalal-midhat-never-give-up| |author-link=Džemila Busnov |title= Premijera novog singla Dalal Midhat "Never Give Up"|publisher=Oslobođenje|date=30. 10. 2017 |website=Oslobodjenje.com |access-date=7. 3. 2020}}</ref> * [[Gdje sam ja]] (2017) <ref name="Ringeraja"/> * [[Instant]] (2019) <ref name="Radiosarajevo">{{cite web |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/muzika-film-lektira/dalal-midhat-objavila-novu-pjesmu-u-spotu-poznate-influenserke-iz-bih/358856| |author-link=Radiosarajevo |title= "Instant" / Dalal Midhat objavila novu pjesmu, u spotu poznate influenserke iz BiH|publisher=Radiosarajevo|date=28. 11. 2019 |website=Radiosarajevo.com |access-date=7. 3. 2020}}</ref> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Dalal Midhat-Talakić}} {{Portal|BiH}} * [https://dalal.ba/ Službena web stranica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=25. 6. 2020 }} {{Bosna i Hercegovina na Eurosongu}} {{DEFAULTSORT:Midhat-Talakić, Dalal}} [[Kategorija:Rođeni 1981.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački predstavnici na Euroviziji]] [[Kategorija:Bosanskohercegovačke pjevačice]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Živi ljudi]] lmp0otxnlsy9e7jq62xg0a8h8zajnky 0 412622 3917510 3917325 2026-08-11T00:00:34Z Bosancica by MK 173186 3917510 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:Wolkowski-Craucher.jpg|mini|desno|300px|[[Minna Craucher]] (desno), finska pripadnica [[društvena elita|društvene elite]] i špijunka, sa svojim vozačem Borisom Wolkowskim (lijevo), 1930-ih]] '''Špijunaža''' ili '''špijuniranje''' je tajno prikupljanje informacija koje imaju obavještajnu vrijednost, najčešće bez znanja ili saglasnosti njihovog izvora ili vlasnika.<ref name="MI5_State_Threats">{{cite web |title=Countering state threats |url=https://www.mi5.gov.uk/what-we-do/countering-state-threats |website=MI5 - The Security Service |publisher=Security Service |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kao dio [[obavještajni rad|obavještajnog rada]], špijunaža se prvenstveno odnosi na prikriveno pribavljanje informacija od ljudi i drugih izvora, posebno onih koje nisu javno dostupne. Prikupljene informacije mogu imati politički, vojni, sigurnosni, privredni, tehnološki ili drugi značaj.<ref name="SpyMuseum_Language">{{cite web |title=Language of Espionage |url=https://www.spymuseum.org/education-programs/spy-resources/language-of-espionage/ |website=International Spy Museum |publisher=International Spy Museum |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> Pojam špijunaže najčešće se povezuje s djelovanjem država i njihovih [[obavještajna služba|obavještajnih službi]], ali se može odnositi i na druge aktere, uključujući [[Vrste privrednih subjekata|privredne subjekte]]. U državnom kontekstu špijunaža se najčešće provodi radi pribavljanja podataka o drugim državama, njihovim institucijama, oružanim snagama, političkim procesima, tehnologiji ili drugim pitanjima od značaja za nacionalnu sigurnost. U privrednom kontekstu, [[industrijska špijunaža]] obuhvata tajno pribavljanje [[Poslovanje|poslovnih]], tehnoloških i drugih povjerljivih informacija. Špijunaža se može provoditi u inostranstvu, na području vlastite države ili na daljinu. Zbog svoje prikrivene prirode, aktivnosti špijunaže u pravilu se provode tako da subjekt prema kojem su usmjerene nije upoznat s njihovim postojanjem. Špijunaža predstavlja samo jedan dio šireg procesa prikupljanja [[obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. Obavještajni podaci mogu se prikupljati različitim metodama, uključujući korištenje [[Ljudski obavještajni izvori|ljudskih izvora]] (HUMINT), [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|otvorenih izvora]] (OSINT), tehničkih sredstava i drugih obavještajnih oblasti. Zbog toga se špijunaža ne smatra sinonimom za cjelokupnu obavještajnu djelatnost. Osoba koja prikuplja informacije za obavještajnu službu može djelovati kao profesionalni [[obavještajni službenik]] ili kao agent odnosno drugi izvor informacija. U zavisnosti od okolnosti, špijunske aktivnosti mogu uključivati vrbovanje i upravljanje izvorima, infiltraciju u ciljane organizacije, pribavljanje povjerljivih dokumenata i podataka te druge oblike prikrivenog prikupljanja informacija. U određenim slučajevima špijunaža može biti povezana i s drugim prikrivenim aktivnostima, poput [[sabotaža|sabotaže]] ili [[dezinformacija|dezinformacijskih operacija]]. Jedan od tradicionalnih načina pribavljanja informacija jeste infiltracija u strukture organizacije ili države prema kojoj je djelovanje usmjereno. Na taj način mogu se prikupljati podaci o brojnosti, rasporedu i sposobnostima oružanih snaga, političkim i sigurnosnim strukturama, tehnološkim kapacitetima ili drugim pitanjima od obavještajnog značaja. Špijunske mreže mogu također pokušavati identifikovati osobe unutar ciljane organizacije koje su spremne na saradnju i od njih pribavljati dodatne informacije.<ref name="FischbacherSmith_2015">{{cite journal |last=Fischbacher-Smith |first=Denis |title=The enemy has passed through the gate: Insider threats, the dark triad, and the challenges around security |url=https://www.emerald.com/joepp/article/2/2/134/255518/The-enemy-has-passed-through-the-gateInsider |journal=Journal of Organizational Effectiveness: People and Performance |volume=2 |issue=2 |pages=134–156 |date=2015 |doi=10.1108/JOEPP-03-2015-0010 |doi-access=free |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Kontrašpijunaža]] obuhvata mjere usmjerene na otkrivanje, sprječavanje i suzbijanje špijunaže i drugih obavještajnih aktivnosti stranih ili drugih protivničkih aktera. Ona može uključivati zaštitu osjetljivih informacija, otkrivanje špijunskih mreža, identifikaciju obavještajnih operativaca i druge aktivnosti usmjerene na zaštitu države ili organizacije od obavještajnog djelovanja. Većina država u svom zakonodavstvu predviđa krivična djela povezana sa špijunažom, pri čemu se kazne razlikuju zavisno od države i prirode počinjenog djela. == Historija == {{Glavni|Historija špijunaže}} === Antički period === Značaj špijunaže u vojnim operacijama prepoznat je još u [[Antičko ratovanje|antičkom dobu]]. Najstariji poznati klasificirani dokument predstavlja izvještaj koji je sastavio špijun prerušen u [[Ministar (diplomatski rang)|diplomatskog izaslanika]] na dvoru [[Hamurabi|kralja Hamurabija]], koji je umro oko 1750. p. n. e. [[Stari Egipat]] raspolagao je razvijenom tajnom službom, a špijunaža se spominje i u ''[[Ilijada|Ilijadi]]'', ''[[Biblija|Bibliji]]'' i ''[[Pisma iz Amarne|Pismima iz Amarne]]''.<ref name="SpyMuseum_Facts">{{cite web |title=Espionage Facts |url=https://www.spymuseum.org/education-programs/spy-resources/espionage-facts/ |website=International Spy Museum |publisher=International Spy Museum |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> Špijunaža je također imala značajnu ulogu u [[Grčko-rimski svijet|grčko-rimskom svijetu]], gdje su se za prikupljanje podataka često koristili nepismeni saradnici zaposleni u [[javna služba|javnoj službi]].<ref name="Richmond_1998">{{cite journal |last=Richmond |first=J. A. |title=Spies in Ancient Greece |url=https://www.jstor.org/stable/643204 |journal=Greece & Rome |volume=45 |issue=1 |pages=1–18 |date=1998 |doi=10.1093/gr/45.1.1 |issn=0017-3835 |jstor=643204 |url-access=subscription |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NacoDelHoyo_2014">{{cite journal |last=Ñaco del Hoyo |first=Toni |title=Roman and Pontic Intelligence Strategies: Politics and War in the Time of Mithradates VI |url=https://www.jstor.org/stable/26098615 |journal=War in History |volume=21 |issue=4 |pages=401–421 |date=2014 |doi=10.1177/0968344513505528 |s2cid=220652440 |jstor=26098615 |url-access=subscription |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Howard_2006">{{cite web |last=Howard |first=Elizabeth |title=Espionage in Ancient Rome |url=https://historynet.com/espionage-ancient-rome/ |website=HistoryNet |publisher=World History Group |date=2006 |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Datoteka:Bamboo book - binding - UCR.jpg|mini|desno|300px|Bambusna verzija djela ''Umijeće ratovanja'', koje je napisao [[Sun Tzu]], a sadrži savjete o taktici špijunaže]] Tezu da [[Obavještajni rad|obavještajni rad]] i špijunaža imaju centralnu ulogu i u [[rat]]u i u [[mir]]u iznesena u djelima ''[[Umijeće ratovanja (knjiga)|Umijeću ratovanja]]'' i u ''[[Arthašastra|Arthašastri]]''. U ''Umijeću ratovanja'' opisano je pet osnovnih vrsta špijuna koje su neophodne za uspješno prikupljanje obavještajnih podataka i ostvarenje pobjede: * lokalni špijuni – [[doušnik|doušnici]] iz neprijateljskog područja; * unutrašnji špijuni – osobe regrutovane unutar neprijateljskih redova, uključujući [[dvostruki agent|dvostruke agente]]; * preobraćeni špijuni – [[prebjeg]]i ili neprijateljski agenti koji su pridobijeni da rade za drugu stranu; * žrtvovani špijuni – agenti koji namjerno šire dezinformacije i služe kao mamac za neprijateljski [[kontraobavještajni rad]]; * preživjeli špijuni – agenti koji se nakon izvršene misije vraćaju sa tačnim i pouzdanim obavještajnim podacima.<ref name="SunTzu_Spies_MIT">{{cite web |last=Sun |first=Tzu |title=XIII: On The Use Of Spies |url=https://web.mit.edu/~dcltdw/AOW/13.html |website=Massachusetts Institute of Technology |publisher=MIT |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Postklasična historija === ==== Evropa ==== Tokom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] evropske države razvile su metode koje se danas smatraju ranim oblicima borbe protiv [[subverzija|subverzivnog djelovanja]]. U tom kontekstu [[inkvizicija|katoličke inkvizicije]] organizovane su s ciljem suzbijanja [[hereza|hereze]]. Inkvizicije su bile prepoznatljive po centralizovano organizovanom velikom broju ispitivanjima i detaljnom vođenju evidencije. Tokom [[Renesansa|renesanse]] zapadnoevropska špijunaža doživjela je značajne promjene kada su italijanski [[grad-država|gradovi-države]] počeli uspostavljati stalna [[ambasador|diplomatska predstavništva]] u stranim [[Glavni grad|prijestolnicama]] radi prikupljanja političkih i drugih obavještajnih podataka. ===== Renesansa ===== Renesansna [[Mletačka Republika]] pridavala je izuzetnu važnost obavještajnom radu. [[Vijeće desetorice]], koje je formalno bilo nadležno za državnu sigurnost, nije dopuštalo ni [[Dužd|duždu]] slobodan pristup državnim [[arhiv]]ima. Godine 1481. Vijeće desetorice zabranilo je svim mletačkim državnim službenicima kontakte sa stranim ambasadorima i drugim strancima. Odavanje [[klasifikacija informacija|službenih tajni]] moglo se kazniti i [[smrtna kazna|smrtnom kaznom]]. Mletačka Republika posvećivala je veliku pažnju špijunaži jer je uspjeh njene [[međunarodna trgovina|međunarodne trgovine]] u velikoj mjeri zavisio od zaštite [[poslovna tajna|poslovnih tajni]]. Za vrijeme vladavine kraljice [[Elizabeta I|Elizabete I]] (1558–1603), [[Francis Walsingham]] (oko 1532–1590) obavljao je dužnost državnog sekretara i rukovodioca obavještajne službe.<ref name="Andrew_2018">{{cite book |last=Andrew |first=Christopher |title=Secret World: A History of Intelligence |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv5cg9n4 |publisher=Yale University Press |year=2018 |isbn=978-0-300-23844-0 |doi=10.2307/j.ctv5cg9n4 |jstor=j.ctv5cg9n4 |url-access=subscription |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> Pisac i novinar [[Daniel Defoe]] (umro 1731), osim što je radio za britansku vladu kao obavještajac, razvio je i teoriju špijunaže koja je u određenoj mjeri nagovijestila savremene metode [[policijska država|policijske države]].<ref name="Ulfkotte_1997">{{cite book |last=Ulfkotte |first=Udo |title=Verschlusssache BND |edition=2 |publisher=Koehler & Amelang |year=1997 |isbn=978-3-7338-0214-1 |url=https://books.google.ba/books?id=V_oEAQAAIAAJ |quote=Novi tip špijuna bio je Daniel Defoe (1650–1731), autor svjetski poznatog romana "Robinson Crusoe" ... Osim toga, Defoe je napisao teoriju špijunaže u kojoj je vladi preporučio cinkaroške/špijunske metode policijske države. |access-date=9. 8. 2026 |language=de}}</ref> === Moderna historija === ==== Sjedinjene Američke Države ==== Tokom [[Američki rat za nezavisnost|Američkog rata za nezavisnost]] [[Nathan Hale]] i [[Benedict Arnold]] stekli su reputaciju poznatih špijuna, dok je tokom [[Američki građanski rat|Američkog građanskog rata]] špijunaža bila široko rasprostranjena na obje zaraćene strane.<ref name="Allen_CivilWar_2007">{{cite report |last=Allen |first=Thomas |title=Intelligence in the Civil War |url=https://irp.fas.org/cia/product/civilwar.pdf |publisher=Central Intelligence Agency, Office of Public Affairs |year=2007 |isbn=1-929667-12-4 |format=PDF |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> Iako nije bio špijun, [[George Washington]] smatra se prvim američkim rukovodiocem obavještajnih aktivnosti ({{en|spymaster}}), jer je sistematski koristio špijunažu i obavještajne metode u borbi protiv britanskih snaga.<ref name="SpyMuseum_Facts" /> ==== 21. stoljeće ==== Savremene obavještajne službe usmjeravaju svoje aktivnosti na praćenje [[ilegalna trgovina drogom|ilegalne trgovine drogom]], [[terorizam|terorizma]] i djelovanja stranih država.<ref>Arrillaga, Pauline. [http://www.cbsnews.com/stories/2011/05/07/ap/national/main20060765.shtml "China's spying seeks secret US info."] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110519102542/http://www.cbsnews.com/stories/2011/05/07/ap/national/main20060765.shtml |date=May 19, 2011 }} ''AP'', 7 May 2011.</ref> Obavještajne službe različitih država daju prednost različitim metodama prikupljanja obavještajnih podataka. Nekadašnji [[Sovjetski Savez]] oslanjao se prvenstveno na [[Ljudski obavještajni izvori|ljudske izvore]] (HUMINT), dok su [[Sjedinjene Američke Države]] veći naglasak stavljale na tehnološke metode, kao što su [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]] (obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala) i [[Obavještajni podaci iz snimaka|IMINT]] (obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka). U Sovjetskom Savezu uspješnost službenika političke obavještajne službe ([[KGB]]) i [[Vojno-obavještajni rad|vojne obavještajne službe]] ([[Glavna obavještajna Uprava (Sovjetski Savez)|GRU]]) često se procjenjivala prema broju agenata koje su uspjeli regrutovati.<ref name="Suvorov_1987">{{cite book |last=Suvorov |first=Viktor |title=Inside the Aquarium: The Making of a Top Soviet Spy |url=https://archive.org/details/insideaquariumma0000suvo |publisher=Berkley Books |year=1987 |isbn=978-0-425-09474-7 |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Ciljevi špijunaže == Obavještajni operativci koji provode špijunažu najčešće su posebno obučeni za oblast u kojoj djeluju, kako bi mogli razlikovati uobičajene informacije od onih koje imaju obavještajnu vrijednost za organizaciju ili državu u čijem interesu rade. Pravilno prepoznavanje i odabir cilja predstavlja osnovni preduslov uspješne špijunske operacije.<ref name="SpyMuseum_Facts" /> Najčešće oblasti interesa špijunaže uključuju: * [[Prirodni resursi]] – prikupljanje podataka o strateški važnim resursima, njihovoj proizvodnji, dostupnosti i procjeni značaja (hrana, energija, sirovine i drugi resursi). Izvori informacija često se nalaze među državnim službenicima i drugim osobama koje upravljaju tim resursima. * [[Javno mnijenje]] – prikupljanje podataka o stavovima stanovništva prema unutrašnjoj i vanjskoj politici, uključujući mišljenja građana, društvenih elita i drugih utjecajnih grupa. Kao izvori informacija mogu se koristiti novinari, istraživači, studenti na međunarodnoj razmjeni i stručnjaci iz oblasti društvenih nauka. * Strateške ekonomske sposobnosti – informacije o proizvodnji, naučnim istraživanjima, industriji, tehnologiji i infrastrukturi. Izvori se često nalaze u akademskim ustanovama, istraživačkim institutima, privrednim subjektima, a rjeđe među vojnim stručnjacima. * [[Vojna sposobnost|Vojne sposobnosti]] – podaci o ofanzivnim i odbrambenim kapacitetima, manevrima, pomorskim, zračnim i svemirskim snagama. Operativci angažovani na ovim zadacima prolaze posebnu obuku iz [[Vojno-obavještajni rad|vojnog obavještajnog rada]] i djeluju pod prikrivenim identitetom radi zaštite svog identiteta i smanjenja rizika od otkrivanja. * [[Kontraobavještajni rad]] – aktivnosti usmjerene prema protivničkim obavještajnim službama, uključujući kompromitovanje njihove komunikacije, otkrivanje njihovih operativaca te regrutovanje [[prebjeg]]a ili [[krtica (špijunaža)|krtica]] unutar njihovih organizacija. == Metode i terminologija == === Definicija špijunaže u Sjedinjenim Američkim Državama === Iako se u medijima često govori o "špijunskim satelitima" i sličnim sredstvima, pojam "špijunaža" nije sinonim za sve oblike prikupljanja obavještajnih podataka. Ona predstavlja samo jedan od oblika [[Ljudski obavještajni izvori|obavještajnog prikupljanja iz ljudskih izvora]] (HUMINT). Aktivnosti poput dešifrovanja komunikacija ([[kriptoanaliza]] ili [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|COMINT]]), snimanja iz zraka ili putem satelita ([[IMINT]]) te analize javno dostupnih izvora ([[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|OSINT]]) također predstavljaju obavještajne discipline, ali se u američkoj doktrini ne smatraju špijunažom. Isto važi i za mnoge druge aktivnosti HUMINT-a, kao što su [[ispitivanje]] zarobljenika, izvještaji vojnih [[izviđanje|izviđačkih]] patrola ili informacije koje dostavljaju diplomate. U američkom shvatanju špijunaža podrazumijeva neovlašteno pribavljanje ili odavanje osjetljivih, odnosno klasifikovanih informacija osobama koje za njih nemaju odgovarajuće sigurnosno ovlaštenje ili pravo pristupa. Za razliku od drugih [[Spisak metoda prikupljanja obavještajnih podataka|obavještajnih metoda]], špijunaža najčešće podrazumijeva neposredan pristup mjestu na kojem se tražene informacije nalaze ili kontakt s osobama koje raspolažu tim informacijama i koje ih, putem različitih oblika [[obmana|obmane]], prikrivanja ili vrbovanja, prenose špijunu. Izuzeci postoje, kao što pokazuju slučajevi [[Izvještaj iz Osla|Izvještaja iz Osla]] ili [[Robert Hanssen|Roberta Hanssena]], koji je izbjegavao lične susrete s osobama kojima je dostavljao informacije. Prema američkom zakonodavstvu, špijunaža predstavlja "pribavljanje, dostavljanje, prenošenje, saopštavanje ili primanje informacija koje se odnose na nacionalnu odbranu, uz namjeru ili osnovanu pretpostavku da bi te informacije mogle biti iskorištene na štetu Sjedinjenih Američkih Država ili u korist strane države". ''[[Blekov pravni rječnik]]'' (1990) špijunažu definiše kao "prikupljanje, prenošenje ili gubitak informacija koje se odnose na [[vojska|nacionalnu odbranu]]". Špijunaža predstavlja kršenje američkog zakonodavstva, uključujući Glavu 18 Zakona SAD-a (18 U.S.C. §§ 792–798) i član 106a [[Jedinstveni kodeks vojnog pravosuđa|Jedinstvenog kodeksa vojnog pravosuđa]].<ref name="USCode_Title18_Ch37">{{cite web |title=18 U.S. Code Chapter 37 – Espionage and Censorship |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/18/part-I/chapter-37 |website=Legal Information Institute |publisher=Cornell Law School |access-date=9. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kao i većina država, i Sjedinjene Američke Države provode špijunažu prema drugim državama putem svojih obavještajnih službi. U [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] za provođenje vanjske obavještajne djelatnosti nadležna je [[MI6]]. == Spisak poznatih špijuna == [[Datoteka:Mather howard burnham 1915.jpg|mini|desno|300px|[[Howard Burnham]] ([[1915]].)]] [[Datoteka:Fbi duquesne.jpg|mini|desno|300px|Fotografija [[FBI]] vođe špijunskog prstena ''Duquesne'' ([[1941]].)]] * '''Vladavina engleske kraljice [[Elizabeta I|Elizabete I]] (''Elizabeth I of England'')''' *: [[Sir Francis Walsingham]] *: [[Christopher Marlowe]] * '''[[Američka revolucija]]''' *: [[Thomas Knowlton]], prvi američki špijun *: [[Nathan Hale]] *: [[John Andre]] *: [[James Armistead]] *: [[Benjamin Tallmadge]], slučaj agenta koji je pripadao špijunskom prestenu ''Culper'' u [[New York]]u * '''[[Napoleonski ratovi]]''' *: [[Karl Schulmeister|Charles-Louis Schulmeister]] *: [[William Wickham (špijun)|William Wickham]] * '''[[Američki građanski rat]]''' *: Jedna od novina u Američkom građanskom ratu bila je upotreba vlasničkih kompanija za prikupljanje obavještajnih podataka za Uniju; pogledajte [[Allan Pinkerton]] *: [[Konfederacijska tajna služba]] *: [[Belle Boyd]]<ref>{{cite web |author= |url=http://archives.cnn.com/2001/US/02/21/spies.in.history/ |title=Famous Spies in History, CNN |publisher=Archives.cnn.com |date=21. 2. 2001 |access-date=7. 7. 2012 |archive-date=21. 8. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130821154323/http://archives.cnn.com/2001/US/02/21/spies.in.history/ |url-status=dead }}</ref> * '''[[Aceški rat]]''' *: Holandski profesor Snouck Hurgronje, vodeći svjetski autoritet za islam, bio je zagovornik špijunaže da se uguši muslimanski otpor u [[Aceh]]u [[Indija|Holandskoj Indiji]]. U svojoj ulozi kolonijskog savjetnika za Orientalne poslove, okupio je obavještajce pod nazivom "Haji Abdul Ghaffar". <br /> On je iskoristio svoje znanje [[islam]]a i Aceh kulture da osmisle strategiju koja je značajno pomogla u slamanju otpora stanovništva Aceha i nametne holandska kolonijska vlast, koja završava nakon 40 godina [[Aceški rat|Aceškog rata]]. Procjene posljedica se kreću između 50.000 i 100.000 mrtvih i oko milion ranjenih stanovnika. *: [[Christiaan Snouck Hurgronje]] * '''[[Drugi burski rat]]''' *: [[Fritz Joubert Duquesne]] *: [[Sidney Reilly]] * '''[[Rusko-Japanski rat]]''' *: [[Sidney Reilly]] *: Ho Liang-Shung *: [[Akashi Motojiro]] === Prvi svjetski rat === * [[Fritz Joubert Duquesne]] * [[Jules C. Silber]] * [[Mata Hari]] * [[Howard Burnham]] * [[T.E. Lawrence]] * [[Sidney Reilly]] * [[Maria de Victorica]] * [[Elsbeth Schragmüller]] U [[london]]skom Toweru, tokom Prvog svjetskog rata, pogubljeno je 11 njemačkih špijuna.<ref>{{cite book |title=Shot in the Tower: The Story of the Spies Executed in the Tower of London During the First World War|year=2009 |first=Leonard |last=Sellers |publisher=[[Pen and Sword Books|Pen & Sword Military]] |isbn= 978-1848840263 }}</ref> * Izvršeno: - [[Carl Hans Lody]], 6. novembra [[1914]]. godine, u Miniature Rifle Range. * Izvršeno: - [[Carl Frederick Muller]], 23. juna [[1915]]. godine, u Miniature Rifle Range. Za egzekuciju su korištene preparirani meci. *Izvršeno :- [[Haicke Marinus Janssen]] & [[Willem Johannes Roos]], oba 30 jula [[1915]]., oba u Kuli. *Izvršeno :- [[Ernst Waldemar Melin]], 10 septembra [[1915]]., Miniature Rifle Range. *Izvršeno:- [[Augusto Alfredo Roggen]], 17 septembra [[1915]], Miniature Rifle Range. *Izvršeno :- [[Fernando Buschman]], 19. oktobra [[1915]]., Miniature Rifle Range. *Izvršeno:- [[George Traugott Breeckow]], inače poznat kao Reginald Rowland ili George T. Parker, 26. oktobra [[1915]]., Miniature Rifle Range. Radio je sa damom zvanom Lizzie Louise Wertheim, koja je osuđena na deset godina robije. Kasnije, 17. januara [[1918]]., pottvrđena je kao luda, a umrla je u Broadmoor kznenoj ludnici, 29. jula 1920. * Izvršeno: - [[Irving Guy Ries]], 27. oktobar [[1915]]., Miniature Rifle Range. *Izvršeno :- [[Albert Mayer (špijun)|Albert Mayer]], 2. decembra [[1915]]., Miniature Rifle Range. *Izvršeno :- [[Ludovico Hurwitz-y-Zender]], 11, april [[1916]], Miniature Rifle Range. Carl Hans Lody ima grob i crni nadgrobni spomenik u Istočnom londonskom groblju (''East London Cemetery''), Plaistow, Newham. Ostali su sahranjeni oko 150 metara pod mali spomen kamen pored puta. === Drugi svjetski rat=== [[Datoteka:INF3-267 Anti-rumour and careless talk German Intelligence Officer.jpg|thumb|Zamišljeni njemački obavještajni oficir u britanskim snagama za odavanje detalja djelovanja (''Graham & Gillies Advertising'')]] Tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], informanti su bili uobičajena pojava. U novembru [[1939]]., [[Nijemac]] [[Hans Ferdinand Mayer]] poslao ono što se naziva [[Oslo Izvještaj]] , obavijest o britanskoj i njemačkoj tehnologiji i projekatima, u nastojanju da potkopa nacistički režim. [[Réseau AGIR]] je bio francuska obavještajna mreža koja razvijena nakon pada Francuske, a prijavili su Britancima početak izgradnje [[V-oružje|V oružja]], instalacija u okupiranoj [[Francuska|Francuskoj]] Kontrašpijunaža je uključila korištenje sistema dvostrukih agenata da dezinformiraju uticaji nacističke Njemačke u ''Blitzkriegu'' i japanska internacija u [[SAD]]-u protiv ''Kempeitai'' „Japanskog ratnog špijunskog programa“. Dodatni primjeri špijunaže Drugog svjetskog rata su [[Klaus Fuchs]], sovjetski špijun za projekat „Manhattan“ u SAD, za njemački špijunski prsten ''Duquesne'', koji je osuđen u SAD-u, i sovjetske špijunaže ''Red Orchestra'' u nacističkoj Njemačkoj. Na početku rata, Americi je nedostaje posebna agencija, ali je brzo formiran [[„Office of Strategic Services“]] (OSS).<ref>{{cite web|title=Special Operations Executive|url=http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWsoe.htm|publisher=Spartacus Educational|access-date=27. 5. 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20130802183927/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/2WWsoe.htm|archive-date=2. 8. 2013|url-status=dead}}</ref> Njihov zadatak je bio da prenose informacije iz okupirane Francuske savezničkim snagama. Glavni strateški razlog je da se ljudi u Francuskoj suočavaju sa visokim rizikom ako budu špijunirali nacističke trupe, ali su bile manje šanse da sumnju pobude uključene žene. Na taj način su dobili dobre kurire, koji su se pokazli kao jednaki, ako ne i efikasniji nego njihove muške kolege. Njihovo učešće u organizaciji i operacijama putem radio veze također je bilo od vitalnog značaja za uspjeh mnogih operacije, uključujući i glavnu mreže između [[Pariz]]a i [[London]]a. === Poslijeratni period === U [[SAD]], postoji 17<ref>{{Cite web |url=http://www.intelligence.gov/about-the-intelligence-community/ |title=Arhivirana kopija |access-date=27. 5. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130502012837/http://www.intelligence.gov/about-the-intelligence-community/ |archive-date=2. 5. 2013 |url-status=dead }}</ref> (uključujući vojnu obavještajnu službu 22) federalne agencije koje čine njihovu obavještajnu zajednicu. [[CIA|Centralna obavještajna agencija]] (CIA) operira [[NCS|Nacionalnu tajnu službu]] (NCS)<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/offices-of-cia/clandestine-service/who-we-are.html |publisher=cia.gov |title=Offices of CIA > Clandestine Service > Who We Are |access-date=18. 6. 2010 |archive-date=24. 3. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324154432/https://www.cia.gov/offices-of-cia/clandestine-service/who-we-are.html |url-status=dead }}</ref> za prikupljanje obavještajnih podataka i pripremu operacije vrbovanje konvertitskih i dvojnih agenata.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/offices-of-cia/clandestine-service/our-mission.html |publisher=cia.gov |title=Offices of CIA > Clandestine Service > Our Mission |access-date=18. 6. 2010 |archive-date=24. 3. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100324154434/https://www.cia.gov/offices-of-cia/clandestine-service/our-mission.html |url-status=dead }}</ref> [[NSA]] prikuplja [[signal]]ne obavještajene podatke. Izvorno, [[CIA]] je predvodila obavještajne službe u SAD. U skladu sa situacijom nakon [[napad 11. septembra|napada od 11. septembra]], formiran je organ pod nazivom Ured Direktora Nacionalne obavještajne službe (''Director of National Intelligence'') (ODNI) da omogući razmjenu informacija. *[[Kim Philby]] *[[Ray Mawby]] U [[2016]], otkriveno je da je [[azerbejdžan]]ski ministar finansija [[Samir Sharifov]] služio kao ljudsko sredstvo (agent) za [[rusija|Rusku obavještajnu zajednicu]], Nacionalnu obavještajnu organizaciju Turske i [[SAD|obavještajnu zajednicu SAD]], prema informacijama koje su procurili preko izvora unutar ruske obavještajne zajednice. Objavljeni su u [[Ukrajina|ukrajinskim]] novinama ''Gordonua'', 9. marta, [[2016]].<ref name="gordonua">{{Cite news|url=http://gordonua.com/publications/sokursnik-putina-shvec-kompanii-zarabatyvayut-5055-mln-dengi-idut-v-karman-lavrova-123261.html|title=Сокурсник Путина Швец: Фирмы при консульствах России на Западе получают $50–55 млн в год. Деньги идут в карман Лаврова|last=|first=|date=9. 3. 2016|work=Gordonua|language=Russian|access-date=9. 3. 2016|via=}}</ref><ref name="wikinews">{{Cite news|url=https://en.wikinews.org/wiki/Azerbaijani_official_Samir_Sharifov_accused_of_spying|title=Azerbaijani official Samir Sharifov accused of spying|last=|first=|date=9. 3. 2016|work=Wikinews|access-date=25. 3. 2016|via=}}</ref> ==Reference== {{Refspisak}} == Dodatna literatura == {{refbegin|30em}} * Jenkins, Peter. ''Surveillance Tradecraft: The Professional's Guide to Surveillance Training'' {{ISBN|978-0-9535378-2-2}} * Felix, Christopher [pseudonym for James McCarger] {{cite web |title=Intelligence Literature: Suggested Reading List |url=https://www.cia.gov/library/intelligence-literature/index.html#espionage |publisher=US CIA |access-date=2. 9. 2012 |archive-date=15. 9. 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915020040/https://www.cia.gov/library/intelligence-literature/index.html#espionage |url-status=dead }} ''A Short Course in the Secret War, 4th Edition''. Madison Books, November 19, 2001. * West, Nigel. ''MI6: British Secret Intelligence Service Operations 1909–1945'' 1983 * Smith Jr., W. Thomas. ''[[Encyclopedia of the Central Intelligence Agency]]'' 2003 * Richelson, Jeffery T. ''The U.S. Intelligence Community'' 1999 fourth edition * Richelson, Jeffery T. ''A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century'' 1977 * Owen, David. ''Hidden Secrets: A Complete History of Espionage and the Technology Used to Support It'' * O'Toole, George. ''Honorable Treachery: A History of U.S. Intelligence, Espionage, Covert Action from the American Revolution to the CIA'' 1991 * Lerner, Brenda Wilmoth & K. Lee Lerner, eds. ''Terrorism: essential primary sources'' Thomas Gale 2006 {{ISBN|978-1-4144-0621-3}} * Lerner, K. Lee and Brenda Wilmoth Lerner, eds. ''Encyclopedia of Espionage, Intelligence and Security'' 2003 1100 pages. * Knightley, Philip ''The Second Oldest Profession: Spies and Spying in the Twentieth Century'' Norton 1986 * Kahn, David. ''The Codebreakers: The Comprehensive History of Secret Communication from Ancient Times to the Internet'' 1996 Revised edition. First published in 1967. * Johnson, Robert. ''Spying for Empire: The Great Game in Central and South Asia, 1757–1947'' London: Greenhill 2006 * Friedman, George. ''America's Secret War: Inside the Hidden Worldwide Struggle Between the United States and Its Enemies'' 2005 *[[David W. Doyle|Doyle, David W.]], ''A Memoir of True Men and Traitors'' (2000) * Tunney, Thomas Joseph and Paul Merrick Hollister ''Throttled!: The Detection of the German and Anarchist Bomb Plotters'' Boston: Small, Maynard & company 1919 | available on [[Wikisource]]: [[s:Throttled!]] * Beesly, Patrick. ''Room 40'', 1982. * [[Frederick Russell Burnham|Burnham, Frederick Russell]] ''Taking Chances'' 1944 * May, Ernest (ed.) ''Knowing One's Enemies: Intelligence Assessment before the Two World Wars'' 1984 * Tuchman, Barbara W. ''The Zimmermann Telegram'' Ballantine Books 1966 * Words: Matt Bolton; photographs: Matt Munro. [https://web.archive.org/web/20131113200915/http://www.hot.ee/aasa/LPL_1211.pdf "The Tallinn Cables: A Glimpse into Tallinn's Secret History of Espionage"]. Lonely Planet Magazine, December 2011 {{refend}} ==Vanjski linkovi == * {{Commons category-inline|Espiunage|Špijunaža}} * [http://www.wilsoncenter.org/publication/the-rosenberg-archive-historical-timeline/ Interactive Rosenberg Timeline] * [https://web.archive.org/web/20160326042449/http://www.konstantynowicz.info/family_history_genealogy_historia_rodzina_genealogia/Italy_UK_Switzerland_Estonia_Sweden_Belarus_Russia_Poland_France/Belarusian_Estonian_Polish_Russian_genealogical_historical_database/Europe_1789_1815_1914_1917_1937/1989/index.html History of an espionage in] [[Kategorija:Špijunaža]] [[Kategorija:Obavještajne službe]] [[Kategorija:Sociologija]] e0d97ww4wj7mgjmhse2pq79fo0hmqur 0 414168 3917531 3832376 2026-08-11T04:59:42Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917531 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Црква Светог пророка Илије у Марићкој 04.jpg|mini|[[Crkva svetog proroka Ilije u Marićkoj]]]] '''Crkve brvnare u Bosni i Hercegovine''' su naročit tip crkvenih zdanja izgrađen u potpunosti od drveta pri čemu je, kako im i samo ime kaže, brvno glavni građevinski element. Brvno je stablo koje nije obrađeno bar sa jedne strane.<ref name="Brvnare">{{Cite web |url=http://fmks.gov.ba/stara/download/zzs/1956/9-1956.pdf |title=PETAR MOMIROVIĆ - DRVENE CRKVE ZAPADNE BOSNE |work= |access-date=9. 2. 2019 |archive-date=17. 5. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190517201121/http://fmks.gov.ba/stara/download/zzs/1956/9-1956.pdf |url-status=dead }}</ref> Predstavljaju skupinu objekata graditeljskog naslijeđa [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], pa su neke proglašene za [[Nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine|nacionalne spomenike]]. == Opšte == Crkve brvnare građene su svuda u svijetu gde je drvo bilo važan građevinski materijal. U [[Rumunija|Rumuniji]] ih je izgrađeno preko 100, u [[Slovačka|Slovačkoj]] preko 50, [[Srbija|Srbiji]], u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] postoje još četiri, [[Rusija|Rusiji]], [[Poljska|Poljskoj]], [[Ukrajina|Ukrajini]], [[Skandinavija|Skandinaviji]] i u [[Čile]]u na ostrvu Chiloé. === Svjetska baština === Jedan dio crkvi nalazi se na [[UNESCO]]voj [[Svjetska baština|listi mjesta svjetske baštine]], u državama; * [[Drvene crkve u Rumuniji|Rumunija]] * [[Drvene crkve u Slovačkoj|Slovačka]] * [[Drvene crkve u Malopoljskoj|Poljska]] * [[Drvene crkve karpatske regije u Poljskoj i Ukrajini|Ukrajina]] * [[Drvena crkva u Petäjävesi|Finska]] * [[Drvena crkva u Urnesu|Norveška]] * [[Čile]] == Tipovi == Prema popisu, koji je rađen 1911. godine, na prostoru Bosne i Hercegovine bila su ukupno 83 sakralna objekta izrađena od drveta, prvenstveno u [[Bosanska Krajina|Bosanskoj Krajini]]. Do 1952. godine bilo ih je približno trideset. Veliki broj drvenih crkava nestao je u toku [[Drugi svjetski rat|II svjetskog rata]] i u godinama poslije njegovog završetka, zbog lošeg ili nedovoljnog održavanja. Od pada Bosne i Hercegovine pod Osmanlije u XV stoljeću pa sve do kraja XIX stoljeća podignut je veliki broj crkava od drveta. Spomenute konstrukcije variraju u oblicima, kvalitetima i dekoracijama, ali ih je moguće podijeliti u četiri tipa:<ref name=brvna>{{Cite web |url= https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/21_22/hum/Andjela-Djukic.pdf |title= Mentor: Haris Dervišević - Kandidatkinja: Anđela Đukić- Crkve i manastiri brvnare u Bosni i Hercegovini od 15. do 19. stoljeća |work= Filozofski fakultet Sarajevo - ff.unsa.ba |access-date= 9. 10. 2022 |archive-date= 1. 4. 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230401105832/https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/21_22/hum/Andjela-Djukic.pdf |url-status= dead }}</ref> * Prvom najstarijem tipu pripadaju crkve iz druge polovine XVIII stoljeća, koje odlikuje jednostavna gradnja, skromne dimenzije, a njihova konstrukcija se nalazi direktno na zemlji, bez temelja. Većinom su kosturnog sklopa, sa zidovima od užljebljenih dasaka, manji broj je od pravih brvana četvorougaonog presjeka. Brvna ovog tipa su na uglovima povezana na preklop. Niskih su zidova koji rijetko dostižu visinu čovjeka i strmih krovova, te manjih prozora. Spoljašnjim izgledom asociraju na seoske kuće. Ovom tipu pripadaju crkve brvnare u Šljivnu (1756.), Javoranima (1756.), Romanovcima (polovina XVIII stoljeća), Kolima (1759.) i Malom Blašku (1740.-1743.). * Drugi tip odnosi se na crkve iz XIX stoljeća. Najčešće su od masivnog brvna, nešto većih dimenzija, dekorativnijih krovova, sa debljim slojevima šindre. Hramovi ovog tipa uvijek imaju poligonalne apside. Brvna su spojena na na dvostruki preklop. U ovaj tip ubrajaju se crvke brvnare u Palačkovcima (1843.), Rakelićima (1856.), Jelićka (prva polovina XIX stoljeća), Štrbcima (1875.), Vaganu (temelji iz 1672., obnovljena 1878.) * Treći tip crkvi brvnara predstavlja prelazni tip koji ima osnovne karakteristike prethodnog tipa, s novijim elementima. Karakteristika prelaznog stila, odnosno trećeg tipa je trostrana apsida, plitka rezbarija i dekoracija bojom. Jedinu očuvanu crkvu brvnaru ovog tipa čini crkva u Krupi na Vrbasu (1735). * Četvrtom tipu pripadaju novije crkve brvnare s razvijenijom osnovom, složenijom obradom materijala, i raskošnijom dekoracijom. Zidovi su visočiji, krovovi strmiji, a unutrašnjost veća. Kod ovih crkava javlja se vanjski trijem. U ovu grupu spadaju crkve u Drugovićima (1867), Busnovima (1870), Marićkoj (1870-1872), Imljanima (XVIII stoljeće) i Marinama (1888).<ref name="Brvnare"/> === Crkva u Šljivnu === Jugozapadno od Banjaluke nalazi se selo Šljivno, danas bez ijednog nastanjenog stanovnika, a u prošlosti je bilo poput svojevrsnog crkvenog centra. U njemu se nalazi crkva brvnara na uzvišenju sa nazivom Banjalučke Vrhovine. Pored lokaliteta stare drvene crkve, podignuta je 1934. godine nova zidana crkva. Posvećena je Blagovijestima i smatra se najstarijom očuvanom crkvom brvnarom u Bosni i Hercegovini, jer se datira u 1756. godinu. Na skoro raspadnutom drvenom kolu očuvao se jedan dio sa oštećenim zapisom sa sitnim slovima, izveden crvenom bojom na bijeloj osnovi i samo se djelimično može pročitati. Na zapisu su očuvana imena istorijskih lica i datumi. :''Odobrenjem oca .... visokopreosvećenog mitropolita dabrobosanskog gospodina, Gavrila Mik(h)ailovića ... Crkva i ... Bosanskom Mehmed paši zvanom Kukavica u ljetu po nastanku (svijeta) 7263 a po ovaploćenju Boga Slova... 1756 tekuće. Mjeseca decembra 12. dana, tada su prihod(i)... Svetu crkvu i nazove hram .... Mitropolit po imenu Gavrilo.... i gospodin Danilo.... gospodin iguman jeromonah...... 1756. (oktobra) 5. ...... Božanstveni polilej otkupi..''<ref name=brvna/> Po izvesnim pojavama na samoj građevini i po plitko i sitnije urezanoj godini 1838. na nadvratniku može se zaključiti da je crkva te godine obnavljana. Dodata je apsida kao produžetak. Nakon te prerade crkva je pripala prelaznom tipu. [[File:Црква брвнара посвећена св. Николи, Романовци 5.jpg|mini|desno|Crkva brvnara u Romanovcima]] [[File:NKD438 - Crkva brvnara Malo Blaško 4.jpg|mini|desno|Crkva brvnara u selu Malo Blaško]] === Crkva u Romanovcima === Graditeljska cjelina - Pravoslavna crkva brvnara posvećena sv. Nikoli u [[Romanovci]]ma, općina [[Gradiška]], proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Romanovci">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2413 |title=Crkva brvnara u Romanovcima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=17. 8. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160817045541/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2413 |url-status=dead }}</ref> Osnovu crkve predstavlja pravougaonik dimenzija 7,42 m dužine i 4,16 m širine. Visina zidova objekta iznosi 1,95 m, dok ukupna visina crkve, mjerena od nivoa terena do sljemena, iznosi 5,75 m. Crkva nema oltarsku apsidu. === Crkva u Malom Blašku === Graditeljska cjelina - Pravoslavna crkva brvnara u selu [[Malo Blaško]] sa pokretnom imovinom, općina [[Laktaši]], proglašena je za nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.<ref name="Mali Blaško">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3343 |title=Crkva brvnara u Malom Blašku |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=4. 5. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504224114/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3343 |url-status=dead }}</ref> Potiče iz perioda oko 1750. godine. Postavljena je na kamene temelje i cjelokupno izvedena od hrastovog drveta. Vanjske dimenzije osnove crkve su 7,19 x 4,02m. Ukupna visina objekta iznosi 5,11m. Pokrivena je strmim četverovodnim krovom od hrastove šindre, izvedenim nizom rogova, bez grebenjača, čije odsustvo omogućuje suptilnije spajanje krovnih ploha. === Crkva u Jelićki === Graditeljska cjelina – Pravoslavna crkva brvnara (crkva posvećena Prenosu moštiju sv. Nikole) u Jelićki, općina [[Prijedor]]. proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]] <ref name="Jelićka">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2561 |title=Crkva brvnara u Jelićki |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=30. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130110129/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2561 |url-status=dead }}</ref> Selo [[Jelićka]] nalazi se u prostranoj ravnici zvanoj Timar, u donjem toku rijeke Gomionice, između Prijedora i [[Bronzani Majdan|Bronzanog Majdana]] i planina [[Kozara]] i banjalučka Vrhovina. Osnovu crkve predstavlja pravougaonik čije dimenzije su: dužina 9,00 m (mjereno bez ''apside'') i širina 5,40 m. Crkva sa istočne strane ima petostranu oltarsku apsidu dužine 1,35 m. Oltarni prostor crkve je od naosa odijeljen ikonostasnom pregradom,sa ikonama slikanim tehnikom tempera na platnu. Slike su rad domaćeg majstora i oštećene su. === Crkva u Marički === {{Glavni|Crkva svetog Ilije u Marićki}} Graditeljska cjelina – Pravoslavna crkva brvnara sv. Ilije u Marićki, općina [[Prijedor]]. proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]]<ref name="Marićka">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3314 |title=Crkva brvnara u Marićki |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=30. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130110127/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3314 |url-status=dead }}</ref> === Crkva u Palačkovcima === Pravoslavna crkva-brvnara svetih apostola Petra i Pavla sa pokretnim naslijeđem u Palačkovcima, općina [[Prnjavor]] je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.<ref name="Palačkovci">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2562 |title=Crkva brvnara u Palačkovcima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=30. 11. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130110133/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2562 |url-status=dead }}</ref> Selo [[Palačkovci]] nalazi se na sredini puta između [[Prnjavor]]a i [[Derventa|Dervente]], na udaljenosti od oko 2&nbsp;km jugozapadno od ceste koja vodi prema mjestu zvanom Crkvina, lokalitet Šuma. Godina gradnje ove crkve je 1843, što je vidljivo sa urezanog natpisa u vrhu dovratnika hrama. Crkva ima pravougaonu osnovu, dimenzija 9,82 x 4,56 m. Visina sljemena iznosi preko 7,00 m. Rađena je od hrastovih savršeno tesanih brvana čiji su spojevi i preklopi urađeni vrlo precizno. Zidna brvna su uža od temeljnih koja su postavljena na grubo pritesano kamenje i na uglovima su povezana dvostrukim preklopom. U enterijeru, crkva je podijeljena, kao i većina objekata ovog tipa, na: pripratu, naos i oltarski prostor. Ukrašena je ikonama. Obnovljena je 2004. i 2005. godine zahvaljujući sredstvima donatora i Vlade Republike Srpske.<ref>[https://www.glassrpske.com/lat/komentar/komentar_dana/Bijeg-uz-amin-pravosudja/2786 Crkve brvnare - jedinstvene i čuvene u svijetu - 18.08.2007]</ref> === Crkva u Krupi na Vrbasu === Crkva brvnara posvećena svetom Nikoli u [[Krupa na Vrbasu|Krupi na Vrbasu]], Grad [[Banja Luka]], je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.<ref name="Krupa">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3372 |title=Crkva brvnara u Krupi |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=14. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414181153/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3372 |url-status=dead }}</ref> Crkva je smještena u zaseoku Tovilovići, na uzvisini na obodu hrastove šume. Do crkve vodi lokalna saobraćajnica u neposrednoj blizini glavnog puta [[Banja Luka]] - [[Jajce]]. Crkva je izgrađena 1735. godine. Dimenziije objekta su: dužina veća od 8 m i širina veća od 6 metara, dodatom trostranom apsidom. Zvonik koji se nalazi u dvorištu crkve nije autentičan, tj. izgrađen je u novije vrijeme. Tokom posljednje rekonstrukcije crkve, uvedena je električna energija. === Crkva u Kolima Banja Luka === Građevinska cjelina – Crkva brvnara posvećena Vaznesenju Hristovom u Kolima, Grad Banja Luka, je nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine.<ref name="Kola">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3067 |title=Crkva brvnara u Kolima |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=23. 8. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160823005111/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=3067 |url-status=dead }}</ref> Selo Kola smješteno je u banjalučkim Vrhovinama, na nadmorskoj visini od cca 420 m.n.v., desetak kilometara jugozapadno od Banje Luke, a u neposrednoj blizini puta Banja Luka - Ključ. Uži lokalitet na kojem se nalazi drvena crkva se naziva Branilovice. Crkva je pravougaonog oblika cca 7,18 x 4,21 m. Na udaljenosti od 7–8 m zapadno od crkve brvnare, podignut je, iza 2000. godine, poluotvoreni zvonik na stupovima. [[File:Crkva Sv. Proroka Ilije na Lukama, Trebevic, Republika Srpska.jpg|mini|160px|desno|Crkva u Lukama]] ==== Crkva u Lukama (Trebević) ==== Crkva Svetog Proroka Ilije je izgrađena u selu Luke, na [[Trebević]]u, tačno 1.500 metara od novog magistralnog puta Pale - Tvrdimići - Lukavica. Podignuta je 1943. godine, a porušena 1955. godine. Gradnja je ponovo započeta 1993. godine, i završena 1996. godine po projektu Predraga Ristića, arhitekte iz [[Beograd]]a. Ispred crkve je napravljen zvonik koji je fizički odvojen od broda crkve.<ref>[https://turizamrs.org/crkva-sv-proroka-ilije/ Crkva svetog proroka Ilije u Lukama - turizamrs.org]</ref> === Crkva na Palama === [[Datoteka:Pale, dreveny kostelik z rak-uh. ery.jpg|mini|desno|260px|Drvena katolička crkva na Palama]] Graditeljska cjelina – Katolička crkva sv. Josipa na [[Pale|Palama]] proglašena je za [[nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine]].<ref name="Pale">{{Cite web |url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2504 |title=Crkva brvnara u Palama |work=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika BiH |access-date=9. 2. 2017 |archive-date=1. 1. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101002724/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=2504 |url-status=dead }}</ref> Vanjske dimenzije objekta iznose 17 x 8 m, s apsidom. Visina zidova crkve, mjereno od poda do početka svoda, iznosi oko 4 m, a visina do tjemena svoda oko 7 m. Zidovi crkve su rađeni od masivnih brvana (balvana) sa tankim drvenim gredicama između njih. Brvna su postavljena na kameni postament visine 40&nbsp;cm, izrađen od nepravilno tesanih kamenih blokova, postavljenih u dva horizontalna reda. Dvovodni krov crkve je pokriven crijepom, a viševodni krovovi apside i zvonika limom. == Literatura == * [[Ljiljana Ševo]], Banja Luka, 2002. -Crkva u Romanovcima, Pravoslavne crkve i manastiri u Bosni i Hercegovini do 1878. godine, Banja Luka, 2002. * Petar Momirović, Naše starine III. [[Sarajevo]]: 1956, 149-173. -Drvene crkve zapadne Bosne * [[Madžida Bećirbegović]], Džamije sa drvenom munarom u Bosni i Hercegovini, 2. izdanje, «Sarajevo Publishing», Sarajevo, 1999. == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20170618152738/http://www.laktasiturizam.org/241/laktasiturizam/Sakralni-objekti Drvena crkva u Laktašima] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Gradišci]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Laktašima]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prijedoru]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Prnjavoru]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici u Banjoj Luci]] [[Kategorija:Nacionalni spomenici na Palama (Republika Srpska)]] [[Kategorija:Crkve u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Drveni vjerski objekti u Bosni i Hercegovini]] kas3590injt57jols2oml54sqmqmhzi 0 417555 3917524 3309984 2026-08-11T01:53:24Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917524 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski spoj | Strukturna formula = [[Datoteka:Butyl butyrate2.svg |220px|]] <br> [[Datoteka: Butyl butyrate 3D ball.png |230px|]] | Hemijski spoj = Butil-butirat | Druga imena = Butil butirat, 1-Butil butirat, ''n''-Butil butirat, ''n''-Butil ''n''-butirat, Butil ester butanske kiseline, Butil ester buterne kiseline, ''n''-Butil butanoat, <br>[[IUPAC]] ime:Butil-butanoat | Sumarna formula = C₈H₁₆O₂ | CAS registarski broj =109-21-7 | SMILES = O=C(OCCCC)CCC | InChI =1/C8H16O2/c1-3-5-7-10-8(9)6-4-2/h3-7H2,1-2H3 | Kratki opis = | Molarna masa = | Agregatno stanje = | Gustoća =0,8692 g/cm³ na 20 °C | Tačka topljenja = –91.5 | Tačka ključanja =165 | Pritisak pare = | Rastvorljivost = Nerastvorljiv | Viscosity = | Dipolni moment = | NFPA 704 = {{NFPA 704 |H = 1 |F = 2| R =0 }} }} '''Butil-butirat''' ili '''butil-butanoat''' je [[organski spoj]] koji je [[ester]] koji nastaje kondenzacijom [[buterna kiselina|maslačne kiseline]] i [[n-butanol|''n''-butanola]]. To je bistra, bezbojna tečnost koja je nerastvorljiva u vodi, ali se može miješati sa [[etanol]]om i [[dietil-eter]]u. Njegov [[indeks prelamanja]] je 1,406 na 20&nbsp;°C.<ref name=<“Volet“>{{cite book|authors=Voet D, Voet J. .|year= 1995|title= Biochemistry, 2nd Ed.|publisher= Wiley |url=http://www.wiley.com/college/math/chem/cg/sales/voet.html}}</ref><ref name=<"Alberts">{{cite book|author=Alberts B. et al.|year=2002|title= Molecular Biology of the Cell, 4th Ed.|publisher= Garland Science|isbn=0-8153-4072-9}}</ref> == Aroma == Kao i drugi agresivni estri, butil-butirat ima ugodan miris. Koristi se u industriji za stvaranje okusa slatkih voćnih aroma koje su slične [[ananas]]u. Prirodno se javlja u mnogim vrstama voća, uključujući [[jabuka|jabuke]], [[banana|banane]], [[borovnice]], [[kruške]], [[šljive]] i [[jagode]]. ==Sigurnost== Utvrđeno je da je butil-butirat zagađivač mora.<ref name="gov.usa">[http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/10702 Butil Butirate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100528001621/http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/10702 |date=28. 5. 2010 }}, at the site cameochemicals.noaa.gov</ref> It mildly irritates the eyes and skin.<ref name="gov.usa" /> ==Također pogledajte== *[[Ester]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Butyl Butyrate}} {{DEFAULTSORT:Butyl Butyrate}} [[Kategorija:Butirati]] [[Kategorija:Mirisi]] 1dahhxf1rqk8xacq8qux26lcn0bi5sx 0 418029 3917568 3508033 2026-08-11T11:32:17Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917568 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hemijski spoj | Strukturna formula = [[Datoteka:Ethyl propionate Structural Formula V.1.svg |250px|]] | Hemijski spoj =Etil-propionat | Druga imena = Etil propionat <br>[[IUPAC]] ime: Etil-propanoate | Sumarna formula = C₅H₁₀O₂ | CAS registarski broj =105-37-3 | SMILES = CCOC(=O)CC | InChI =1/C5H10O2/c1-3-5(6)7-4-2/h3-4H2,1-2H3 | Kratki opis = Bezbojna tečnost | Molarna masa = 102,1317 g/mol | Agregatno stanje = Tečno | Gustoća =0,884325 g/cm³ | Tačka topljenja =–73.6 | Tačka ključanja =98,9 | Pritisak pare = | Rastvorljivost = | Viskoznost = | Dipolni moment = | NFPA 704 = {{NFPA 704 |H =2 |F = 2 | R = 0}} }} '''Etil-propionat''' je [[hemijski spoj]] sa formulom C₂H₅(C₂H₅COO). To je etil [[ester]] [[propionska kiselina|propionske kiseline]], sa mirisom [[ananas]]a.<ref>{{cite web |url=http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/710 |title=Ethyl Propionate &#124; Cameo Chemicals &#124; Noaa |publisher=Cameochemicals.noaa.gov |date= |access-date=27. 2. 2015 |archive-date=27. 2. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150227200017/http://cameochemicals.noaa.gov/chemical/710 |url-status=dead }}</ref> Neko voće, kao [[kivi]]<ref>{{Cite journal | last1 = Bartley | first1 = J. P. | last2 = Schwede | first2 = A. M. | doi = 10.1021/jf00088a046 | title = Production of volatile compounds in ripening kiwi fruit (Actinidia chinensis) | journal = Journal of Agricultural and Food Chemistry | volume = 37 | issue = 4 | pages = 1023 | year = 1989 | pmid = | pmc = }}</ref> i [[jagoda]]<ref>{{Cite journal | last1 = Perez | first1 = A. G. | last2 = Rios | first2 = J. J. | last3 = Sanz | first3 = C. | last4 = Olias | first4 = J. M. | title = Aroma components and free amino acids in strawberry variety Chandler during ripening | doi = 10.1021/jf00023a036 | journal = Journal of Agricultural and Food Chemistry | volume = 40 | issue = 11 | pages = 2232 | year = 1992 | pmid = | pmc = }}</ref> prirodno sadrže etil-propionat u malim količinama. Upotrebljava se u proizvodnji nekih [[malarija|protivmalarijskih]] lijekova, uključujući i [[primetamin]]. ==Također pogledajte== *[[Ester]] ==Reference== {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Ethyl Propionate}} {{Estri}} [[Kategorija:Propionatei]] [[Kategorija:Etil-estri]] [[Kategorija:Mirisi]] ajlwltuousmqv7l7paib9nl0ju032vd 0 431777 3917458 3766393 2026-08-10T15:30:44Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917458 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Adamir Jerković | slika = AdamirJerkovic.jpg | veličina_slike = 220px | opis = Adamir Jerković | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1958|02|22}} | mjesto_rođenja = [[Zenica]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | državljanstvo = BiH | religija = [[Islam]] | zanimanje = Generalni sekretar Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti | supružnik = Almina Jerković | roditelji = Hasan Jerković i Sevleta Jerković }}{{Reklama}} '''Adamir Jerković''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] poltičar, doktor sociologije i historije, esejist i publicista, koji je radio u novinarstvu. Bio je savjetnik [[Predsjedavajući Predsjedništva Bosne i Hercegovine|predsjedavajućeg Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] [[Alija Izetbegović|Alije Izetbegovića]]. Bio je savjetnik u Vladi Federacije BiH, pomoćnik generalnog direktora BH Pošte, direktor Arhiva Federacije Bosne i Hercegovine, predsjednik Upravnog odobra Poštanske banke. Generalni je sekretar Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti. == Biografija == Adamir Jerković je rođen kao prvo dijete Hasana i Sevlete Jerković. Nakon završetka osnovne škole Nemili, upisao se u Gimnaziju u [[Zenica|Zenici]].<ref name="bookalijaizblizabiography">{{cite book|url=http://www.alija-izbliza.ba/|title=Knjiga "Alija Izbliza" - Biografija autora|publisher=ALAMADA|pages=206–208|access-date=15. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173724/http://alija-izbliza.ba/|archive-date=16. 6. 2017|url-status=dead|access-date=9. 8. 2017|archive-date=16. 6. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170616173724/http://alija-izbliza.ba/}}</ref> Diplomirao je na [[Pravni fakultet u Sarajevu|Pravnom fakultetu u Sarajevu]],<ref name="bookalijaizblizabiography" /> magistrirao je historiju na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu u Sarajevu]],<ref name="diploma">{{cite web|url=http://www.ff.unsa.ba/files/15-16/studentska/nov/2_magistri_nauka.pdf|title=Magistri Nauka|website=Oficijalna stranica Filozofskog fakulteta u Sarajevu|access-date=9. 8. 2017|archive-date=3. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803090945/http://www.ff.unsa.ba/files/15-16/studentska/nov/2_magistri_nauka.pdf|url-status=dead}}</ref> te doktorirao sociološke nauke/historiju.{{Izvor}} Novinarsku karijeru je započeo u zeničkom listu ''[[Naša riječ]]'' 1976. godine. U Radio Zenici se zapošljava 1977. godine, kao novinar, te kasnije postaje glavni i odgovorni urednik. Nakon odluke o organizovanju višestranačkih izbora 1990. godine, učestvovao je kao nosilac liste [[Demokratski socijalistički savez|Demokratskog socijalističkog saveza]] (DSS). Izabran je za vijećnika općine Zenica, ali je ubrzo podnio ostavku. Bio je novinar i dopisnik [[Radiotelevizija Sarajevo|Radio-televizije Sarajevo]], a za vrijeme [[Rat u BiH|rata u Bosni i Hercegovini]] glavni i odgovorni urednik TV Okruga Zenica – ITC RTV BiH. Uređivao je političku emisiju ''Susreti svjetova''. Nakon rata prelazi u vanjsko-političku redakciju [[Radiotelevizija Bosne i Hercegovine|Radio-televizije Bosne i Hercegovine]] (RTVBiH)<ref name="arhivbiography">{{Cite web|url=http://www.arhivfbih.gov.ba/bh/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=114&Itemid=173&lang=en|title=Biografija Direktora|website=Oficijalna stranica Arhiva Bosne i Hercegovine}}{{Mrtav link|datum=Oktobar 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> gdje je radio kao komentator. === Savjetnik Aliji Izetbegoviću === Član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]] [[Alija Izetbegović]] imenovao ga je 1997. godine za savjetnika u svom kabinetu.<ref name="arhivbiography"/><ref name="gazette13/98">{{cite web|url=http://www.sluzbenilist.ba/page/i/yqx1EJQsKA4=|title=Imenovanje Adamira Jerkovića za savjetnika predsjednika Bosne i Hercegovine|website=Službeni List 13/98 strana 1.}}</ref> Nakon toga imao jr usavršavanje za odnos sa javnošću u [[State Department]]u u [[Washington, D.C.|Washington]]u, [[SAD|Sjedinjene Američke Države]]. Imenovan je za zajedničkog portparola [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]]. Prvi je bosanskohercegovački funkcioner koji je posjetio [[Kina|Kinu]] u septembru 2000. godine. Kao specijalni izaslanik Alije Izetbegovića, nosio je pismenu poruku za predsjednika NR Kine i predsjednika Centralnog komiteta Komunističke partije Kine [[Jiang Zemin]]a. Njegov domaćin je bio potpredsjednik Državnog savjeta i član Politbiroa KP Kine [[Qian Qichen]]. Prenio je stav Bosne i Hercegovine o jedinstvenoj Kini. Kineski predstavnici su obećali da će utrostručiti pomoć Bosni i Hercegovini. Nedugo poslije toga Kina je učestvovala u izgradnji infrastrukturnih objekata i pomoći izbjeglicama. U ovom periodu došlo je do unapređenja bosanskohercegovačko-kineskih odnosa.<ref name="china1">{{cite web|title=Vice-Premier Qian Meets Izetbegovic's Envoy|url=http://en.people.cn/english/200009/14/eng20000914_50533.html|website=People's Daily}}</ref><ref>{{cite web|title=Return from China|url=http://www.ce-review.org/00/32/bosnianews32.html|website=Central Europe Review|access-date=9. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528183502/http://www.ce-review.org/00/32/bosnianews32.html|archive-date=28. 5. 2008|url-status=dead|archive-date=28. 5. 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528183502/http://www.ce-review.org/00/32/bosnianews32.html}}</ref> Poslije povlačenja Alije Izetbegovića iz aktivne politike 14. oktobra 2000. godine, zadržao je funkciju savjetnika kod novog člana Predsjedništva BiH [[Halid Genjac|Halida Genjca]], zatim kod [[Beriz Belkić|Beriza Belkića]], koji je pripadao [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|Stranci za Bosnu i Hercegovinu]]. Na dužnosti savjetnika bošnjačkog člana Predsjedništva ostaje do 31. januara 2002. godine. Odlukom [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine|Vlade Federacije Bosne i Hercegovine]] imenovan je 24. marta 2000. za predsjednika Uprave Poštanske banke BiH / Postbank BiH.<ref name="gazette48/00">{{cite web|url=http://www.sluzbenilist.ba/page/i/YgxzaWV6O7g=|title=Adamir Jerković imenovan kao predsjenik Uprave Poštanske Banke|website=Službeni list Federacije BiH 48/00 strana 1646.}}</ref> Nakon završetka mandata u Predsjedništvu BiH, izabran je u menadžment [[BH Pošta|JP BH Pošta]], gdje je obavljao dužnost pomoćnika generalnog direktora. Od 2003. do 2007. godine je bio na dužnosti savjetnika Federalnog ministra rada i socijalne politike za pravne i ekonomske poslove.<ref name="annals8">{{Cite journal|title=Adamir Jerkovic CV|journal=Annals {{ISSN|1840-4707}}|volume=8|pages=23–27}}</ref> === Reformator Arhiva Federacije Bosne i Hercegovine === Izabran je za direktora [[Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine|Arhiva Federacije Bosne i Hercegovine]] 26. aprila 2007. godine, što je obavljao do 1. jula 2020. U mandatu direktora Arhiva Federacije BiH organizirao je izložbe o [[Genocid u Srebrenici|genocidu u Srebrenici]] (Srebrenički inferno). Organizirao je i pripremio međunarodne izložbe: Sarajevski atentat; Veliki rat (1914–1918); Turska i Prvi svjetski rat; Mostar 20 godina poslije; Berlinski kongres 1878. i Bosna i Hercegovina; 70 godina od pobjede nad Informbiroom; 25. novembar–ZAVNOBiH i obnova državnosti Bosne i Hercegovine. Na njegovu incijativu Vlada Federacije Bosne i Hercegovine 8. januara 2016. godine donijela je Uredbu  o zaštitnom znaku Arhiva Federacije i arhivskim nagradama: Kralj Tvrtko Prvi Kotromanić, Bosanski stećak i Povelja Kulina bana. Idejni je tvorac znaka [[Arhiv Federacije BiH|Arhiva Federacije BiH]]. Od 2007 do 2020. godine bio je predsjednik Komisije za polaganje arhivističkog stručnog ispita u Federaciji BiH, a od 2009. je predsjednik Upravnog odbora Udruženja arhivskih i administrativnih radnika Federacije Bosne i Hercegovine. Danas je generalni sekretar [[Bošnjačka akademija nauka i umjetnosti|Bošnjačke akademije nauka i umjetnosti]] i profesor na Univerzitetu u [[Novi Pazar|Novom Pazaru]]. == Objavljena djela == * (2005) ''Alija izbliza'', tri toma, Dom štampe, Zenica. * (2010) ''Sjećanja na Aliju Izetbegovića'', objavljena povodom 85-godišnjice rođenja člana Predsjedništva BiH Alije Izetbegovića, Izdavač: Alamada, Sarajevo. * (1999) ''Bosna, ovdje i sada,'' koautor sa Tihomirom Begićem i Željkom Samardžijom, Predsjedništvo Bosne  Hercegovine. * (2008.) ''Alija versus Machiavelli (A. Izetbegović – the Man of an Epoch),'' engleski, turski, Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine * (2011): THE RULE OF ALIJA IZETBEGOVIĆ IN THE INDEPENDENCE OF BOSNIA AND HERZEGOVINA, ISSN 1 840-4707,'' ''ISSN 1 840-4707 Kairo, Egipat, engleski, arapski, Arhiv Federacije BiH. * (2014) ''SARAJEVSKI ATENTAT / SARAJEVO ASSASSINATION,'' fotomonografija, Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine * (2015): ''ARCHIVES AS INSTITUTIONS WHICH PROVIDE SERVICES TO CITIZENS,'' engleski, ISSN 1 840-4707. Arhiv Federacije BiH. * (2016): ''CONTINUITY OF GREATER SERBIA HEGEMONISTIC POLITICS THROUGH AGGRESSION AND PERHIDIOUS LAND GRABBING TROUGH AGRARIAN REFORMS AND COLONISATION (Kontinuitet velikosrpske hegemonističke politike kroz agresije i perfidne otimačine zemlje putem agrarnih reformi i kolonizacija),'' engleski jezik, Arhiv Federacije Bsne i Hercegovine. ISSN 1 840-4707. * ALIJA IZETBEGOVIĆ AND SREBRENICA, BOSNIAN PROSEPECTS AFTER THE GENOCIDE (Alija Izetbegović i Srebrenica, bosanske perspektive poslije genocida''), engleski i turski jezik, Bursa, Turkey, Arhiv Federacije BiH, 2017. ISSN 1 840-4707. * (2017) ''ALIJA IZETBEGOVIĆ, THOUGHTS AND STRUGGLE'' engleski i turski, ISSN 1 840-4707, Arhiv Federacije BiH. * (2019) ''UČITELJI U ADMINISTRATIVNOM SOCIJALIZMU,'' bosanski jezik, izdavač: Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine, ISBN 978-9926-8316-1-5 Sarajevo. * (2019): ''ZLATNE GODINE'', bosanski, engleski jezik, Arhiv Federacije BiH, ISBN 978-9926-8316-0-8 Sarajevo. * (2020): ''DOSIJE O VREMENU SLAVNOM'' bosanski i engleski, Dobra knjiga, ISBN  978-9958-27-553-1, Sarajevo. *(2022): ''MAGLE NAD BOSNOM (Mist over Bosnia), Almada, ISBN 978-9958-846-01-4, Sarajevo == Drugo == Član je Sabora Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini, izabran 2023. godine. Od 2010. godine je član Upravnog odbora Instituta za istraživanje genocida iz Kanade.<ref name="institutegenocide">{{Cite web|url=http://www.instituteforgenocide.ca/board-of-directors/|title=Institute for the Research of Genocide Canada – Board of Directors|website=Institute for the Research of Genocide Canada|access-date=9. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809100202/http://www.instituteforgenocide.ca/board-of-directors/|archive-date=9. 8. 2017|url-status=dead|archive-date=9. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170809100202/http://www.instituteforgenocide.ca/board-of-directors/}}</ref> Govori engleski i njemački jezik. {{Galerija |title=Galerija Adamira Jerkovića| width=160| height=170| align=center |Datoteka:AdamirJerkovicVisitsChina.jpg | Adamir Jerković na prijemu u stranačkom i državnom kompleksu u Zhongnanhai, Kina. |Datoteka:Izetbegovic_and_Jerkovi%C4%87.jpg | Alija Izetbegović, i njegov savjetnik Adamir Jerković. |Datoteka:Jerkovic_And_Kostunica.jpg | Predsjednik SR Jugoslavije, Vojislav Koštunica, s državnim rukovodstvom BiH na aerodromu Sarajevo. (Jerković, četvrti s lijeva) |Datoteka:Kucan_and_Jerkovic.jpg | Predsjednik Republike Slovenije, Milan Kučan, sa Adamirom Jerkovićem u Ljubljani. }} == Također pogledajte == * [[Alija Izetbegović]] * [[Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == * {{URL|http://alija-izbliza.ba/bs/pocetna/|Promocijski sajt knjige ''Alija izbliza''}} {{DEFAULTSORT:Jerković, Adamir}} [[Kategorija:Rođeni 1958.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Biografije, Zenica]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Članovi BANU]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] 1ixahamcb7o1phrd655aoxxjenylpt4 10 451517 3917484 3524554 2026-08-10T19:54:27Z Z1KA 87045 3917484 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu | naslov = [[Spisak diplomatskih predstavništava Bosne i Hercegovine|Diplomatska predstavništva Bosne i Hercegovine u svijetu]] | slika = [[Datoteka:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|45px|border|Zastava Bosne i Hercegovine]] | podaciklasa = hlist | ispodklasa = hlist | grupa1 = Ambasade | podaci1 = * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Tirani|Albanija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Canberri|Australija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Beču|Austrija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Bruxellesu|Belgija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Sofija|Bugarska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Podgorici|Crna Gora]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Pragu|Češka]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Kopenhagenu|Danska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Kairu|Egipat]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Parizu|Francuska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Atini|Grčka]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Zagrebu|Hrvatska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u New Delhiju|Indija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Jakarti|Indonezija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Teheranu|Iran]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Rimu|Italija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Tel Avivu|Izrael]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Tokiju|Japan]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ammanu|Jordan]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ottawi|Kanada]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Dohi|Katar]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Pekingu|Kina]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Kuvajtu|Kuvajt]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Tropoliju|Libija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Budimpešti|Mađarska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Kuala Lumpuru|Malezija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Den Haagu|Nizozemska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Oslu|Norveška]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Berlinu|Njemačka]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Islamabadu|Pakistan]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Varšavi|Poljska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Moskvi|Rusija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Rijadu|Saudijska Arabija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu|Sjedinjene Američke Države]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Skoplju|Sjeverna Makedonija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ljubljani|Slovenija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Beogradu|Srbija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Madridu|Španija]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Stockholmu|Švedska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Bernu|Švicarska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ankari|Turska]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Abu Dhabiju|Ujedinjeni Arapski Emirati]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Londonu|Ujedinjeno Kraljevstvo]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Vatikanu|Vatikan]] | grupa2 = Generalni konzulati | podaci2 = * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Rimu|Italija]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Milanu|Milano]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Berlinu|Njemačka]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Frankfurtu|Frankfurt]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Münchenu|München]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Stuttgartu|Stuttgart]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu|Sjedinjene Američke Države]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Chicagu|Chicago]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ankari|Turska]] ** [[Generalni konzulat Bosne i Hercegovine u Istanbulu|Istanbul]] | grupa3 = Počasni konzulati | podaci3 = * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Tirani|Albanija]] ** [[Počasni konzulat Bosne i Hercegovine u Draču|Drač]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Jakarti#Singapur|Singapur]] ** [[Počasni konzulat Bosne i Hercegovine u Singapuru|Istanbul]] * [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Ankari|Turska]] ** [[Počasni konzulat Bosne i Hercegovine u İzmiru|İzmir]] | grupa4 = Diplomatske misije | podaci4 = * [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u Evropskoj uniji|Evropska unija]] * [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u NATO-u|NATO]] * [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u OSCE-u|OSCE]] * [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u Ujedinjenim nacijama|Ujedinjene nacije]] ** [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u Ujedinjenim nacijama#New York|New York]] ** [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u Ujedinjenim nacijama#Ženeva|Ženeva]] * [[Diplomatska misija Bosne i Hercegovine u Vijeću Evrope|Vijeće Evrope]] }}<noinclude> [[Kategorija:Navigacijski šabloni|Administrativna podjela]] [[Kategorija:Šabloni Bosne i Hercegovine]] </noinclude> m1h1jasg2c17ea02dqp0xg9rvbzhigx 0 452326 3917482 3511646 2026-08-10T19:19:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917482 wikitext text/x-wiki '''Arena Stožice''' je višenamjenska sportska dvorana u [[Ljubljana|Ljubljani]], [[Slovenija]], te najveća zatvorena dvorana u državi. Arena je dobila ime po slovenskoj oblasti u kojoj se nalazi, a zajedno sa fudbalskim stadionom čini sportski park Stožice. Površina Arene je 14.164 metara kvadratnih, ima oko 12.500 sjedećih mjesta, dok se koncertni kapacitet kreće do 17.000 mjesta<ref>{{Cite web|url=https://www.visitljubljana.com/en/visitors/things-to-do/art-and-culture/stozice-sports-park-arena/|title=Stožice Sports Park Arena|website=www.visitljubljana.com|access-date=4. 3. 2019}}</ref>. Premda je otvorena tek [[2010.|2010]]. godine, Arena Stožice bila je domaćin brojnih sportskih i muzičkih događaja. Najznačajniji sportski događaj održan u ovoj areni je [[Evropsko prvenstvo u košarci 2013.|Evropsko prvenstvo u košarci 2013]]. godine<ref>{{Cite web|url=https://www.delo.si/sport/kosarka/stozice-so-pripravljene-za-spektakel.html|title=Stožice so pripravljene za spektakel|last=Brozovič|first=Eduardo|date=23. 8. 2017|website=www.delo.si|language=sl-si|access-date=4. 3. 2019|archive-date=17. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017132526/https://www.delo.si/sport/kosarka/stozice-so-pripravljene-za-spektakel.html|url-status=dead}}</ref>, a najposjećeniji muzički događaj bio je koncert srbijanske pjevačice [[Ceca|Svetlane Cece Ražnatović]] u [[Decembar|decembru]] [[2018.|2018]]. godine<ref>{{Cite web|url=https://www.blic.rs/zabava/skinula-ogrtac-na-sceni-ceca-oborila-rekord-u-ljubljani-a-zbog-njenog-izgleda-publika/keq67nh|title=SKINULA OGRTAČ NA SCENI Ceca oborila rekord u Ljubljani, a zbog njenog izgleda publika je OSTALA BEZ TEKSTA (VIDEO)|last=K|first=J.|website=Blic.rs|language=sr|access-date=4. 3. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://svetpoznatih.rs/vesti/2018/12/16/folk-zvezda-u-ljubljani-ceca-zapalila-stozice-oboren-rekord-kada-je-u-pitanju-prodaja-karata-foto9903/|title=FOLK ZVEZDA U LJUBLJANI: CECA zapalila STOŽICE, oboren rekord KADA je u pitanju prodaja KARATA! (FOTO)|date=16. 12. 2018|website=Svet poznatih|language=sr-RS|access-date=4. 3. 2019}}{{Mrtav link}}</ref>. == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Sportski objekti u Sloveniji]] [[Kategorija:Građevine u Ljubljani]] sbr5ld3m6nhji6st4ooduzolbnvpwlm 0 455168 3917414 3785152 2026-08-10T12:03:25Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917414 wikitext text/x-wiki U [[Španija|španskom]] [[San Sebastián]]u održana su dva važna [[šah]]ovska turnira: 1911. i 1912. == 1911. == Turnir je trajao od 20. februara do 17. marta.<ref>{{cite web |url=http://xoomer.alice.it/cserica/scacchi/storiascacchi/tornei/1900-49/1911sansebastian.htm |title=ssebastian |website=Xoomer.alice.it |date=13. 3. 2013 |access-date=1. 2. 2014 |archive-date=5. 2. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205090209/http://xoomer.alice.it/cserica/scacchi/storiascacchi/tornei/1900-49/1911sansebastian.htm |url-status=dead }}</ref> Organizirao ga je [[Jacques Mieses]], koji je insistirao na tome da svi troškovi igrača budu plaćeni. :{|class="wikitable" style="margin: " | style="background:#f0f0f0;"|'''#''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Igrač''' | style="background:#f0f0f0;"|'''1.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''2.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''3.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''4.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''5.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''6.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''7.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''8.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''9.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''10.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''11.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''12.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''13.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''14.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''15.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ukupno''' |- | 1. || {{flagathlete|[[José Raúl Capablanca]]|KUB}} || {{CNone}} ||0 ||½ ||½ ||½ ||½ ||1 ||1 ||1 ||½ ||½ ||1 ||1 ||½ ||1 || 9½ |- | 2. || {{flagathlete|[[Akiba Rubinstein]]|RUC}}/{{ZD|POLJ}} || 1 ||{{CNone}} ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||1 ||½ ||1 ||1 || 9 |- | 3. || {{flagathlete|[[Milan Vidmar]]|A-U}}/{{ZD|SLO}} || ½ ||½ || {{CNone}} ||0 ||½ ||½ ||½ ||1 ||½ ||½ ||½ ||1 ||1 ||1 ||1 || 9 |- | 4. || {{flagathlete|[[Frank Marshall (šahist)|Frank Marshall]]|SAD}} || ½ ||½ ||1 ||{{CNone}} ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||1 ||½ ||1 ||½ ||0 ||1 || 8½ |- | 5. || {{flagathlete|[[Siegbert Tarrasch]]|NJEC}}/{{ZD|NJE}} || ½ ||½ ||½ ||½ ||{{CNone}} ||½ ||1 ||1 ||½ ||0 ||½ ||½ ||1 ||0 ||½ || 7½ |- | 6. || {{flagathlete|[[Carl Schlechter]]|A-U}}/{{ZD|AUT}} || ½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||{{CNone}} ||½ ||0 ||½ ||½ ||½ ||1 ||½ ||1 ||½ || 7½ |- | 7. || {{flagathlete|[[Aron Nimzowitsch]]|RUC}}/{{ZD|LAT}} || 0 ||½ ||½ ||½ ||0 ||½ ||{{CNone}} ||½ ||1 ||1 ||½ ||½ ||½ ||½ ||1 || 7½ |- | 8. || {{flagathlete|[[Osip Bernštejn]]|RUC}}/{{ZD|UKR}} || 0 || ½ ||0 ||½ ||0 ||1 ||½ ||{{CNone}} ||1 ||1 ||1 ||½ ||0 ||1 ||0 || 7 |- | 9. || {{flagathlete|[[Rudolf Spielmann]]|A-U}}/{{ZD|AUT}} || 0 ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||0 ||0 ||{{CNone}} ||½ ||1 ||½ ||½ ||1 ||1 || 7 |- | 10. || {{flagathlete|[[Richard Teichmann]]|NJEC}}/{{ZD|NJE}} || ½ ||½ ||½ ||0 ||1 ||½ ||0 ||0 ||½ ||{{CNone}} ||½ ||0 ||½ ||1 ||1 || 6½ |- | 11. || {{flagathlete|[[Géza Maróczy]]|A-U}}/{{ZD|MAĐ}} || ½ || ½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||½ ||0 ||0 ||½ ||{{CNone}} ||1 ||½ ||½ ||0 || 6 |- | 12. || {{flagathlete|[[Dawid Janowski]]|FRA}}/{{ZD|POLJ}} || 0 ||0 ||0 ||0 ||½ ||0 ||½ ||½ ||½ ||1 ||0 ||{{CNone}} ||1 ||1 ||1 || 6 |- | 13. || {{flagathlete|[[Amos Burn]]|UK}}/{{ZD|ENG}} || 0 ||½ ||0 ||½ ||0 ||½ ||½ ||1 ||½ ||½ ||½ ||0 ||{{CNone}} ||0 ||½ || 5 |- | 14. || {{flagathlete|[[Oldřich Duras]]|A-U}}/{{ZD|ČEŠ}} || ½ ||0 ||0 ||1 ||1 ||0 ||½ ||0 ||0 ||0 ||½ ||0 ||1 ||{{CNone}} ||½ || 5 |- | 15. || {{flagathlete|[[Paul Saladin Leonhardt]]|NJEC}}/{{ZD|POLJ}} || 0 ||0 ||0 ||0 ||½ ||½ ||0 ||1 ||0 ||0 ||1 ||0 ||½ ||½ ||{{CNone}} || 4 |} Nagrade su bile sljedeće: prva – 5.000 franaka, druga – 3.000 franaka, treća – 2.000 franaka, četvrta – 1.500 franaka. Ostali su dobijali 80–100 franaka po bodu. Nagradu za briljantnost u iznosu 500 franaka, čiji je sponzor bio baron [[Albert Salomon von Rothschild]], osvojio je Capablanca za partiju protiv Bernštejna.<ref>{{Cite web |url=http://nimzowitsch.com/Tourn_and_Match/sanseb11.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=3. 9. 2019 |archive-date=29. 10. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041029125218/http://nimzowitsch.com/Tourn_and_Match/sanseb11.htm |url-status=dead }}</ref> == 1912. == Turnir je održan od 19. februara do 23. marta.<ref>{{cite web |url=http://xoomer.alice.it/cserica/scacchi/storiascacchi/tornei/1900-49/1912sansebastian.htm |title=sseb12 |website=Xoomer.alice.it |date= |access-date=1. 2. 2014 |archive-date=22. 6. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200622155432/https://xoom.virgilio.it/jump.html |url-status=dead }}</ref> Ovo je bio jedan od pet turnira koje je Rubinstein osvojio u rasponu od godinu dana (San Sebastián, [[Wrocław]], [[Piešťany]], [[Varšava]] i [[Vilnius]]). :{|class="wikitable" style="margin: " | style="background:#f0f0f0;"|'''#''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Igrač''' | style="background:#f0f0f0;"|'''1.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''2.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''3.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''4.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''5.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''6.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''7.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''8.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''9.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''10.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''11.''' | style="background:#f0f0f0;"|'''Ukupno''' |- | 1. || {{flagathlete|[[Akiba Rubinstein]]|RUC}}/{{ZD|POLJ}} || {{CNone}} ||½1 ||01 ||½1 ||½½ ||1½ ||01 ||11 ||½½ ||½1 ||½- ||12½ |- | 2. || {{flagathlete|[[Aron Nimzowitsch]]|RUC}}/{{ZD|LAT}} || ½0 ||{{CNone}} ||01 ||1½ ||0½ ||11 ||11 ||½½ ||½½ ||11 ||½- ||12 |- | 3. || {{flagathlete|[[Rudolf Spielmann]]|A-U}}/{{ZD|AUT}} || 10 ||10 ||{{CNone}} ||10 ||1½ ||½1 ||½½ ||½1 ||½½ ||1½ ||1- ||12 |- | 4. || {{flagathlete|[[Siegbert Tarrasch]]|NJEC}}/{{ZD|NJE}} || ½0 ||0½ ||01 ||{{CNone}} ||11 ||01 ||½0 ||½½ ||11 ||11 ||1- ||11½ |- | 5. || {{flagathlete|[[Julius Perlis]]|A-U}}/{{ZD|POLJ}} || ½½ ||1½ ||0½ ||00 ||{{CNone}} ||1½ ||½1 ||½½ ||½½ ||1½ ||½- ||10 |- | 6. || {{flagathlete|[[Frank Marshall (šahist)|Frank Marshall]]|SAD}} || 0½ ||00 ||½0 ||10 ||0½ ||{{CNone}} ||½1 ||1½ ||½½ ||11 ||1- ||9½ |- | 7. || {{flagathlete|[[Oldřich Duras]]|A-U}}/{{ZD|ČEŠ}} || 10 ||00 ||½½ ||½1 ||½0 ||½0 ||{{CNone}} ||½½ ||½1 ||01 ||½- ||8½ |- | 8. || {{flagathlete|[[Carl Schlechter]]|A-U}}/{{ZD|AUT}} || 00 ||½½ ||½0 ||½½ ||½½ ||0½ ||½½ ||{{CNone}} ||½½ ||1½ ||½- || 8 |- | 9. || {{flagathlete|[[Richard Teichmann]]|NJEC}}/{{ZD|NJE}} || ½½ ||½½ ||½½ ||00 ||½½ ||½½ ||½0 ||½½ ||{{CNone}} ||½½ ||½- ||8 |- | 10. || {{flagathlete|[[Paul Saladin Leonhardt]]|NJEC}}/{{ZD|POLJ}} || ½0 ||00 ||0½ ||00 ||0½ ||00 ||10 ||0½ ||½½ ||{{CNone}} ||1- || 5 |- | 11. || {{flagathlete|[[Leó Forgács]]|A-U}}/{{ZD|MAĐ}} || ½- ||½- ||0- ||0- ||½- ||0- ||½- ||½- ||½- ||0- ||{{CNone}} || 3 |} Forgács je igrao samo prvu polovinu turnira i odustao od posljednjih 10 partija. Nagrade su bile sljedeće: prva – 5.000 franaka, druga – 3.000 franaka, treća – 2.000 franaka, četvrta – 1.500 franaka. Ostali su dobijali 100 franaka po bodu.<ref>{{cite web|url=http://www.chessgames.com/perl/chesscollection?cid=1008539 |title=San Sebastián 1912. |website=[[Chessgames.com]] |date=23. 3. 1912 |access-date=1. 2. 2014}}</ref> == Moderna izdanja<ref>{{Cite web |url=https://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Torneos/Espana/San_Sebastian.htm |title=1-37.Međunarodni šahovski turnir San Sebastiána |access-date=16. 11. 2025 |archive-date=20. 5. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260520043814/http://ajedrezdeataque.com/05%20Palmares/Torneos/Espana/San_Sebastian.htm |url-status=dead }}</ref> == {|class="wikitable" ! Godina !! Pobjednik !! Rezultat |- | 1978. || {{ZD|BRA}} [[Francisco Terres Trois]] || 7/8 |- | 1979. || {{ZD|ESP}} [[Juan Manuel Bellón]] || 7/8 |- | 1980. || {{ZD|SWE}} [[Jaan Eslon]] || 8/9 |- | 1981. || {{ZD|SWE}} [[Jaan Eslon]] || 6,5/9 |- | 1982. || {{ZD|SWE}} [[Jaan Eslon]] || 6,5/8 |- | 1983. || {{ZD|SWE}} [[Jaan Eslon]] || 7/9 |- | 1984. || {{ZD|ESP}} [[José Luis Fernandez]] || 7,5/9 |- | 1985. || {{ZD|ESP}} [[Juan Mario Gomez]] || 6,5/8 |- | 1986. || {{ZD|BRA}} [[Jaime Sunye Neto]] || 7/9 |- | 1987. || {{ZD|ESP}} [[Francisco Gallego]] || 7/9 |- | 1988. || {{ZD|POR}} [[António Fernandes (šahist)|António Fernandes]] || 7,5/9 |- | 1989. || {{ZD|YUG}} [[Miograd Todorčević]] || 7,5/9 |- | 1990. || {{ZD|ESP}} [[Francisco Sanz]] || 7,5/9 |- | 1991. || {{ZD|GEO}} [[Georg Georgadze]] || 7/9 |- | 1992. || {{ZD|FRA}} [[Anatoli Vaisser]] || 7/10 |- | 1993. || {{ZD|BIH}} [[Bojan Kurajica]] || 7/9 |- | 1994. || {{ZD|SWE}} [[Ulf Andersson]] || 7/9 |- | 1995. || {{ZD|ESP}} [[Félix Izeta]] || 7/9 |- | 1996. || {{ZD|RUS}} [[Jurij Razuvajev]] || 7,5/9 |- | 1997. || {{ZD|ESP}} [[Félix Izeta]] || 7/9 |- | 1998. || {{ZD|ESP}} [[Herminio Herraiz]] || 7/9 |- | 1999. || {{ZD|RUS}} [[Oleg Kornjejev]] || 7,5/9 |- | 2000. || {{ZD|ESP}} [[Juan Mario Gómez]] || 7,5/9 |- | 2001. || {{ZD|SRB}} [[Aleksa Striković]] || 7,5/9 |- | 2002. || {{ZD|CHN}} [[Shaoteng Yu]] || 7,5/9 |- | 2003. || {{ZD|ESP}} [[Pablo San Segundo]] || 7/9 |- | 2004. || {{ZD|ESP}} [[Alberto Andrés]] || 7/9 |- | 2005. || {{ZD|CAN}} [[Kevin Spragget]] || 7,5/9 |- | 2006. || {{ZD|ENG}} [[Stuart Conquest]] || 7/9 |- | 2007. || {{ZD|POL}} [[Jakob Czakon]] || 7/9 |- | 2008. || {{ZD|ESP}} [[Iván Salgado]] || 7,5/9 |- | 2009. || {{ZD|SVN}} [[Matej Sebenik]] || 7/9 |- | 2010. || {{ZD|CUB}} [[Aramis Alvarez]] || 7,5/9 |- | 2011. || {{ZD|ESP}} [[Javier Moreno]] || 7,5/9 |- | 2012. || {{ZD|CZE}} [[Igor Rausis]] || 7,5/9 |- | 2013. || {{ZD|ESP}} [[Daniel Alsina]] || 7,5/9 |- | 2014. || {{ZD|ESP}} [[Renier Vazquez]] || 7,5/9 |- | 2015.<ref>[https://s2.chess-results.com/tnr167045.aspx?lan=2&art=4&turdet=YES&flag=30&SNode=SO 38. Open International San Sebastián 2015]</ref> || {{ZD|KUW}} [[Bader al-Hajiri]] || 7,5/9 |- | 2016.<ref>[https://www.xake.net/2016-exf/1_2016eus_Egutegia.html 39. Open International San Sebastián 2016]</ref> || {{ZD|ESP}} [[Jaime Santos]] || 7,5/9 |- | 2017.<ref>[https://tabladeflandes.com/notas-prensa/2017-donostia-prensa.php 40. Open International San Sebastián 2017]</ref> || {{ZD|ESP}} [[Marc Narciso]] || 8/9 |- | 2018.<ref>[https://s2.chess-results.com/tnr323404.aspx?lan=2&art=4&SNode=SO 41. Open International San Sebastián 2018]</ref> || {{ZD|CUB}} [[Lelys Martínez Duany]] || 7,5/9 |- | 2019.<ref>[https://s2.chess-results.com/tnr412714.aspx?lan=2&art=1&SNode=SO 42. Open International San Sebastián 2019]</ref> || {{ZD|ESP}} [[Renier Vazquez]] || 7,5/9 |- | 2023.<ref>[https://s2.chess-results.com/tnr722774.aspx?lan=2&art=4&SNode=SO 43. Open International San Sebastián 2023]</ref> || {{ZD|LTU}} [[Titas Stremavičius]] || 7,5/9 |- | 2024.<ref>[https://s3.chess-results.com/tnr867391.aspx?lan=2&art=4&SNode=SO 44. Open International San Sebastián 2024]</ref> || {{ZD|ESP}} [[Daniel Alsina]] || 7,5/9 |- | 2025.<ref>[https://info64.org/xlv-open-internacional-ciudad-de-donostia/crosstable 45. Open International San Sebastián 2025]</ref> || {{ZD|FRA}} [[Paul Velten]] || 8/9 |} == Reference == {{refspisak}} {{Šahovski turniri prije DSR-a}} {{DEFAULTSORT:San Sebastián}} [[Kategorija:Šahovska takmičenja]] [[Kategorija:Šah u Španiji]] [[Kategorija:1911. u šahu]] [[Kategorija:1912. u šahu]] a4tv1etmpevbcqgd1iprpxqurdx67s9 0 456025 3917563 3829397 2026-08-11T10:39:37Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917563 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Emir O. Filipović | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1984|4|30}} | mjesto_rođenja = Ključ, SFRJ | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}}--> | mjesto_smrti = <!-- [[Grad]], [[Država]] --> | značajna_djela = | vjera = | obrazovanje = | zanimanje = historičar | supružnik = | djeca = | roditelji = | potpis = | web-stranica = }} '''Emir O. Filipović''' je bosanskohercegovački [[historičar]] i [[medievalist]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/132-doc-dr-emir-filipovic|title=Prof. dr. Emir Filipović|website=www.ff.unsa.ba|access-date=7. 5. 2020|archive-date=12. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112192514/http://ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-27-50/132-doc-dr-emir-filipovic|url-status=dead}}</ref> == Biografija == Emir Filipović rođen je 30. aprila 1984. u [[Ključ (grad)|Ključ]]u. U rodnom mjestu je završio osnovno i srednje obrazovanje. Diplomirao je 2006. na [[Odsjek za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu|Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta u Sarajevu]]. [[Magistar]]sku tezu "Viteštvo u srednjovjekovnoj Bosni" odbranio je 2009. a [[doktor]]sku [[disertacija|disertaciju]] "Bosansko kraljevstvo i Osmansko Carstvo (1386–1463)" 2014. Na Odsjeku za historiju Filozofskog fakulteta Univerziteta u Sarajevu radi od 2007. U zvanju je [[docent]]a i izvodi nastavu iz predmeta Rani srednji vijek, Kasni srednji vijek, Bosna u ranom srednjem vijeku, Bosna u kasnom srednjem vijeku i Pomoćne historijske discipline. Predavao je i boravio na univerzitetima u Belgiji, Finskoj, Francuskoj, Njemačkoj, Portugalu i Austriji. Uži naučni interes predstavlja izučavanje ranih bosansko-osmanskih odnosa, srednjovjekovnog viteštva i dvorske kulture, heraldike te političke, kulturne i vjerske historije Evrope i Bosne u 14. i 15. stoljeću. Učestvovao je na više domaćih, regionalnih i međunarodnih naučnih skupova. Objavio je veći broj radova, prikaza i osvrta. Prepoznatljiv je po autorstvu monumentalne knjige Bosansko kraljevstvo. Historija srednjovjekovne bosanske države (Sarajevo, 2017 i 2018). == Reference == {{Refspisak|}} == Izvori i literatura == * O autoru, Bosansko kraljevstvo. Historija srednjovjekovne bosanske države, Sarajevo, 2017, 702. *[https://scholar.google.com/citations?user=CSZouM4AAAAJ&hl=en Emir O. Filipović, Bibliografija radova] == Vanjski linkovi == * [https://ffsa.academia.edu/EmirOFilipovic Emir O. Filipović, biografija] – [[academia.edu]] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački historičari]] [[Kategorija:Rođeni 1984.]] [[Kategorija:Biografije, Ključ]] [[Kategorija:Živi ljudi]] togjxh79no5ijhze5z3jj8sqsl3gpd0 0 458941 3917548 3871542 2026-08-11T08:18:27Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917548 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Досифей (Васич).jpg|mini|250px|Njegovo preosveštenstvo vladika niški i kasniji prvi mitropolit zagrebački, Dositej Vasić.]] [[Datoteka:Dositej Vasić2.JPG|mini|250px|Freska svetog ispovjednika Dositeja Vasića, [[manastir Vavedenje presvete Bogorodice u Beogradu]].]] '''Dositej Vasić''', (svjetovno ime '''Dragutin''', [[Beograd]], 5. decembar 1877. - Beograd, 13. januar 1945.), [[Biskup|vladika]] [[niš]]ki i prvi [[Zagrebačko-ljubljanska mitropolija|mitropolit zagrebački]], [[Srpska pravoslavna crkva|srpske pravoslavne crkve]]. == Biografija == === Školovanje === Dositej Vasić, mitropolit zagrebački, Gimnaziju i bogosloviju završio je u Beogradu. Zamonašio se još kao učenik bogoslovije i [[Rukopolaganje|rukopoložen]] je u čin [[jerođakon]]a. Završio je [[kijev]]sku Duhovnu akademiju i magistraturu 1904. godine, a zatim je završio filozofske nauke na Univerzitetu u [[Berlin]]u i [[Leipzig]]u. === Vladika niški i prvi mitropolit zagrebački === U maju 1913. godine sveti arhijerejski sabor [[Kraljevina Srbija|Kraljevine Srbije]] izabrao ga je za vladiku niškog, a 25. istoga mjeseca posvećen je za vladiku. Tokom [[Prvi svjetski rat|Prvog svjetskog rata]] dočekao je [[Bugari|bugarskog]] okupatora u svojoj rezidenciji, a onda je prebačen u internaciju. Nakon kapitulacije [[Bugarska|Bugarske]] vraća se u svoje vladičanstvo 1918. godine. U njemu ostaje do 1933. Govorio je odlično ruski, češki, njemački i francuski jezik. Odlikovan je ordenom svetog Save 1. stupnja sa lentom, zlatnom Obilića medaljom za hrabrost, ordenom Karađorđeve zvijezde 4. stupnja, ordenom Bijelog orla 4. stupnja i ordenom Crvenog krsta, ruskog i jugoslavenskog. 8. oktobra 1932. godine u svetom arhijerejskom saboru, jednoglasno je izabran za prvog mitropolita Zagrebačkog. U vreme djelimičnog prelaska [[Česi|Čeha]] i [[Slovaci|Slovaka]] iz rimokatolicizma u pravoslavlje, a u Prikarpatskoj Rusiji iz unije, vladika Dositej je tri godine proveo u Čehoslovačkoj kao misionar, a zatim je održavao stalnu vezu sa mladom [[Pravoslavna crkva čeških zemalja i Slovačke|Pravoslavnom crkvom]] u ovoj zemlji. Nakon stvaranja zagrebačke mitropolije, postavljen je za prvog mitropolita zagrebačkog. Mitropolit Dositej se naročito istakao svojim organizatorskim radom. Novoosnovanoj mitropoliji zagrebačkoj postavio je čvrste temelje i dao značaj koji joj i priliči u takvoj političkoj i kulturnoj metropoli kao što je grad Zagreb. === Stradanje i smrt u Drugom svjetskom ratu === [[Drugi svjetski rat]] je mitropolita Dositeja zatekao u Zagrebu, u njegovoj rezidenciji. Na dan proglasa [[NDH]], 10. aprila 1941. godine, uhapšen je od ustaša i sa svojim [[đakon]]om Lazarom Živadinovićem zatvoren u zatvor u Petrinjskoj ulici. O njegovom stradanju svjedoči i izjava belgijskog konzula Arnolda Roberta, koji je kroz otvor na vratima ćelije broj 8, vidjevši tijelo iznakaženog mitropolita Dositeja, rekao: "No, bogami, ovo je divljaštvo što ovi ljudi rade". Teško bolestan premješten je u bolnicu Milosrdnih sestara. Po svjedočenju Božidara Cerovskog, šefa ustaške policije u Zagrebu, "Mitropolit je bio tako strašno izmrcvaren da je jedva živ utrpan u vlak za Beograd". Nakon višegodišnjih pokušaja generala [[Milan Nedić|Nedića]] da izdejstvuje spašavanje mitropolita, konačno je dopremljen u [[Zemun]], u teretnom vagonu. Bolesnog mitropolita preuzimaju njemačke okupacione vlasti i sprovode ga u Beograd. Nekoliko mjeseci nakon maltretiranja i mučenja u Zagrebu, umro je u [[Manastir Vavedenje presvete Bogorodice u Beogradu|manastiru Vavedenje]] u Beogradu 13. januara 1945. godine, od teških posljedica zlostavljanja.<ref>{{Cite book|last=Вуковић|first=Сава|authorlink= |title=Српски јерарси од 9.-20. века|year=1996|url= |publisher=Евро|pages=|location=Београд|id= }}</ref> == Kanonizacija == Na redovnom zasjedanju svetog arhijerejskog sabora [[Srpska pravoslavna crkva|Srpske pravoslavne crkve]] mitropolit Dositej je, zbog svog mučeništva, stradanja i ispovjedanja pravoslavne vjere, upisan u Imenoslov srpske crkve kao ispovjednik. Srpska crkva ga proslavlja 13. januara/31. decembra. 13. maja 2008. godine, molitveno su prenešene [[moći]] svetog svešteno-ispovjednika Dositeja zagrebačkog i vavedenjskog iz groba, u porti manastira Vavedenje u Beogradu, u samu crkvu.<ref>{{Cite book|last=|first=|authorlink=|title=ИСТОРИЈАТ ОБИТЕЉИ МАНАСТИРА ВАВЕДЕЊА ПРЕСВЕТЕ БОГОРОДИЦЕ|year=|url=https://manastirvavedenje.org/istorijat/|publisher=|pages=|location=|id=|access-date=12. 1. 2020|archive-date=12. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200112135203/https://manastirvavedenje.org/istorijat/|url-status=dead}}</ref> == Galerija == <gallery mode="packed" heights="150px"> Dositej Vasić.JPG|Freska i kivot sa moćima svetog ispovjednika Dositeja Vasića, prvog mitropolita zagrebačkog, [[manastir Vavedenje presvete Bogorodice u Beogradu]] Dositej Vasić3.JPG|Kivot sa moćima Dositeja Vasića, [[manastir Vavedenje presvete Bogorodice u Beogradu]] Manastir Vavedenje u Beogradu52.JPG|Grobovi mitropolita zagrebačkog Dositeja i skopskog Josifa, [[manastir Vavedenje presvete Bogorodice u Beogradu]] Metropolitan Dosifej Zagreb.jpg|Ikona svešteno-ispovjednika Dositeja na kojoj je nazvan karpato-ruskim </gallery> == Reference == {{refspisak}} {{DEFAULTSORT:Vasić, Dositej}} [[Kategorija:Rođeni 1877.]] [[Kategorija:Umrli 1945.]] [[Kategorija:Biografije, Beograd]] [[Kategorija:Mitropoliti zagrebačko-ljubljanski]] [[Kategorija:Sveci Srpske pravoslavne crkve]] knq5q8dxrj8urapacqpy0081qrme9p9 0 460172 3917530 3871580 2026-08-11T04:48:35Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917530 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd33.JPG|mini|desno|Crkva svetog Đorđa na Čukarici]] '''Crkva svetog Đorđa''' na [[Banovo brdo|Banovom brdu]], općina [[Čukarica]], [[Beograd]], je hram [[Srpska pravoslavna crkva|srpske pravoslavne crkve]], u Zrmanjskoj ulici broj 1. Pripada [[Beogradsko-karlovačka arhiepiskopija|Beogradsko-karlovačkoj arhiepiskopiji]]. Crkva je građena u periodu od 1928. do 1932. godine, po projektu [[Rusi|ruskog]] arhitekte Androsova. == Historija == [[Datoteka:Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd2.JPG|mini|desno|[[Polijelej]] i [[ikonostas]]]] Kako Čukarica nije imala svoj hram, trgovac Mitar Jovanović se obratio srpskom patrijarhu [[Dimitrije Pavlović|Dimitriju]] januara 1925. sa željom da u znak sjećanja na svoje dvoje prerano preminule djece, Julijane i Ljubomira, ustupi zemljište za izgradnju crkve. Jovanović je imao i dvije izričite želje: da hram bude posvećen svetom velikomučeniku Đorđu - njegovoj krsnoj slavi, i da se ispod budućeg hrama nalazi njegova porodična grobnica. Projekat hrama djelo je arhitekte [[Vasilije Androsov|Vasilija Androsova]], a maja 1928. posvećen je kamen temeljac. Gradnja je završena 1932. Unutrašnjost hrama prvobitno nije živopisana, nego je urađen skladan moleraj koji se utapao u spoljašnju ljepotu hrama. Ikonostas je izrađen u duborezu u duhu ohridske duborezačke škole, a djelo je [[Nestor Aleksiev|Nestora Aleksieva]]. Od ikona se posebno ističe ikona svetog Nikole, originalan rad ruskog slikara Kolesnikova. Crkva je živopisana od 1994. do 2001. godine. Oltarski dio oslikao je [[đakon]] Dobrica Kostić iz [[Smederevo|Smedereva]], a sve ostalo Milovan Belošević iz sela [[Crkolez]] kod [[Istok (grad)|Istoka]]. U okviru crkve sv. Đorđa radi i dječiji vrtić "Đurđevak".<ref>{{Cite book|last= |first= |authorlink= |title= ИСТОРИЈАТ ХРАМА|year= |url= https://hramsvgeorgija.rs/istorijat-hrama/|publisher= |pages= |location= |id= |access-date= 13. 2. 2020|archive-date= 16. 10. 2019|archive-url= https://web.archive.org/web/20191016202137/https://hramsvgeorgija.rs/istorijat-hrama/|url-status= dead}}</ref> == Arhitektura == [[Crkva]] [[Sveti Đorđe|svetog Đorđa]] ima osnovu u obliku upisanog krsta – trolista i građena je u neobizantskom stilu, što je bilo karakteristično za sakralne objekte koje su građene u Beogradu između dva svjetska rata. Elementi za gradnju ovih crkava nalaze se na srpskim crkvama iz srednjeg vijeka, koje su pripadale moravskom stilu gradnje. Crkva se u osnovi sastoji od sljedećih dijelova: glavni ulaz, [[priprata]], glavni – centralni dio, [[oltar]]ska [[apsida]] i pjevničke apside. Glavni ulaz u crkvu je naglašen stupovima, na koje se naslanja arhivolta, sa jedne i druge strane vrata. Priprata ili [[narteks]] je dio crkve koji se nalazi između glavnog ulaza i centralnog dijela crkve. Glavni – centralni dei crkve ([[naos]]) nalazi se ispod glavne kupole, između priprate, oltarskog prostora i pjevničkih apsida. Oltarska apsida nalazi se na istočnoj strani crkve. Sa vanjske strane apsida je petostrana, a iznutra je polukružna. Sa unutrašnje strane oltarsku apsidu zatvara [[ikonostas]]. Pjevničke apside nalaze se po jedna sa sjeverne i južne strane crkve i otvorene su prema naosu. Vanjski izgled crkve je bogato ukrašen raznim dekorativnim elementima od vještačkog kamena, podijeljen na dva dijela profilisanim trakama. Iznad glavnog ulaza u crkvu sa zapadne strane se nalazi [[mozaik]] s likom svetog Đorđa. [[Kube]]ta [[zvonik]]a završavaju se [[kalota]]ma, iznad kojih se nalaze jabuka i krst. Ikonostas je nastao u vremenu od 1930. do maja 1952. godine, u duhu makedonskog drvorezbarstva. Za rezbarske radove je zaslužan Nestor Aleksiev, umjetnik iz [[Skoplje|Skoplja]], dok je slikarske radove uradio nepoznati umjetnik iz [[Rusija|Rusije]].<ref>{{Cite book|last=|first=|authorlink=|title=ЦРКВА СВЕТОГ ЂОРЂА|year=|url=http://www.cukarica.rs/cir/o-cukarici/znamenitosti/crkve/|publisher=|pages=|location=|id=|access-date=13. 2. 2020|archive-date=4. 7. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190704221636/http://www.cukarica.rs/cir/o-cukarici/znamenitosti/crkve/|url-status=dead}}</ref> == Galerija == <gallery mode="packed" heights="150px"> Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd3.JPG|Pogled na crkvu sa sjeverozapadne strane Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd4.JPG|Zapadna strana crkve sa glavnim ulazom Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd5.JPG|Spomen ploča s imenom graditelja hrama (Jovan Frank), na zapadnom zidu, desno od ulaza Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd6.JPG|Južna strana crkve Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd7.JPG|Vrata na južnoj strane crkve Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd8.JPG|Jedna od bifora (dupli prozor sa jednim stupićem između) Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd9.JPG|Jedna od ukrasnih [[rozeta]] Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd10.JPG|[[Portal]] Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd11.JPG|[[Mozaik]] sa likom svetog Đorđa Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd12.JPG|Dio arhitektonske dekorativne plastike na crkvi Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd13.JPG|[[Kupola]], unutrašnjost. [[Freska]] Hrista svedržitelja Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd14.JPG|Dio [[ikonostas]]a Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd15.JPG|Unutrašnjost, zapadna strana crkve Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd16.JPG|Južna [[apsida]] Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd17.JPG|Višebojna stakla prozora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd18.JPG|Jedna od spomen ploča s imenima velikih dobrotovora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd19.JPG|Jedna od spomen ploča s imenima dobrotovora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd20.JPG|Jedna od spomen ploča s imenima dobrotovora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd21.JPG|Jedna od spomen ploča s imenima dobrotovora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd22.JPG|Jedna od spomen ploča s imenima dobrotovora Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd23.JPG|[[Vitraž]] s likom [[Sveta Petka|svete Petke]] u palionici svijeća pored crkve Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd24.JPG|Dio unutrašnjosti palionice svijeća Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd25.JPG|Zgrada parohijskog doma (lijevo) i crkveno obdanište (desno) Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd26.JPG|Oltarski dio crkve Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd27.JPG|U dvije manje kupole su crkvena zvona Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd28.JPG|Crkva Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd29.JPG|Crkva Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd30.JPG|Crkva Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd31.JPG|Crkva Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd32.JPG|Crkva Crkva svetog Đorđa na Čukarici, Beograd.JPG|Crkva </gallery> == Reference == {{refspisak}} [[Kategorija:Crkve u Beogradu]] [[Kategorija:Srpske pravoslavne crkve u Srbiji]] [[Kategorija:Crkve Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke]] jncxoekbo4bhp36l5v00kn0pr8c0yc5 0 461547 3917502 3916761 2026-08-10T23:34:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917502 wikitext text/x-wiki '''Blagoje Govedarica''' , [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavenski]] i bosanskohercegovački [[arheologija|arheolog]] rođen 18. novembra 1949. u mjestu [[Bačko Dobro Polje]], Jugoslavija (danas [[Srbija]]). == Biografija == Diplomirao je na [[Filozofski fakultet u Beogradu|Filozofskom fakultetu]] u [[Beograd]]u 1973, studij [[Arheologija|arheologije]] i [[Ilirologija|ilirologije]], gdje je i magistrirao 1980. godine. Na istom fakultetu je doktorirao 1988, a habilitaciju je odbranio na [[Univerzitet u Heidelbergu|Univerzitetu u Heidelbergu]] 2000. godine.<ref name="Leksikon">{{Cite web |url=https://de.scribd.com/document/132786670/Arheoloski-leksikon-BIH-tom1 |title=Govedarica |work= Arheološki leksikon -Zemaljski muzej, Sarajevo |access-date= 9. 2. 2017}}</ref> Od 1973. počinje raditi u [[Centar za balkanološka ispitivanja|Centru za balkanološka ispitivanja]] u [[Sarajevo|Sarajevu]] u oblastima arheologije, zaštite i očuvanja spomenika kulture, gdje je i danas naučni savjetnik. Predmet njegovih istraživanja su periodi [[Bakarno doba|eneolit]]a, [[Bronzano doba|bronzanog]] i [[željezno doba|željeznog doba]]. Od 1992. djeluje u [[Njemačka|SR Njemačkoj]], gdje se pored naučnoistraživačkog bavi i pedagoškim radom na univerzitetima u [[Heidelberg]]u i [[Berlin]]u. Od 2001. obavlja dužnost odgovornog urednika časopisa '' [[Godišnjak]]'' u Sarajevu. Dopisni je član [[Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine|ANUBiH]] od 2018. i Njemačkog arheološkog instituta.<ref>[http://www.mhrr.gov.ba/iseljenistvo/publikacije/default.aspx?id=1590&langTag=bs-BA Blagoje Govedarica]{{Mrtav link}}</ref> == Istraživačka djelatnost == Obavio je arheološka iskopavanja na više od 50 arheoloških lokaliteta u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]], [[Hrvatska|Hrvatskoj]], [[Njemačka|SR Njemačkoj]], [[Moldavija|Moldaviji]] i [[Ukrajina|Ukrajini]]. * Praistorijsko naselje ([[gradina]]) Klisura u Kadića Brdu kod [[Sokolac|Sokoca]];<ref name="Glasinačka kultura">{{Cite web  |url= http://tempusbiherit.ba/documents/lectures/Glasinac-2.pdf%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0%20%C2%A0  |title= Blagoje Govedarica: Otkriće Glasinačke kulture- Gradine                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                          |work= Filozofski fakultet Sarajevo – Freie Univerzitat Berlin  [                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        |access-date= 9. 2. 2016                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        |archive-date= 8. 6. 2019  |archive-url= https://web.archive.org/web/20190608073110/http://tempusbiherit.ba/documents/lectures/Glasinac-2.pdf  |url-status= dead  }}</ref> * Reviziona istraživanja tumula na [[Glasinac|Glasincu]] (Kusače, Podilijak);<ref name="Glasinačka kult">{{Cite web |url= http://tempusbiherit.ba/documents/lectures/Glasinac-1.pdf |title= Blagoje Govedarica: Glasinac i Glasinačka kultura -Tumuli |work= Filozofski fakultet Sarajevo – Freie Univerzitat Berlin |access-date= 9. 2. 2016 |archive-date= 15. 4. 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210415020402/http://tempusbiherit.ba/documents/lectures/Glasinac-1.pdf |url-status= dead }}</ref> * Sistematska istraživanja gradina u jugozapadnoj Bosni ([[Glamočko polje]], [[Livanjsko polje]] i [[Duvanjsko polje]]) zajedno s [[Alojz Benac|Alojzom Bencem]]. Rezultati sa ovih istraživanja će doprinijeti definisanju Dinarske kulture ([[Posuška kultura]] po [[Borivoj Čović|B. Čoviću]]);<ref name="Govedarica">{{Cite web |url= http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2020.pdf |title= PRILOZI KULTURNOJ STRATOGRAFIJI PRAHISTORIJSKIH GRADINA U JUGOZAPADNOJ BOSNI |work= ANUBIH, Godišnjak 1982 |access-date= 9. 2. 2017 |archive-date= 12. 2. 2018 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180212202048/http://www.anubih.ba/godisnjak/izdanja/Godisnjak%2020.pdf |url-status= dead }}</ref> * Praistorijske grobne humke ([[tumuli]]) u Kupreškom polju; * Praistorijska gradinska naselja u [[Sinjsko polje|Sinjskom polju]] (Hrvatska); * Praistorijsko naselje i nekropola [[Waltersdorf]] kod Berlina (Njemačka); * Praistorijsko naselje [[Rathsdorf]] kod Prenzlaua (Njemačka); *Praistorijsko naselje [[Cealic]], Oblast Taraclia (Moldavija); *Praistorijska nekropola [[Košary]], Oblast Odesa (Ukrajina); * Višeslojno naselje [[Orlovka-Kartal]], Oblast Odesa (Ukrajina). == Publikovani radovi == Govedarica je do sada objavio preko 100 naučnih radova i dvije monografije, te priredio i izdao veći broj časopisa, zbornika i drugih naučnih izdanja. *Rano bronzano doba na području istočnog Jadrana, Sarajevo, 1989.^{[[Blagoje Govedarica#cite%20note-Iliri%20u%20JZB-5|[5]]]} *Prilozi kulturnoj stratigrafiji praistorijskih gradina u jugozapadnoj Bosni.^{[[Blagoje Govedarica#cite%20note-Govedarica-6|[6]]]} *Zepterträger–Herrscher der Steppen (Les porteurs de sceptre - les seigneurs des Steppes). Mainz 2004. *Oscilacije nivoa Crnog Mora i kulturni razvoj jugoistočne Evrope u vrijeme srednjeg holocena (ca. 6000-• 3000 BC). Starinar, Beograd, 53-54/2004, 9-21. *Finds of the Cetina type in the western Balkans hinterland and the issue of cultural and historical interpretation in the prehistoric archaeology. Vjesnik za Arheologiju i Povijest Dalmatinsku 99. Split 2006, 27-41. *Ideološki značaj grobnih tumula i sakralna simbolika kruga, Godišnjak/Jahrbuch 39, Sarajevo 2010, 5-22. *Zentrum und Peripherie im 5. Jt. v. Chr.: zur Entstehung und Ausbreitung der europäischen Kupferzeit. Prähistorische Archäologie in Südosteuropa 25. Rahden/Westf.: Leidorf 2009, 60-73. *Das Phänomen der balkanischen Kupferzeit.(Prähistorische Archäologie in Südosteuropa 30. Rahden/Westf.: Leidorf 2016, 11-22. *The stratigraphy of Tumulus 6 in Shtoj and the appearance of violin idols in the south Adriatic region. Godišnjak/Jahrbuch 45. Sarajevo 2016, 32-51. == Reference == {{Refspisak}} {{Članovi ANU BiH}} {{DEFAULTSORT:g}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački arheolozi]] [[Kategorija:Članovi ANUBiH]] [[Kategorija:Biografije, Vrbas]] [[Kategorija:Rođeni 1949.]] [[Kategorija:Jugoslavenski arheolozi]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 6omrcvmj7kmglkwszmgiq8ubjid9dwg 0 467298 3917426 3915190 2026-08-10T12:39:53Z ~2026-44097-27 184571 3917426 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Martin van Maele - Francion 15.jpg|thumb|[[Martin van Maële]]ova slika ''Francion 15'']] '''Seksualna ili spolna uzbuđenost''' (također '''seksualno uzbuđenje''') obično je [[uzbuđenje]] [[Seksualnaželja|seksualne želje]] tokom ili u iščekivanju [[seksualne aktivnosti čovJeka|seksualne aktivnosti]]. U tijelu i umu javljaju se brojni fiziološki odgovori kao priprema za [[seksualni odnos]] i nastavljaju se tokom odnosa. Muško uzbuđenje dovešće do [[erekcija|erekcije]], a u [[žensko uzbuđenje|ženskom uzbuđenju]] odgovor organizma su nabrekla seksualna tkiva, kao što su [[Erekcija bradavica|bradavice]], [[vulva]], [[klitoris]], [[vagina|zidovi vagine]] i [[podmazivanje vagine]]. Na seksualno uzbuđenje mogu uticati [[Stimulus (psihologija)|mentalni podražaji]] i [[Stimulus (fiziologija)|fizički podražaji]] kao što je dodir i unutrašnje kolebanje [[hormon]]a.[[Datoteka:Sex video.webm | mini | desno]] Seksualno uzbuđenje ima nekoliko faza i ne može dovesti do bilo kakve stvarne seksualne aktivnosti, osim mentalnog uzbuđenja i fizioloških promjena koje ga prate. S obzirom na dovoljnu seksualnu stimulaciju, seksualno uzbuđenje kod ljudi dostiže vrhunac tokom [[orgazam|orgazma]]. Može se slijediti i radi sebe, čak i ako nema orgazma. ==Terminologija== Postoji nekoliko neformalnosti, izraza i termina za opis seksualnog uzbuđenja, uključujući pohotu,<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/horny |title=horny - definition of horny by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |access-date=27. 8. 2012}}</ref> paljenje, uspaljenost, napaljenost, uzavrelost, uključivanje, požudu, sladostrašće i druge.<ref>{{cite web|url=http://www.synonyms.net/synonym/aroused |title=aroused synonym. |publisher=Synonyms.net |access-date=27. 8. 2012}}</ref> Stvari koje uzrokuju ljudsko seksualno uzbuđenje nazivaju se "erotskim podražajima" i kolokvijalno poznate kao paljenje ili uspaljenost. ==Erotski podražaji== {{Glavni|Seksualna stimulacija}} Ovisno o situaciji, osobu mogu seksualno izazvati razni faktori, fizički i mentalni. Osobu može seksualno uzburkati druga osoba ili određena obilježja te osobe ili neki objekt. Fizička stimulacija [[erogena zona|erogene zone]] ili djela [[predigra|predigre]] mogu rezultirati uzbuđenjem, posebno ako je praćeno iščekivanjem neposredne seksualne aktivnosti. Seksualnom uzbuđenju može pomoći jedna [[romansa (ljubav)|romantična]] postavka, muzika ili druge umirujuće situacije. Potencijalni podražaji za seksualno uzbuđenje variraju od osobe do osobe i od jednog do drugog vremena, kao i od nivoa uzbuđenja. Stimulusi se mogu klasificirati u skladu sa smislom: [[čulo dodira|somatosenzorni]] (dodir), vizualni i [[miris|olfaktorni]] (mirisi). Slušni stimulansi su takođe mogući, iako se oni općenito smatraju sekundarnim ulogama u odnosu na ostala tri. Erotski podražaji koji mogu rezultirati seksualnim uzbuđenjem mogu uključivati razgovor, čitanje, filmove ili slike ili miris ili podešavanje, od kojih bilo koje može kod ljudi stvoriti erotske misli i asocijacije. S obzirom na pravi kontekst, to može dovesti do osobe koja želi fizički kontakt, uključujući [[poljubac]] [[zagrljaj]] i erotsku zonu). To zauzvrat može učiniti da osoba želi direktnu seksualnu stimulaciju [[dojka|dojke]], [[dojka|bradavice]], [[stražnjica|stražnjice]] i / ili [[spolni organ|genitalija]] i dalje [[seksualna aktivnost|seksualne aktivnosti]]. Erotski podražaji mogu poticati i iz izvora koji nema veze sa objektom kasnijeg seksualnog interesa. Naprimjer, mnogi ljudi za seksualno uzbuđenje mogu pronaći [[golotinja|golotinju]], [[erotika|erotiku]] ili [[pornografija|pornografiju]].<ref>DeVita-Raeburn, Elizabeth. "[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]". Psychology Today. 2008-12-26</ref> To može podstaći opći seksualni interes koji se zadovoljava seksualnom aktivnošću. Kada se seksualno uzbuđenje postigne upotrebom predmeta ili ovisi o njemu, naziva se [[seksualni fetišizam]] ili u nekim slučajevima [[parafilija]]. Postoji opće uvjerenje da je ženama potrebno više vremena da bi postigle uzbuđenje. Međutim, nedavna naučna istraživanja pokazala su da ne postoji značajna razlika u vremenu u kojem muškarci i žene trebaju biti potpuno uzbuđeni. Naučnici iz institucije ''McGill University Health Center'' u [[Montreal]]u (u Kanadi) koristili su metod termičkog snimanja da bi zabilježili promjenu bazne [[temperatura|temperature]] u području genitalija kako bi odredili vrijeme potrebno za seksualno uzbuđenje . Istraživači su proučavali vrijeme potrebno da osoba dosegne vrhunac seksualnog uzbuđenja dok je gledao seksualno eksplicitne filmove ili slike i došli do zaključka da je prosječno ženama i muškarcima potrebno gotovo isto vrijeme za seksualno uzbuđenje – oko 10 minuta.<ref name=intro/>. Vrijeme potrebno za predigru vrlo je individualno i varira od jednog do drugog, ovisno o mnogim okolnostima.<ref name=intro>{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|access-date=18. 5. 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 18. 6. 2007}}</ref> Za razliku od mnogih drugih [[životinja]], [[ljudi]] nemaju [[sezona parenja|sezonu parenja]], a oba spola potencijalno su sposobna za seksualno uzbuđenje tokom cijele godine. ==Faze uzbuđenja== Seksualno uzbuđenje, manifestuje se na različite načine kod muškaraca i žena, i pri tome prolazi kroz sledeće faze. [[Datoteka:Human_genital_sexual_response.jpg|thumb|250px|U fazi seksualnog uzbuđenja dolazi do povišenog [[krvni pritisak|krvnog pritiska]] u genitalijama. To dovodi do nabreknuća [[penis]]a (gore) ili [[klitoris]]a i [[stidne usne|stidnih usana]] (dno).]] ===Seksualno uzbuđenje muškaraca=== Muškarac može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Kod muškarca nastaje inicijalna faza seksualnog uzbuđenja u vidu erekcije spolnog organa. U nastavku, seksualno uzbuđenje ja praćeno pojavom slabije sekrecije na [[glans penis|glaviću penisa]]. Uz dalje intenziviranje seksualnog uzbuđenja, uz maksimalnu erekciju i seksualne nadražaje muškarac je spreman za seksualni odnos. Tokom penetracije (ili masturbacije) uzbuđenje dodatno raste i osoba postepeno dostiže [[orgazam]].<ref>{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url = https://www.semanticscholar.org/paper/6d8734ea1333fdcc953fecc21c28650b4508a057| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768}}</ref> ===Seksualno uzbuđenje žena=== Žena također može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Seksualno uzbuđenje kod žene razvija se polahko, načešće nakon poljubaca i stimulacije erogenih zona, [[dojka|dojki]] i [[klitoris]]a Rast osećaja uzbuđenja praćen je dubljim disanjem, stenjanjem i lupanjem srca. U danjem toku uzbuđenja počinje vlaženje [[vagina|vagine]]. Žena počinje da se kreće i pravi senzualnije i izazovne pokrete, kako bi pokazala da je spremna za seksualni akt. Tokom seksualnog čina (ili masturbacije) seksualno uzbuđenje postepeno sve više raste i vodi u [[orgazam]] ili seksualno zadovoljavanje. ==Djelovanje hormona== Na seksualno uzbuđenje utiče nekoliko [[hormon]]a, uključujući [[testosteron]], [[kortizol]], [[estradiol]] i [[peptid]]e. Značaj uticaja testosterona, estradiola i određenih peptida ([[oksitocin]]a, [[endorfin]]a i [[prolaktin]]a) na seksualno uzbuđenje kod ljudi je uglavnom je poznato. Na to su ukazala i dodatna istraživanja ponašanja tokom seksualnog uzbuđenja, na osnovu brojnih snimanja, koja su otkrila raspodjelu gonadalnih steroida u moždanim receptorima. Međutim, specifične uloge ovih hormona nisu sasvim razjašnjene. Testosteron je najčešće proučavani hormon u naukama o seksualnosti. On ima ključnu ulogu u seksualnom uzbuđenju kod muškaraca, sa snažnim efektima na mehanizme centralnog uzbuđenja. Da testosteron ima takvu ulogu kod odraslog muškarca, dokazuju studija sprovedenim na hipogonadnim i eugonadnim muškarcima. Međutim, uloga testosterona u razvoju seksualnog uzbuđenja, kod starijih muškarca, manje je jasna, kao i mogući uticaj testosterona na neseksualne efekate starijih osoba, koji možda indirektno utiču i na seksualno uzbuđenje. Veza između testosterona i seksualnog uzbuđenja je složenija kod žena, a i manje konzistentna. Jedna od mogućih objašnjenja je veća varijabilnost žena u reakciji na testosteron. Istraživanja su pokazala da se razina testosterona povećava kao posljedica seksualnih reakcija kod žena koje ne koriste hormonsku kontracepciju. Također, žene koje učestvuju u poliandrijskim odnosima imaju viši nivo testosterona. Ipak, i dalje je nejasno da li više razine testosterona izaziva povećano uzbuđenje ili učestaliji seksualni odnosi, a seksualna aktivnost sa više partnera uzrokuje povećanje razine testosterona. Nedosljedni rezultati istraživanja upućuju na mogućnost da, iako testosteron može imati ulogu u seksualnosti nekih žena, njegovi efekti mogu biti nejasni, zbog brojnih psiholoških ili afektivnih i drugih faktora. Uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično zbog višestrukih mehanizama i mesta djelovanja većine od njih. Dok izgleda da endorfini imaju oba efekta, i ekscitacijski i inhibitorni, prolaktin je predložen kao inhibicijski faktor koji djeluje direktnom inhibicijom dopaminergične aktivnosti, ali predloženi dokazi za takvo djelovanje su neuverljivi. Dok se tradicijski koncept o dejstvu spolnih hormona, prije svega ulozi testosterona i estradiola u seksualnom uzbuđenju može prihvatiti kao ispravan, uloga peptida je nedovoljno jasna jer oni vjerovatno imaju kompleksniju ulogu. U tom smislu, uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično i zbog višestrukih uticaja i mjesta djelovanja većine od njih. ==Fiziološke reakcije== {| class=wikitable |- !style="width:50%"| Muškarci !Žene |- |[[Datoteka:Comparison of flaccid and erect penis.jpg|thumb]]<br /><small>Seksualno uzbuđenje muškarca: S lijeve strane su muške genitalije u pravilnom, neuzbuđenom stanju; s desne strane je seksualno uzbuđen muškarac, a [[penis]] mu je postao uspravan </small> * [[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Penis]]na [[nabreklost]] i [[erekcija]] * [[Dorzalna penisna vena|Penisne vene]] mogu postati izraženije * Zatezanje i / ili povlačenje [[prepucij]]a često izlažući [[glans penis]] * Emisija [[preejakulat|preejakulacijske tečnosti]] * Oticanje [[testis]]a * Podizanje testisa * Zatezanje i zadebljanje [[skrotum]]a * Širenje [[zjenica]] | [[Datoteka:Female sexual arousal.JPG|thumb]]<br /><small> Seksualno uzbuđenje žene: Na slici na lijevoj strani ženske genitalije su u normalnom stanju. Na desnoj slici žena je seksualno uzbuđena, vulva je mokra i [[labia]] su blago nabrekle.</small> *[[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Podmazivanje vagine]] * [[Vasokongestija]] zidova [[vagina|vagine]] *[[Nabreklost]] i [[klitoris|erekcija klitorisa]] i [[labia]] * Podizanje [[cerviks]]a i [[materica|maternice]] * [[Efekt šatoracije|Šatoracija]], tj. širenje unutrašnje ⅔ vagine * Promjena oblika, boje i veličine [[velike stidne usne|labia majora]] i [[male stidne usne|labia minora]] *Širenje [[zjenica]] *Širenje [[areola]] |} == Procjena genitalnog uzbuđenja == {{glavni| Psihofiziologija}} Jedan od načina za proučavanje seksualnog uzbuđenja kod žena i muškaraca je provođenje seksualnog psihofiziološkog istraživanja u laboratorijskim uvjetima. Ovo polje istraživanja bavi se fizičkim seksualnim reakcijama, skupa sa mentalnim i emocionalnim iskustvima seksualnog uzbuđenja.<ref>Rosen, R.C., & Beck, J. G. ''Patterns of sexual arousal: Psychophysiological processes and clinical application'', New York: Guilford Press</ref> === Preklapanje varijabli mozga i seksualno uzbuđenje === Iako među neurolozima postoji neslaganje oko toga je li moguće kategorički razlikovati muški mozak i ženski mozak mjerenjem mnogih njegovih varijabli, neurolozi se slažu da sve pojedine varijable u mozgu pokazuju više individualnih varijacija i preklapanja između spolova nego razlike između spolova. Na primjer, muškarci i žene su sposobni klasificirati seksualne radnje kao seksualne, bez obzira na to jesu li im privlačni ili ne, čineći genitalni odgovor na neprivlačne erotske podražaje jednim mehanizmom. Stoga neurolozi tvrde da kategorija specifičnosti genitalnog odgovora na erotske slike, koja je određena jednim ili malim brojem usko povezanih mehanizama mozga i stoga ne podliježe značajnim multivarijantnim efektima, ne može biti podložna tako velikoj spolnoj razlici kao što je to prividno u pletismografskim studijama. Ovi neurolozi navode postojanje značajne hotimične predrasude među muškarcima, ali ne i ženama, u istraživanju erotike, posebno što je pretjerano predstavljanje erektilne disfunkcije, a ipak potcjenjivanje srama povezanog sa seksualnošću kod dobrovoljaca, u skladu s hipotezom da genitalni odgovor i na seksualnu relevantnost i na žalbu omogućava za jaču erektilnu funkciju od reagiranja samo na žalbu i da se većina muške populacije stidi svojih reakcija na neprivlačne podražaje, što objašnjava odstupanje između izvještaja većine heteroseksualnih parova da je muška erekcija brža od ženskog podmazivanja i pojave na pletismografiji volontera da je žensko podmazivanje barem jednako brzo kao i muška erekcija. Oni također tvrde da je pojava veće individualne varijabilnosti u ženskom genitalnom odgovoru nego u muškom konzistentna s reprezentativnim uzorkom žena i muškim uzorkom podložnim pristranosti koja velik dio pojedinačne varijabilnosti ostavlja neistraženim, uz referencu na neurološko promatranje da sve moždane strukture pokazuju značajnu individualnu varijabilnost u oba spola i da nijedna struktura mozga nije promjenjiva samo kod žena, a ne kod muškaraca.<ref>[http://www.pnas.org/content/112/50/15468.full Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic] October 23, 2015</ref><ref>Multivariate revisit to “sex beyond the genitalia”</ref> === Usklađenost === Seksualna uzbuđenost rezultira kombinacijom fizioloških i psiholoških faktora, poput genitalnog seksualnog odgovora i subjektivnog iskustva seksualnog uzbuđenja. Stupanj koji odgovara genitalnom i subjektivnom seksualnom odgovoru naziva se "suglasje". Istraživanje je pokazalo [[pouzdanost (statistika)|pouzdane]] spolne razlike u usklađenosti seksualnog uzbuđenja, tako da muškarci imaju viši nivo usklađenosti između genitalnog i subjektivnog seksualnog odgovora od žena.<ref>{{cite journal | last1 = Suschinsky | first1 = K. D. | last2 = Lalumière | first2 = M. L. | last3 = Chivers | first3 = M. L. | year = 2009 | title = Sex difference in patterns of genital sexual arousal: Measurement artifact or true phenomenon? | url = https://www.semanticscholar.org/paper/5a942da5ac085ab8111fa2cfc339d3038c198727| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 38 | issue = 4| pages = 559–573 | doi=10.1007/s10508-008-9339-8| pmid = 18343987 }}</ref> Neki istraživači tvrde da se ta razlika u spolovima može pripisati vrsti metoda koji se koristi za procjenu genitalnog odgovora kod žena. Možda postoji razlika u sposobnosti žene da subjektivno opaža [[unutrašnje genitalije|unutrašnje]] u odnosu na [[vanjske genitalije]], mjereno vaginalnom fotopletizmografijom (VPG), ofnosno [[Termografija|termografijom]]. Chivers i kolege<ref>{{cite journal | last1 = Chivers | first1 = M. L. | last2 = Seto | first2 = M. C. | last3 = Lalumière | first3 = M. L. | last4 = Laan | first4 = E. | last5 = Grimbos | first5 = T. | year = 2010 | title = Agreement of self-reported and genital measures of sexual arousal in men and women: A meta-analysis | url = | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 5–56 | doi = 10.1007/s10508-009-9556-9 | pmid = 20049519 | pmc = 2811244 }}</ref> našli su da je slaganje muškaraca i žena bilo sličnije kada se termografija koristila kao mjera seksualnog uzbuđenja na genitalijama nego kad se koristio VPG. Međutim, provedeno je nekoliko istraživanja koja koriste termografiju i potrebna su dalja istraživanja kako bi se utvrdilo je li razlika u spolu u skladu s artefaktom ili je istinit fenomen. ==Evolucijski modeli == Odnos između gena i ponašanja uopće nije iscrpljen jednosmernim uticajem prvog na drugi. Ponašanje također može da utiče na gene, a ovaj uticaj može se pratiti i u evolucionoj vremenskoj skali i u toku života jednog organizma, pa tako i oblasti seksualnog uzbuđenja. Polazeći od ovoga, smatra se da je kroz evolucijski razvoj, dolazilo i do promjena u oblicima seksualnog odgovora kod živih bića, koji je vremenom postao plastičniji pozitivni modifikator ponašanja povezan sa [[Baldwinov efekt|Baldwinovim efektom]]. Kao najbolji primjer je ispoljavanje sekundarnih spolnih karakteristika kod ljudi, kao što je penisoliko uvećanje klitorisa kod žena tokom uzbuđenja i ginekomastija kod muškaraca, što je nekada bio predmet izučavanja selekcije partnera u evoluciji čoveka. Tako je prisustvo ovih osobina, koje izazivaju seksualno uzbuđenje kod potencijalnih partnera, korišteno u studijama međukulturnih razlika u tom pogledu. Drastičan primer za to su i visoke stope sekundarnih spolnih obilježja – dimorfizma u nekim ljudskim populacijama u jugoistočnoj Aziji.. Slični evolucijskii stimulansi su takođe mogli da dovedu i do pojave novih struktura kao što je pseudopenis ženke [[hijena|pjegave hijene]]. ==Također pogledajte== *[[Spol]] * [[Afrodizijak]] * [[Erektilno tkivo]] * [[Golotinja i seksualnost]] * [[Seksologija]] * [[Seksualna frustracija]] == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Commons category|Sexual arousal}} {{DEFAULTSORT:Sexual Arousal}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Fiziologija životinja]] gnbe2nnwrvm9pw4pn9315avaiu2ievl 3917441 3917426 2026-08-10T13:07:08Z Palapa 383 Poništena izmjena [[Special:Diff/3917426|3917426]] korisnika/-ce [[Special:Contributions/~2026-44097-27|~2026-44097-27]] ([[User talk:~2026-44097-27|razgovor]]) 3917441 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Martin van Maele - Francion 15.jpg|thumb|[[Martin van Maële]]ova slika ''Francion 15'']] '''Seksualna ili spolna uzbuđenost''' (također '''seksualno uzbuđenje''') obično je [[uzbuđenje]] [[Seksualnaželja|seksualne želje]] tokom ili u iščekivanju [[seksualne aktivnosti čovJeka|seksualne aktivnosti]]. U tijelu i umu javljaju se brojni fiziološki odgovori kao priprema za [[seksualni odnos]] i nastavljaju se tokom odnosa. Muško uzbuđenje dovešće do [[erekcija|erekcije]], a u [[žensko uzbuđenje|ženskom uzbuđenju]] odgovor organizma su nabrekla seksualna tkiva, kao što su [[Erekcija bradavica|bradavice]], [[vulva]], [[klitoris]], [[vagina|zidovi vagine]] i [[podmazivanje vagine]]. Na seksualno uzbuđenje mogu uticati [[Stimulus (psihologija)|mentalni podražaji]] i [[Stimulus (fiziologija)|fizički podražaji]] kao što je dodir i unutrašnje kolebanje [[hormon]]a. Seksualno uzbuđenje ima nekoliko faza i ne može dovesti do bilo kakve stvarne seksualne aktivnosti, osim mentalnog uzbuđenja i fizioloških promjena koje ga prate. S obzirom na dovoljnu seksualnu stimulaciju, seksualno uzbuđenje kod ljudi dostiže vrhunac tokom [[orgazam|orgazma]]. Može se slijediti i radi sebe, čak i ako nema orgazma. ==Terminologija== Postoji nekoliko neformalnosti, izraza i termina za opis seksualnog uzbuđenja, uključujući pohotu,<ref>{{cite web|url=http://www.thefreedictionary.com/horny |title=horny - definition of horny by the Free Online Dictionary, Thesaurus and Encyclopedia |publisher=Thefreedictionary.com |access-date=27. 8. 2012}}</ref> paljenje, uspaljenost, napaljenost, uzavrelost, uključivanje, požudu, sladostrašće i druge.<ref>{{cite web|url=http://www.synonyms.net/synonym/aroused |title=aroused synonym. |publisher=Synonyms.net |access-date=27. 8. 2012}}</ref> Stvari koje uzrokuju ljudsko seksualno uzbuđenje nazivaju se "erotskim podražajima" i kolokvijalno poznate kao paljenje ili uspaljenost. ==Erotski podražaji== {{Glavni|Seksualna stimulacija}} Ovisno o situaciji, osobu mogu seksualno izazvati razni faktori, fizički i mentalni. Osobu može seksualno uzburkati druga osoba ili određena obilježja te osobe ili neki objekt. Fizička stimulacija [[erogena zona|erogene zone]] ili djela [[predigra|predigre]] mogu rezultirati uzbuđenjem, posebno ako je praćeno iščekivanjem neposredne seksualne aktivnosti. Seksualnom uzbuđenju može pomoći jedna [[romansa (ljubav)|romantična]] postavka, muzika ili druge umirujuće situacije. Potencijalni podražaji za seksualno uzbuđenje variraju od osobe do osobe i od jednog do drugog vremena, kao i od nivoa uzbuđenja. Stimulusi se mogu klasificirati u skladu sa smislom: [[čulo dodira|somatosenzorni]] (dodir), vizualni i [[miris|olfaktorni]] (mirisi). Slušni stimulansi su takođe mogući, iako se oni općenito smatraju sekundarnim ulogama u odnosu na ostala tri. Erotski podražaji koji mogu rezultirati seksualnim uzbuđenjem mogu uključivati razgovor, čitanje, filmove ili slike ili miris ili podešavanje, od kojih bilo koje može kod ljudi stvoriti erotske misli i asocijacije. S obzirom na pravi kontekst, to može dovesti do osobe koja želi fizički kontakt, uključujući [[poljubac]] [[zagrljaj]] i erotsku zonu). To zauzvrat može učiniti da osoba želi direktnu seksualnu stimulaciju [[dojka|dojke]], [[dojka|bradavice]], [[stražnjica|stražnjice]] i / ili [[spolni organ|genitalija]] i dalje [[seksualna aktivnost|seksualne aktivnosti]]. Erotski podražaji mogu poticati i iz izvora koji nema veze sa objektom kasnijeg seksualnog interesa. Naprimjer, mnogi ljudi za seksualno uzbuđenje mogu pronaći [[golotinja|golotinju]], [[erotika|erotiku]] ili [[pornografija|pornografiju]].<ref>DeVita-Raeburn, Elizabeth. "[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]". Psychology Today. 2008-12-26</ref> To može podstaći opći seksualni interes koji se zadovoljava seksualnom aktivnošću. Kada se seksualno uzbuđenje postigne upotrebom predmeta ili ovisi o njemu, naziva se [[seksualni fetišizam]] ili u nekim slučajevima [[parafilija]]. Postoji opće uvjerenje da je ženama potrebno više vremena da bi postigle uzbuđenje. Međutim, nedavna naučna istraživanja pokazala su da ne postoji značajna razlika u vremenu u kojem muškarci i žene trebaju biti potpuno uzbuđeni. Naučnici iz institucije ''McGill University Health Center'' u [[Montreal]]u (u Kanadi) koristili su metod termičkog snimanja da bi zabilježili promjenu bazne [[temperatura|temperature]] u području genitalija kako bi odredili vrijeme potrebno za seksualno uzbuđenje . Istraživači su proučavali vrijeme potrebno da osoba dosegne vrhunac seksualnog uzbuđenja dok je gledao seksualno eksplicitne filmove ili slike i došli do zaključka da je prosječno ženama i muškarcima potrebno gotovo isto vrijeme za seksualno uzbuđenje – oko 10 minuta.<ref name=intro/>. Vrijeme potrebno za predigru vrlo je individualno i varira od jednog do drugog, ovisno o mnogim okolnostima.<ref name=intro>{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|access-date=18. 5. 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 18. 6. 2007}}</ref> Za razliku od mnogih drugih [[životinja]], [[ljudi]] nemaju [[sezona parenja|sezonu parenja]], a oba spola potencijalno su sposobna za seksualno uzbuđenje tokom cijele godine. ==Faze uzbuđenja== Seksualno uzbuđenje, manifestuje se na različite načine kod muškaraca i žena, i pri tome prolazi kroz sledeće faze. [[Datoteka:Human_genital_sexual_response.jpg|thumb|250px|U fazi seksualnog uzbuđenja dolazi do povišenog [[krvni pritisak|krvnog pritiska]] u genitalijama. To dovodi do nabreknuća [[penis]]a (gore) ili [[klitoris]]a i [[stidne usne|stidnih usana]] (dno).]] ===Seksualno uzbuđenje muškaraca=== Muškarac može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Kod muškarca nastaje inicijalna faza seksualnog uzbuđenja u vidu erekcije spolnog organa. U nastavku, seksualno uzbuđenje ja praćeno pojavom slabije sekrecije na [[glans penis|glaviću penisa]]. Uz dalje intenziviranje seksualnog uzbuđenja, uz maksimalnu erekciju i seksualne nadražaje muškarac je spreman za seksualni odnos. Tokom penetracije (ili masturbacije) uzbuđenje dodatno raste i osoba postepeno dostiže [[orgazam]].<ref>{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url = https://www.semanticscholar.org/paper/6d8734ea1333fdcc953fecc21c28650b4508a057| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768}}</ref> ===Seksualno uzbuđenje žena=== Žena također može započeti seskulno uzbuđenje i prije fizičkog kontakta sa partnerom, pogledom partnera ili njegovih genitalija, čitanjem ili gledanjem pornografskih ili erotskih sadržaja i erotskim mislima. Seksualno uzbuđenje kod žene razvija se polahko, načešće nakon poljubaca i stimulacije erogenih zona, [[dojka|dojki]] i [[klitoris]]a Rast osećaja uzbuđenja praćen je dubljim disanjem, stenjanjem i lupanjem srca. U danjem toku uzbuđenja počinje vlaženje [[vagina|vagine]]. Žena počinje da se kreće i pravi senzualnije i izazovne pokrete, kako bi pokazala da je spremna za seksualni akt. Tokom seksualnog čina (ili masturbacije) seksualno uzbuđenje postepeno sve više raste i vodi u [[orgazam]] ili seksualno zadovoljavanje. ==Djelovanje hormona== Na seksualno uzbuđenje utiče nekoliko [[hormon]]a, uključujući [[testosteron]], [[kortizol]], [[estradiol]] i [[peptid]]e. Značaj uticaja testosterona, estradiola i određenih peptida ([[oksitocin]]a, [[endorfin]]a i [[prolaktin]]a) na seksualno uzbuđenje kod ljudi je uglavnom je poznato. Na to su ukazala i dodatna istraživanja ponašanja tokom seksualnog uzbuđenja, na osnovu brojnih snimanja, koja su otkrila raspodjelu gonadalnih steroida u moždanim receptorima. Međutim, specifične uloge ovih hormona nisu sasvim razjašnjene. Testosteron je najčešće proučavani hormon u naukama o seksualnosti. On ima ključnu ulogu u seksualnom uzbuđenju kod muškaraca, sa snažnim efektima na mehanizme centralnog uzbuđenja. Da testosteron ima takvu ulogu kod odraslog muškarca, dokazuju studija sprovedenim na hipogonadnim i eugonadnim muškarcima. Međutim, uloga testosterona u razvoju seksualnog uzbuđenja, kod starijih muškarca, manje je jasna, kao i mogući uticaj testosterona na neseksualne efekate starijih osoba, koji možda indirektno utiču i na seksualno uzbuđenje. Veza između testosterona i seksualnog uzbuđenja je složenija kod žena, a i manje konzistentna. Jedna od mogućih objašnjenja je veća varijabilnost žena u reakciji na testosteron. Istraživanja su pokazala da se razina testosterona povećava kao posljedica seksualnih reakcija kod žena koje ne koriste hormonsku kontracepciju. Također, žene koje učestvuju u poliandrijskim odnosima imaju viši nivo testosterona. Ipak, i dalje je nejasno da li više razine testosterona izaziva povećano uzbuđenje ili učestaliji seksualni odnosi, a seksualna aktivnost sa više partnera uzrokuje povećanje razine testosterona. Nedosljedni rezultati istraživanja upućuju na mogućnost da, iako testosteron može imati ulogu u seksualnosti nekih žena, njegovi efekti mogu biti nejasni, zbog brojnih psiholoških ili afektivnih i drugih faktora. Uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično zbog višestrukih mehanizama i mesta djelovanja većine od njih. Dok izgleda da endorfini imaju oba efekta, i ekscitacijski i inhibitorni, prolaktin je predložen kao inhibicijski faktor koji djeluje direktnom inhibicijom dopaminergične aktivnosti, ali predloženi dokazi za takvo djelovanje su neuverljivi. Dok se tradicijski koncept o dejstvu spolnih hormona, prije svega ulozi testosterona i estradiola u seksualnom uzbuđenju može prihvatiti kao ispravan, uloga peptida je nedovoljno jasna jer oni vjerovatno imaju kompleksniju ulogu. U tom smislu, uloga peptida u seksualnom uzbuđenju ostaje neizvesna do daljeg, delimično i zbog višestrukih uticaja i mjesta djelovanja većine od njih. ==Fiziološke reakcije== {| class=wikitable |- !style="width:50%"| Muškarci !Žene |- |[[Datoteka:Comparison of flaccid and erect penis.jpg|thumb]]<br /><small>Seksualno uzbuđenje muškarca: S lijeve strane su muške genitalije u pravilnom, neuzbuđenom stanju; s desne strane je seksualno uzbuđen muškarac, a [[penis]] mu je postao uspravan </small> * [[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Penis]]na [[nabreklost]] i [[erekcija]] * [[Dorzalna penisna vena|Penisne vene]] mogu postati izraženije * Zatezanje i / ili povlačenje [[prepucij]]a često izlažući [[glans penis]] * Emisija [[preejakulat|preejakulacijske tečnosti]] * Oticanje [[testis]]a * Podizanje testisa * Zatezanje i zadebljanje [[skrotum]]a * Širenje [[zjenica]] | [[Datoteka:Female sexual arousal.JPG|thumb]]<br /><small> Seksualno uzbuđenje žene: Na slici na lijevoj strani ženske genitalije su u normalnom stanju. Na desnoj slici žena je seksualno uzbuđena, vulva je mokra i [[labia]] su blago nabrekle.</small> *[[Stimulacija bradavica|Erekcija bradavica]] * [[Podmazivanje vagine]] * [[Vasokongestija]] zidova [[vagina|vagine]] *[[Nabreklost]] i [[klitoris|erekcija klitorisa]] i [[labia]] * Podizanje [[cerviks]]a i [[materica|maternice]] * [[Efekt šatoracije|Šatoracija]], tj. širenje unutrašnje ⅔ vagine * Promjena oblika, boje i veličine [[velike stidne usne|labia majora]] i [[male stidne usne|labia minora]] *Širenje [[zjenica]] *Širenje [[areola]] |} == Procjena genitalnog uzbuđenja == {{glavni| Psihofiziologija}} Jedan od načina za proučavanje seksualnog uzbuđenja kod žena i muškaraca je provođenje seksualnog psihofiziološkog istraživanja u laboratorijskim uvjetima. Ovo polje istraživanja bavi se fizičkim seksualnim reakcijama, skupa sa mentalnim i emocionalnim iskustvima seksualnog uzbuđenja.<ref>Rosen, R.C., & Beck, J. G. ''Patterns of sexual arousal: Psychophysiological processes and clinical application'', New York: Guilford Press</ref> === Preklapanje varijabli mozga i seksualno uzbuđenje === Iako među neurolozima postoji neslaganje oko toga je li moguće kategorički razlikovati muški mozak i ženski mozak mjerenjem mnogih njegovih varijabli, neurolozi se slažu da sve pojedine varijable u mozgu pokazuju više individualnih varijacija i preklapanja između spolova nego razlike između spolova. Na primjer, muškarci i žene su sposobni klasificirati seksualne radnje kao seksualne, bez obzira na to jesu li im privlačni ili ne, čineći genitalni odgovor na neprivlačne erotske podražaje jednim mehanizmom. Stoga neurolozi tvrde da kategorija specifičnosti genitalnog odgovora na erotske slike, koja je određena jednim ili malim brojem usko povezanih mehanizama mozga i stoga ne podliježe značajnim multivarijantnim efektima, ne može biti podložna tako velikoj spolnoj razlici kao što je to prividno u pletismografskim studijama. Ovi neurolozi navode postojanje značajne hotimične predrasude među muškarcima, ali ne i ženama, u istraživanju erotike, posebno što je pretjerano predstavljanje erektilne disfunkcije, a ipak potcjenjivanje srama povezanog sa seksualnošću kod dobrovoljaca, u skladu s hipotezom da genitalni odgovor i na seksualnu relevantnost i na žalbu omogućava za jaču erektilnu funkciju od reagiranja samo na žalbu i da se većina muške populacije stidi svojih reakcija na neprivlačne podražaje, što objašnjava odstupanje između izvještaja većine heteroseksualnih parova da je muška erekcija brža od ženskog podmazivanja i pojave na pletismografiji volontera da je žensko podmazivanje barem jednako brzo kao i muška erekcija. Oni također tvrde da je pojava veće individualne varijabilnosti u ženskom genitalnom odgovoru nego u muškom konzistentna s reprezentativnim uzorkom žena i muškim uzorkom podložnim pristranosti koja velik dio pojedinačne varijabilnosti ostavlja neistraženim, uz referencu na neurološko promatranje da sve moždane strukture pokazuju značajnu individualnu varijabilnost u oba spola i da nijedna struktura mozga nije promjenjiva samo kod žena, a ne kod muškaraca.<ref>[http://www.pnas.org/content/112/50/15468.full Sex beyond the genitalia: The human brain mosaic] October 23, 2015</ref><ref>Multivariate revisit to “sex beyond the genitalia”</ref> === Usklađenost === Seksualna uzbuđenost rezultira kombinacijom fizioloških i psiholoških faktora, poput genitalnog seksualnog odgovora i subjektivnog iskustva seksualnog uzbuđenja. Stupanj koji odgovara genitalnom i subjektivnom seksualnom odgovoru naziva se "suglasje". Istraživanje je pokazalo [[pouzdanost (statistika)|pouzdane]] spolne razlike u usklađenosti seksualnog uzbuđenja, tako da muškarci imaju viši nivo usklađenosti između genitalnog i subjektivnog seksualnog odgovora od žena.<ref>{{cite journal | last1 = Suschinsky | first1 = K. D. | last2 = Lalumière | first2 = M. L. | last3 = Chivers | first3 = M. L. | year = 2009 | title = Sex difference in patterns of genital sexual arousal: Measurement artifact or true phenomenon? | url = https://www.semanticscholar.org/paper/5a942da5ac085ab8111fa2cfc339d3038c198727| journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 38 | issue = 4| pages = 559–573 | doi=10.1007/s10508-008-9339-8| pmid = 18343987 }}</ref> Neki istraživači tvrde da se ta razlika u spolovima može pripisati vrsti metoda koji se koristi za procjenu genitalnog odgovora kod žena. Možda postoji razlika u sposobnosti žene da subjektivno opaža [[unutrašnje genitalije|unutrašnje]] u odnosu na [[vanjske genitalije]], mjereno vaginalnom fotopletizmografijom (VPG), ofnosno [[Termografija|termografijom]]. Chivers i kolege<ref>{{cite journal | last1 = Chivers | first1 = M. L. | last2 = Seto | first2 = M. C. | last3 = Lalumière | first3 = M. L. | last4 = Laan | first4 = E. | last5 = Grimbos | first5 = T. | year = 2010 | title = Agreement of self-reported and genital measures of sexual arousal in men and women: A meta-analysis | url = | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 39 | issue = 1| pages = 5–56 | doi = 10.1007/s10508-009-9556-9 | pmid = 20049519 | pmc = 2811244 }}</ref> našli su da je slaganje muškaraca i žena bilo sličnije kada se termografija koristila kao mjera seksualnog uzbuđenja na genitalijama nego kad se koristio VPG. Međutim, provedeno je nekoliko istraživanja koja koriste termografiju i potrebna su dalja istraživanja kako bi se utvrdilo je li razlika u spolu u skladu s artefaktom ili je istinit fenomen. ==Evolucijski modeli == Odnos između gena i ponašanja uopće nije iscrpljen jednosmernim uticajem prvog na drugi. Ponašanje također može da utiče na gene, a ovaj uticaj može se pratiti i u evolucionoj vremenskoj skali i u toku života jednog organizma, pa tako i oblasti seksualnog uzbuđenja. Polazeći od ovoga, smatra se da je kroz evolucijski razvoj, dolazilo i do promjena u oblicima seksualnog odgovora kod živih bića, koji je vremenom postao plastičniji pozitivni modifikator ponašanja povezan sa [[Baldwinov efekt|Baldwinovim efektom]]. Kao najbolji primjer je ispoljavanje sekundarnih spolnih karakteristika kod ljudi, kao što je penisoliko uvećanje klitorisa kod žena tokom uzbuđenja i ginekomastija kod muškaraca, što je nekada bio predmet izučavanja selekcije partnera u evoluciji čoveka. Tako je prisustvo ovih osobina, koje izazivaju seksualno uzbuđenje kod potencijalnih partnera, korišteno u studijama međukulturnih razlika u tom pogledu. Drastičan primer za to su i visoke stope sekundarnih spolnih obilježja – dimorfizma u nekim ljudskim populacijama u jugoistočnoj Aziji.. Slični evolucijskii stimulansi su takođe mogli da dovedu i do pojave novih struktura kao što je pseudopenis ženke [[hijena|pjegave hijene]]. ==Također pogledajte== *[[Spol]] * [[Afrodizijak]] * [[Erektilno tkivo]] * [[Golotinja i seksualnost]] * [[Seksologija]] * [[Seksualna frustracija]] == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Commons category|Sexual arousal}} {{DEFAULTSORT:Sexual Arousal}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Fiziologija životinja]] o8e5t1kmza8ga91oh4xwy5n8df83o7k 0 467317 3917433 3884880 2026-08-10T12:51:25Z 3917433 wikitext text/x-wiki 3917434 3917433 2026-08-10T12:54:33Z 3917434 wikitext text/x-wiki 3917436 3917434 2026-08-10T12:59:02Z Palapa 383 đe si navro 3917436 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Paul Avril - Les Sonnetts Luxurieux (1892) de Pietro Aretino, 2.jpg|thumb|upright=1.3|Seksualni odnos; [[misionarski položaj]], prikaz [[Édouard-Henri Avril|Édouard-Henrija Avrila]] (1892)]] [[Datoteka:Kamasutra5.jpg|thumb|280px|Jedan od položaja u spolnom općenju]] '''Snošaj''' ili '''spolni odnos''', kopulacija ili koitus, poznat i kao spolno općenje, spolni akt ili spolni čin i u mnoštvu popularnih varijanti, je fizičko spolno vezanje dvoje ljudi putem [[spolni organi|spolnih organa]]. Spolnim odnosom najčešće se smatra tjelesni kontakt putem penetracije [[penis]]a u [[vagina|ženski spolni organ]]. U suvremenoj literaturi, pojam također obuhvaća i druga seksualna penetrativna djela (poput analnog seksa, oralnog seksa, prstenjačenja ili upotreba seksualnih pomagala) koja mogu primjenjivati i heteroseksualni i homoseksualni parovi ili više partnera.<ref name="Kent">{{Cite book| author =Michael Kent| title = Advanced biology| isbn = 978-0199141951| publisher = Oxford University Press| year = 2000 |pages =250–253|url=https://books.google.com/books?id=8aw4ZWLABQkC&pg=PA250|access-date=21. 10. 2015}}</ref><ref name="Thorpe">{{Cite book| author = Showick Thorpe| author2 = Edgar Thorpe | title = The Pearson General Studies Manual 2009, 1/e | publisher = Pearson Education| year = 2009 |page = 1.79 | isbn =978-8131721339 |url=https://books.google.com/books?id=oAo1X2eagywC&pg=RA1-PR17|access-date=21. 10. 2015}}</ref> == Spolni nagon == [[Datoteka:Napoli-museomosaico3.jpg|thumb|250px|"Dogy" (pseći) položaj općenja]] Potreba za seksualnim odnosom nalazi se visoko u prioritetima fizioloških potreba ljudskog organizma, koju neki stavljaju odmah iza primarnih potreba ([[hrana]], [[piće]]m [[mokrenje]] i [[defekacija]]). [[Datoteka:Erotic_scenes_Louvre_G13_n4.jpg|thumb|250px|Antička erotske scene]] [[Sigmund Freud]] je smatrao da se suzdržavanjem od spolnih odnosa, spolni nagon mogao pretvoriti (sublimirati) u neku višu umnu djelatnost, kao naprimjer [[ljubav]] prema [[nauka|nauci]], [[umjetnost]]i, i drugim stvaralačkim oblastima. Ipak, pošto se spolna energija ne može prenijeti na drugo područje ljudskih aktivnosti, današnji psiholozi odbacuju tu Freudovu tezu uspoređujući ju sa željom alhemičara da od [[metal]]a stvore [[zlato]]. Freud je u svojim radovima objavio i teze o značaju učestalosti spolnih odnosa, kako o nijednom (u [[celibat]]u), jednom i mnogobrojnim (koje je analizirao kroz [[Taoizam|taoistički]] stav da je [[muškarac]], koji u jednoj noći ima odnose s više od deset žena na putu mudrosti, jer spaja svoju mušku snagu sa ženskom) Spolni nagon, iako je jedan od urođenih, ipak nije puki primitivni poriv, jer je u bliskoj vezi s [[emocija]]ma i psihičkim životom. Premalo spolnih odnosa, život čine nepotpunim kao što i pretjerana potreba za spolnim odnosima (poput ovisnosti) može ukazivati na neki od psihičkih poremećaja. Vrlo je važno pronaći ravnotežu spolnih odnosa među partnerima za skladan život, a njihov broj može izrazito varirati, ponekad učestaliji, a povremeno rjeđi.<ref name="Intimate">{{Cite book|vauthors=Strong B, DeVault C, Cohen TF |title=The Marriage and Family Experience: Intimate Relationship in a Changing Society| publisher = Cengage Learning|year = 2010|access-date=8. 10. 2011 |page = 186| isbn = 978-0-534-62425-5|url=https://books.google.com/books?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA186}}</ref> Ženama se spolni nagon povećava približavanjem [[Ovulacija|ovulaciji]], odnosno sredinom [[Menstruacija|menstruacijskog]] ciklusa, kao i nekoliko dana prije toga. Snošaj kojem je prethodila duga predigra i uvod u sam snošaj pruža daleko veće zadovoljstvo ljubavnom paru. Partneri na početku veze obično imaju veći broj spolnih odnosa, a s vremenom se taj broj prorijedi. Na spolne odnose utiču i vanjski faktori, poput hrane, pića ([[alkohol]] ima vrlo negativan učinak), temperature (često je ženama potrebna viša temperatura i otkrilo se da lakše postižu [[orgazam]] kada im stopala nisu hladna). Također, tjedni broj spolnih odnosa ovisi o stresnim faktorima, psihofizičkoj kondiciji, starosti, s tim da ih je kod muškaraca najviše do 25. godine života, da bi se nakon 55. osjetno prorijedili. Ako se nakon snošaja pojavi umor, to bi mogao biti pokazatelj da je spolnih odnosa previše i da bi možda broj trebalo smanjiti, ali ako se pojavljuje ugoda i smirenje, onda oni nisu preučestali. Pretjerivanja su manje štetna za [[Žena|ženu]] nego za muškarca, jer kod muškaraca je moguća pojava [[Prostata|prostatne hiperemije]]. Poremećaj [[hiperseksualnost]]i kod žena naziva se [[nimfomanija]], a kod muškaraca [[satirijaza]]. Umjerena spolna aktivnost blago podstiče stvaranje [[testosteron]]a, a česti spolni odnosi udvostručuju njegovo izlučivanje. [[Prostata]] luči direktno u [[krv]] hormonsku tvar koja u [[testis]]u podstiče izlučivanje muških spolnih [[hormon]]a, povećavajući spolni nagon. Za vrijeme snošaja u tijelu se pojačano izlučuje feniletilamin koji potiče [[Nadbubrežna žlijezda|nadbubrežne žlijezde]] na izlučivanje [[adrenalin]]a, [[noradrenalin]]a i [[dopamin]]a. Već na samom početku spolnog odnosa, ovi hormoni uzrokuju tjelesne promjene u mišićima, [[Srce|srcu]], krvim žilama i disajnom, pa i u čulnom sistemu. Kod žena nadbubrežne žlijezde i jajnici također luče i androgene hormone, a one koje imaju više testosterona lakše doživljavaju orgazam; orgazam je za vrijeme ovulacije je intenzivniji.<ref>{{Cite book|authors=Herbert L. Petri, John M. Govern| title = Motivation: Theory, Research, and Application| year = 2012 | publisher = Cengage Learning |page= 24 | isbn = 978-1285401515|url=https://books.google.com/books?id=DbwKAAAAQBAJ&pg=PA24}}</ref> Zbog povratnog odgovora između hormonskog i nervnog sistema, za vrijeme velikih spolnih uzbuđenja iz [[jajnik]]a se može izvanredno osloboditi jajna ćelija i započeti [[ovulacija]] (pa kalendar plodnih dana kao metod [[kontracepcija|kontracepcije]] može postati nepouzdan). == Predigra == Spolna ili ljubavna predigra je vrlo važna u spolnom odnosu i ako nije odgovarajuća, tijelo i spolni organi ne stignu se opzimalno pripremiti za sam snošaj. [[Životinje]] prije parenja imaju pripremni obred, ljubavni ples ili droge oblike spolnog ponašanja. Iz fizioloških razloga i ljudski rod treba predigru, muški spolni organ ([[penis]]) se treba ukrutiti za [[erekcija|erekciju]], a žensko tijelo pripremiti za njegovo prodiranje u [[Vagina|vaginu]], jer u suprotnom, snošaj za ženu može biti neugodan ili čak i vrlo bolan.<ref name="Balcombe">{{Cite book|last=Balcombe| title = Pleasurable Kingdom: Animals and the Nature of Feeling Good| year = 2006 |publisher = Palgrave Macmillan |pages= [https://archive.org/details/pleasurablekingd00balc_0/page/106 106]–118 | isbn = 978-0230552272|url=https://archive.org/details/pleasurablekingd00balc_0|url-access=registration}}</ref> Predigra obično započinje grljenjem i poljupcima koji inače podstiču osjećaj bliskosti i želju da za priljubljivanjem uz direktan kožni kontakt uz partnera. Varijante ovih aktivnosti su različite i individualno i populacijski. Kod [[Inuiti|Inuita]] nema poljubaca, nego slične efekte postižu trtljanjem [[nos]]eva. Grljenje i ljubljenje nadopunjavaju se raznim oblicima maženja, posebno erogenih zona. == Magnetsna rezonanca snošaja == [[Datoteka:Coition of a Hemisected Man and Woman.jpg|mini|[[Leonardo da Vinci]] je prvi proučavao unutrašnjost spolnog odnosa i pretpostavio da je penis je usmjeren ravno za tokom cijelog spolnog odnosa]] Septembra [[1992]]. obavljeno je prvo snimanje snošaja [[Magnetna rezonanca|magnetnom rezonancom]], čija su istraživanja objavljena u časopisu "British Medical Journal" <ref>[http://www.bmj.com/cgi/content/full/319/7225/1596]</ref> Ppokazalo je da se kod spolno stimulirane [[Žena|žene]] [[vagina]], a pogotovo njen prednji dio, produžuje, [[maternica]] se postavlja prema gore, [[mokraćni mjehur]] se puni, a područje [[klitoris]]a, kojie je bogato nervnim završecima (procjena oko 8.000), izdužuje se preko otvora mokraćnog kanala i povećava se osjetljivost cijelog prednjeg dijela vagine. [[Penis]], za razliku prijašnjeg vjerovanja da stoji usmjeren ravno, za vrijeme spolnog odnosa poprima oblik [[bumerang]]a, savijajući se u odnosu na korijen za približno 120 stepeni. ==Također pogledajte== *[[Seksualno uzbuđenje]] == Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Sexual intercourse in humans}} [[Kategorija:Seksualnost]] [[Kategorija:Ženski reproduktivni sistem]] [[Kategorija:Muški reproduktivni sistem]] [[Kategorija:Zdravstveni rizik]] [[Kategorija:Seksologija]] [[Kategorija:Plodnost]] t4pnztbi4cso27aujdel8ieagbrnld5 0 469692 3917473 3805815 2026-08-10T17:45:50Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917473 wikitext text/x-wiki [[File:North face marked.png|mini|desno|Mount Everest - Sjeverna strana. Desno je Zapadna strana i žuta linija označava početak uspona. Plava linija je [[Hornbein Couloir]]]] '''Američka ekspedicija na Mount Everest 1963. god.''' imala je za rezultat prvi uspon jednog Amerikanca na najviši svjetski vrh. To je uspjelo [[Jim Whittaker|Jimu Whittakeru]], u zajedničkom usponu sa Šerpom [[Nawang Gombu]]om, koji će kasnije postati prvi čovjek na svijetu sa dva uspona na Mount Everest.<ref>{{cite web |url=http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm |title=Jim Whittaker |publisher=EverestHistory.com |access-date=13. 2. 2010 |archive-date=13. 5. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190513193901/http://www.everesthistory.com/climbers/whittaker.htm |url-status=dead }}</ref> [[Planinarska ekspedicija|Ekspediciju]] je vodio [[Norman Gunther Dyhrenfurth]], njemačko-švicarsko-američki planinar. Bio je član švicarske Everest ekspedicije 1952. god. Ostali članovi bili su: Jake Breitenbach, [[Jim Whittaker]], [[Willi Unsoeld]], [[Lute Jerstad]], [[Tom Hornbein]], [[Dave Dingman]] i [[Barry Bishop]]. [[Al Auten]] bio je radio operator, a Gil Roberts bio je timski ljekar. Šerpa [[Nawang Gombu]] bio je takođe dio tima. Nekoliko sedmica pješačili su od [[Katmandu]]a do [[Bazni kampovi (Mount Everest)|Baznog logora]]. Neposredno po dolasku od udara leda poginuo je Jake Breitenbach. Na zajedničkom sastanku su odlučili nastaviti ekspediciju. == Usponi == Prvog maja Whittaker i Gombu ostvarili su uspon rutom preko [[Južni prijevoj (Mount Everest)|Južnog prevoja]] koju je koristila [[Britanska ekspedicija na Mount Everest 1953.|Britanska ekspedicija 1953. god.]] Dvadesetdrugog maja glavnina ekspedicije pošla je na ponovni uspon, opet preko Južnog sedla. Hornbein i Unsoeld su se u Kampu II odvojili u namjeri da se popnu na vrh rutom preko Zapadnog grebena i da se nakon toga spuste na [[Južni prijevoj (Mount Everest)|Južni prevoj]]. Na [[Zapadni greben|Zapadnom grebenu]] naišli su na nepremostivu prepreku, stijenu pod nazivom Zapadno rame. Sišli su sa grebena i napravili prvo prepriječavanje na Mount Everestu, dok nisu došli do jednog vertikalnog kuloara (jaruga), zapadno od vrha. Dug je oko 350 – 400 m, na visini 8000 do 8500, nagiba 47⁰, kasnije i 60⁰ Kuloarom su izašli na vrh i počeli se spuštati prema Južnom prevoju. Koluar je kasnije nazvan [[Hornbeinov kuloar]] Time su postali prvi koji su prešli sa jedne na drugu stranu Mount Everesta. Istog dana, Bishop i Jerstad ispenjali su vrh preko Južnog sedla. Dva para penjača sreli su se visoko na planini i nastavili zajednički spuštati. Došli su do jednog od logora, bez [[kisik]]a, i tu su Unsoeld i Bishop premrzli. Kasnije su im prsti na nogama amputirani. Osmog jula 1963 predsjednik [[John F. Kennedy]] predao je [[Hubbard Medal|odlikovanje]] vođi Dyhrenfurthu na ceremoniji u Bijeloj kući. Bili su prisutni i ostali članovi ekspedicije.<ref>{{Cite web |url=http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=9337 |title=Medalja za vođu Američke Everest ekspedicije |access-date=10. 11. 2020 |archive-date=22. 11. 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081122161905/http://www.presidency.ucsb.edu/ws/index.php?pid=9337 |url-status=dead }}</ref> Od prvog uspona Hornbein kuloarom, samo je devet penjača iz pet ekspedicija ponovilo uspon, posljednji put 1991. == Reference == {{Refspisak}} {{Mt. Everest}} ‎ [[Kategorija:Ekspedicije na Mount Everest]] [[Kategorija:1963. u Sjedinjenim Američkim Državama]] pm2rxpa5nq847kknd98ip3y1l5d871x 0 472924 3917455 3905662 2026-08-10T14:43:18Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917455 wikitext text/x-wiki {{Infokutija gen}} '''Beta-aktin''' (skraćenica ljudskog gena i proteina '''ACTB'''/'''ACTB''') jedna je od šest različitih [[aktin]]skih izoformi koje su identifikovane kod ljudi. Ovo je jedan od dva nemišićna [[citoskelet]]na aktina. Aktini su visoko konzervirani proteini<ref name=gunning>{{cite journal | vauthors = Gunning PW, Ghoshdastider U, Whitaker S, Popp D, Robinson RC | title = The evolution of compositionally and functionally distinct actin filaments | journal = Journal of Cell Science | volume = 128 | issue = 11 | pages = 2009–2019 | date = Jun 2015 | pmid = 25788699 | doi = 10.1242/jcs.165563 | doi-access = free }}</ref><ref name="pmid6842590">{{cite journal | vauthors = Hanukoglu I, Tanese N, Fuchs E | title = Complementary DNA sequence of a human cytoplasmic actin. Interspecies divergence of 3' non-coding regions | url = https://archive.org/details/journal-of-molecular-biology_1983-02-05_163_4/page/673 | journal = Journal of Molecular Biology | volume = 163 | issue = 4 | pages = 673–8 | date = Feb 1983 | pmid = 6842590 | doi = 10.1016/0022-2836(83)90117-1 }}</ref> koji su uključeni u pokretljivost strukturu i integritet ćelija. Alfa aktini su glavni sastojak kontraktilnog aparata.<ref>{{cite web | title = Entrez Gene: ACTB actin, beta| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?Db=gene&Cmd=ShowDetailView&TermToSearch=60}}</ref> == Interakcije == Dokazano je da beta-aktin imaju [[interakcija protein-protein|interakcije]] sa [[SPTBN2]].<ref name="pmid11357136">{{cite journal | vauthors = Mao B, Wu W, Li Y, Hoppe D, Stannek P, Glinka A, Niehrs C | title = LDL-receptor-related protein 6 is a receptor for Dickkopf proteins | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-05-17_411_6835/page/320 | journal = [[Nature]] | volume = 411 | issue = 6835 | pages = 321–5 | date = maj 2001 | pmid = 11357136 | doi = 10.1038/35077108 | bibcode = 2001Natur.411..321M }}</ref><ref name="pmid11461920">{{cite journal | vauthors = Holleran EA, Ligon LA, Tokito M, Stankewich MC, Morrow JS, Holzbaur EL | title = beta III spectrin binds to the Arp1 subunit of dynactin | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 276 | issue = 39 | pages = 36598–605 | date = Sep 2001 | pmid = 11461920 | doi = 10.1074/jbc.M104838200 | doi-access = free }}</ref> Pored toga, utvrđeno je da [[RNK-vezujući protein]] Sam68 komunicira s [[iRNK]] koja kodira β-aktin, koji regulira [[sinapsa|sinapsnu]] tvorbu [[dendrit]]skih grana sa svojim [[citoskelet]]nim komponentama. Pokazano je da beta-aktin aktivira [[Endotelialni NOS|eNOS]], povećavajući time proizvodnju NO. Pokazalo se da ostatak od osam [[aminokiselina]] (326-333) u aktinu posreduje u interakciji između aktina i eNOS.<ref name=Actin_Enos>{{cite journal | vauthors = Kondrikov D, Fonseca FV, Elms S, Fulton D, Black SM, Block ER, Su Y | title = Beta-actin association with endothelial nitric-oxide synthase modulates nitric oxide and superoxide generation from the enzyme | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 285 | issue = 7 | pages = 4319–27 | date = Feb 2010 | pmid = 19946124 | doi = 10.1074/jbc.M109.063172 | pmc=2836036}}</ref> == Klinički značaj== Povratne mutacije u ovom genu povezane su sa slučajevima [[difuzni limfom velikih B-ćelija|difuznim limfomom velikih ćelija]].<ref name="pmid22343534">{{cite journal | vauthors = Lohr JG, Stojanov P, Lawrence MS, Auclair D, Chapuy B, Sougnez C, Cruz-Gordillo P, Knoechel B, Asmann YW, Slager SL, Novak AJ, Dogan A, Ansell SM, Link BK, Zou L, Gould J, Saksena G, Stransky N, Rangel-Escareño C, Fernandez-Lopez JC, Hidalgo-Miranda A, Melendez-Zajgla J, Hernández-Lemus E, Schwarz-Cruz y Celis A, Imaz-Rosshandler I, Ojesina AI, Jung J, Pedamallu CS, Lander ES, Habermann TM, Cerhan JR, Shipp MA, Getz G, Golub TR | title = Discovery and prioritization of somatic mutations in diffuse large B-cell lymphoma (DLBCL) by whole-exome sequencing | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 109 | issue = 10 | pages = 3879–84 | date = Mar 2012 | pmid = 22343534 | pmc = 3309757 | doi = 10.1073/pnas.1121343109 | bibcode = 2012PNAS..109.3879L }}</ref> == Primjena == Beta aktin se često koristi u [[Western bloting]]u kao [[Western blot normalizacija|kontrola opterećenja]], za normalizaciju ukupnih količina proteina i provjeru eventualne razgradnje proteina u uzorcima. Njegov transkript se također koristi se kao standard za održavanje stanja u [[qPCR]]. Njegova [[molekularna masa|molekulska težina]] je približno 42 [[dalton (jedinica)|kDa]]. == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{UCSC gen info|ACTB}} * {{PDBe-KB2|P60709|Actin, cytoplasmic 1}} == Dopunska literatura == {{refbegin | 2}} * {{cite journal | vauthors = Vandekerckhove J, Leavitt J, Kakunaga T, Weber K | title = Coexpression of a mutant beta-actin and the two normal beta- and gamma-cytoplasmic actins in a stably transformed human cell line | url = https://archive.org/details/sim_cell_1980-12_22_3/page/893 | journal = Cell | volume = 22 | issue = 3 | pages = 893–9 | year = 1980 | pmid = 6893954 | doi = 10.1016/0092-8674(80)90566-8 }} * {{cite journal | vauthors = Leavitt J, Gunning P, Porreca P, Ng SY, Lin CS, Kedes L | title = Molecular cloning and characterization of mutant and wild-type human beta-actin genes | journal = Molecular and Cellular Biology| volume = 4 | issue = 10 | pages = 1961–9 | date = 1984 | pmid = 6095033 | doi=10.1128/mcb.4.10.1961 | pmc=369012}} * {{cite journal | vauthors = Ng SY, Gunning P, Eddy R, Ponte P, Leavitt J, Shows T, Kedes L | title = Evolution of the functional human beta-actin gene and its multi-pseudogene family: conservation of noncoding regions and chromosomal dispersion of pseudogenes | journal = Molecular and Cellular Biology| volume = 5 | issue = 10 | pages = 2720–32 | year = 1985 | pmid = 3837182 | doi=10.1128/mcb.5.10.2720 | pmc=367010}} * {{cite journal | vauthors = Snásel J, Pichová I | title = The cleavage of host cell proteins by HIV-1 protease | journal = Folia Biologica | volume = 42 | issue = 5 | pages = 227–30 | year = 1997 | pmid = 8997639 | doi = 10.1007/BF02818986 }} * {{cite journal | vauthors = Gunning P, Weinberger R, Jeffrey P | title = Actin and tropomyosin isoforms in morphogenesis | journal = Anatomy and Embryology | volume = 195 | issue = 4 | pages = 311–5 | date = Apr 1997 | pmid = 9108196 | doi = 10.1007/s004290050050 }} * {{cite journal | vauthors = Kimura T, Hashimoto I, Nishikawa M, Fujisawa JI | title = A role for Rev in the association of HIV-1 gag mRNA with cytoskeletal beta-actin and viral protein expression | journal = Biochimie | volume = 78 | issue = 11–12 | pages = 1075–80 | year = 1997 | pmid = 9150887 | doi = 10.1016/S0300-9084(97)86732-6 }} * {{cite journal | vauthors = Szentirmay MN, Sawadogo M | title = Spatial organization of RNA polymerase II transcription in the nucleus | journal = Nucleic Acids Research | volume = 28 | issue = 10 | pages = 2019–25 | date = maj 2000 | pmid = 10773068 | pmc = 105382 | doi = 10.1093/nar/28.10.2019 }} * {{cite journal | vauthors = Anderson JL, Hope TJ | title = HIV accessory proteins and surviving the host cell | journal = Current HIV/AIDS Reports | volume = 1 | issue = 1 | pages = 47–53 | date = Apr 2004 | pmid = 16091223 | doi = 10.1007/s11904-004-0007-x }} * {{cite journal | vauthors = Pederson T, Aebi U | title = Nuclear actin extends, with no contraction in sight | journal = Molecular Biology of the Cell | volume = 16 | issue = 11 | pages = 5055–60 | date = Nov 2005 | pmid = 16148048 | pmc = 1266405 | doi = 10.1091/mbc.E05-07-0656 | url = http://escholarship.umassmed.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2383&context=oapubs | access-date = 6. 3. 2021 | archive-date = 22. 10. 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211022093206/https://escholarship.umassmed.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2383&context=oapubs | url-status = dead }} * {{cite journal | vauthors = Perrin BJ, Ervasti JM | title = The actin gene family: function follows isoform | journal = Cytoskeleton | volume = 67 | issue = 10 | pages = 630–4 | date = Oct 2010 | pmid = 20737541 | pmc = 2949686 | doi = 10.1002/cm.20475 }} {{refend}} == Također pogledajte== * [[Aktin]] * [[ACTA1]] {{Citoskeletni proteini}} [[Kategorija:Proteini]] [[Kategorija:Geni na hromosomu 7]] 9ry67m0qmdnr8mp60koyuqgt6q2uy22 0 476049 3917467 3885574 2026-08-10T16:31:39Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917467 wikitext text/x-wiki {{Infokutija bolest |ime = {{PAGENAME}}<br>(Alagille–Watsonov sindrom <br>(ALGS)<br>(Hipoplazija jetrenin kanala) |slika=Autosomal dominant - en.svg |opis_slike=Alagilleov sindrome [[nasljeđivanje|nasljeđuje]] se po [[autosomno nasljeđivanje|autosomno dominantnom obrascu]] | DiseasesDB = 29085 | ICD10 = {{ICD10|Q|44|7|q|38}} ([[EUROCAT (medicine)|EUROCAT]] Q44.71) | ICD9 = {{ICD9|759.89}} | ICDO = | OMIM = 118450 | MedlinePlus = | eMedicineSubj = ped | eMedicineTopic = 60 | MeshID = D016738 *Specijalnost: [[Medicinska genetika]], [[Gastroenterologija]], [[Kardiologija]] | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''Alagilleov sindrom'''je [[genetički poremećaj]] koji prvenstveno pogađa [[jetra|jetru]] i [[srce]]. Problemi povezani s poremećajem postaju očigledni u dojenačkoj ili ranoj dječjoj dobi. Poremećaj se nasljeđuje u autosomno dominantnom obrascu, a procijenjena prevalencija Alagilleova sindroma je 1 na svakih 30.000 do 1 na svakih 40.000 živorođenih. Ime je dobio po francuskom pedijatru [[Daniel Alagille|Danielu Alagilleu]], koji ga je prvi put opisao 1969. godine.<ref name="pmid803282">{{cite journal | vauthors = Alagille D, Odièvre M, Gautier M, Dommergues JP | title = Hepatic ductular hypoplasia associated with characteristic facies, vertebral malformations, retarded physical, mental, and sexual development, and cardiac murmur | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_1975-01_86_1/page/63 | journal = The Journal of Pediatrics | volume = 86 | issue = 1 | pages = 63–71 | date = januar 1975 | pmid = 803282 | doi = 10.1016/S0022-3476(75)80706-2 }}</ref> == Znaci i simptomi == Ozbiljnost poremećaja može varirati unutar iste porodice, sa simptomima koji se kreću od tako blagih da ostanu neprimijećeni, do teških bolesti srca i / ili jetre koje zahtijevaju [[transplantacija organa|transplantacije]].<ref name="ghr">{{cite web |title=Alagille syndrome|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/alagille-syndrome|website=Genetics Home Reference|access-date=31. 10. 2016}}</ref> Rijedak je, ali Alagilleov sindrom može biti smrtno opasna bolest sa smrtnošću od 10%.<ref>{{cite journal |last1=Diaz-Frias |first1=Josue |last2=Kondamudi |first2=Noah P. | name-list-style = vanc |title=Alagille Syndrome |date=2019 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507827/|publisher=StatPearls |pmid=29939604 }}</ref> Većina smrtnih slučajeva od ALGS-a obično je posljedica srčanih komplikacija ili hronične insuficijencije jetre.<ref>{{cite journal | vauthors = Kamath BM, Baker A, Houwen R, Todorova L, Kerkar N | title = Systematic Review: The Epidemiology, Natural History, and Burden of Alagille Syndrome | journal = Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition | publisher = J Pediatr Gastroenterol Nutr | date=august 2018 | volume = 67 | issue = 2 | pages = 148–156 | doi=10.1097/MPG.0000000000001958 | pmid = 29543694| pmc = 6110620 }}</ref> === Jetra === Znakovi i simptomi koji proizlaze iz oštećenja jetre kod Alagilleova sindroma mogu uključivati žućkastu nijansu [[koža|kože]] i bjelančevina ([[žutica]]), svrbež ([[pruritus]]), blijede stolice ([[aholija]]), povećanu jetru (hepatomegalija), povećanu [[slezena|slezenu]] (splenomegalija) i naslage [[holesterol]]a u koži ([[ksantomi]]).<ref>{{cite web |title=Symptoms & Causes for Alagille Syndrome |url=https://www.niddk.nih.gov/health-information/liver-disease/alagille-syndrome/symptoms-causes |website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases}}</ref> [[Biopsija jetre]] može ukazivati na premalo [[žučni kanal|žučnih kanala]] (oskudnost žučnog kanala) ili, u nekim slučajevima, na potpuno odsustvo žučnih kanala ([[žučna atrezija]]). Oskudnost žučnih kanala rezultira smanjenom apsorpcijom masti i vitamina topivih u mastima (A, D, E i K), što može dovesti do [[rahitis]]a ili [[neuspjeh u napredovanju|neuspjeha u napredovanju]]. [[Ciroza]] i eventualno [[otkazivanje jetre]] prilično su česti među pacijentima s ALGS-om, a 15% onih s teškim [[jetra|jetrenim]] manifestacijama zahtijeva transplantaciju jetre.<ref name="Alagille Syndrome">{{cite journal | vauthors = Krantz ID, Piccoli DA, Spinner NB | title = Alagille syndrome | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 34 | issue = 2 | pages = 152–7 | date = februar 1997 | pmid = 9039994 | pmc = 1050871 | doi = 10.1136/jmg.34.2.152 }}</ref> [[Hepatoćelijski rak]] zabilježen je u malom broju slučajeva, ali je izuzetno rijedak.<ref name="Sijmons2008">{{cite journal | vauthors = Sijmons RH | title = Encyclopaedia of tumour-associated familial disorders. Part I: from AIMAH to CHIME syndrome | journal = Hereditary Cancer in Clinical Practice | volume = 6 | issue = 1 | pages = 22–57 | date = februar 2008 | pmid = 19706204 | pmc = 2735164 | doi = 10.1186/1897-4287-6-1-22 }}</ref> === Srce === [[File:Tetralogy of Fallot.svg|thumb|335x335px|Fallotov tetralogija česta je srčana mahana kod pacijenata sa Alagilleovim sindromom.]] Uobičajeni znakovi Alagilleova sindroma uključuju kongenitalne srčane probleme, koji variraju od šumova srca do značajnih strukturnih abnormalnosti, poput [[Fallotuva tetralogija|Fallotove tetralogije]]. [[Plućna stenoza]], [[perzistentna aorta]], [[defekt komorske pregrade]] i [[hipertrofija desne komore]] su česti među ovakvim pacijentima. Pacijenti mogu imati i [[defekt komorske pregrade]], [[defekt atrijske pregrade]], [[patentni duktus arteriosus]] i [[Koarktacija aorte|koarktaciju aorte]]. Stopa smrtnosti Fallotove tetralogije, kada se ne liječi. kreće se od 70% u dobi od 10 do 95% do 40. godine. Međutim, kompletna hirurška popravka može značajno poboljšati i dugovječnost i kvalitet života pacijenata s Alagilleovim sindromom. === Ostalo === Ostale prezentacije Alagilleova sindroma uključuju [[kičmeni pršljen|leptiraste pršljenove]], [[oftalmologija|oftalnološke]] nedostatke i različite strukture lica. [[Leptirasti pršljen]]ovi mogu se otkriti rendgenskim snimkom, ali obično nema simptoma od ove abnormalnosti. Ostali skeletni defekti, česti kod ALGS pacijenata, su ''spina bifida'' i fuzija pršljenova. Većina oftalmoloških defekata utiče na [[Prednja komora očne jabučice|prednju komora očne jabučice]], uključujući [[anomalija|Axenfeldovu]] i Riegerova anomaliju, ali su česte i pigmentne promjene [[mrežnjača|mrežnjače]]. Ove anomalije mogu biti korisne u dijagnosticiranju Alagilleovog sindroma. Mnogi ljudi s ALGS-om imaju slične crte lica, uključujući široko istaknuto čelo, duboko postavljene oči i malu šiljastu bradu. Iako su ove različite crte lica često predstavljene kod pacijenata s ALGS-om, osobine vjerovatno nisu zbog Alagilleovog sindroma, ali su karakteristične za pacijente s intrahepatskom [[holestatska bolest jetre|holestatskom bolešću jetre]].<ref>{{cite journal | vauthors = Sokol RJ, Heubi JE, Balistreri WF | title = Intrahepatic "cholestasis facies": is it specific for Alagille syndrome? | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-pediatrics_1983-08_103_2/page/205 | journal = The Journal of Pediatrics | volume = 103 | issue = 2 | pages = 205–8 | date = august 1983 | pmid = 6875709 | doi = 10.1016/s0022-3476(83)80345-x }}</ref> Dakle, iako su ove karakteristike lica izuzetno česte kod ALGS pacijenata, to je zato što mnogi imaju ekstremne komplikacije jetre ili zatajenje jetre, ali to nije uzrokovano samom bolešću. Na [[bubreg]] također mogu uticati jer mutacije u genima ''[[JAG1]]'' i ''[[NOTCH2]]'' često dovode do [[bubrežna displazija|bubrežne displazije]], deformiranih [[proksimalni tubul|proksimalnih tubula]] ili [[lipidoza]] uzrokovanih ometanjem [[meztebolizam lipida|metabolizma lipida]].<ref>{{cite journal | vauthors = Bissonnette ML, Lane JC, Chang A | title = Extreme Renal Pathology in Alagille Syndrome | journal = Kidney International Reports | volume = 2 | issue = 3 | pages = 493–497 | date = maj 2017 | pmid = 29318215 | pmc = 5720621 | doi = 10.1016/j.ekir.2016.11.002 }}</ref> == Genetics == ALGS je uzrokovan gubitkom funkcije zbog mutacija bilo u ''[[JAG1]]'' (Jagged1) ili ''[[NOTCH2]]'' (zarezni homolog 2).<ref name="pmid9207787">{{cite journal | vauthors = Oda T, Elkahloun AG, Pike BL, Okajima K, Krantz ID, Genin A, Piccoli DA, Meltzer PS, Spinner NB, Collins FS, Chandrasekharappa SC | display-authors = 6 | title = Mutations in the human Jagged1 gene are responsible for Alagille syndrome | journal = Nature Genetics | volume = 16 | issue = 3 | pages = 235–42 | date = juli 1997 | pmid = 9207787 | doi = 10.1038/ng0797-235 | url = https://zenodo.org/record/1233393 }}</ref><ref name="pmid22209762">{{cite journal | vauthors = Kamath BM, Bauer RC, Loomes KM, Chao G, Gerfen J, Hutchinson A, Hardikar W, Hirschfield G, Jara P, Krantz ID, Lapunzina P, Leonard L, Ling S, Ng VL, Hoang PL, Piccoli DA, Spinner NB | display-authors = 6 | title = NOTCH2 mutations in Alagille syndrome | journal = Journal of Medical Genetics | volume = 49 | issue = 2 | pages = 138–44 | date = februar 2012 | pmid = 22209762 | pmc = 3682659 | doi = 10.1136/jmedgenet-2011-100544 }}</ref> U većine ljudi s ALGS-om, mutacija gena se javlja u genu ''[[JAG1]]''. Mutacija ''[[JAG1]]'' je ili intragena i pronađena je na [[hromosom]]skoj poziciji 20p12, ili je [[Delecija (genetika)|delecija]] cijelog gena ''[[JAG1]]''.<ref name="Vajro et al 2012">{{cite journal | vauthors = Vajro P, Ferrante L, Paolella G | title = Alagille syndrome: an overview | journal = Clinics and Research in Hepatology and Gastroenterology | volume = 36 | issue = 3 | pages = 275–7 | date = juni 2012 | pmid = 22521120 | doi = 10.1016/j.clinre.2012.03.019 }}</ref> Mnogo je manje vjerovatno da će Alagilleov sindrom izazvati mutacije u ''[[NOTCH2]] '', ali primarni tip mutacije u ''[[NOTCH2]]'' koja izaziva ALGS je [[misens mutacija]].<ref name="ReferenceA">{{cite journal |last1=Gilbert |first1=Melissa A. |last2=Spinner |first2=Nancy B. | name-list-style = vanc |title=Alagille Syndrome |journal=Clinics in Liver Disease |date=2018 |volume=22 |issue=4 |publisher=Springer |pages=33–48|doi=10.1016/j.cld.2018.06.001 |pmid=30266153 }}</ref> [[Misens mutacija]] je [[tačkasta mutacija]] koja mijenja jedan [[nukleotid]], što rezultira [[kodon]]om koji kodira pogrešnu [[aminokiselina|aminokiselinu]]. Alagilleov sindrom nasljeđuje se u [[autosomno nasljeđivanje|autosomno dominantnom]] obrascu, što znači da je jedna kopija promijenjenog gena dovoljna da izazove poremećaj. "[[Autosom]]ni" aspekt bolesti znači da se mutacija gena javlja u [[autosom]]u, koji je jedan od 44 hromosoma u ljudskom tijelu koji nije [[spolni hromosom]] ( hromosom X ili Y). Iako je većina slučajeva posljedica [[dominantni gen|autosomno dominantnog]], gena zabilježeni su izvještaji o rijetkoj, autosomno recesivnoj verziji bolesti. U autosomno recesivnom slučaju, pacijent sa ALGS-om mora naslijediti dva mutirana gena: po jedan od svakog roditelja. Iako se oko 40% mutacija nasljeđuje od pogođenih roditelja, većina slučajeva proizlazi iz novih, stečenih mutacija ''[[de novo]]''. Uzrokovane su faktorima okoline koji mutiraju jednu kopiju gena. Faktori okoline koji mogu rezultirati mutacijama gena mogu uključivati zračenje poput ultraljubičastih zraka sunca ili hemikalije poput [[benzen]]a, koji se nalazi u dimu cigareta.<ref>{{cite web |title=What is a gene mutation and how do mutations occur? |url=https://ghr.nlm.nih.gov/primer/mutationsanddisorders/genemutation |website=U.S. National Library of Medicine}}</ref> == Patofiziologija == ''[[JAG1]]'' i ''[[NOTCH2]]'' kodiraju proteine koji su presudni za [[Notch signalni put|notch gen-signalnu kaskadu]]. Konkretno, ''[[JAG1]]'' kodira površinski vezni [[ligand]] koji regulira signalni put NOTCH-a. Ima presudnu ulogu u ćelijskoj signalizaciji tokom embrionskog razvoja. Ako je put poremećen zbog mutacija, dojenče se neće pravilno razvijati.<ref name="Reference">{{Cite web|url=https://ghr.nlm.nih.gov/condition/alagille-syndrome|title=Alagille syndrome | work = Genetics Home Reference|access-date=23. 12. 2016}}</ref> Alagilleov sindrom uzrokuje oskudnost žučnih kanala, koji karakteriziraju uski i neispravni žučni kanali. Oskudnost žučnih kanala uzrokuje nakupljanje žuči u jetri, što rezultira ožiljcima na jetri koji ometaju normalne funkcije jetre, poput filtracije krvi i metabolizma lijekova.<ref name = "Reference" /> [[Notch signalni put|notch gen-signalna kaskada]] je također važna za [[prepoznavanje ćelija – ćelija]], koje uključuje mehanizme regulacije gena kontrole višestrukih procesa diferencijacije ćelija tokom embrionskog i odraslog života, a posebno je važan za: * Razvoj atrioventrikularnog (AV) kanala * [[Srčana komora|Razvoj komora]] * Razvoj odvodnog trakta [[srčana komora|srčane komore]] * [[Angiogeneza]] * [[Razvoj pankreasa]] * [[Crijeva|Razvoj crijeva]] * [[Razvoj kostiju]] * [[Respiratorni sistem|Razvoj respiratornog sistema]] * Diferencijacija [[neuron]]skih ćelija * [[Neurit|Razvoj neurita]] * [[Gliogeneza]] * [[Mozak]] odraslih == Dijagnoza == Alagillov sindrom može biti izuzetno teško dijagnosticirati. Iako se ljudi rađaju s ALGS-om, gotovo se uvijek dijagnosticira kasnije tokom djetinjstva. Dijagnoza može biti teška jer se težina bolesti među pacijentima jako razlikuje.<ref name=":0">{{cite web |title=Alagille Syndrome - Diagnosis & Treatment |url=http://www.childrenshospital.org/conditions-and-treatments/conditions/a/alagille-syndrome/diagnosis-and-treatment |website=Boston Children's Hospital |access-date=27. 4. 2021 |archive-date=29. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429165856/https://www.childrenshospital.org/conditions-and-treatments/conditions/a/alagille-syndrome/diagnosis-and-treatment |url-status=dead }}</ref> Neki uobičajeni klinički testovi koji se provode kako bi se dijagnosticirala bolest uključuju rendgenske snimke pršljenova, preglede srca radi otkrivanja bilo kakvih nedostataka kao što su [[šum srca]] i [[biopsija jetre]] za otkrivanje bolesti jetre ili bilo kakvih prekursora . Ako se pacijent javi s više simptoma kao što su [[žutica]], [[šum srca]] i gore opisane karakteristične crte lica (duboko postavljene oči, široke obrve, itd.), vjerojatno će im se dijagnosticirati Alagilleov sindrom. Više proračunata i konkretnija dijagnoza može se uraditi pomoću [[genetičko testiranje|genetičkog testiranja]]. [[Sekvenciranje sljedeće generacije]] može se koristiti za otkrivanje [[SNP|polimorfizama jednostrukih nukleotida]] (SNP) u pogođenim genima. Multipleks ligacija-ovisno pojačavanje sonde (MLPA) može otkriti velike delecije i / ili insercije, a uporedna genomska hibridizacija mikrorada koristi se za poboljšanje tačnosti MLPA.<ref>{{cite journal | vauthors = Ohashi K, Togawa T, Sugiura T, Ito K, Endo T, Aoyama K, Negishi Y, Kudo T, Ito R, Saitoh S| display-authors = 6 | title = Combined genetic analyses can achieve efficient diagnostic yields for subjects with Alagille syndrome and incomplete Alagille syndrome | journal = Acta Paediatrica | volume = 106 | issue = 11 | pages = 1817–1824 | date = novembar 2017 | pmid = 28695677 | doi = 10.1111/apa.13981 }}</ref> == Liječenje == Rano liječenje je moguće nakon dijagnoze bolesti. Tretmani Alagilleovog sindroma obično uključuju lijekove, terapije i / ili hirurške zahvate. Svi tretmani imaju za cilj poboljšati izlučivanje [[žuč]]i iz jetre, smanjiti bol uzrokovan bolešću i pomoći u poboljšanju prehrambenih nedostataka.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://surgery.ucsf.edu/conditions--procedures/alagille-syndrome.aspx|title=Department of Surgery - Alagille Syndrome|website=surgery.ucsf.edu|access-date=8. 10. 2019|archive-date=8. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008184113/https://surgery.ucsf.edu/conditions--procedures/alagille-syndrome.aspx|url-status=dead}}</ref> === Lijekovi === Nekoliko lijekova koristi se za poboljšanje protoka žuči, uključujući [[Ursodiol]] (Actigall ili Urso). Ovi lijekovi razlikuju se u stepenu uspješnosti. Određeni lijekovi mogu se koristiti za smanjenje svraba ([[pruritus]]), kao što su [[kolestiramin]] i [[rifampicin|rifampin]]. Iako ovi lijekovi mogu smanjiti [[pruritus]], svrab se često smanjuje kada se poboljša protok žuči putem [[Ursodiol]] ili [[Transplantacija jetre|transplantacije jetre]] Mnogi pacijenti sa Alagilleovim sindromom imaju problema sa hranom i / ili [[malapsorpcija|malapsorpcijom]]m, što često ometa normalan rast. Pacijenti imaju koristi od dodataka [[Vitamin A|vitamina A]], D, E i K jer smanjeni protok žuči otežavajući apsorpciju i upotrebu ovih vitamina. Visokokalorična dijeta je vrlo važna i često zahtijeva [[gastrostomija|gastrostomijsku]] cijev za održavanje visokog unosa kalorija. === Hirurgija === Operacija je česta u težim slučajevima Alagilleovog sindroma, posebno za pacijente s bolestima jetre ili završnom fazom zatajenja jetre. [[Transplantacija jetre]] može biti kompletna transplantacija preminulog davaoca organa ili djelo+imična transplantacija živog davatelja.<ref>{{Cite book|title=Contemporary Liver Transplantation : The Successful Liver Transplant Program| veditors = Doria C |isbn=9783319055435|oclc=1111825084|year = 2016 | last1 = Doria | first1 = Cataldo }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lahey.org/lhmc/department/transplantation/live-donor-liver-transplant/donor-requirements-evaluation/|title=Donor Requirements & Evaluation - Live Liver Transplant|website=Lahey Hospital & Medical Center, Burlington & Peabody|language=en-US|access-date=8. 10. 2019|archive-date=8. 10. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191008184110/https://www.lahey.org/lhmc/department/transplantation/live-donor-liver-transplant/donor-requirements-evaluation/|url-status=dead}}</ref> Transplantacija jetre može biti otežana kod pacijenata s ALGS-om, jer su srčane greške česte zajedno sa zatajenjem jetre, a tako intenzivne operacije opasne su za srčane bolesnike jer ne mogu podnijeti stres zbog operacije i opće anestezije. {{Citat je potreban | datum = august 2020}} } Djelimična žučna diverzija korištena je za značajno smanjenje [[pruritus]], [[žutice]] i [[ksantoma]] uzrokovane lošim protokom žuči kod pacijenata s oskudnoćom žučnih kanala. Dio žuči koji stvara jetra usmjerava se kroz hirurški stvorenu [[stomu]] u plastičnu vrećicu na donjem desnom dijelu pacijenta. Vrećica se povremeno isprazni dok se puni žuči. Pacijentima sa [[bilijarnom atrezijom]] može biti potreban [[Kasaijev postupak]] za poboljšanje drenaže žuči; međutim, kasnija transplantacija jetre i dalje je često potrebna. == Također pogledajte== * [[Progresivna porodična intrajetrena holestaza]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/bookshelf/br.fcgi?book=gene&part=alagille GeneReviews/NCBI/UW/NIH entry on Alagille syndrome] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/omim/118450,600275,601920,610205,118450,600275,601920,610205 OMIM entries on Alagille syndrome] {{Kongenitalne malformacije i deformacije probavnog sistema}} {{Ostali genetički poremećaji mehanizma}} Ovaj članak uključuje tekst iz javnog domens sa [http://ghr.nlm.nih.gov/ Američke nacionalne biblioteke] [[Kategorija:Poremećaji akcesornih žlijezda probavnog trakta]] [[Kategorija:Ciliopatija]] [[Kategorija:Hepatologija]] [[Kategorija:Rijetki sindromi]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na jetrenožučni sistem]] [[Kategorija:Kongenitalni poremećaji probavnog sistema]] [[Kategorija:Kardiogenetički poremećaji]] [[Kategorija:Sindromi koji utječu na srce]] [[Kategorija:Sindromi s tumorima]] [[Kategorija:Genetički poremećaji]] [[Kategorija:Sindromi]] [[Kategorija:Invalidnost]] 92c2johghdm88f1asc5f7013jpsbgk2 0 489078 3917478 3895318 2026-08-10T18:53:16Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917478 wikitext text/x-wiki '''Antonia Geiger''' bila je [[hrvatska]] pijanistica koju su smatrali čudom od djeteta.<ref>{{Cite web|url=https://nacionalnemanjine.hr/antonija-geiger-eichhorn-zbog-iznimnog-glazbenog-talenta-zvali-su-je-cudo-od-djeteta/|title=ANTONIJA GEIGER-EICHHORN – ZBOG IZNIMNOG GLAZBENOG TALENTA ZVALI SU JE ČUDO OD DJETETA – nacionalnemanjine.hr|date=17. 11. 2022|language=hr|access-date=29. 7. 2023}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mičija Palić|first=Martina|url=https://core.ac.uk/download/pdf/270319201.pdf|title=PIJANISTICE ZAGREBAČKE SREDINE S KRAJA 19. I PRVE POLOVINE 20. STOLJEĆA U SVJETLU SUVREMENOGA PIJANIZMA I GLASOVIRSKE PEDAGOGIJE|location=FILOZOFSKI FAKULTET, Zagreb|pages=115}}</ref> Geiger-Eichhorn rođena je 4. januara 1893. u Rzeszówu u Poljskoj.<ref>{{Cite web|url=https://zbl.lzmk.hr/?p=3564|title=GEIGER-EICHHORN, Antonija – Židovski biografski leksikon|language=hr|access-date=29. 7. 2023}}{{Mrtav link}}</ref> Nastupala je u [[Sarajevo|Sarajevu]] 1913. u dvorani kina ''Imperijal''. Njena muzička izvedba opisana je kao vrlo precizna i usklađena. Tehnika sviranja joj je lagana, dajući utisak kao da njeni prsti sviraju sami od sebe. Prema anonimnom piscu u ''[[Sarajevski list|Sarajevskom listu]]'', Antonia Geiger posebno se istakla [[klavir]]skom izvedbom u djelima poput ''"Andante con variazioni"'' u [[B-dur]]u [[Franz Schubert|Franza Schuberta]] i ''"Paraphraze über den Walzer aus"'' [[Franz Liszt|Franza Liszta]], gdje je pokazala svoje vrhunsko umijeće sviranja tog muzičkog instrumenta. ==Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi i literatura == *Paćuka, Lana. Ženski identiteti u muzičkom životu austrougarskog Sarajeva. Sarajevo: Dobra knjiga, Sarajevo, {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Hrvatski muzičari]] [[Kategorija:Rođeni 1893.]] [[Kategorija:Pijanisti]] [[Kategorija:Biografije, Rzeszów]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 9u4itczqt8yeb482ki1nz1b6nibjibu 0 490567 3917528 3889670 2026-08-11T03:49:17Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917528 wikitext text/x-wiki '''Ciljanje proteina''' ili '''sortiranje proteina''' je [[Mehanizam (biologija)|biološki mehanizam]] pomoću kojeg se [[proteini]] transportuju na odgovarajuća odredišta unutar ili izvan ćelije.<ref name=":0">{{Cite book| vauthors = Nelson DL | url=https://www.worldcat.org/oclc/986827885|title=Lehninger principles of biochemistry|others=Cox, Michael M.,, Lehninger, Albert L.| date=januar 2017|isbn=978-1-4641-2611-6|edition=Seventh|location=New York, NY|oclc=986827885}}</ref> Proteini mogu biti ciljani na unutrašnji prostor [[organele]], različite unutarćelijske [[biološka membrana|membrane]], [[ćelijska membrana|plazmamembranu]] ili na vanjski prostor ćelije putem [[lučenje|sekrecije]].<ref name=":0"/> Ovaj proces isporuke usmjeravaju informacije sadržane u samom proteinu.<ref name=":1">{{cite journal | vauthors = Blobel G, Dobberstein B | title = Transfer of proteins across membranes. I. Presence of proteolytically processed and unprocessed nascent immunoglobulin light chains on membrane-bound ribosomes of murine myeloma | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 67 | issue = 3 | pages = 835–51 | date = decembar 1975 | pmid = 811671 | pmc = 2111658 | doi = 10.1083/jcb.67.3.835 }}</ref> Ispravno sortiranje ključno je za ćeliju; greške ili disfunkcija u sortiranju povezani su s više bolesti.<ref name="Protein sorting gone wrong--VPS10P">{{cite journal | vauthors = Schmidt V, Willnow TE | title = Protein sorting gone wrong--VPS10P domain receptors in cardiovascular and metabolic diseases | journal = Atherosclerosis | volume = 245 | pages = 194–9 | date = februar 2016 | pmid = 26724530 | doi = 10.1016/j.atherosclerosis.2015.11.027 | doi-access = free }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Guo Y, Sirkis DW, Schekman R | title = Protein sorting at the trans-Golgi network | journal = Annual Review of Cell and Developmental Biology | volume = 30 | issue = 1 | pages = 169–206 | date = 11. 10. 2014 | pmid = 25150009 | doi = 10.1146/annurev-cellbio-100913-013012 }}</ref> == Historija == [[slika:Gunter Blobel 2008 3.JPG|thumb|282x282px|Günter Blobel, dobitnik [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicine]] 1999. za otkriće da proteini sadrže unutrašnje signalne sekvence.]] Godine 1970, [[Günter Blobel]] izveo je eksperimente na [[Translokacija proteina|translokaciji proteina]] preko [[membrana]]. Blobel, tada docent na Rockefeller University, nadovezao se na rad svog kolege [[George Emil Palade|Georgee Paladea]].<ref name=":2">{{cite journal | vauthors = Leslie M | title = Lost in translation: the signal hypothesis | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 170 | issue = 3 | pages = 338 | date = august 2005 | pmid = 16167405 | pmc = 2254867 | doi = 10.1083/jcb1703fta1 }}</ref> Palade je ranije pokazao da su nesekretirani proteini prevedeni slobodnim [[ribosom]]ima u [[citosol]]u, dok su izlučeni proteini (i ciljni proteini, općenito) prevedeni ribosomima vezanim za [[endoplazmatski retikulum]].<ref name=":2"/> Objašnjenja kandidata u to vrijeme su postulirala razliku u procesuiranju između slobodnih i ER vezanih ribosoma, ali Blobel je pretpostavio da se ciljanje proteina oslanja na karakteristike inherentne proteinima, a ne na razliku u ribosomima. Podržavajući svoju hipotezu, Blobel je otkrio da mnogi proteini imaju kratku [[primarna struktura proteina|aminokiselinsku sekvencu]] na jednom kraju koja funkcionira kao poštanski broj koji specificira unutarćelijsko ili vanćelijsko odredište.<ref name=":1"/> Opisao je ove kratke sekvence (uglavnom 13 do 36 aminokiselinskih ostataka)<ref name=":0"/> kao [[signalni peptid]] ili signalne sekvence I za to otkriće dobio je 1999. [[Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu|Nobelovu nagradu za fiziologiju]].<ref>{{Cite web|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1999|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1999/summary/|access-date=19. 9. 2020|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> == Signalni peptidi == {{glavni|Signalni peptid}} [[Signalni peptid]]i služe kao ciljani signali, omogućavajući ćelijskoj transportnoj mašineriji da usmjeri proteine na specifične unutar- i vanćelijske lokacije. Iako [[konsenzusna sekvenca]] nije identificirana za signalne peptide, mnogi ipak posjeduju karakterističnu trodijelnu strukturu:<ref name=":0"/> # Pozitivno nabijena, [[hidrofil]]na regija u blizini [[N-terminal]]a. # Raspon od 10 do 15 [[hidrofob]]nih aminokiselina blizu sredine signalnog peptida. # Blago polarna refgija blizu [[C-terminal]]a, tipsko favorizovanje [[aminokiselina]] sa manjim [[bočni lanac|bočnim lancima]] na pozicijama koje se približavaju mjestu cepanja. Nakon što protein stigne do svog odredišta, signalni peptid se općenito cijepa [[signalna peptidaza|signalnom peptidazom]].<ref name=":0"/> Shodno tome, većina zrelih proteina ne sadrži signalne peptide. Dok se većina [[signalni peptid|signalnih peptida]] nalazi na N-terminalu, u [[peroksisom]]ima se ciljana sekvenca nalazi na produžetku [[C-terminal]]a.<ref>{{cite journal | vauthors = Wanders RJ | title = Metabolic and molecular basis of peroxisomal disorders: a review | journal = American Journal of Medical Genetics. Part A | volume = 126A | issue = 4 | pages = 355–75 | date = maj 2004 | pmid = 15098234 | doi = 10.1002/ajmg.a.20661 | s2cid = 24025032 }}</ref> Za razliku od signalnih peptida, signalne pjege sastoje se od aminokiselinskih ostataka koji su diskontinuirani u primarnoj sekvenci, ali postaju funkcionalni kada ih savijanje spoji na površini proteina.<ref>{{cite journal | vauthors = Moreira IS, Fernandes PA, Ramos MJ | title = Hot spots--a review of the protein-protein interface determinant amino-acid residues | journal = Proteins | volume = 68 | issue = 4 | pages = 803–12 | date = septembar 2007 | pmid = 17546660 | doi = 10.1002/prot.21396 | s2cid = 18578313 }}</ref> Za razliku od većine signalnih sekvenci, signalne zakrpe se ne cijepaju nakon završetka sortiranja.<ref>{{cite journal | vauthors = Pfeffer SR, Rothman JE | title = Biosynthetic protein transport and sorting by the endoplasmic reticulum and Golgi | journal = Annual Review of Biochemistry | volume = 56 | issue = 1 | pages = 829–52 | date = 1. 6. 1987 | pmid = 3304148 | doi = 10.1146/annurev.bi.56.070187.004145 }}</ref> Pored unutrašnjih signalnih sekvenci, [[posttranslacijska modifikacija|proteinske modifikacije]] poput [[glikozilacija]] također mogu izazvati ciljanje na specifične unutarćelijske ili vanćelijske regije. ==Translokacija proteina== Pošto se [[translacija (biologija)|translacija]] [[iRNK]] u protein pomoću [[ribosom]]a odvija unutar [[citosol]]a, proteini namijenjeni za [[lučenje]] ili specifična [[organela]] moraju biti translocirani.<ref>{{cite journal | vauthors = Sommer MS, Schleiff E | title = Protein targeting and transport as a necessary consequence of increased cellular complexity | journal = Cold Spring Harbor Perspectives in Biology | volume = 6 | issue = 8 | pages = a016055 | date = august 2014 | pmid = 25085907 | pmc = 4107987 | doi = 10.1101/cshperspect.a016055 }}</ref> Ovaj proces može se dogoditi tokom prevođenja, poznat kao kotranslacijska translokacija, ili nakon što je prijevod završen, poznat kao posttranslacijska translokacija.<ref>{{cite journal | vauthors = Walter P, Ibrahimi I, Blobel G | title = Translocation of proteins across the endoplasmic reticulum. I. Signal recognition protein (SRP) binds to in-vitro-assembled polysomes synthesizing secretory protein | journal = The Journal of Cell Biology | volume = 91 | issue = 2 Pt 1 | pages = 545–50 | date = novembar 1981 | pmid = 7309795 | pmc = 2111968 | doi = 10.1083/jcb.91.2.545 }}</ref> === Kotranslacijska translokacija === Većina sekretornih proteina i proteina vezanih za membranu su kotranslacijski translocirani. Proteini koji se nalaze u [[endoplazmatski retikulum|endoplazmatskom retikulumu]] (ER), [[Golgijev aparat|Golgijevom aparatu]] ili [[endosom]]u također koriste put kotranslacijske translokacije. Ovaj proces počinje dok se protein sintetizira na ribosomu, kada [[SRP|čestica za prepoznavanje signala]] (SRP) prepozna [[N-terminal]]ni [[signalni peptid]] proteina u nastajanju.<ref>{{cite journal | vauthors = Voorhees RM, Hegde RS | title = Toward a structural understanding of co-translational protein translocation | journal = Current Opinion in Cell Biology | volume = 41 | pages = 91–9 | date = august 2016 | pmid = 27155805 | doi = 10.1016/j.ceb.2016.04.009 }}</ref> Vezivanje SRP-a privremeno zaustavlja sintezu dok se kompleks ribosom-protein prenosi na [[SRP receptor]] na ER u [[eukarioti]]ma i plazmamembranu u [[prokarioti]]ma.<ref>{{cite journal | vauthors = Nyathi Y, Wilkinson BM, Pool MR | title = Co-translational targeting and translocation of proteins to the endoplasmic reticulum | journal = Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Molecular Cell Research | volume = 1833 | issue = 11 | pages = 2392–402 | date = novembar 2013 | pmid = 23481039 | doi = 10.1016/j.bbamcr.2013.02.021 | doi-access = free }}</ref> Tamo se protein u nastajanju insertira u [[translokon]], membranski vezani kanal za provođenje proteina koji se sastoji od [[Sec61|translokacijskog kompleksa Sec61]] u eukariota i homolognog kompleksa [[Translokon|SecYEG]] u prokariota.<ref>{{cite journal | vauthors = Mandon EC, Trueman SF, Gilmore R | title = Translocation of proteins through the Sec61 and SecYEG channels | journal = Current Opinion in Cell Biology | volume = 21 | issue = 4 | pages = 501–7 | date = august 2009 | pmid = 19450960 | doi = 10.1016/j.ceb.2009.04.010 | pmc = 2916700 }}</ref> U sekretornim proteinima i tipu I [[transmembranski protein|transmembranskih proteina]], signalna sekvenca se odmah cijepa od polipeptida u nastajanju, nakon što je translocirana u membranu ER (eukarioti) ili plazmamembranu (prokarioti), pomoću [[signalna peptidaza|signalne peptidaze]]. Signalna sekvenca membranskih proteina tipa II i nekih politopskih membranskih proteina se ne odcjepljuju i stoga se nazivaju sekvencama sidrenja signala. Unutar ER-a, protein je najprije prekriven [[šaperon]]skim proteinom, kako bi ga zaštitio od visoke koncentracije drugih proteina u ER-u, dajući mu vremena da se ispravno [[savijanje proteina|saviju]]. Jednom presavijen, protein se modificira prema potrebi (naprimjer, [[glikozilacija|glikozilacijom]]), zatim se transportira u [[Golgijev aparat]] na daljnju obradu i ide do svojih ciljnih [[organela]] ili se zadržava u ER različitim mehanizmima [[ER-retencija]]. [[aminokiselina|Aminokiselinski lanac]] [[transmembranski protein|transmembranskih proteina]], koji su često [[transmembranski receptor]]i, prolazi kroz membranu jedan ili nekoliko puta. Ovi proteini ubacuju se u membranu translokacijom, sve dok se proces ne prekine sekvencom stop-transfera, koja se također naziva membransko sidro ili sekvenca sidrenog signala.<ref>{{Cite book| vauthors = Alberts |url=https://www.worldcat.org/oclc/1048014962|title=Essential cell biology|date=novembar 2018|isbn=978-0-393-67953-3|edition=Fifth|location=New York|oclc=1048014962}}</ref> Ovi složeni [[membranski protein]]i do sada su karakterizirani korištenjem istog modela ciljanja koji je razvijen za sekrecijske proteine. Međutim, mnogi složeni multitransmembranski proteini sadrže strukturne aspekte koji se ne uklapaju u ovaj model. Sedam transmembranskih receptora vezanih za G-protein (koji predstavljaju oko 5% gena u ljudi) uglavnom nemaju [[N-kraj|amino-terminalnu]] signalnu sekvencu. Za razliku od sekretornih proteina, prvi [[transmembranski domen]] djeluje kao prva signalna sekvenca, koja ih usmjerava na ER membranu. To također rezultira translokacijom [[N-kraj|amino terminala]] proteina u lumen ER membrane. Ova translokacija, koja je demonstrirana s [[opsin]]om u eksperimentima ''[[in vitro]]'',<ref>Kanner EM, Friedlander M, Simon SM. (2003). "Co-translational targeting and translocation of the amino terminus of opsin across the endoplasmic membrane requires GTP but not ATP". J. Biol. Chem. 278 (10): 7920–7926. {{doi|10.1074/jbc.M207462200}}. {{PMID|12486130}}.</ref><ref>Kanner EM, Klein IK. et al. (2002). "The amino terminus of opsin translocates "posttranslationally" as efficiently as cotranslationally". Biochemistry 41 (24): 7707–7715. {{doi|10.1021/bi0256882}}. {{PMID|12056902}}.</ref> razbija uobičajeni obrazac "kotranslacijske" translokacije koji je oduvijek vrijedio za proteine sisara usmjerenih na ER. Velik dio mehanike transmembranske topologije i savijanja tek treba razjasniti. ===Posttranslacijska translokacija=== Iako je većina sekretornih proteina kotranslacijski translocirana, neki se prevode u [[citosol]]u i kasnije se transportiraju u [[endoplazmatski retikulum|ER]]/[[plazmamembrana|plazmamembranu]], putem posttranslacijskog sistema. Kod prokariota ovaj proces zahtijeva određene kofaktore kao što su [[SecA]] i [[SecB]], a olakšavaju ga [[Sec62]] i [[Sec63]], dva proteina vezana na membranu.<ref>{{cite journal | vauthors = Rapoport TA | title = Protein translocation across the eukaryotic endoplasmic reticulum and bacterial plasma membranes | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-11-29_450_7170/page/n111 | journal = [[Nature]] | volume = 450 | issue = 7170 | pages = 663–9 | date = novembar 2007 | pmid = 18046402 | doi = 10.1038/nature06384 | bibcode = 2007Natur.450..663R | s2cid = 2497138 }}</ref> Kompleks Sec63, koji je ugrađen u ER membranu, uzrokuje hidrolizu [[ATP]]-a, dopuštajući [[šaperon]]skim proteinima da se vežu na izloženi peptidni lanac i gurnu polipeptid u lumen ER. U [[lumen (anatomija)|lumenu]], polipeptidni lanac se može pravilno presavijati. Ovaj se proces događa samo u nesavijenim proteinima koji se nalaze u [[citosol]]u.<ref>{{cite book| vauthors = Lodish H, Berk A, Kaiser C, Krieger M, Bretscher A, Ploegh H, Amon A, Martin K |title=Molecular Cell Biology|date=2008|publisher=W.H. Freeman and Company|isbn=978-1-4641-8339-3|edition=8th|location=New York|pages=591–592}}</ref> Osim toga, proteini usmjereni na druga ćelijska odredišta, kao što su [[mitohondrije]], [[hloroplasti]] ili [[peroksisom]]i, koriste specijalizirane posttranslacijske puteve. Proteini ciljani na jedro također se translociraju posttranslacijsko dodavanjem [[signal jedarne lokalizacije|signala jedarne lokalizacije (NLS)]] koji podstiče prolaz kroz [[jedarna ovojnica|jedarnu ovojnicu]] preko [[jedarna pora|jedarnih pora]].<ref>{{cite journal | vauthors = Lange A, Mills RE, Lange CJ, Stewart M, Devine SE, Corbett AH | title = Classical nuclear localization signals: definition, function, and interaction with importin alpha | journal = The Journal of Biological Chemistry | volume = 282 | issue = 8 | pages = 5101–5 | date = februar 2007 | pmid = 17170104 | pmc = 4502416 | doi = 10.1074/jbc.R600026200 | doi-access = free }}</ref> ==Sortiranje proteina== === Mitohondrija === {{glavni|TIM/TOM kompleks}} Većina [[mitohondrija|mitohondrijskih]] [[protein]]a sintetizira se kao [[citosol]]ni prekursori koji sadrže unos [[peptidni signal|peptidnih signala]]. [[Citosol]]ni [[šaperon]]i isporučuju [[preprotein]]e do receptora povezanih s kanalima u [[mitohondrijska membrana|mitohondrijskoj membrani]]. [[Predprotein]] s predsekvencijom usmjerenom na [[mitohondrije]] vezan je [[receptor (biokemija)|receptoriima]] i općom importnom porom (GIP), zajednički poznatim kao [[translokaza vanjske membrane]] (TOM), na [[vanjska mitohondrijska membrana|vanjskoj membrani]]. Zatim se translociraju kroz TOM kao ukosnice. Predprotein se prenosi kroz [[međumembranski prostor]] malim TIM-ovima (koji također djeluju kao molekulski [[šaperoni]]) do TIM23 ili TIM22 ([[translokaza unutrašnje membrane]]) na [[Unutrašnja mitohondrijska membrana|unutarnjoj membrani]]. Unutar [[matrica (biologija)|matrice]] [[ciljana sekvenca]] odcjepljuje se pomoću mtHsp70. Poznata su tri [[receptor (biohemija)|receptora]] [[mitohondrija|mitohondrijske]] vanjske membrane: # '''TOM70''': Veže se na unutrašnje ciljane peptide i djeluje kao tačka spajanja za citosolne šaperone. # '''TOM20''': Veže predsekvence. # '''TOM22''': Veže i predsekvence i interne ciljane peptide. TOM kanal ([[TOM40]]) je kanal visoke vodljivosti specifične za [[kation]]e s [[molekularna težina|molekulskom težinom]] od 410 [[dalton (jedinica)|kDa]] i porama [[promjer]]a od 21Å. Presekvencijska translokaza23 (TIM23) lokalizirana je na [[Unutrašnja mitohondrijska membrana|unutrašnjoj mitohondrijskoj membrani]] i djeluje kao protein koji stvara pore i veže prekursorske proteine sa svojim [[N-terminal]]om. TIM23 djeluje kao translokator za pretproteine za mitohondrijski matriks, unutrašnju mitohondrijsku membranu kao i za intermembranski prostor. TIM50 je vezan za TIM23 na unutrašnjoj strani mitohondrija i utvrđeno je da veže presekvence. TIM44 je vezan na strani matrice i pronađeno je da se veže za mtHsp70. <br/> Presekvenca translokaze 22 (TIM22) veže pretproteine isključivo vezane za unutrašnju mitohondrijsku membranu. Ciljane sekvence [[Mitohondrijski matriks|mitohondrijskog matriksa]] bogate su pozitivno nabijenim i hidroksiliranim [[aminokiselina]]ma. Proteini su usmjereni na submitohondrijske odjeljke višestrukim signalima i nekoliko putova. Ciljanje na vanjsku membranu, [[međumembranski prostor]] i unutrašnju membranu često zahtijeva još jednu signalnu sekvencu uz matričnu ciljanu sekvencu. ===Hloroplasti=== Pretprotein za [[hloroplast]] može sadržavati stromnu importnu sekvencu ili stromnu i [[tilakoid]]nu ciljanu sekvencu. Većina pretproteina prenosi se kroz [[TIC/TOC kompleks|Toc i Tic komplekse]] koji se nalaze unutar ovojnice hloroplasta. U stromi se stromna importna sekvenca otcijepi i presavije, a razvrstavanje unutar hloroplasta na [[tilakoid]] se nastavlja. Proteini usmjereni na ovojnicu hloroplasta obično nemaju cjepivu sekvencu za sortiranje. ===I hloroplasti i mitohondrije=== Mnogi proteini su potrebni i u [[mitohondrija]]ma i u [[hloroplast]]ima.<ref>{{cite journal | vauthors = Sharma M, Bennewitz B, Klösgen RB | title = Rather rule than exception? How to evaluate the relevance of dual protein targeting to mitochondria and chloroplasts | journal = Photosynthesis Research | volume = 138 | issue = 3 | pages = 335–343 | date = decembar 2018 | pmid = 29946965 | doi = 10.1007/s11120-018-0543-7 | s2cid = 49427254 }}</ref> Općenito, dvostruko ciljani peptid je srednjeg karaktera u odnosu na dva specifična. Ciljani peptidi ovih [[protein]]a imaju visok sadržaj baznih i [[hidrofob]]nih [[aminokiselina]], nizak sadržaj negativno nabijenih [[aminokiselina]]. Imaju manji sadržaj [[alanin]]a, a veći sadržaj [[leucin]]a i [[fenilalanin]]a. Dvostruko ciljani proteini imaju više [[hidrofob]]ni ciljani peptid nego mitohondrijski i hloroplastni. Međutim, zamorno je predviđati je li peptid dvostruko ciljan ili ne na temelju njegovih [[Fizička hedmija|fizičkohemijskih]] karakteristika. ===Peroksisomi=== Svi [[peroksisom]]ski proteini su kodirani jedarnim genima.<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/828743403|title=Encyclopedia of biological chemistry|others=Lennarz, William J.,, Lane, M. Daniel|date=8. 1. 2013|isbn=978-0-12-378631-9|edition=Second|location=London|oclc=828743403}}</ref> Do danas postoje dva tipa poznatih [[Peroksisomni ciljajući signal|peroksisomnih ciljajućih signala]] (PTS):<ref>{{cite journal | vauthors = Baerends RJ, Faber KN, Kiel JA, van der Klei IJ, Harder W, Veenhuis M | title = Sorting and function of peroxisomal membrane proteins | journal = FEMS Microbiology Reviews | volume = 24 | issue = 3 | pages = 291–301 | date = juli 2000 | pmid = 10841974 | doi = 10.1111/j.1574-6976.2000.tb00543.x | url = https://pure.rug.nl/ws/files/10174166/2000FEMSMicrobiolRevBaerends.pdf | doi-access = free }}</ref> # '''Peroksizom ciljani signal 1 (PTS1)''': [[C-terminal]]ni tripeptid s konsenzusnom sekvencom (S/A/C)-(K/R/H)-(L/A). Najčešći PTS1 je [[serin]]-[[lizin]]-[[leucin]] (SKL). Većina peroksisomskih matriksnih proteina posjeduje signal tipa PTS1. # '''Peroksisom ciljani signal 2 (PTS2)''': nenapeptid smješten blizu [[N-kraj]]a s [[konsenzusna sekvenca|konsenzusnom sekvencom]] (R/K)-(L/V/I)-XXXXX-(H/Q)-( L/A/F) (gdje X može biti bilo koja aminokiselina). Postoje i proteini koji nemaju niti jedan od ovih signala. Njihov se transport može temeljiti na takozvanom „prasac“ mehanizmu ("piggy-back"): takvi se proteini povezuju s proteinima matriksa koji posjeduju PTS1 i zajedno s njima se translociraju u peroksisomni matriks..<ref>{{cite journal | vauthors = Saryi NA, Hutchinson JD, Al-Hejjaj MY, Sedelnikova S, Baker P, Hettema EH | title = Pnc1 piggy-back import into peroxisomes relies on Gpd1 homodimerisation | journal = Scientific Reports | volume = 7 | issue = 1 | pages = 42579 | date = februar 2017 | pmid = 28209961 | doi = 10.1038/srep42579 | pmc = 5314374 | bibcode = 2017NatSR...742579S }}</ref> ==Bolesti== Transport proteina je neispravan u sljedećim genetičkim bolestima: *[[Zellwegerov sindrom]]. *[[Adrenoleukodistrofija]] (ALD). *[[Refsumova bolest]] *[[Parkinsonova bolest]]<ref>{{cite journal | vauthors = MacLeod DA, Rhinn H, Kuwahara T, Zolin A, Di Paolo G, McCabe BD, MacCabe BD, Marder KS, Honig LS, Clark LN, Small SA, Abeliovich A | display-authors = 6 | title = RAB7L1 interacts with LRRK2 to modify intraneuronal protein sorting and Parkinson's disease risk | journal = Neuron | volume = 77 | issue = 3 | pages = 425–39 | date = februar 2013 | pmid = 23395371 | doi = 10.1016/j.neuron.2012.11.033 | pmc = 3646583 }}</ref> *[[Hiperholesterolemija]], [[ateroscleroza]], [[gojaznost]] i [[diajbetes]]<ref name="Protein sorting gone wrong--VPS10P"/> ==U bakterijama i arhejama== Kao što je gore objašnjeno, većina prokariotskih membranski vezanih i sekretornih proteina ciljana je na plazmamembranu, preko kotranslacijskog puta koji koristi bakterijski SRP ili posttranslacijskog puta, što zahtijeva SecA i SecB. Na plazmamembrani, ova dva puta dostavljaju proteine u SecYEG translokon radi translokacije. [[Bakterije]] mogu imati jednu plazmamembranu ([[Gram-pozitivne bakterije]]) ili unutrašnju membranu plus vanjsku membranu, odvojenu [[periplazma|periplazmom]] ([[Gram-negativne bakterije]]). Osim plazmamembrane, većini prokariota nedostaju [[organele]] vezane za membranu kao što se nalaze u eukariota, ali oni mogu sastavljati proteine na različite vrste inkluzija kao što su plinske [[vezikule]] i granule za skladištenje. ===[[Gram-negativne bakterije]]=== {{glavni|Lučenje|Gram-negativna bakterijska sekrecija}} Kod Gram-negativnih bakterija, proteini se mogu ugraditi u plazmamembranu, vanjsku membranu, periplazmu ili izlučiti u okoliš. Sistemi za [[lučenje]] proteina kroz vanjsku membranu bakterije mogu biti prilično složeni i imju ključnu ulogu u patogenezi. Ovi se sistemi mogu opisati kao sekrecija tipa I, sekrecija tipa II itd. ===[[Gram-pozitivne bakterije]]=== {{glavni|lučenje|Gram-pozitivna bakterijska sekrecija}} U većini Gram-pozitivnih bakterija, određeni proteini su ciljani za eksport kroz plazmamembranu i naknadno kovalentno vezanje na [[ćelijski zid]] bakterije. Specijalizirani [[enzim]], [[sortaza]], cijepa ciljni protein na karakterističnom mjestu prepoznavanja u blizini proteina [[C-kraj]]a, kao što je LPXTG motiv (gdje X može biti bilo koja aminokiselina), zatim prenosi protein na ćelijski zid. Pronađeno je nekoliko analognih sistema koji također imaju motiv potpisa na van[[citoplazma]]tskom licu, [[C-terminal]]ni [[transmembranski domen]] i klaster baznih ostataka na [[citosol]]noj strani na ekstremnom C-terminalu proteina. Sistem PEP-CTERM/[[egzosortaza]], koji se nalazi u mnogim Gram-negativnim bakterijama, čini se da je povezan s proizvodnjom [[vanćelijski matriks|vanćelijske polimerne tvari]]. Sistem PGF-CTERM/arhaeosortaza A u [[Archaea]] povezan je s proizvodnjom [[S-sloj]]a. Sistem GlyGly-CTERM/rombosortaza, koji se nalazi u rodovima ''Shewanella'', ''Vibrio'' i nekoliko drugih, čini se uključen u oslobađanje [[proteaza]], [[nukleaza]] i drugih enzima. ==Bioinformatički alati== * [[Minimotif Miner]] je bioinformatički alat koji pretražuje upite proteinske sekvence za poznate motive sekvence ciljane proteinske sekvence. * [https://phobius.sbc.su.se/ Phobius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220517103010/https://phobius.sbc.su.se/ |date=17. 5. 2022 }} predicts signal peptides based on a supplied primary sequence. * [http://www.cbs.dtu.dk/services/SignalP/ SignalP] predicts signal peptide cleavage sites. * [http://www.bio-sof.com/loctree LOCtree] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211221230750/http://bio-sof.com/loctree |date=21. 12. 2021 }} predicts the subcellular localization of proteins. == Također pogledajte== * [[Skupni protok]] * [[COPI]] * [[COPII]] * [[Klatrin]] * [[LocDB]] * [[PSORTdb]] * [[Signalni peptid]] == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{MeSH name|Protein+Transport}} {{Proteinske teme}} {{Posttranslacijska modifikacija}} {{DEFAULTSORT:Protein Targeting}} [[Kategorija:Ciljanje proteina| ]] [[Kategorija:Posttranslacijske modifikacije]] [[Kategorija:Membranski proteini]] 17g0phbqu4wvs0pwfmhqv32i8mll6la 0 490745 3917474 3578567 2026-08-10T18:18:31Z ~2026-40953-36 184585 /* Historija */ 3917474 wikitext text/x-wiki '''Hokejaška liga Bosne i Hercegovine''' (BHL) je najviša liga u [[Hokej na ledu|hokeju na ledu]] u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]]. Organizirana je od strane Hokejaškog saveza Bosne i Hercegovine. == Historija == Hokej se u Bosni i Hercegovini sporo razvijao, i bio je skoncentrisan jedino u Sarajevu. Do kasnijih 1980-ih, jedan tim, HK Bosna, izborio je plasman u Jugoslovensku hokejašku ligu. Krajem Jugoslavije i dolaskom rata, došao je i kraj hokeja u zemlji, na neko vrijeme. [[Rat u Bosni i Hercegovini|Rat]] i ekonomske poteškoće su neko vrijeme spriječile organizaciju/formiranje lige. Prva sezona lige održana je 2002-03, sa četiri tima. Nakon sezone tri tima jednostavno nisu mogla ostati aktivna. Njihovim raspadom, liga je otišla u pauzu na šest godina do sezone 2009–10.<ref>{{Cite web|url=http://thehockeyhouse.net/international-hockey/a-short-history-of-the-bosnia-and-herzegovina-ice-hockey-team/|title=A Short History of the Bosnia and Herzegovina Ice Hockey Team|last=Steven Ellis|date=2. 4. 2015|publisher=Hockey House|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20161101121107/http://thehockeyhouse.net/international-hockey/a-short-history-of-the-bosnia-and-herzegovina-ice-hockey-team/|archive-date=1. 11. 2016|url-status=dead|access-date=6. 4. 2017}}</ref> Liga je u ovom trenutku striktno amaterska sa niskim/razvijenim nivoom igre bez provjere tijela. Sve hokejaške utakmice u BiH igraju se u najvećem i glavnom gradu zemlje, [[Sarajevo|Sarajevu]], u [[Olimpijska dvorana Zetra|Olimpijskoj dvorani Zetra]]. Drugo klizalište na [[Skenderija|Skenderiji]] koje je dotrajalo nije bilo spremno za sezonu 2009. godine. Rekonstrukcija je počela u februaru 2010.<ref>[http://sportsport.ba/forum/viewtopic.php?f=30&t=1529&start=20&st=0&sk=t&sd=a HK Bosna forum thread] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110706132040/http://sportsport.ba/forum/viewtopic.php?f=30&t=1529&start=20&st=0&sk=t&sd=a |date=6. 7. 2011 }}, sportsport.ba (ba)</ref> Trenutno nijedan drugi grad nema klizalište propisane veličine. Na početku sezone 2011–12 objavljeno je da je HK Bosna istupila iz lige kako bi mogla nastupiti u novoformiranom Otvorenom prvenstvu Bosne i Hercegovine, međunarodnoj ligi sa timovima iz [[Bugarska|Bugarske]], [[Grčka|Grčke]] i [[Sjeverna Makedonija|Republike Makedonije]].<ref name="HKBOSNALEAVES">{{Cite web|url=http://shlbih.com.ba/ba/?p=415|title=Otvoreno prvenstvo BiH u hokeju na ledu|publisher=[[Bosnia and Herzegovina Ice Hockey Federation]]|language=bs|archive-url=https://www.webcitation.org/64g5Lq5vI?url=http://shlbih.com.ba/ba/?p=415|archive-date=14. 1. 2012|url-status=dead|access-date=14. 1. 2012}}</ref> Liga je također promijenila skraćenicu iz "BHL" u "BHHL", a HK Ilidža 2010 promijenio je naziv u HK Ajkule Ilidža 2010.<ref name="BHHLNAME">{{Cite web|url=http://eurohockey.com/league/995-bhhl.html|title=BHHL|publisher=Eurohockey.com|access-date=14. 1. 2012}}</ref> == Timovi == U sezoni 2002/03 takmičila su se četiri tima — HK Bosna, HK Ilidža 2010, HK Jahorina i HK Šampion . Međutim, nakon završetka sezone HK Jahorina i HK Šampion su odustali i liga je završila.<ref name="HOCKEY365 200203SEASON">{{Cite web|url=http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Bosnie2003.htm|title=Championnat de Bosnie-Herzégovine 2002/03|publisher=Hockey365|language=fr|archive-url=https://www.webcitation.org/5wVuLkiv5?url=http://hockey365.celeonet.fr/hockeyarchives/Bosnie2003.htm|archive-date=15. 2. 2011|url-status=live|access-date=15. 2. 2011}}</ref> Kada se liga vratila u sezonu 2009/10, dvije nove ekipe, HK Stari Grad i HK Alfa, pridružile su se ligi sa HK Bosna.<ref name="HOCKEY365 BIH0910">{{Cite web|url=http://www.passionhockey.com/hockeyarchives/Bosnie2010.htm|title=Championnat de Bosnie-Herzégovine 2009/10|publisher=Hockey365|language=fr|archive-url=https://www.webcitation.org/5wUFzekUd?url=http://hockey365.celeonet.fr/hockeyarchives/Bosnie2010.htm|archive-date=14. 2. 2011|url-status=live|access-date=14. 2. 2011}}</ref> Sezona 2010–11 ima četiri tima koji se takmiče u Sarajevu sa tri ekipe iz prethodne sezone i povratka HK Ilidža 2010.<ref name="201011SEASON">{{Cite web|url=http://www.shlbih.com.ba/bh_liga_u_hokeju_na_ledu.htm|title=Sezona 2010/2011 Raspored-Schedule|publisher=[[Bosnia and Herzegovina Ice Hockey Federation]]|language=bs|archive-url=https://www.webcitation.org/5xf8jOUnq?url=http://www.shlbih.com.ba/bh_liga_u_hokeju_na_ledu.htm|archive-date=3. 4. 2011|url-status=dead|access-date=19. 2. 2011}}</ref> Sezona 2011–12 smanjena je na tri tima nakon što je HK Bosna napustila ligu, vraćajući se u kasnijim sezonama.<ref name="HKBOSNALEAVES">{{Cite web|url=http://shlbih.com.ba/ba/?p=415|title=Otvoreno prvenstvo BiH u hokeju na ledu|publisher=[[Bosnia and Herzegovina Ice Hockey Federation]]|language=bs|archive-url=https://www.webcitation.org/64g5Lq5vI?url=http://shlbih.com.ba/ba/?p=415|archive-date=14. 1. 2012|url-status=dead|access-date=14. 1. 2012}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="true">[https://www.webcitation.org/64g5Lq5vI?url=http://shlbih.com.ba/ba/?p=415 "Otvoreno prvenstvo BiH u hokeju na ledu"] (in Bosnian). [[Federacija hokeja na ledu Bosne i Hercegovine|Bosnia and Herzegovina Ice Hockey Federation]]. Archived from [http://shlbih.com.ba/ba/?p=415 the original] on 2012-01-14<span class="reference-access-date">. Retrieved <span class="nowrap">2012-01-14</span></span>.</cite> </ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:CS1 Bosnian-language sources (bs)]] [[Kategorija:Sportske lige u Bosni i Hercegovini]] 0xh4qqdkhwlmx30axqutplyxu3d2lbq 0 492286 3917416 3914118 2026-08-10T12:08:32Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:İctimai_Televiziya_(2021).png|İctimai_Televiziya_(2021).png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Taivo|Taivo]]; razlog: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]): Mass del 3917416 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | logo = | početak_emitiranja = 29. avgusta 2005 | ime = İctimai Televiziya | država = [[Azerbejdžan]] | format_slike = 16:9 [[HDTV]] | sjedište = [[Baku]], [[Azerbejdžan]] | vlasnik = Public Television and Radio Broadcasting Company | veb-sajt = [http://www.itv.az/ itv.az] }} '''İctimai Television'''<ref>{{Cite web|url=https://itv.az/about/|title=İTV|website=itv.az|access-date=7. 1. 2026}}</ref> ({{Jez-az|İctimai Televiziya}} “Javna televizija”), ili '''İTV''', je javni televizijski kanal u [[Azerbejdžan]]u. Zvanično je počeo da se emituje 29. avgusta 2005. godine nakon što je osnovan zakonom početkom 2004. godine, kao prvi nezavisni javni emiter u Azerbejdžanu. Kanal se nalazi u [[Baku]]u. == Organizacija == İTV se prvenstveno finansira putem reklama i državnih plaćanja. Zakon iz januara 2004. o stvaranju kanala zahtevao je da finansiranje dolazi iz [[RTV-taksa|televizijske]] pretplate počevši od januara 2010. godine, ali ovaj deo zakona trenutno tek treba da se primeni od July 2022 godine. Kanalom upravlja Javna televizijska i radiodifuzna kompanija ({{Jez-az|İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti}}), koji se sastoji od devetočlanog vijeća čije članove odobrava [[predsjednik Azerbejdžana]] i generalnog direktora kojeg bira vijeće, a odobrava ga i predsjednik. Kompanija takođe upravlja javnom radio stanicom ''İctimai Radio'' koja je počela sa emitovanjem 10. januara 2006. Ovaj aranžman, kao i nastavak državnog finansiranja, bili su predmet kritike od strane [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] na osnovu toga da je kanal možda previše blisko povezan sa vladom da bi bio potpuno nezavisan i nepristrasan. == Programiranje == İTV je postao član [[Evropska radiodifuzijska unija|Evropske radiodifuzne unije]] 5. jula 2007. godine, što joj je omogućilo da učestvuje u događajima kao što je [[Eurosong|takmičenje za pesmu Evrovizije]], na koje je prvi put učestvovalo [[Eurosong 2008.|2008. godine]]. Nakon pobjede Azerbejdžana na Eurosongu 2011., İTV je bio domaćin takmičenja [[Eurosong 2012.|2012]]. u Bakuu. Emiter je takođe trebalo da bude domaćin Trećeg plesnog takmičenja Evrovizije u Bakuu, ali je ovaj događaj odložen na neodređeno vreme zbog nedostatka učesnika. == Historija logotipa == <gallery caption="Logotipi İctimai TV i radija"> Datoteka:İctimai Televiziya (2005-2007).png|2005–2007 Datoteka:İctimai Televiziya (2007-2013).png|2007–2013 Datoteka:İctimai Televiziya (2013-2018).png|2013–2018 Datoteka:İctimai Televiziya (2019-2020).png|2019–2021 Datoteka:Ictimai-radio-logo.png|İctimai Radio (2019–2021) Datoteka:90FM Ictimai logo 1.png|İctimai Radio (2021 – danas) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.itv.az/ Službeni veb-sajt] (na azerbejdžanskom){{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Azerbejdžanske TV-stanice]] [[Kategorija:Televizijske kompanije u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:TV-stanice osnovane 2005.]] fkg1dtzfrugzez0ws2nh83552sqt7p6 3917417 3917416 2026-08-10T12:09:08Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:İctimai_Televiziya_(2019-2020).png|İctimai_Televiziya_(2019-2020).png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Taivo|Taivo]]; razlog: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]) 3917417 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | logo = | početak_emitiranja = 29. avgusta 2005 | ime = İctimai Televiziya | država = [[Azerbejdžan]] | format_slike = 16:9 [[HDTV]] | sjedište = [[Baku]], [[Azerbejdžan]] | vlasnik = Public Television and Radio Broadcasting Company | veb-sajt = [http://www.itv.az/ itv.az] }} '''İctimai Television'''<ref>{{Cite web|url=https://itv.az/about/|title=İTV|website=itv.az|access-date=7. 1. 2026}}</ref> ({{Jez-az|İctimai Televiziya}} “Javna televizija”), ili '''İTV''', je javni televizijski kanal u [[Azerbejdžan]]u. Zvanično je počeo da se emituje 29. avgusta 2005. godine nakon što je osnovan zakonom početkom 2004. godine, kao prvi nezavisni javni emiter u Azerbejdžanu. Kanal se nalazi u [[Baku]]u. == Organizacija == İTV se prvenstveno finansira putem reklama i državnih plaćanja. Zakon iz januara 2004. o stvaranju kanala zahtevao je da finansiranje dolazi iz [[RTV-taksa|televizijske]] pretplate počevši od januara 2010. godine, ali ovaj deo zakona trenutno tek treba da se primeni od July 2022 godine. Kanalom upravlja Javna televizijska i radiodifuzna kompanija ({{Jez-az|İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti}}), koji se sastoji od devetočlanog vijeća čije članove odobrava [[predsjednik Azerbejdžana]] i generalnog direktora kojeg bira vijeće, a odobrava ga i predsjednik. Kompanija takođe upravlja javnom radio stanicom ''İctimai Radio'' koja je počela sa emitovanjem 10. januara 2006. Ovaj aranžman, kao i nastavak državnog finansiranja, bili su predmet kritike od strane [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] na osnovu toga da je kanal možda previše blisko povezan sa vladom da bi bio potpuno nezavisan i nepristrasan. == Programiranje == İTV je postao član [[Evropska radiodifuzijska unija|Evropske radiodifuzne unije]] 5. jula 2007. godine, što joj je omogućilo da učestvuje u događajima kao što je [[Eurosong|takmičenje za pesmu Evrovizije]], na koje je prvi put učestvovalo [[Eurosong 2008.|2008. godine]]. Nakon pobjede Azerbejdžana na Eurosongu 2011., İTV je bio domaćin takmičenja [[Eurosong 2012.|2012]]. u Bakuu. Emiter je takođe trebalo da bude domaćin Trećeg plesnog takmičenja Evrovizije u Bakuu, ali je ovaj događaj odložen na neodređeno vreme zbog nedostatka učesnika. == Historija logotipa == <gallery caption="Logotipi İctimai TV i radija"> Datoteka:İctimai Televiziya (2005-2007).png|2005–2007 Datoteka:İctimai Televiziya (2007-2013).png|2007–2013 Datoteka:İctimai Televiziya (2013-2018).png|2013–2018 Datoteka:Ictimai-radio-logo.png|İctimai Radio (2019–2021) Datoteka:90FM Ictimai logo 1.png|İctimai Radio (2021 – danas) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.itv.az/ Službeni veb-sajt] (na azerbejdžanskom){{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Azerbejdžanske TV-stanice]] [[Kategorija:Televizijske kompanije u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:TV-stanice osnovane 2005.]] 79vzeh4deivfphqikg04hj15kl2dmlr 3917418 3917417 2026-08-10T12:09:22Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:İctimai_Televiziya_(2013-2018).png|İctimai_Televiziya_(2013-2018).png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Taivo|Taivo]]; razlog: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]) 3917418 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | logo = | početak_emitiranja = 29. avgusta 2005 | ime = İctimai Televiziya | država = [[Azerbejdžan]] | format_slike = 16:9 [[HDTV]] | sjedište = [[Baku]], [[Azerbejdžan]] | vlasnik = Public Television and Radio Broadcasting Company | veb-sajt = [http://www.itv.az/ itv.az] }} '''İctimai Television'''<ref>{{Cite web|url=https://itv.az/about/|title=İTV|website=itv.az|access-date=7. 1. 2026}}</ref> ({{Jez-az|İctimai Televiziya}} “Javna televizija”), ili '''İTV''', je javni televizijski kanal u [[Azerbejdžan]]u. Zvanično je počeo da se emituje 29. avgusta 2005. godine nakon što je osnovan zakonom početkom 2004. godine, kao prvi nezavisni javni emiter u Azerbejdžanu. Kanal se nalazi u [[Baku]]u. == Organizacija == İTV se prvenstveno finansira putem reklama i državnih plaćanja. Zakon iz januara 2004. o stvaranju kanala zahtevao je da finansiranje dolazi iz [[RTV-taksa|televizijske]] pretplate počevši od januara 2010. godine, ali ovaj deo zakona trenutno tek treba da se primeni od July 2022 godine. Kanalom upravlja Javna televizijska i radiodifuzna kompanija ({{Jez-az|İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti}}), koji se sastoji od devetočlanog vijeća čije članove odobrava [[predsjednik Azerbejdžana]] i generalnog direktora kojeg bira vijeće, a odobrava ga i predsjednik. Kompanija takođe upravlja javnom radio stanicom ''İctimai Radio'' koja je počela sa emitovanjem 10. januara 2006. Ovaj aranžman, kao i nastavak državnog finansiranja, bili su predmet kritike od strane [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] na osnovu toga da je kanal možda previše blisko povezan sa vladom da bi bio potpuno nezavisan i nepristrasan. == Programiranje == İTV je postao član [[Evropska radiodifuzijska unija|Evropske radiodifuzne unije]] 5. jula 2007. godine, što joj je omogućilo da učestvuje u događajima kao što je [[Eurosong|takmičenje za pesmu Evrovizije]], na koje je prvi put učestvovalo [[Eurosong 2008.|2008. godine]]. Nakon pobjede Azerbejdžana na Eurosongu 2011., İTV je bio domaćin takmičenja [[Eurosong 2012.|2012]]. u Bakuu. Emiter je takođe trebalo da bude domaćin Trećeg plesnog takmičenja Evrovizije u Bakuu, ali je ovaj događaj odložen na neodređeno vreme zbog nedostatka učesnika. == Historija logotipa == <gallery caption="Logotipi İctimai TV i radija"> Datoteka:İctimai Televiziya (2005-2007).png|2005–2007 Datoteka:İctimai Televiziya (2007-2013).png|2007–2013 Datoteka:Ictimai-radio-logo.png|İctimai Radio (2019–2021) Datoteka:90FM Ictimai logo 1.png|İctimai Radio (2021 – danas) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.itv.az/ Službeni veb-sajt] (na azerbejdžanskom){{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Azerbejdžanske TV-stanice]] [[Kategorija:Televizijske kompanije u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:TV-stanice osnovane 2005.]] obb0suzp4jb1479v1peu3cmbnebd1y2 3917419 3917418 2026-08-10T12:09:39Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:İctimai_Televiziya_(2007-2013).png|İctimai_Televiziya_(2007-2013).png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Taivo|Taivo]]; razlog: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]) 3917419 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | logo = | početak_emitiranja = 29. avgusta 2005 | ime = İctimai Televiziya | država = [[Azerbejdžan]] | format_slike = 16:9 [[HDTV]] | sjedište = [[Baku]], [[Azerbejdžan]] | vlasnik = Public Television and Radio Broadcasting Company | veb-sajt = [http://www.itv.az/ itv.az] }} '''İctimai Television'''<ref>{{Cite web|url=https://itv.az/about/|title=İTV|website=itv.az|access-date=7. 1. 2026}}</ref> ({{Jez-az|İctimai Televiziya}} “Javna televizija”), ili '''İTV''', je javni televizijski kanal u [[Azerbejdžan]]u. Zvanično je počeo da se emituje 29. avgusta 2005. godine nakon što je osnovan zakonom početkom 2004. godine, kao prvi nezavisni javni emiter u Azerbejdžanu. Kanal se nalazi u [[Baku]]u. == Organizacija == İTV se prvenstveno finansira putem reklama i državnih plaćanja. Zakon iz januara 2004. o stvaranju kanala zahtevao je da finansiranje dolazi iz [[RTV-taksa|televizijske]] pretplate počevši od januara 2010. godine, ali ovaj deo zakona trenutno tek treba da se primeni od July 2022 godine. Kanalom upravlja Javna televizijska i radiodifuzna kompanija ({{Jez-az|İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti}}), koji se sastoji od devetočlanog vijeća čije članove odobrava [[predsjednik Azerbejdžana]] i generalnog direktora kojeg bira vijeće, a odobrava ga i predsjednik. Kompanija takođe upravlja javnom radio stanicom ''İctimai Radio'' koja je počela sa emitovanjem 10. januara 2006. Ovaj aranžman, kao i nastavak državnog finansiranja, bili su predmet kritike od strane [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] na osnovu toga da je kanal možda previše blisko povezan sa vladom da bi bio potpuno nezavisan i nepristrasan. == Programiranje == İTV je postao član [[Evropska radiodifuzijska unija|Evropske radiodifuzne unije]] 5. jula 2007. godine, što joj je omogućilo da učestvuje u događajima kao što je [[Eurosong|takmičenje za pesmu Evrovizije]], na koje je prvi put učestvovalo [[Eurosong 2008.|2008. godine]]. Nakon pobjede Azerbejdžana na Eurosongu 2011., İTV je bio domaćin takmičenja [[Eurosong 2012.|2012]]. u Bakuu. Emiter je takođe trebalo da bude domaćin Trećeg plesnog takmičenja Evrovizije u Bakuu, ali je ovaj događaj odložen na neodređeno vreme zbog nedostatka učesnika. == Historija logotipa == <gallery caption="Logotipi İctimai TV i radija"> Datoteka:İctimai Televiziya (2005-2007).png|2005–2007 Datoteka:Ictimai-radio-logo.png|İctimai Radio (2019–2021) Datoteka:90FM Ictimai logo 1.png|İctimai Radio (2021 – danas) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.itv.az/ Službeni veb-sajt] (na azerbejdžanskom){{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Azerbejdžanske TV-stanice]] [[Kategorija:Televizijske kompanije u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:TV-stanice osnovane 2005.]] c37eh2k3ki7uzadeq8r9mgy7qf4ub7k 3917420 3917419 2026-08-10T12:09:53Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:İctimai_Televiziya_(2005-2007).png|İctimai_Televiziya_(2005-2007).png]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Taivo|Taivo]]; razlog: [[:c:COM:FU|Fair use]] material is not permitted on Wikimedia Commons ([[:c:COM:CSD#F2|F2]]) 3917420 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV | logo = | početak_emitiranja = 29. avgusta 2005 | ime = İctimai Televiziya | država = [[Azerbejdžan]] | format_slike = 16:9 [[HDTV]] | sjedište = [[Baku]], [[Azerbejdžan]] | vlasnik = Public Television and Radio Broadcasting Company | veb-sajt = [http://www.itv.az/ itv.az] }} '''İctimai Television'''<ref>{{Cite web|url=https://itv.az/about/|title=İTV|website=itv.az|access-date=7. 1. 2026}}</ref> ({{Jez-az|İctimai Televiziya}} “Javna televizija”), ili '''İTV''', je javni televizijski kanal u [[Azerbejdžan]]u. Zvanično je počeo da se emituje 29. avgusta 2005. godine nakon što je osnovan zakonom početkom 2004. godine, kao prvi nezavisni javni emiter u Azerbejdžanu. Kanal se nalazi u [[Baku]]u. == Organizacija == İTV se prvenstveno finansira putem reklama i državnih plaćanja. Zakon iz januara 2004. o stvaranju kanala zahtevao je da finansiranje dolazi iz [[RTV-taksa|televizijske]] pretplate počevši od januara 2010. godine, ali ovaj deo zakona trenutno tek treba da se primeni od July 2022 godine. Kanalom upravlja Javna televizijska i radiodifuzna kompanija ({{Jez-az|İctimai Televiziya və Radio Yayımları Şirkəti}}), koji se sastoji od devetočlanog vijeća čije članove odobrava [[predsjednik Azerbejdžana]] i generalnog direktora kojeg bira vijeće, a odobrava ga i predsjednik. Kompanija takođe upravlja javnom radio stanicom ''İctimai Radio'' koja je počela sa emitovanjem 10. januara 2006. Ovaj aranžman, kao i nastavak državnog finansiranja, bili su predmet kritike od strane [[Nevladina organizacija|nevladinih organizacija]] na osnovu toga da je kanal možda previše blisko povezan sa vladom da bi bio potpuno nezavisan i nepristrasan. == Programiranje == İTV je postao član [[Evropska radiodifuzijska unija|Evropske radiodifuzne unije]] 5. jula 2007. godine, što joj je omogućilo da učestvuje u događajima kao što je [[Eurosong|takmičenje za pesmu Evrovizije]], na koje je prvi put učestvovalo [[Eurosong 2008.|2008. godine]]. Nakon pobjede Azerbejdžana na Eurosongu 2011., İTV je bio domaćin takmičenja [[Eurosong 2012.|2012]]. u Bakuu. Emiter je takođe trebalo da bude domaćin Trećeg plesnog takmičenja Evrovizije u Bakuu, ali je ovaj događaj odložen na neodređeno vreme zbog nedostatka učesnika. == Historija logotipa == <gallery caption="Logotipi İctimai TV i radija"> Datoteka:Ictimai-radio-logo.png|İctimai Radio (2019–2021) Datoteka:90FM Ictimai logo 1.png|İctimai Radio (2021 – danas) </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.itv.az/ Službeni veb-sajt] (na azerbejdžanskom){{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Azerbejdžanske TV-stanice]] [[Kategorija:Televizijske kompanije u Azerbejdžanu]] [[Kategorija:TV-stanice osnovane 2005.]] 3ifcg21lpjkgyd2n0hfoshjgd17febm 0 493318 3917535 3842253 2026-08-11T06:14:44Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917535 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | datum_rođenja = {{datum_rođenja|df=yes|1953|05|18}}<ref name="whoswho">{{Who's Who | surname = Deutsch| othernames = Prof. David Elieser | id = U247346 | volume = 2014 | edition = April 2014 online | accessed = 26 July 2014 }}</ref> | akademski_savjetnici = | doktorski_studenti = [[Artur Ekert]]<ref name="mathgene">{{MathGenealogy|id=105748}}</ref> | nagrade = {{Plainlist| * [[Dirac Prize]] (1998) * [[Dirac Medal]] (2017)}} | slika = David Deutsch.jpg }} '''David Elieser Deutsch''' FRS <ref name="frs">{{Cite web|url=https://royalsociety.org/people/david-deutsch-11329/|title=Professor David Deutsch FRS|year=2008|website=royalsociety.org|publisher=[[Royal Society]]|location=London}} One or more of the preceding sentences incorporates text from the royalsociety.org website where: {{Citat|"All text published under the heading 'Biography' on Fellow profile pages is available under [[Creative Commons license|Creative Commons Attribution 4.0 International License]].” –{{cite web |title=Royal Society Terms, conditions and policies |url=https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |access-date=9. 3. 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161111170346/https://royalsociety.org/about-us/terms-conditions-policies/ |archive-date=11. 11. 2016 |url-status=live}}}}</ref> ( {{IPAc-en|d|ɔɪ|tʃ}} DOYTCH ; rođen 18. maja 1953.) je britanski [[fizičar]] na [[Univerzitet u Oxfordu|Univerzitetu u Oxfordu]]. Gostujući je profesor na Odsjeku za atomsku i lasersku fiziku u [[Centar za kvantno računanje|Centru za kvantno računanje]] (CQC) u [[Clarendon Laboratory|Clarendon laboratoriji]] Univerziteta u Oxfordu. Pionir je u polju [[Kvantno računanje|kvantnog računanja]] tako što je formulisao opis za [[Kvantna Turingova mašina|kvantnu Turingovu mašinu]], kao i specificirajući algoritam dizajniran za rad na kvantnom računaru.<ref name="Deutsch1985">{{Cite journal|last=Deutsch|first=David|date=1985|title=Quantum theory, the Church-Turing principle and the universal quantum computer|journal=[[Proceedings of the Royal Society A]]|volume=400|issue=1818|pages=97–117|bibcode=1985RSPSA.400...97D|doi=10.1098/rspa.1985.0070}}</ref> On je također predložio upotrebu zamršenih stanja i Bellove teoreme za [[Kvantna distribucija ključa|distribuciju kvantnih ključeva]] <ref name="Deutsch1985" /> i zagovornik je [[Višesvjetska interpretacija|višesvjetske interpretacije]] [[Kvantna mehanika|kvantne mehanike]].<ref name="scopus">{{Scopus id}}</ref> == Rani život i obrazovanje == Deutsch je rođen u [[Spisak britanskih jevrejskih naučnika|jevrejskoj porodici]] u [[Haifa|Haifi]], Izrael, 18. maja 1953, kao sin Oskara i Tikve Deutsch. U Londonu, David je pohađao školu Geneva House u [[Cricklewood]]u (njegovi roditelji su posjedovali i vodili restoran Alma na Cricklewood Broadwayu), nakon čega je slijedila [[škola William Ellis]] u Highgateu (tada škola za dobrovoljnu pomoć u sjevernom Londonu) prije nego što je čitao [[prirodne nauke (Cambridge)|prirodne nauke]] na [[Clare College, Cambridge]]. i uzimajući [[dio III matematičkih triposa]]. Nastavio je na [[Wolfson College, Oksford|Wolfson College u Oxfordu]] radi doktorata iz [[Teorijska fizika|teorijske fizike]] <ref name="dphd">{{Cite thesis}}</ref> i napisao svoju tezu o [[Kvantna teorija polja|kvantnoj teoriji polja]] u [[Opća teorija relativnosti|zakrivljenom prostoru-vremenu]] pod nadzorom [[Dennis Sciama|Dennisa Sciama]] i [[Philip Candelas|Philipa Candelasa]].<ref name="dphd" /><ref>{{Cite journal|last=Deutsch|first=David|last2=Candelas|first2=Philip|year=1979|title=Boundary effects in quantum field theory|journal=Physical Review D|volume=20|issue=12|pages=3063–3080|bibcode=1979PhRvD..20.3063D|doi=10.1103/physrevd.20.3063}}</ref> == Karijera i istraživanje == Njegov rad na [[Kvantni algoritmi|kvantnim algoritmima]] započeo je radom iz 1985, kasnije proširen 1992. zajedno sa [[Richard Jozsa|Richardom Jozsom]] kako bi proizveo [[Algoritam Deutsch–Jozsa|Deutsch–Jozsa algoritam]], jedan od prvih primjera kvantnog algoritma koji je eksponencijalno brži od bilo kojeg mogućeg determinističkog klasičnog algoritma.<ref name="Deutsch1985"/> U svom radu iz 1985. on također predlaže upotrebu [[Zapetljano stanje|zamršenih stanja]] i [[Bellova teorema|Bellove teoreme]] za [[Kvantna distribucija ključa|distribuciju kvantnih ključeva]].<ref name="Deutsch1985" /> Od 2012.<ref name="Merali-26052014">{{Cite web|url=http://www.scientificamerican.com/article/a-meta-law-to-rule-them-all-physicists-devise-a-theory-of-everything/|title=A Meta-Law to Rule Them All: Physicists Devise a "Theory of Everything"|last=Merali|first=Zeeya|date=26. 5. 2014|website=Scientific American|publisher=Nature Publishing Group|access-date=11. 1. 2016}}</ref> radi na [[Teorija konstruktora|teoriji konstruktora]], pokušaju generalizacije kvantne teorije računanja da pokrije ne samo računanje već i sve fizičke procese.<ref name="Heaven-06112012">{{Cite web|url=https://www.newscientist.com/article/dn22469-theory-of-everything-says-universe-is-a-transformer.html|title=Theory of everything says universe is a transformer|last=Heaven|first=Douglas|date=6. 11. 2012|website=New Scientist|access-date=11. 1. 2016}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://edge.org/conversation/constructor-theory|title=Constructor Theory: A Conversation with David Deutsch|year=2012|website=edge.org|access-date=24. 9. 2022|archive-date=21. 10. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121021225218/http://edge.org/conversation/constructor-theory|url-status=dead}}</ref> Zajedno sa [[Chiara Marletto|Chiarom Marletto]] objavio je rad u decembru 2014. pod naslovom ''Konstruktorska teorija informacija'', u kojem nagađa da se informacija može izraziti isključivo u smislu toga koje su transformacije fizičkih sistema moguće, a koje nemoguće.<ref name="DeutschMarletto2014">{{Cite journal|last=Deutsch|first=D.|last2=Marletto|first2=C.|year=2014|title=Constructor theory of information|journal=Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences|volume=471|issue=2174|pages=20140540|arxiv=1405.5563|bibcode=2014RSPSA.47140540D|doi=10.1098/rspa.2014.0540|issn=1364-5021|pmc=4309123|pmid=25663803}}</ref><ref>Deutsch, D. and Marletto, C.; "Why we need to reconstruct the universe", ''[[New Scientist]]'', 24 May 2014, pages 30–31.</ref> Invarijantnost kao fundamentalni aspekt naučnog prikaza stvarnosti dugo je bila dio filozofije nauke: na primjer, knjiga Friedela Weinerta ''Naučnik kao filozof'' (2004) zabilježila je prisutnost ove teme u mnogim spisima od oko 1900. nadalje, kao što su djela [[Henri Poincaré]] (1902), [[Ernst Cassirer]] (1920), [[Max Born]] (1949 i 1953), [[Paul Dirac]] (1958), [[Olivier Costa de Beauregard]] (1966), [[Eugene Wigner]] (1967), [[Lawrence Sklar]] (1974), [[Michael Friedman (filozof)|Michael Friedman]] ( 1983), [[John D. Norton]] (1992), [[Nicholas Maxwell]] (1993), [[Alan Cook]] (1994), [[Alistair Cameron Crombie]] (1994), [[Margaret Morrison (filozof)|Margaret Morrison]] (1995), [[Richard Feynman]] (1997), [[Robert Nozick]] (2001) i [[Tim Maudlin]] (2002).<ref>{{Cite book|last=Weinert|first=Friedel|title=The Scientist as Philosopher: Philosophical Consequences of Great Scientific Discoveries|url=https://archive.org/details/scientistasphilo0000wein|date=2004|publisher=[[Springer-Verlag]]|isbn=3540205802|location=Berlin; New York|pages=[https://archive.org/details/scientistasphilo0000wein/page/62 62]–74 (72)|chapter=Invariance and reality|doi=10.1007/b138529|oclc=53434974}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.daviddeutsch.org.uk/ Službeni sajt] * {{TED speaker}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Deutsch, David}} [[Kategorija:Rođeni 1953.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Haifa]] [[Kategorija:Teorijski fizičari]] [[Kategorija:Britanski fizičari]] [[Kategorija:Izraelski pisci]] [[Kategorija:Kvantni fizičari]] [[Kategorija:Članovi Kraljevskog društva]] 5m90cwbuussnxg54412jq86ghyai8gz 0 497815 3917456 3907744 2026-08-10T15:09:47Z CommonsDelinker 1478 Uklanjam datoteku [[c:File:Pycnandra_acuminata,_a_tree_from_New_Caledonia,_with_latex_exudate_containing_nickel.jpg|Pycnandra_acuminata,_a_tree_from_New_Caledonia,_with_latex_exudate_containing_nickel.jpg]]; na Commonsu ju je izbrisao/-la [[c:User:Infrogm 3917456 wikitext text/x-wiki [[slika:Latex dripping crop.png|thumb|Ekstrakcija sirovine za lateks]] [[slika:Koh Chang, Thailand, Rubber tree, Latex.jpg|thumb|Proizvodnja lateksa u [[Tailand]]u]] [[slika:Latex-production.jpg|thumb|[[gumeno tapkanje|Tapkanje]] lateksa sa [[stablo|drveta]], za upotrebu u proizvodnj [[guma|gume]]]] '''Lateks''' je [[emulzija]] (stabilna disperzija) [[polimer]]nih [[mikročestica]] u vodi.<ref>{{cite journal |doi=10.1080/15583724.2013.776586|title=Homogeneous Hydrogenation Art of Nitrile Butadiene Rubber: A Review|year=2013|last1=Wang|first1=Hui|last2=Yang|first2=Lijuan|last3=Rempel|first3=Garry L.|journal=Polymer Reviews|volume=53|issue=2|pages=192–239|s2cid=96720306}}</ref> Lateksi se nalaze u [[priroda|prirodi]], ali i sintetski lateksi su također uobičajeni. U prirodi se lateks nalazi kao [[mlijeko|mliječna]] [[tečnost]], koji je prisutan u 10% svih [[cvjetnica]] (skrivenosjemenjača).<ref name="Agrawal">{{cite journal |author1=Anurag A. Agrawal |author2=d Kotaro Konno |date=2009 |title=Latex: a model for understanding mechanisms, ecology, and evolution of plant defense Against herbivory |journal=Annual Review of Ecology, Evolution, and Systematics |volume=40 |pages=311–331 |doi=10.1146/annurev.ecolsys.110308.120307}}</ref> To je složena emulzija koja [[koagulacija|koagulira]] pri izlaganju zraku, a sastoji se od [[protein]]a, [[alkaloid]]a, [[škrob]]a, [[šećer]]a, biljnog [[ulje|ulja]], [[tanin]]a, [[smola]] i prirodna [[guma]]. Obično se izlučuje nakon povrede tkiva. U većini biljaka lateks je bijele boje, ali neke imaju žuti, narandžasti ili grimizni lateks. Od 17. stoljeća, lateks se koristi kao termin za tečnu supstancu u biljkama, a potiče od [[latinski jezik|latinske]] riječi za "tečnost".<ref>{{cite journal |author=Paul G. Mahlberg |date=1993 |title=Laticifers: an historical perspective |url=https://archive.org/details/sim_botanical-review_january-march-1993_59_1/page/n2 |journal=The Botanical Review |volume=59 |issue=1 |pages=1–23 |jstor=4354199 |doi=10.1007/bf02856611|s2cid=40056337 }}</ref><ref>{{OEtymD|latex}}</ref><ref>{{L&S|latex|ref}}</ref> Služi uglavnom kao [[Antipredatorska adaptacija|odbrana]] od [[biljojed]]nih [[insekti|insekata]].<ref name="Agrawal"/> Lateks se ne smije brkati sa [[biljni sok|biljnim sokom]]; to je posebna supstanca, odvojeno proizvedena i sa različitim funkcijama. Termin lateks se takođe koristi za označavanje prirodnih lateksnih [[guma]], posebno ne[[vulkanizacija|vulkanizirane]] gume. Takav je slučaj sa proizvodima kao što su lateks [[rukavice]], lateksni [[kondom]]i i [[lateksna odjeća]]. {{Quote box |width=50% |title =[[IUPAC]]-ova definicija |quote = '''Lateks''': [[Koloid]]na disperzija polimernih čestica u tekućini.<ref name="terminology">{{cite journal |author1=Stanislaw Slomkowski |author2=José V. Alemán |author3=Robert G. Gilbert |author4=Michael Hess |author5=Kazuyuki Horie |author6=Richard G. Jones |author7=Przemyslaw Kubisa |author8=Ingrid Meisel |author9=Werner Mormann |author10=Stanisław Penczek |author11=Robert F. T. Stepto |date=2011 |title=Terminology of polymers and polymerization processes in dispersed systems (IUPAC Recommendations 2011) |journal=Pure and Applied Chemistry |volume=83 |issue=12 |pages=2229–2311 |doi=10.1351/PAC-REC-10-06-03 |s2cid=96812603 |url= http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2011/pdf/8312x2229.pdf |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20131020164408/http://pac.iupac.org/publications/pac/pdf/2011/pdf/8312x2229.pdf |archive-date=20. 10. 2013 }}</ref>{{efn| Polimer u česticama može biti organski ili neorganski.<ref name="terminology"/>}}<br/> '''Sintetski lateks''': Lateks dobijen kao proizvod [[Emulzijska polimerizacija|emulzija]], miniemulzija, mikroemulzija ili [[disperziona polimerizacija]].<ref name="terminology"/> }} ==Biologija== ===Artikulirani laticiferi=== [[ćelije (biologija)|Ćelije]] ([[laticifer]]i) u kojima se nalazi lateks čine latiferni sistem, koji se može formirati na dva veoma različita načina. U mnogim biljkama, latiferni sistem formira se od redova ćelija položenih u [[meristem]]u [[Stablo|stablu]] ili [[korijen]]u. [[Ćelijski zid]] između ovih ćelija rastvara se tako da se formiraju kontinuirane cijevi, zvane lateksni sudovi. Budući da su ovi sudovi izgrađeni od mnogih ćelija, poznate su kao "artikulirani latiferi". Ovaj način formiranja nalazi se u [[Papaveraceae|porodici makova]] i u [[guma]] drveću ([[Hevea brasiliensis|paragumeno drvo]], članovi porodice [[Euphorbiaceae]], članovi [[Moraceae|porodica dudova i smokava]], kao što je panamsko kaučukovo drvo ''[[Castilla elastica]]''), i članovi porodice [[Asteraceae]]. Naprimjer, ''[[Parthenium argentatum]]'' biljka guajule, nalazi se u plemenu [[Heliantheae]]; druge Asteraceae koje nose lateks s arikuliranim laticiferima uključuju članove [[Cichorieae]], [[kladus]]a čiji članovi proizvode lateks, neki od njih u komercijalno interesantnim količinama. Ovo uključuje ''[[Taraxacum kok-saghyz]]'', vrstu koja se uzgaja za proizvodnju lateksa.<ref>{{cite web |url=http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Taraxacum-kok-saghyz |title=Taraxacum kok-saghyz |publisher=Pfaf.org |access-date=21. 3. 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320155113/http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Taraxacum+kok-saghyz |archive-date=20. 3. 2014 }}</ref> ===Neartikulirani laticiferi=== U porodicama ''[[Asclepiadaceae]]'' i [[Euphorbiaceae|mlječike]], s druge strane, latiferni sistem formira se sasvim drugačije. Rano u razvoju klijanaca, [[ćelijska diferencijacija|ćelije lateksa se diferenciraju]], a kako biljka raste, ove ćelije lateksa u razgranati sistem koji se proteže kroz biljku. U mnogim [[Euphorbiaceae|euforbijama]], cijela struktura je napravljena od jedne ćelije – ovaj tip sistema je poznat kao „neartikulirani latifer“, kako bi se razlikovao od višećelijskih struktura o kojima se gore govorilo. U zreloj biljci, čitav latiferni sistem potiče od jedne ćelije ili grupe ćelija prisutnih u [[embrion]]u. Latiferni sistem je prisutan u svim dijelovima zrele biljke, uključujući korijenje, stabljike, [[list|lišće]], a ponekad i [[plod]]ove. Posebno je uočljiv u tkivima [[kora (botanika)|kore]]. Lateks se obično izlučuje kao bijela tečnost, ali u nekim slučajevima može biti bistar, žut ili crven, kao kod ''[[Cannabaceae]]''.<ref name="Agrawal"/> ==Proizvodne vrste== Lateks proizvodi 20.000 vrsta [[cvjetnica]] iz preko 40 [[porodica (biologija)|porodica]]. To uključuje i [[dikotiledone]] i [[monokotiledone]]. Lateks je pronađen u 14 posto tropskih biljnih vrsta, kao i u šest posto biljnih vrsta umjerenog pojasa.<ref>{{cite journal |author=Thomas M. Lewinsohn |date=1991 |title=The geographical distribution of plant latex |journal=Chemoecology |volume=2 |issue=1 |pages=64–68 |doi=10.1007/BF01240668|s2cid=44594197 }}</ref> Nekoliko članova [[gljive|carstva gljva]] vtakođer proizvodi lateks nakon ozljede, kao što su ''[[Lactarius deliciosus]]'' i druge iz oda [[Lactarius|mliječne kapice]]. Ovo sugerira da je proizvod [[konvergentna evolucija|konvergentne evolucije]] i da je odabran u više različitih prilika.<ref name="Agrawal"/> ==Funkcija odbrane== [[slika:Latex being collected from a tapped rubber tree.jpg|thumb|[[Gumeno tapkanje]] lateksa]] Lateks ima funkciju zaštite biljke od biljojeda. Ideju je prvi predložio 1887. Joseph F. James, koji je primijetio da lateks <blockquote>nosi sa sobom u isto vrijeme tako neugodna svojstva da postaje bolja zaštita za biljku od neprijatelja od svih trnova, bodlji ili dlaka što bi se moglo obezbijediti. U ovoj biljci, tako obilan i tako neukusan sok je postao da služi najvažnijoj svrsi u njenoj ekonomiji.<ref>{{cite journal |author=Joseph F. James |date=1887 |title=The milkweeds |journal=The American Naturalist |volume=21 |issue= 7|pages=605–615 |jstor=2451222 |url=https://archive.org/stream/jstor-2451222/2451222 |doi=10.1086/274519|doi-access=free }}</ref></blockquote> Dokazi koji pokazuju ovu odbrambenu funkciju uključuju nalaz da će [[puževi]] jesti lišće ocijeđeno od lateksa, ali ne i netaknuto, da mnogi [[insekti]] prekidaju vene koje nose lateks prije nego što se hrane, i da lateks ''[[Asclepias humistrata]]'' (pješčanička [[Euphorbiaceae|mlječika]]) ubija hvatanjem 30% tek izleglih [[gusjenica]] [[leptir monarh|leptira monarha]].<ref name="Agrawal"/> Drugi dokaz je da lateks sadrži 50-1000 puta veće koncentracije odbrambenih supstanci od ostalih biljnih tkiva. Ovi [[toksin]]i uključuju i one koji su takođe toksični za biljku i sastoje se od raznolikog spektra hemikalija koje su ili otrovne ili "[[Antinutrient|antinutritivi]]", Lateks se aktivno pomiče na područje ozljede; u slučaju ''[[Cryptostegia grandiflora]]'', mobilizira se lateks više od 70&nbsp;cm od mjesta ozljede.<ref name="Agrawal"/> Veliki hidrostatski pritisak u ovoj lozi omogućava izuzetno visoku stopu protoka lateksa. U izvještaju iz 1935. botaničar [[Catherine M. Bangham]] primijetio je da je "probijanjem stabljike ploda "Cryptostegia grandiflora" proizveo mlaz lateksa dužine više od jednog metra i zadržao [ovaj mlaz] nekoliko sekundi."<ref>{{Cite book |last=Buttery |first=R. R. |title=Water Deficits and Plant Growth, Volume IV: Soil Water Measurement, Plant Responses, and Breeding for Drought Resistance |last2=Boatman |first2=S. G. |publisher=Academic Press, Inc. |year=1976 |isbn=978-0124314269 |editor-last=Kozlowski |editor-first=T. T. |edition=1st |volume=IV |location=New York, New York 10003 |pages=252 |language=english}}</ref> Svojstvo zgrušavanja lateksa je funkcionalno u ovoj odbrani jer ograničava gubitak i njegova ljepljivost hvata insekte i njihove usne organe.<ref name="Agrawal"/> Iako postoje druga objašnjenja za postojanje lateksa, uključujući skladištenje i kretanje biljnih nutrijenata, otpada i održavanje ravnoteže vode, "[a]u suštini nijedna od ovih funkcija ne ostaje vjerodostojna i nijedna nema nikakvu empirijsku potporu".<ref name=" Agrawal"/> ==Aplikacije== [[slika:Opium pod cut to demonstrate fluid extraction1.jpg|thumb|upright|[[Papaver somniferum|Opijumski mak]] koji izlučuje svježi lateks iz posjekotine]] Lateks mnogih vrsta može se obraditi za proizvodnju mnogih materijala. * [[Balatá]] i ''gutta percha'' lateks sadrže neelastičan polimer koji se odnosi na gumu. * [[Chicle]] i [[Dyera costulata|jelutong]] drveta lateks korišten je u [[žvakaća guma|žvakaćoj gumi]].<ref name=Mathews>{{cite book|last=Mathews|first=Jennifer P.|title=Chicle: The chewing gum of the Americas, from the ancient Maya to William Wrigley|date=2009|publisher=University of Arizona Press|location=Tucson|isbn=978-0-8165-2821-9}}</ref> ===Proizvodi za ličnu i zdravstvenu njegu=== [[Prirodna guma]] je najvažniji proizvod koji se dobija od lateksa; više od 12.000 biljnih [[vrsta]] daje lateks koji sadrži gumu, iako u velikoj većini tih vrsta guma nije pogodna za komercijalnu upotrebu.<ref name='Bowers'>{{cite book |author=J. E. Bowers |date=1990 |title=Natural Rubber-Producing Plants for the United States |url=https://archive.org/details/CAT91942814 | publisher=National Agricultural Library |location=Beltsville, MD |oclc=28534889 |pages=[https://archive.org/details/CAT91942814/page/1 1], 3}}</ref> This latex is used to make many other products including [[mattress]]es,<ref>{{cite web |last1=Liman |first1=Stacy |title=Latex Mattresses: The Best Latex Mattress Guide |date=26. 6. 2020 |url=https://amerisleep.com/blog/latex-mattresses/ |access-date=17. 8. 2020}}</ref><ref>{{Cite web|last=Yurkovich|first=Dror|title=Dunlop latex vs. Talalay latex|url=https://getha.co.il/%d7%9e%d7%96%d7%a8%d7%a0%d7%99-%d7%a7%d7%a6%d7%a3-%d7%9e%d7%94%d7%99-%d7%a9%d7%99%d7%98%d7%aa-%d7%94%d7%99%d7%99%d7%a6%d7%95%d7%a8-%d7%94%d7%9e%d7%94%d7%a4%d7%9b%d7%a0%d7%99%d7%aa-%d7%a9%d7%9c-%d7%92/|url-status=dead|website=Getha|access-date=22. 4. 2021|archive-date=13. 4. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413125251/https://getha.co.il/%D7%9E%D7%96%D7%A8%D7%A0%D7%99-%D7%A7%D7%A6%D7%A3-%D7%9E%D7%94%D7%99-%D7%A9%D7%99%D7%98%D7%AA-%D7%94%D7%99%D7%99%D7%A6%D7%95%D7%A8-%D7%94%D7%9E%D7%94%D7%A4%D7%9B%D7%A0%D7%99%D7%AA-%D7%A9%D7%9C-%D7%92/}}</ref>[[rukavice]], [[kapa za plivanje]], [[kondom]]i, [[kateter]]i i [[balon]]i. ===Opijum i opijati=== Osušeni lateks iz [[Papaver somniferum|opijumskog maka]] naziva se [[opijum]], izvor nekoliko korisnih [[analgetik|analgetskih]] [[alkaloid]]a, kao što su [[kodein]], [[tebain]] , i [[morfij]], od kojih se posljednja dva mogu dalje koristiti u sintezi i proizvodnji drugih (obično jačih) [[opioid]]a za medicinsku upotrebu, i [[heroina]] za [[ilegalna trgovina drogom|ilegalnu trgovinu drogom]]. Opijumski mak je također izvor medicinski korisnih neanalgetskih alkaloida, kao što su [[papaverin]] i [[noskapin]]. ===Odjeća=== {{glavni|Lateksna odjeća}} Lateks se koristi u mnogim tipovima [[odjeća|odjeće]]. Nošena na tijelu (ili direktno nanesena farbanjem), ima tendenciju da bude [[odeća]] „koja ne zateže kožu“, stvarajući efekat "druge kože".<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1262726608|title=Kink and everyday life : interdisciplinary reflections on practice and portrayal|date=2021|others=Kylo-Patrick R. Hart, Teresa Cutler-Broyles|isbn=978-1-83982-918-5|edition=|location=Bingley|oclc=1262726608}}</ref> ===Industrijska i biološka primjena sintetskih lateksa=== Sintetski lateksi se koriste u [[premazivanje|premazivanju]] (npr. lateks boja) i kao [[ljepilo]] jer se stvrdnjavaju [[Koalescencija (hemija)|koalescencijske]] čestice polimera dok voda isparava. Ovi sintetski lateksi stoga mogu formirati filmove bez otpuštanja potencijalno toksičnih organskih rastvarača u okolinu. Ostale upotrebe uključuju aditive za cement i za prikrivanje informacija o [[greb kartica]]ma. Lateks, obično na bazi [[stiren]]a, se također koristi u [[imunotest]]ovima. ===Mikrobna degradacija=== Nekoliko vrsta [[mikrob]]nih rodova ''[[Actinomycetota|Actinomycetes]]'', ''[[Streptomyces]]'', ''[[Nocardia]]'', ''[[Micromonospora]]'' i ''[[Actinoplanes]]'' sposobni su da troše gumeni lateks.<ref>{{cite journal|journal=Applied and Environmental Microbiology|title=Physiological and Chemical Investigations into Microbial Degradation of Synthetic Poly(cis-1,4-isoprene)|author1=Helge B. Bode|author2= Axel Zeeck|author3=Kirsten Plückhahn|author4=Dieter Jendrossek|date=septembar 2000|volume=66|issue=9|doi=10.1128/aem.66.9.3680-3685.2000|pages=3680–3685|pmid=10966376|pmc=92206|bibcode=2000ApEnM..66.3680B}}</ref> Međutim, stopa biorazgradnje je spora, a rast bakterija koje koriste gumu kao jedini izvor [[ugljik]]a je također spor.<ref>{{cite journal|last1=Rose|first1=K.|last2=Steinbuchel|first2=A.|title=Biodegradation of Natural Rubber and Related Compounds: Recent Insights into a Hardly Understood Catabolic Capability of Microorganisms|journal=Applied and Environmental Microbiology|date=2. 6. 2005|volume=71|issue=6|pages=2803–2812|doi=10.1128/AEM.71.6.2803-2812.2005|pmc=1151847|pmid=15932971|bibcode=2005ApEnM..71.2803R}}</ref> ==Također pogledajte== *[[Lateksna odjeća]] *[[Prirodna guma]] *{{C|Guma|Teme vezane za gumu}} ==Reference== ===Fusnote=== {{Notelist}} ===napomene=== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *{{Commonscat|latex}} {{Šumarstvo}} {{Nedrvni šumski proizvodi}} {{Authority control}} [[Kategorija:Materijali]] [[Kategorija:Skulpturni materijali]] [[Kategorija:Guma]] 0w8o0l073fzsidzdt0iwg5jgbpthems 0 501968 3917519 3846710 2026-08-11T00:56:26Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917519 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Branko Despot | slika = | opis = Prim. prof. dr sc. med. | datum_rođenja = {{datum rođenja|1954|07|05}} | mjesto_rođenja = [[Velika Kladuša]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[FNRJ]] | datum_smrti = {{datum smrti i godine|2020|11|18|1954|07|05}} | mjesto_smrti = [[Banja Luka]], [[Bosna i Hercegovina]] | zanimanje = [[Medicina|Doktor medicinskih nauka]] | godine_aktivnosti = 1986–2020. | supružnik = Marija Despot | nagrade = Zlatna plaketa "Gutenberg" za knjigu 50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu, za najbolju grafičku izvedbu, 2010. godine. | uzrok_smrti = [[Pandemija COVID-a 19|Infekcija COVID-19]] | nacionalnost = [[Srbi]]n | državljanstvo = [[Bosna i Hercegovina|BiH]] | obrazovanje = [[Univerzitet u Zagrebu]] | titula = Prim. prof. dr sc. med. | religija = [[Pravoslavlje]] | djeca = Tamara i Branko Despot | roditelji = Stevo Despot i Dušanka Despot (rođena Bursać) }} '''Branko Despot''' (5. juli 1954 – 18. novembar 2020) bio je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] i [[Srbi|srpski]] [[Hirurgija|hirurg]], [[Doktor (titula)|specijalista]] [[Plastična hirurgija|plastično-rekonstruktivne hirurgije]], [[Doktor (titula)|doktor]] [[Medicina|medicinskih nauka]], [[univerzitet]]ski [[profesor]] i [[hroničar]]. == Biografija == Branko Despot je rođen 1954. u Velikoj Kladuši, od oca Steve rodom iz [[Budelj Gornji|Budelja]] kod [[Ključ (općina)|Ključa]] i majke Dušanke Bursać rodom iz [[Bosansko Grahovo|Grahova]]. Njegov otac Stevo Despot, koji je bio [[Milicija SFRJ|milicajac]], dobija prekomandu za [[Petrovac]], te se Branko kao vrlo mali seli u ovaj krajiški grad. Petrovac je smatrao svojim rodnim gradom. U Petrovcu je završio osnovnu školu i 1969. upisuje Gimnaziju „Radivoj Rodić“ u Petrovcu, kao 10. generacija gimnazijalaca. Maturirao je u školskoj 1972/73.<ref>{{Cite book|last=Despot|first=Branko|title=50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu|publisher=Besjeda, Banjaluka; Art print|year=2010|isbn=978-99955-51-45-2|location=Banja Luka}}</ref> godini. Nakon završene gimnazije upisuje [[Medicinski fakultet u Zagrebu]], koji završava 1980.<ref>{{Cite web|url=https://www.unibl.org/uni/sajt/doc/odluke/2012/vanredni-profesori/BrankoDespot.pdf|title=Odluka o izboru u zvanje vanrednog profesora}}{{Mrtav link}}</ref> Radio je kao [[ljekar]], te kao profesor na [[Medicinski fakultetu u Banjoj Luci|Medicinskom fakultetu u Banjoj Luci]]. Branko je bio oženjen suprugom Marijom, sa kojom je dobio kćerku Tamaru i sina Marka. Njegova supruga Marija Despot također je ljekar, specijalista [[Interna medicina|interne medicine]] i subspecijalista [[Endokrinologija|endokrinologije]]<ref>{{Cite web|url=https://travelcroatia.live/listing/privatna-poliklinika-fenix/|title=Privatna poliklinika Fenix}}</ref> i [[Dijabetologija|dijabetologije]], a zaposlena je na Kliničkom zavodu za nuklearnu medicinu [[KBC Zagreb|KBC-a Zagreb]]. Kćerka Tamara je [[Kineziologija|kineziolog]] i doktorand na Kineziološkom fakultetu. Poznata je plesačica [[Latinska Amerika|latinoameričkih]] i standardnih [[ples]]ova, učesnik emisije ''[[Zvijezde pjevaju]]'' i član žirija u emisiji TV Nova ''Ples sa zvijezdama''. Također je kondicioni trener u zagrebačkom [[GNK Dinamo Zagreb|Dinamu]] i ansamblu Lado.<ref>{{Cite web|url=https://www.24sata.hr/sport/kondicijska-trenerica-tamara-rjesavam-i-ljubavne-probleme-218844|title=Kondicijska trenerica Tamara: Rješavam i ljubavne probleme}}</ref> Branko Despot je bio prijatelj sa pjevačem [[Marinko Rokvić|Marinkom Rokvićem]] i pjesnikom [[Mišo Marić|Mišom Marićem]]. U februaru 2019, kao nezavisni kandidat, kandidovao se na prijevremenim izborima za načelnika općtine [[Bosanski Petrovac]].<ref>{{Cite web|url=https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/za-izbore-120-hiljada-km-432114|title=Za izbore 120 hiljada KM}}</ref> Umro je od posljedica [[COVID-19|koronavirusa]] 18. novembra 2020. u Banjoj Luci.<ref>{{Cite web|url=https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/preminuo-poznati-bh-hirurg-bio-je-zarazen-koronavirusom/396957|title=Preminuo poznati bh. hirurg, bio je zaražen koronavirusom}}</ref> == Stručna i naučna karijera == Medicinski fakultet [[Univerzitet u Zagrebu|Univerziteta u Zagrebu]] završio je 1980. Iste godine se zapošljava u Domu zdravlja u Petrovcu i tu radi do 1984. Od 1984. do 1985. zaposlen je u Regionalnoj bolnici u [[Bihać]]u. Godine 1985. prelazi u Kliničko-bolnički centar u Banjoj Luci i tu ostaje do penzije. Specijalizaciju iz plastične i rekonstruktivne hirurgije završio je na [[Klinika Rebro u Zagrebu|Klinici ''Rebro'' u Zagrebu]] 1989. Tokom rata bavio se i ratnom hirurgijom. Zvanje [[primarijus]] dobio je 1998. Od 1998. do 2006. obavljao je dužnost šefa Odjeljenja za plastičnu i rekonstruktivnu hirurgiju u Klinici za specijalne hirurške djelatnosti. U dva navrata, od februara do augusta 2007. i od februara do oktobra 2009. obavljao je dužnost načelnika Klinike za plastično-rekonstruktivnu hirurgiju. Važio je za ljekara sa gospodskim manirima. Kao ljekar je unaprijedio rad Klinike za plastično-rekonstruktivnu hirurgiju. Na samom početku rada klinike, sa prof. Stanecom iz Zagreba, uporedo sa tada vodećim svjetskim standardima, uveo je mikrohirurške procedure u rad ove klinike, što je za to vrijeme bilo revolucionarno za zdravstvo u Banjoj Luci. Uporedo sa stručnom karijerom, gradio je i naučnu karijeru. Sredinom 1980-ih upisuje postdiplomske studije na Medicinskom fakultetu u Zagrebu, koje je odslušao 1987.<ref>{{Cite web|url=https://www.komoradoktorars.org/index.php/ri/n-v-s-i-2/item/440-in-memoriam-prof-dr-branko-despot-1954-2020|title=IN MEMORIAM Prof. dr Branko Despot (1954 – 2020)}}{{Mrtav link}}</ref> Godine 1986. na Medicinskom fakultetu u Banjoj Luci izabran je u zvanje asistenta. Na istom fakultetu u zvanje višeg asistenta izabran je 1991. Magistarski rad na temu ''Peteljkasti podlaktični režanj u rekonstrukciji ratnih povreda šake'' odbranio je Na Medicinskom fakultetu Univerziteta u Beogradu 1996. i stekao zvanje magistra medicinskih nauka. Doktorsku disertaciju na temu ''Primarno odložena rekonstrukcija mekotkivnog i koštanog defekta kod ratnih povreda šake'' takođe je odbranio na Medicinskom fakultetu u Beogradu 2003. U zvanje docenta na banjalučkom medicinskom fakultetu izabran je 2005, a u ovo zvanje je reizabran 2010. U zvanje vanrednog profesora biva biran 2012. Objavio je više od 50 naučnih i stručnih radova, a autor je i koautor tri naučne monografije. Takođe je autor monografije o petrovačkoj gimnaziji, koja nosi naslov ''50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu'', koja je izašla 2010, a drugo izdanje je doživjela 2016. Time je Despot postao i hroničar ovog kraja. == Članstva u udruženjima == * Član Balkanskog udruženja plastične, rekonstruktivne i estetske hirurgije. * Član Društva ljekara Republike Srpske. * Član Društva hirurga Republike Srpske. * Član Komore doktora medicine Republike Srpske. * Član Hrvatskog udruženja za plastičnu, rekonstruktivnu i estetsku hirurgiju. * Potpredsjednik Udruženja za plastičnu, rekonstruktivnu i estetsku hirurgiju Bosne i Hercegovine. == Bibliografija == * ''Banjalučka hirurgija'', Univerzitet u Banjoj Luci, Banjaluka, 2003. * ''Spomenica Boriši Staroviću'', ANURS, Banjaluka, 2006. * ''Indikacije u arterijskoj rekonstruktivnoj hirurgiji'', Medicinski fakultet, Banjaluka, 2007. * ''50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu'', Besjeda i Art print, Banjaluka, 2010. * ''50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu'', Besjeda i Art print, Banjaluka, 2016. == Nagrade == * Udarnička značka s radne akcije Šamac - Sarajevo 1978. godine (petrovačka brigada "22 narodna heroja"). * Zlatna plaketa "Gutenberg" za knjigu ''50 godina Gimnazije u Bosanskom Petrovcu'', za najbolju grafičku izvedbu, 2010. godine. == Reference == {{Refspisak}} {{Članovi ANU BiH}} {{DEFAULTSORT:Despot, Branko}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački ljekari]] [[Kategorija:Rođeni 1954.]] [[Kategorija:Umrli 2020.]] [[Kategorija:Biografije, Velika Kladuša]] c8qibulwvwera0g4lyi9k1idvk6kndi 0 504482 3917424 3695120 2026-08-10T12:26:43Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 4 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917424 wikitext text/x-wiki '''Šesti saziv [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]]''' konstituisan je 30. novembra 2010. za [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]],<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/session/SessionDetails?id=1673|title=Konstituirajuća sjednica Predstavničkog doma|website=parlament.ba|access-date=28. 8. 2023|archive-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327011213/https://www.parlament.ba/session/SessionDetails?id=1673|url-status=dead}}</ref> a 9. juni 2011. za [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]]<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/session/OSessionDetails?id=214|title=Konstituirajuća sjednica Doma naroda|website=parlament.ba|access-date=28. 8. 2023|archive-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327011211/https://www.parlament.ba/session/OSessionDetails?id=214|url-status=dead}}</ref> na osnovu rezultata [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2010.|općih izbora]] koji su održani 3. oktobra 2010. == Zastupnički dom == [[Datoteka:BiH HoR 2010.svg|mini|{{Color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]&nbsp;(8) <br>{{Color box|#C40000|border=darkgray}} [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]&nbsp;(8) <br>{{Color box|#00A859|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]&nbsp;(7) <br>{{Color box|#213381|border=darkgray}} [[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|SBB]]&nbsp;(4) <br>{{Color box|#38659C|border=darkgray}} [[Srpska demokratska stranka|SDS]]&nbsp;(4) <br>{{Color box|#0064AA|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]&nbsp;(3) <br>{{Color box|#65C4FF|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] - [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]]&nbsp;(2) <br>{{Color box|#ffcc00|border=darkgray}} [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]]&nbsp;(2) <br>{{Color box|#2B0E72|border=darkgray}} [[Demokratski narodni savez|DNS]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#343399|border=darkgray}} [[Partija demokratskog progresa|PDP]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#E17D19|border=darkgray}} [[Demokratska narodna zajednica|DNZ]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#00CCCC|border=darkgray}} [[Narodna stranka Radom za boljitak|NSRzB]] &nbsp;(1) ]] {| class="wikitable" |+[[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] !Naziv poslaničke grupe !Broj mandata |- |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | style="text-align:center;" |8 |- |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | style="text-align:center;" |8 |- |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] | style="text-align:center;" |7 |- |[[Savez za bolju budućnost Bosne i Hercegovine|SBB]] | style="text-align:center;" |4 |- |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] | style="text-align:center;" |4 |- |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | style="text-align:center;" |3 |- |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] - [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]] | style="text-align:center;" |2 |- |[[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] | style="text-align:center;" |2 |- |[[Demokratski narodni savez|DNS]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Partija demokratskog progresa|PDP]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Demokratska narodna zajednica|DNZ]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Narodna stranka Radom za boljitak|NSRzB]] | style="text-align:center;" |1 |- !Ukupno !42 |- | colspan="2" |Izvor: PD PSBiH<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Representative/List?mandateId=7&memberType=1|title=Poslanici Predstavničkog doma|website=parlament.ba|access-date=28. 8. 2023|archive-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327011212/https://www.parlament.ba/Representative/List?mandateId=7&memberType=1|url-status=dead}}</ref> |} == Dom naroda == [[Datoteka:BiH HoP 2010.svg|mini|'''Klub Bošnjaka (5)''': <br>{{Color box|#00A859|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]&nbsp;(3) <br>{{Color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]&nbsp;(2) <br>'''Klub Hrvata (5)''': <br>{{Color box|#013971|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]&nbsp;(2) <br>{{Color box|#A3DCFF|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#1F1F1F|border=darkgray}} [[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]&nbsp;(1) <br>'''Klub Srba (5)''': <br>{{Color box|#990000|border=darkgray}} [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]&nbsp;(2) <br>{{Color box|#38659C|border=darkgray}} [[Srpska demokratska stranka|SDS]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#2B0E72|border=darkgray}} [[Demokratski narodni savez|DNS]]&nbsp;(1) <br>{{Color box|#343399|border=darkgray}} [[Partija demokratskog progresa|PDP]]&nbsp;(1) ]] {| class="wikitable" |+[[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] !Naziv poslaničke grupe !Broj mandata |- ! colspan="2" |Klub Bošnjaka (5) |- |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] | style="text-align:center;" |3 |- |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | style="text-align:center;" |2 |- ! colspan="2" |Klub Hrvata (5) |- |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] | style="text-align:center;" |2 |- |[[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Hrvatska stranka prava Bosne i Hercegovine|HSP BiH]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] | style="text-align:center;" |1 |- ! colspan="2" |Klub Srba (5) |- |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | style="text-align:center;" |2 |- |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Demokratski narodni savez|DNS]] | style="text-align:center;" |1 |- |[[Partija demokratskog progresa|PDP]] | style="text-align:center;" |1 |- !Ukupno !15 |- | colspan="2" |Izvor: DN PSBiH<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/Delegate/List?mandateId=7|title=Delegati doma naroda|website=parlament.ba|access-date=28. 8. 2023|archive-date=27. 3. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240327011212/https://www.parlament.ba/Delegate/List?mandateId=7|url-status=dead}}</ref> |} == Reference == {{Refspisak}} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Peti saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|V saziv]] |naslov = VI saziv |poslije = [[Sedmi saziv Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|VII saziv]]}} {{S-end}} {{Sazivi Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|6]] [[Kategorija:2010. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2011. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2012. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2013. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2014. u Bosni i Hercegovini]] 6z31xy6ew2wd9glury1dgthtvlimqsw 0 509311 3917423 3846698 2026-08-10T12:18:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917423 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | ime = Šemsudin Mehmedović | slika = Šemsudin Mehmedović.jpg | opis_slike = | redoslijed = Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]] | vrijeme_na_vlasti = od 2006. | prethodnik = | nasljednik = | redoslijed2 = Zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] | vrijeme_na_vlasti2 = 1996 – 2006. | prethodnik2 = | nasljednik2 = | redoslijed3 = Ministar prometa i komunikacija [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojskog kantona]] | vrijeme_na_vlasti3 = 1998–2000. | prethodnik3 = | nasljednik3 = | redoslijed4 = Ministar unutrašnjih poslova [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojskog kantona]] | vrijeme_na_vlasti4 = 1996–1998. | prethodnik4 = | nasljednik4 = | redoslijed5 = 1. [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)#Spisak predsjednika|predsjednik stranke Naprijed]] | vrijeme_na_vlasti5 = od 4. januara 2024. | prethodnik5 = ''Funkcija osnovana'' | nasljednik5 = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1961|01|20}} | mjesto_rođenja = [[Lepenica (Tešanj)|Lepenica]], [[Tešanj]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|NRBiH]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | puno_ime = | nacionalnost = [[Bošnjaci|Bošnjak]] | etnicitet = | politička_stranka = [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]] {{Small|(od 2024)}}<br>[[Stranka demokratske akcije|SDA]] {{Small|(1990-2023)}} | supruga = Mevla Mehmedović | djeca = 1 (Sanida) | obrazovanje = '''Srednje:''' Mašinsko-tehnička škola, [[Doboj]] (1979)<br>'''Visoko:''' [[Mašinski fakultet u Banjoj Luci|Mašinski fakultet]], [[Univerzitet u Banjoj Luci]] (1983)<br>'''Magisterij:''' [[Mašinski fakultet u Beogradu|Mašinski fakultet]], [[Univerzitet u Beogradu]] (1986) | zanimanje = Političar, policajac, diplomirani mašinski inženjer | vjera = [[Sunitski islam]] | potpis = | veb-sajt = | nagrade = | pripadnost = | vojska = | godine_službe = | čin = | komandovao = | ratovi = | ordeni = }} '''Šemsudin Mehmedović''' ([[Lepenica (Tešanj)|Lepenica]], [[Tešanj]], 20. januar 1961) [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] je [[političar]] i trenutni zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]], predsjednik i osnivač stranke [[Naprijed]], bivši zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine]] u mandatnom periodu od 1996. do 2006. te bivši ministar [[Ministarstva unutrašnjih poslova po kantonima u Federaciji Bosne i Hercegovine#Zeničko-dobojski kanton|Ministarstva unutrašnjih poslova]] i [[Ministarstvo za prostorno uređenje, promet i komunikacije i zaštitu okoline Zeničko-dobojskog kantona|Ministarstva za promet i komunikacije]] [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojskog kantona]].<ref name=":0">{{Cite web|url=https://imovinapoliticara.cin.ba/politicari/semsudin-mehmedovic/|title=Imovina političara - Šemsudin Mehmedović|date=21. 8. 2024|website=Imovina političara u Bosni i Hercegovini|publisher=[[Centar za istraživačko novinarstvo (Bosna i Hercegovina)|Centar za istraživačko novinarstvo]]|language=bs-BA|access-date=31. 8. 2024}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/representative/detail/569|title=Poslanici - Šemsudin Mehmedović|website=parlament.ba|publisher=[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]]|access-date=31. 8. 2024|archive-date=31. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240831211927/https://www.parlament.ba/representative/detail/569|url-status=dead}}</ref> == Biografija == === Rani život === Rođen je 20. januara 1961. u [[Lepenica (Tešanj)|Lepenici]] pored [[Tešanj|Tešnja]]. Srednju Mašinsko-tehničku školu završio je u [[Doboj]]u 1979, a zvanje [[Mašinstvo|mašinskog inženjera]] stekao je na [[Mašinski fakultet u Banjoj Luci|Mašinskom fakultetu]] u [[Banja Luka|Banjoj Luci]] 1983, studijski program [[proizvodno mašinstvo]]. Magistrirao je na [[Mašinski fakultet u Beogradu|Mašinskom fakultetu]] u [[Beograd]]u 1986.<ref name=":1"/> Nakon fakulteta zapošljava se u preduzeću "Unico filter" Tešanj, gdje je radio sve do 1991. Tokom rata postaje načelnik Policijske stanice [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Bosne i Hercegovine|MUP]]-a [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]] u Tešnju, a 1993. načelnik Centra službe bezbjednosti Doboj, sa sjedištem u Tešnju.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> === Politička karijera === Bio je jedan od osnivača [[Stranka demokratske akcije|Stranke demokratske akcije]] (SDA) 26. maja 1990. U periodu od 2002. do 2005. bio je član Glavnog odbora SDA. Od 2005. do 2019. bio je predsjednik Općinskog odbora SDA Tešanj, a 2019. postaje potpredsjednik stranke.<ref name=":0" /> Politička karijera započinje mu nakon [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u BiH]]. Godine 1996. postaje ministar unutrašnjih poslova Zeničko-dobojskog kantona (ZDK). Ovu funkciju je obnašao dvije godine, kada biva imenovan za ministra prometa i komunikacija u novom sazivu [[Vlada Zeničko-dobojskog kantona|Vlade ZDK]]. Istovremeno, bio je i zastupnik u [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlamenta Federacije BiH]] od 1996. do 2006, a 2006. biva izabran za zastupnika u [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupničkom domu]] [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarne skupštine BiH]], gdje je i trenutno.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Nakon što mu je odbijena kandidatura za izbor predsjednika Stranke demokratske akcije, Mehmedović napušta SDA krajem 2023, te početkom 2024. osniva novu stranku [[Naprijed (Bosna i Hercegovina)|Naprijed]] u rodnom [[Tešanj|Tešnju]].<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://www.bhrt.ba/mehmedovi%C4%87-za-bhrt-odluka-o-odbijanju-moje-kandidature-za-predsjednika-je-o%C4%8Dekivana-od-ovakvog-rukovodstva-sda|title=Mehmedović za BHRT: Odluka o odbijanju moje kandidature za predsjednika je očekivana od ovakvog rukovodstva SDA|date=28. 9. 2023|website=bhrt.ba|publisher=[[Bosanskohercegovačka radio-televizija]]|access-date=31. 8. 2024}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://federalna.ba/mehmedovic-napusta-sda-i-osniva-novu-stranku-mspkp|title=Mehmedović napušta SDA i osniva novu stranku|date=4. 12. 2023|website=federalna.ba|publisher=[[Federalna televizija]]|language=bs-BA|access-date=31. 8. 2024}}</ref> === Optužbe === Godine 2005. optužen je za krivično djelo zloupotreba položaja i ovlasti, te iste godine podnesena je i krivična prijava za ratne zločine nad Srbima u Tešnju u periodu od 1992 do 1993, dok je obnašao funkciju načelnika policije.<ref name=":0" /> Za zloupotrebu položaja i ovlasti prvostepeno je oslobođen od strane Kantonalnog suda u Zenici 3. juna 2005, a pravosnažno od strane [[Vrhovni sud Federacije Bosne i Hercegovine|Vrhovnog suda Federacije BiH]] 31. januara 2007.<ref>{{Cite web|url=https://imovinapoliticara.cin.ba/wp-content/uploads/2023/05/Oslobadjajuca_Presuda_Kantonalni_Sud_Zenica_2007_Semsudin_Mehmedovic.pdf|title=Rješenje o dozvoli pristupa informacijama - Kantonalni sud u Zenici|date=16. 10. 2017|website=imovinapoliticara.cin.ba|publisher=Kantonalni sud Zeničko-dobojskog kantona|access-date=31. 8. 2024}}</ref> U februaru 2013, [[Državna agencija za istrage i zaštitu|Državne agencije za istrage i zaštitu]] (SIPA) prijavila je Mehmedovića Kantonalnom tužilaštvu ZDK-a zbog nedozvoljenog posjedovanja oružja i eksplozivnih materija, ali je Tužilaštvo u julu 2014. odustalo od istrage.<ref name=":0" /> Dana 19. jula 2013. pripadnici SIPA-e, u okviru predmeta kodnog naziva “Ozren”, su na području Sarajeva uhapsili Mehmedovića zbog postojanja osnova sumnje da je počinio krivično djelo ratnog zločina. [[Tužilaštvo Bosne i Hercegovine|Tužilaštvo BiH]] mu je stavilo na teret da je od proljeća 1992. do jeseni 1993. zatvarao [[Srbi u Bosni i Hercegovini|Srbe]] civile na području općine Tešanj. SIPA je podnijela Tužilaštvu i izvještaj protiv Mehmedovića pod optužbom da je utjecao na svjedoke, te prijetio svjedocima i policijskim službenicima SIPA-e tokom njegovog hapšenja. U septembru 2018. Tužilaštvo BiH potpuno je obustavilo krivični postupak.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/a282690-obustavljen-krivicni-postupak-protiv-semsudina-mehmedovica/|title=Obustavljen krivični postupak protiv Šemsudina Mehmedovića|last=FENA|date=4. 9. 2018|website=n1info.ba|publisher=[[N1 (Bosna i Hercegovina)]]|access-date=31. 8. 2024}}{{Mrtav link}}</ref> === Privatni život === Oženjen je Mevlom Mehmedović i otac je kćerke Sanide. Posjeduje zemljište u Tešnju i [[Doboj Jug|Doboju Jug]]. U imovinskom kartonu iz 2014. prijavio je porodičnu kuću koja je u vlasništvu njegovog oca. Njegova kćerka u [[Sarajevo|Sarajevu]] posjeduje dva stana i tri parking mjesta, od kojih koristi jedan od stanova. Ranije je prijavio da je vlasnik dionica vrijednih 4.000 KM u Tvornici alata d.o.o. Bugojno, te dionica preduzeća MI Group, Bosna Express i BHT alatnica, ali je izjavio da više nema udjela u tim firmama. Godine 2020. osnovao je firmu "Eco energy" za proizvodnju električne energije putem solarnih panela, kojom rukovodi njegova supruga Mevla. Godine 2006. vozio je automobil vrijedan 50.000 KM, a četiri godine kasnije prijavio je [[Audi]] [[Audi A6|A6]] vrijedan 60.000 KM. Vlasnik je [[Hyundai Motor Company|Hyundai]] [[Hyundai i30|i30]], koji je procijenio na 20.000 KM.<ref name=":0" /> == Reference == {{Refspisak}} {{DEFAULTSORT:Mehmedović, Šemsudin}} [[Kategorija:Rođeni 1961.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Tešanj]] [[Kategorija:Bošnjački političari]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački političari]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Osumnjičeni kriminalci]] [[Kategorija:Optuženi za ratne zločine]] [[Kategorija:Ministri Zeničko-dobojskog kantona]] [[Kategorija:Političari Stranke demokratske akcije]] [[Kategorija:Političari stranke Naprijed]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Banjoj Luci]] [[Kategorija:Bivši studenti Univerziteta u Beogradu]] 823dtfc6xwfp7v4c1p4uxk6y6tkt1ql 0 515751 3917491 3822887 2026-08-10T21:13:25Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917491 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Azra Mulalić | slika = | opis_slike = | puno_ime = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1937|02|02}} | mjesto_rođenja = [[Dubrovnik]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2017|10|25|1937|02|02}} | mjesto_smrti = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | zanimanje = književnica, | jezik = [[Bosanski jezik|bosanski]] | nacionalnost = [[Bošnjaci|Bošnjakinja]] | obrazovanje = | period = | žanr = | poznata_djela = "Razrušeni dom"<br>"Lastavice"<br>"Igra"<br>"Stara česma" | supružnik = | djeca = | nagrade = | potpis = | web_stranica = }} '''Azra Mulalić''' ([[Dubrovnik]], 2. 2. 1937 - [[Sarajevo]], 25. 10. 2017). bivša je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] književnica za djecu,<ref>{{Cite book|last=Eminagić|first=Belma|url=https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/20_21/kbh/Belma-Eminagic.pdf|title=Proza u časopisu „Vesela sveska“ od 1960. do 1980.|access-date=26. 12. 2024|archive-date=9. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250609124929/https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/20_21/kbh/Belma-Eminagic.pdf|url-status=dead}}</ref> a više od 30 godina njene priče bile su zastupljene u đačkim čitankama. == Biografija == Početkom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] zajedno sa roditeljima dolazi u Sarajevo, gdje je završila učiteljsku školu i provela radni vijek kao Azra Lacković, radeći kao učiteljica. Spisateljstvom se počela baviti ubrzo nakon sticanja učiteljskog zvanja. U početku objavljuje stručne članke za časopis "Porodica i dijete" u kojem je bila dugogodišnji stručni saradnik. Istovremeno, počinje da piše i priče za djecu, od kojih je više od stotinu objavljivano u: "[[Vesela sveska|Veseloj svesci]]", "Politici za djecu" i "[[Male novine (časopis za djecu)|Malim novinama]]". To su često kratke priče za djecu mlađeg školskog uzrasta, a teme su: [[porodica]], [[škola]] i [[priroda]]. Inspiraciju je pronalazila u svakodnevnim životnim situacijama. Neke od priča prevedene su i na više stranih jezika. Objavila je knjigu "Razrušeni dom" koja je autobiografskog karaktera i govori o njenom djetinjstvu tokom [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] (Književna zadruga Drugari, 1986.). Najpoznatije njene priče su: "Lastavice", "Igra", "Razrušeni dom", "Stara česma", "Učiteljica", "Izlet", "Jutro u gradu", "Baka", "Kolači" i dr. U njenim pričama Azre dijete živi na granici između jave i sna, mašta o ljepšim danima i bori se da ostvari svoje snove. To su više liče na crtice iz dječjeg života u kojima je Mulalić naslikala dijete u različitim životnim situacijama, istovremeno tragajući za rješenjima u dječjim dilemama. Osnovna karakteristika tih priča je da su tople i nadahnute u kojima struji nenametnuta poruka i pouka o tome kako dijete treba da se postavi u nekoj životnoj situaciji. Kroz njene priče dijete spoznaje život, uči se i raste okružen pričama punih [[Poezija|lirske]] topline i osjećajnosti. Dijete je uvijek u igri i igra je osnovni pokretač i poticaj djetinjstva, gdje kroz igru pisac sugerira, savjetuje i upućuje. Uvrštena je u "Antologiju bošnjačke priče za djecu", (Rizo Džafić, 2016.) i "Izbor bosanskohercegovačke književnosti za djecu" (Izdanje Beograd, 2016.) Umrla je 25. 10. 2017. u Sarajevu kao Azemina Jelčić i sahranjena na gradskom groblju Bare u "Aleji velikana". == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * <nowiki>https://www.scribd.com/document/377237336/lastavice</nowiki> * https://thinkerica.ba/en/p4c-in-elementary-school-stari-ilijas-lastavice/ {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Rođeni 1937.]] [[Kategorija:Umrli 2017.]] [[Kategorija:Biografije, Dubrovnik]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] gjnc4stjwhuf0byz1aapxxz7aqtek3y 0 517045 3917469 3915009 2026-08-10T16:56:16Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917469 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alfred Pordes | slika = Alfred Pordes.jpg | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = [[14. septembar]] [[1907.]] | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Austro-Ugarska]] | datum_smrti = [[Juli]] [[1941.]] | mjesto_smrti = [[Koncentracijski logor Jasenovac|Koncentracioni logor u Jasenovcu]] | zanimanje = dirigent, kompozitor, muzičar | godine_aktivnosti = 1928-1940 | značajna_djela = ''Contesa Violeta, Živio Bruno, Nusrudin-hodžina čudesa, Plavi leptir, Otera'' (tango) | supružnik = Erna Finci }} '''Alfred Pordes''' bio je [[bosanskohercegovački]] [[kompozitor]] i [[dirigent]] jevrejskog porijekla, rođen u [[Sarajevo|Sarajevu]] [[14. septembar|14. septembra]] 1907. godine. Prve časove [[Violina|violine]] pohađao je u Muzičkom zavodu kod profesora Suzina u Sarajevu.<ref name=":12">{{Cite book|last=Hadžić|first=Fatima|title=Muzičke institucije u Sarajevu : (1918-1941) : oblasna muzička škola i sarajevska filharmonija|publisher=Muzička akademija Univerziteta u Sarajevu|year=2018|isbn=978-9958-689-21-5|location=Sarajevo|pages=104-105}}</ref> Pored rodnog grada, značajno je djelovao i na prostorima današnje [[Srbija|Srbije]] i [[Crna Gora|Crne Gore.]] Studij kompozicije i dirigovanja završio je 1928. godine u [[Zagreb]]u, u klasi [[Fran Lhotka|F. Lhotke]].<ref name=":0">{{Cite book|last=Čavlović|first=Ivan|title=Hisotrija muzike u Bosni i Hercegovini|publisher=Muzička akademija u Sarajevu, Institut za muzikologiju|year=2011|isbn=9789958689055|location=Sarajevo|pages=147, 148}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://zbl.lzmk.hr/?p=1659|title=PORDES, Alfred – Židovski biografski leksikon|language=hr|access-date=20. 2. 2025|archive-date=29. 4. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250429071305/https://zbl.lzmk.hr/?p=1659|url-status=dead}}</ref> == Biografija == Nakon završenog školovanja, postao je horovođa Jevrejskog pjevačkog društva ''"La Lira"'' i dirigent orkestra [[Narodno pozorište Sarajevo|Narodnog pozorišta u Sarajevu]]. Značajan trenutak u njegovoj karijeri desio se 11. aprila 1929. godine, kada je dirigovao operom ''Madame Butterfly'' [[Giacomo Puccini|G. Puccinija]]<ref name=":12" />, što je bila prva operska predstava izvedena s domaćim snagama. U glavnim ulogama nastupili su: Vika Čaleta kao Čo-Čo San, Lukrecija Pramberger (gost), Azaleja Đačić kao Kate Pinkerton, L. Ivanković kao Pinkerton, M. Kučić kao Šarples, M. Suzin kao Goro, J. Papo kao knez Yamadori, J. Pardo kao ujak Bonza, Đ. Teljakovski kao Jekuside, N. Avdejev kao kraljevski komesar, V. Afrić kao opštinski časnik, Nataša Samarskaja kao majka, Jolanda Đačić kao tetka i Mala Kuić kao dijete.<ref name=":0" /> Tokom 1930-ih godina Pordes je bio dirigent pozorišta u [[Cetinje|Cetinju]]<ref>{{Cite web|url=https://zetskidom.me/role-member/alfred-pordes/|title=Alfred Pordes|website=Zetski dom|language=bs-BA|access-date=20. 2. 2025}}</ref> i [[Beograd]]ske opere, gdje je izvodio gotovo čitav standardni operni repertoar. Također, 7. februara 1932. godine u [[Split]]u je dirigovao operetom ''Lijepa Jelena'' [[Jacques Offenbach|J. Offenbacha]]. Bilo je predviđeno da Beogradska opera u Narodnom pozorištu u Sarajevu izvede opere ''Faust, Traviata, Jenůfa, Četiri grubijana, Seviljski berberin, Boemi i Balet, te Đavo i seljak''. Dirigenti su bili direktor Beogradske opere ''Lovro'' ''Matačić'' i ''Alfred Pordes.'' Ubijen je u [[Koncentracijski logor Jasenovac|koncentracionom logoru Jasenovac]].<ref name=":12" /> Godine 1942. najistaknutiji zagrebački muzičari i likovni umjetnici zauzeli su se za njega, potpisujući peticiju za njegov spas. Potpise je prikupila njegova sestrična Wanda Stern čim je saznala da su Pordes i njegova supruga Erna R. Finci uhvaćeni u Sarajevu dok su bježali iz Beograda. Datum njegovog stradanja u Jasenovcu nije poznat.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Djela == <u>Operete</u>: U jednom činu ''Contesa Violeta, Mis Ganimed'' (19.10.1929), na tekst Freda Angermajera (preveo S. Steg), „prva originalna domaća opereta“ (LEŠIĆ 1976: 26), ''Bosanska ljubav'' (tekst Blanka Chudoba), u tri čina i 6 slika ''Janja'' (tekst Max Bertuch, muzika A. P. Srećković), ''Plavi leptir,'' klavirski izvod štampan u „Verlag Maja Albini“ (Zagreb, 1938); <u>Opera</u>: u četiri čina ''Jesenja bura'' (Tekst Ivo Vojnović); <u>Balet</u>: ''Oganj u planini'' („na motive makedonskog folklora“, MELZ, 3: 111); <u>Komade s pjevanjem</u>: ''Nusrudin-hodžina čudesa'', ''U cvetnoj Španiji, Nevernica'', komedija u jednom činu.<ref name=":0" /> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Bosanskohercegovački dirigenti]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Umrli 1941.]] [[Kategorija:Rođeni 1907.]] 9u68khb411vtjk1k0n0xwtvbsjwl5xb 0 517250 3917536 3917379 2026-08-11T06:29:25Z ~2026-44037-26 184599 /* Zbornici: */ 3917536 wikitext text/x-wiki '''Uglješa Kesić''' (rođen 1980. u Banjoj Luci) je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[književnik]]. == Biografija == Rođen je 1980. u Banjoj Luci, gdje završava osnovnu, srednju školu i fakultet, gdje stiče titulu profesora historije. Književnošću se bavi od 2010.godine i iza sebe ima četiri odštampane zbirke poezije i jednu knjigu bajki za djecu:<ref>{{Cite web|url=https://dunjalucar.wordpress.com/ugljesa-kesic/|title=Uglješa Kesić|date=11. 11. 2022|website=Dunjalučar|language=bs-BA|access-date=23. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kns.ba/index.php/projekti/knjizevni-dijalog/638-pjesnicki-profil-kesic-ugljesa|title=Pjesnički portret - Kesić Uglješa|website=www.kns.ba|access-date=23. 4. 2025|archive-date=28. 4. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250428194007/https://kns.ba/index.php/projekti/knjizevni-dijalog/638-pjesnicki-profil-kesic-ugljesa|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nezavisne.com/kultura/knjizevnost/Ugljesa-Kesic-za-Nezavisne-Uspjeh-je-ako-sam-neko-dijete-odvojio-od-displeja-telefona/786814|title=Kesić za "Nezavisne": Uspjeh je ako sam neko dijete odvojio od displeja telefona|last=Rakulj|first=Milan|date=31. 8. 2023|website=Nezavisne novine|language=sr|access-date=23. 4. 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://srpskainfo.com/tag/ugljesa-kesic/|title=Uglješa Kesić|website=Srpskainfo|language=sr|access-date=23. 4. 2025}}</ref> Stalni je saradnik časopisa BH dijaspore "Bosanske pošte"(Norveška) i magazina Šeher Banjaluka (Švedska). Pjesme i priče su mu prevedene na mađarski i italijanski jezik. Član je [[P.E.N. Centar Bosne i Hercegovine|P.E.N. centra BiH]], [[Društvo pisaca Bosne i Hercegovine|Društva pisaca Bosne i Hercegovine]], [[Institut za dečiju književnost|Instituta za dečiju književnosti]] i član je Udruženja književnika "Riječi sa Une" == Bibliografija: == * 2018 - Zažmiri, "Art print", Banjaluka * 2020 - Noć kada su palili knjige, "Art print", Banjaluka * 2023 - Vilenjak Jan, "Art Print", Banjaluka * 2025 - Najbolje je biti dijete, "Art print", Banjaluka * 2026 - Bosansko kraljevstvo: Bajke o vladarima Bosne , Banjaluka [[Datoteka:Ugi.jpg|mini]] === '''Zbornici:''' === * 2018 - Drinski književni susreti, Zvornik * 2020 - Zbornik pesama za decu "Čuvari detinjstva", Trstenik * 2024 - Zbornik pesama za decu "Od tik-taka do tik-toka" Malo Crniće * 2024 - Zbornik "Sokobanja" Srbija * 2024 - Zbornik radova VII međunarodnih susreta "Riječi sa Une", Bihać * 2025 - Almanah Bosanske književnosti "Bosnoljublje" Sarajevo * 2025 - Neću da odrastem, Internacionalna kulturna asocijacija, Crna Gora * 2025 - Kuća za riječi, Zbirka poezije učesnika pjesničkog maratona u Aleji pisaca, Tešanj * 2025 - Panorama zlatnih stihova, Udruženje kultura spaja svijet, Sarajevo * 2025 - Zbornik najljepše ljubavne poezije "Vladimir i Kosara", Internacionalna kulturna asocijacija, Crna Gora * 2025 - 120 Poetskih jednačina, Udruženje "Kultura spaja svijet" Sarajevo * 2026 - Pregršt uspomene, Zbirka poezije učesnika Planjaxovog pjesničkog maratona, Tešanj * 2026 - Boje djetinjstva, Zbornik naljepših priča za djecu i omladinu, Tešanj * 2026 - Vrelo nadahnuća, Međunarodni zbornik poezije, Sarajevo == Nagrade == Dobitnik je nagrada: * Musa Ćazim Ćatić za najbolju dječiju pjesmu u konkurenciji od 262. pjesme * Za najuspješnijeg autora u oblasti dječije književnosti u USA, West Chester, Pennsylvania. * Treća nagrada na internacionalnom festivalu "Nasmij me pjesmom" u Crnoj Gori 2025. * Treća nagrada "Bronzani stih" na pjesničkom maratonu u Tešnju 2026. godine == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kesić, Uglješa}} [[Kategorija:Biografije, Banja Luka]] [[Kategorija:Rođeni 1980.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] fmp6z7ibsc2rfwnftotpqm84i56ysew 0 523922 3917481 3842416 2026-08-10T19:15:03Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917481 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Brcko.png|mini|254x254piksel|Karta [[Brčko distrikt]]a.]][[Datoteka:OpstinaBrckoEtnicka1996.jpg|mini|Općina Brčko, stanje 1996. {{Legenda|#EFB1CC|Teritorija pod kontrolom [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]]}}{{Legenda|#FEFDCD|Teritorija pod kontrolom [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike BiH]]}}{{Legenda|#EFF0FA|Teritorija pod kontrolom [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]]}}]] [[Datoteka:Brcko 1995 2000.svg|mini|254x254piksel|[[Brčanski koridor]] (1995-2000) i granice [[Brčko distrikt]]a označene crvenom linijom (od 2000).]] '''Arbitraža za Brčko''' predstavljala je pravni i politički proces razgraničenja [[Administrativna jedinica|entiteta]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska|Republike Srpske]] na području grada [[Brčko]], koji je sproveden u skladu s Aneksom 2 [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]].<ref name=":12">{{Cite web|url=https://1997-2001.state.gov/regions/eur/bosnia/dayann2.html|title=Annex 2: Agreement on Inter-Entity Boundary Line and Related Issues (With Appendix) - Dayton Peace Accords|date=30. 3. 1996|publisher=US Department of State|archive-url=https://web.archive.org/web/20110522194450/http://1997-2001.state.gov/www/regions/eur/bosnia/bosagree.html|archive-date=22. 5. 2011|url-status=live|access-date=19. 3. 2006}}</ref> Ova arbitraža je dovela do uspostave posebnog statusa za Brčko, kulminirajući formiranjem [[Brčko distrikt|Brčko distrikta Bosne i Hercegovine]], jedinice lokalne samouprave pod suverenitetom države [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]], ali izvan entitetske podjele. == Pozadina == [[Datoteka:Bih dayton sh.png|mini|254x254piksel|[[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|Administrativna podjela]] Bosne i Hercegovine nakon [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]].]] [[Datoteka:Map Bih entities lat.png|mini|254x254piksel|[[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|Administrativna podjela]] Bosne i Hercegovine nakon uspostavljanja [[Brčko distrikt]]a.]] Brčko se tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] našlo na izuzetno strateškom položaju, kao središnja tačka koja povezuje zapadni i istočni dio [[Republika Srpska (1992–1995)|Republike Srpske]] duž [[Brčanski koridor|brčanskog koridora]]. Zbog svog geografskog značaja, Brčko je bilo mjesto teških borbi i etničkog čišćenja, a kontrolu nad gradom je 1995. imala [[Vojska Republike Srpske]] (VRS), dok je većinu naseljenih mjesta kontrolisala [[Vojska Federacije Bosne i Hercegovine]], zajednička oružana sila [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] (ARBiH) i [[Hrvatsko vijeće odbrane|Hrvatskog vijeća odbrane]] (HVO). Konkretno, ARBiH kontrolisala je većinu južnog dijela (200&nbsp;km²), VRS kontrolisala je sjeverni dio (193&nbsp;km²), dok je HVO kontrolisao ostatak, dio kod općine [[Orašje]] i dvije enklave na južnim dijelovima općine (100&nbsp;km²).<ref name=":0">{{Cite web|url=https://inslav.ru/event/engelgardt-georgiy-nikolaevich-respublika-serbskaya-v-bosnii-i-gercegovine-vozniknovenie-i|title=Энгельгардт Георгий Николаевич. Республика Сербская в Боснии и Герцеговине. Возникновение и эволюция (1990–2006 гг.)|date=4. 12. 2015|website=Институт славяноведения Российской академии наук (ИСл РАН)|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213205608/https://inslav.ru/event/engelgardt-georgiy-nikolaevich-respublika-serbskaya-v-bosnii-i-gercegovine-vozniknovenie-i|archive-date=13. 12. 2022|url-status=dead|access-date=13. 12. 2022}}</ref> U Dejtonskom sporazumu, koji je zaustavio rat, status Brčkog nije bio riješen. Umjesto toga, strane su se saglasile da pitanje Brčkog bude predmet međunarodne arbitraže, kako je propisano u Aneksu 2 sporazuma.<ref name=":12" /> === Izetbegovićevo odbijanje potpisa sporazuma === {{Glavni|Dejtonski sporazum}} Tokom završne faze mirovnih pregovora u [[Dayton (Ohio)|Dayton]]u ([[Ohio]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]) u novembru 1995, došlo je do ozbiljne krize u vezi sa statusom Brčkog. Naime, delegacija [[Republika Bosna i Hercegovina|Republike Bosne i Hercegovine]], predvođena predsjednikom [[Predsjedništvo Republike Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Republike BiH]] [[Alija Izetbegović|Alijom Izetbegovićem]], odbila je da potpiše glavni mirovni dokument dok se ne riješi pitanje područja Brčkog. Izetbegović je smatrao da bi ostavljanje Brčkog pod kontrolom Republike Srpske učvrstilo podjelu zemlje i onemogućilo povratak [[Bošnjaci|bošnjačkih]] i [[Hrvati u Bosni i Hercegovini|hrvatskih]] stanovnika koji su tokom rata protjerani iz tog područja. Zbog ovoga je u samom finišu pregovora uslijedila blokada. Izetbegović je odbio potpisati sve dok se ne nađe kompromis za Brčko. Nakon višesatnih konsultacija i diplomatskih pritisaka, posebno od strane američkog izaslanika [[Richard Holbrooke|Richarda Holbrookea]], postignut je dogovor da se konačna sudbina Brčkog riješi putem međunarodne arbitraže.<ref>{{Cite book|title=Dayton and beyond: perspectives on the future of Bosnia and Herzegovina|url=https://archive.org/details/daytonbeyondpers0000unse|date=2004|publisher=Nomos-Verl.-Ges|isbn=978-3-8329-1026-6|editor-last=Solioz|editor-first=Christophe|edition=1. Aufl|series=Demokratie, Sicherheit, Frieden|location=Baden-Baden|editor-last2=Allcock|editor-first2=John B.|editor-last3=Association Bosnia and Herzegovina 2005}}</ref> Taj dogovor je zatim unesen kao posebna odredba u Aneks 2 Dejtonskog sporazuma, u članu V, koji propisuje da će se pitanje Brčkog riješiti arbitražnim putem, te da nijedan entitet ne može imati isključivu kontrolu nad tom odlukom dok se arbitraža ne okonča.<ref name=":12" /> Tek nakon ovog dodatka, Alija Izetbegović je pristao da potpiše okvirni mirovni sporazum 21. novembra 1995, čime je omogućeno da se kompletan Dejtonski sporazum finalizira i kasnije formalno potpiše 14. decembra 1995. u [[Pariz]]u. == Arbitražni proces == U skladu s Aneksom 2, arbitražni tribunal je formiran krajem 1996, a sastojao se od tri člana, po jednog imenovanog od strane svakog entiteta, dok je predsjednika Tribunala imenovao Predsjednik [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnog suda pravde]]. Za Federaciju BiH arbitar je bio prof. dr. [[Clifford Chance|Clifforda Chancea]], a za Republiku Srpsku Vitomir Popović, dok je kao nezavisni predsjedavajući izabran američki pravnik [[Roberts B. Owen]]. Dana 14. februara 1997. započet je proces arbitraže.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/ohr_archive/arbitrazna-odluka-za-spor-oko-meuentitetske-granice-na-podruju-brkog-2/|title=ARBITRAŽNA ODLUKA ZA SPOR OKO MEĐUENTITETSKE GRANICE NA PODRUČJU BRČKOG|website=Office of the High Representative|language=hr|access-date=2. 1. 2024}}</ref> === Tužba Republike Srpske === U okviru arbitraže za Brčko, strane u sporu, Republika Srpska i Federacija Bosne i Hercegovine, nisu samo učestvovale u postupku kao strane u pregovorima, već su nastupile i kao suprotstavljene strane u formalnoj međunarodnoj pravnoj proceduri pred arbitražnim tribunalom.<ref name=":1" /> U januaru 1997. Republika Srpska je formalno podnijela tužbu protiv Federacije BiH pred arbitražnim tribunalom, tvrdeći da bi oduzimanje Brčkog iz njenog entitetskog sastava predstavljalo kršenje njenog teritorijalnog integriteta, kako je definisan Aneksom 4 ([[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustav BiH]]) i Aneksom 2 Dejtonskog sporazuma. Republika Srpska je tvrdila da joj Brčko pripada jer je bila pod njenom faktičkom kontrolom na dan potpisivanja sporazuma, te da bi bilo kakva promjena predstavljala presedan i ugrozila balans postignut u Dejtonu. S druge strane, Federacija BiH je argumentovala da je Brčko bilo etnički očišćen tokom rata, da je veliki broj Bošnjaka i Hrvata protjerano i da bi zadržavanje pod kontrolom RS-a onemogućilo njihov povratak, čime bi se dodatno učvrstila ratna osvajanja i onemogućila funkcionalna reintegracija države.<ref name=":1" /> Arbitražni tribunal je saslušao obje strane i u konačnoj odluci 5. marta 1999. odlučio da nijedna strana ne može isključivo polagati pravo na Brčko, te da se uspostavlja neutralna uprava uz [[Međunarodni supervizor za Brčko|Međunarodnu superviziju za Brčko]], što je faktički značilo da Republika Srpska gubi ''[[de facto]]'' upravu nad Brčkom, iako je zadržala teritorijalnu povezanost istok–zapad koridorom južno od grada (tzv. "južna zaobilaznica").<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.ohr.int/ohr_archive/brcko-final-award-annex-2/|title=Konačna odluka za Brčko|website=Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2. 1. 2024}}</ref> Ovom odlukom su odbijeni pravni zahtjevi Republike Srpske, ali i izbjegnuta konfrontacija kroz kompromis u obliku Brčko distrikta, koji formalno nije pripadao ni jednom entitetu. === Konačna odluka === Nakon niza dopunskih odluka i nadgledanja implementacije reformi, 18. augusta 1999. [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Ured visokog predstavnika]] [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|za BiH]] (OHR) donosi odluku o osnivanju [[Brčko distrikt|Brčko]] [[Brčko distrikt|distrikta Bosne i Hercegovine]]. Ova administrativna jedinica je izuzeta iz nadležnosti oba entiteta, i stavljena pod direktni suverenitet države Bosne i Hercegovine, uz vlastitu zakonodavnu ([[Skupština Brčko distrikta|skupština]]), izvršnu ([[Spisak gradonačelnika Brčko distrikta|gradonačelnik]] i [[Vlada Brčko distrikta|vlada]]) i sudsku ([[Osnovni sud u Brčkom|osnovni sud]]) vlast. Brčko distrikt zvanično je uspostavljen 8. marta 2000.<ref name=":2" /> Iako je Brčko distrikt osnovan 1999, a službeno uspostavljen 2000, njega je [[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine|Parlamentarna skupština BiH]] tek 2009. izglasala i priznala amandmanom I. na [[Ustav Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Amandman%20I%20na%20Ustav%20BiH-2009.-B%20.pdf|title=Amandman I. na Ustav Bosne i Hercegovine|date=26. 3. 2009|website=parlament.ba|publisher=[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]]|access-date=5. 3. 2026|archive-date=24. 11. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251124193534/https://parlament.ba/data/dokumenti/pdf/Amandman%20I%20na%20Ustav%20BiH-2009.-B%20.pdf|url-status=dead}}</ref> == Međunarodna supervizija == {{Glavni|Međunarodni supervizor za Brčko}} Brčko distrikt je od svog osnivanja bio pod [[Međunarodni supervizor za Brčko|međunarodnom supervizijom]], kojeg imenuje [[Ured visokog predstavnika za Bosnu i Hercegovinu|Visoki predstavnik]], uz saglasnost [[Vijeće za provedbu mira|Vijeća za]] [[Vijeće za provedbu mira|provedbu mira]] (PIC). Supervizor je imao ovlasti da ukida ili donosi zakone i da smjenjuje zvaničnike ukoliko ugrožavaju [[Statut Brčko distrikta|Statut]] [[Statut Brčko distrikta|distrikta]]. === Ukidanje entitetskih zakona i prestanak značaja međuentitetske linije === Dana 4. augusta 2006. Supervizor za Brčko, [[Susan R. Johnson]], izdala je nalog kojim se ukidaju svi entitetski zakoni koji se primjenjuju u Brčko distriktu i proglašava prestanak pravnog značaja [[Međuentitetska linija razgraničenja|međuentitetske linije razgraničenja]] (IEL) unutar teritorije distrikta. Nalogom je poništena primjena zakona [[Republika Srpska|Republike Srpske]] i [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije BiH]] na teritoriji Brčko distrikta, proglašeno je da međuentitetska linija nema nikakav pravni efekat unutar distrikta i potvrđeno je da Brčko distrikt djeluje isključivo pod zakonima i institucijama distrikta, uz suverenitet države [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]].<ref>{{Cite web|url=https://www.ohr.int/nalog-supervizora-ukida-entitetske-zakone-i-proglasava-prestanak-pravnog-znacaja-meduentitetske-granice-u-brcko-distriktu/|title=Nalog supervizora ukida entitetske zakone i proglašava prestanak pravnog značaja međuentitetske granice u Brčko Distriktu|date=4. 8. 2006|website=Office of the High Representative|language=bs-BA|access-date=2. 1. 2024}}</ref> Ova odluka je konačno pravno učvrstila Brčko kao distrikt izvan entitetske podjele, u skladu s arbitražnom presudom iz 1999. i kasnijim odlukama Visokog predstavnika i supervizije. === Suspenzija supervizije === Supervizija je formalno suspendovana 23. maja 2012, ali nije u potpunosti ukinuta, što znači da se može reaktivirati ukoliko se ocijeni da je stabilnost distrikta ugrožena.<ref>{{Cite web|url=https://www.aa.com.tr/ba/politika/suspendovana-pozicija-međunarodnog-supervizora-za-brčko/366317|title=Suspendovana pozicija međunarodnog supervizora za Brčko|website=www.aa.com.tr|access-date=21. 10. 2021}}</ref> == Također pogledajte == * [[Badinterova komisija]] * [[Brčanski koridor]] * [[Brčko]] * [[Brčko distrikt]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Arbitraža za Brčko|*]] [[Kategorija:Međunarodni supervizori za Brčko]] [[Kategorija:Brčko]] [[Kategorija:Brčko distrikt]] [[Kategorija:Politička historija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historija Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historija Republike Srpske]] [[Kategorija:Međunarodni arbitražni sudovi i tribunali|Brčko]] [[Kategorija:1996. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1997. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1998. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:1999. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2000. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Historija Brčko distrikta]] ce6wl3vxdrh0b8ksop7ospfd6d29xjp 0 524588 3917460 3752787 2026-08-10T15:46:54Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 3 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917460 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Adisa Bašić | datum_rođenja = 1979. | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]] | zanimanje = spisateljica, univerzitetska profesorica | značajna_djela = Promotivni spot za moju domovinu, A ti zaključaj | nagrade = }} '''Adisa Bašić''' jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] spisateljica, pjesnikinja, i univerzitetska profesorica. == Biografija == Rođena je 1979. u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref name="sveske.ba">{{Cite web|url=http://www.sveske.ba/bs/autori/a/adisa-basic|title=ADISA BAŠIĆ {{!}} Sarajevske Sveske|website=www.sveske.ba|access-date=30. 7. 2025}}</ref> Predaje poeziju, kritiku i kreativno pisanje na Odsjeku za komparativnu književnost i bibliotekarstvo [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskog fakulteta u Sarajevu.]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-40-11/168-adisa-basic-ma|title=Doc. dr. Adisa Bašić|website=www.ff.unsa.ba|access-date=30. 7. 2025|archive-date=23. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250623084616/https://www.ff.unsa.ba/index.php/bs/2014-12-15-22-40-11/168-adisa-basic-ma|url-status=dead}}</ref> Njena polja interesovanja također uključuju teorije komike, humora i ljubavi i kulturalne studije.<ref name=":0" /> Živi u [[Sarajevo|Sarajevu]] i u hercegovačkom selu [[Aladinići]].<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.blog.rental.ba/index.php/2022/02/22/adisa-basic-alipasino/|title=Adisa Bašić – Alipašino {{!}} Grad & Ja|date=22. 2. 2022|language=bs-BA|access-date=30. 7. 2025}}</ref> === Obrazovanje i akademski rad === Diplomirala je komparativnu književnost i bibliotekarstvo na Filozofskom fakultetu [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]], a dio studija je provela na odsjeku za germanistiku i mediologiju na razmjeni u [[Marburg]]u, [[Njemačka|Njemačkoj]]. Njen diplomski rad, na temu "Motivi koncentracionog logora, geta i opsade u poljskoj i bosanskohercegovačkoj poeziji" predstavljen je na naučnoj konferenciji u Njemačkoj.<ref name=":1">{{Cite news|url=https://www.ff.unsa.ba/IzvjestajiKomisijaIzbori/19-20/juni/Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-zvanje-docent-KOB.pdf|title=Izvještaj o izboru u zvanje docenta na komparativnoj književnosti|date=2020|work=Izvještaj|publisher=Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu|access-date=30. 7. 2025|archive-date=5. 12. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251205081558/https://ff.unsa.ba/IzvjestajiKomisijaIzbori/19-20/juni/Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-zvanje-docent-KOB.pdf|url-status=dead}}</ref> Magistrirala je demokratiju i ljudska prava na [[Centar za interdisciplinarne studije "prof. dr Zdravko Grebo"|Centru za interdisciplinarne studije]], Univerziteta u Sarajevu.<ref name=":1" /> Doktorirala je na Univerzitetu u Grazu s temom "Komički pristup erotskoj ljubavi u izabranoj južnoslavenskoj lirici". Njen doktorat je proglašen najboljom slavističkom disertacijom u Austriji i objavljen je pod naslovom Erosova manufaktura.<ref name="Bookstan">{{Cite web|url=http://bookstan.ba/|title=Bookstan|website=Digitalni Bookstan|language=en|access-date=30. 7. 2025}}</ref> Od 2011. radi na Filozofskom fakultet u Sarajevu, i objavila je brojne akademske radove.<ref>{{Cite web |url=https://www.ff.unsa.ba/IzvjestajiKomisijaIzbori/19-20/juni/Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-zvanje-docent-KOB.pdf |title=Arhivirana kopija |access-date=30. 7. 2025 |archive-date=5. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251205081558/https://ff.unsa.ba/IzvjestajiKomisijaIzbori/19-20/juni/Izvjestaj-Komisije-za-izbor-u-zvanje-docent-KOB.pdf |url-status=dead }}</ref> === Književnost=== Do 2025. izdala je pet zbirki poezije, jednu zbirku priča, te jedan roman. Njena poezija je uvrštena u novije izbore bosanskohercegovačkog pjesništva.<ref name=":2" /><ref name=":1" /> Kao učesnica na književnim večerima, poseban fokus joj je na promovisanju djela autorica.<ref name=":1" /> Bašić je objavljivala književnu kritiku i novinske tekstove u bosanskohercegovačkom sedmičniku [[Slobodna Bosna]].<ref name="sveske.ba"/> == Djela == === Poezija === * ''[[Košćela]]'' (2021) * ''[[Motel neznanih junaka]]'' (2014) * ''[[Promotivni spot za moju domovinu]]'' (2011) * [[Trauma market (|''Trauma market'']] (2004) * ''[[Havine rečenice]]'' (1999) === Proza === * Dokumentarni roman ''[[Knjiga o Almiru]]'' (2025)<ref name="Bookstan"/> * Zbirka priča ''[[A ti zaključaj: Priče o ljubavima i brakovima]]'' (2017) === Ostalo === * Scenarij za kratkometražni film ''[[Srijedom (kratki film)|Srijedom]]'', zajedno sa režiserkom [[Alma Bećirović|Almom Bećirović]].<ref>{{Cite web|url=https://pro.ba/filmovi-i-dramske-serije/srijedom/|title=Srijedom|last=enes|date=10. 2. 2004|website=pro.ba|language=bs|access-date=30. 7. 2025}}</ref> == Nagrade == * 2016 – ''Civil Society Scholar Award'' (CSSA) – Open Society Foundations. * 2012 – Nagrada ''LiterarisBank Austria'' za najbolju knjigu poezije u JI Evropi (za 2010. i 2011). * 2011 – Nagrada Udruženja izdavača i knjižara BiH za zbirku ''Promotivni spot za moju domovinu''. * 2011 – Treća nagrada za priču ''Driving Home for Christmas'' – konkurs Zija Dizdarević. * 2010 – Nagrada za neobjavljeni rukopis zbirke ''Promotivni spot za moju domovinu'' – Fondacija FBiH. * 2004 – Nagrada za rukopis zbirke ''Trauma market'' – Fondacija FBiH. * 2004 – Nagrada za najbolju zbirku poezije na susretima izdavača srednje i JI Evrope u Pazinu (Hrvatska). * 2001 – Otkupna nagrada UNESCO-a za kratku priču (''Bun(t)ovna P(r)oza''). * 1996 – Nagrada austrijske vlade za najbolji esej mladih autora iz srednje i JI Evrope.<ref name=":1" /> == Reference == {{Refspisak}} {{DEFAULTSORT:Bašić, Adisa}} [[Kategorija:Rođeni 1979.]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjesnici]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci]] [[Kategorija:Živi ljudi]] 9sf8y8jyi3rapwkxa5vtp6zltawdvfd 0 524992 3917457 3842230 2026-08-10T15:17:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917457 wikitext text/x-wiki {{Short description|Grana psihologije}} <!-- Tema i usmjerenje ovog uvodnog dijela odnose se na psihopatologiju, odnosno na proučavanje odstupanja od uobičajenih (normalnih) misli, ponašanja i emocija kod ljudi. Ove tri ljudske osobine mogu se kod svakog pojedinca izražavati na različite načine. Psihički poremećaj može nastati kao posljedica promijenjenog ponašanja, emocija ili mišljenja koji nisu u skladu s društvenim normama ili funkcionalnim ponašanjem. Neki od glavnih dijelova ovog članka uključuju natprirodna i psihološka objašnjenja, kao i raspravu o različitim psihičkim poremećajima, koji su navedeni i opisani u kasnijem dijelu članka. Psihopatologija je područje koje je intenzivno istraživano i proučavano u okviru psihologije. --> [[File:Edvard Munch - Anxiety - Google Art Project.jpg|thumb|right|<center>''Anksioznost'' (1894), slika norveškog slikara [[Edvard Munch|Edvarda Muncha]], koja prikazuje osjećaj tjeskobe i egzistencijalne napetosti</center>]] '''Psihologija abnormalnog ponašanja i doživljavanja''' je grana [[psihologija|psihologije]] koja se bavi proučavanjem neuobičajenih obrazaca [[ponašanje|ponašanja]], [[emocija]] i [[mišljenje|mišljenja]] koji se mogu tumačiti kao [[mentalni poremećaj|psihički poremećaji]]. Iako se neka ponašanja mogu smatrati neobičnim ili odstupajućim, ova oblast psihologije se najčešće bavi takvim pojavama u okviru [[klinička psihologija|kliničke psihologije]].<ref name="Barlow2015">{{cite book |last=Barlow |first=David H. |author2=Durand, V. Mark |date=2015 |title=Abnormal Psychology: An Integrative Approach |url=https://dspace.sxcjpr.edu.in/jspui/bitstream/123456789/1020/1/Copy%20of%20Barlow%20%26%20Durand_Abnormal_7e%20%281%29.pdf |edition=7. |location=Stamford, CT |publisher=Cengage Learning |isbn=978-1-285-75561-8 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref><ref name="Beidel2014">{{cite book |last=Beidel |first=Deborah C. |author2=Bulik, Cynthia M. |author3=Stanley, Melinda A. |date=2014 |title=Abnormal Psychology |url=https://www.pearsonhighered.com/assets/preface/0/2/0/5/0205968244.pdf |edition=3. |location=Upper Saddle River, NJ |publisher=Pearson |isbn=978-0-205-96654-7 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Stručnjaci već dugo pokušavaju razumjeti i objasniti ponašanja koja se smatraju aberantnim ili devijantnim. Takva ponašanja mogu uključivati statistički rijetke oblike ponašanja, kršenje društvenih normi, ličnu patnju ili poteškoće u svakodnevnom funkcionisanju. Različite kulture često imaju različite načine razumijevanja i objašnjavanja takvih pojava. U ovom području psihologije polazi se od pretpostavke da psihička stanja mogu imati više različitih uzroka. U njihovom objašnjavanju koriste se različiti teorijski pristupi iz [[opća psihologija|opće psihologije]], ali i iz drugih naučnih disciplina. Ipak, među stručnjacima i dalje postoje rasprave o tome šta se tačno podrazumijeva pod pojmom „abnormalno“. <ref name="DavisonNeale2001">{{cite book |last=Davison |first=Gerald C. |author2=Neale, John M. |date=2001 |title=Psihologija abnormalnog doživljavanja i ponašanja |url=https://pdfcoffee.com/document-15-3-pdf-free.html |location=Jastrebarsko |publisher=Naklada Slap |pages=880 |isbn=9789531910606 |access-date=15. mart 2026 |language=hr }}</ref> Psihologija abnormalnog ponašanja i doživljavanja proučava dva osnovna tipa ponašanja: [[adaptivno ponašanje|adaptivno]] i [[maladaptivno ponašanje|maladaptivno]]. Maladaptivno ponašanje ukazuje na to da osoba ima određene poteškoće i da se teško nosi sa stresom iz okoline. To može dovesti do problema u svakodnevnom životu, kao što su poteškoće s emocijama, mišljenjem, ponašanjem i komunikacijom. Adaptivno ponašanje, s druge strane, pomaže osobi da se uspješno prilagodi svom okruženju i da lakše komunicira i razumije druge ljude.<ref name="Beidel2014" /> U prošlosti su psiholozi i biolozi često različito objašnjavali [[mentalni poremećaj|psihičke poremećaje]]. Ova razlika u pristupima povezana je filozofskim [[dualizam|dualizmom]] o [[problem uma i tijela|odnosu između uma i tijela]]. Tokom vremena razvijeni su i različiti načini klasifikacije psihičkih poremećaja, a pojam abnormalnog može obuhvatati tri kategorije: [[subnormalno]], [[natprirodno]] i [[paranormalno]].<ref name="Kring2014">{{cite book |last=Kring |first=Ann M. |author2=Johnson, Sheri L. |author3=Davison, Gerald C. |author4=Neale, John M. |date=2014 |title=Abnormal Psychology |url=https://archive.org/details/abnormalpsycholo0000unse_i1q4 |edition=12. |location=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-01849-1 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> [[Klinička psihologija]] je primijenjena grana psihologije koja se bavi procjenom, razumijevanjem i tretmanom psihičkih stanja u kliničkoj praksi. Područje psihologije abnormalnog ponašanja i doživljavanja pruža teorijski okvir za takav rad. Međutim, savremeni klinički psiholozi u svojoj praksi rijetko koriste izraz ''abnormalno'', jer se on može smatrati pojednostavljenim ili stigmatizirajućim. Umjesto toga, u stručnoj literaturi i praksi češće se koriste termini koji preciznije opisuju psihička stanja i poremećaje. Pojam [[psihopatologija]] uglavnom se koristi u sličnom značenju. On naglašava postojanje osnovne [[patologija|patološke]] promjene ili procesa bolesti, što je u skladu s medicinskim modelom objašnjavanja psihičkih poremećaja. Zbog toga se ovaj termin češće koristi u medicinskoj disciplini [[psihijatrija|psihijatriji]] nego u psihologiji.<ref name="Stanghellini2013">{{cite journal | last = Stanghellini | first = Giovanni | date = 2013 | title = Psychopathology: re-humanizing psychiatry | journal = Acta Psychiatrica Scandinavica | volume = 127 | issue = 6 | pages = 436–437 | doi = 10.1111/acps.12091 | url = https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/acps.12091 | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> == Historija == === Humoralna teorija === [[File:Hippocrates.png|thumb|right|<center>Hippokrat</center>]] U antičkoj medicini vjerovalo se da zdravlje tijela i uma zavisi od ravnoteže tjelesnih tečnosti. Jedan od prvih koji je razvio takvo objašnjenje bio je [[Hipokrat]] (460–377. p. n. e.), koji je smatrao da bolest nastaje kada se naruši ravnoteža takozvanih ''humora'', odnosno vitalnih tjelesnih tečnosti. Prema humoralnoj teoriji postojale su četiri osnovne tečnosti: krv, sluz, žuta žuč i crna žuč. Svaka od osnovnih tečnosti utječe na određene osobine ličnosti i emocionalna stanja, što je kasnije povezano s teorijom [[četiri temperamenta]]. Na primjer, višak sluzi povezivao se s tromošću i umorom, višak crne žuči s [[melankolija|melankolijom]], žuta žuč s naglom naravi i razdražljivošću, dok se višak krvi povezivao s optimizmom, vedrinom i samopouzdanjem.<ref name="Nevid2018">{{cite book |last=Nevid |first=Jeffrey S. |authorlink = |date=2018 |title=Abnormal Psychology in a Changing World |url=https://studentebookhub.com/wp-content/uploads/2024/preview/9780135792049.pdf |location=New York |publisher=Pearson |page=11 |isbn=978-0-134-44758-2 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> === Azili === Praksa smještanja osoba s [[mentalni poremećaj|psihičkim poremećajima]] u posebne ustanove, poznate kao [[psihijatrijska bolnica|azili]], započela je 1547. godine, kada je [[Henrik VIII od Engleske|kralj Henrik VIII]] osnovao u Londonu ustanovu [[Bethlem Royal Hospital|St. Mary of Bethlehem]]. Ova bolnica, kasnije poznata pod nadimkom ″Bedlam″, poznata je po veoma lošim uslovima i nehumanom tretmanu pacijenata.<ref name="NolenHoeksema2013">{{cite book |last=Nolen-Hoeksema |first=Susan |date=2013 |title=Abnormal Psychology |url=https://dokumen.pub/ise-abnormal-psychology-9nbsped-126523776x-9781265237769.html |edition=6. |location=Boston |publisher=McGraw-Hill |isbn=978-0078035388 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Azili su ostali u upotrebi tokom [[srednji vijek|srednjeg vijeka]] i [[renesansa|renesanse]]. U mnogim od tih ranih ustanova uslovi života bili su izuzetno teški. Pacijenti su često smatrani teretom za društvo, bili su zatvarani i izolovani, a ponekad i tretirani više kao objekti nego kao osobe kojima je potrebna pomoć. U nekim od takvih ustanovama pacijentima je ipak pružana određena medicinska njega. Pored toga, postojalo je i naučno interesovanje za neuobičajena ponašanja, iako su takva istraživanja u ranim azilima bila rijetka. Pacijenti su ponekad bili izlagani javnosti radi zabave ili zarade, što odražava tadašnje društvene stavove prema osobama sa psihičkim poremećajima. Rani azili često su bili organizovani po uzoru na postojeće kaznene institucije, što dodatno naglašava njihov represivni karakter.<ref name="Fadul2014">{{cite book |last=Fadul |first=Jose A. |date=2014 |title=Encyclopedia of Theory & Practice in Psychotherapy & Counseling |location=Raleigh, NC |publisher=Lulu Press Inc. |isbn=978-1-312-34920-9 |language=en }}</ref> [[File:Philippe Pinel.jpg|thumb|right|<center>Philippe Pinel</center>]] Krajem 18. stoljeća, rad [[Philippe Pinel]] u Francuskoj bio je osnova za razvoj humanijeg pristupa u tretmanu osoba sa psihičkim poremećajima.<ref name="DavisonNeale2001" /> Pinel je zagovarao ideju da pacijenti ne smiju biti tretirani okrutno, kao da su životinje ili kriminalci, već s poštovanjem i ljubaznošću. Njegove eksperimentalne mjere, poput skidanja okova s pacijenata, inicijalno su naišle na otpor osoblja i društva. Ipak, praksa humanog tretmana pokazala se uspješnom i postala je podsticaj za reformu upravljanja psihijatrijskim ustanovama.<ref name="Fadul2014" /> Tokom 19. i 20. stoljeća došlo je do promjena u načinu brige o osobama s [[mentalni poremećaj|psihičkim poremećajima]]. Na razvoj humanijeg pristupa utjecali su brojni reformatori, među kojima se posebno ističe [[Dorothea Dix]]. Ona je ukazivala na loše uslove u kojima su živjele osobe s psihičkim problemima i nastojala je potaknuti društvo i vlasti da poboljšaju njihovo zbrinjavanje. ″Dix je, više nego bilo koja druga ličnost u 19. stoljeću, učinila da ljudi u Americi i gotovo cijeloj Evropi postanu svjesni da su osobe s psihičkim bolestima izložene ozbiljnim zlostavljanjima.″<ref>{{cite book |last1=Rimm |first1=David C. |last2=Somervill |first2=John W. |date=1977 |title=Abnormal Psychology |url=https://archive.org/details/abnormalpsycholo0000unse |location=New York |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-588840-0 |language=en }}</ref> U isto vrijeme djelovao je i [[Social hygiene movement|Pokret za mentalnu higijenu]], koji je naglašavao važnost brige o fizičkom i općem blagostanju osoba s psihičkim poteškoćama. Zahvaljujući takvim inicijativama prikupljena su sredstva za izgradnju novih ustanova za smještaj i liječenje pacijenata. Tokom 20. stoljeća broj [[psihijatrijska bolnica|psihijatrijskih bolnica]] znatno se povećao, a briga o osobama s psihičkim poremećajima postala je organizovanija. Do 1939. godine u državnim psihijatrijskim bolnicama u Sjedinjenim Američkim Državama bilo je više od 400.000 pacijenata.<ref name="Osborn2009">{{cite journal | last = Osborn | first = Lawrence A. | date = 2009 | title = From beauty to despair: the rise and fall of the American State Mental Hospital | journal = The Psychiatric Quarterly | volume = 80 | issue = 4 | pages = 219–31 | doi = 10.1007/s11126-009-9109-3 | pmid = 19633958 | url = https://www.researchgate.net/publication/26697023_From_Beauty_to_Despair_The_Rise_and_Fall_of_the_American_State_Mental_Hospital | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> Boravak u tim bolnicama često je bio dugotrajan, a neki pacijenti ostajali su u ustanovama godinama. Iako su ove ustanove predstavljale određeni napredak u odnosu na ranije azile, metode liječenja ostale su ograničene. Uprkos reformama, pacijenti su u mnogim slučajevima i dalje bili izloženi grubom i nehumanom tretmanu. Promjene u odnosu prema osobama s psihičkim poremećajima počele su 1946. godine, kada je [[Mary Jane Ward]] objavila roman Zmijsko gnijezdo (eng. ''The Snake Pit''). Knjiga, prema kojoj je kasnije snimljen i istoimeni film, skrenula je pažnju javnosti na teške uslove u kojima su živjeli pacijenti u psihijatrijskim bolnicama. Djelo je potaknulo širu društvenu raspravu o potrebi humanijeg tretmana u prenapučenim psihijatrijskim ustanovama.<ref name="Osborn2009" /> Iste godine u Sjedinjenim Američkim Državama osnovan je Nacionalni institut za mentalno zdravlje (eng. ''National Institute of Mental Health''), koji je pružao podršku za obuku bolničkog osoblja i za istraživanja o stanju i potrebama pacijenata. U tom periodu u Sjedinjenim Američkim Državama je donesen i Zakon Hill–Burton (eng. ''Hill–Burton Act''), u skladu s kojim je finansirana izgradnja zdravstvenih ustanova, uključujući bolnice za mentalno zdravlje. Kasnije je usvojen i Zakon o zdravstvenim uslugama u zajednici iz 1963. godine (eng. ''Community Health Services Act of 1963''), koji je doveo do razvoja ambulantnih psihijatrijskih službi, psihijatrijskih odjela u općim bolnicama i centara za rehabilitaciju i savjetovanje u lokalnim zajednicama.<ref name="Fadul2014" /> === Deinstitucionalizacija === Krajem 20. stoljeća u mnogim zemljama započeo je proces deinstitucionalizacije, tj. premještanja pacijenata iz velikih, izoliranih psihijatrijskih bolnica u zajednicu. Kao posljedica ovog procesa, veliki broj bolnica je zatvoren. Na primjer, u Engleskoj je od 130 bolnica izgrađenih početkom 20. stoljeća na početku 21. stoljeća ostalo otvoreno samo njih 14.<ref name="Osborn2009" /> Godine 1963. predsjednik Sjedinjenih Američkih Država [[John F. Kennedy|John F. Kennedy]] osnovao je pokret za razvoj zdravstvenih usluga u zajednici (eng. ''community health movement''), predstavljajući ga kao ″nov i ambiciozan pristup″ zaštiti mentalnog zdravlja. Cilj ove inicijative bio je preusmjeriti brigu o osobama s psihičkim poremećajima iz velikih institucija u centre u zajednici, gdje bi pacijenti dobivali koordiniranu i dostupnu podršku i njegu. Tokom narednih četrdeset godina broj pacijenata u psihijatrijskim bolnicama u Sjedinjenim Američkim Državama smanjio se za približno 90 posto.<ref name="NolenHoeksema2013" /> Proces deinstitucionalizacije doveo je do postepenog ukidanja dugotrajnog boravka pacijenata u izoliranim psihijatrijskim bolnicama. Takva dugotrajna izolacija pacijenata u bolnicama često je dovodila do negativnih posljedice na njihovo već narušeno mentalno zdravlje. Na primjer, dugotrajna institucionalizacija osoba sa [[shizofrenija|shizofrenijom]] mogla je dovesti do pogoršanja negativnih simptoma bolesti, poput emocionalnog povlačenja, gubitka motivacije i otežane komunikacije.<ref name="Mancevski2007">{{cite journal | last = Mancevski | first = Branislav | author2 = Keilp, John | author3 = Kurzon, Matthew | author4 = Berman, Robert M. | author5 = Ortakov, Vladimir | author6 = Harkavy-Friedman, Jill | author7 = Rosoklija, Gorazd | author8 = Dwork, Andrew J. | date = 2007 | title = Lifelong Course of Positive and Negative Symptoms in Chronically Institutionalized Patients with Schizophrenia | journal = Psychopathology | volume = 40 | issue = 2 | pages = 83–92 | doi = 10.1159/000098488 | pmid = 17215594 | url = https://karger.com/psp/article-abstract/40/2/83/284622/Lifelong-Course-of-Positive-and-Negative-Symptoms | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> Ipak, deinstitucionalizacija je ponekad bila predmetom kritika. Pojedini autori smatrali su da je zatvaranje velikih psihijatrijskih bolnica u nekim slučajevima dovelo do povećanja broja osoba s teškim psihičkim poremećajima koje žive bez adekvatnog smještaja i odgovarajuće podrške, uključujući i porast beskućništva među osobama koje su ranije bile institucionalno zbrinute.<ref name="Page2012">{{cite journal | last = Page | first = Joshua | author2 = Petrovich, James | author3 = Kang, Sung-Yeon | date = 2012 | title = Characteristics of homeless adults with serious mental illnesses served by three street-level federally funded homelessness programs | journal = Community Mental Health Journal | volume = 48 | issue = 6 | pages = 699–704 | doi = 10.1007/s10597-011-9473-y | pmid = 22370894 | url = https://link.springer.com/article/10.1007/s10597-011-9473-y | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref><ref name="Jones1986">{{cite book |last=Jones |first=Billy E. |date=1986 |title=Treating the Homeless: Urban Psychiatry's Challenge |url=https://archive.org/details/isbn_0880480807 |location=Washington, D.C. |publisher=American Psychiatric Press |isbn=978-0-88048-080-2 |language=en }}</ref> == Objašnjavanje odstupajućeg ponašanja == Pokušaji razumijevanja odstupajućeg ili neuobičajenog ponašanja prisutni su kroz cijelu historiju ljudskog društva. Tokom vremena razvijala su se različita objašnjenja psihičkih poremećaja, koja se u literaturi najčešće svrstavaju u tri osnovna pristupa: [[natprirodno|natprirodni]], [[biološko|biološki]] i [[psihološko|psihološki]].<ref name="Barlow2015" /> Natprirodni pristup objašnjava odstupajuće ponašanje kao posljedicu djelovanja nadnaravnih sila ili duhovnih utjecaja. Biološki pristup polazi od pretpostavke da su psihički poremećaji povezani s promjenama u funkcionisanju mozga i nervnog sistema. U okviru ovog pristupa istražuju se genetski faktori, neurohemijski procesi u mozgu, hormonalni utjecaji i struktura i funkcija moždanih regija uključenih u regulaciju emocija i ponašanja. Psihološki pristup naglašava ulogu psihičkih procesa i iskustava u nastanku i održavanju psihopatologije. On obuhvata različite teorijske pravce, uključujući kognitivne, bihejvioralne, humanističke i psihodinamske modele. Ovi pristupi ispituju na koji način razmišljanje, emocionalne reakcije, obrasci učenja i životna iskustva mogu doprinijeti razvoju psihičkih poteškoća.<ref name="Barlow2015" /> Savremena istraživanja sve češće naglašavaju da se psihički poremećaji ne mogu objasniti samo jednim pristupom. Umjesto toga, mnogi autori zagovaraju integrativni ili biopsihosocijalni model, prema kojem na mentalno zdravlje istovremeno utječu biološki, psihološki i društveni faktori.<ref name="Engel1977">{{cite journal | last = Engel | first = George L. | date = 1977 | title = The need for a new medical model: A challenge for biomedicine | journal = Science | volume = 196 | issue = 4286 | pages = 129–136 | doi = 10.1126/science.847460 | url = https://globalization.anthro-seminars.net/wp-content/uploads/2016/11/Need-for-a-New-Medical-Model-A-Challenge-for-Biomedicine.pdf | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> === Natprirodna objašnjenja === U najranijim objašnjenjima odstupajućeg ponašanja dominirala su natprirodna objašnjenja, koja se često naziva i demonološkim pristupom. Prema ovom shvatanju, neobična ili odstupajuća ponašanja objašnjavala su se djelovanjem sila izvan ljudskog tijela, kao što su demoni, duhovi ili drugi natprirodni utjecaji. U nekim vjerovanjima smatralo se da na ljudsko ponašanje mogu utjecati i Mjesec, planete i zvijezde. Jedna od najstarijih praksi koja seže do [[kameno doba|kamenog doba]] bio je postupak [[trepanacija|trepanacije]] u kojem se kod osoba koje su imale [[mentalni poremećaj|psihičke poremećaje]] pravio otvor na lobanji kako bi se, prema tadašnjim vjerovanjima, iz glave ″oslobodili″ zli duhovi. Slična uvjerenja postojala su u različitim civilizacijama. Stari [[Drevna Kina|Kinezi]], [[Drevni Egipat|Egipćani]] i [[Hebreji]] smatrali su da su psihičke poteškoće posljedica djelovanja zlih duhova te su kao način liječenja primjenjivali [[egzorcizam]].<ref name="Barlow2015" /> U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] u Evropi bilo je rašireno vjerovanje da odstupajuće ponašanje nastaje zbog djelovanja vještica, demona ili drugih nadnaravnih sila. Osobe s psihičkim poremećajima često su smatrane opsjednutima, pa su religijski rituali korišteni kao način liječenja. U slučajevima kada takvi postupci nisu davali rezultate, ponekad su primjenjivane i veoma surove mjere, uključujući zatvaranje, fizičko kažnjavanje i druge oblike mučenja. Vjerovanje da su vještice, demoni i duhovi odgovorni za odstupajuće ponašanje zadržalo se sve do 15. stoljeća.<ref name="Barlow2015" /> U 16. stoljeću švicarski liječnik i astrolog [[Paracelsus]] (1493–1541) počeo je dovoditi u pitanje ovakva objašnjenja. On je smatrao da odstupajuće ponašanje nije posljedica djelovanja demona ili vještica, već da može biti povezano s prirodnim utjecajima, poput kretanja nebeskih tijela. Iako je u savremenoj nauci natprirodna tradicija zamijenjena biološkim i psihološkim pristupima, vjerovanja o utjecaju nadnaravnih sila na ljudsko ponašanje i danas su prisutna u nekim društvima i religijskim zajednicama.<ref name="Barlow2015" /> === Natprirodna vjerovanja i prakse === U mnogim ranim društvima odstupajuće ponašanje objašnjavalo se djelovanjem natprirodnih sila. U nekim lovačko-sakupljačkim zajednicama postojalo je vjerovanje da su osobe koje pokazuju neobično ponašanje opsjednute zlonamjernim duhovima. Takva vjerovanja povezuju se s praksom [[trepanacija|trepanacije]], postupkom pravljenja otvora u lobanji, za koji se smatralo da omogućava oslobađanje zlih duhova iz tijela.<ref name="HansellDamour2002">{{cite book |last=Hansell |first=James |author2=Damour, Lisa |date=2002 |title=Abnormal Psychology |url=https://archive.org/details/abnormalpsycholo0000hans |location=Hoboken, NJ |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-38982-8 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Iako nije jednostavno precizno definirati psihologiju abnormalnog ponašanja i doživljavanja, jedno od mogućih određenja polazi od toga da se odstupanje može prepoznati kroz statističku rijetkost određenog ponašanja u populaciji.<ref name="Davison1990">{{cite book |last=Davison |first=Gerald C. |author2=Neale, John M. |date=1990 |title=Abnormal Psychology |url=https://archive.org/details/abnormalpsycholo0005davi |edition=5. |location=New York |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-471-81352-1 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Formalniji odgovor na duhovna objašnjenja odstupajućeg ponašanja bila je praksa [[egzorcizam|egzorcizma]]. Ovaj ritual, koji su provodili vjerski autoriteti, imao je za cilj ″istjerivanje″ duhova za koje se vjerovalo da uzrokuju patološko ponašanje. U nekim historijskim periodima osobe s neobičnim mišljenjem ili ponašanjem bile su isključivane iz zajednice, protjerivane ili strogo kažnjavane. Na primjer, sumnja na vještičarstvo u pojedinim društvima kažnjavala se smrću. U kasnom srednjem vijeku značajan utjecaj imalo je djelo [[Čekić protiv vještica]] (lat. ''Malleus Maleficarum''), koje su napisala dvojica katoličkih inkvizitora, a koje su kao osnuvu svog postupanja koristili mnogi inkvizitori i progonioci vještica. Ova knjiga sadržavala je rane pokušaje klasifikacije ponašanja koja su smatrana devijantnim i smjernice za progon osoba optuženih za vještičarstvo.<ref name="Herzig2010">{{cite journal | last = Herzig | first = Tamar | date = 2010 | title = Malleus maleficarum (review) | journal = Magic, Ritual, and Witchcraft | volume = 5 | issue = 1 | pages = 135–138 | doi = 10.1353/mrw.0.0161 | url = https://muse.jhu.edu/article/383188 | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> === Biološka objašnjenja === U biološkom ili medicinskom pristupu psihički poremećaji objašnjavaju se biološkim ili medicinskim uzrocima. Prema ovom shvatanju, odstupajuće ponašanje može biti povezano s genetskim faktorima, somatskim bolestima, infekcijama ili hemijskim neravnotežama u mozgu. Ovaj pristup polazi od ideje da se psihički poremećaji mogu razumjeti na sličan način kao i druge bolesti organizma.<ref name="Barlow2015" /> Važnu ulogu u razvoju biološkog pristupa imao je grčki liječnik [[Hipokrat]], koji se smatra ocem zapadne medicine. On i njegovi saradnici su između 450. i 350. godine p. n. e. napisali zbirku medicinskih tekstova kasnije poznatu kao [[Hipokratov korpus]] (eng. ''Hippocratic Corpus''). U tim spisima navodi se da se odstupajuće ponašanje može liječiti kao i svaka druga bolest. Hipokrat je smatrao da je mozak središte [[svijest]]i, [[emocija]], [[inteligencija|inteligencije]] i [[mudrost]]i, te je vjerovao da poremećaji koji zahvataju ove funkcije potječu iz mozga.<ref name="Barlow2015" /> Kasnije je ove ideje preuzeo i razradio rimski liječnik [[Galen]]. Njegovi radovi imali su veliki utjecaj na medicinu i psihijatriju, a biološki pristup koji je razvijao ostao je utjecajan u evropskoj medicini sve do 18. stoljeća. U savremenoj psihologiji i psihijatriji biološki pristup i dalje ima značajnu ulogu. Istraživanja u ovom području usmjerena su na razumijevanje genetskih faktora, strukture i funkcije mozga, kao i neurohemijskih procesa koji mogu biti povezani s nastankom psihičkih poremećaja. U liječenju se često koristi farmakoterapija, često u kombinaciji s različitim oblicima psihoterapije.<ref name="Cherry2016">{{cite web |last=Cherry |first=Kendra |date=2016 |title=What Is Abnormal Psychology? |url=https://www.verywell.com/what-is-abnormal-psychology-2794775 |work=Verywell Mind |access-date=15. mart 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170504153123/https://www.verywell.com/what-is-abnormal-psychology-2794775 |archive-date=4. maj 2017 |language=en }}</ref> === Psihološka objašnjenja === [[Sigmund Freud]] je osmislio strukturu ličnosti na osnovu koje se psihičke funkcije dijele na tri dijela: id, ego i superego. Ovi dijelovi pomažu da razumijemo kako pojedinac reaguje na svijet oko sebe i na vlastite unutrašnje impulse.<ref name="Boag2014">{{cite journal | last = Boag | first = Simon | date = 2014 | title = Ego, drives, and the dynamics of internal objects | journal = Frontiers in Psychology | volume = 5 | issue = 5 | pages = 666 | doi = 10.3389/fpsyg.2014.00666 | pmc = 4076885 | pmid = 25071640 | url = https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4076885/ | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> Id predstavlja naše instinktivne impulse ili nagone, koji uglavnom ostaju nesvjesni. Superego funkcioniše kao unutrašnja savjest i sadrži društvene norme i moralne vrijednosti koje smo usvojili. Ego pokušava da poveže impulse ida sa zahtjevima superega na realan način, vodeći računa o stvarnosti. Ako superego nije pravilno razvijen ili je nesistematično formiran, osoba može razviti iracionalne ili neuobičajene misli i postupke koji su u suprotnosti s normama i vrijednostima društva.<ref name="Boag2014" /> ==== Iracionalna uvjerenja ==== Iracionalna uvjerenja nastaju zbog nesvjesnih strahova i mogu dovesti do neuobičajenog ili problematičnog ponašanja. Ova uvjerenja često nisu u skladu s realnošću i otežavaju svakodnevno funkcionisanje.<ref name="Turner2016">{{cite journal | last = Turner | first = Martin J. | author-link = | date = 2016 | title = Rational Emotive Behavior Therapy (REBT), Irrational and Rational Beliefs, and the Mental Health of Athletes | journal = Frontiers in Psychology | volume = 7 | issue = | pages = 1423 | doi = 10.3389/fpsyg.2016.01423 | pmc = 5028385 | url = https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5028385/ | access-date = 15. mart 2026 | language = en | publisher = Manchester Metropolitan University }}</ref> Racionalno-emotivno-bihejvioralna terapija (REBT) je metoda koja pomaže ljudima da prepoznaju i zamijene iracionalna uvjerenja racionalnim i adaptivnijim načinom razmišljanja, čime se smanjuje psihička patnja i problematično ponašanje.<ref name="Turner2016" /> ==== Sociokulturni utjecaji ==== Na ponašanje pojedinca utječe širok spektar faktora iz njegovog društvenog okruženja. To uključuje porodicu, prijatelje, obrazovne i radne institucije, kao i zakone i društvene norme u zemlji ili šire. Diskriminacija ili nejednakost, bilo da je zasnovana na društvenoj klasi, prihodima, rasi, etničkoj pripadnosti ili spolu, može povećati rizik od razvoja neuobičajenih ili odstupajućih obrazaca ponašanja.<ref name="Whitbourne2013">{{cite book |last=Whitbourne |first=Susan Krauss |authorlink = |date=2013 |title=Abnormal Psychology: Clinical Perspectives on Psychological Disorders |url=https://dokumen.pub/abnormal-psychology-clinical-perspectives-on-psychological-disorders-10nbsped-9781265407988-1265407983.html |location=New York, NY |publisher=McGraw-Hill Higher Education |page= |isbn=978-1265407988 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> === Višestruki uzroci === Psihički poremećaji rijetko se mogu objasniti samo jednim teorijskim pristupom, a takvo objašnjenje vodi redukcionizmu, odnosno pojednostavljenom tumačenju složenih pojava.<ref name="HansellDamour2002" /> Većina psihičkih poremećaja nastaje uslijed kombinacije više faktora, pa je pri dijagnostici i objašnjavanju odstupajućeg ponašanja važno uzeti u obzir različite pristupe i teorijske perspektive. Objašnjavanje psihičkih poremećaja korištenjem više teorijskih pristupa poznato je kao model višestrukih uzroka. [[Model dijateze-stresa]]<ref name="Zvolensky2005">{{cite journal | last = Zvolensky | first = Michael J. | date = 2005 | title = Diathesis stress model for panic-related distress: a test in a Russian epidemiological sample | journal = Behaviour Research and Therapy | volume = 43 | issue = 4 | pages = 521–532 | doi = 10.1016/j.brat.2004.09.001 | url = https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0005796704002256 | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> naglašava višestruku uzročnost u psihopatologiji, objašnjavaći da poremećaji nastaju zbog kombinacije predisponirajućih i neposrednih uzroka. Neposredni uzrok je okidač, tj. događaj ili situacija koja izaziva određeno ponašanje, dok predisponirajući uzrok predstavlja osnovni faktor koji u interakciji s neposrednim uzrocima doprinosi razvoju poremećaja. Oba tipa uzroka imaju značajnu ulogu u nastanku psihičkog poremećaja.<ref name="Jeronimus2016">{{cite journal | last = Jeronimus | first = Bertus F. | date = 2016 | title = Neuroticism's prospective association with mental disorders halves after adjustment for baseline symptoms and psychiatric history, but the adjusted association hardly decays with time: a meta-analysis on 59 longitudinal/prospective studies with 443 313 participants | journal = Psychological Medicine | volume = 46 | issue = 14 | pages = 2883–2906 | doi = 10.1017/S0033291716001653 | url = https://www.cambridge.org/core/journals/psychological-medicine/article/abs/neuroticisms-prospective-association-with-mental-disorders-halves-after-adjustment-for-baseline-symptoms-and-psychiatric-history-but-the-adjusted-association-hardly-decays-with-time-a-metaanalysis-on-59-longitudinalprospective-studies-with-443-313-participants/5070A58444A05CCAC7E00411F51EDF51 | access-date = 15. mart 2026 | language = en }}</ref> === Savremeni koncepti abnormalnosti === U savremenoj psihologiji abnormalnost se ne određuje samo jednim kriterijem. Istraživači i kliničari koriste različite pristupe kako bi procijenili da li određeno ponašanje ili psihičko stanje odstupa od uobičajenog. Nijedan od ovih pristupa sam po sebi nije dovoljan da objasni psihičke poremećaje, ali zajedno mogu pomoći u njihovom razumijevanju. ''Statistička abnormalnost'' – odnosi se na osobine ili ponašanja koja se pojavljuju kod malog broja osoba u populaciji.<ref>{{Cite web |last=Gilles-Thomas |first=David L. |date=1989 |title=Definitions of Abnormality |url=https://www.acsu.buffalo.edu/~dgthomas/Abpsy/lecture1.html |access-date=15. mart 2026 }}</ref> U ovom pristupu abnormalnim se smatra ono što je statistički rijetko. Međutim, rijetkost sama po sebi ne znači da je riječ o psihičkom poremećaju. Na primjer, veliko bogadstvo ili fizička privlačnost statistički su rijetke pojave, ali se ne smatraju psihičkim poremećajima. ''Psihometrijska abnormalnost'' – u okviru [[Psihometrija|psihometrije]] abnormalnost se određuje kao odstupanje od statistički utvrđene norme, kao što je prosječan koeficijent inteligencije (IQ) od 100. Rezultat IQ testa koji je niži od prosjeka 70–75 IQ može ukazivati na određene poteškoće u učenju i svakodnevnom funkcionisanju. Ipak, stvarne poteškoće zavise od mnogih faktora i zavise od životnih okolnosti i podrške koju osoba ima. S druge strane, visok rezultat na testu inteligencije, iako predstavljaja odstupanje od prosjeka, obično se ne smatraja znakom psihičkog poremećaja. ''Devijantno ponašanje'' – odnosi se na ponašanje koje odstupa od društvenih normi i očekivanja. Međutim, takvo ponašanje ne mora nužno značiti postojanje psihičkog poremećaja. S druge strane, osoba može imati psihički poremećaj i bez vidljivog odstupanja u ponašanju. ''Kombinovani kriteriji'' – u savremenoj psihologiji abnormalnost se često procjenjuje na osnovu postojanja više faktora istovremeno, kao što su prisustvo psihičke patnje, poteškoće u svakodnevnom funkcionisanju, poremećeni psihički procesi, neprimjerene reakcije u određenim situacijama, kao i ponašanja koja mogu nanijeti štetu samoj osobi ili drugima.<ref name="Bennett2003">{{cite book |last=Bennett |first=Peter |date=2003 |title=Abnormal and Clinical Psychology |url=https://archive.org/details/abnormalclinical0000benn_z3d2 |publisher=Open University Press |isbn=978-0-335-21236-1 |language=en }}</ref> Zbog složenosti psihičkih poremećaja, u psihološkoj praksi se obično kombinuju ovi pristupi kako bi se dobilo potpunije objašnjenje abnormalnog ponašanja i doživljavanja. ==== Primjeri ==== Postoji veliki broj [[mentalni poremećaj|psihičkih poremećaja]] koji se u psihologiji proučavaju u okviru psihologije abnormalnog ponašanja i doživljavanja. Među njima su, između ostalih, sljedeći poremećaji: ===== Shizofrenija ===== [[Shizofrenija]] je psihički poremećaj koji može dovesti do ozbiljnog poremećaja u percepciji stvarnosti. Psihotična priroda ovog poremećaja često se manifestuje kroz [[deluzija|deluzije]] i [[halucinacija|halucinacije]]. Savremena istraživanja pokazuju da je nastanak shizofrenije povezan s više faktora. Među njima su genetska predispozicija, ali i biološki procesi koji utječu na razvoj i funkcionisanje mozga. Neki naučni radovi ukazuju da promjene u razvoju mozga mogu nastati već tokom prenatalnog perioda, što može povećati vjerovatnoću za razvoj ovog poremećaja kasnije u životu.<ref name="Phares2020">{{cite book |last=Phares |first=Vicky |date=2020 |title=Understanding Abnormal Child Psychology |url=https://www.scribd.com/document/770142040/Understanding-Abnormal-Child-Psychology-Phares-Vicky-Author-2020-Hoboken-NJ-Wiley-1119605253-525b37b7f888c48f27643e3f69ef81bb-An |location=Hoboken, NJ |publisher=Wiley |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> ===== Poremećaj pažnje s hiperaktivnošću ===== [[Poremećaj pažnje s hiperaktivnošću]] (ADHD) je perzistentan neurorazvojni poremećaj koji se najčešće identifikuje tokom ranog školskog uzrasta. Karakteriše ga razvojno neodgovarajući nivo pažnje, hiperaktivnost i impulsivnost koji direktno ometa funkcionalno prilagođavanje djeteta u socijalnom i akademskom okruženju. Osobe s ovim poremećajem često se suočavaju s poteškoćama u održavanju koncentracije, lako im se odvlači pažnja i mogu imati problema u organizovanju svakodnevnih aktivnosti. Također, često zaboravljaju obaveze ili gube predmete neophodne za rad i život. Hiperaktivnost i impulsivnost se manifestuju kroz stalni fizički ili unutrašnji nemir, nemogućnost mirnog sjedenja, pretjerano pričanje i prekidanje drugih u razgovoru ili aktivnostima.<ref name="Phares2020" /> Ovi simptomi direktno utječu na školsko postignuće, kvalitet društvenih odnosa i opće svakodnevno funkcionisanje osobe. ===== Antisocijalni poremećaj ličnosti ===== [[Antisocijalni poremećaj ličnosti]] je psihički poremećaj iz grupe poremećaja ličnosti, kojeg karakteriše zanemarivanja prava drugih, kršenje društvenih normi i zakona, kao i nedostatak empatije i kajanja. Osobe s antisocijalnim poremećajem ličnosti često pokazuju izraženu impulsivnost, agresivnost i neodgovornost. Njihovo ponašanje može uključivati manipulaciju i obmanjivanje drugih, kao i korištenje laži ili površnog šarma radi lične koristi.<ref name="Sánchez_de_Ribera_2019">{{cite journal |last=Sánchez de Ribera |first=Olga |author2=Kavish, Nicholas |author3=Katz, I. M. |author4=Boutwell, Brian B. |author5=Back, M. |date=2019 |title=Untangling Intelligence, Psychopathy, Antisocial Personality Disorder, and Conduct Problems: A Meta–Analytic Review |journal=European Journal of Personality |volume=33 |issue=5 |pages=529–564 |doi=10.1002/per.2207 |url=https://www.researchgate.net/publication/322775355_Untangling_intelligence_psychopathy_personality_disorders_conduct_problems_A_meta-analytic_review |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Također je česta ravnodušnost prema vlastitoj ili tuđoj sigurnosti. ===== Disocijativni poremećaj identiteta ===== [[Disocijativni poremećaj identiteta]] (DID), u ranijim klasifikacijama poznat kao poremećaj podvojene ličnosti, predstavlja složen psihički poremećaj koji se često opisuje kao neurorazvojni i posttraumatski poremećaj. Karakteriše ga prisustvo dva ili više različitih identiteta ili stanja ličnosti koji naizmjenično preuzimaju kontrolu nad ponašanjem osobe. Svaki od tih identiteta može imati vlastite obrasce mišljenja, percepcije i ponašanja, a ponekad i različit stepen svijesti o drugim identitetima.<ref name="Boysen2013">{{cite journal |last=Boysen |first=Guy A. |author2=VanBergen, Alexandra |date=2013 |title=A review of published research on adult dissociative identity disorder: 2000–2010 |journal=The Journal of Nervous and Mental Disease |volume=201 |issue=1 |pages=5–11 |doi=10.1097/NMD.0b013e31827aaf81 |pmid=23274288 |url=https://www.academia.edu/35652569/A_Review_of_Published_Research_on_Adult_Dissociative_Identity_Disorder |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> U naučnoj literaturi često se navode dva glavna modela koji pokušavaju objasniti nastanak ovog poremećaja: posttraumatski i sociokognitivni model.<ref name="Boysen2013" /> Posttraumatski model pretpostavlja da se poremećaj razvija kao posljedica teških i dugotrajnih traumatskih iskustava u djetinjstvu, kao što su fizičko, emocionalno ili seksualno zlostavljanje. U takvim okolnostima dijete može razviti disocijaciju kao psihološki mehanizam suočavanja s traumom, pri čemu se traumatična sjećanja i emocije razdvajaju u različita stanja svijesti, tj. različite identitete. Ovaj proces omogućava djetetu da nastavi svakodnevno funkcionisati uprkos traumatskim iskustvima. Istraživanja pokazuju da veliki broj osoba s dijagnozom disocijativnog poremećaja identiteta ima historiju hroničnog zlostavljanja ili zanemarivanja u ranom djetinjstvu.<ref name="Brand2016">{{cite journal |last=Brand |first=Bethany L. |author2=Loewenstein, Richard J. |author3=Spiegel, David |date=2016 |title=Dispelling myths about dissociative identity disorder treatment: An empirically based approach |journal=Psychiatry |volume=79 |issue=2 |pages=169–189 |doi=10.1080/00332747.2016.1194743 |url=https://www.dcjs.virginia.gov/sites/dcjs.virginia.gov/files/training-events/6851/brand_loewenstein_spiegel_2014_dispelling_myths_did_treatment.pdf |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Sociokognitivni model, s druge strane, smatra da se ponašanja povezana s više identiteta mogu razvijati pod utjecajem društvenih i kulturnih faktora. Prema ovom pristupu, pojedinci mogu nesvjesno usvajati obrasce ponašanja koji su povezani s idejom postojanja više identiteta, u skladu s očekivanjima okoline ili kulturnim predstavama o ovom poremećaju.<ref name="Boysen2013" /> ===== Socijalni anksiozni poremećaj ===== [[Socijalni anksiozni poremećaj]] (SAD), ranije poznat kao socijalna fobija, je psihički poremećaj iz grupe anksioznih poremećaja koji karakteriše intenzivan i trajan strah od društvenih situacija. Osobe s ovim poremećajem doživljavaju izrazitu nelagodu u situacijama u kojima mogu biti posmatrane ili procjenjivane od strane drugih osoba.<ref name="McEnery2019">{{cite journal |last=McEnery |first=Carla |author2=Lim, Michelle H. |author3=Tremain, Hailey |author4=Knowles, Ann |author5=Alvarez-Jimenez, Mario |date=2019 |title=Prevalence rate of social anxiety disorder in individuals with a psychotic disorder: A systematic review and meta-analysis |journal=Schizophrenia Research |volume=208 |pages=25–33 |doi=10.1016/j.schres.2019.01.045 |pmid=30722947 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0920996419300489 |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> Srž poremećaja predstavlja strah od negativne evaluacije, odnosno uvjerenje da će ponašanje osobe ili vidljivi znakovi anksioznosti biti ocijenjeni kao neprikladni ili ponižavajući.<ref name="DSM5TR2022">{{cite book |last=American Psychiatric Association |date=2022 |title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR) |location=Washington, DC |publisher=American Psychiatric Publishing |isbn=978-0-89042-575-6 |language=en}}</ref> Osobe sa socijalnim anksioznim poremećajem često osjećaju snažan strah u većini, a ponekad i u gotovo svim društvenim situacijama, posebno u okolnostima koje uključuju javni nastup, upoznavanje novih ljudi ili interakciju s nepoznatim osobama.<ref name="McEnery2019" /> Zbog intenziteta simptoma, ovaj poremećaj može značajno narušiti svakodnevno funkcionisanje pojedinca, uključujući profesionalni, obrazovni i društveni život. Razvoj ovog poremećaja može biti povezan s traumatičnim ili izrazito neugodnim iskustvima koja su se dogodila u prisustvu drugih osoba, kao što su javna kritika, ismijavanje ili osjećaj poniženja. Takva iskustva mogu doprinijeti formiranju trajnog straha od sličnih društvenih situacija u budućnosti.<ref name="Phares2020" /> ===== Generalizirani anksiozni poremećaj ===== [[Generalizirani anksiozni poremećaj]] (GAD) je psihički poremećaj iz grupe anksioznih poremećaja koji karakteriše hronična, prekomjerna i teško kontrolisana zabrinutost vezana za različite aspekte svakodnevnog života. Za razliku od specifičnih fobija, anksioznost kod ovog poremećaja nije vezana za određeni objekt ili situaciju, već se može odnositi na širok spektar tema, poput zdravlja, finansija, porodičnih odnosa ili poslovnih obaveza. Prema kriterijima dijagnostičkog priručnika DSM-5-TR, zabrinutost mora biti prisutna većinu dana tokom perioda od najmanje šest mjeseci.<ref name="DSM5TR2022" /> Osobe s generaliziranim anksioznim poremećajem često doživljavaju zabrinutost koju je teško kontrolisati, čak i kada ne postoji stvarna ili neposredna prijetnja. Pored stalne brige, mogu se javiti i dodatni simptomi, poput razdražljivosti, umora, poteškoća s koncentracijom i osjećaja unutrašnjeg nemira ili napetosti.<ref name="Tyrer2006">{{cite journal |last=Tyrer |first=Peter |author2=Baldwin, David |date=2006 |title=Generalised anxiety disorder |journal=The Lancet |volume=368 |issue=9553 |pages=2156–2166 |doi=10.1016/S0140-6736(06)69865-6 |pmid=17174708 |url=https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140673606698656/abstract |access-date=15. mart 2026 |language=en }}</ref> ===== Specifična fobija ===== [[Specifična fobija|Specifična fobija]] predstavljaja anksiozni poremećaj koji karakteriše intenzivan i iracionalan strah povezan s određenim objektom ili situacijom.<ref name="Ipser2013">{{cite journal |last=Ipser |first=Jonathan C. |author2=Singh, Leesha |author3=Stein, Dan J. |date=2013 |title=Meta-analysis of functional brain imaging in specific phobia |journal=Psychiatry and Clinical Neurosciences |volume=67 |issue=5 |pages=311–322 |doi=10.1111/pcn.12055 |pmid=23711114 |url=https://www.academia.edu/3858960/Meta_analysis_of_functional_brain_imaging_in_specific_phobia |access-date=16. mart 2026 |language=en }}</ref> Osobe sa ovim poremećajem doživljavaju izrazit strah i izraženu potrebu za izbjegavanjem fobičnog podražaja, iako često prepoznaju da je njihov strah pretjeran u odnosu na stvarnu opasnost. Specifične fobije ubrajaju se među najčešće psihičke poremećaje u općoj populaciji, a istraživanja pokazuju da se češće javljaju kod žena nego kod muškaraca.<ref name="Eaton2018">{{cite journal |last=Eaton |first=William W. |author2=Bienvenu, O. Joseph |author3=Miloyan, Beyon |date=2018 |title=Specific phobias |journal=The Lancet Psychiatry |volume=5 |issue=8 |pages=678–686 |doi=10.1016/S2215-0366(18)30169-X |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S221503661830169X |access-date=16. mart 2026 |language=en }}</ref> Među najčešće opisanim oblicima specifičnih fobija u kliničkoj literaturi ubrajaju se: * arahnofobija (''arachnophobia'') – strah od pauka i drugih sličnih zglavkara, * ofidiofobija (''ophidiophobia'') – strah od zmija, * kinofobija (''cynophobia'') – strah od pasa, * akrofobija (''acrophobia'') – strah od visine, * astrafobija (''astraphobia'') – strah od grmljavine i munja, * niktofobija (''nyctophobia'') – strah od mraka ili noći, * klaustrofobija (''claustrophobia'') – strah od zatvorenih ili uskih prostora, * aerofobija (''aerophobia'') – strah od letenja avionom, * tripanofobija (''trypanophobia'') – strah od medicinskih igala i injekcija, * hemofobija (''hemophobia'') – strah od krvi, * dentofobija (''dentophobia'') – strah od stomatoloških zahvata, * emetofobija (''emetophobia'') – strah od povraćanja, * kulrofobija (''coulrophobia'') – strah od klaunova, * glosofobija (''glossophobia'') – strah od javnog govora. Kliničke manifestacije specifičnih fobija uključuju snažne fiziološke i emocionalne reakcije pri susretu s izvorom straha ili čak pri samoj pomisli na takvu situaciju. Među najčešće simptome ubrajaju se ubrzan rad srca, otežano disanje, drhtanje, osjećaj panike i snažna potreba za bijegom iz situacije koja izaziva strah. Jedan od osnovnih mehanizama održavanja poremećaja jeste izbjegavanje. Kada osoba izbjegne kontakt s fobičnim podražajem, anksioznost se privremeno smanjuje, što dodatno učvršćuje uvjerenje da je izbjegavani objekt ili situacija opasna. U težim slučajevima čak i iščekivanje mogućeg susreta s izvorom straha može značajno utjecati na planiranje svakodnevnih aktivnosti i kvalitet života.<ref name="DSM5TR2022" /> ===== Posttraumatski stresni poremećaj ===== [[Posttraumatski stresni poremećaj]] (PTSP) je psihički poremećaj koji nastaje kao odloženi ili produženi odgovor na stresni događaj ili situaciju izuzetno ugrožavajuće ili katastrofalne prirode. Posttraumatski stresni poremećaj se može manifestovati kroz fizičke i psihičke simptome, uključujući, ali ne ograničavajući se na: noćne more, flashbackove, izbjegavanje situacija ili stimulusa povezanih s traumom, osjećaj srama i krivnje, ljutnju, pojačanu budnost (hipervigilanciju) i socijalnu izolaciju.<ref name="Kube2020">{{cite journal |last=Kube |first=Tobias |author2=Berg, Max |author3=Kleim, Birgit |author4=Herzog, Philipp |date=2020 |title=Rethinking post-traumatic stress disorder – A predictive processing perspective |journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews |volume=113 |pages=448–460 |doi=10.1016/j.neubiorev.2020.04.014 |pmid=32315695 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0149763419311029 |access-date=16. mart 2026 |language=en }}</ref> Simptomi se obično javljaju unutar tri mjeseca od traumatičnog iskustva, ali u nekim slučajevima može doći do odloženog početka, mjesecima ili godinama nakon događaja. == Teorijski pristupi == Razumijevanje abnormalnog ponašanja i doživljavanja kroz historiju se mijenjalo u zavisnosti od dominantne paradigme. Savremena psihologija i psihijatrija prepoznaju tri glavna pristupa: === Somatogeni pristup === Somatogeni pristup smatra da su psihički poremećaji direktna posljedica bioloških i fizioloških poremećaja u mozgu. [[Emil Kraepelin]], pionir ovog pristupa, postavio je temelje modernoj psihijatrijskoj klasifikaciji posmatrajući psihičke bolesti kao organske procese <ref name="Kraepelin1883">{{cite book |last=Kraepelin |first=Emil |date=1883 |title=Compendium der Psychiatrie |trans-title=Textbook of Psychiatry |location=Leipzig |publisher=Abel |language=de }}</ref>. Historijski gledano, razvoj ovog pristupa doveo je do primjene radikalnih bioloških tretmana, poput lobotomije, ali je istovremeno postavio temelje za savremenu psihofarmakologiju i genetička istraživanja u psihologiji. === Psihogeni pristup === Psihogeni pristup naglašava da abnormalno ponašanje i doživljavanje nastaje kao posljedica psiholoških procesa, emocionalnih konflikata ili neadekvatnog učenja. Unutar ovog pristupa razvile se se značajne škole i terapijski pravaci, uključujući: * [[Psihoanaliza|Psihoanalitički pravac]] ([[Sigmund Freud]]): Fokusira se na nesvjesne konflikte i potisnuta sjećanja iz ranog djetinjstva. Rani tretmani uključivali su katarzu i hipnozu radi oslobađanja potisnutih emocija.<ref name="Bennett2003" /> * [[Bihevioralna psihologija|Bihevioralni pravac]] ([[Burrhus Frederic Skinner|B.F. Skinner]], [[John Broadus Watson|J.B. Watson]]): Smatra da je abnormalno ponašanje naučeno putem kondicioniranja i da se može mijenjati modifikacijom okoline i procesom učenja. * [[Kognitivna psihologija|Kognitivni pravac]] ([[Aaron Beck|A. Beck]], [[Albert Ellis|A. Ellis]]): Fokusira se na iracionalna uvjerenja i kognitivne distorzije. Poremećaj se ne posmatra kao rezultat samog događaja, već načina na koji osoba interpretira taj događaj.<ref name="Hofmann2012">{{cite journal |last=Hofmann |first=Stefan G. |author2=Asnaani, Anu |author3=Vonk, Imke J. J. |author4=Sawyer, Alice T. |author5=Fang, Angela |date=oktobar 2012 |title=The Efficacy of Cognitive Behavioral Therapy: A Review of Meta-analyses |journal=Cognitive Therapy and Research |volume=36 |issue=5 |pages=427–440 |doi=10.1007/s10608-012-9476-1 |url=https://www.researchgate.net/publication/235786385_The_Efficacy_of_Cognitive_Behavioral_Therapy_A_Review_of_Meta-analyses |access-date=16. mart 2026 |language=en }}</ref> * [[Humanistički psihologija|Humanistički pravac]] ([[Carl Rogers|C. Rogers]], [[Abraham Maslow|A. Maslow]]): Naglašava ljudsku težnju ka samoostvarenju. Abnormalno ponašanje i doživljavanje nastaje kada su prepreke u okruženju toliko snažne da ometaju lični rast i razvoj potencijala. === Biopsihosocijalni pristup === Biopsihosocijalni model integriše prethodne pristupe i sugeriše da psihički poremećaji nastaju složenom interakcijom biološke ranjivosti, psiholoških faktora (poput ličnosti i načina suočavanja) i socijalnog okruženja (porodica, kultura, stresni događaji).<ref name="Engel1977" /> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Abnormal psychology}} * {{cite book |editor1=Hersen, Michel |editor2=Sledge, William H. |date=2002 |title=Encyclopedia of Psychotherapy |url=https://elmirmohammedmemorypsy.com/wp-content/uploads/2023/11/encyclopedia-of-psychotherapy.pdf |location=Amsterdam; Boston |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-343010-6 |access-date=15. 3. 2026 |language=en |archive-date=25. 10. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251025081547/https://elmirmohammedmemorypsy.com/wp-content/uploads/2023/11/encyclopedia-of-psychotherapy.pdf |url-status=dead }} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Abnormalna psihologija| ]] [[Kategorija:Nauke o ponašanju]] [[Kategorija:Klinička psihologija]] dcffqk57wrk1tontn2dsy8r5f8qcd1l 0 526205 3917517 3917311 2026-08-11T00:25:56Z Z1KA 87045 Ažuriranje 3917517 wikitext text/x-wiki {{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} [[Datoteka:Bih cantons sh.png|thumb|[[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine]].]] Ovo je spisak trenutnih [[Predsjednik vlade|premijer]]a [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantona]] [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]], [[Administrativna podjela Bosne i Hercegovine|entiteta]] [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. == Statistika == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !# ! colspan="2" |Politička stranka !Premijeri |- ! rowspan="2" |1. ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}" | |[[Stranka demokratske akcije|SDA]] |{{Infokutija stranka/mandati|3|10|#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}}} |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |{{Infokutija stranka/mandati|3|10|#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}}} |- ! rowspan="4" |3. ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}}" | |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] |{{Infokutija stranka/mandati|1|10|#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}}}} |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}}" | |[[Narod i pravda|NiP]] |{{Infokutija stranka/mandati|1|10|#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}}}} |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}}" | |[[Naša stranka|NS]] |{{Infokutija stranka/mandati|1|10|#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}}}} |- ! style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}}" | |[[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]] |{{Infokutija stranka/mandati|1|10|#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}}}} |} == Spisak == {| class="wikitable" ! colspan="2" rowspan="2" |Kanton ! rowspan="2" |Premijer<br>{{Malo|(rođenje–smrt)}} ! colspan="2" rowspan="2" |Politička stranka ! colspan="2" |Mandat ! rowspan="2" |Sastav vlade |- !Početak !Trajanje |- !1. |{{ZID|Unsko-sanski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Ibrahim Dizdarić]]<ref>{{Cite web|url=https://vladausk.ba/v4/novost/skupstina-usk-potvrdila-novu-vladu-ibrahim-dizdaric-premijer-imenovani-novi-ministri/8531|title=Skupština USK potvrdila novu Vladu: Ibrahim Dizdarić premijer, imenovani novi ministri |website=vladausk.ba|access-date=11. 8. 2026}}</ref><br>{{Malo|}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|POMAK|tamno|BS}}" | |[[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]] |10. august 2026. |{{ayd|2026|08|10}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|POMAK|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Pokret za modernu i aktivnu Krajinu|POMAK]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Demokratska fronta|DF]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu|SBiH]] |- !2. |{{ZID|Posavski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Đuro Topić]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zupanijaposavska.ba/clanovi-vlade-zupanije-posavske/#|title=Članovi Vlade Županije Posavske {{!}} Vlada Županije Posavske|date=9. 9. 2016|language=hr|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1972)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |30. januar 2019. |{{ayd|2019|01|30}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |- !3. |{{ZID|Tuzlanski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Irfan Halilagić]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vladatk.kim.ba/premijer|title=Premijer {{!}} Vlada Tuzlanskog Kantona|last=Kantona|first=Vlada Tuzlanskog|website=www.vladatk.kim.ba|language=bs|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1988)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}" | |[[Stranka demokratske akcije]] |1. mart 2025. |{{ayd|2025|3|1}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Demokratska fronta|DF]] |- !4. |{{ZID|Zeničko-dobojski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Nezir Pivić]]<ref>{{Cite web|url=https://zdk.ba/nezir-pivic|title=Nezir Pivić|last=Dejan|date=25. 12. 2023|website=Zeničko-dobojski kanton|language=hr-hr|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1983)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}" | |[[Stranka demokratske akcije]] |26. oktobar 2023. |{{ayd|2023|10|26}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|DF|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Demokratska fronta|DF]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Savez za bolju budućnost|SBB]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NES|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Narodni evropski savez|NES]] |- !5. |{{ZID|Bosansko-podrinjski kanton Goražde}} |style="text-align:center;"|[[Senad Čeljo]]<ref>{{Cite web|url=https://bpkg.gov.ba/vlada/3093/premijer|title=Premijer|website=Vlada Bosansko-podrinjskog kantona Goražde|language=bs-BA|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1977)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NiP|tamno|BS}}" | |[[Narod i pravda]] |13. novembar 2025. |{{ayd|2025|11|13}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Narod i pravda|NiP]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SBB|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Savez za bolju budućnost|SBB]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NP|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Novi početak (Bosna i Hercegovina)|NP]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NPI|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Nova politička inicijativa|NPI]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NGL|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Nezavisna građanska lista|NGL]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|BHD|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Bosanskohercegovački demokrati|BHD]] |- !6. |{{ZID|Srednjobosanski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Tahir Lendo]]<ref>{{Cite web|url=https://sbk-ksb.gov.ba/hr/predsjednik.html|title=Predsjednik - Vlada SBK - KSB|website=sbk-ksb.gov.ba|access-date=16. 4. 2025|archive-date=30. 4. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250430030309/https://www.sbk-ksb.gov.ba/hr/predsjednik.html|url-status=dead}}</ref><br>{{Malo|(r. 1961)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|SDA|tamno|BS}}" | |[[Stranka demokratske akcije]] |10. maj 2011. |{{ayd|2011|06|10}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- !7. |{{ZID|Hercegovačko-neretvanski kanton}} |style="text-align:center;"|[[Marija Buhač]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vlada-hnz-k.ba/bs/predsjednica-vlade-0|title=Predsjednica Vlade {{!}} Vlada HNZ|website=www.vlada-hnz-k.ba|access-date=16. 4. 2025}}{{Mrtav link}}</ref><br>{{Malo|(r. 1981)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |9. novembar 2023. |{{ayd|2023|11|09}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]] |- !8. |{{ZID|Zapadnohercegovački kanton}} |style="text-align:center;"|[[Predrag Čović]]<ref>{{Cite web|url=http://www.vladazzh.com/ured-predsjednika.aspx|title=Ured predsjednika|website=www.vladazzh.com|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1969)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HDZ BiH|tamno|BS}}" | |[[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|Hrvatska demokratska zajednica BiH]] |27. mart 2023. |{{ayd|2023|03|27}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] |- !9. |{{ZID|Kanton Sarajevo}} |style="text-align:center;"|[[Nihad Uk]]<ref>{{Cite web|url=https://vlada.ks.gov.ba/vlada/saziv/aktuelni/nihad-uk|title=Nihad Uk {{!}} Vlada Kantona Sarajevo|website=vlada.ks.gov.ba|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1989)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|NS|tamno|BS}}" | |[[Naša stranka]] |24. mart 2023. |{{ayd|2023|03|24}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NiP|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Narod i pravda|NiP]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDP BiH|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|SDP BiH]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|NS|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Naša stranka|NS]] |- !10. |{{ZID|Kanton 10}} |style="text-align:center;"|[[Ivan Vukadin]]<ref>{{Cite web|url=https://www.vladahbz.com/vlada/|title=Članovi Vlade|website=Vlada Hercegbosanske županije|language=hr|access-date=16. 4. 2025}}</ref><br>{{Malo|(r. 1975)}} | style="background-color:#{{Izborni dijagram/Partija|HNP|tamno|BS}}" | |[[Hrvatski nacionalni pomak]] |21. decembar 2020. |{{ayd|2020|12|21}} |{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HNP|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatski nacionalni pomak|HNP]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|HDZ 1990|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Hrvatska demokratska zajednica 1990|HDZ 1990]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SDA|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Stranka demokratske akcije|SDA]]<br>{{Color box|#{{Izborni dijagram/Partija/BS|SNSD|tamno|BS}}|border=darkgray}} [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |} == Također pogledajte == * [[Spisak premijera Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Skupštine kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Vlade kantona Federacije Bosne i Hercegovine]] * [[Predsjednik kantona (Federacija Bosne i Hercegovine)|Predsjednik kantona]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Spiskovi vezani za politiku u Bosni i Hercegovini|Premijeri kantona]] [[Kategorija:Političari Federacije Bosne i Hercegovine|Premijeri kantona]] [[Kategorija:Vlade kantona Federacije Bosne i Hercegovine|Premijeri kantona]] 9gqr7mti9qte9i2nryj33oy5ozw2erq 0 527584 3917520 3782251 2026-08-11T01:09:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917520 wikitext text/x-wiki '''Brigade šehida Al-Aqse''' ({{Jez-ar|كتائب شهداء الأقصى}} Katāʾib Shuhadāʾ al-Aqṣā)[a] jest koalicija palestinskih oružanih grupa na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]]<ref name="Britannica">{{Cite web |title=Al-Aqsa Martyrs Brigades {{!}} West Bank & Attacks {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Al-Aqsa-Martyrs-Brigades |access-date=23. 3. 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> i u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], ranije povezana s [[Fatah]]om.<ref name="ECFR">{{cite web |title=Al-Aqsa Martyrs Brigades (AMB) – Fatah |url=https://ecfr.eu/special/mapping_palestinian_politics/al_aqsa_martyrs_brigades_amb_fatah/ |website=ECFR |access-date=28. 1. 2024 |date=21. 3. 2018}}</ref> Osnovana 2000. usred [[Druga intifada|Druge intifade]],<ref name="Newsweek20231107" /> Brigade su prethodno djelovale kao službeno oružano krilo političke stranke Fatah prije nego što su se od njih odvojile 2007.<ref name="AJ Arabic Factions Summary">{{cite news |last1=عودة |first1=سامح |title=Al-Qassam is not alone. Learn about the most prominent resistance factions in Palestine ليست القسام وحدها.. تعرف على أبرز الفصائل المقاوِمة في فلسطين |url=https://www.aljazeera.net/midan/reality/politics/2023/11/27/%D9%84%D9%8A%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%B3%D8%A7%D9%85-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D8%AA%D8%B9%D8%B1%D9%81-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D8%A3%D8%A8%D8%B1%D8%B2 |access-date=22. 1. 2024 |work=الجزيرة نت |agency=Al Jazeera Arabic |date=27. 11. 2023 |language=ar}}</ref> Trenutno, organizacija i dalje politički podržava Fatah<ref name="Britannica" /> i ipak se ponekad još uvijek predstavlja kao oružano krilo stranke, što je udruženje koje je rukovodstvo Fataha odbacilo.<ref name="Newsweek20231107">{{Cite web |last=O'Connor |first=Tom |date=7. 11. 2023 |title=Not only Hamas: eight factions at war with Israel in Gaza |url=https://www.newsweek.com/not-only-hamas-eight-factions-war-israel-gaza-1841292 |access-date=22. 9. 2024 |website=Newsweek |language=en}}</ref><ref name="NewArab20240522">{{Cite web |last=Ibrahim |first=Sally |date=22. 5. 2024 |title=With Al-Qassam and Al-Quds Brigades, four other armed Palestinian factions are fighting Israel in Gaza |url=https://www.newarab.com/news/four-other-armed-palestinian-groups-fighting-israel-gaza |website=The New Arab |access-date=3. 11. 2025 |archive-date=16. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116102140/https://www.newarab.com/news/four-other-armed-palestinian-groups-fighting-israel-gaza |url-status=dead }}</ref> Brigade su izvele razne oružane napade na izraelske vojne i civilne ciljeve od 2000. Posebno je važno napomenuti da su učestvovale u tekućem ratu u Gazi (2023 – danas) zajedno s [[Hamas]]om i drugim savezničkim palestinskim frakcijama.<ref name="Newsweek20231107" /><ref name="NewArab20240522" /><ref name="JPost20240316">{{Cite web |date=16. 3. 2024 |title=Al-Aqsa Martyrs Brigade took part in October 7 massacre - report |url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-792235 |access-date=22. 9. 2024 |website=[[The Jerusalem Post]] |language=en |issn=0792-822X}}</ref> Brigade su [[Izrael]], [[Evropska unija]],<ref>[http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_340/l_34020051223en00640066.pdf], [[Official Journal of the European Union]], 30 September 2005 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205010122/http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/site/en/oj/2005/l_340/l_34020051223en00640066.pdf|date=5. 2. 2009}}</ref><ref name="Kushner 2002 11">{{Cite book |last=Kushner |first=Harvey |url=https://books.google.com/books?id=ZOfkAoDb_2IC&q=Al-Aqsa+Brigades&pg=PA11 |title=Encyclopedia of Terrorism |publisher=Sage Publications Inc |year=2002 |isbn=9780761924081 |page=11 |author-link=Harvey Kushner}}</ref> [[Kanada]],<ref name="Currently listed entities">[http://www.psepc.gc.ca/prg/ns/le/cle-en.asp#aamb5 "Currently listed entities"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061119150657/http://www.psepc.gc.ca/prg/ns/le/cle-en.asp|date=19. 11. 2006}}, [[Public Safety and Emergency Preparedness Canada]], 11 November 2006</ref> [[Japan]],<ref>{{Cite web |title=Japan's Foreign Policy in Major Diplomatic Fields |url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |access-date=9. 6. 2007 |archive-date=23. 2. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110223183108/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |url-status=live }}</ref> [[Novi Zeland]],<ref name="NZ-r1373-terrorlist">{{Cite web |date=20. 7. 2014 |title=Lists associated with Resolution 1373 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |access-date=16. 8. 2014 |publisher=New Zealand Police |archive-date=22. 5. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522230811/https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |url-status=live }}</ref> i [[Sjedinjene Američke Države]] označili kao terorističku organizaciju.<ref name="2001-2009.state.gov">[https://2001-2009.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm "Foreign Terrorist Organizations (FTOs)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117015042/https://2001-2009.state.gov/s/ct/rls/fs/37191.htm|date=17. 11. 2017}}, [[United States Department of State|U.S. Department of State]], 11 October 2005</ref> == Reference == {{Refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commons category-inline|Al-Aqsa Martyrs' Brigades}} * [https://web.archive.org/web/20140814045820/http://www.3asfa.com/ar/index.php vebsajt Brigade šehida Al-Aqse] (arapski) * [https://web.archive.org/web/20080328061808/http://www.cfr.org/publication/9127/ Vijeće za vanjske odnose. Pitanja i odgovori o terorizmu: Brigade šehida Al-Aqse] * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1760492.stm Profil: Brigade šehida Al-Aqse] * [http://www.ict.org.il/articles/articledet.cfm?articleid=430 Brigade šehida Al-Aqse: Političko sredstvo s oštricom] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021009233726/http://www.ict.org.il/articles/articledet.cfm?articleid=430 |date=9. 10. 2002 }}, iz Izraelskog instituta za borbu protiv terorizma. * [http://www.nfc.co.il/archive/001-D-36483-00.html?tag=12-37-46 Brigade šehida Al-Aqse se pridružuju Vijeći Fataha.] * [http://memri.org/bin/articles.cgi?Page=archives&Area=sd&ID=SP67504 Svakodnevni život u Palestinskoj upravi] * [https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3243071.stm BBC: Sredstva Palestinske uprave idu militantima] {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Palestina]] [[Kategorija:Fatah]] [[Kategorija:Brigade šehida Al-Aqse]] [[Kategorija:Terorističke organizacije]] 6rfq6hzscp8yljx3txookhpsi99fpik 0 527586 3917560 3782250 2026-08-11T09:33:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917560 wikitext text/x-wiki '''Džininske brigade''' ({{Jez-ar|كتائب جنين}}, Katāʾib Ǧinīn), također poznate kao '''Džininski bataljon''' ili '''Džininska brigada''',<ref>{{Cite web |last=Pacchiani |first=Gianluca |date=15. 8. 2023 |title=Hamas and Islamic Jihad seen importing Gaza military tactics to the West Bank |url=https://www.timesofisrael.com/hamas-and-islamic-jihad-seen-importing-gaza-military-tactics-to-the-west-bank/ |access-date=29. 1. 2025 |website=The Times of Israel |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=7. 7. 2023 |title=The Jenin incursion was meant to weaken militant groups. It has ended up deepening the defiance of Palestinian fighters |url=https://www.cnn.com/2023/07/07/middleeast/jenin-raids-palestinian-funeral-processions-mime-intl/index.html |access-date=29. 1. 2025 |website=CNN |language=en}}</ref> jest palestinska militantna grupa na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]]. Osnovao ju je u [[Džinin]]u 2021. [[Jamil el-Amouri]], militant [[Palestinski islamski džihad|Palestinskog islamskog džihada]] (PIJ). Organizacija je smještena u izbjegličkom kampu Džinin na sjeveru Zapadne obale. Kao i većina drugih milicija Zapadne obale,<ref>{{Cite web |date=14. 12. 2023 |title=The Resurgence of Armed Groups in the West Bank and Their Connections to Gaza |url=https://acleddata.com/2023/12/14/the-resurgence-of-armed-groups-in-the-west-bank-and-their-connections-to-gaza/ |access-date=7. 11. 2024 |website=ACLED |language=en-US}}</ref> Džininske brigade su krovna formacija povezana s PIJ-om, [[Hamas]]om i [[Brigade šehida Al-Aqse|Brigadama šehida Al-Aqse]].<ref>{{Cite web |author=Al Jazeera Staff |title=Why is the PA raiding Jenin camp, fighting the Jenin Brigades? |url=https://www.aljazeera.com/features/2024/12/15/why-is-the-pa-raiding-jenin-camp-fighting-resistance-groups |access-date=16. 12. 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> Džininske brigade su učestvovale u oružanim sukobima s [[izrael]]skim snagama.<ref>{{Cite web |last=Tahhan |first=Zena Al |title=The occupied West Bank cities at centre of resistance to Israel |url=https://www.aljazeera.com/features/2022/9/13/why-is-israel-targeting-jenin-and-nablus |access-date=3. 11. 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> Tvrde da su "otpor". Pozivaju na oružani otpor protiv Izraela i da palestinske vlasti učestvuju u pokretu.<ref>{{Cite web |last=Kiley |first=Sam |date=28. 10. 2022 |title=West Bank militants threaten Israel, urge Palestinian leaders to join the resistance as tensions rise |url=https://www.cnn.com/2022/10/28/middleeast/palestinian-militants-jenin-west-bank-intl-cmd/index.html |access-date=3. 11. 2022 |website=CNN |language=en}}</ref> == Historija i pozadina == Džininske brigade, za koje se vjeruje da ih je osnovao Jamil al-Amouri u izbjegličkom kampu Džinin prije svoje smrti u junu 2021, prvi put su se pojavile nakon njihovog učešća u bijegu palestinskih zatvorenika iz izraelskog zatvora Gilboa 6. septembra 2021.<ref>{{Cite news |last=Kingsley |first=Patrick |date=6. 9. 2021 |title=Manhunt Underway After 6 Palestinians Escape Israeli Prison |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2021/09/06/world/middleeast/palestinians-escape-prison-israel.html |access-date=9. 11. 2022 |issn=0362-4331}}</ref> Brigade su također učestvovale u otmici tijela Tirana Fera, 17-godišnjeg izraelskog [[Druze|Druza]], 23. novembra 2022.<ref>{{Cite news |last=Kingsley |first=Patrick |date=25. 11. 2022 |title=An Israeli Schoolboy Died in the West Bank. To Find His Body, Foes Joined Forces. |url=https://www.nytimes.com/2022/11/25/world/middleeast/israeli-schoolboy-west-bank-tiran-fero.html |work=[[The New York Times]]}}</ref> Tokom [[Genocid u Pojasu Gaze|genocida u Pojasu Gaze]] koji je u toku i njegovog prelijevanja na Zapadnu obalu, više puta su se sukobljavale s izraelskim snagama koje su vršile upade u Džinin.<ref>{{Cite web |title=Iran Update, December 15, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-december-15-2023 |access-date=16. 8. 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Update, December 20, 2023 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-december-20-2023 |access-date=16. 8. 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Update, January 2, 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-january-2-2024 |access-date=16. 8. 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Iran Update, July 4, 2024 |url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-july-4-2024 |access-date=16. 8. 2024 |website=Institute for the Study of War |language=en}}</ref> Brigade su također učestvovale u nemirima na Zapadnoj obali protiv [[Palestinska uprava|Palestinske uprave]] u julu 2024.<ref>{{Cite web |date=27. 7. 2024 |title=Palestinian fighters threaten PA security services after Tulkarm hospital incident |url=https://www.newarab.com/news/palestinian-fighters-threaten-pa-forces-after-hospital-incident |website=The New Arab |access-date=3. 11. 2025 |archive-date=22. 3. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322230722/https://www.newarab.com/news/palestinian-fighters-threaten-pa-forces-after-hospital-incident |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=Adler |first=Jonathan |date=14. 8. 2024 |title=In Jenin and Tulkarem, Israel's war on Palestinian armed resistance is failing |url=https://www.972mag.com/jenin-tulkarem-armed-resistance-israeli-repression/ |access-date=16. 8. 2024 |website=+972 Magazine |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=26. 7. 2024 |title=بعد محاصرته من الأجهزة الأمنية.. أهالي طولكرم يحررون القيادي أبو شجاع |url=https://www.alaraby.com/news/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D8%AA%D9%87-%D9%85%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AC%D9%87%D8%B2%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%85%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%A3%D9%87%D8%A7%D9%84%D9%8A-%D8%B7%D9%88%D9%84%D9%83%D8%B1%D9%85-%D9%8A%D8%AD%D8%B1%D8%B1%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%8A%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D9%88-%D8%B4%D8%AC%D8%A7%D8%B9 |website=Al Araby}}</ref> U decembru 2024, Palestinska uprava je pokrenula operaciju u Džininu kako bi se borila protiv Džininskih brigada,<ref>{{Cite news |date=15. 12. 2024 |title=Palestinian Authority Mounts Rare, Lethal Raids in West Bank |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2024-12-15/palestinian-authority-mounts-rare-lethal-raids-in-west-bank |access-date=16. 12. 2024 |work=Bloomberg.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Jenin Brigades commander killed as PA forces raid occupied West Bank camp |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/12/14/jenin-brigades-commander-killed-as-pa-forces-raid-occupied-west-bank-camp |access-date=16. 12. 2024 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> koja se na kraju spojila s izraelskom ofanzivom usmjerenom na tu grupu.<ref name="middleeasteye20250121">{{Cite web |title=Israel launches major offensive in Jenin days after Gaza ceasefire |url=https://www.middleeasteye.net/news/israel-launches-major-iron-wall-assault-jenin-days-after-gaza-ceasefire |access-date=21. 1. 2025 |website=Middle East Eye |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak|2}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Palestina]] [[Kategorija:Hamas]] [[Kategorija:Brigade šehida Al-Aqse]] [[Kategorija:Palestinske militantne grupe]] i5gkrh0dbaqlhuk5y9kihu65mtbs8ng 0 527683 3917539 3842180 2026-08-11T06:50:34Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917539 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Demokratski front oslobođenja Palestine | izvorno_ime = الجبهة الديموقراطية لتحرير فلسطين | logo = | teskt = | skraćenica = | predsjednik = Nayef Hawatmeh | predsjednik_osnivač = <!--Ako je predsjednik i osnivač ista osoba--> | potpredsjednik = | predsjedavajući = | generalni_sekretar = | sekretar = | glasnogovornik = | osnivač = [[Nayef Hawatmeh]]<br/>[[Yasser Abed Rabbo]]<ref name=mattar_p6>[https://books.google.com/books?id=GkbzYoZtaJMC&pg=PA6 ''Abd Rabbo, Yasir''], pp. 6-7. Michael R. Fischbach, Encyclopedia of the Palestinians. Infobase Publishing, 2005</ref><ref name=JMCC>[http://www.jmcc.org/politics/pna/newpagov03.htm ''Palestinian National Authority: The PA Ministerial Cabinet List: April 2003 – October 2003''] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20031215210945/http://www.jmcc.org/politics/pna/newpagov03.htm |date=15. 12. 2003}}. Jerusalem Media and Communications Center. Archived on 27 September 2007.</ref> | osnovana = {{start date|1969}} | raspuštena = | prethodnik = <!--U slučaju da je naslijedila neku bivšu stranku--> | nastala_iz = [[Narodni front oslobođenja Palestine]] | nasljednik = <!--Za bivše stranke, u slučaju da je naslijedila neka stranka--> | spojena_u = <!--U slučaju da se spojila u novu stranku--> | slogan = | himna = | sjedište = [[Damask]], [[Sirija]] | adresa = | novine = | mladi_ogranak = | ženski_ogranak = | seniorski_ogranak = | broj članova = | politička_pozicija = [[Krajnja ljevica]]<ref>{{cite web |date=31. 10. 2005 |title=PFLP, DFLP, PFLP-GC, Palestinian leftists |url=https://www.cfr.org/backgrounder/pflp-dflp-pflp-gc-palestinian-leftists |website=cfr.org |location=US |publisher=Council on Foreign Relations |access-date=25. 8. 2025}}</ref> | ideologija = {{ubl|class=nowrap|[[Komunizam]]|[[Marksizam–Lenjinizam]]|[[Maoizam]]<ref>{{cite book |last=Bollens |first=Scott A. |title=On Narrow Ground: Urban Policy and Ethnic Conflict in Jerusalem and Belfast |url=https://archive.org/details/onnarrowgroundur0000boll |page=[https://archive.org/details/onnarrowgroundur0000boll/page/366 366] |year=2000 |publisher=State University of New York Press}}</ref><ref>{{cite book |last=Velez |first=Federico |title=Latin American Revolutionaries and the Arab World: From the Suez Canal to the Arab Spring |page=106 |year=2015 |publisher=Ashgate Publishing Limited}}</ref>|[[Palestinski nacionalizam]]|[[Ljevičarski nacionalizam]]|[[Anticionizam]]}} | religija = | nacionalno_članstvo = [[Palestinska oslobodilačka organizacija]]<ref name=Britannica>[https://www.britannica.com/topic/Democratic-Front-for-the-Liberation-of-Palestine Democratic Front for the Liberation of Palestine (DFLP)] Encyclopædia Britannica</ref><br/>[[Lista demokratskog saveza]] | regionalno_članstvo = | evropsko_članstvo = | međunarodno_članstvo = [[Osa otpora]] | prazna_oznaka1 = Oružano krilo | prazni_podaci1 = [[Brigade nacionalnog otpora]] | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | boje = {{Colorbox|Boja}} | sestrinske_stranke = | zastava = Flag of the Democratic Front for the Liberation of Palestine.svg | veb-sajt = {{URL|alhourriah.org/}} }} '''Demokratski front oslobođenja Palestine''' (DFLP; {{Jez-ar|الجبهة الديموقراطية لتحرير فلسطين}}, el-Jabha ed-Dīmūqrāṭiyya li-Taḥrīr Filasṭīn) jest [[Sekularizam|sekularna]] [[Palestina (država)|palestinska]] [[Marksizam|marksističko]]-[[Lenjinizam|lenjinistička]] i [[Maoizam|maoistička]] organizacija. Često se naziva i '''Demokratski front''', ili al-Jabha al-Dīmūqrāṭiyya ({{Jez-ar|الجبهة الديموقراطية}}). Članica je [[Palestinska oslobodilačka organizacija|Palestinske oslobodilačke organizacije]],<ref name=Britannica/> [[Savez palestinskih snaga|Saveza palestinskih snaga]] i [[Lista demokratskog saveza|Liste demokratskog saveza]]. Grupu je 1969. osnovao [[Nayef Hawatmeh]], odvojivši se od [[Narodni front oslobođenja Palestine|Narodnog fronta oslobođenja Palestine]] (PFLP). Održava paravojno krilo, [[Brigade nacionalnog otpora]]. Deklarisani cilj DFLP-a je "stvaranje narodne demokratske Palestine, gdje bi [[Arapi]] i [[Jevreji]] živjeli bez diskriminacije, države bez klasa i nacionalnog ugnjetavanja, države koja Arapima i Jevrejima omogućava da razvijaju svoju nacionalnu kulturu."<ref>''‘’Aziya i Afrika segodnya’’'' – cited in edition ''‘’Välispanoraam 1972’’'', Tallinn, 1973, lk 129 (‘’Foreign Panorama 1972’’)</ref> DFLP je poznat po [[Masakar u Ma'alotu|masakru u Ma'alotu]] 1974, u kojem je ubijeno 25 školske djece i nastavnika. Iako Brigade nacionalnog otpora imaju borce stacionirane i na [[Zapadna obala|Zapadnoj obali]] i u [[Pojas Gaze|Pojasu Gaze]], ovi borci su učestvovali u relativno malo vojnih operacija od [[Prva intifada|Prve intifade]], sve do tekućeg [[Rat u Gazi|rata u Gazi]] (2023 – danas) u kojem se DFLP borio uz Hamas i druge savezničke palestinske frakcije.<ref name=":2">{{Cite web |date=7. 11. 2023 |title=Not only Hamas: eight factions at war with Israel in Gaza |url=https://www.newsweek.com/not-only-hamas-eight-factions-war-israel-gaza-1841292 |access-date=22. 9. 2024 |website=Newsweek |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last1=Gaza |first1=Sally Ibrahim ــ |date=22. 5. 2024 |title=With Al-Qassam and Al-Quds Brigades, four other armed Palestinian factions are fighting Israel in Gaza |url=https://www.newarab.com/news/four-other-armed-palestinian-groups-fighting-israel-gaza |website=The New Arab |access-date=7. 11. 2025 |archive-date=16. 1. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116102140/https://www.newarab.com/news/four-other-armed-palestinian-groups-fighting-israel-gaza |url-status=dead }}</ref> == Politički utjecaj == DFLP je na [[Predsjednički izbori Palestinske uprave 2005.|predsjedničkim izborima Palestinske uprave 2005.]] godine kandidovao kandidata, [[Taysir Khalid|Taysira Khalida]]. Osvojio je 3,35% glasova.<ref>{{Cite web |title=Presidential Elections Final Results |url=https://www.elections.ps/Portals/0/pdf/SummaryPresidentialElectionsFinalResults2005.pdf |access-date=19. 1. 2024 |website=elections.ps}}</ref> Stranka je u početku učestvovala u razgovorima sa PFLP-om i Palestinskom narodnom partijom o kandidovanju zajedničkog ljevičarskog kandidata, ali ti razgovori nisu bili uspješni. Nije osvojila nijedno mjesto na općinskim izborima u PA 2005.<ref>{{Cite web |title=Successful Candidates by local authority and electoral list |url=https://www.elections.ps/Portals/0/pdf/WinningcandidatesFourth.pdf |access-date=19. 1. 2024}}</ref> Na izborima za Palestinsko zakonodavno vijeće 2006, Front je formirao zajedničku listu pod nazivom al-Badeel (Alternativa) sa Palestinskom demokratskom unijom (FIDA), Palestinskom narodnom partijom i nezavisnim kandidatima.<ref>{{cite web|url=http://www.dflp-palestine.org/english/news_&_reports/al-badil-list-kicks.htm|title=dflp-palestine.org|access-date=13. 1. 2016|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110807051829/http://www.dflp-palestine.org/english/news_%26_reports/al-badil-list-kicks.htm|archive-date=7. 8. 2011}}</ref> Listu je predvodio historijski lider DFLP-a [[Qais Abd al-Karim]] (Abu Leila). Dobila je 2,8% glasova birača i osvojila dva od 132 mjesta u vijeću.<ref>{{cite news |title=Palestinian election: Results in detail |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4654306.stm |date=16. 2. 2006}}</ref> DFLP zadržava važan utjecaj unutar [[Palestinska oslobodilačka organizacija|Palestinske oslobodilačke organizacije]] (PLO).<ref name=":0">{{Cite book|last=Marcus|first=Aliza|url=https://books.google.com/books?id=xlITCgAAQBAJ|title=Blood and Belief: The PKK and the Kurdish Fight for Independence|publisher=[[NYU Press]]|year=2012|isbn=9780814759561|pages=55–56|language=en}}</ref> Tradicionalno je bila treća najveća grupa unutar PLO-a, nakon [[Fatah]]a i [[Narodni front oslobođenja Palestine|PFLP-a]], a budući da od 1988. nisu održani novi izbori za PNC ili Izvršni komitet, DFLP i dalje komanduje važnim sektorima unutar organizacije. Uloga PLO-a se smanjila u kasnijim godinama, u korist [[Palestinska narodna samouprava|Palestinske narodne uprave]] (PNA), ali je i dalje priznati predstavnik palestinskog naroda, a reaktivacija ustavne supremacije PLO-a nad PNA-om u vezi s borbom za vlast u palestinskom društvu je izrazita mogućnost.<ref>{{cite news |last1=Tartir |first1=Alaa |last2=Fatafta |first2=Marwa |title=Why Palestinians Need to Reclaim the PLO |url=https://foreignpolicy.com/2020/08/20/palestinians-reclaim-plo-palestinian-authority-democracy/ |work=Foreign Policy |date=20. 8. 2020}}</ref> U februaru 2023, DFLP je osnovao stranku u [[Liban]]u za palestinske izbjeglice koje još uvijek žive tamo, zajedno s Libanskom komunističkom partijom.<ref>{{cite web | last1=الموقع | first1=ادارة | title=الحزب الشيوعي يشارك بانطلاقة الجبهة الديمقراطية لتحرير فلسطين في الشمال | url=http://www.lcparty.org/palestine/item/36442-2023-02-21-09-00-59 }}</ref> == Vanjski odnosi == Vjeruje se da DFLP prima ograničenu finansijsku i vojnu pomoć iz Sirije, gdje je aktivan u palestinskim izbjegličkim kampovima. Vođa DFLP-a, Nayif Hawatmeh, živi u Siriji. Pružala je vojnu obuku marksističko-lenjinističkim militantima [[Radnička partija Kurdistana|Radničke partije Kurdistana]] (PKK) 1980. i sandinistima.<ref name=":0" /> DFLP nije naveden kao teroristička organizacija od strane vlade [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]] ili [[Ujedinjene nacije|Ujedinjenih nacija]]. Izbačen je sa liste stranih terorističkih organizacija američkog State Departmenta 1999, "prvenstveno zbog odsustva terorističke aktivnosti, kako je definirano relevantnim zakonom... tokom protekle dvije godine."<ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/rpt/fto/2682.htm|title=1999 Report Index|date=8. 10. 1999|publisher=U.S. State Department|access-date=25. 6. 2017}}</ref> == Reference == {{Refspisak|2}} == Dodatna literatura == *{{cite book|last=Alexander|first=Yonah|author-link=Yonah Alexander|year=2003|chapter=Democratic Front for the Liberation of Palestine|title=Palestinian Secular Terrorism|url=https://books.google.com/books?id=S_VNEAAAQBAJ|pages=45–48|publisher=[[Brill Publishers|Brill]]|isbn=1-57105-307-7|doi=10.1163/9789004479500_006|lccn=2003048409}} *{{cite encyclopedia|last=Gresh|first=Alain|author-link=Alain Gresh|year=2005|orig-year=2000|title=Democratic Front for the Liberation of Palestine|url=https://books.google.com/books?id=GkbzYoZtaJMC&pg=PA118|editor-first=Philip|editor-last=Mattar|encyclopedia=Encyclopedia of the Palestinians|publisher=[[Infobase|Facts on File]]|pages=118–119|lccn=2004057673|isbn=0-8160-5764-8}} *{{cite book|last=Hasso|first=Frances S.|year=2005|title=Resistance, Repression, and Gender Politics in Occupied Palestine and Jordan|url=https://books.google.com/books?id=ddXzB0aup4oC|publisher=[[Syracuse University Press]]|lccn=2005018502|isbn=0-8156-3087-5}} *{{Cite journal|last=Muslih|first=Muhammad Y.|year=1976|title=Moderates and Rejectionists within the Palestine Liberation Organization|url=https://archive.org/details/sim_middle-east-journal_spring-1976_30_2/page/126|journal=[[Middle East Journal]]|volume=30|issue=2|pages=127–140|jstor=4325481|issn=0026-3141}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Democratic Front for the Liberation of Palestine}} *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090828101215/http://www.dflp-palestine.org/english/about_dflp/dflp_foundation.htm |date=28. 8. 2009 |title=O DFLP-u }} – stari vebsajt *[http://www.alhourriah.org/ Časopis al-Hourriah] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160109070029/http://alhourriah.org/ |date=9. 1. 2016 }} (arapski jezik) *[http://www.hashd-ahali.org.jo/ al-Ahali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190514001005/https://www.hashd-ahali.org.jo/ |date=14. 5. 2019 }} – Novine jordanskog JDPP-a (arapski jezik) *{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070928121505/http://www.medea.be/?page=2&lang=en&doc=72 |date=28. 9. 2007 |title=Medea }} – Opće informacije *[https://www.marxists.org/subject/israel-palestine/index.htm#S5 DFLP dokumenti] u Marksističkoj internet arhivi {{Palestina po temama}} {{Izraelsko-palestinski sukob}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Palestina]] [[Kategorija:Demokratski front oslobođenja Palestine]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1969.]] pkyndrpgplde4221emwvwn1kso9eyli 0 528625 3917494 3905129 2026-08-10T21:43:08Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917494 wikitext text/x-wiki '''Bakterijska konjugacija''' je prijenos genetičkog materijala između [[Bakterije|bakterijskih ćelija]] direktnim kontaktom ćelija ili vezom nalik mostu između dvije ćelije.<ref name=Baron>{{cite book | last1=Holmes |first1=Randall K. |last2=Jobling |first2=Michael G. | title = Genetics: Conjugation. ''in:'' Baron's Medical Microbiology| chapter = Genetics| editor = Baron S |edition=4th | publisher = Univ of Texas Medical Branch | year = 1996 | pmid = 21413277| url = https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK7908/ | isbn = 0-9631172-1-1 }}</ref> This takes place through a [[pilus]].<ref name=Shreyas>{{cite book|author = Dr.T.S.Ramarao M.sc, Ph.D. |title = B.sc Botany-Volume-1|year=1991}}</ref> [[Slika:Bacterial conjugation.png|thumb|upright=1.4|''[[Escherichia coli]]'' konjugirajući pomoću F- pilusa. Ovi dugi i robusni vanćelijski dodaci služe kao fizički kanali za translokaciju [[DNK]].<ref>{{cite web |last=Patkowski |first=Jonasz |title=F-pilus, the ultimate bacterial sex machine |url=https://microbiologycommunity.nature.com/posts/f-pilus-the-ultimate-bacterial-sex-machine |website=Nature Portfolio Microbiology Community |date=21. 4. 2023 |access-date=3. 12. 2025 |archive-date=4. 6. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230604120007/https://microbiologycommunity.nature.com/posts/f-pilus-the-ultimate-bacterial-sex-machine |url-status=dead }}</ref>]] To je mehanizam [[horizontalni prenos gena|horizontalnog transfera gena]] kao što su [[Transformacija (genetika)|transformacija]] i [[Transdukcija (genetika)|transdukcija]], iako ova dva druga mehanizma ne uključuju kontakt između ćelija.<ref name="Griffiths_1999">{{cite book |last=Griffiths |first=AJF |title=An Introduction to genetic analysis |edition=7th |publisher=W.H. Freeman |location=San Francisco |year=1999 |isbn=978-0-7167-3520-5 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK21942/ |access-date=11. 8. 2023 |archive- date=8. 2. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200208101618/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/ |archive-date=8. 2. 2020 |url-status=live }}</ref> Klasična bakterijska konjugacija ''E. coli'' često se smatra bakterijskim ekvivalentom [[spolno razmnožavanje|spolne reprodukcije]] ili [[parenje|parenja]], budući da uključuje razmjenu genetičkog materijala. Međutim, to nije spolna reprodukcija, jer ne dolazi do razmjene [[gamet]]a, a zapravo ni do stvaranja novog organizma: umjesto toga, transformira se postojeći [[organizam]] Tokom klasične konjugacije ''E. coli'', ćelija ''donor'' osigurava konjugativni ili mobilizirajući genetički element koji je najčešće [[plazmid]] ili [[transpozon]].<ref name=Sherris>{{cite book |editor1- last=Ryan |editor1-first=K.J. |editor2-last=Ray |editor2-first=C.G. |title=Sherris Medical Microbiology |url=https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3 |edition=4th |pages=[https://archive.org/details/sherrismedicalmi0000unse_q1i3/page/60 60]–64 | publisher=McGraw Hill |location=New York |year=2004 |isbn=978-0- 8385-8529-0 }}</ref> Većina konjugativnih plazmida ima sisteme koji osiguravaju da ćelija "primatelj" već ne sadrži sličan element. Prenesena [[genetička informacija]] je često korisna za primatelja. Koristi mogu uključivati [[otpornost na antibiotike]], [[ksenofobija|ksenobiijsku]] toleranciju ili sposobnost korištenja novih [[metabolit]]a.ref name=Baron /> Ostali elementi mogu biti štetni i mogu se smatrati bakterijskim [[parazitizam|parazitima]]. Konjugacija u ''[[Escherichia coli]]'' spontanom zigogenezom,<ref name="pmid12949181">{{cite journal |last1=Gratia |first1=Jean-Pierre |last2=Thiry |first2=Marc |title=Spontaneous zygogenesis in Escherichia coli, a form of true sexuality in prokaryotes |url=https://archive.org/details/microbiology-gb_2003-09_149_9/page/2571 |journal=Microbiology |date=1 September 2003 |volume=149 |issue=9 |pages=2571–2584 |doi=10.1099/mic.0.26348-0 |pmid=12949181 |doi- access=free}}</ref> a u ''[[Mycobacterium smegmatis]]'' distributivnim konjugacijsluim transferom; <ref name=GrayTAKrywy>{{cite journal |last1=Gray |first1=Todd A. |last2=Krywy |first2=Janet A. | last3=Harold |first3=Jessica |last4=Palumbo |first4=Michael J. |last5=Derbyshire |first5=Keith M. | title=Distributive Conjugal Transfer in Mycobacteria Generates Progeny with Meiotic-Like Genome- Wide Mosaicism, Allowing Mapping of a Mating Identity Locus |journal=PLOS Biology |date=9 July 2013 |volume=11 |issue=7|doi=10.1371/journal.pbio.1001602 |pmid=23874149 |pmc=3706393 | doi-access=free }}</ref><ref name=DerbyshireKMGray>{{cite journal |last1=Derbyshire |first1=Keith M. |last2=Gray |first2=Todd A. |title=Distributive Conjugal Transfer: New Insights into Horizontal Gene Transfer and Genetic Exchange in Mycobacteria |journal=Microbiology Spectrum |date=17 January 2014 |volume=2 |issue=1 |doi=10.1128/microbiolspec.MGM2-0022-2013 |pmid=25505644 |pmc=4259119}}</ref> razlikuju se od bolje proučene klasične konjugacije ''[[E. coli]]'' po tome što ovi slučajevi uključuju značajno miješanje roditeljskih [[genom]]a. ==Historija== Proces su otkrili [[Joshua Lederberg]] i [[Edward Tatum]],<ref>{{cite journal |last1=Lederberg | first1=Joshua |last2=Tatum |first2=E. L. |title=Gene Recombination in Escherichia Coli |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1946-10-19_158_4016/page/558 | journal=Nature |date=oktobar 1946 |volume=158 |issue=4016 |page=558 |doi=10.1038/158558a0 |bibcode=1946Natur.158..558L | s2cid=1826960 |doi-access=free |pmid=21001945 }}</ref> 1946. == Mehanizam == [[Datoteka:Conjugation.svg|right|thumb|350px| Shematski prikaz bakterijske konjugacije.]] ;Dijagram konjugacije # Donorska ćelija proizvodi [[pilus]]. # Pilus se veže za ćeliju primaoca i spaja dvije ćelije. # Mobilni [[plazmid]] se presijeca i jedan lanac DNK se zatim prenosi u ćeliju primatelja. # Obje ćelije sintetiziraju komplementarni lanac kako bi proizvele dvolančani kružni plazmid, a također reproduciraju piluse; obje ćelije su sada održivi donori za F-faktor.<ref name=Baron/> [[Faktor plodnosti (bakterije)|F-faktor]] je [[episom]] (plazmid koji se može integrirati u bakterijski [[hromosom]] putem [[Homologna rekombinacija|homologne rekombinacije]]) dužine oko 100 [[kilobazni par|kb]]. Nosi vlastito [[polazište replikacije]], ''oriV'', i mjesto porijekla transfera, ili ''oriT''.<ref name=Sherris/> U datoj bakteriji može postojati samo jedna kopija F-plazmida, bilo slobodna ili integrirana, a bakterije koje posjeduju kopiju nazivaju se ''F-pozitivne'' ili ''F-plus'' (označava se kao F⁺). Ćelije kojima nedostaju F plazmidi nazivaju se ''F-negativne'' ili ''F- minus'' (F⁻) i kao takve mogu funkcionirati kao prijemne ćelije. Između ostalih genetičkih informacija, F-plazmid nosi ''tra'' i ''trb'' [[lokus (genetika)|lokus]], koji su zajedno dugi oko 33 kb i sastoje se od oko 40 [[gen]]a. Lokus ''tra'' uključuje gen ''pilin'' i regulatorne gene, koji zajedno formiraju [[pilus]]e na površini ćelije. Lokus također uključuje gene za [[protein]]e, koji se vežu za površinu F⁻ bakterija i iniciraju konjugaciju. Iako postoji određena debata o tačnom mehanizmu konjugacije, čini se da su pilusi strukture kroz koje se odvija razmjena DNK. F-pilusi su izuzetno otporni na mehanički i termohemijski stres, što garantuje uspješnu konjugaciju u različitim okruženjima.<ref>{{cite journal |last1=Patkowski |first1=Jonasz B. | last2=Dahlberg |first2=Tobias |last3=Amin |first3=Himani |last4=Gahlot |first4=Dharmender K. | last5=Vijayrajratnam |first5=Sukhithasri |last6=Vogel |first6=Joseph P. |last7=Francis | first7=Matthew S. |last8=Baker |first8=Joseph L. |last9=Andersson |first9=Magnus |last10=Costa | first10=Tiago R. D. |title=The F-pilus biomechanical adaptability accelerates conjugative dissemination of antimicrobial resistance and biofilm formation |journal=Nature Communications | date=5. 4. 2023 |volume=14 |issue=1 |page=1879 |doi=10.1038/s41467-023-37600-y | pmid=37019921 |pmc=10076315}}</ref> Nekoliko proteina kodiranih u lokusu ''tra'' ili ''trb'' izgleda otvara kanal između bakterija i smatra se da [[enzim]] traD, koji se nalazi u bazi pilusa, inicira fuziju membrane. Kada signal inicira konjugaciju, '''[[relaksaza]]''' [[enzim]] stvara [[nick (DNK)|nick]] u jednom od lanaca konjugativnog plazmida na ''oriT''. Relaksaza može djelovati samostalno ili u kompleksu od preko desetak proteina poznatih zajednički kao '''[[relaksosom]]'''. U F-plazmidnom sistemu, enzim relaksaza se naziva TraI, a relaksosom se sastoji od TraI, TraY, TraM i integriranog faktora domaćina IHF. Zarezani lanac, ili ''T-lanac'', se zatim odmotava od neprekinutog lanca i prenosi u ćeliju primatelja u smjeru od 5'-terminusa do 3'-terminusa. Preostali lanac se replicira ili nezavisno od konjugacije (vegetativna replikacija koja počinje od ''oriV'') ili u skladu s konjugacijom (konjugativna replikacija slična replikaciji [[kotrljajući krug|kotrljajućeg kruga]] [[lambda fag]]a). Konjugacijska replikacija može zahtijevati drugi zarez prije nego što se može dogoditi uspješan prijenos. Nedavni izvještaj tvrdi da je inhibirao konjugaciju hemikalijama koje oponašaju međukorak ovog drugog zareza.<ref>{{cite journal |last1=Lujan |first1=Scott A. |last2=Guogas |first2=Laura M. | last3=Ragonese |first3=Heather |last4=Matson |first4=Steven W. |last5=Redinbo |first5=Matthew R. |title=Disrupting antibiotic resistance propagation by inhibiting the conjugative DNA relaxase | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=24. 7. 2007 |volume=104 | issue=30 |pages=12282–12287 |doi=10.1073/pnas.0702760104 |pmc=1916486 |jstor=25436291 | pmid=17630285 |bibcode=2007PNAS..10412282L |doi-access=free}}</ref> [[Datoteka:Hfr Recombination.png|thumb|1. [[insercijska sekvence]] (žute) i na plazmidu [[faktor plodnosti (bakterije)|F-faktor]] i na hromosomu imaju slične sekvence, što omogućava F-faktoru da se ubaci u [[genom]] ćelije. Ovo se naziva [[homologna rekombinacija]] i stvara Hfr (visokofrekventna rekombinacija) ćelija. 2. Hfr ćelija formira pilus i veže se za F-ćeliju primaoca. 3. Stvara se zarez u jednom lancu hromosoma Hfr ćelije. 4. DNK počinje da se prenosi iz Hfr ćelije u ćeliju primaoca dok se drugi lanac njenog hromosoma replicira. 5. Pilus se odvaja od ćelije primaoca i povlači. Hfr ćelija idealno želi da prenese cijeli svoj genom u ćeliju primaoca. Međutim, zbog svoje velike veličine i nemogućnosti da ostane u kontaktu sa ćelijom primaoca, to nije u mogućnosti. 6.a. F- ćelija ostaje F- jer nije primljen cijeli niz F-faktora. Pošto nije došlo do homologne rekombinacije, prenesena DNK se razgrađuje enzimima.<ref>{{Cite web |last=Mayer |first=Gene | url=http://www.microbiologybook.org/mayer/genetic%20ex.htm |title=Genetic Exchange | website=www.microbiologybook.org |access-date=4. 12. 2017}}</ref> b. U vrlo rijetkim slučajevima, F-faktor će biti potpuno prenesen i F-ćelija će postati Hfr-ćelija.<ef name="Griffiths_1999"/> ]] Ako je F-plazmid koji se prenosi prethodno integriran u genom donora (proizvodeći Hfr soj ["Visoka frekvencija rekombinacije"]), dio hromosomske DNK donora također se može prenijeti s plazmidnom DNK.<ref name=Griffiths_1999 /> Količina hromosomske DNK koja se prenosi ovisi o tome koliko dugo dvije konjugirajuće bakterije ostaju u kontaktu. Kod uobičajenih laboratorijskih sojeva ''[[Escherichia coli|E. coli]]'' prijenos cijelog bakterijskog hromosoma traje oko 100 minuta. Prenesena DNK se zatim može integrirati u genom primatelja putem [[homologne rekombinacije]]. [[Ćelijska kultura]] koja u svojoj populaciji sadrži ćelije s neintegriranim F-plazmidima obično sadrži i nekoliko ćelija koje su slučajno integrirale svoje plazmide. Upravo su te ćelije odgovorne za niskofrekventne hromosomske transfere gena koji se javljaju u takvim kulturama. Neki sojevi bakterija s integriranim F-plazmidom mogu se izolirati i uzgajati u čistoj kulturi. Budući da takvi sojevi vrlo efikasno prenose hromosomske gene, nazivaju se '''[[Hfr-ćelija|Hfr]]''' ('''h'''visoka '''f'''učestalost '''r'''ekombinacije). Genom ''E. coli'' je prvobitno mapiran eksperimentima prekinutog parenja u kojima su različite Hfr ćelije u procesu konjugacije odvojene od primalaca nakon manje od 100 minuta (u početku korištenjem Waringovog blendera). Geni koji su preneseni su zatim istraženi. Budući da je integracija F-plazmida u hromosom ''E. coli'' rijetka spontana pojava, a budući da se brojni geni koji promoviraju prijenos DNK nalaze u plazmidnom [[genom]]u, a ne u bakterijskom, tvrdi se da konjugativni bakterijski prijenos gena, kao što se događa u Hfr sistemu ''E.coli'', nije evolucijska [[adaptacija]] bakterijskog domaćina, niti je vjerovatno pretka eukariotskog [[spol]]a.<ref>{{cite journal |last1=Michod |first1=Richard E. |last2=Bernstein |first2=Harris |last3=Nedelcu |first3=Aurora M. |title=Adaptive value of sex in microbial pathogens |journal=Infection, Genetics and Evolution |date=maj 2008 |volume=8 |issue=3 |pages=267–285 |doi=10.1016/j.meegid.2008.01.002 |url=http://www.hummingbirds.arizona.edu/Faculty/Michod/Downloads/IGE%20review%20sex.pdf |pmid=18295550 |bibcode=2008InfGE...8..267M |archive-date=30. 12. 2016 |access-date=2013-04- 22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230121043/http://www.hummingbirds.arizona.edu/ |url-status=dead }}</ref> ;Spontana zigogeneza u ''E. coli'' Pored klasične bakterijske konjugacije opisane gore za ''E. coli'', kod određenih sojeva ''E. coli'' uočava se oblik konjugacije koji se naziva spontana zigogeneza (skraćeno Z-sparivanje).<ref name="pmid12949181" /> Kod Z-parenja dolazi do potpunog genetičkog miješanja, te se formiraju nestabilni [[ploidija|diploidi]] koji odbacuju [[fenotip]]ski haploidne ćelije, od kojih neke pokazuju roditeljski [[fenotip]], a neke su prave [[genetička rekombinacija|rekombinanti]]. ==Konjugacijski transfer kod mikobakterija== Konjugacija kod ''Mycobacteria smegmatis'', poput konjugacije kod ''E. coli'', zahtijeva stabilan i produženi kontakt između donorskog i primareljskog [[soj (biologija)|soja]], otporna je na DNazu, a prenesena DNK se ugrađuje u hromosom primatelja, homolognom rekombinacijom. Međutim, za razliku od Hfr konjugacije kod ''E. coli'', konjugacija mikobakterija je zasnovana na hromosomu, a ne na plazmidu.<ref name=GrayTAKrywy/><ref name=DerbyshireKMGray/> Nadalje, za razliku od Hfr konjugacije kod ''E. coli'', kod ''M. smegmatis'' svi regioni hromosoma se prenose sa uporedivom efikasnošću. Dužine donorskih segmenata se uveliko razlikuju, ali imaju prosječnu dužinu od 44,2 kb. Budući da se u prosjeku prenosi 13 trakova, [[prosjek|prosječna]] ukupna prenesena DNK po genomu je 575 kb.<ref name=DerbyshireKMGray /> Ovaj proces se naziva "Distributivni konjugacijski transfer".<ref name=GrayTAKrywy /><ref name=DerbyshireKMGray /> Gray i saradnici<ref name=GrayTAKrywy/> otkrili su značajno miješanje roditeljskih genoma, kao rezultat konjugacije i smatrali su da ovo miješanje podsjeća na ono koje se vidi u [[mejoza|mejotskim]] proizvodima seksualne reprodukcije. ==Prijenos DNK sličan konjugaciji kod hipertermofilnih arheja== Hipertermofilne [[arheje]] kodiraju piluse strukturno slične bakterijskim konjugacijskim pilusima.<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Beltran |first1=Leticia C. |last2=Cvirkaite-Krupovic |first2=Virginija | last3=Miller |first3=Jessalyn |last4=Wang |first4=Fengbin |last5=Kreutzberger |first5=Mark A. B. | last6=Patkowski |first6=Jonasz B. |last7=Costa |first7=Tiago R. D. |last8=Schouten |first8=Stefan | last9=Levental |first9=Ilya |last10=Conticello |first10=Vincent P. |last11=Egelman |first11=Edward H. |last12=Krupovic |first12=Mart |date=7. 2. 2023 |title=Archaeal DNA-import apparatus is homologous to bacterial conjugation machinery |journal=Nature Communications |volume=14 | issue=1 |page=666 |doi=10.1038/s41467-023-36349-8 |issn=2041-1723 |pmc=9905601 | pmid=36750723|bibcode=2023NatCo..14..666B }}</ref> Međutim, za razliku od bakterija, gdje aparat za konjugaciju obično posreduje u prijenosu mobilnih genetičkih elemenata, poput plazmida ili [[transpozon]]a, konjugacijski mehanizam hipertermofilnih arheja, nazvan Ced (''Crenarchaeal system for exchange of DNA'')<ref>{{Cite journal |last1=van Wolferen |first1=Marleen |last2=Wagner | first2=Alexander |last3=van der Does |first3=Chris |last4=Albers |first4=Sonja-Verena |author- link4=Sonja-Verena Albers |date=1. 3. 2016 |title=The archaeal Ced system imports DNA | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume=113 |issue=9 |pages=2496–2501 |doi=10.1073/pnas.1513740113 |issn=1091-6490 | pmc=4780597 |pmid=26884154|bibcode=2016PNAS..113.2496V |doi-access=free }}</ref> i Ted (Termoprotealni sistem za razmjenu DNK),<ref name=":2"/> izgleda da je odgovoran za transfer ćelijske DNK između članova iste vrste. Sugerisano je da je kod ovih arheja mehanizam konjugacije u potpunosti pripitomljen za promoviranje popravke DNK, putem homologne rekombinacije, a ne širenja mobilnih genetučkih elemenata.<ref name=":2"/> Pored konjugativnog pilusa sličnog VirB2, Ced i Ted sistemi uključuju komponente za transmembransku poru za sparivanje sličnu VirB6 i ATPazu sličnu VirB4.<ref name=":2"/> ==Transfer između carstava== [[Datoteka:Agrobacteriumgall.jpg|thumb|Gala bakterije ''Agrobacterium tumefaciens'' u korijenu biljke ''Carya illinoensis''.]] Bakterije povezane sa [[diazotrof|fiksacijom dušika]] ''[[Rhizobia]]'' su zanimljiv slučaj konjugacije među pipadnicima različitih [[Carstvo (biologija)|carsatva]].<ref>{{cite journal |last1=Pan | first1=Shen Q. |last2=Jin |first2=Shouguang |last3=Boulton |first3=Margaret I. |last4=Hawes | first4=Martha |last5=Gordon |first5=Milton P. |author-link5=Milton P. Gordon |last6=Nester | first6=Eugene W. |author-link6=Eugene Nester |date=juli 1995 |title=An Agrobacterium virulence factor encoded by a Ti plasmid gene or a chromosomal gene is required for T-DNA transfer into plants |url=https://archive.org/details/sim_molecular-microbiology_1995-07_17_2/page/258 |journal=Molecular Microbiology |volume=17 |issue=2 |pages=259–269 |doi=10.1111/j.1365-2958.1995.mmi_17020259.x |pmid=7494475 |s2cid=38483513}}</ref> Naprimjer, plazmid koji inducira tumor (Ti) bakterije ''[[Agrobacterium]]'' i plazmid koji inducira tumor korijena (Ri) bakterije ''A. rhizogenes'' sadrže gene koji se mogu prenijeti u biljne ćelije. [[ekspresija gena|Ekspresija ovih gena]] efikasno transformira biljne ćelije u fabrike koje proizvode opine. Bakterije koriste opine kao izvore dušika i energije. Zaražene ćelije formiraju [[Agrobacterium tumefaciens|krunsku žuč]] ili [[Agrobacterium rhizogenes|korijenake tumore]]. Plazmidi Ti i Ri su stoga [[endosimbiont]]i bakterija, koje su pak endosimbionti (ili paraziti) zaražene biljke. Plazmidi Ti i Ri se također mogu prenositi između bakterija, korištenjem sistema („tra“ ili [[transfer gena|operon]]) koji je drugačiji i nezavisan od sistema koji se koristi za transfer između carstava („vir“ ili [[virulencija]], [[operon]]). Takvi transferi stvaraju virulentne sojeve od prethodno avirulentnih sojeva. == Primjena genetičkog inženjerstva == Konjugacija je pogodno sredstvo za [[genetičko inženjerstvo|prijenos genetičkog materijala]] na različite ciljeve. U laboratorijama su zabilježeni uspješni transferi s [[bakterija]] na [[kvasac]],<ref>{{cite journal |last1=Heinemann |first1=Jack A. |last2=Sprague |first2=George F. | title=Bacterial conjugative plasmids mobilize DNA transfer between bacteria and yeast |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1989-07-20_340_6230/page/204 | journal=Nature |date=juli 1989 |volume=340 |issue=6230 |pages=205–209 | doi=10.1038/340205a0 |pmid=2666856 |bibcode=1989Natur.340..205H |s2cid=4351266 }}</ref> plants, mammalian cells,<ref>{{cite journal |last1=Kunik |first1=Tayla |last2=Tzfira |first2=Tzvi | last3=Kapulnik |first3=Yoram |last4=Gafni |first4=Yedidya |last5=Dingwall |first5=Colin | last6=Citovsky |first6=Vitaly |title=Genetic transformation of HeLa cells by Agrobacterium | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |date=13. 2. 2001 |volume=98 | issue=4 |pages=1871–1876 |doi=10.1073/pnas.041327598 |pmid=11172043 |pmc=29349 | bibcode=2001PNAS...98.1871K |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last=Waters | first=Virginia L. |title=Conjugation between bacterial and mammalian cells |journal=Nature Genetics |volume=29 |issue=4 |pages=375–6 |date=decembar 2001 |pmid=11726922 |doi=10.1038/ng779 | s2cid=27160 }}</ref> [[diatomea]]<ref>{{Cite journal |last1=Karas |first1=Bogumil J. |last2=Diner | first2=Rachel E. |last3=Lefebvre |first3=Stephane C. |last4=McQuaid |first4=Jeff |last5=Phillips | first5=Alex P.R. |last6=Noddings |first6=Chari M.|last7=Brunson |first7=John K. |last8=Valas | first8=Ruben E. |last9=Deerinck |first9=Thomas J. |date=21. 4. 2015 |title=Designer diatom episomes delivered by bacterial conjugation |journal=Nature Communications |language=en | volume=6 |article-number=6925 |doi=10.1038/ncomms7925 |issn=2041-1723 |pmc=4411287 | pmid=25897682 |bibcode=2015NatCo...6.6925K}}</ref> i izolovanih sisarskih [[mitohondrija]].<ref>{{cite journal |last1=Yoon |first1=Young Geol |last2=Koob |first2=Michael D. | title=Transformation of isolated mammalian mitochondria by bacterial conjugation |journal=Nucleic Acids Research |volume=33 |issue=16 |pages=e139 |year=2005 |pmid=16157861 |pmc=1201378 | doi=10.1093/nar/gni140 }}</ref> Konjugacija ima prednosti u odnosu na druge oblike genetičkog transfera, uključujući minimalno narušavanje [[ćelijska membrana|ćelijske membrane]] i sposobnost transfera relativno velikih količina genetičkog materijala (vidi gornju diskusiju o transferu hromosoma ''E. coli''). U biljnom inženjerstvu, konjugacija slična todu ''Agrobacterium'' nadopunjuje druge standardne nosače kao što je [[virus mozaika duhana]] (TMV). Iako je TMV sposoban zaraziti mnoge biljne porodice, to su prvenstveno [[dikotiledone]] biljke. [[monokotoledone|Monokotoledondka]] konjugacija slična rodu ''Agrobacterium'' također se prvenstveno koristi za dikotiledone, ali recipijenti [[monokotiledone]] nisu neuobičajeni. ==Također pogledajte== * [[Seksualna konjugacija]] kod algi i [[cilijata]] * [[Transfekcija]] * [[Troroditeljsko parenje]] * [[Zigotna indukcija]] == Reference == {{refspisak|30em}} ==Vanjski linkovi== * [https://web.archive.org/web/20090528153908/http://www.1lec.com/Microbiology/Bacterial %20Conjugation/index.html Bacterial conjugation] (a Flash animation) {{Genetička rekombinacija}} {{DEFAULTSORT:Bacterial Conjugation}} [[Kategorija:Otpornost na antimikrobne lijekove]] [[Kategorija:Bakteriologija]] [[Kategorija:Biotehnologija]] [[Kategorija:Modifikacija genetičkih informacija]] [[Kategorija:Molekularna biologija]] qw0i59b9m5td6mqrq7dqvby90la4nqf 0 529750 3917545 3898692 2026-08-11T07:39:20Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917545 wikitext text/x-wiki {{Infokutija državno tijelo | ime = Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 100px | slika_opis = | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | država = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | teritorija = | osnivanje = {{Početni datum i godine|2008|04|16}} | prethodnik = | nastalo_iz = Reforma policijskih struktura u BiH | ukidanje = | nasljednik = | spojeno_u = | vrsta = Upravna organizacija sa operativnom samostalnošću | nadležnost = Koordinacija policijskih tijela, međunarodna policijska saradnja, zaštita VIP osoba i objekata | status = Aktivna | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | koordinate = {{coord|43|50|12|N|18|20|14|E|display=inline,title}} | adresa = Aleja Bosne Srebrene bb, 71000 Sarajevo | prazna_oznaka1 = Dan Direkcije | prazni_podaci1 = 16. april | prazna_oznaka2 = Operativne veze | prazni_podaci2 = [[Interpol]], [[Europol]], [[SELEC]] | slogan = Sigurnost kroz koordinaciju | zaposleni = cca. 850 (prema sistematizaciji)<ref name="izvjestaj_2023">[http://www.dkpt.ba/izvjestaji Izvještaj o radu za 2023. godinu], Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH, pristupljeno 23. decembra 2025.</ref> | budžet = cca. 41.000.000 KM (2024)<ref name="budzet">Zakon o Budžetu institucija BiH i međunarodnih obaveza BiH za 2024. godinu.</ref> | direktor = Enes Karić | šef_agencije = | ministar = ''Upražnjeno'' ([[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti]]) | ključne_osobe = Đuro Knežević (zamjenik), Goran Amidžić (zamjenik) | matična_organizacija = [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] | podružnice = NCB Interpol Sarajevo, Europol kontakt tačka | dokumenti = Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela BiH | veb-sajt = {{URL|http://www.dkpt.ba}} | id = | fusnote = }} '''Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine''' (DKPT BiH) je upravna organizacija u sastavu [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstva sigurnosti Bosne i Hercegovine]], nadležna za koordinaciju rada policijskih tijela na državnom nivou, međunarodnu policijsku saradnju i razmjenu sigurnosnih informacija u Bosni i Hercegovini. Direkcija obavlja poslove komunikacije i saradnje između domaćih policijskih agencija i međunarodnih policijskih organizacija, uključujući [[Interpol]] i [[Europol]], te je nadležna za zaštitu određenih ličnosti, objekata i diplomatsko-konzularnih predstavništava Bosne i Hercegovine. Također učestvuje u standardizaciji policijskih procedura, praćenju sigurnosnog stanja i provođenju međunarodnih sporazuma iz oblasti policijske saradnje.<ref name="Zakon_policijska_struktura">{{cite web |title=Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://www.psa.gov.ba/Popisi_i_dokumenti/Zakoni/?id=1508 |website=psa.gov.ba |publisher=Agencija za policijsku podršku BiH |access-date=5. 5. 2026 |language=bs }}{{Mrtav link}}</ref> == Historija i reforma == Direkcija je osnovana na osnovu Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine, koji je usvojen u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] 16. aprila 2008.<ref name="Parlament_BiH">{{cite web |title=Podaci o Zakonu o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |website=parlament.ba |publisher=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |access-date=5. 5. 2026 |language=bs |archive-date=25. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125183546/https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |url-status=dead }}</ref> Njeno osnivanje predstavlja rezultat procesa reforme policijskog sistema u Bosni i Hercegovini, koji je intenziviran 2008. usvajanjem seta zakona s ciljem funkcionalnijeg povezivanja fragmentirane policijske strukture koju čine državne policijske agencije, entitetska ministarstva unutrašnjih poslova i kantonalni MUP-ovi.<ref name="Tabakovic_2022">{{cite journal |last=Tabaković |first=Senad |year=2022 |title=Reforma policije u Bosni i Hercegovini: Rješenja i izazovi u funkcioniranju policijskih agencija |journal=Zbornik radova Pravnog fakulteta Sveučilišta/Univerziteta "VITEZ" |volume=8 |pages=141–158 |url=https://www.researchgate.net/publication/362544253_REFORMA_POLICIJE_U_BOSNI_I_HERCEGOVINI_RJESENJA_I_IZAZOVI_U_FUNKCIONIRANJU_POLICIJSKIH_AGENCIJA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Iako je formalno osnovana 2008, DKPT BiH je u potpunosti postala operativna tek 2010, nakon preuzimanja kadrova, opreme i određenih nadležnosti iz drugih sigurnosnih službi, prvenstveno onih koje su bile zadužene za zaštitu VIP osoba i diplomatsko-konzularnih predstavništava. == Nadležnosti == Nadležnosti Direkcije za koordinaciju policijskih tijela BiH definisane su članom 6. Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> * Poslovi iz nadležnosti Direkcije su: ** komunikacija, saradnja i koordinacija između policijskih tijela BiH; ** komunikacija, saradnja i koordinacija između policijskih tijela BiH s odgovarajućim organima u Bosni i Hercegovini u vezi s pitanjima policijskih poslova međunarodnog karaktera ili od međunarodnog značaja, ili u vezi s pitanjima koja su u nadležnosti Suda BiH; ** komunikacija i saradnja s odgovarajućim stranim i međunarodnim organima u vezi s pitanjima policijskih poslova od međunarodnog značaja ili zajedničkog interesa; ** komunikacija, saradnja i koordinacija između policijskih tijela BiH te odgovarajućih organa u Bosni i Hercegovini s odgovarajućim stranim i međunarodnim organima; ** primjena najboljih evropskih i drugih međunarodnih praksi koje se odnose na policijska pitanja u Bosni i Hercegovini; ** standardizacija rada u vezi s policijskim pitanjima u Bosni i Hercegovini; ** dnevno objedinjavanje sigurnosnih informacija od značaja za Bosnu i Hercegovinu, kao i od značaja za obavljanje poslova iz nadležnosti policijskih tijela BiH, stalna saradnja s relevantnim policijskim i drugim tijelima i preduzimanje potrebnih mjera s ciljem koordinacije operativnih poslova policijskih tijela BiH, te dnevno praćenje stanja sigurnosti i obavještavanje nadležnih policijskih i drugih tijela BiH; ** organizovanje i provođenje fizičke i tehničke zaštite osoba i objekata organa BiH i diplomatsko-konzularnih organa koji se posebno štite u skladu s odgovarajućim zakonima, međunarodnim obavezama i drugim propisima koje donosi [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeće ministara BiH]]; ** prikupljanje, praćenje, analiziranje i korištenje podataka od značaja za sigurnost Bosne i Hercegovine; ** provođenje međunarodnih ugovora o policijskoj saradnji iz nadležnosti Direkcije; ** ostali poslovi propisani zakonima i drugim propisima. * Direkcija obrađuje podatke i vodi evidencije iz svoje nadležnosti u skladu s važećim propisima. == Organizaciona struktura == Direkcijom za koordinaciju policijskih tijela BiH rukovodi direktor. Direktor ima dva zamjenika koji su za svoj rad odgovorni direktoru. Direktor i zamjenici direktora ne mogu biti iz istog konstitutivnog naroda. Direktora i zamjenike direktora imenuje [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeće ministara BiH]] na prijedlog [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministra sigurnosti BiH]], s liste kandidata koju dostavi Nezavisni odbor, na mandat od četiri godine, uz mogućnost reimenovanja u drugom narednom mandatu.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Osnovne organizacijske jedinice Direkcije za koordinaciju policijskih tijela BiH su: * Kabinet direktora<ref name="DKPT_Kabinet">{{cite web |title=Kabinet direktora |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/organizaciona_struktura/kabinet_direktora/default.aspx?id=79&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> * Ured za profesionalne standarde<ref name="DKPT_Standardi">{{cite web |title=Ured za profesionalne standarde |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/Organizaciona_struktura/Ured_profesionalne_standarde/default.aspx?id=95&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odsjek za unutrašnju kontrolu ** Odsjek za zaštitu podataka * Sektor za koordinaciju i saradnju<ref name="DKPT_Sektor">{{cite web |title=Sektor za koordinaciju i saradnju |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/Organizaciona_struktura/Sektor_za_koordinaciju_i_saradnju/default.aspx?id=99&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odsjek za koordinaciju policijskih tijela BiH ** Odsjek za saradnju sa policijskim i drugim tijelima u BiH ** Odsjek za standardizaciju rada policije BiH ** Operativni centar * Sektor za međunarodnu operativnu policijsku saradnju<ref name="DKPT_Interpol">{{cite web |title=Sektor za međunarodnu operativnu policijsku saradnju |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/Organizaciona_struktura/Interpol/default.aspx?id=103&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odsjek - NCB [[Interpol]] Sarajevo ** Odsjek za saradnju s Europolom ** Odsjek za multilateralnu i bilateralnu saradnju i implementaciju Međunarodnih ugovora * Sektor za osiguranje VIP osoba i objekata<ref name="DKPT_VIP">{{cite web |title=Sektor za osiguranje VIP osoba i objekata |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/organizaciona_struktura/Obl/default.aspx?id=107&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odjeljenje za osiguranje i pratnju VIP osoba *** Jedinica za neposredno osiguranje VIP osoba *** Jedinica za osiguranje VIP delegacija ** Odjeljenje za osiguranje objekata *** Jedinica za osiguranje VIP objekata *** Jedinica za osiguranje stranih DKP i rezidencija *** Jedinica za osiguranje - Banja Luka *** Jedinica za osiguranje – Mostar *** Jedinica za osiguranje – Tuzla ** Odjeljenje za operativnu podršku *** Operativno dežurstvo *** Odsjek za procjenu prijetnji *** Odsjek za kontradiverzionu, biohemijsku i sanitarnu zaštitu *** Jedinica za intervencije i podršku * Sektor za stratešku analizu, procjene, planiranje i IT podršku<ref name="DKPT_AnalizaIT">{{cite web |title=Sektor za stratešku analizu, procjene, planiranje i IT podršku |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/organizaciona_struktura/sektor_06/default.aspx?id=115&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odsjek za analizu i procjene ** Odsjek za istraživanja i strategije ** Odsjek za IT podršku * Sektor za ljudske resurse, pravne, finansijsko-materijalne poslove i pisarnicu<ref name="DKPT_Resursi">{{cite web |title=Sektor za ljudske resurse, pravne, finansijsko-materijalne poslove i pisarnicu |website=Direkcija za koordinaciju policijskih tijela BiH |url=https://dkpt.gov.ba/organizaciona_struktura/sektor_07/default.aspx?id=119&langTag=bs-BA |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ** Odsjek za normativno-pravne poslove ** Odsjek za upravljanje ljudskim resursima ** Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom ** Odsjek za pisarnicu i arhivu == Također pogledajte == * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] * [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] * [[Granična policija Bosne i Hercegovine]] * [[Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova]] * [[Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja]] * [[Agencija za policijsku podršku]] * [[Služba za poslove sa strancima]] * [[Interpol]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.dkpt.ba/ Službeni sajt] {{Agencije i institucije Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Vladavina zakona u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 2008.]] nokvi25wqfe5egkhfnvqirn0vltkkn7 0 533906 3917542 3914417 2026-08-11T07:09:16Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917542 wikitext text/x-wiki [[Slika:Reverse osmosis desalination plant.JPG|thumb|right|350x350px| Postrojenje za desalinizaciju reverznom osmozom u [[Barcelona|Barceloni]] [[Španija]].]] '''Desalinizacija''', '''desalinacija''' je '''odsoljavanje''', vještački proces kojim se slana voda (uglavnom [[slana voda]]) pretvara u [[slatka voda|slatku vodu]]. Općenito, desalinizacija je uklanjanje soli i minerala iz neke supstance.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/desalination "Desalination"] (definition), ''The American Heritage Science Dictionary'', via dictionary.com. Retrieved August 19, 2007.</ref> Moguće je desalinizirati slanu vodu, posebno morsku vodu, kako bi se proizvela voda za ljudsku potrošnju ili [[navodnjavanje]], pri čemu se kao nusproizvod proizvodi [[slana voda]].<ref name="PanagopoulosHaralambousLoizidou2019">{{Cite journal|last1=Panagopoulos|first1=Argyris|last2=Haralambous|first2=Katherine-Joanne|last3=Loizidou|first3=Maria|date=25. 11. 2019|title=Desalination brine disposal methods and treatment technologies – A review|journal=The Science of the Total Environment|volume=693|doi=10.1016/j.scitotenv.2019.07.351|issn=1879-1026|pmid=31374511|bibcode=2019ScTEn.69333545P|s2cid=199387639}}</ref> Interes za desalinizaciju uglavnom se fokusira na isplativo obezbjeđivanje slatke vode za ljudsku upotrebu. Uz recikliranu otpadnu vodu, to je jedan od rijetkih vodnih resursa nezavisnih od [[padavina]].<ref name="Fischetti2007">{{Cite journal |last=Fischetti |first=Mark |date=septembar 2007 |title=Fresh from the Sea |url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_2007-09_297_3/page/118 |journal=Scientific American|volume=297 |pmid=17784633 |issue=3 |pages=118–119|doi=10.1038/scientificamerican0907-118 |bibcode=2007SciAm.297c.118F}}</ref> Kako se naglasak na potrebu za [[slatka voda|slatkom vodom]] globalno pojačava, desalinizacija je postala ključni dio strategija za globalnu sigurnost vode. Prema pregledu iz 2019. godine u časopisu ''Science of the Total Environment'', širom svijeta se proizvodi oko 95 miliona kubnih metara desalinizirane vode dnevno, a očekuje se da će potražnja za takvom vodom značajno porasti kako bi se smanjio globalni jaz u snabdijevanju vodom. Zbog potrošnje energije, desalinizacija morske vode je uglavnom skuplja od slatke vode iz [[površinska voda|površinskih]] ili [[podzemna voda|podzemnih voda]], [[reciklirana voda|vode]] i [[konzervacija vode]]. Međutim, ove alternative nisu uvijek dostupne i iscrpljivanje rezervi je kritičan problem širom svijeta.<ref name="EbrahimiNajafpourYousefiKebria2019">{{cite journal |doi=10.1016/j.desal.2018.01.002 |title=Performance of microbial desalination cell for salt removal and energy generation using different catholyte solutions |journal=Desalination |volume=432 |page=1 |year=2019 |last1=Ebrahimi |first1=Atieh |last2=Najafpour |first2=Ghasem D |last3=Yousefi Kebria |first3=Daryoush }}</ref><ref name="Transcript">{{cite web |title=Making the Deserts Bloom: Harnessing nature to deliver us from drought, Distillations Podcast and transcript, Episode 239 |url=https://www.sciencehistory.org/distillations/podcast/making-the-deserts-bloom |website=Science History Institute|date=19. 3. 2019 |access-date=27. 8. 2019}}</ref><ref name=":1">{{cite journal |last1=Elsaid |first1=Khaled |last2=Kamil |first2=Mohammed |last3=Sayed |first3=Enas Taha |last4=Abdelkareem |first4=Mohammad Ali |last5=Wilberforce |first5=Tabbi |last6=Olabi |first6=A. |title=Environmental impact of desalination technologies: A review |journal=[[Science of the Total Environment]] |date=2020 |volume=748 |doi=10.1016/j.scitotenv.2020.141528|pmid=32818886 |bibcode=2020ScTEn.74841528E }}</ref> Procesi desalinizacije koriste ili termalne metode (u slučaju [[destilacija|destilacije]]) ili metode zasnovane na membrani (npr. u slučaju [[reverzna osmoza|reverzne osmoze]]).<ref name="Cohen 2021 p.">{{cite book | last=Cohen | first=Yoram | title=Materials and Energy | chapter=Advances in Water Desalination Technologies | publisher=WORLD SCIENTIFIC | year=2021 | volume=17 | isbn=978-981-12-2697-7 | issn=2335-6596 | doi=10.1142/12009 | page=| s2cid=224974880 }}</ref><ref name="IWA2022">{{Cite book |url=https://iwaponline.com/ebooks/book/850/Reducing-the-Greenhouse-Gas-Emissions-of-Water-and |title=Reducing the Greenhouse Gas Emissions of Water and Sanitation Services: Overview of emissions and their potential reduction illustrated by utility know-how |date=2022 |publisher=IWA Publishing |isbn=978-1-78906-317-2 |editor-last=Alix |editor-first=Alexandre |language=en |doi=10.2166/9781789063172 |s2cid=250128707 |editor-last2=Bellet |editor-first2=Laurent |editor-last3=Trommsdorff |editor-first3=Corinne |editor-last4=Audureau |editor-first4=Iris}}</ref>{{rp|24}} Od 2020. godine, globalni kapacitet desalinizacije iznosio je otprilike 97 miliona m³/dan iz preko 16.800 operativnih postrojenja, s ugovorenim projektima koji podižu ukupni potencijalni kapacitet preko 114 miliona m³/dan širom svijeta.<ref>{{Cite journal |last1=Eke |first1=Joyner |last2=Yusuf |first2=Ahmed |last3=Giwa |first3=Adewale |last4=Sodiq |first4=Ahmed |date=1. 12. 2020 |title=The global status of desalination: An assessment of current desalination technologies, plants and capacity |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0011916420313114 |journal=Desalination |volume=495 |doi=10.1016/j.desal.2020.114633 |bibcode=2020Desal.49514633E |issn=0011-9164|url-access=subscription }}</ref> U 2018. godini, globalni energetski intenzitet desalinizacije iznosio je oko 3 kWh/m³ (u 2018. godini), što je poboljšano za faktor 10 sa 20–30 kWh/m³ u 1970.<ref name="IWA2022" />{{rp|24}} Ipak, desalinizacija je predstavljala oko 25% energije koju je potrošio [[vodni sektor]] u 2016. godini.<ref name="IWA2022" />{{rp|24}} Ključne kompanije u industriji desalinizacije uključuju Acciona, Dow, Evoqua Water Technologies, Siemens AG, DuPont, Doosan Enerbility, Toray Industries Inc. i Xylem.<ref>{{Cite press release |publisher=Research and Markets |date=7. 3. 2025 |title=Desalination Market Forecast Report and Competitive Analysis 2025–2033 Featuring Acciona, Dow, Evoqua Water Technologies, Siemens, DuPont, Doosan Enerbility, Toray Industries, Xylem |url=https://www.globenewswire.com/news-release/2025/03/07/3038838/28124/en/Desalination-Market-Forecast-Report-and-Competitive-Analysis-2025-2033-Featuring-Acciona-Dow-Evoqua-Water-Technologies-Siemens-DuPont-Doosan-Enerbility-Toray-Industries-Xylem.html |access-date=8. 12. 2025 |via=GlobeNewswire News Room |language=en-us}}</ref> {{clear}} ==Historija== {{glavni|Destilacija|Destilirana voda}} ===Antičko doba=== Rani koncepti vezani za desalinizaciju mogu se pratiti do [[Aristotel]]a, koji je u djelu ''[[Meteorologija (Aristotel)|Meteorologija]]'' primijetio da se prilikom isparavanja morske vode nastala para kondenzuje kao [[slatka voda]], a ne kao [[slana voda|slana]]. Ovo odražava rano razumijevanje isparavanja i kondenzacije. Također je opisao kako posuda od voska može zadržati pitku vodu nakon uranjanja u morsku vodu, što sugerira primitivni oblik filtracije.<ref>Aristotle with E.W. Webster, trans., ''Meteorologica'', in: Ross, W. D., ed., ''The Works of Aristotle'', vol. 3, (Oxford, England: Clarendon Press, 1931), Book III, [https://archive.org/stream/workstranslatedi03arisuoft#page/n71/mode/2up §358: 16–18 and §359: 1–5.]</ref> Spominjanje desalinizacije morske vode pojavilo se i u drevnoj Kini. Tekstovi povezani s [[Period zaraćenih država|Periodom zaraćenih država]] i [[dinastija Han|Istočnom dinastijom Han]] opisuju kako su bambusove prostirke korištene za kuhanje riže na pari razvile tanki vanjski sloj nakon duže upotrebe, za koji se vjerovalo da ima svojstva upijanja [[soli]].<ref name=":2">{{Cite journal |last1=Zhang |first1=Huachao |last2=Xu |first2=Haoyuan |date=1. 3. 2021 |title=Investigation and Research on the Status Quo of Informatization Development at Home and Abroad |journal=IOP Conference Series: Earth and Environmental Science |volume=692 |issue=2 |doi=10.1088/1755-1315/692/2/022040 |bibcode=2021E&ES..692b2040Z |issn=1755-1307 |doi-access=free }}</ref> Općenito, primjeri eksperimentiranja u desalinizaciji pojavljivali su se tokom antike i srednjeg vijeka, iako su ostali ograničenog obima i primjene.<ref>Vidi: *Joseph Needham, Ho Ping-Yu, Lu Gwei-Djen, Nathan Sivin, ''Science and Civilisation in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology'' (Cambridge, England: Cambridge University Press, 1980), [https://books.google.com/books?id=xrNDwP0pS8sC&pg=PA60 p. 60.] *Alexander of Aphrodisias (fl. 200 A.D.) wrote, in his commentary on Aristotle's ''Meteorology'', that if a lid is placed on a boiling pot of seawater, fresh water will condense on the lid. *In his ''Hexaemeron'', Homily IV, § 7, Basil of Caesarea (c. 329–379 AD) mentioned that sailors produced fresh water via distillation. Saint Basil with Sister Agnes Clare Way, trans., ''Saint Basil Exegetic Homilies'' (Washington, DC: The Catholic University of America Press, 1963), p. 65. [https://books.google.com/books?id=AWxwDmFvDiwC&pg=PA65 From p. 65:] "Moreover, it is possible to see the water of the sea boiled by sailors, who, catching the vapors in sponges, relieve their thirst fairly well in times of need."</ref> Međutim, desalinizacija velikih razmjera nije postala izvodljiva sve do modernog perioda.<ref>{{cite web |title=Sample |url=http://www.desware.net/Sample-Chapters/D01/01-003.pdf |website=www.desware.net}}</ref> {{clear}} ===Srednji vijek i renesansa (5.–17. stoljeće)=== Tokom srednjeg vijeka, desalinizacija je ostala ograničena i prvenstveno se zasnivala na [[destilacija|destilaciji]], u kojoj se morska voda zagrijavala da bi se proizvela para koja se zatim kondenzovala u slatku vodu. Ove metode su uglavnom bile malog obima i korištene su u specifičnim okolnostima, posebno u pomorskim okruženjima.<ref name="Birkett1984">{{Cite journal |last=Birkett |first=James D. |date=1. 1. 1984 |title=A brief illustrated history of desalination: From the bible to 1940 |journal=Desalination |language=en |volume=50 |pages=17–52 |doi=10.1016/0011-9164(84)85014-6 |bibcode=1984Desal..50...17B |issn=0011-9164}}</ref> Značajan doprinos renesansi došao je od [[Leonardo da Vinci|Leonarda da Vincija]], koji je predložio da se destilirana voda može efikasnije proizvoditi prilagođavanjem [[destilator]]a na šporet.<ref>J. R. Partington, History of Chemistry, Vol. 2–3, Macmillan, London, 1962.</ref> U Centralnoj Evropi, tehnike destilacije su se također nastavile razvijati tokom ovog perioda, iako ne uvijek specifično za desalinizaciju.<ref name="Birkett1984" /> Historijski zapisi iz 16. stoljeća opisuju upotrebu uređaja za desalinizaciju u vanrednim uvjetima. Jedan primjer se mogao dogoditi 1560. godine na ostrvu uz obalu [[Tunis]]a, gdje je opkoljeni španski garnizon navodno izgradio destilator za proizvodnju slatke vode, iako tehnički detalji aparata nisu poznati.<ref name="Birkett1984"/><ref name="NebbiaMenozzi1966">{{Cite journal |last1=Nebbia |first1=G. |last2=Menozzi |first2=G.N. |date=1966 |title=Aspetti storici della dissalazione |journal=Acqua Ind. |volume=41–42 |pages=3–20}}</ref> ===Predindustrijski i rani moderni period (16.–18. stoljeće)=== Prije [[Industrijska revolucija|Industrijske revolucije]], desalinizacija se uglavnom koristila na prekookeanskim brodovima, gdje je pristup slatkoj vodi bio neophodan za duga putovanja. Destilacija na brodovima se koristila za dopunjavanje uskladištenih zaliha kada je to bilo potrebno.<ref name="Haarhoff 237–250">{{Cite journal |last=Haarhoff |first=Johannes |date=1. 2. 2009 |title=The Distillation of Seawater on Ships in the 17th and 18th Centuries |journal=Heat Transfer Engineering |volume=30 |issue=3 |pages=237–250 |bibcode=2009HTrEn..30..237H |doi=10.1080/01457630701266413 |issn=0145-7632 |s2cid=121765890}}</ref> Interes za desalinizaciju porastao je tokom 17. stoljeća. Ličnosti poput [[Francis Bacon|Francisa Bacona]] i [[Walter Raleigh|Waltera Raleigha]] raspravljale su o metodama prečišćavanja vode, dok je Sir [[Richard Hawkins]] izvještavao da je snabdijevao svoju posadu slatkom vodom, destilacijom morske vode na [[brod]]u.<ref name="NebbiaMenozzi1966" /><ref name="Haarhoff 237–250"/><ref>{{Cite journal |last=Baker |first=M.N. |date=1981 |title=Quest for Pure Water |journal=Am. Water Works Assoc. 2nd Ed. |volume=1}}</ref> Ovaj rastući interes odrazio se u prvim patentima za aparat za desalinizaciju. Patenti su odobreni 1675. i 1683. godine Williamu Walcotu i Robertu Fitzgeraldu i drugima, iako nijedan izum nije ušao u široku upotrebu zbog poteškoća u skaliranju tehnologije.<ref name="Birkett1984" /><ref>W. Walcot, Purifying Water, Britain No. 184, 1675</ref><ref>R. Fitzgerald et al, Purifying Salt Water, Britain No. 226, 1683.</ref> Tokom ovog perioda, napredak je ostao postepen i nisu zabilježena veća poboljšanja osnovnog procesa destilacije između sredine 17. i kraja 18. stoljeća.<ref name="Birkett1984" /> Kada je fregata ''[[Protector (fregata iz 1779.)|Protector]]'' prodata [[Danska|Danskoj]] 1780-ih i preimenovana u ''Hussaren'', njen aparat za destilaciju je detaljno proučen i dokumentovan.<ref>{{Cite web |title=Enkel Søgning |url=http://www.orlogsbasen.dk/visskib.asp?skib=Hussaren&la=1 |website=www.orlogsbasen.dk |access-date=12. 2. 2020 |archive-date=29. 7. 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200729204853/http://www.orlogsbasen.dk/visskib.asp?skib=Hussaren&la=1 }}</ref> U [[SAD|Sjedinjenim Američkim Državama]], [[Thomas Jefferson]] kasnije je sastavio ranije metode desalinizacije zasnovane na toploti i distribuirao praktične smjernice za njihovu pomorsku upotrebu.<ref>{{cite web |author=Thomas Jefferson |date=21. 11. 1791 |title=Report on Desalination of Sea Water |url=https://founders.archives.gov/documents/Jefferson/01-22-02-0296}}</ref><ref>{{Cite web |title=Desalination of Sea Water |url=https://www.monticello.org/site/research-and-collections/desalination-sea-water |website=Thomas Jefferson's Monticello}}</ref> ===Industrijska era (19. stoljeće)=== Metode desalinizacije značajno su se promijenile od početka 19. toljeća širenjem [[parna mašina|parne mašine]] i napretkom termodinamike. Rastuća potražnja za čistom vodom za parne kotlove, zajedno sa širenjem evropskog kolonijalizma u sušne regije, stvorila je povoljne uslove za dalji razvoj tehnologija desalinizacije.<ref name="Birkett1984" /><ref>{{Cite book |last=Lyle |first=Oliver |url={{google books|plainurl=yes|id=dtgTngEACAAJ}} |title=The Efficient Use of Steam: Written for the Fuel Efficiency Committee of the Ministry of Fuel and Power |date=1956 |publisher=H.M. Stationery Office |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Fraser-Macdonald |first=A. |url={{google books|plainurl=yes|id=yJxBAAAAIAAJ}} |title=Our Ocean Railways: Or, The Rise, Progress, and Development of Ocean Steam Navigation |date=1893 |publisher=Chapman and Hall, Limited |language=en}}</ref> Uvedeni su efikasniji termalni sistemi, uključujući [[višestruki isparivač|višestruke isparivače]], što je omogućilo ponovnu upotrebu toplote u nekoliko faza.<ref name="Birkett1984"/> Godine 1852., [[Alphonse René le Mire de Normandy]] patentirao je vertikalnu cijevnu jedinicu za destilaciju morske vode koja je postala široko korištena, posebno u pomorskim primjenama, zbog svog relativno jednostavnog [[dizajn]]a i lahkoće konstrukcije.<ref name="Birkett1984"/> Do druge polovine 19. stoljeća, postrojenja za desalinizaciju na kopnu počela su se češće pojavljivati.<ref name="Birkett2010">{{Cite book |last=Birkett |first=James D. |title=History, Development and Management of Water Resources |date=15. 5. 2010 |publisher=EOLSS Publishers |isbn=978-1-84826-419-9 |volume=I |page=381 |language=en |chapter=History of Desalination Before Large-Scale Use |chapter-url={{google books|plainurl=yes|id=8bfODAAAQBAJ|page=381}}}}</ref> Tokom 1860-ih, američka vojska je instalirala isparivače Normandy u [[Key West]]u i [[Dry Tortugas]]u.<ref name="Birkett1984"/><ref name="Birkett2010" /><ref>{{cite journal|last=Birkett |first=J. D. |title=The 1861 de Normandy desalting unit at Key West |journal=International Desalination & Water Reuse Quarterly |volume=7 |issue=3 |pages=53–57}}</ref> Tokom 1880-ih, još jedno postrojenje je instalirano u [[Suakin]]u, za obezbjeđivanje slatke vode za britanske trupe, koristeći šestostepenu destilaciju.<ref name="Birkett1984"/><ref name="Birkett2010"/> ===20. stoljeće=== [[Tehnologija]] desalinizacije značajno je napredovala nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]]. Razvijene su i široko primijenjene termičke metode poput višeefektivne i višestepene bljeskalice, posebno u regijama sa ograničenim resursima [[slatka voda|slatke vode]]. Desalinizacija smrzavanjem i odmrzavanjem se također pojavila kao alternativni pristup, zasnovan na procesima [[kristalizacija|kristalizacije]].<ref>{{Cite journal |last1=Mao |first1=Shudi |last2=Onggowarsito |first2=Casey |last3=Feng |first3=An |last4=Zhang |first4=Stella |last5=Fu |first5=Qiang |last6=Nghiem |first6=Long D. |date=2023 |title=A cryogel solar vapor generator with rapid water replenishment and high intermediate water content for seawater desalination |journal=Journal of Materials Chemistry A |volume=11 |issue=2 |pages=858–867 |doi=10.1039/d2ta08317e |issn=2050-7488}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Zambrano |first1=A. |last2=Ruiz |first2=Y. |last3=Hernández |first3=E. |last4=Raventós |first4=M. |last5=Moreno |first5=F.L. |date=juni 2018 |title=Freeze desalination by the integration of falling film and block freeze-concentration techniques |journal=Desalination |volume=436 |pages=56–62 |doi=10.1016/j.desal.2018.02.015 |bibcode=2018Desal.436...56Z |hdl=2117/116164 |issn=0011-9164 |hdl-access=free }}</ref> U 1955., Ured za slanu vodu osnovan je unutar [[Ministarstvo unutrašnjih poslova Sjedinjenih Američkih Država|Ministarstva unutrašnjih poslova Sjedinjenih Američkih Država]] radi promocije istraživanja i razvoja u desalinizaciji.<ref name="Transcript" /><ref name="Records">{{cite web |date=15. 8. 2016 |title=Records of the office of Saline Water |url=https://www.archives.gov/research/guide-fed-records/groups/380.html}}</ref><ref>{{Cite web |title=Saline Water Act |url=https://uscode.house.gov/statviewer.htm?volume=66&page=328 |access-date=20. 1. 2024 |website=uscode.house.gov}}</ref> Ovi napori doprinijeli su izgradnji postrojenja za destilaciju i elektrodijalizu i podstakli međunarodnu saradnju u toj oblasti.<ref>{{Cite journal |last=Committee Progress Report |date=1966 |title=Saline-Water Conversion |url=https://archive.org/details/sim_american-water-works-association-journal_1966-10_58_10/page/1231 |journal=Journal (American Water Works Association) |volume=58 |issue=10 |pages=1231–1237 |doi=10.1002/j.1551-8833.1966.tb01688.x |jstor=41264584 |issn=0003-150X}}</ref> Jedan od najvažnijih dostignuća 20. stoljeća bila je reverzna [[osmoza]] (RO), proces zasnovan na membrani u kojem [[pritisak]] propušta slanu vodu kroz [[polupropusna membrana|polupropusnu membranu]], koja zadržava rastvorene [[soli]]. Do kraja 1960-ih i početka 1970-ih, RO se pojavio kao obećavajuća alternativa termičkoj desalinizaciji. Istraživanja su provedena na univerzitetima u Kaliforniji i od strane kompanija, uključujući [[Dow Chemical Company]] i [[DuPont]].<ref>{{cite web |author=David Talbot |date=23. 11. 2015 |title=Bankrolling the 10 Breakthrough Technologies: Megascale Desalination |url=http://www.ide-tech.com/blog/publication/bankrolling-10-breakthrough-technologies-megascale-desalination/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161003210024/http://www.ide-tech.com/blog/publication/bankrolling-10-breakthrough-technologies-megascale-desalination/ |archive-date=3. 10. 2016 |access-date=3. 10. 2016}}</ref> Prvo industrijsko postrojenje za desalinizaciju u Sjedinjenim Američkim Državama otvoreno je u [[Freeport, Teksas|Freeportu, Teksas]], 1961. godine nakon dugotrajne regionalne suše.<ref name="Transcript"/> Prvo komercijalno RO postrojenje za bočatu vodu otvoreno je u Kaliforniji 1.965.<ref>{{cite book |last1=Fujiwara |first1=Masatoshi |last2=Aoshima |first2=Yaichi |title=Mechanisms for Long-Term Innovation Technology and Business Development of Reverse Osmosis Membranes |date=2022 |publisher=Springer Nature |location=Singapore |isbn=978-981-19-4895-4 |page=59}}</ref> [[Sidney Loeb]] i kolege sa [[Univerzitet Kalifornije, Los Angeles|Univerziteta Kalifornije, Los Angeles]] pomogli su u razvoju velikih pilot sistema koji su pokazali izvodljivost RO za vodosnabdijevanje općina.<ref>{{Cite journal |last=Loeb |first=Sidney |date=1. 1. 1984 |title=Circumstances leading to the first municipal reverse osmosis desalination plant |journal=Desalination |volume=50 |pages=53–58 |doi=10.1016/0011-9164(84)85015-8 |bibcode=1984Desal..50...53L |issn=0011-9164}}</ref> U 1975., Prvo postrojenje za desalinizaciju morske vode reverznom osmozom pušteno je u rad. ===21. stoljeće i moderni razvoj=== Od početka 21. stoljeća, kapaciteti za desalinizaciju su se brzo proširili, sa hiljadama postrojenja koja rade širom svijeta, posebno na Bliskom istoku.<ref name="AngelakisValipourChooAhmedBabaKumarToorWang2021">{{Cite journal |last1=Angelakis |first1=Andreas N. |last2=Valipour |first2=Mohammad |last3=Choo |first3=Kwang-Ho |last4=Ahmed |first4=Abdelkader T. |last5=Baba |first5=Alper |last6=Kumar |first6=Rohitashw |last7=Toor |first7=Gurpal S. |last8=Wang |first8=Zhiwei |date=16. 8. 2021 |title=Desalination: From Ancient to Present and Future |journal=Water |volume=13 |issue=16 |page=2222 |doi=10.3390/w13162222 |doi-access=free |bibcode=2021Water..13.2222A |issn=2073-4441 |hdl=11147/11590 |hdl-access=free }}</ref> [[Reverzna osmoza]] postala je dominantna tehnologija desalinizacije zbog svoje skalabilnosti i energetskih performansi.<ref name="AngelakisValipourChooAhmedBabaKumarToorWang2021" /> Istraživanja u 21. stoljeću sve su se više fokusirala na efikasnost i održivost. To je uključivalo integraciju obnovljivih izvora [[energija|energije]], poput [[solarna energija|sunčane]] i energije vjetra u sisteme desalinizacije, kao i razvoj naprednih [[membrana]], uključujući materijale na bazi grafena, biomimetičke, keramičke i nanokompozitne materijale.<ref>{{Cite journal |last1=Al-Obaidi |first1=Mudhar A. |last2=Alsadaie |first2=Salih |last3=Alsarayreh |first3=Alanood |last4=Sowgath |first4=Md. Tanvir |last5=Mujtaba |first5=Iqbal M. |date=11. 4. 2024 |title=Integration of Renewable Energy Systems in Desalination |journal=Processes |language=en |volume=12 |issue=4 |page=770 |doi=10.3390/pr12040770 |doi-access=free |issn=2227-9717}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Graphene oxide-based membranes for water desalination and purification|first1=Saurabh Kr|last1=Tiwary|first2=Maninderjeet|last2=Singh|first3=Shubham Vasant|last3=Chavan|first4=Alamgir|last4=Karim|date=27. 3. 2024|journal=npj 2D Materials and Applications|volume=8|issue=1|pages=1–19|doi=10.1038/s41699-024-00462-z|doi-access=free}}</ref> Od 2021. godine, oko 22.000 postrojenja za desalinizaciju je širom svijeta bilo u funkciji.<ref name="AngelakisValipourChooAhmedBabaKumarToorWang2021" /> ==Primjene== {{external media | width = 160px | float = upright | headerimage= | audio1 = [https://www.sciencehistory.org/distillations/podcast/making-the-deserts-bloom "Making the Deserts Bloom: Harnessing nature to deliver us from drought"], Distillations Podcast and transcript, Episode 239, March 19, 2019, [[Institut za historiju nauke]] }} [[Slika:Multiflash.svg|thumb|upright=1.5| Shema [[višestepens fleš destilacija|višestepenog fleš desalinatora]]<br />A – [[vodena para|para]] u &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;B – morska voda u &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;C – nestala pitka voda <br />D – slana voda (otpad))&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;E – [[kondenzacja|kondenzat]] out&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;F – izmjenjivač toplote&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;G – sakupljanje kondenzacije (desalinizirana voda)<br />H – grijač slane vode<br /> Posuda pod pritiskom djeluje kao protivstrujni izmjenjivač toplote. Vakuumska pumpa snižava pritisak u posudi kako bi olakšala isparavanje zagrijane morske vode ([[slana voda|slane vode]]) koja ulazi u posudu s desne strane (tamnije nijanse označavaju nižu temperaturu). Para se kondenzuje na cijevima na vrhu posude u kojima se svježa morska voda kreće s lijeva na desno.]] Danas, širom svijeta radi oko 21.000 postrojenja za desalinizaciju. Najveća su u [[UAE|Ujedinjenim Arapskim Emiratima]], [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]] i [[Izrael]]u. Najveće svjetsko postrojenje za desalinizaciju nalazi se u Saudijskoj Arabiji (Postrojenje za desalinizaciju i elektranu Ras Al-Khair) s kapacitetom od 1.401.000 kubnih metara dnevno.<ref>{{Cite web|title=Largest water desalination plant|url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/425709-largest-water-desalination-plant|access-date=21. 8. 2020|website=Guinness World Records|language=en-GB}}</ref> Desalinizacija je sada skupa u poređenju s većinom alternativnih izvora vode, a samo vrlo mali dio ukupne ljudske potrošnje zadovoljava se desalinizacijom.<ref>{{Cite journal |last1=Do Thi |first1=Huyen Trang |last2=Pasztor |first2=Tibor |last3=Fozer |first3=Daniel |last4=Manenti |first4=Flavio |last5=Toth |first5=Andras Jozsef |date=januar 2021 |title=Comparison of Desalination Technologies Using Renewable Energy Sources with Life Cycle, PESTLE, and Multi-Criteria Decision Analyses |journal=Water |language=en |volume=13 |issue=21 |page=3023 |doi=10.3390/w13213023 |issn=2073-4441|doi-access=free |bibcode=2021Water..13.3023D |hdl=11311/1197124 |hdl-access=free }}</ref> Obično je ekonomski praktično samo za visokovrijedne namjene (kao što su kućanstva i industrija) u sušnim područjima. Međutim, postoji porast desalinizacije za poljoprivrednu upotrebu za [[Kontrola slanosti tla|desalinizaciju tla]]. Mnogi pomorski brodovi i podmornice također koriste desalinizaciju. Najšira upotreba je u gusto naseljenim područjima kao što su [[Singapur]]<ref>{{Cite web |last=Theng |first=Charlotte Kng Yoong |date=16. 9. 2022 |title=From NEWater to vertical farming: Key milestones in Singapore's 50-year journey towards sustainability {{!}} The Straits Times |url=https://www.straitstimes.com/singapore/environment/mse-from-newater-to-vertical-farming-key-milestones-singapore-50-year-journey-towards-sustainability |access-date=21. 4. 2023 |website=www.straitstimes.com |language=en}}</ref> ili [[California]]<ref>{{Cite news |last=Canon |first=Gabrielle |date=11. 5. 2022 |title=California to decide fate of controversial desalination plant amid brutal drought |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/may/11/california-desalination-plant-water-drought |access-date=21. 4. 2023 |issn=0261-3077}}</ref><ref>{{Cite web |date=3. 4. 2022 |title=Mini desalination plants could refresh the parched West |url=https://www.popsci.com/environment/desalination-drought-california/ |access-date=21. 4. 2023 |website=Popular Science |language=en-US}}</ref> a posebno u [[Perzijski zaliv|Perzijskom zalivu]].<ref>{{Cite journal |last1=Le Quesne |first1=W. J. F. |last2=Fernand |first2=L. |last3=Ali |first3=T. S. |last4=Andres |first4=O. |last5=Antonpoulou |first5=M. |last6=Burt |first6=J. A. |last7=Dougherty |first7=W. W. |last8=Edson |first8=P. J. |last9=El Kharraz |first9=J. |last10=Glavan |first10=J. |last11=Mamiit |first11=R. J. |date=1. 12. 2021 |title=Is the development of desalination compatible with sustainable development of the Arabian Gulf? |journal=Marine Pollution Bulletin |language=en |volume=173 |issue=Pt A |doi=10.1016/j.marpolbul.2021.112940 |pmid=34537571 |bibcode=2021MarPB.17312940L |s2cid=237574682 |issn=0025-326X|doi-access=free }}</ref> Troškovi energije u procesima desalinizacije znatno variraju ovisno o salinitetu vode, veličini postrojenja i vrsti procesa. Sada su troškovi desalinizacije morske vode, naprimjer, veći nego kod tradicionalnih izvora vode, ali se očekuje da će se troškovi nastaviti smanjivati s tehnološkim poboljšanjima koja uključuju, ali nisu ograničena na, poboljšanu efikasnost,<ref name="WarsingerBatch">{{cite journal |last1=Warsinger |first1=David M. |last2=Tow |first2=Emily W. |last3=Nayar |first3=Kishor G. |last4=Maswadeh |first4=Laith A. |last5=Lienhard V |first5=John H. |date=2016 |title=Energy efficiency of batch and semi-batch (CCRO) reverse osmosis desalination |url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/105441/4/CCRO%20with%20tank%20journal%20paper%20v116%20Preprint.pdf |journal=Water Research |volume=106 |pages=272–282 |bibcode=2016WatRe.106..272W |doi=10.1016/j.watres.2016.09.029 |hdl=1721.1/105441 |pmid=27728821 |doi-access=free}}</ref> smanjenje zauzete površine postrojenja, poboljšanja rada i optimizacije postrojenja, efikasnija prethodna obrada sirovina i jeftiniji izvori [[energija|energije]].<ref>{{Cite journal |last=Thiel |first=Gregory P. |date=1. 6. 2015 |title=Salty solutions |journal=Physics Today |volume=68 |issue=6 |pages=66–67 |bibcode=2015PhT....68f..66T |doi=10.1063/PT.3.2828 |issn=0031-9228 |doi-access=free}}</ref> Iako se navodi da troškovi padaju i da je tehnologija za bogata područja u blizini okeana generalno pozitivna, studija iz 2005. godine tvrdila je: "Desalinisana voda može biti rješenje za neke regije s nedostatkom vode, ali ne i za siromašna mjesta, duboko u unutrašnjosti kontinenta ili na velikim nadmorskim visinama. Nažalost, to uključuje i neka od mjesta s najvećim problemima s vodom.", i "Zaista, potrebno je podići vodu za 2000 m ili je transportovati više od 1600 km da bi troškovi transporta bili jednaki troškovima desalinizacije."<ref>{{cite journal |last1=Zhou |first1=Yuan |title=Evaluating the costs of desalination and water transport |journal=Water Resources Research |date=2. 3. 2005 |volume=41 |issue=3 |page=03003 | |doi=10.1029/2004WR003749|bibcode=2005WRR....41.3003Z |hdl=11858/00-001M-0000-0011-FF1E-C |s2cid=16289710 |hdl-access=free }}</ref> Stoga bi moglo biti ekonomičnije transportovati slatku vodu s nekog drugog mjesta nego je desalinizirati. Na mjestima daleko od mora, poput [[New Delhi]]ja, ili na visokim nadmorskim visinama, poput [[Mexico City]]ja, troškovi transporta mogli bi se podudarati s troškovima desalinizacije. Desalinizirana voda je također skupa na mjestima koja su i donekle udaljena od mora i donekle visoka, kao što su [[Rijad]] i [[Harare]]. Nasuprot tome, na drugim lokacijama troškovi transporta su mnogo manji, kao što su [[Peking]], [[Bangkok]], [[Zaragoza]], [[Phoenix, Arizona]] i, naravno, obalni gradovi poput [[Tripoli]]ja, [[Libija]].<ref>Yuan Zhou and Richard S.J. Tol. {{cite web|date=9. 12. 2004|title=Evaluating the costs of desalination and water transport|url=http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/15/Sustainability/DesalinationFNU41_revised.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20090325031333/http://www.uni-hamburg.de/Wiss/FB/15/Sustainability/DesalinationFNU41_revised.pdf|archive-date=25. 3. 2009|access-date=20. 8. 2007|publisher=Hamburg University|type=Working paper}}</ref> After desalination at [[Jubail]], Saudi Arabia, water is pumped 320&nbsp;km inland to [[Riyadh]].<ref>[http://www.redorbit.com/news/science/1367352/desalination_is_the_solution_to_water_shortages/ Desalination is the Solution to Water Shortages], redOrbit, May 2, 2008,</ref> Za obalne gradove, desalinizacija se sve više smatra konkurentnim izborom. U 2023. godini, [[Izrael]] je koristio desalinizaciju za obnavljanje zaliha vode u [[Galilejsko jezero|Galilejskom jezeru]].<ref>[https://www.yahoo.com/news/israel-refills-sea-galilee-supplying-215147564.html Israel refills the Sea of Galilee, supplying Jordan on the way], Reuters, January 30, 2023, [https://web.archive.org/web/20230131022001/https://www.yahoo.com/news/israel-refills-sea-galilee-supplying-215147564.html Archive], [https://www.youtube.com/watch?v=F1pogU_5TYY, Video at Reuters YouTube channel]</ref> Nisu svi uvjereni da je desalinizacija ekonomski isplativa ili ekološki održiva u doglednoj budućnosti. [[Debbie Cook]] je 2011. napisala da postrojenja za desalinizaciju mogu biti energetski intenzivna i skupa. Stoga bi regije s nedostatkom vode mogle biti bolje da se fokusiraju na očuvanje ili druga rješenja za vodosnabdijevanje nego da ulažu u postrojenja za desalinizaciju.<ref>[http://blogs.ei.columbia.edu/2011/01/17/desalination-unlocking-lessons-from-yesterdays-solution-part-1/ Desalination: Unlocking Lessons from Yesterday's Solution (part 1)], Water Matters, January 17, 2009.</ref> ==Tehnologije== <noinclude>{{Desaliniziranje}}<noinclude> Najčešći procesi desalinizacije su [[destilacija]] i [[reverzna osmoza]].<ref>{{Cite book |last=Shammas |first=Nazih K. |title=Water and wastewater engineering: water supply and wastewater removal |url=https://archive.org/details/fairgeyerokunswa0000sham |date=2011 |publisher=Wiley |others=Lawrence K. Wang |isbn=978-0-470-41192-6 |location=Hoboken, N.J. |oclc=639163996}}</ref> Postoji nekoliko metoda.<ref>{{cite journal |last1=Curto |first1=Domenico |last2=Franzitta |first2=Vincenzo |last3=Guercio |first3=Andrea |title=A Review of the Water Desalination Technologies |journal=[[Applied Sciences (journal)|Applied Sciences]] |date=2021 |volume=11 |issue=2 |page=670 |doi=10.3390/app11020670 |doi-access=free|hdl=10447/479195 |hdl-access=free }}</ref> Svaka ima prednosti i nedostatke, ali sve su korisne. Metode se mogu podijeliti na membranske (npr. reverzna osmoza) i termalne (npr. [[višestepena fleš destilacija]]).<ref name="PanagopoulosHaralambousLoizidou2019" /> Tradicionalni proces desalinizacije je destilacija, tj. ključanje i ponovna – [[kondenzacija]] morske vode kako bi se ostavile so i nečistoće.<ref>{{Cite web|url=http://www.oas.org/usde/publications/unit/oea59e/ch21.htm|title=2.2 Desalination by distillation|website=www.oas.org}}</ref> Danas postoje dvije tehnologije koje zauzimaju veliku većinu svjetskih kapaciteta za desalinizaciju: [[višestepena fleš destilacija]] i [[reverzna osmoza]]. === Destilacija === ====Solarna destilacija==== [[Solarna destilacija]] oponaša prirodni ciklus vode u vodi, u kojem sunce zagrijava morsku vodu dovoljno da dođe do isparavanja.<ref name=Khawaji/> Nakon isparavanja, [[vodena para]] se kondenzuje na hladnu površinu.<ref name=Khawaji/> Postoje dvije vrste solarne desalinizacije. Prva vrsta koristi fotonaponske ćelije za pretvaranje solarne energije u električnu energiju za napajanje desalinizacije. Druga vrsta pretvara solarnu energiju u toplinu i poznata je kao desalinizacija na solarni termalni pogon. ====Prirodno isparavanje==== Voda može isparavati kroz nekoliko drugih fizičkih efekata osim [[sunčevo zračenje|sunčevog zračenja]]. Ovi efekti su uključeni u multidisciplinarnu metodologiju desalinizacije u [[IBTS-staklenik]]u. IBTS je industrijska elektrana za desalinizaciju (elektrana) s jedne strane i staklenik koji radi na prirodnom ciklusu vode (umanjen u omjeru 1:10) s druge strane. Različiti procesi isparavanja i kondenzacije odvijaju se u niskotehnološkim postrojenjima, dijelom pod zemljom i u arhitektonskom obliku same zgrade. Ovaj integrirani biotekturni sistem je najpogodniji za ozelenjavanje pustinje velikih razmjera jer ima površinu od km² za destilaciju vode, a isto vrijedi i za transformaciju krajolika u ozelenjavanju pustinje, odnosno regeneraciju prirodnih ciklusa slatke vode. ====Vakuumska destilacija==== Kod vakuumske destilacije se smanjuje [[atmosferski pritisak]], čime se smanjuje temperatura potrebna za isparavanje vode. Tečnosti ključaju kada je [[pritisak pare]] jednak ambijentalnom pritisku, a pritisak pare raste s temperaturom. U suštini, tečnosti ključaju na nižoj temperaturi, kada je ambijentalni atmosferski pritisak manji od uobičajenog. Dakle, zbog smanjenog pritiska, može se iskoristiti "otpadna" toplota niske temperature iz proizvodnje električne energije ili industrijskih procesa. ====Višestepena fleš destilacija==== Voda se isparava i odvaja od morske vode putem [[višestepena fleš destilacija|višestepene fleš destilacije]], koja predstavlja niz [[fleš isparavanje|fleš isparavanja]].<ref name=Khawaji>{{cite journal|last1=Khawaji|first1=Akili D.|last2=Kutubkhanah|first2=Ibrahim K.|last3=Wie|first3=Jong-Mihn|title=Advances in seawater desalination technologies|journal=Desalination|volume=221|issue=1–3|pages=47–69|doi=10.1016/j.desal.2007.01.067|date=mart 2008|bibcode=2008Desal.221...47K }}</ref> Svaki sljedeći fleš proces koristi energiju oslobođenu kondenzacijom vodene pare iz prethodnog koraka.<ref name=Khawaji/> ====Višestruka destilacija==== [[Višestruka destilacija]] (MED) funkcioniše kroz niz koraka koji se nazivaju "efekti".<ref name=Khawaji/> Dolazna voda se pršće po cijevima, koje se zatim zagrijavaju da bi se stvorila para. Para se zatim koristi za zagrijavanje sljedeće serije dolazne morske vode.<ref name=Khawaji/> Da bi se povećala efikasnost, para koja se koristi za zagrijavanje morske vode može se uzeti iz obližnjih elektrana.<ref name=Khawaji/> Iako je ova metoda [[termodinamika|termodinamički]] najefikasnija među metodama koje se pokreću toplotom,<ref name=WarsingerEntropy>{{cite journal|last1=Warsinger|first1=David M.|last2=Mistry|first2= Karan H.|last3=Nayar|first3=Kishor G.|last4=Chung|first4=Hyung Won|last5=Lienhard V|first5=John H.|title=Entropy Generation of Desalination Powered by Variable Temperature Waste Heat|journal=Entropy|volume=17|issue=12|pages=7530–7566|doi=10.3390/e17117530|date=2015|bibcode=2015Entrp..17.7530W|url=http://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/100423/1/Entropy%20Generation%20of%20Desalination%20Powered%20by%20Variable%20Temperature%20Waste%20Heat%2c%20Warsinger.pdf|doi-access=free}}</ref> Postoji nekoliko ograničenja, kao što su maksimalna temperatura i maksimalni broj efekata.<ref name="Al-Shammiri">{{cite journal|title=Multi-effect distillation plants: state of the art|url=https://archive.org/details/sim_desalination_1999-11-01_126_1-3/page/45|last2=Safar|first2=M.|date=novembar 1999|journal=Desalination|volume=126|issue=1–3|pages=45–59|doi=10.1016/S0011-9164(99)00154-X|last1=Al-Shammiri|first1=M.|bibcode=1999Desal.126...45A }}</ref> ====Destilacija kompresijom pare==== [[Isparavanje kompresijom pare]] uključuje korištenje mehaničkog kompresora ili mlaznog toka za kompresiju pare prisutne iznad tekućine.<ref name="WarsingerEntropy"/> Komprimirana para se zatim koristi za obezbjeđivanje toplote potrebne za isparavanje ostatka morske vode.<ref name="Khawaji"/> Budući da ovaj sistem zahtijeva samo energiju, isplativiji je ako se održava u malom obimu.<ref name="Khawaji"/> ==== Membranska destilacija ==== [[Membranska destilacija]] koristi temperaturnu razliku preko membrane za isparavanje pare iz rastvora slane vode i kondenzaciju čiste vode na hladnijoj strani.<ref name="WarsingerFramework">{{cite journal|last1=Warsinger|first1=David M.|last2=Tow|first2=Emily W.|last3=Swaminathan|first3=Jaichander|last4=Lienhard V|first4=John H.|date=2017|title=Theoretical framework for predicting inorganic fouling in membrane distillation and experimental validation with calcium sulfate|url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/107916/1/Theoretical%20framework%20for%20predicting%20inorganic%20fouling%20in%20membrane%20distillation%20and%20experimental%20validation%20with%20calcium%20sulfate-%20warsinger%20preprint.pdf|journal=Journal of Membrane Science|volume=528|pages=381–390|doi=10.1016/j.memsci.2017.01.031|bibcode=2017JMeSc.528..381W |doi-access=free}}</ref> Dizajn membrane može imati značajan utjecaj na efikasnost i trajnost. Studija je otkrila da je membrana stvorena koaksijalnim [[elektrospinningom]] od [[PVDF-HFP]] i [[Aerogel|silika aerogela]] bila u stanju filtrirati 99,99% [[soli]] nakon kontinuirane 30-dnevne upotrebe.<ref>{{Cite web|last=Irving|first=Michael|date=6. 7. 2021|title=Mixed up membrane desalinates water with 99.99 percent efficiency|url=https://newatlas.com/materials/desalination-membrane-coaxial-electrospinning-nanofibers/|url-status=live|access-date=7. 7. 2021|website=New Atlas|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20210706034413/https://newatlas.com/materials/desalination-membrane-coaxial-electrospinning-nanofibers/ |archive-date=6. 7. 2021 }}</ref> === Osmoza === ====Reverzna osmoza==== [[Datoteka:PlantaSchemaNotional.png|thumb|upright=1.6| Shematski prikaz tipičnog postrojenja za desalinizaciju koje koristi [[reverzna osmoza|reverznu osmozu]]. Utvrđeno je da hibridna postrojenja za desalinizaciju koja koriste [[#Smrzavanje-odmrzavanje|tečni azot smrzavanjem-odmrzavanjem]] u kombinaciji s reverznom osmozom poboljšavaju efikasnost.<ref>{{cite journal |last1=Najim |first1=Abdul |title=A review of advances in freeze desalination and future prospects |journal=npj Clean Water |publisher=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |doi=10.1038/s41545-022-00158-1 |date=19. 4. 2022|volume=5 |issue=1|s2cid=248231737 |doi-access=free |bibcode=2022npjCW...5...15N }}</ref> ]] [[Slika:Diagram-of-Tampa-Bay-Seawater-Desalination-Plant-Process-25.png|thumb|upright=1.6| Postrojenje za reverznu osmozu u Tampa Bayu, [[Florida]].]] Vodeći proces desalinizacije u smislu instaliranog kapaciteta i godišnjeg rasta je [[reverzna osmoza]] (RO).<ref>{{cite journal|title=State-of-the-art of reverse osmosis desalination|year=2007|last1=Fritzmann|first1=C|last2=Lowenberg|first2=J|last3=Wintgens|first3=T|last4=Melin|first4=T|journal=Desalination|volume=216|issue=1–3|pages=1–76|doi=10.1016/j.desal.2006.12.009|bibcode=2007Desal.216....1F }}</ref> RO membranski procesi koriste polupropusne membrane i primijenjeni [[pritisak]] (na strani dovoda membrane) kako bi se preferencijalno izazvalo prodiranje vode kroz membranu, a istovremeno odbacile soli. Membranski sistemi [[Postrojenje za reverznu osmozu|postrojenja za reverznu osmozu]] obično koriste manje energije od procesa termičke desalinizacije.<ref name=WarsingerEntropy/> Reverzna osmoza koristi tankoslojnu kompozitnu membranu, koja se sastoji od ultratankog, aromatskog [[poliamid]]nog tankog filma. Ovaj poliamidni film daje membrani transportna svojstva, dok ostatak tankoslojne kompozitne membrane pruža mehaničku podršku. Poliamidni film je gusti [[polimer]] bez šupljina s velikom površinom, što omogućava njegovu visoku propusnost vode.<ref>{{cite journal|doi=10.1073/pnas.1804708115|pmid=30104388|title=Electron tomography reveals details of the internal microstructure of desalination membranes|year=2018|last1=Culp|first1=T.E.|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=115|issue=35|pages=8694–8699|pmc=6126755|bibcode=2018PNAS..115.8694C|doi-access=free}}</ref> Studija iz 2021. godine otkrila je da je propusnost vode prvenstveno određena unutrašnjom raspodjelom mase na nanoskalnim razinama aktivnog sloja poliamida.<ref>{{Cite journal|last1=Culp|first1=Tyler E.|last2=Khara|first2=Biswajit|last3=Brickey|first3=Kaitlyn P.|last4=Geitner|first4=Michael|last5=Zimudzi|first5=Tawanda J.|last6=Wilbur|first6=Jeffrey D.|last7=Jons|first7=Steven D.|last8=Roy|first8=Abhishek|last9=Paul|first9=Mou|last10=Ganapathysubramanian|first10=Baskar|last11=Zydney|first11=Andrew L.|date=1. 1. 2021|title=Nanoscale control of internal inhomogeneity enhances water transport in desalination membranes|url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.abb8518|journal=Science|language=en|volume=371|issue=6524|pages=72–75|doi=10.1126/science.abb8518|issn=0036-8075|pmid=33384374|bibcode=2021Sci...371...72C|s2cid=229935140|url-access=subscription}}</ref> Proces reverzne osmoze zahtijeva održavanje. Faktori koji utiču na efikasnost: jonska kontaminacija (kalcijum, magnezijum itd.); [[rastvoreni organski ugljenik]] (DOC); bakterije; virusi; [[koloidi]] i nerastvorljive čestice; [[bioobrastanje]] i [[obrastanje|nakupljanje kamenca]], te uništavanje membrane u ekstremnim slučajevima. Da bi se ublažila šteta, uvode se različite faze predtretmana. Inhibitori protiv nakupljanja kamenca uključuju kiseline i druga sredstva kao što su organski polimeri [[poliakrilamid]] i [[polimaleinska kiselina]], [[fosfonat]]i i [[polifosfat]]i.<ref name="Rautenbach 2007">{{Cite book|title=Membranverfahren – Grundlagen der Modul und Anlagenauslegung|last=Rautenbach|first=Melin|publisher=Springer Verlag Berlin|year=2007|isbn=978-3-540-00071-6|location=Germany}}</ref><ref name="Sabine Lattemann, Thomas Höppner">{{Cite book|title=Seawater Desalination – Impacts of Brine and Chemical Discharge on the Marine Environment|publisher=Sabine Lattemann, Thomas Höppner|isbn=978-0-86689-062-5|date=1. 1. 2003}}</ref> Inhibitori obraštanja su [[biocidi]] (kao oksidansi protiv bakterija i virusa), kao što su [[hlor]], [[ozon]], [[natrij]] ili [[kalcij-hipohlorit]]. U redovnim intervalima, ovisno o kontaminaciji membrane; promjenjivim uslovima morske vode; ili kada to zahtijevaju procesi praćenja, membrane je potrebno očistiti, što se naziva hitno ili šok ispiranje. Ispiranje se vrši inhibitorima u rastvoru slatke vode i sistem se mora isključiti. Ovaj postupak je ekološki rizičan, jer se kontaminirana voda preusmjerava u okean bez tretmana. Osjetljiva [[morsko stanište|morska staništa]] mogu biti nepovratno oštećena.<ref name="Rautenbach 2007"/><ref name="Sabine Lattemann, Thomas Höppner"/> Jedinice za desalinizaciju na solarni pogon koje nisu povezane s mrežom koriste solarnu energiju za punjenje međuspremnika na brdu morskom vodom.<ref>{{cite web |title=Access to sustainable water by unlimited resources {{!}} Climate innovation window |url=https://climateinnovationwindow.eu/innovations/access-sustainable-water-unlimited-resources |website=climateinnovationwindow.eu |access-date=22. 2. 2019 |archive-date=4. 8. 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230804105115/https://climateinnovationwindow.eu/innovations/access-sustainable-water-unlimited-resources }}</ref> Proces reverzne osmoze prima morsku vodu pod pritiskom u satima bez sunčeve svjetlosti putem gravitacije, što rezultira održivom proizvodnjom pitke vode bez potrebe za fosilnim gorivima, električnom mrežom ili [[baterija]]ma.<ref>{{cite web |title=Solving fresh water scarcity, using only the sea, sun, earth & wind |url=http://www.glispa.org/glispa-bright-spots/27-emerging-bright-spots/206-elemental |website=www.glispa.org|date=7. 3. 2023 }}</ref><ref>{{cite web |title=From Plentiful Seawater to Precious Drinking Water |url=https://sidsgbn.org/2018/03/20/tackling-water-scarcity-on-islands/ |website=SIDS Global Business Network |date=20. 3. 2018 |access-date=31. 1. 2019 |archive-date=22. 10. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211022065212/https://sidsgbn.org/2018/03/20/tackling-water-scarcity-on-islands/ }}</ref><ref>{{cite web |title=HH Sheikh Maktoum bin Mohammed bin Rashid Al Maktoum honours 10 winners from 8 countries at Mohammed bin Rashid Al Maktoum Global Water Award |url=http://www.suqia.ae/en/media-center/news/112-2017-04-27 |website=Suqia |language=en-gb }}{{Mrtav link}}</ref> Nano-cijevi se također koriste za istu funkciju (tj. reverzna osmoza). Reverzna osmoza u dubokom moru (DSRO) instalira opremu na morskom dnu kako bi se voda progurala kroz RO membrane koristeći prirodni pritisak vode u okeanu.<ref name=":0">{{Cite web |last=Chant |first=Tim De |date=10. 12. 2024 |title=Exclusive: A new wave of desalination startups argues that deeper is better |url=https://techcrunch.com/2024/12/10/a-new-wave-of-desalination-startups-argues-that-deeper-is-better/ |access-date=14. 5. 2025 |website=TechCrunch |language=en-US}}</ref> Studija iz 2021. godine sugerirala je da DSRO može poboljšati energetsku efikasnost u poređenju sa standardnim RO i do 50%.<ref>{{Cite journal |last1=Fasano |first1=Matteo |last2=Morciano |first2=Matteo |last3=Bergamasco |first3=Luca |last4=Chiavazzo |first4=Eliodoro |last5=Zampato |first5=Massimo |last6=Carminati |first6=Stefano |last7=Asinari |first7=Pietro |date=15. 12. 2021 |title=Deep-sea reverse osmosis desalination for energy efficient low salinity enhanced oil recovery |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0306261921010242 |journal=Applied Energy |volume=304 |doi=10.1016/j.apenergy.2021.117661 |bibcode=2021ApEn..30417661F |issn=0306-2619|hdl=11696/75400 |hdl-access=free }}</ref> Koncept DSRO-a je odavno poznat, ali je tek nedavno postao izvodljiv zahvaljujući tehnološkom napretku industrije nafte i plina na velikim dubinama, što je privuklo investicije u ranoj fazi razvoja DSRO startupova. Postrojenje za desalinizaciju reverznom osmozom u zaljevu Tampa trenutno svakodnevno osigurava oko 25 miliona galona pitke vode za regiju, što pokazuje koliko postrojenja za reverznu osmozu mogu biti učinkovita i korisna u djelovanju.<ref>{{Cite web |title=Tampa Bay Seawater Desalination |url=https://www.tampabaywater.org/tampa-bay-seawater-desalination/ |access-date=10. 12. 2025 |website=Tampa Bay Water |language=en-US}}</ref> ==== Direktna osmoza ==== [[Direktna osmoza]] koristi polupropusnu membranu za odvajanje vode od rastvorenih materija. Pokretačka snaga za ovo odvajanje je gradijent osmotskog pritiska, kao što je "izvlačenje" rastvora visoke koncentracije.<ref name="PanagopoulosHaralambousLoizidou2019"/> === Smrzavanje-odmrzavanje === Desalinizacija smrzavanjem-odmrzavanjem (ili desalinizacija smrzavanjem) koristi smrzavanje za uklanjanje slatke vode iz slane vode. Slana voda se prska tokom uslova smrzavanja u sloj gdje se nakuplja gomila leda. Kada se sezonski uslovi zagriju, prirodno desalinizovana otopljena voda se obnavlja. Ova tehnika se oslanja na produžene periode prirodnih uslova ispod temperature smrzavanja..<ref>{{cite web |url=https://www.usbr.gov/research/dwpr/reportpdfs/report071.pdf |title=Demonstration of the Natural Freeze-Thaw Process for the Desalination of Water From The Devils Lake Chain to Provide Water for the City of Devils Lake |first1=John E. |last1=Boysen |first2=Bradley G. |last2=Stevens |date=august 2002}}</ref> Drugačija metoda zamrzavanja i odmrzavanja, koja ne zavisi od vremenskih uslova, a koju je izumio [[Alexander Zarchin]], zamrzava morsku vodu u [[vakuum]]u. Pod uslovima vakuuma, led, desalinizovan, se topi i preusmjerava za sakupljanje, a so se sakuplja. ===Elektrodijaliza=== [[Elektrodijaliza]] koristi električni potencijal za premještanje soli kroz parove naelektrisanih membrana, koje zadržavaju so u naizmjeničnim kanalima.<ref>{{cite journal|author1-link=Bart Van der Bruggen |last1=Van der Bruggen|first1=Bart|last2=Vandecasteele|first2=Carlo|title=Distillation vs. membrane filtration: overview of process evolutions in seawater desalination|journal=Desalination|volume=143|issue=3|pages=207–218|doi=10.1016/S0011-9164(02)00259-X|date=juni 2002|bibcode=2002Desal.143..207V }}</ref> Postoji nekoliko varijanti elektrodijalize, kao što su konvencionalna elektrodijaliza i [[reverzna elektrodijaliza]].<ref name="PanagopoulosHaralambousLoizidou2019"/> Elektrodijaliza može istovremeno ukloniti sol i [[ugljična kiselina|ugljičnu kiselinu]] iz morske vode.<ref>{{Cite journal |last1=Mustafa |first1=Jawad |last2=Mourad |first2=Aya A. -H. I. |last3=Al-Marzouqi |first3=Ali H. |last4=El-Naas |first4=Muftah H. |date=1. 6. 2020 |title=Simultaneous treatment of reject brine and capture of carbon dioxide: A comprehensive review |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0011916419316042 |journal=Desalination |language=en |volume=483|doi=10.1016/j.desal.2020.114386 |bibcode=2020Desal.48314386M |s2cid=216273247 |issn=0011-9164|url-access=subscription }}</ref> Preliminarne procjene ukazuju na to da se troškovi takvog [[uklanjanje ugljik- dioksida|uklanjanja ugljika]] mogu platiti velikim dijelom, ako ne i u potpunosti, prodajom desalinizirane vode proizvedene kao nusproizvod.<ref>{{Cite journal |last1=Mustafa |first1=Jawad |last2=Al-Marzouqi |first2=Ali H. |last3=Ghasem |first3=Nayef |last4=El-Naas |first4=Muftah H. |last5=Van der Bruggen |first5=Bart |date=februar 2023 |title=Electrodialysis process for carbon dioxide capture coupled with salinity reduction: A statistical and quantitative investigation |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0011916422007184 |journal=Desalination |language=en |volume=548|doi=10.1016/j.desal.2022.116263|bibcode=2023Desal.54816263M |s2cid=254341024 |url-access=subscription }}</ref> === Mikrobna desalinizacija === {{Glavni|Mikrobna ćelija za desalinizaciju}} Mikrobne ćelije za desalinizaciju su biološki [[elektrohemija|elektrohemijski]] sistemi koji implementiraju upotrebu elektroaktivnih bakterija za desalinizaciju vode ''[[in situ]]'', koristeći prirodni anodni i katodni gradijent elektroaktivnih bakterija i tako stvarajući interni [[superkondenzator]].<ref name="EbrahimiNajafpourYousefiKebria2019" /> Upotreba mikrobnih ćelija za desalinizaciju je još uvijek u pilot-fazi i fazi testiranja za velika postrojenja za desalinizaciju. Prva demonstracijska lokacija pokrenuta je u Deniji, [[Španija]], pod nazivom MIDES-projekt. Projekat je pokazao da korištenje mikrobnih ćelija za desalinizaciju rezultira izuzetno niskim cijenama energije.<ref>{{Cite web |title=First microbial-powered desalination demo site opens in Spain {{!}} Dutch Water Sector |url=https://www.dutchwatersector.com/news/first-microbial-powered-desalination-demo-site-opens-in-spain |access-date=8. 12. 2025 |website=www.dutchwatersector.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Reddy |first1=Santhosh |last2=Dey |first2=Kaushik |last3=Dsilva Winfred Rufuss |first3=D. |last4=Arulvel |first4=S. |last5=Akinaga |first5=Takeshi |date=1. 10. 2024 |title=Forward osmosis desalination: A critical review focussing on recent advancements in draw solution recovery techniques for enhanced efficiency and regeneration |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213343724020992 |journal=Journal of Environmental Chemical Engineering |volume=12 |issue=5 |doi=10.1016/j.jece.2024.113968 |issn=2213-3437|url-access=subscription }}</ref> === Desalinizacija pokretana talasima === Sistemi za desalinizaciju pokretani talasima uglavnom pretvaraju mehaničko kretanje valova direktno u hidrauličnu energiju za reverznu osmozu.<ref name="Hicks Mitcheson Pleass Salevan 1989 pp. 81–94">{{cite journal | last1=Hicks | first1=Douglas C. | last2=Mitcheson | first2=George R. | last3=Pleass | first3=Charles M. | last4=Salevan | first4=James F. | title=Delbouy: Ocean wave-powered seawater reverse osmosis desalination systems | url=https://archive.org/details/sim_desalination_1989-11_73_1-3/page/80 | journal=Desalination | publisher=Elsevier BV | volume=73 | year=1989 | issn=0011-9164 | doi=10.1016/0011-9164(89)87006-7 | pages=81–94| bibcode=1989Desal..73...81H }}</ref> Takvi sistemi imaju za cilj maksimiziranje efikasnosti i smanjenje troškova izbjegavanjem pretvaranja u električnu energiju, minimiziranjem viška pritiska iznad osmotskog pritiska i inovacijama u hidrauličnim i komponentama za energiju talasa.<ref name="Brodersen Bywater Lanter Schennum 2022 p=115393">{{cite journal | last1=Brodersen | first1=Katie M. | last2=Bywater | first2=Emily A. | last3=Lanter | first3=Alec M. | last4=Schennum | first4=Hayden H. | last5=Furia | first5=Kumansh N. | last6=Sheth | first6=Maulee K. | last7=Kiefer | first7=Nathaniel S. | last8=Cafferty | first8=Brittany K. | last9=Rao | first9=Akshay K. | last10=Garcia | first10=Jose M. | last11=Warsinger | first11=David M. | title=Direct-drive ocean wave-powered batch reverse osmosis | journal=Desalination | publisher=Elsevier BV | volume=523 | year=2022 | issn=0011-9164 | doi=10.1016/j.desal.2021.115393| arxiv=2107.07137 | bibcode=2022Desal.52315393B | s2cid=235898906 }}</ref> Jedan takav pristup je desalinizacija korištenjem potopljenih plutača, pristup [[snaga talasa|snage talasa]] koji se koristi od strane [[CETO]]<ref>{{cite web|date=februar 2015|title=Perth Wave Energy Project|url=http://arena.gov.au/project/perth-wave-energy-project/|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201220304/http://arena.gov.au/project/perth-wave-energy-project/|archive-date=1. 2. 2016|access-date=26. 1. 2016|website=Australian Renewable Energy Agency|publisher=Government of Australia|quote=This project is the world's first commercial-scale wave energy array that is connected to the grid and has the ability to produce desalinated water.}}</ref> i Oneka.<ref name="v390">{{cite web | title=Oneka's Floating Desalination Buoys Set to Revolutionise Water Access | website=H2O Global News | date=5. 12. 2023 | url=https://h2oglobalnews.com/onekas-floating-desalination-buoys-set-to-revolutionise-water-access/ | access-date=19. 1. 2025}}</ref> Postrojenja za desalinizaciju na pogon talasaa počela su s radom od strane CETO-a na [[Garden Island (Zapadna Australija)|Garden Islandu]] u Zapadnoj Australiji 2013.<ref>[http://www.waterworld.com/articles/wwi/print/volume-28/issue-6/regional-spotlight-asia-pacific/wave-powered-desalination-riding-high-in-australia.html Wave-powered Desalination Riding High in Australia] – WaterWorld</ref> i u [[Perth]]u u 2015.,<ref>{{cite web|title=World's first wave-powered desalination plant now operational in Perth|url=https://www.engineersaustralia.org.au/portal/news/worlds-first-wave-powered-desalination-plant-now-operational-perth|website=www.engineersaustralia.org.au}}</ref> Oneka ima instalacije u [[Čile]]u, [[Florida|Floridi]], [[California|Kaliforniji]] i na [[Karibi]]ma.<ref name="v390"/> === Desalinizacija pomoću vjetra === [[Energija]] vjetra se također može kombinirati s desalinizacijom. Slično energiji tlasa, direktna konverzija mehaničke energije u hidrauličnu energiju može smanjiti komponente i gubitke pri napajanju reverzne osmoze.<ref name="f476">{{cite journal | last1=Esquivel-Puentes | first1=Helber Antonio | last2=Vacca | first2=Andrea | last3=Chamorro | first3=Leonardo P. | last4=Garcia-Bravo | first4=Jose | last5=Warsinger | first5=David M. | last6=Castillo | first6=Luciano | title=Simultaneous electricity generation and low-energy-intensive water desalination using a hydraulic wind turbine | journal=Desalination | volume=601 | date=2025 | doi=10.1016/j.desal.2025.118526 | bibcode=2025Desal.60118526E }}</ref> Energija [[vjetar|vjetra]] je također razmatrana za spajanje s tehnologijama termalne desalinizacije.<ref name="n968">{{cite journal | last1=Abdelkareem | first1=Mohammad Ali | last2=Al Radi | first2=Muaz | last3=Mahmoud | first3=Montaser | last4=Sayed | first4=Enas Taha | last5=Salameh | first5=Tareq | last6=Alqadi | first6=Rashid | last7=Kais | first7=El-Cheikh Amer | last8=Olabi | first8=A.G. | title=Recent progress in wind energy-powered desalination | journal=Thermal Science and Engineering Progress | volume=47 | date=2024 | doi=10.1016/j.tsep.2023.102286 | bibcode=2024TSEP...4702286A }}</ref> === Desalinizacija termoforezom === U aprilu 2024.,<ref>{{Cite journal |last1=XU |first1=Shuqi |last2=Hutchinson |first2=Alice |last3=Taheri |first3=Mahdiar |last4=Corry |first4=Ben |last5=Torres |first5=Juan |date=8. 4. 2024 |title=Thermodiffusive desalination |journal=Nature Communications |language=en |volume=15 |issue=1 |page=2996 |bibcode=2024NatCo..15.2996X |doi=10.1038/s41467-024-47313-5 |pmc=10999432 |pmid=38584165}}</ref> objavljeni su eksperimentalni rezultati desalinizacije pomoću [[termoforeza|termoforeze]]. Ova tehnika, nazvana termodifuzna desalinizacija, propušta slanu vodu kroz kanal koji je izložen temperaturnom gradijentu, ortogonalnom na tok fluida. Zbog termoforeze, vrste migriraju pod ovim temperaturnim gradijentom. Zatim su odvojili vodu u frakcije i mogli su postići pad koncentracije NaCl od 3,3% nakon tri prolaska kroz kanal sa stopom oporavka (volumen toka desalinizacije u odnosu na originalni volumen napojne vode) od 12,5%. U 2025., eksperimentalno su demonstrirani isti procesi kroz Burgersovu kaskadu,<ref>{{Cite journal |last1=Xu |first1=Shuqi |last2=Torres |first2=Juan F. |date=maj 2025 |title=All-liquid thermal desalination and brine concentration via multichannel thermodiffusion |journal=Nature Water |language=en |volume=3 |issue=5 |pages=617–631 |doi=10.1038/s44221-025-00428-5 |bibcode=2025NatWa...3..617X |issn=2731-6084|doi-access=free }}</ref> a prethodno je pokazano da poboljšava termodifuzijsko odvajanje u plinovima.<ref>{{Cite journal |last1=Kyoda |first1=Takeshi |last2=Saiki |first2=Takumi |last3=Matsumoto |first3=Sohei |last4=Watanabe |first4=Shinya |last5=Ono |first5=Naoki |date=2022 |title=Performance improvement of a micro-structured gas separator utilizing the Soret effect |url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/jtst/17/1/17_21-00271/_article |journal=Journal of Thermal Science and Technology |volume=17 |issue=1 |pages=21–00271 |doi=10.1299/jtst.21-00271|bibcode=2022JJTST..17...21K |doi-access=free }}</ref> S uređajem iste površine kao i jednokanalni uređaj 2024. godine, postigli su poboljšanja u padu koncentracije i stopi oporavka. Identificirali su proces kao efikasniji za tretman hipersaline [[slana voda|slane vode]], što implicira mogućnosti u tretmanu slane vode (minimalno ili nulto ispuštanje tekućine) i oporavka resursa iz slane vode. ==Aspekti dizajna== ===Potrošnja energije=== Potrošnja energije u procesu desalinizacije ovisi o slanosti vode. Desalinizacija [[boćatna voda|boćatne vode]] zahtijeva manje energije od desalinizacije [[morska voda|morske]].<ref name="Panagopoulos2020">{{Cite journal|last=Panagopoulos|first=Argyris|date=1. 12. 2020|title=A comparative study on minimum and actual energy consumption for the treatment of desalination brine|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0360544220318405|journal=Energy|language=en|volume=212|doi=10.1016/j.energy.2020.118733|bibcode=2020Ene...21218733P |s2cid=224872161|issn=0360-5442|url-access=subscription}}</ref> Energetski intenzitet desalinizacije morske vode se poboljšao: sada iznosi oko 3 kWh/m³ (u 2018. godini), što je smanjenje od faktora 10 sa 20-30 kWh/m³ u 1970. godini.<ref name="IWA2022" />{{rp|24}} Ovo je slično potrošnji energije drugih zaliha slatke vode koje se transportuju na velike udaljenosti,<ref>Wilkinson, Robert C. (March 2007) [http://www.westbasin.org/files/general-pdfs/Energy--UCSB-energy-study.pdf "Analysis of the Energy Intensity of Water Supplies for West Basin Municipal Water District"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121220210850/http://www.westbasin.org/files/general-pdfs/Energy--UCSB-energy-study.pdf |date=20. 12. 2012 }}, Table on p. 4</ref> ali mnogo više od lokalnih zaliha slatke vode koje koriste 0,2 kWh/m³ ili manje.<ref>[http://www.circleofblue.org/waternews/wp-content/uploads/2010/08/EPRI-Volume-4.pdf "U.S. Electricity Consumption for Water Supply & Treatment"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130617040130/http://www.circleofblue.org/waternews/wp-content/uploads/2010/08/EPRI-Volume-4.pdf |date=17. 6. 2013 }}, pp. 1–4 Table 1-1, Electric Power Research Institute (EPRI) Water & Sustainability (Volume 4), 2000</ref> Utvrđena je minimalna potrošnja energije za desalinizaciju morske vode od oko 1 kWh/m³,<ref name="Panagopoulos2020" /><ref>Elimelech, Menachem (2012) [http://www.nwri-usa.org/documents/Elimelech_000.pdf "Seawater Desalination"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140223110451/http://www.nwri-usa.org/documents/Elimelech_000.pdf |date=23. 2. 2014 }}, p. 12 ff</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1021/es801330u| pmid = 19068794| title = Energy Issues in Desalination Processes| journal = Environmental Science & Technology| volume = 42| issue = 22| pages = 8193–201| year = 2008| last1 = Semiat | first1 = R. |bibcode = 2008EnST...42.8193S }}</ref> isključujući predfiltraciju i pumpanje ulaza/ispusta. Ispod 2 kWh/m³<ref>[http://www.usbr.gov/research/AWT/reportpdfs/ADC_SWRO_DA.pdf "Optimizing Lower Energy Seawater Desalination"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618132743/http://www.usbr.gov/research/AWT/reportpdfs/ADC_SWRO_DA.pdf |date=18. 6. 2015 }}, p. 6 figure 1.2, Stephen Dundorf at the IDA World Congress November 2009</ref> postignut je membranskom tehnologijom reverzne osmoze, ostavljajući ograničen prostor za daljnje smanjenje energije, budući da je potrošnja energije reverzne osmoze 1970-ih iznosila 16 kWh/m³.<ref name="Panagopoulos2020"/> Snabdijevanje svih američkih domaćinstava vodom desalinizacijom povećalo bi potrošnju energije za oko 10%, što je otprilike količina energije koju koriste kućni hladnjaci.<ref>[http://www.amtaorg.com/wp-content/uploads/7_MembraneDesalinationPowerUsagePutInPerspective.pdf "Membrane Desalination Power Usage Put In Perspective" ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140424044855/http://www.amtaorg.com/wp-content/uploads/7_MembraneDesalinationPowerUsagePutInPerspective.pdf |date=24. 4. 2014 }}, American Membrane Technology Association (AMTA) April 2009</ref> Domaća potrošnja vode predstavlja relativno mali dio ukupne potrošnje vode.<ref>[https://water.usgs.gov/edu/wateruse-total.html] Total Water Use in the United States</ref> {| class="wikitable sortable wiki table" |+ Potrošnja energije načina desalinizacije morske vode (kWh/m³)<ref>[http://www.desware.net/Energy-Requirements-Desalination-Processes.aspx "Energy Requirements of Desalination Processes"], ''Encyclopedia of Desalination and Water Resources'' (DESWARE). Retrieved June 24, 2013</ref> |- style="line-height:120%;" ! Metod dezalinozacije ⇨ ! rowspan="2" | [[Višestepena fleš destilacija|Višestepena<br />Fleš<br />"MSF"]] ! rowspan="2" | [[Višestepena destilacija|Višestepena<br />destilacija<br />"MED"]] ! rowspan="2" | [[Desaliizacija kompresijom pare|Mehanička<br />kompresija pare<br />"MVC"]] ! rowspan="2" | [[Reverzna osmoza|Reverzna<br />osmoza<br />"RO"]] |- style="line-height:120%;" ! Energija ⇩ |- | Električna energija || 4–6 || 1,5–2,5 || 7–12 || 3–5,5 |- | Toplotna energija || 50–110 || 60–110 || ''none'' || ''none'' |- | Električni ekvivalent toplotne energije || 9,5–19,5 || 5–8,5 || ''none'' || ''none'' |- | Ukupna ekvivalentna električna energija || 13,5–25,5 || 6,5–11 || 7–12 || 3–5,5 |} Napomena: "Električni ekvivalent" odnosi se na količinu električne energije koja se može generirati korištenjem date količine toplotne energije i odgovarajućeg turbogeneratora. Ovi proračuni ne uključuju energiju potrebnu za izgradnju ili obnovu potrošenih artikala. S obzirom na energetski intenzivnu prirodu desalinizacije i povezane ekonomske i ekološke troškove, desalinizacija se općenito smatra posljednjim rješenjem nakon [[uštede vode]]. Ali to se mijenja kako cijene nastavljaju padati. ===Kogeneracija=== [[Kogeneracija]] proizvodi korisnu toplotnu energiju i električnu energiju iz jednog procesa. Kogeneracija može obezbijediti iskoristivu toplotu za desalinizaciju u integrisanom ili "dvostrukom" postrojenju gdje elektrana obezbjeđuje energiju za desalinizaciju. Alternativno, proizvodnja energije u postrojenju može biti namijenjena proizvodnji pitke vode (samostalno postrojenje) ili se višak energije može proizvesti i uključiti u energetsku mrežu. Kogeneracija ima različite oblike i teoretski bi se mogao koristiti bilo koji oblik proizvodnje energije. Međutim, većina trenutnih i planiranih kogeneracijskih postrojenja za desalinizaciju koristi ili fosilna goriva ili nuklearnu energiju kao izvor energije. Većina postrojenja se nalazi na Bliskom istoku ili u Sjevernoj Africi, koji koriste svoje naftne resurse za kompenzaciju ograničenih vodnih resursa. Prednost postrojenja s dvostrukom namjenom je što mogu biti efikasnija u potrošnji energije, što desalinizaciju čini održivijom.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/j.desal.2005.03.095| title = Overview of hybrid desalination systems – current status and future prospects| journal = Desalination| volume = 186| issue = 1–3| page = 207| year = 2005| last1 = Hamed | first1 = O. A. | bibcode = 2005Desal.186..207H| citeseerx = 10.1.1.514.4201}}</ref><ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/j.desal.2004.06.053| title = The role of nuclear desalination in meeting the potable water needs in water scarce areas in the next decades| journal = Desalination| volume = 166| page = 1| year = 2004| last1 = Misra | first1 = B. M. | last2 = Kupitz | first2 = J.| bibcode = 2004Desal.166....1M}}</ref> [[Slika:Shevchenko BN350 desalinati.jpg|thumb|upright=1.3| Reaktor [[BN-350|Shevchenko BN-350]], bivši nuklearni pogon za desalinizaciju u [[Kazahstan]]u]] Sadašnji trend u postrojenjima s dvojnom namjenom su hibridne konfiguracije, u kojima se permeat iz desalinizacije reverznom osmozom miješa s destilatom iz termičke desalinizacije. U osnovi, dva ili više procesa desalinizacije kombiniraju se zajedno s proizvodnjom energije. Takva postrojenja su implementirana u [[Saudijska Arabija|Saudijskoj Arabiji]], u [[Jeddah]]u i [[Yanbu]]u.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1016/S0011-9164(04)00151-1| title = Hybrid systems in seawater desalination – practical design aspects, present status and development perspectives| journal = Desalination| volume = 164| page = 1| year = 2004| last1 = Ludwig | first1 = H. | issue = 1| bibcode = 2004Desal.164....1L}}</ref> Tipični [[supernosač]] u američkoj vojsci sposoban je koristiti nuklearnu energiju za desalinizaciju {{convert|1500000|L|abbr=on}} vode dnevno.<ref>Tom Harris (August 29, 2002) [http://science.howstuffworks.com/aircraft-carrier2.htm How Aircraft Carriers Work]. Howstuffworks.com. Retrieved May 29, 2011.</ref> ===Alternative desalinizaciji=== Povećana [[ušteda vode]] i efikasnost ostaju najisplativiji pristupi u područjima s velikim potencijalom za poboljšanje efikasnosti praksi korištenja vode<ref>Gleick, Peter H., Dana Haasz, Christine Henges-Jeck, Veena Srinivasan, Gary Wolff, Katherine Kao Cushing, and Amardip Mann. (November 2003.) [http://www.pacinst.org/reports/urban_usage/waste_not_want_not_full_report.pdf "Waste not, want not: The potential for urban water conservation in California."] (Website). ''Pacific Institute''. Retrieved September 20, 2007.</ref> Rekultivacija otpadnih voda pruža višestruke prednosti u odnosu na desalinizaciju slane vode,<ref>Cooley, Heather, Peter H. Gleick, and Gary Wolff. (June 2006.) ''Pacific Institute''. Retrieved September 20, 2007.</ref> iako obično koristi membrane za desalinizaciju.<ref name="50years">{{cite journal | last=Warsinger | first=David | title=Desalination Innovations Needed to Ensure Clean Water for the Next 50 Years | journal=The Bridge | publisher=National Academy of Engineering | volume=50 (S) | year=2020 }}</ref> [[Urbani oticaj]] i prikupljanje oborinskih voda također pružaju prednosti u tretiranju, obnavljanju i čuvaljnju podzemnih voda.<ref>Gleick, Peter H., Heather Cooley, David Groves (September 2005). [http://pacinst.org/reports/california_water_2030/ca_water_2030.pdf "California water 2030: An efficient future."]. ''Pacific Institute''. Retrieved September 20, 2007.</ref> Predložena alternativa desalinizaciji na američkom jugozapadu je komercijalni uvoz vode u velikim količinama iz područja bogatih vodom, bilo [[tanker]]ima za naftu pretvorenim u transportere vode ili cjevovodima. Ideja je politički nepopularna u Kanadi, gdje su vlade nametnule trgovinske barijere izvozu vode u velikim količinama kao rezultat zahtjeva iz NAFTA-e (Sjevernoameričkog sporazuma o slobodnoj trgovini).<ref>[http://www.sunbeltwater.com/docs.shtml Sun Belt Inc. Legal Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218135610/http://www.sunbeltwater.com/docs.shtml |date=18. 2. 2010 }}. Sunbeltwater.com. Retrieved May 29, 2011.</ref> [[Kalifornijski odjel za vodne resurse]] (''California Department of Water Resources'') i Kalifornijski državni odbor za kontrolu vodnih resursa (''California State Water Resources Control Board'') podnijeli su izvještaj državnoj zakonodavnoj vlasti u kojem preporučuju da gradski dobavljači vode postignu standard efikasnosti korištenja vode u zatvorenom prostoru od 55 američkih galona (USgal) po glavi stanovnika dnevno do 2023. godine, smanjujući na 47 američkih galona (USgal) dnevno do 2025. godine, te 42 američke galona (USgal) do 2030. godine i kasnije.<ref>State Agencies Recommend Indoor Residential Water Use Standard to Legislature, California Department of Water Resources, November 30, 2021, [https://water.ca.gov/News/News-Releases/2021/Nov-21/State-Agencies-Recommend-Indoor-Residential-Water-Use-Standard Original], [https://web.archive.org/web/20211202140532/https://water.ca.gov/News/News-Releases/2021/Nov-21/State-Agencies-Recommend-Indoor-Residential-Water-Use-Standard Archive]</ref><ref>[https://www.sacbee.com/news/california/water-and-drought/article239028703.html Myth about huge California fines for shower and laundry usage won't die. Here's what's true], The Sacramento Bee, January 8, 2020</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/news/marin-county-california-water-restrictions-drought/ Some in California have to limit their daily water usage to 55 gallons. Here's what that means for everyday activities], CBS News, December 8, 2021</ref> ==Troškovi== Faktori koji određuju troškove desalinizacije uključuju kapacitet i vrstu postrojenja, lokaciju, napojnu vodu, radnu snagu, energiju, finansiranje i odlaganje koncentrata. Troškovi desalinizacije morske vode (infrastruktura, energija i održavanje) uglavnom su veći od troškova slatke vode iz rijeka ili podzemnih voda, recikliranja vode i očuvanja vode, ali alternative su dostupne samo ponekad. Troškovi desalinizacije u 2013. godini kretali su se od 0,45 do 1,00 USD/m³. Više od polovine troškova dolazi direktno od troškova energije, a budući da su cijene energije vrlo nestabilne, stvarni troškovi mogu znatno varirati.<ref name="Zhang 2012">{{cite journal |url=https://www.researchgate.net/publication/269694158 |last=Zhang|first=S.X.|author2=V. Babovic |title=A real options approach to the design and architecture of water supply systems using innovative water technologies under uncertainty|journal=Journal of Hydroinformatics|volume=14|pages=13–29|date=2012|issue=1 |doi=10.2166/hydro.2011.078|bibcode=2012JHyin..14...13Z |doi-access=free}}</ref> Cijena netretirane slatke vode u zemljama u razvoju može doseći pet američkih dolara po kubnom metru.<ref>[http://www.ipsnews.net/2008/08/development-somalia-finding-water-in-mogadishu/ "Finding Water in Mogadishu"]''IPS news item 2008''</ref> Od 1975. godine, tehnologija desalinizacije je značajno napredovala, smanjujući prosječni trošak proizvodnje jednog kubnog metra slatke vode iz morske vode sa 1,10 dolara u 2000. na približno 0,50 dolara danas. Poboljšana efikasnost desalinizacije je primarni faktor koji doprinosi ovom smanjenju. Potrošnja energije ostaje značajna komponenta troškova, čineći i do polovine ukupnih troškova procesa desalinizacije.<ref name="x074">{{cite web | last=Sisson | first=Patrick | title=Water, hold the salt | website=Sherwood News | date=11. 11. 2024 | url=https://sherwood.news/world/desalination-billion-dollar-industry/ | access-date=16. 11. 2024}}</ref> Desalinizacija može značajno opteretiti [[Električna mreža|energetske mreže]], posebno u regijama s ograničenim energetskim resursima. Na primjer, u otočnoj državi Cipar, desalinizacija čini otprilike 5% ukupne potrošnje energije u zemlji.<ref name="x074" /> Globalno tržište desalinizacije procijenjeno je na 20 milijardi dolara u 2023. godini. S rastućim stanovništvom u sušnim obalnim regijama, predviđa se da će se ovo tržište udvostručiti do 2032. godine. U 2023., globalni kapacitet desalinizacije dostigao je 99 miliona kubnih metara dnevno, što je značajno povećanje u odnosu na 27 miliona kubnih metara dnevno u 2003. godini.<ref name="x074"/> {| class="wikitable" |+Poređenje troškova metoda desalinizacije !Metoda!Cijena (US$/liter) |- | Pasivna solarna energija (energetska efikasnost 30,42%)<ref>{{Cite conference|last1=Tiwari|first1=Anil Kr.|last2=Tiwari|first2=G. N.|date=1. 1. 2006|title=Evaluating the Performance of Single Slope Passive Solar Still for Different Slope of Cover and Water Depths by Thermal Modeling: In Moderate Climatic Condition|conference=ASME 2006 International Solar Energy Conference |pages=545–553|publisher=ASMEDC|doi=10.1115/isec2006-99057|isbn=0-7918-4745-4}}</ref> Pasivna solarna energija (energetska efikasnost 30,42%) F)<ref>{{Cite web|url=https://solarmagazine.com/no-batteries-needed-low-cost-solar-desalination-system-green-namibia-desert-coast/|title=No Batteries Needed: Can Low-Cost Solar Desalination System "Green" Namibia's Desert Coast?|last=Andrew Burger|date=20. 6. 2019|website=Solar Magazine|language=en-US|access-date=5. 4. 2020}}</ref> !< 0,001 |- |Reverzna osmoza (koncentrovana solarna energija)<ref>{{Cite web|url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2018-05/s-htw051618.php|title=How the world could have 100 percent solar desalination|website=EurekAlert!|language=en|access-date=5. 4. 2020}}{{Mrtav link}}</ref> !0,0008 |- |Reverzna osmoza (fotovoltaična energija)<ref>{{Cite journal|last1=Alsheghri|first1=Ammar|last2=Sharief|first2=Saad Asadullah|last3=Rabbani|first3=Shahid|last4=Aitzhan|first4=Nurzhan Z.|date=1. 8. 2015|title=Design and Cost Analysis of a Solar Photovoltaic Powered Reverse Osmosis Plant for Masdar Institute|journal=Energy Procedia|series=Clean, Efficient and Affordable Energy for a Sustainable Future: The 7th International Conference on Applied Energy (ICAE2015)|language=en|volume=75|pages=319–324|doi=10.1016/j.egypro.2015.07.365|issn=1876-6102|doi-access=free|bibcode=2015EnPro..75..319A }}</ref> !0,000825 |} {| class="wikitable" |+ Prosječna potrošnja vode i troškovi snabdijevanja desalinizacijom morske vode po cijeni od 1 USD po kubnom metru (±50%) |- ! Područje !! Potrošnja<br />Litar/osoba/dan !! Cijena desalinizacije vode<br />USD/osoba/dan |- | [[SAD]] ||{{0}}378 ||{{0}}0,38 |- | [[Evropa]] ||{{0}}189 ||{{0}}0,19 |- | [[Afrika]] ||{{0}}{{0}}57 ||{{0}}0,06 |- | Minimalna preporučena vrijednost UN-a||{{0}}{{0}}49 ||{{0}}0,05 |} Desalinizacijski [[destilator]] kontroliše pritisak, temperaturu i koncentraciju slane vode kako bi se optimizirala efikasnost. Desalinizacija na [[nuklearnu energiju|Nuklearni pogon]] može biti ekonomična u velikim razmjerima.<ref>{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf71.html |title=Nuclear Desalination |publisher=[[World Nuclear Association]] |date=januar 2010 |access-date=1. 2. 2010 |archive-date=19. 12. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111219212254/http://www.world-nuclear.org/info/inf71.html }}</ref><ref>Maude Barlow, and Tony Clarke, [http://www.thenation.com/doc/20020902/barlow "Who Owns Water?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100429154115/http://www.thenation.com/doc/20020902/barlow |date=29. 4. 2010 }} ''The Nation'', 2002-09-02, via thenation.com. Retrieved August 20, 2007.</ref> U 2014., [[izrael]]ski pogoni u Haderi, Palmahimu, Aškelonu i Soreku desalinizirali su vodu za manje od 0,40 američkih dolara po kubnom metru.<ref>[https://www.haaretz.com/news/national/1.570374 Over and drought: Why the end of Israel's water shortage is a secret] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150429140932/http://www.haaretz.com/news/national/1.570374 |date=29. 4. 2015 }}, Haaretz, January 24, 2014</ref> Od 2006. godine, [[Singapur]] je desalinizirao vodu po cijeni od 0,49 američkih dolara po kubnom metru.<ref>[http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=11402&channel=0 "Black & Veatch-Designed Desalination Plant Wins Global Water Distinction,"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100324144203/http://www.edie.net/news/news_story.asp?id=11402&channel=0 |date=24. 3. 2010 }} (Press release). Black & Veatch Ltd., via edie.net, May 4, 2006. Retrieved August 20, 2007.</ref> U 2025., Postrojenje za desalinizaciju otvoreno je u [[Rizhao]]u u Kini, s prijavljenim troškovima desalinizacije od 2 RMB (0,28 USD) po kubnom metru, a pogonjeno je otpadnom toplotom.<ref>{{cite web |title=China launches cheapest desalination plant |url=https://chinaeconomicreview.com/china-launches-cheapest-desalination-plant/ |publisher=China Economic Review |access-date=13. 1. 2026 |language=en |date=8. 12. 2025}}</ref> ==Okolišni odnosi== ===Unos=== U Sjedinjenim Američkim Državama, strukture za unos rashladne vode regulirane su od strane [[Agencija za zaštitu okoliša Sjedinjenih Američkih Država|Agencija za zaštitu okoliša]] (EPA). Ove strukture mogu imati isti uticaj na okoliš kao i usisi postrojenja za desalinizaciju. Prema EPA-i, strukture za unos vode uzrokuju štetan uticaj na okoliš usisavanjem [[ribe]] i [[školjke|školjki]] ili njihove jaja u industrijski sistem. Tamo [[organizmi]] mogu biti ubijeni ili ozlijeđeni toplotom, fizičkim [[stres]]om ili hemikalijama. Veći organizmi mogu biti ubijeni ili ozlijeđeni kada se zaglave na mrežama na prednjoj strani strukture za unos.<ref>[https://www.epa.gov/cooling-water-intakes Water: Cooling Water Intakes (316b)]. water.epa.gov.</ref> Alternativne vrste unosa koje ublažavaju ove utjecaje uključuju bunare na plaži, ali oni zahtijevaju više energije i veće troškove.<ref>Cooley, Heather; Peter Gleick and Wolff, Gary (2006) [http://pacinst.org/wp-content/uploads/sites/21/2015/01/desalination-grain-of-salt.pdf ''Desalination, With a Grain of Salt. A California Perspective''], Pacific Institute for Studies in Development, Environment, and Security. {{ISBN|1-893790-13-4}}</ref> Postrojenje za desalinizaciju [[Kwinana]] otvoreno je u australijskom gradu [[Perth]] 2007. godine. Voda tamo i u postrojenju za desalinizaciju [[Gold Coast]] u [[Queenslandu]] i postrojenju za desalinizaciju [[Kurnell]] u [[Sydney]]u crpi se brzinom od {{convert|0.1|m/s|abbr=on}}, što je dovoljno sporo da [[ribe]] pobjegnu. Postrojenje osigurava gotovo {{convert|140000|m3|abbr=on}} čiste vode dnevno.<ref name=npr>Sullivan, Michael (June 18, 2007) [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=11134967 "Australia Turns to Desalination Amid Water Shortage"]. NPR.</ref> U 2025. Corpus Christi u [[Teksas]]u je otkazao veliki projekat desalinizacije zbog kontroverzi oko ekoloških i finansijskih problema.<ref>{{Cite web |title=Texas Standard for Sept. 4, 2025: Corpus Christi cancels controversial desalination project |url=https://www.texasstandard.org/stories/today-on-texas-standard-september-4-2025/|access-date=10. 12. 2025 |website=Texas Standard |language=en-US}}</ref> ===Odliv=== Procesi desalinizacije proizvode velike količine [[slana voda|slane vode]], moguće na temperaturi višoj od sobne, i sadrže ostatke hemikalija za prethodnu obradu i čišćenje, njihove nusprodukte reakcija i teške metale zbog korozije (posebno u postrojenjima baziranim na termalnim [[energija]]ma).<ref name="PanagopoulosHaralambous2020">{{Cite journal|last1=Panagopoulos|first1=Argyris|last2=Haralambous|first2=Katherine-Joanne|date=1. 10. 2020|title=Minimal Liquid Discharge (MLD) and Zero Liquid Discharge (ZLD) strategies for wastewater management and resource recovery – Analysis, challenges and prospects|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2213343720307673|journal=Journal of Environmental Chemical Engineering|language=en|volume=8|issue=5|doi=10.1016/j.jece.2020.104418|s2cid=225309628|issn=2213-3437|url-access=subscription}}</ref><ref>Greenberg, Joel (March 20, 2014) [http://www.mcclatchydc.com/2014/03/20/221880/israel-no-longer-worried-about.html "Israel no longer worried about its water supply, thanks to desalination plants"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140324202006/http://www.mcclatchydc.com/2014/03/20/221880/israel-no-longer-worried-about.html |date=24. 3. 2014 }}, ''The McClatchy Company''</ref> Hemijska predtretman i čišćenje su neophodni u većini postrojenja za desalinizaciju, što obično uključuje sprečavanje biološkog obrastanja, stvaranja kamenca, pjenjenja i korozije u [[termoelektrana]]ma, te biološkog obrastanja, suspendovanih čvrstih materija i naslaga kamenca u membranskim postrojenjima.<ref>{{cite journal|doi=10.1016/j.desal.2007.03.009 |title=Environmental impact and impact assessment of seawater desalination|year=2008|last1=Lattemann|first1=Sabine|last2=Höpner|first2=Thomas|journal=Desalination|volume=220|issue=1–3|page=1|bibcode=2008Desal.220....1L }}</ref> Da bi se ograničio uticaj na okolinu vraćanja slane vode u okean, ona se može razrijediti drugim tokom vode koji ulazi u okean, kao što je ispust [[prečišćavanje otpadnih voda]] ili elektrane. Kod srednjih do velikih elektrana i postrojenja za desalinizaciju, protok rashladne vode u elektrani vjerovatno će biti nekoliko puta veći od protoka u postrojenju za desalinizaciju, što smanjuje salinitet kombinacije. Druga metoda za razrjeđivanje slane vode je miješanje putem difuzora u zoni miješanja. Na primjer, kada cjevovod koji sadrži slanu vodu dosegne morsko dno, može se podijeliti u mnogo grana, od kojih svaka postepeno ispušta slanu vodu kroz male rupe duž svoje dužine. Miješanje se može kombinovati sa razrjeđivanjem u elektrani ili postrojenju za otpadne vode. Sistemi sa nultom tečnošću mogu se usvojiti za tretman slane vode prije odlaganja.<ref name="PanagopoulosHaralambous2020" /><ref>Szeptycki, L., E. Hartge, N. Ajami, A. Erickson, W. N. Heady, L. LaFeir, B. Meister, L. Verdone, and J.R. Koseff (2016). Marine and Coastal Impacts on Ocean Desalination in California. Dialogue report compiled by Water in the West, Center for Ocean Solutions, Monterey Bay Aquarium and The Nature Conservancy, Monterey, CA. https://www.scienceforconservation.org/assets/downloads/Desal_Whitepaper_2016.pdf</ref> Prema nedavnim globalnim procjenama, ispuštanje slane vode iz postrojenja za desalinizaciju sada premašuje količinu proizvedene slatke vode, što ukupno iznosi oko 142 miliona m³/dan. Ovi rezultati sve više zabrinjavaju zbog povećanja slanosti mora, poremećaja ekosistema i ekološkog otiska širenja desalinizacije.<ref>{{Cite web |url=https://ourworld.unu.edu/en/quenching-humanitys-freshwater-thirst-creates-a-salty-threat |access-date=8. 12. 2025 |website=Our World|title=Quenching Humanity's Freshwater Thirst Creates a Salty Threat|date=7. 2. 2019|last=Jones|first=Edward|first2=Manzoor|last2=Qadir|first3=Vladimir|last3=Smakhtin|publisher=United Nations University}}</ref> Novije studije su izazvale zabrinutost zbog efekata mikroplastike i hemijskih ostataka koji se unose tokom procesa desalinizacije. Hemikalije za predtretman, sredstva protiv kamenca i sredstva za čišćenje mogu doprinijeti tragovima zagađivača u tokovima otpadnih voda ako se ne upravljaju pravilno. Iako su ovi uticaji uglavnom manji od problema povezanih sa slanom vodom, oni pokazuju važnost unapređenja monitoringa okoliša i usvajanja čistijih tehnologija predtretmana.<ref>{{Cite web |title=Environmental Effects of Desalination {{!}} Pacific Environment Data Portal |url=https://pacific-data.sprep.org/dataset/environmental-effects-desalination |access-date=8. 12. 2025 |website=pacific-data.sprep.org |archive-date=16. 2. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260216071145/https://pacific-data.sprep.org/dataset/environmental-effects-desalination |url-status=dead }}</ref> Druga mogućnost je da se postrojenje za desalinizaciju učini pokretnim, čime se sprječava nakupljanje slane vode na jednoj lokaciji. Neka takva pokretna (povezana s brodom) postrojenja za desalinizaciju su već izgrađena.<ref>{{Cite web|url=https://www.theexplorer.no/solutions/waterfountain-innovative-floating-desalination-system/|title=Innovative floating desalination system|website=www.theexplorer.no}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://waterfountain.no/|title=Oisann Engineering|website=Oisann Engineering}}</ref> Slana voda je gušća od morske vode i stoga tone na dno okeana i može oštetiti [[ekosistem]]. Primijećeno je da se oblak slane vode s vremenom smanjuje do razrijeđene koncentracije, što rezultira malim ili nikakvim uticajem na okoliš. Međutim, studije su pokazale da razrjeđivanje može biti obmanjujuće zbog dubine na kojoj se dogodilo. Ako se razrjeđivanje primijeti ljeti, to može biti posljedica sezonskog termoklinskog događaja koji sprječava koncentriranu slanu vodu da potone na morsko dno. Ovo može poremetiti vode iznad morskog dna. Primijećeno je da se raspršivanje slane vode iz postrojenja za desalinizaciju širi nekoliko kilometara daleko, potencijalno šteteći udaljenim ekosistemima. Pažljivo ponovno uvođenje uz odgovarajuće mjere i studije okoliša može smanjiti ovaj problem.<ref>{{cite journal |last1=Yolanda Fernández-Torquemada |title=Dispersion of brine discharge from seawater reverse osmosis desalination plants |journal=Desalination and Water Treatment |date=16. 3. 2009 |volume=5 |issue=1–3 |pages=137–145 |doi=10.5004/dwt.2009.576 |bibcode=2009DWatT...5..137F |hdl=10045/11309 |hdl-access=free }}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Panagopoulos|first1=Argyris|last2=Haralambous|first2=Katherine-Joanne|date=1. 12. 2020|title=Environmental impacts of desalination and brine treatment – Challenges and mitigation measures|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0025326X20308912|journal=Marine Pollution Bulletin|language=en|volume=161|issue=Pt B|doi=10.1016/j.marpolbul.2020.111773|pmid=33128985|bibcode=2020MarPB.16111773P |s2cid=226224643|issn=0025-326X|url-access=subscription}}</ref> === Potrošnja energije === Očekuje se da će se potražnja za energijom za desalinizaciju na Bliskom istoku, uzrokovana ozbiljnom nestašicom vode, udvostručiti do 2030. godine. Trenutno, ovaj proces prvenstveno koristi [[fosilno gorivo|fosilna goriva]], koja čine preko 95% njegovog izvora energije. U 2023. godini, desalinizacija je potrošila gotovo polovinu energije stambenog sektora u regiji.<ref>{{Cite web |date=22. 3. 2024 |title=Energy is vital to a well-functioning water sector – Analysis |url=https://www.iea.org/commentaries/energy-is-vital-to-a-well-functioning-water-sector |access-date=19. 4. 2024 |website=IEA |language=en-GB}}</ref> Većina vode za piće koja se konzumira u [[Izrael]]u, [[Saudijska Arabijia|Saudijskoj Arabiji]], [[Oman]]u i [[Kuvajt]]u proizvodi se desalinizacijom.<ref>{{cite news |last1=Shankar |first1=Priyanka |title=How targeting of desalination plants could disrupt water supply in the Gulf |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/8/how-targeting-of-desalination-plants-could-disrupt-water-supply-in-the-gulf |access-date=9. 3. 2026 |work=Al Jazeera |date=8. 3. 2026 |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Why the Middle East’s Desalination Plants Are Critical |url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-war-news-updates-2026/card/why-the-middle-east-s-desalination-plants-are-critical-iPiXNsAQBDn54K38qbVi |access-date=9. 3. 2026 |work=The Wall Street Journal |date=8. 3. 2026}}</ref> ===Ostala pitanja=== Zbog prirode procesa, potrebno je postaviti biljke na otprilike 25 hektara zemlje na ili blizu obale.<ref name="Einav">{{cite journal|last1=Einav|first1=Rachel|last2=Harussi|first2=Kobi|last3=Perry|first3=Dan|date=februar 2003|title=The footprint of the desalination processes on the environment|journal=Desalination|volume=152|issue=1–3|pages=141–154|doi=10.1016/S0011-9164(02)01057-3|bibcode=2003Desal.152..141E }}</ref> U slučaju postrojenja izgrađenog u unutrašnjosti, cijevi se moraju položiti u zemlju kako bi se omogućio lak usis i odvod.<ref name=Einav /> Međutim, kada se cijevi polože u zemlju, postoji mogućnost curenja u obližnje vodonosnike i kontaminacije.<ref name=Einav /> Osim ekoloških rizika, buka koju stvaraju određene vrste postrojenja za desalinizaciju može biti glasna.<ref name=Einav /> ==Zdravstveni aspekti== === Nedostatak joda === Desalinizacija uklanja [[jod]] iz vode i mogla bi povećati rizik od poremećaja uzrokovanih [[nedostatak joda|nedostatkom joda]]. [[Izrael]]ski istraživači tvrdili su da postoji moguća veza između desalinizacije morske vode i nedostatka joda,<ref>[http://www.agri.huji.ac.il/newsletter/july2014.html "מידעון הפקולטה"]. ''מידעון הפקולטה לחקלאות מזון וסביבה עש רוברט ה סמית''. agri.huji.ac.il. July 2014</ref> otkrivanjem deficita joda kod odraslih osoba izloženih vodi siromašnoj jodom<ref>Yaniv Ovadia. [https://www.researchgate.net/publication/263220648_Estimated_iodine_intake_and_status_in_euthyroid_adults_exposed_to_iodine-poor_water "Estimated iodine intake and status in adults exposed to iodine-poor water"]. ''ResearchGate''.</ref> istovremeno sa sve većim udjelom vode za piće u njihovom području dobivene reverznom osmozom morske vode (SWRO).<ref>{{cite journal|url=http://www.iccidd.org/newsletter/idd_aug13_israel_1.pdf|title=Seawater desalination and iodine deficiency: is there a link?|journal=IDD Newsletter|date=august 2013 |vauthors=Ovadia YS, Troen AM, Gefel D }}</ref> Kasnije su otkrili vjerojatne poremećaje uzrokovane nedostatkom joda kod stanovništva koje se oslanja na desaliniziranu morsku vodu.<ref>{{cite journal|title=Can desalinated seawater contribute to iodine-deficiency disorders? An observation and hypothesis |journal=Public Health Nutrition |first1=Yaniv S|last1=Ovadia |first2=Dov|last2=Gefel |first3=Dorit|last3=Aharoni |first4=Svetlana|last4=Turkot |first5=Shlomo|last5=Fytlovich |first6=Aron M|last6=Troen |date=oktobar 2016 |volume=19 |issue=15 |pages=2808–2817 |doi=10.1017/S1368980016000951 |pmid=27149907|pmc=10271113 |doi-access=free }}</ref> U 2017., izraelski istraživači sugerirali su moguću vezu između prekomjerne upotrebe desalinizirane vode i nacionalnog nedostatka joda.<ref>{{cite web|url=https://www.jta.org/2017/03/27/news-opinion/israel-middle-east/researchers-find-israeli-children-at-risk-from-iron-deficiency-likely-due-to-desalinated-water|title=Millions of Israeli children said at risk of stunted development, possibly from desalinated water|website=jta.org|access-date=22. 10. 2017|date=27. 3. 2017}}</ref> Otkrili su visok stepen nedostatka joda u opštoj populaciji Izraela: 62% djece školske dobi i 85% trudnica je ispod raspona adekvatnosti, prema [[SZO]].<ref>{{cite web|url=http://new.huji.ac.il/en/article/34005|title=High burden of Iodine deficiency found in Israel's first national survey – האוניברסיטה העברית בירושלים – The Hebrew University of Jerusalem|website=new.huji.ac.il|access-date=22. 10. 2017}}</ref> Također su istaknuli nacionalnu ovisnost o desaliniziranoj vodi osiromašenoj jodom, odsustvo univerzalnog programa jodiranja soli i izvještaje o povećanoj upotrebi lijekova za štitnjaču u Izraelu kao moguće razloge niskog unosa joda u stanovništvu.<ref>{{Cite journal |last1=Ovadia |first1=Yaniv S. |last2=Arbelle |first2=Jonathan E. |last3=Gefel |first3=Dov |last4=Brik |first4=Hadassah |last5=Wolf |first5=Tamar |last6=Nadler |first6=Varda |last7=Hunziker |first7=Sandra |last8=Zimmermann |first8=Michael B. |last9=Troen |first9=Aron M. |date=august 2017 |title=First Israeli National Iodine Survey Demonstrates Iodine Deficiency Among School-Aged Children and Pregnant Women |url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/thy.2017.0251 |journal=Thyroid |language=en |volume=27 |issue=8 |pages=1083–1091 |doi=10.1089/thy.2017.0251 |pmid=28657479 |issn=1050-7256|url-access=subscription }}</ref> U godini u kojoj je provedeno istraživanje, količina vode proizvedene iz postrojenja za desalinizaciju predstavlja oko 50% količine slatke vode koja se isporučuje za sve potrebe i oko 80% vode koja se isporučuje za domaće i industrijske potrebe u Izraelu.<ref>{{cite web|url=http://www.water.gov.il/Hebrew/WaterResources/Desalination/Pages/default.aspx|title=Israeli Water Authority|website=water.gov.il|access-date=22. 10. 2017}}</ref> ==Eksperimentalne tehnike== Ostale tehnike desalinizacije uključuju: ===Otpadna toplota=== Tehnologije desalinizacije na termički pogon često se predlažu za upotrebu s izvorima otpadne toplote niskih temperatura, jer niske temperature nisu korisne za procesnu toplotu, potrebnu u mnogim industrijskim procesima, ali su idealne za niže temperature potrebne za desalinizaciju.<ref name=WarsingerEntropy/> Takvo uparivanje s otpadnom toplptom može čak poboljšati električni proces: dizelski generatori obično osiguravaju električnu energiju u udaljenim područjima. Oko 40–50% proizvedene energije je niskokvalitetna toplota koja napušta motor putem auspuha.<ref name=WarsingerEntropy/> Spajanje tehnologije termičke desalinizacije, kao što je sistem membranske destilacije, na ispuh dizel motora, prenamjenjuje ovu niskokvalitetnu toplptu za desalinizaciju. Sistem aktivno hladi dizel generator, poboljšavajući njegovu efikasnost i povećavajući proizvodnju električne energije. To rezultira energetski neutralnim rješenjem za desalinizaciju. Primjer postrojenja naručila je holandska kompanija [[Aquaver]] u martu 2014. za [[Gulhi]] na [[Maldivi]]ma.<ref>[http://www.eip-water.eu/desalination-plant-powered-waste-heat-opens-maldives/ "Desalination plant powered by waste heat opens in Maldives"] ''European Innovation Partnerships (EIP) news''. Retrieved March 18, 2014</ref><ref>[http://www.desalination.com/wdr/50/8/island-finally-gets-its-own-supply/ "Island finally gets its own water supply"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140318193613/http://www.desalination.com/wdr/50/8/island-finally-gets-its-own-supply |date=18. 3. 2014 }}, ''Global Water Intelligence'', February 24, 2014. Retrieved March 18, 2014</ref> ===Niskotemperaturna termalna obrada=== Izvorno proizašla iz istraživanja [[konverzija termalne energije okeana|konverzije termalne energije okeana]], [[niskotemperaturna termalna desalinizacija]] (LTTD) koristi prednost ključanja vode na niskom pritisku, čak i na [[temperatura okoline|temperaturi okoline]]. Sistem koristi pumpe za stvaranje okruženja niskog pritiska i niske temperature u kojem voda ključa na temperaturnom gradijentu od {{convert|8|-|10|C-change}} između dva volumena vode. Hladna okeanska voda se dovodi iz dubina do {{convert|600|m|abbr=on}}. Ova voda se pumpa kroz zavojnice kako bi se kondenzovala [[vodena para]]. Rezultirajući kondenzat je prečišćena voda. LTTD može iskoristiti temperaturni gradijent dostupan u [[elektrana]]ma, gdje se velike količine toplih otpadnih voda ispuštaju iz postrojenja, smanjujući unos energije potreban za stvaranje temperaturnog gradijenta.<ref name="isope1">{{cite web|last=Sistla|first=Phanikumar V.S.|title=Low Temperature Thermal DesalinbationPLants|url=http://www.isope.org/publications/proceedings/ISOPE_OMS/OMS%202009/papers/M09-83Sistla.pdf|work=Proceedings of the Eighth (2009) ISOPE Ocean Mining Symposium, Chennai, India, September 20–24, 2009|publisher=International Society of Offshore and Polar Engineers|access-date=22. 6. 2010|display-authors=etal|archive-url=https://web.archive.org/web/20111004094556/http://www.isope.org/publications/proceedings/ISOPE_OMS/OMS%202009/papers/M09-83Sistla.pdf|archive-date=4. 10. 2011}}</ref> Eksperimenti su provedeni u SAD-u i [[Japan]]u, kako bi se testirao ovaj pristup. U Japanu je Univerzitet Saga testirao sistem raspršivanja i bljeskalice.<ref>Haruo Uehara and Tsutomu Nakaoka [http://www.ioes.saga-u.ac.jp/VWF/general-review_e.html Development and Prospective of Ocean Thermal Energy Conversion and Spray Flash Evaporator Desalination] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120322075415/http://www.ioes.saga-u.ac.jp/VWF/general-review_e.html |date=22. 3. 2012 }}. ioes.saga-u.ac.jp</ref> Na [[Havaji]]ma, Nacionalna energetska laboratorija testirala je OTEC postrojenje otvorenog ciklusa sa proizvodnjom slatke vode i električne energije koristeći temperaturnu razliku od 20&nbsp;°C između površinske vode i vode na dubini od oko 500 m. LTTD je proučavao indijski Nacionalni institut za tehnologiju okeana (NIOT) 2004. godine. Njihovo prvo LTTD postrojenje otvoreno je 2005. godine u Kavarattiju na ostrvima Lakshadweep. Kapacitet postrojenja je 100000 L/dan, uz kapitalni trošak od 50 miliona INR (922.000 €). Postrojenje koristi duboku vodu na temperaturi od 10 do 12&nbsp;°C.<ref name="irc">{{Cite web |last=Nair |first=N.B. |date=24. 11. 2018 |title=Indian Scientists Develop World's First Low Temperature Thermal Desalination Plant |url=https://www.indiatimes.com/news/india/indian-scientists-develop-worlds-first-low-temperature-thermal-desalination-plant/articleshow/129082227.html |access-date=1. 1. 2019 |website=Indiatimes |language=en}}</ref> U 2007., NIOT je otvorio eksperimentalno, plutajuće LTTD postrojenje uz obalu [[Chennai]], kapaciteta 1000000 L/dan. Manje postrojenje je izgrađeno 2009. godine u termoelektrani Sjeverni Chennai kako bi se dokazala primjena LTTD-a tamo gdje je dostupna voda za hlađenje elektrane.<ref name="isope1"/><ref>[http://www.headlinesindia.com/archive_html/18April2007_35210.html Floating plant, India] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080827213914/http://www.headlinesindia.com/archive_html/18April2007_35210.html |date=27. 8. 2008 }}. Headlinesindia.com (April 18, 2007). Retrieved May 29, 2011.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20071031012249/http://www.hindu.com/2007/04/21/stories/2007042109200400.htm Tamil Nadu / Chennai News : Low temperature thermal desalination plants mooted]. The Hindu (April 21, 2007). Retrieved March 20, 2011.</ref> ===Termoionski proces=== U oktobru 2009. godine, Saltworks Technologies je najavio proces koji koristi solarnu ili drugu termalnu energiju za pokretanje ionske struje koja uklanja sve ione [[natrij]]a i [[hlor]]a iz vode pomoću membrana za ionsku izmjenu.<ref>[http://www.economist.com/sciencetechnology/displayStory.cfm?story_id=14743791 Current thinking], ''The Economist'', October 29, 2009</ref> U Jacksonvilleu na [[Florida|Floridi]], tim predvođen kompanijom Arctic Solar dizajnirao je solarno-termalni sistem za desalinizaciju koji koristi termički osjetljiv [[rastvarač]] za usisavanje vode. Arctic Solar je zatim dizajnirao vanjski složeni parabolični koncentrator za zagrijavanje rastvarača i njegovo odvajanje od generirane slatke vode. Kompanija će testirati svoje ideje u Centru za istraživanje i očuvanje vode kompanije Southern Company u Georgiji.<ref>{{Cite web |title=American-Made Challenges: Solar Desalination Prize Round 2 |url=https://www.energy.gov/eere/solar/american-made-challenges-solar-desalination-prize-round-2 |access-date=8. 12. 2025 |website=Energy.gov |language=en |archive-date=8. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251208125221/https://www.energy.gov/eere/solar/american-made-challenges-solar-desalination-prize-round-2 |url-status=dead }}</ref> ===Isparavanje i kondenzacija za usjeve=== [[staklenik s morskom vodom]] koristi prirodne procese isparavanja i kondenzacije unutar [[staklenik]]a koji se napaja solarnom energijom za uzgoj usjeva u sušnom obalnom zemljištu. === Polarizacija koncentracije iona === U 2022. godini, koristeći tehniku koja je koristila više faza [[polarizacija koncentracije|polarizacije koncentracije]] iona (ICP) nakon čega slijedi jedna faza [[elektrodijaliza|elektrodijalize]], istraživači sa ''Massachusetts Institute of Technology'' uspjeli su stvoriti prijenosnu jedinicu za desalinizaciju bez filtera, sposobnu za uklanjanje i rastvorenih soli i [[suspenzija|suspendovanih]] čvrstih materija]].<ref name="YoonKwonKangBrackHan2022">{{Cite journal |last1=Yoon |first1=Junghyo |last2=Kwon |first2=Hyukjin J. |last3=Kang |first3=SungKu |last4=Brack |first4=Eric |last5=Han |first5=Jongyoon |date=17. 5. 2022 |title=Portable Seawater Desalination System for Generating Drinkable Water in Remote Locations |url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/acs.est.1c08466 |journal=Environmental Science & Technology |language=en |volume=56 |issue=10 |pages=6733–6743 |doi=10.1021/acs.est.1c08466 |pmid=35420021 |bibcode=2022EnST...56.6733Y |s2cid=248155686 |issn=0013-936X|url-access=subscription }}</ref> [[Dizajn]]iran za upotrebu od strane nestručnjaka u udaljenim područjima ili tokom prirodnih katastrofa, kao i u vojnim operacijama, prototip je veličine kofera, dimenzija 42 × 33,5 × 19&nbsp;cm³ i težine 9,25&nbsp;kg.<ref name="YoonKwonKangBrackHan2022"/> Proces je potpuno automatizovan, obavještavajući korisnika kada je voda sigurna za piće, a može se kontrolisati jednim dugmetom ili aplikacijom za [[pametni telefon]]. Budući da ne zahtijeva pumpu visokog pritiska, proces je veoma energetski efikasan, trošeći samo 20 Wat-sati po litru proizvedene vode za piće, što ga čini sposobnim za napajanje uobičajenim prenosivim [[solarni panel|solarnim panelima]]. Korištenje dizajna bez filtera pri niskom pritisku ili zamjenjivih filtera značajno smanjuje potrebe za održavanjem, dok se sam uređaj sam čisti.<ref name="MIT2022">{{Cite web |title=From seawater to drinking water, with the push of a button |url=https://news.mit.edu/2022/portable-desalination-drinking-water-0428 |access-date=3. 8. 2022 |website=MIT News {{!}} Massachusetts Institute of Technology |date=28. 4. 2022 |language=en}}</ref> Međutim, uređaj je ograničen na proizvodnju 0,33 litara vode za piće u minuti.<ref name="YoonKwonKangBrackHan2022" /> Postoji i zabrinutost da će onečišćenje utjecati na dugoročnu pouzdanost, posebno u vodi s visokom [[mutnoćom]]. Istraživači rade na povećanju efikasnosti i stope proizvodnje s namjerom da komercijalizuju proizvod u budućnosti, međutim značajno ograničenje je oslanjanje na skupe materijale u trenutnom dizajnu.<ref name="MIT2022" /> ===Ostali pristupi=== Desaliniziranje zasnovano na adsorpciji (AD) oslanja se na svojstva apsorpcije vlage određenih materijala kao što je silika gel.<ref>{{cite web|title=Studija sistema za desalinizaciju adsorpcijom silika gela|url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/82463/8/02whole.pdf|work=Jun Wei WU|access-date=3. novembar 2016.}}<ref> ==== Direktna osmoza ==== Jedan proces je komercijalizirao Modern Water PLC koristeći [[direktna osmoza|direktnu osmozu]], a prijavljeno je da je nekoliko postrojenja u funkciji.<ref>{{cite journal|title=FO plant completes 1-year of operation|url=http://www.modernwater.co.uk/files/files/WDR%20-%2044.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20241222200124/http://www.modernwater.co.uk/files/files/WDR%20-%2044.pdf|archive-date=22. 12. 2024|access-date=28. 5. 2011|journal=Water Desalination Report|date=15. 11. 2010|pages=2–3}}</ref><ref>{{cite news|title=Modern Water taps demand in Middle East|url=http://www.modernwater.co.uk/files/files/demand_mdeast_n.pdf|access-date=28. 5. 2011|newspaper=The Independent|date=23. 11. 2009|archive-date=15. 7. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250715040920/http://www.modernwater.co.uk/files/files/demand_mdeast_n.pdf}}</ref><ref>{{cite book|chapter-url=https://www.osmotic-engineering.com/wp-content/uploads/2019/08/PER11-198.pdf|chapter=Forward Osmosis Desalination: A Commercial Reality|author1=Thompson N.A. |author2=Nicoll P.G. |date=septembar 2011|publisher=International Desalination Association|title= Proceedings of the IDA World Congress|location=Perth, Western Australia}}</ref> ==== Desalinizacija na bazi hidrogela ==== [[Datoteka:TOC new.png|thumb|upright=1.3|Shema mašine za desalinizaciju: kutija za desalinizaciju zapremine <math>V_{box} sadrži gel zapremine <math>V_{gel} koji je sitom odvojen od vanjske zapremine rastvora <math>V_{out} = V_{box} - V_{gel}. Kutija je povezana sa dva velika rezervoara sa visokim i niskim salinitetom pomoću dvije slavine koje se mogu otvarati i zatvarati po želji. Lanac od kanti izražava potrošnju slatke vode, nakon čega slijedi ponovno punjenje rezervoara sa niskim salinitetom slanom vodom.<ref name="RudBorisovKosovan2018">{{cite journal|title=Thermodynamic model for a reversible desalination cycle using weak polyelectrolyte hydrogels|journal=Desalination|volume=442|page=32|doi=10.1016/j.desal.2018.05.002 |ref=Rud2018|year=2018|last1=Rud|first1=Oleg|last2=Borisov|first2=Oleg|last3=Košovan|first3=Peter|bibcode=2018Desal.442...32R |s2cid=103725391}}</ref>]] Ideja metode je u tome da kada hidrogel dođe u kontakt sa vodenim rastvorom soli, on bubri, apsorbujući rastvor sa jonskim sastavom drugačijim od originalnog. Ovaj rastvor se može lako iscijediti iz gela pomoću sita ili mikrofiltracijske membrane. Kompresija gela u zatvorenom sistemu dovodi do promjene koncentracije soli, dok kompresija u otvorenom sistemu, dok gel razmjenjuje jone sa zapreminom, dovodi do promjene broja jona.<ref name="RudBorisovKosovan2018"/> Posljedica kompresije i bubrenja u uslovima otvorenog i zatvorenog sistema oponaša obrnuti Carnotov ciklus frižidera. Jedina razlika je u tome što umjesto toplote ovaj ciklus prenosi jone soli iz zapremine niskog saliniteta u zapreminu visokog saliniteta. Slično Carnotovom ciklusu, ovaj ciklus je potpuno reverzibilan, tako da u principu može raditi sa idealnom termodinamičkom efikasnošću.<ref name="RudBorisovKosovan2018"/> Budući da metoda ne koristi osmotske membrane, može se takmičiti sa metodom reverzne osmoze. Osim toga, za razliku od reverzne osmoze, ovaj pristup nije osjetljiv na kvalitet napojne vode i njene sezonske promjene, te omogućava proizvodnju vode bilo koje željene koncentracije.<ref name="RudBorisovKosovan2018"/> ==== Male solarne elektrane ==== [[Sjedinjene Američke Države]], [[Francuska]] i [[Ujedinjeni Arapski Emirati]] rade na razvoju praktične [[solarna desalinizacija|solarne desalinizacije]].<ref>[http://cleantechnica.com/2015/01/25/uae-france-announce-partnership-jointly-fund-renewable-energy-projects/ UAE & France Announce Partnership To Jointly Fund Renewable Energy Projects], Clean Technica, January 25, 2015</ref> AquaDania WaterStillar je instaliran u Dahabu, [[Egipat]], i u Playa del Carmen, [[Meksiko]]. Ovim pristupom, solarni termalni kolektor površine dva kvadratna metra može destilirati od 40 do 60 litara dnevno iz bilo kojeg lokalnog izvora vode – pet puta više od konvencionalnih destilatora. Eliminira potrebu za plastičnim PET bocama ili transportom vode koji troši energiju.<ref>[http://www.barrymansfield.com/pdf/Tapping%20A%20Market%20CNBC%20European%20Business.pdf Tapping the Market], CNBC European Business, October 1, 2008</ref> U centralnoj [[Kalifornija|Kaliforniji]], startap kompanija WaterFX razvija metodu desalinizacije na solarni pogon koja može omogućiti korištenje lokalne vode, uključujući i otjecajnu vodu koja se može tretirati i ponovo koristiti. Slana podzemna voda u regiji bi se tretirala kako bi postala slatka voda, a u područjima blizu okeana bi se mogla tretirati morska voda.<ref>{{cite web|last1=Peters|first1=Adele|title=Can This Solar Desalination Startup Solve California Water Woes?|url=http://www.fastcoexist.com/3026234/can-this-solar-desalination-startup-solve-california-water-woes|work=Fast Company|access-date=24. 2. 2015|date=10. 2. 2014}}</ref> === Desalinizacija na bazi energije === Integriranje obnovljive energije u procese desalinizacije ključna je strategija za ublažavanje velike potražnje za energijom i utjecaja konvencionalne desalinizacije na okoliš. Dok se većina današnjih postrojenja za desalinizaciju napaja uglavnom fosilnim gorivima, neka koriste solarnu, vjetroelektranu, geotermalnu energiju i energiju talasa. Ovi sistemi su posebno privlačni u rijetko naseljenim i udaljenim regijama u kojima nedostaje pristup mreži, ali obnovljivih resursa ima u izobilju.<ref>Ghaffour, N., Bundschuh, J., Mahmoudi, H., & Goosen, M. F. (2015). Renewable energy-driven desalination technologies: A comprehensive review on challenges and potential applications. ''Desalination, 356'', 94–114. https://doi.org/10.1016/j.desal.2014.10.024</ref> ==== Desalinizacija na solarni pogon ==== Postoje dvije vrste desalinizacije na solarni pogon; ona zasnovana na solarnoj termici i ona zasnovana na fotonaponskim sistemima. Solarna termalna desalinizacija koristi koncentrovanu solarnu energiju (CSP) ili solarne kolektore za proizvodnju toplote za primjene poput višeefektivne destilacije (MED), višestepene fleš destilacije (MSF) ili membranske destilacije (MD). Poređenja radi, sistemi pokretani fotonaponskim sistemima koriste sunčevu svjetlost za proizvodnju energije za pokretanje jedinica za reverznu osmozu (RO) ili elektrodijalizu. Materijali za faznu promjenu, nanofluidi i moderne tehnologije skladištenja toplote široko se koriste za poboljšanje efikasnosti malih solarnih destilatora i hibridnih sistema (Ghaffour, 2016). Naprimjer, modularni uređaji za solarnu destilaciju uvedeni su u priobalnim selima u Sjevernoj Africi i na Bliskom istoku, isporučujući do 5.000 litara čiste vode dnevno bez emisija stakleničkih plinova (GHG) (IRENA, 2022).<ref>Al-Karaghouli, A., & Kazmerski, L. L. (2013). Energy consumption and water production cost of conventional and renewable-energy-powered desalination processes. ''Renewable and Sustainable Energy Reviews, 24'', 343–356. https://doi.org/10.1016/j.rser.2013.03.057</ref> ==== Sistemi na vjetar i hibridi ==== Desalinizacijski sistemi pogonjeni vjetrom koriste mehaničku ili električnu energiju iz vjetroturbina za rad RO jedinica ili za pritisak napojne vode. Hibridni sistemi vjetro-solarnih panela se testiraju u različitim vremenskim uslovima kako bi se izbjegli nestabilni uslovi. U Španiji, integrisano postrojenje za desalinizaciju vjetro-fotonautike nalazi se na Kanarskim ostrvima i zabilježilo je smanjenje operativnih troškova od 40% u poređenju sa sistemima za desalinizaciju zasnovanim na mreži zahvaljujući implementaciji 2019. godine (Al-Karaghouli & Kazmerski, 2013).<ref>Davies, P. A. (2010). A solar-assisted heat pump sea water desalination system. ''Desalination, 250''(1), 402–407. https://doi.org/10.1016/j.desal.2009.09.073</ref> ==== Primjena geotermalne energije i tretmana otpadne toplote ==== Geotermalni resursi na niskim temperaturama i industrijska otpadna toplota mogu dovoditi toplotnu energiju u sisteme za desalinizaciju kako bi se poboljšala efikasnost sistema za desalinizaciju za procese oporavka vode i proizvodnje. Geotermalna desalinizacija je uvedena na Islandu i u Turskoj, gdje se podzemna toplota koristi za napajanje MED ili niskotemperaturnih destilacijskih jedinica (Narayan, 2019). Također, otpadna toplota iz dizel generatora ili proizvodnih pogona ili industrijskih izvora može biti dio membranskog destilacijskog sistema koji se također skladišti u procesu obrade na licu mjesta, a koji je inherentno bez energije (Gude, 2016).<ref>Bouguecha, S. A., & Dhahbi, M. (2003). Solar-assisted membrane distillation desalination system. ''Desalination, 156''(1–3), 121–128. https://doi.org/10.1016/S0011-9164(03)00333-8</ref> ==== Tehnološke inovacije ==== Nauka o materijalima također transformira paradigme obnovljivih izvora energije. Predložene su nanostrukturne membrane, s poboljšanom propusnošću i odbacivanjem soli kako bi se prevladala visoka potražnja za energijom za RO pogonjen solarnom energijom (Shen et al., 2021). Nadalje, istražuje se kapacitivna deionizacija (CDI) pogonjena solarnom energijom ili fototermalna membranska destilacija koja koristi materijale koji apsorbiraju sunčevu svjetlost za lokalno zagrijavanje na površini membrane, značajno povećavajući protok pare, ali smanjujući onečišćenje (Shatat et al., 2014).<ref>Shatat, M., Riffat, S. B., & Powell, R. (2013). Potential of solar desalination in the Gulf Cooperation Council countries. ''Renewable and Sustainable Energy Reviews, 28'', 246–259. https://doi.org/10.1016/j.rser.2013.07.042</ref> ==== Ekonomske i ekološke implikacije ==== Kapitalni troškovi koje zahtijeva desalinizacija iz obnovljivih izvora su relativno visoki, ali je proizvodnja energije varijabilna. Sistemi za desalinizaciju na solarni i vjetar sada rade u komercijalnim razmjerima u regijama kao što su [[Bliski istok]], [[Australija]] i obale Sjedinjenih Američkih Država.<ref>{{Cite web |date=14. 11. 2023 |title=Veolia inaugurates the largest solar power plant on a desalination plant in the Middle East |url=https://www.veolia.com/en/our-media/news/veolia-inaugurates-largest-solar-power-plant-desalination-plant-middle-east |access-date=6. 12. 2025 |website=Veolia |language=en}}</ref> Ali analiza životnog ciklusa pokazuje da je ekološki otisak sistema za desalinizaciju na solarni ili vjetar pogon mnogo manji od onog kod procesa baziranih na fosilnim gorivima. Prema IRENA-i (2022), u poređenju sa konvencionalnim metodama, obnovljiva desalinizacija može smanjiti emisije ugljika i do 80%. U nekoliko obalnih regija, nivelisana cijena vode iz PV-RO hibridnih sistema pada ispod 1 dolara po kubnom metru i približava se desalinizaciji pogonjenoj mrežom.<ref>Kalogirou, S. A. (2005). Seawater desalination using renewable energy sources. ''Progress in Energy and Combustion Science, 31''(3), 242–281. https://doi.org/10.1016/j.pecs.2005.03.001</ref> ==== Primjene u društvenom i regionalnom kontekstu ==== U humanitarnim i vanmrežnim primjenama, desalinizacija iz obnovljivih izvora je važan alat. Prijenosne solarne jedinice za desalinizaciju već se razvijaju za pomoć u slučaju katastrofa i vojnu upotrebu. One će im obezbijediti pitku vodu iz morske ili bočate vode i zahtijevat će vrlo malo održavanja. Nacionalni institut za okeansku tehnologiju (NIOT) uspješno je pokrenuo solarno potpomognute jedinice za desalinizaciju na ostrvskim teritorijama u Indiji, dok pilot projekti u Kaliforniji koriste koncentrisanu solarnu energiju za tretman poljoprivrednog otjecanja ([[UN|Ujedinjene nacije]], 2023).<ref>Ali, M. T., Fath, H. E. S., & Armstrong, P. R. (2011). A comprehensive techno-economical review of indirect solar desalination. ''Renewable and Sustainable Energy Reviews, 15''(8), 4187–4199. https://doi.org/10.1016/j.rser.2011.06.006</ref><ref>World Bank. (2020). Renewable Energy Desalination: An Emerging Solution to Close the Water Gap in the Middle East and North Africa. World Bank Report. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/12219</ref> ==== Budući izgledi ==== Svijet u cjelini pokazuje ogroman potencijal obnovljive desalinizacije, jer zemlje rade na održivim rješenjima za prevazilaženje nestašice vode. Kako se razvijaju nove tehnologije poput skladištenja energije, umjetne inteligencije za optimizaciju procesa i grafenskih membrana, očekuje se da će se postići još bolja efikasnost. Dok se tehnologija desalinizacije nastavlja razvijati, Međunarodno udruženje za desalinizaciju procjenjuje da bi 20% novih kapaciteta desalinizacije trebalo dolaziti iz obnovljivih izvora do 2035. godine (IRENA, 2022). Uprkos nizu izazova, kao što su troškovi, povremenost i potreba za povećanjem implementacije obnovljivih izvora, integracija obnovljivih izvora se smatra jednim od najodrživijih pristupa održivom sakupljanju vode u novom vijeku.<ref>Elimelech, M., & Phillip, W. A. (2011). The future of seawater desalination: Energy, technology, and the environment. ''Science, 333''(6043), 712–717. https://doi.org/10.1126/science.1200488</ref> ==== Passarell ==== Passarell proces koristi smanjeni [[atmosferski pritisak]], umjesto toplote za pokretanje evaporativne desalinizacije. Čista vodena para generirana destilacijom se zatim komprimira i kondenzira pomoću naprednog kompresora. Proces kompresije poboljšava efikasnost destilacije stvaranjem smanjenog pritiska u komori za isparavanje. Kompresorska [[centrifuga]] centrifugira čistu vodenu paru nakon što se provuče kroz demister (uklanjajući zaostale nečistoće) uzrokujući njen pritisak na cijevi u komori za sakupljanje.<ref name="The Passarell Process">[http://www.waterdesalination.com/theory.htm The "Passarell" Process]. Waterdesalination.com (November 16, 2004). Retrieved May 14, 2012.</ref> Kompresija pare povećava njenu temperaturu. Toplota se prenosi na ulaznu vodu koja ulazi u cijevi, isparavajući vodu u cijevima. [[Vodena para]] kondenzuje se na vanjskoj strani cijevi kao proizvodna voda. Kombinacijom nekoliko fizičkih procesa, Passarell omogućava recikliranje većine energije sistema kroz procese isparavanja, odmagljivanja, kompresije pare, kondenzacije i kretanja vode.<ref name="The Passarell Process"/> ==== Geotermalna energija ==== Geotermalna energija može pokrenuti desalinizaciju. Na većini lokacija, [[geotermalna desalinizacija]] je bolja od korištenja rijetkih podzemnih ili površinskih voda, kako sa ekološkog tako i sa ekonomskog aspekta. ==== Nanotehnologija ==== [[Nanocjevna membrana|Nanocjevne membrane]] veće propusnosti od [[membrana]] date generacije mogu dovesti do smanjenja površine postrojenja za desalinizaciju metodom rotora. Također je sugerisano da će upotreba takvih membrana dovesti do smanjenja energije potrebne za desalinizaciju.<ref name="LLNL">{{cite press release |title = Nanotube membranes offer possibility of cheaper desalination |publisher = Lawrence Livermore National Laboratory Public Affairs |date = 18. 5. 2006 |url = http://www.llnl.gov/pao/news/news_releases/2006/NR-06-05-06.html |access-date = 7. 9. 2007 |archive-url = https://web.archive.org/web/20061001091253/http://www.llnl.gov/pao/news/news_releases/2006/NR-06-05-06.html |archive-date = 1. 10. 2006 }}</ref> Hermetičke, sulfonirane [[Nanotehnologija|nano]]-kompozitne membrane pokazale su se sposobnima za uklanjanje različitih zagađivača<!-- U prethodnoj izjavi se tvrdilo da se "gotovo svi zagađivači uklanjaju..." Ovo nije ispravna izjava. Izjava bi se trebala fokusirati na ono što je zapravo prikazano i dokazano. --> do nivoa dijelova na milijardu, <!-- Ova izjava je nejasna i nije korisna. Potrebno je spomenuti specifičan proces ili izjavu treba ukloniti. -->i imaju malu ili nikakvu osjetljivost na visoke nivoe koncentracije [[soli]].<ref>{{cite web|last=Cao|first=Liwei|url=https://patents.google.com/patent/US8222346/en?oq=Dais+Analytic+desalination |title=Patent US8222346 – Block copolymers and method for making same |access-date=9. 7. 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Wnek|first=Gary|url=https://patents.google.com/patent/US6383391/en?oq=Dais+Analytic+desalination |title=Patent US6383391 – Water-and ion-conducting membranes and uses thereof |access-date=9. 7. 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Cao|first=Liwei|url=http://www.prnewswire.com/news-releases/dais-analytic-corporation-announces-product-sale-to-asia-functional-waste-water-treatment-pilot-and-key-infrastructure-appointments-210236821.html |title= Dais Analytic Corporation Announces Product Sale to Asia, Functional Waste Water Treatment Pilot, and Key Infrastructure Appointments |agency=PR Newswire |date=5. 6. 2013 |access-date=9. 7. 2013}}</ref> ==== Biomimeza ==== [[Biomimetika]]: [[Biološka membrana|membrane]] su još jedan pristup.<ref>{{cite web |url= http://www.sandia.gov/water/desal/research-dev/membrane-tech.html |title=Sandia National Labs: Desalination and Water Purification: Research and Development |publisher=sandia.gov |year=2007 |access-date=9. 7. 2013}}</ref> ==== Elektrohemijski ==== U 2008., Siemens Water Technologies je najavio tehnologiju koja primjenjuje električna polja za desalinizaciju jednog kubnog metra vode, koristeći pritom samo navodnih 1,5 kWh energije. Ako je tačno, ovaj proces bi potrošio polovinu energije u odnosu na druge procese.<ref>[http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Singapore/Story/A1Story20080623-72473.html Team wins $4m grant for breakthrough technology in seawater desalination] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414025925/http://news.asiaone.com/News/AsiaOne%2BNews/Singapore/Story/A1Story20080623-72473.html |date=14. 4. 2009 }}, The Straits Times, June 23, 2008</ref> Od 2012. demonstracijsko postrojenje je radilo u [[Singapur]]u.<ref>{{cite web|url=http://www.mining.com/new-desalination-process-uses-50-less-energy-78254/|title=New desalination process uses 50% less energy {{!}} MINING.com|date=6. 9. 2012|website=MINING.com|language=en-US|access-date=11. 6. 2016}}</ref> Researchers at the University of Texas at Austin and the University of Marburg are developing more efficient methods of electrochemically mediated seawater desalination.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2013/06/130627125525.htm|title=Chemists Work to Desalinate the Ocean for Drinking Water, One Nanoliter at a Time|work=Science Daily|date=27. 6. 2013|access-date=29. 6. 2013}}</ref> ==== Elektrokinetički šokovi ==== Proces koji koristi elektrokinetičke udarne valove može se koristiti za postizanje desalinizacije bez membrane na sobnoj temperaturi i pritisku.<ref>{{cite journal |url=http://microfluidics.stanford.edu/Publications/ITP/Shkolnikov%202012%20Desalination%20and%20hydrogen,%20chlorine,%20and%20sodium%20hydroxide%20production%20via%20electrophoretic%20ion%20exchange%20and%20precipitation.pdf |title=Desalination and hydrogen, chlorine, and sodium hydroxide production via electrophoretic ion exchange and precipitation |volume=14 |issue=32 |pages=11534–45 |first1=Viktor |last1=Shkolnikov |journal=Physical Chemistry Chemical Physics |date=5. 4. 2012 |access-date=9. 7. 2013 |doi=10.1039/c2cp42121f |pmid=22806549 |last2=Bahga |first2=Supreet S. |last3=Santiago |first3=Juan G. |bibcode=2012PCCP...1411534S |archive-date=8. 12. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208155008/http://microfluidics.stanford.edu/Publications/ITP/Shkolnikov%202012%20Desalination%20and%20hydrogen,%20chlorine,%20and%20sodium%20hydroxide%20production%20via%20electrophoretic%20ion%20exchange%20and%20precipitation.pdf }}</ref> U ovom procesu, anioni i kationi u slanoj vodi se zamjenjuju karbonatnim anionima i kalcijevim kationima, respektivno, korištenjem elektrokinetičkih udarnih valova. Kalcijumovi i karbonatni ioni reaguju formirajući kalcijum karbonat, koji se taloži, ostavljajući slatku vodu. Teorijska [[Energetska efikasnost (fizika)|energetska efikasnost]] ove metode je u rangu sa [[elektrodijalizom]] i [[reverznom osmozom]]. ==== Ekstrakcija rastvaračem pri promjeni temperature ==== Ekstrakcija rastvaračem pri promjeni temperature (TSSE) koristi rastvarač umjesto membrane ili visokih temperatura. [[Ekstrakcija rastvaračem]] je uobičajena tehnika u [[hemijskom inženjerstvu]]. Može se aktivirati niskotemperaturnom toplotom (manje od 70&nbsp;°C), što možda ne zahtijeva aktivno zagrijavanje. U jednoj studiji, TSSE je uklonio do 98,4 % [[soli]] u slanoj vodi.<ref>{{Cite web|url=https://www.cnet.com/news/scientists-discover-game-changing-way-to-remove-salt-from-water/|title=Scientists discover a game-changing way to remove salt from water|first=Claire|last=Reilly|website=CNET}}</ref> U slanu vodu se dodaje [[rastvarač]] čija se topljivost mijenja s temperaturom. Na sobnoj temperaturi rastvarač odvlači molekule vode od soli. Rastvarač opterećen vodom se zatim zagrijava, što uzrokuje da rastvarač oslobodi vodu bez soli.<ref>{{Cite web|url=https://singularityhub.com/2019/06/18/inching-towards-abundant-water-new-progress-in-desalination-tech/|title=Inching Towards Abundant Water: New Progress in Desalination Tech|last=Ramirez|first=Vanessa Bates|date=18. 6. 2019|website=Singularity Hub|language=en-US|access-date=19. 6. 2019}}</ref> Može desalinizirati izuzetno slanu salamuru do sedam puta slanije od okeana. Poređenja radi, trenutne metode mogu obraditi samo dvostruko slaniju salamuru. ==== Energija talasa ==== Mali priobalni sistem koristi energiju talasa za desalinizaciju 30–50 m³/dan. Sistem radi bez vanjskog napajanja i napravljen je od recikliranih plastičnih boca.<ref>{{Cite web |last=Blain |first=Loz |date=21. 11. 2022 |title=Wave-powered buoys vastly reduce the ecological cost of desalination |url=https://newatlas.com/good-thinking/oneka-wave-power-desalination/ |access-date=25. 11. 2022 |website=New Atlas |language=en-US}}</ref> == Upotreba širom svijeta == Trade Arabia tvrdi da [[Saudijska Arabija]] proizvodi 7,9 miliona kubnih metara desalinizirane vode dnevno, ili 22% ukupne svjetske proizvodnje, zaključno s krajem 2021. godine.<ref>{{Cite web |last=n.a. |date=31. 5. 2022 |title=Saudi Arabia announces new water projects worth $667 million |url=https://smartwatermagazine.com/news/smart-water-magazine/saudi-arabia-announces-new-water-projects-worth-667-million |access-date=19. 4. 2024 |website=Smart Water Magazine |language=en}}</ref> {{glavni|Desalinizacija po državama}} ==U prirodi== [[Datoteka:Saltcrystals on avicennia marina var resinifera leaves.JPG|thumb|upright=0.5| List mangrove s kristalima soli]] [[Isparavanje]] vode iznad okeana u [[kruženju vode u prirodi]] je prirodni proces desalinizacije. Formiranje [[morski led|morskog leda]] proizvodi led s malo soli, mnogo niže nego u morskoj vodi. Morske [[ptice]] destiliraju morsku vodu koristeći [[protivstrujna izmjena|protivstrujnu izmjenu]] u [[slana žlijezda|žlijezdi]] s [[čudesna mreža|čudesnom mrežom]]. [[Žlijezda]] [[Na+/K+-ATPaza|luči visoko koncentriranu slanu vodu]] koja se nalazi blizu nozdrva iznad kljuna. Ptica zatim "kihne" slanu vodu. Budući da [[slatka voda]] obično nije dostupna u njihovom okruženju, neke morske ptice, poput [[pelikani|[pelikana]], [[burnjak]]a, [[albatros]]a, [[galeb]]ova i [[čigre|čigri]], posjeduju ovu žlijezdu, koja im omogućava da piju slanu vodu iz svog okruženja dok su daleko od kopna.<ref>{{cite book|last1=Proctor|first1=Noble S.|last2=Lynch|first2=Patrick J.|title=Manual of Ornithology|url=https://archive.org/details/manualofornithol0000proc|isbn=978-0-300-07619-6|year=1993|publisher=Yale University Press}}</ref><ref>{{cite web|last=Ritchison|first=Gary|title=Avian osmoregulation|url=http://people.eku.edu/ritchisong/bird_excretion.htm|access-date=16. 4. 2011|archive-date=13. 9. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913150428/http://people.eku.edu/ritchisong/bird_excretion.htm}} including images of the gland and its function</ref> [[Mangrove]] rastu u morskoj vodi; luče so tako što je zarobljavaju u dijelovima korijena, koje zatim jedu životinje (obično [[rakovi]]). Dodatna so uklanja se skladištenjem u lišću koje otpada. Neke vrste mangrova imaju žlijezde na lišću, koje funkcioniraju na sličan način kao žlijezda za desalinizaciju morskih ptica. Sol se izvlači na vanjski dio lista u obliku malih kristala, koji zatim otpadaju s lista. [[Vrbe]] i [[trska]] apsorbiraju sol i druge zagađivače, učinkovito desalinizirajući vodu. Ovo se koristi u vještačkim [[močvara]]ma, za pročišćavanje otpadnih voda.<ref>{{cite web|url=https://www2.humboldt.edu/arcatamarsh/enhancement4.html|title=Enhancement Marshes|website=Arcata's Wastewater Treatment Plant & The Arcata Marsh and Wildlife Sanctuary|access-date=5. 4. 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110808022211/http://www.humboldt.edu/arcatamarsh/enhancement4.html|archive-date=8. 8. 2011}}</ref> ==Društvo i kultura== Uprkos problemima povezanim s procesima desalinizacije, javna podrška njenom razvoju može biti vrlo visoka.<ref>{{cite journal |last1=Ibrahim |first1=Yazan |last2=Ismail |first2=Roqaya A. |last3=Ogungbenro |first3=Adetola |last4=Pankratz |first4=Tom |last5=Banat |first5=Fawzi |last6=Arafat |first6=Hassan A. |title=The sociopolitical factors impacting the adoption and proliferation of desalination: A critical review |journal=Desalination |date=15. 1. 2021 |volume=498 |doi=10.1016/j.desal.2020.114798|bibcode=2021Desal.49814798I |s2cid=228881693 }}</ref><ref name="Heck">{{cite journal|last1=Heck|first1=N.|last2=Paytan|first2=A.|last3=Potts|first3=D.C.|last4=Haddad|first4=B.|date=2016|title=Predictors of local support for a seawater desalination plant in a small coastal community|journal=Environmental Science and Policy|volume=66|pages=101–111|doi=10.1016/j.envsci.2016.08.009|doi-access=free|bibcode=2016ESPol..66..101H }}</ref> One survey of a Southern California community saw 71.9% of all respondents being in support of desalination plant development in their community.<ref name="Heck" /> U mnogim slučajevima, velika nestašica slatke vode odgovara većoj javnoj podršci razvoju desalinizacije, dok područja s niskom nestašicom vode imaju tendenciju da imaju manju javnu podršku za njen razvoj.<ref name="Heck" /> ==Također pogledajte== {{div col|colwidth=18em}} * [[Metal-organski okvir]] * [[Generator atmosferske vode]] * [[Isparavanje rose]] * [[Fleksibilna barža]] * [[Vrhunac vode]] * [[Tehnologija pumpanja leda]] * [[SaltMod|Model desalinizacije tla]] * [[Salinitet tla]] * [[SahysMod|Model saliniteta tla i podzemnih voda]] {{div col end}} ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{Commonscat|Desalination}} * [http://www.idadesal.org International Desalination and Reuse Association] * [http://www.edsoc.com/ European Desalination Society] * [http://www.dme-gmbh.de/desalination-technology/technology-basics/working-principles-in-desalination-systems/ Working principles in desalination systems] * [http://www.desware.net/ Encyclopedia of Desalination and Water Resources] {{Prirodni resursi}} {{Authority control}} [[Kategorija:Ekologija]] [[Kategorija:Filteri]] [[Kategorija:Slatka voda]] [[Kategorija:Vodosnabdijevanje]] [[Kategorija:Desalinizacija vode]] [[Kategorija:Prečišćavanje vode]] snplgyysh5knu2ux3cty98z54bjy5s5 0 534810 3917462 3916007 2026-08-10T16:07:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917462 wikitext text/x-wiki {{Infokutija državno tijelo | ime = Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 100px | slika_opis = Grb Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | država = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | teritorija = | osnivanje = {{Početni datum i godine|2008|04|15}} | prethodnik = | nastalo_iz = | ukidanje = | nasljednik = | spojeno_u = | vrsta = Upravna organizacija s operativnom samostalnošću | nadležnost = {{Plainlist| * Izrada nastavnih planova i programa u skladu sa potrebama policijskih tijela BiH i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti * Školovanje i stručno osposobljavanje i usavršavanje pripadnika policijskih tijela BiH i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti }} | status = | sjedište = [[Mostar]], [[Bosna i Hercegovina]] | koordinate = {{coord|43|18|18|N|17|51|06|E|display=inline,title}} | adresa = Rodoč bb | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | slogan = | zaposleni = 73 (2023)<ref name="Budžet AEPTM 2023">{{Cite web|url=https://aeptm.gov.ba/data/akt/financije/Izvjestaj_o_izvrsenju_proracuna_za_2023.pdf|title=Izvještaj o izvršenju budžeta Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova za 2023. godinu|date=20. 2. 2024|website=aeptm.gov.ba|publisher=AEPTM|access-date=5. 5. 2026}}{{Mrtav link}}</ref> | budžet = 5.467.439,00 KM (2023)<ref name="Budžet AEPTM 2023"/> | direktor = Marko Vujević | šef_agencije = | ministar = ''Upražnjeno'' ([[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti]]) | ključne_osobe = | matična_organizacija = [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] | podružnice = | dokumenti = Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH | veb-sajt = {{URL|aeptm.gov.ba}} | id = | fusnote = Agency for Education and Professional Training }} [[Datoteka:Agency for Education and Professional Training Mostar - Building complex.jpg|mini|desno|300px|Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova u Mostaru, Bosna i Hercegovina]] '''Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova''' je upravna organizacija u sastavu [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstva sigurnosti Bosne i Hercegovine]], nadležna za školovanje i stručno osposobljavanje i usavršavanje pripadnika policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Zakon_policijska_struktura">{{cite web |title=Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://www.psa.gov.ba/Popisi_i_dokumenti/Zakoni/?id=1508 |website=psa.gov.ba |publisher=Agencija za policijsku podršku BiH |access-date=5. 5. 2026 |language=bs }}{{Mrtav link}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=AEPTM – O nama |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Agencija je osnovana na osnovu Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine, koji je usvojen u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupština Bosne i Hercegovine]] 16. aprila 2008.<ref name="Parlament_BiH">{{cite web |title=Podaci o Zakonu o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |website=parlament.ba |publisher=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |access-date=5. 5. 2026 |language=bs |archive-date=25. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125183546/https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |url-status=dead }}</ref> == Historija == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova je uspostavljena kao dio reforme sigurnosnog sektora Bosne i Hercegovine s ciljem standardizacije policijskog obrazovanja i profesionalnog usavršavanja policijskih službenika na državnom nivou.<ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=Historijat Agencije |publisher=AEPTM |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Sa radom je počela 26. februara 2009.<ref>{{cite web |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs |title=O Agenciji |publisher=AEPTM |access-date=5. 5. 2026}}</ref> Iste godine započete su aktivnosti na planiranju trajnog smještaja i izgradnje kompleksa Agencije, u skladu s procjenama potreba za uspostavljanje savremenog sistema policijskog obrazovanja. [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] je 2010. razmotrilo i prihvatilo informaciju o izgradnji kompleksa i finansijski okvir projekta koji je predviđao realizaciju u više faza iz budžetskih sredstava [[Institucije Bosne i Hercegovine|institucija Bosne i Hercegovine]].<ref name="AktaTemeljac">{{Citiranje weba |url=https://www.akta.ba/investicije/projekti/33962/polozen-kamen-temeljac-za-izgradnju-kompleksa-aeptm-a |title=Položen kamen temeljac za izgradnju kompleksa AEPTM-a |publisher=Akta.ba |date=2011 |access-date=21. 5. 2026}}</ref> U okviru realizacije projekta, [[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]] je Agenciji dodijelila zemljište za izgradnju kompleksa u [[Mostar]]u, nakon čega su pokrenute pripremne aktivnosti, uključujući izradu projektne dokumentacije i pribavljanje potrebnih odobrenja. Izgradnja kompleksa, koji obuhvata nastavne, upravne, smještajne i sportske kapacitete, imala je za cilj stvaranje uslova za izvođenje osnovne, stručne i specijalističke obuke policijskih službenika i drugih subjekta sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine. == Pravni status i nadležnosti == Nadležnosti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova definisane su članom 19. Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Agencija je nadležna za: * razvijanje, usklađivanje i predlaganje nastavnih planova i programa obuke u skladu sa potrebama policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti; * organizovanje i provođenje školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja pripadnika policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti (osnovna, specijalistička, stalna i drugi vidovi policijske obuke); * razvijanje naučno-istraživačke djelatnosti i doprinos ukupnom unapređenju i osavremenjivanju policijskog rada; * bibliotekarske poslove; * vođenje odgovarajuće evidencije i dokumentacije iz svoj nadležnosti u skladu s važećim propisima.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> == Organizacijska struktura == Agencijom za školovanje i stručno usavršavanje kadrova rukovodi direktor. Direktor ima zamjenika, koji je za svoj rad odgovoran direktoru. Direktora i zamjenika direktora imenuje [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeće ministara BiH]] na prijedlog [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministra sigurnosti BiH]], u skladu sa Zakonom o ministarskim imenovanjima, imenovanjima Vijeća ministara i drugim imenovanjima Bosne i Hercegovine, na mandat od četiri godine, uz mogućnost reimenovanja u drugom narednom mandatu.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Osnovne organizacijske jedinice Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova su: * Sektor za obuku; * Sektor za planiranje i podršku obuke; * Sektor za administraciju i finansije. Odjel za podršku je samostalna unutrašnja organizacijska jedinica. === Odjel za podršku === Odjel za podršku je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova koja pruža stručnu, administrativnu i tehničku podršku radu direktora i zamjenika direktora Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM">{{cite web |title=Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |url=https://www.aeptm.gov.ba/sites/default/files/datoteke/Pravilnik%20o%20unutarnjoj%20organizaciji%20AEPTM_1.pdf |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026 |language=bs}}</ref> U okviru svojih nadležnosti, Odjel koordiniše aktivnosti rukovodstva Agencije, priprema i obrađuje akte iz nadležnosti direktora i zamjenika direktora, organizuje službena putovanja, sastanke i prijem domaćih i stranih delegacija, te pruža podršku u ostvarivanju saradnje sa domaćim i međunarodnim institucijama iz oblasti policijskog obrazovanja i stručnog usavršavanja.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> Odjel učestvuje u pripremi zakona, podzakonskih akata i drugih općih akata iz djelokruga rada Agencije, izrađuje izvještaje, analize i informacije na osnovu prikupljenih podataka, te učestvuje u izradi godišnjeg plana rada Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za obuku === [[Datoteka:Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova.jpg|mini|desno|300px|Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova u Mostaru tokom zvanične ceremonije]] Sektor za obuku, sa svojim unutrašnjim organizacijskim jedinicama, nadležan je za pripreme, organizaciju i provođenje raznih oblika školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja kadrova za potrebe policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> Sektor za obuku u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za realizaciju stručne obuke i obuke za nivo I i II (osnovna policijska obuka); * Odsjek za specijalističku obuku.<ref name="AEPTM_organizacija">{{cite web |title=Organizacija |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/onama/organizacija |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=5. 5. 2026 |language=bs}}</ref> ==== Odsjek za provođenje stručne obuke i obuke za nivo I i II ==== Odsjek za provođenje stručne obuke i obuke za nivo I i II je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, organizaciju i realizaciju stručne obuke i osnovne policijske obuke kadeta nivoa I i II.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi nastavnih planova i programa, koordiniše izvođenje nastave i prati realizaciju nastavnog procesa, uključujući vođenje službenih evidencija i nastavne dokumentacije. Odsjek također koordiniše angažovanje vanjskih saradnika u realizaciji pojedinih oblika stručne obuke, prati primjenu stručnih procedura i međunarodnih standarda u oblasti policijskog obrazovanja, te osigurava uslove za kvalitetno izvođenje obuke kroz praćenje nastavnih sredstava, opreme i drugih resursa potrebnih za nastavni proces.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za specijalističku obuku ==== Odsjek za specijalističku obuku je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, organizaciju i realizaciju različitih oblika specijalističke obuke u skladu sa policijskih tijela Bosne i Hercegovine i drugih službi i agencija iz oblasti sigurnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi nastavnih planova i programa specijalističke obuke, razvija tematske cjeline za pojedine oblike stručnog osposobljavanja i prati realizaciju obrazovnih aktivnosti. Odsjek vodi evidencije o pohađanju specijalističkih obuka, izrađuje izvještaje i statističke preglede o realizaciji obuke i učesnicima, te ostvaruje saradnju s institucijama u vezi sa unapređenjem poslova sa polaznicima svih oblika specijalističkih obuka.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za planiranje i podršku obuci === Sektor za planiranje i podršku obuci u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost; * Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije.<ref name="AEPTM_organizacija" /> ==== Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost ==== [[Datoteka:Naslovnica priručnika Neposredno osiguranje VIP osoba.png|mini|desno|300px|Izdavačka djelatnost Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova]] Odsjek za izradu i praćenje nastavnih planova i programa obuke, istraživanje, izdavaštvo i bibliotekarsku djelatnost je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za razvoj i unapređenje obrazovnog procesa kroz razvoj nastavnih planova i programa, naučno-istraživačke projekte, izdavačku djelatnost i bibliotekarske aktivnosti.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek učestvuje u izradi i unapređenju nastavnih planova i programa obuke, prati i analizira kvalitet nastavnih sadržaja i realizaciju nastavnog procesa, te organizuje stručne skupove posvećene razmatranju obrazovnih i stručnih pitanja iz oblasti policijskog obrazovanja. Odsjek realizuje naučno-istraživačke i izdavačke projekte s ciljem razvoja stručnih publikacija i nastavnih materijala, upravlja bibliotečkom djelatnošću Agencije, te ostvaruje saradnju s domaćim i međunarodnim institucijama u oblasti istraživanja i primjene evropskih standarda u obrazovanju policijskih kadrova.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije ==== Odsjek za poslove sa polaznicima obuke i evidencije je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za vođenje administrativnih i evidencijskih poslova u vezi sa polaznicima obuke i realizacijom obrazovnih aktivnosti Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek vodi matične evidencije o polaznicima obuke, uključujući prijem i upis polaznika, evidenciju smještaja, kao i evidenciju izdatih certifikata i drugih službenih isprava. Odsjek upravlja centralnom bazom podataka o programima obuke, polaznicima i izdatim kvalifikacijama, te učestvuje u izradi izvještaja i statističkih pregleda o obrazovnim aktivnostima Agencije radi praćenja i unapređenja procesa stručnog usavršavanja.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> === Sektor za administraciju i finansije === Sektor za administraciju i finansije u svom sastavu ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove; * Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom.<ref name="AEPTM_organizacija" /> ==== Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove ==== Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za obavljanje pravnih, kadrovskih i općih administrativnih poslova u okviru rada Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek provodi aktivnosti vezane za primjenu propisa iz oblasti državne službe i radnih odnosa, ostvaruje saradnju s nadležnim institucijama za državnu službu, te vodi kadrovske evidencije i osigurava pristup ličnoj dokumentaciji zaposlenih u skladu sa važećim propisima. Odsjek učestvuje u planiranju stručnog usavršavanja zaposlenih, priprema interne akte koji uređuju prava i obaveze polaznika tokom školovanja i boravka u Agenciji, te obavlja opće administrativne poslove neophodne za funkcionisanje institucije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> ==== Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom ==== Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom je organizacijska jedinica Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova nadležna za planiranje, upravljanje i nadzor finansijskog i materijalnog poslovanja Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> U okviru svojih nadležnosti, Odsjek priprema finansijske planove i budžetske projekcije potrebne za rad Agencije, učestvuje u izradi periodičnih i godišnjih finansijskih izvještaja, te prati realizaciju budžetskih sredstava u skladu sa zakonskim i podzakonskim propisima. Odsjek sarađuje s institucijama nadležnim za finansijsku reviziju i internu kontrolu, osigurava pravilnu primjenu finansijskih propisa i procedura, te obavlja poslove verifikacije i evidencije finansijske dokumentacije radi zakonitog i efikasnog upravljanja budžetskim i materijalnim resursima Agencije.<ref name="Pravilnik_AEPTM" /> == Razvoj i usklađivanje nastavnih planova i programa == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine razvija i implementira nastavne planove i programe za osnove, stručne, specijalističke i druge vidove obuka namijenjenim policijskim službenicima i drugim subjektima sistema sigurnosti Bosne i Hercegovine.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Osnovna policijska obuka (nivo I) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/64 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Osnovna policijska obuka (nivo II) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/63 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_Katalog_Obuka">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Katalog stručnih i specijalističkih obuka |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/65 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Nastavni planovi i programi izrađuju se u skladu s nadležnostima Agencije, potrebama policijskih i sigurnosnih agencija, te savremenim standardima profesionalnog osposobljavanja u oblasti unutrašnje sigurnosti.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Proces izrade nastavnih planova i programa zasniva se na analizi potreba institucija sigurnosnog sistema, identifikaciji operativnih i taktičkih zahtjeva radnih mjesta, kao i usklađivanju sa relevantnim zakonodavnim okvirom Bosne i Hercegovine. Poseban značaj ima prilagođavanje sadržaja obuka stvarnim operativnim situacijama, s ciljem unapređenja profesionalnih kompetencija polaznika i jačanja institucionalnih kapaciteta. Nastavni planovi i programi u okviru Agencije obuhvataju širok spektar tematskih oblasti, uključujući sprječavanje i suzbijanje različitih oblika kriminaliteta, kao što su korupcija, organizovani kriminal, trgovina ljudima, trgovina drogom, terorizam, nezakonita trgovina kulturnim dobrima, ratni zločini i krivična djela kažnjiva po međunarodnom pravu. Programi također obuhvataju oblasti zaštite VIP ličnosti, finansijskih i kriminalističkih istraga, kriminalističko-obavještajnog rada, analize rizika, granične sigurnosti, kriminalističke taktike i tehnike, rukovanja vatrenim oružjem, kontradiverzione zaštite, EOD postupaka, samoodbrane i taktičkih intervencija.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Nastavni planovi i programi izrađuju se u skladu s metodologijom razvoja programa obuke u oblasti sigurnosti i obrazovanja odraslih, pri čemu se posebna pažnja posvećuje razvoju praktičnih vještina i sposobnosti odlučivanja u operativnim uslovima. Obuke su strukturirane kao osnovne, stručne, specijalističke, dopunske i instruktorske, čime se osigurava kontinuiran profesionalni razvoj polaznika na različitim nivoima odgovornosti.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Sistem stručnog usavršavanja i osposobljavanja u okviru Agencije zasniva se i na razvoju obuka za instruktore i multiplikatore, kojima se osigurava održivost i prijenos znanja unutar policijskih i sigurnosnih institucija Bosne i Hercegovine. Takve obuke provode se u oblastima kao što su rukovanje vatrenim oružjem, otkrivanje falsifikovanih dokumenata, zaštita VIP osoba, sprječavanje i suzbijanje terorizma, kontradiverziona zaštita, analiza rizika prema modelu CIRAM 2.0, nadzor zelene granice i druge oblasti policijskog i sigurnosnog rada.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> U okviru Agencije razvijaju se i e-kursevi, koji omogućavaju fleksibilnije oblike učenja i kontinuirano stručno usavršavanje, posebno u oblastima policijskog integriteta, ljudskih prava i etike u policijskom radu.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> == Školovanje kadeta i obuka policijskih službenika == ===Osnovna policijska obuka (nivo I i II)=== [[Datoteka:Fingerprinting exercise, Agency for Education and Professional Training, Bosnia and Herzegovina.jpg|mini|desno|300px|Kadeti Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova tokom praktične vježbe iz kriminalističke tehnike vrše uzimanje otisaka prstiju.]] U okviru Agencije za školovanje i stručno usavršavanje kadrova provodi se osnovna policijska obuka (nivo I i II) za kadete [[Policija Bosne i Hercegovine|policijskih agencija Bosne i Hercegovine]]. Obuka prvog nivoa namijenjena je školovanju kadeta za čin policajca, dok je obuka drugog nivoa namijenjena školovanju kadeta za čin mlađeg inspektora. Obuke se izvode u skladu sa nastavnim planovima i programima koje donosi [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministar sigurnosti]].<ref name="Zakon_o_policijskim_sluzbenicima_BiH">{{cite web |author=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |title=Zakon o policijskim službenicima Bosne i Hercegovine |url=https://parlament.ba/law/DownloadDocument?lawDocumentId=a73cb72c-d51b-48f4-a6e7-b849ba2540b9&langTag=hr |website=Parlament.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs |archive-date=25. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125170355/https://parlament.ba/law/DownloadDocument?lawDocumentId=a73cb72c-d51b-48f4-a6e7-b849ba2540b9&langTag=hr |url-status=dead }}</ref> Osnovna policijska obuka zasniva se na kombinaciji teorijske nastave, praktičnih vježbi, situacijske nastave i praktične obuke. Nastavni sadržaji obuhvataju oblasti policijskih ovlaštenja i etike, [[Kriminalistika|kriminalistike]], [[Krivično pravo|krivičnog]] i prekršajnog prava, [[Ljudska prava|ljudskih prava]], krivično-procesnog prava, sigurnosti saobraćaja, rukovanja vatrenim oružjem, specijalnog fizičkog obrazovanja, [[Policijska psihologija|policijske psihologije]], [[informatika|informatike i komunikacija]], [[Engleski jezik|engleskog jezika]], kao i stručnih i operativnih poslova iz nadležnosti pojedinačnih policijskih agencija.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1" /><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2" /> Obuka se realizuje za kadete [[Granična policija Bosne i Hercegovine]], [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] i [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]], pri čemu se stručna i situacijska nastava prilagođavaju poslovima i nadležnostima svake policijske agencije.<ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo1" /><ref name="AEPTM_Osnovna_Obuka_Nivo2" /> Nastavni plan i program osnovne obuke kadeta Granična policija Bosne i Hercegovine usklađen je sa [[Frontex]]-ovim Zajedničkim nastavnim planom i programom osnovne obuke granične i obalske straže Evropske unije (''Common Core Curriculum'').<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo">{{cite web |title=AEPTM potpisala Ugovor o partnerstvu s FRONTEX-om |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/3000 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=11. 5. 2026 |language=bs}}</ref> === Stručna i specijalistička obuka === U okviru svoje nadležnosti, Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine organizuje i provodi stručne i specijalističke obuke namijenjene policijskim službenicima i drugim subjektima sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine.<ref>{{cite web |title=Katalog stručnih i specijalističkih obuka |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/65 |website=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova Bosne i Hercegovine |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Programi obuke usmjereni su na razvoj stručnih znanja, praktičnih vještina i operativnih kompetencija potrebnih za obavljanje policijskih i sigurnosnih poslova u skladu sa nacionalnim zakonodavstvom i međunarodnim standardima.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Stručne i specijalističke obuke obuhvataju širok spektar oblasti iz domena sigurnosti, kriminalistike i policijskog djelovanja, uključujući obuke iz oblasti sprječavanja i suzbijanja različitih oblika kriminaliteta, kriminalističko-obavještajnog rada, finansijskih istraga, posebnih istražnih radnji, granične sigurnosti, zaštite VIP osoba i drugih oblasti policijskog i sigurnosnog rada. Obuke su usmjerene na razvoj praktičnih vještina i sposobnosti postupanja u složenim sigurnosnim situacijama, uključujući primjenu policijskih ovlaštenja, taktičko djelovanje, sigurnosne procedure, upravljanje specijalizovanom opremom i sredstvima, zaštitu osoba i objekata, kao i postupanje u kriznim i vanrednim okolnostima.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> Pored operativno i praktično usmjerenih obuka, Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova realizuje i programe iz oblasti zaštite ljudskih prava, policijske etike, rodne ravnopravnosti, policijskog integriteta i profesionalnih standarda, kao i programe za unapređenje komunikacijskih, organizacijskih i rukovodnih kompetencija policijskih službenika.<ref name="AEPTM_Katalog_Obuka" /> == Saradnja i standardi obuke == Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova ostvaruje saradnju s domaćim i međunarodnim institucijama i organizacijama iz oblasti sigurnosti, policijskog obrazovanja i stručnog usavršavanja. === Saradnja sa domaćim institucijama === Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova razvija kontinuiranu saradnju sa institucijama u okviru sigurnosnog sistema Bosne i Hercegovine, prvenstveno sa [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstvom sigurnosti Bosne i Hercegovine]], kao nadležnim resornim ministarstvom. U operativnom i stručnom smislu, Agencija ostvaruje stalnu saradnju sa policijskim tijelima Bosne i Hercegovine, uključujući [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Graničnu policiju Bosne i Hercegovine]], [[Državna agencija za istrage i zaštitu|Državnu agenciju za istrage i zaštitu]] i [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine|Direkciju za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]], u oblasti planiranja, realizacije i evaluacije programa osnovne, stručne i specijalističke obuke. Saradnja obuhvata i koordinaciju u razvoju nastavnih planova i programa, identifikaciju potreba za obukom, razmjenu stručnih iskustava i zajedničko unapređenje standarda policijskog obrazovanja. Pored policijskih agencija, Agencija razvija saradnju i sa drugim relevantnim institucijama u Bosni i Hercegovini, uključujući [[Oružane snage Bosne i Hercegovine]], [[Obavještajno-sigurnosna agencija Bosne i Hercegovine|Obavještajno-sigurnosnu agenciju Bosne i Hercegovine]], centre za edukaciju sudija i tužilaca (CEST), univerzitete i druge obrazovne i stručne institucije, s ciljem jačanja naučno-stručne osnove policijskog obrazovanja, unapređenja nastavnog procesa i razvoja kadrova u skladu sa savremenim standardima stručnog usavršavanja u oblasti sigurnosti.<ref name="AEPTM_UNSA_sporazum">{{cite web |title=Potpisan Sporazum o naučnoj, obrazovnoj i stručnoj saradnji |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/522 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> === Međunarodna saradnja === Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova ostvaruje saradnju sa brojnim međunarodnim institucijama i organizacijama radi razvoja i unapređenja policijskog školovanja i stručnog osposobljavanja i usavršavanja, kao i institucionalnih kapaciteta. Saradnja obuhvata različite oblike stručne, obrazovne i projektne podrške, a između ostalog uključuje [[Frontex|Evropsku agenciju za graničnu i obalsku stražu (Frontex)]],<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> [[NATO misija u Bosni i Hercegovini|NATO misiju u Bosni i Hercegovini]],<ref name="AEPTM_NATO_DEEP_nastavak">{{cite web |title=Nastavak saradnje NATO DEEP-AEPTM |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/1792 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> [[UNESCO|Organizaciju Ujedinjenih nacija za obrazovanje, nauku i kulturu (UNESCO)]]<ref name="AEPTM_Kulturna_Dobra_Analiza">{{cite web |title=Stručna analiza NPP iz oblasti sprječavanja nezakonite trgovine kulturnim dobrima |url=https://www.aeptm.gov.ba/hr/node/3215 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref><ref name="AEPTM_UNESCO_tehnologije">{{cite web |title=AEPTM i UNESCO: Korištenje tehnologija u suzbijanju nezakonite trgovine kulturnim dobrima |url=https://aeptm.gov.ba/bs/node/2773 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=13. 5. 2026 |language=bs}}</ref> i ICITAP, kroz koje se realizuju aktivnosti usmjerene na razvoj standarda obuke, unapređenje metodologije rada i jačanje usklađenosti sa međunarodnim praksama u oblasti policijskog obrazovanja. Agencija učestvuje i u realizaciji međunarodnih projekata i programa, uključujući IPA programe Evropske unije, Erasmus+ i EU4FAST<ref name="AEPTM_EU4FAST_Dronovi">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Projekat EU4FAST/ CIVIPOL – Projekat za obuku pilota dronova |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2701 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref>, te ostvaruje saradnju sa CEPOL, IOM, DCAF,<ref name="AEPTM_DCAF_Saradnja">{{cite web |author=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |title=Nastavak saradnje sa DCAF-om |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/1195 |website=Aeptm.gov.ba |access-date=20. 5. 2026 |language=bs}}</ref> INTERPA, Ministarstvom unutrašnjih poslova Republike Hrvatske, Ambasadom Ujedinjenog Kraljevstva u Bosni i Hercegovini, Turskom agencijom za saradnju i koordinaciju (TIKA), CIVIPOL, kao i drugim relevantnim međunarodnim partnerima u oblasti sigurnosnog obrazovanja i obuke. ==== Međunarodna certifikacija ==== Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova prvi put je certifikovana 2020. od strane Međunarodnog udruženja direktora za standarde i obuku u oblasti provođenja zakona (IADLEST), čime je potvrđena usklađenost rada Agencije sa međunarodnim standardima kvaliteta u oblasti policijskog [[Obrazovanje u Bosni i Hercegovini|školovanja]] i stručne i specijalističke obuke.<ref name="IADLEST_AEPTM">{{cite web |last=Pfeifer |first=Yvonne |title=IADLEST Academy Accreditation: Bosnia and Herzegovina |website=IADLEST |url=https://www.iadlest.org/news/hot-topics/articleid/704 |access-date=12. 5. 2026 |language=en |archive-date=22. 5. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522201048/https://www.iadlest.org/news/hot-topics/articleid/704 |url-status=dead }}</ref> Recertifikacija Agencije izvršena je 2024.<ref name="AEPTM_IADLEST">{{cite web |title=IADLEST-ov certifikat potvrda profesionalnosti AEPTM-a |website=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova (AEPTM) |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2401 |access-date=12. 5. 2026 |language=bs}}</ref> IADLEST akreditacija predstavlja međunarodni sistem standarda namijenjen policijskim akademijama i institucijama za obuku policijskih službenika, s ciljem unapređenja kvaliteta obrazovanja, stručnog osposobljavanja i usavršavanja i primjene najboljih praksi u oblasti provođenja zakona. U okviru procesa certifikacije vršena je procjena usklađenosti rada Agencije sa 53 sveobuhvatna standarda koji obuhvataju zakonsku usklađenost, međuinstitucionalnu saradnju, organizaciju i upravljanje ljudskim resursima, operativne procedure, infrastrukturu, vođenje evidencija, razvoj i realizaciju nastavnih planova i programa, rad sa polaznicima, informacijsku tehnologiju, finansijsko poslovanje i upravljanje opremom.<ref name="IADLEST_AEPTM" /> ==== Saradnja i partnerstvo sa Frontex-om ==== Agencija sarađuje sa [[Frontex|Evropskom agencijom za graničnu i obalnu stražu (Frontex)]], s kojom je 2025. potpisala ugovor o partnerstvu i pridruženom članstvu.<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> U okviru saradnje s Frontex-om, nastavni planovi i programi osnovne, stručne i specijalističke obuke za pripadnike Granične policije Bosne i Hercegovine usklađivani su sa zajedničkim evropskim kurikulumima za graničnu i obalnu stražu (Common Core Curriculum – CCC).<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> Potpisivanjem sporazuma Agencija je uključena u mrežu partnerskih akademija Frontex-a, koja okuplja obrazovne institucije za obuku pripadnika granične i obalne straže radi razvoja interoperabilnosti, međunarodne saradnje i harmonizacije obrazovnih standarda.<ref name="AEPTM_FRONTEX_partnerstvo" /> Policijski službenici [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Granične policije Bosne i Hercegovine]] koji su osnovnu policijsku obuku završili u Agenciji do 2026. dva puta su učestvovali u Frontex-ovom Programu procjene interoperabilnosti (IAP), koji se provodi radi procjene znanja i kompetencija stečenih kroz obuku usklađenu sa standardima CCC 2022.<ref name="IAP">{{cite web |title=FRONTEX-ov program procjene interoperabilnosti |url=https://www.aeptm.gov.ba/bs/node/2877 |website=aeptm.gov.ba |publisher=Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova |access-date=11. 5. 2026 |language=bs}}</ref> Učešće u programu interoperabilnosti predstavlja dio procesa harmonizacije policijskog obrazovanja Bosne i Hercegovine sa evropskim standardima u oblasti zaštite državne granice i stručnog osposobljavanja policijskih službenika.<ref name="IAP" /> Bosna i Hercegovina je među četiri države koje nisu članice [[Evropska unija|Evropske unije]], a koje su uskladile nastavne planove i programe osnovne policijske obuke kadeta [[Granična policija Bosne i Hercegovine|Granične policije Bosne i Hercegovine]] sa standardima Frontex-ovog kurikuluma CCC 2022.<ref name="IAP" /> == Izdavačka djelatnost == U okviru svoje nadležnosti Agencija razvija stručne publikacije, priručnike i nastavne materijale za potrebe policijskog obrazovanja. == Također pogledajte == * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] * [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] * [[Granična policija Bosne i Hercegovine]] * [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]] * [[Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja]] * [[Agencija za policijsku podršku]] * [[Služba za poslove sa strancima]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.aeptm.gov.ba Službena web stranica] {{Vijeće ministara Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Vladavina zakona u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Obrazovanje u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 2008.]] 42xtpim6512e995w93zjqd10yx7ys84 0 534949 3917461 3898159 2026-08-10T16:01:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917461 wikitext text/x-wiki {{Infokutija državno tijelo | ime = Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja | slika = Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg | veličina_slike = 100px | slika_opis = Grb Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = | prijašnje_ime = | država = {{ZID|Bosna i Hercegovina}} | teritorija = | osnivanje = {{Početni datum i godine|2008|04|15}} | prethodnik = | nastalo_iz = | ukidanje = | nasljednik = | spojeno_u = | vrsta = Upravna organizacija s operativnom samostalnošću | nadležnost = {{Plainlist| * Forenzička ispitivanja i vještačenja * Pružanje stručne pomoći pravosudnim tijelima i policijskim agencijama }} | status = | sjedište = [[Istočno Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | koordinate = {{coord|43|50|00|N|18|22|00|E|display=inline,title}} | adresa = Nikole Tesle 59 | prazna_oznaka1 = | prazni_podaci1 = | prazna_oznaka2 = | prazni_podaci2 = | slogan = | zaposleni = 52 (ukupno) | budžet = | direktor = Radiša Samardžija | šef_agencije = | ministar = ''Upražnjeno'' ([[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministar sigurnosti]]) | ključne_osobe = | matična_organizacija = [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] | podružnice = | dokumenti = Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH | veb-sajt = {{URL|afiv.gov.ba}} | id = | fusnote = Agency for Forensic Examinations and Expertises }} '''Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja''' je upravna organizacija u sastavu [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|Ministarstva sigurnosti Bosne i Hercegovine]], nadležna za obavljanje forenzičkih ispitivanja i vještačenja, pružanje stručne pomoći nadležnim tijelima te razvoj i unapređenje forenzičkih standarda u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]].<ref name="Zakon_policijska_struktura">{{cite web |title=Zakon o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://www.psa.gov.ba/Popisi_i_dokumenti/Zakoni/?id=1508 |website=psa.gov.ba |publisher=Agencija za policijsku podršku BiH |access-date=5. 5. 2026 |language=bs }}{{Mrtav link}}</ref><ref name="AFIVOpći">{{cite web |title=Opšti podaci |url=https://www.afiv.gov.ba/pages/general |website=afiv.gov.ba |publisher=Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja |access-date=24. 5. 2026}}</ref> Agencija je osnovana na osnovu Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine, koji je usvojen u [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Domu naroda Parlamentarne skupština Bosne i Hercegovine]] 16. aprila 2008.<ref name="Parlament_BiH">{{cite web |title=Podaci o Zakonu o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi BiH |url=https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |website=parlament.ba |publisher=Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine |access-date=5. 5. 2026 |language=bs |archive-date=25. 11. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251125183546/https://parlament.ba/law/LawDetails?lawId=978&lang=bs |url-status=dead }}</ref> == Historija == Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja uspostavljena je kao dio reforme sigurnosnog sektora Bosne i Hercegovine s ciljem razvoja i unapređenja forenzičkih kapaciteta, standardizacije forenzičkih postupaka i metoda rada, te pružanja stručne i naučno-tehničke podrške policijskim i pravosudnim institucijama u Bosni i Hercegovini.<ref name="AFIVOpći" /> Sa radom je počela 26. februara 2009.<ref name="AFIVOpći" /> Odlukom [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeća ministara Bosne i Hercegovine]], na 95. Sjednici održanoj 23. јula 2009, osiguran je prostor za trajni smještaj Agencije u objektu u kome je smještena i [[Državna agencija za istrage i zaštitu]]. == Pravni status i nadležnosti == Nadležnosti Agencije za forenzička ispitivanja i vještačenja definisane su članom 14. Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Agencija je nadležna za: * balistička i mehanoskopska vještačenja; * hemijska i toksikološka ispitivanja; * daktiloskopska vještačenja; * grafološka vještačenja; * biološka ispitivanja; * biohemijska ispitivanja; * analize DNK; * specijalističke obuke; * vođenje evidencije, statistika i baza podataka; * vještačenje požara i eksplozija; * pružanje stručne pomoći ostalim tijelima iz Zakona o Direkciji za koordinaciju policijskih tijela i o agencijama za podršku policijskoj strukturi Bosne i Hercegovine; * standardizaciju rada na terenu; * ostale poslove propisane zakonom i drugim propisima.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> == Organizacijska struktura == Agencijom za forenzička ispitivanja i vještačenja rukovodi direktor. Direktor ima zamjenika, koji je za svoj rad odgovoran direktoru. Direktora i zamjenika direktora imenuje [[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine|Vijeće ministara BiH]] na prijedlog [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine|ministra sigurnosti BiH]], u skladu sa Zakonom o ministarskim imenovanjima, imenovanjima Vijeća ministara i drugim imenovanjima Bosne i Hercegovine, na mandat od četiri godine, uz mogućnost reimenovanja u drugom narednom mandatu.<ref name="Zakon_policijska_struktura" /> Osnovne organizacijske jedinice Agencije za forenzička ispitivanja i vještačenja su: * Sektor za biološka, DNK i hemijsko-fizička vještačenja; * Sektor za kriminalističko-tehnička vještačenja; * Sektor za pravne, finansijske i informatičke poslove. Odjeljenje za podršku je samostalna unutrašnja organizacijska jedinica. === Odjeljenje za podršku === Odjeljenje za podršku je organizacijska jedinica Agencije za forenzička ispitivanja i vještačenja koja pruža stručnu, administrativno-tehničku i operativnu podršku radu direktora i zamjenika direktora Agencije, uključujući organizaciju sastanaka rukovodstva, protokolarne poslove, koordinaciju saradnje sa institucijama u Bosni i Hercegovini te međunarodnim i drugim relevantnim institucijama u oblasti forenzičkih ispitivanja i vještačenja i primjene međunarodnih standarda iz ove oblasti. U okviru svojih nadležnosti Odjeljenje vrši standardizaciju rada na terenu, kontrolu primjene propisanih standarda i kontrolu kvaliteta, te koordiniše aktivnosti s agencijama za provođenje zakona u Bosni i Hercegovini i međunarodnim partnerima. Također učestvuje u pripremi i realizaciji radnih sastanaka rukovodstva, prati realizaciju zaključaka sa tih sastanaka te obavlja poslove koordinacije unutar Agencije u vezi sa prikupljanjem statističko-analitičkih podataka, izradom izvještaja, analiza i informacija, kao i pripremom prijedloga godišnjeg programa rada Agencije. Odjeljenje obavlja i poslove odnosa s javnošću, uključujući pripremu saopštenja, organizaciju konferencija za medije, izradu promotivnih materijala i interne komunikacije, kao i protokolarne aktivnosti vezane za rad direktora i zamjenika direktora. Također vodi evidencije dokumenata sa stepenom tajnosti, organizuje prijem pošte i obavlja poslove prevođenja, te osigurava pristup informacijama u skladu sa važećim propisima o slobodi pristupa informacijama i zaštiti ličnih podataka. U oblasti forenzičke prakse, Odjeljenje je nadležno za nadzor nad pravilnim postupanjem sa tragovima i dokaznim materijalom, uključujući njihovo preuzimanje, čuvanje, obradu i vraćanje nadležnim organima, uz osiguranje očuvanja lanca dokaza i usklađenosti sa naučnim i stručnim standardima. Ujedno učestvuje u izradi stručnih procedura, predlaže programe stručnog usavršavanja u ovoj oblasti te učestvuje u njihovoj realizaciji.<ref name="Pravilnik_AFIV">{{cite web |title=Pravilnik o unutrašnjoj organizaciji Agencije za forenzička ispitivanja i vještačenja |url=https://www.afiv.gov.ba/files/pravilnik-sistematizacija.pdf |website=afiv.gov.ba |publisher=Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja |access-date=24. 5. 2026 |language=bs}}</ref> === Sektor za biološka, DNK i hemijsko-fizička vještačenja === Sektor za biološka, DNK i hemijsko-fizička vještačenja ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za biološka i DNK vještačenja; * Odsjek za hemijsko-fizička vještačenja.<ref name="Pravilnik_AFIV" /> === Sektor za kriminalističko-tehnička vještačenja === Sektor za kriminalističko-tehnička vještačenja ima dvije unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za kriminalističko-tehnička vještačenja; * Odsjek za vještačenja digitalnih dokaza.<ref name="Pravilnik_AFIV" /> === Sektor za pravne, finansijske i informatičke poslove === Sektor za za pravne, finansijske i informatičke poslove ima tri unutrašnje organizacijske jedinice, i to: * Odsjek za pravne, kadrovske i opće poslove; * Odsjek za finansijsko-materijalne poslove i upravljanje budžetom; * Odsjek za informatičke poslove.<ref name="Pravilnik_AFIV" /> == Također pogledajte == * [[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] * [[Državna agencija za istrage i zaštitu]] * [[Granična policija Bosne i Hercegovine]] * [[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine]] * [[Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova]] * [[Agencija za policijsku podršku]] * [[Služba za poslove sa strancima]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.afiv.gov.ba Službena web stranica] {{Vijeće ministara Bosne i Hercegovine}} [[Kategorija:Vladavina zakona u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 2008.]] b1oq2nsve2a53b49a1yy1jihldkrns7 0 535241 3917493 3894416 2026-08-10T21:25:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917493 wikitext text/x-wiki {{Infokutija mjesto događaja | ime = BMO Field | slika = BMO Field in 2009.jpg | slika_veličina = 250px | opis = BMO Field 2009. | adresa = 170 Princes' Boulevard | lokacija = [[Toronto]], [[Ontario]], [[Kanada]] | koordinate = {{coord|43|37|58|N|79|25|07|W|type:landmark|display=inline,title}} | vrsta = [[Stadion]] | izgrađeno = 2006–2007. | otvoreno = 28. april 2007. | renovirano = 2010; 2014–2016; 2024–2026. | vlasnik = Grad Toronto | rukovodilac = Maple Leaf Sports & Entertainment | površina = hibridna trava | trošak = 62,9 miliona [[Kanadski dolar|kanadskih dolara]] | arhitekt = Brisbin Brook Beynon Architects; Gensler | graditelj = Maple Leaf Sports & Entertainment | generalni izvođač radova = PCL Constructors Canada Inc. | kapacitet = više od 30.000; 45.736 za [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.]] | dimenzije = nogomet: 105 × 68 m | zakupci = [[Toronto FC]] ([[Major League Soccer|MLS]])<br>[[Toronto Argonauts]] ([[Canadian Football League|CFL]])<br>[[Nogometna reprezentacija Kanade]] (povremeno) | web_stranica = {{URL|bmofield.com}} }} '''BMO Field''' jest [[stadion]] u [[Toronto|Torontu]], u kanadskoj pokrajini [[Ontario]]. Domaći je teren [[Toronto FC]]-a u [[Major League Soccer|MLS]]-u i [[Toronto Argonauts]]a u [[Canadian Football League|CFL]]-u. Otvoren je 28. aprila 2007. kao prvi kanadski stadion građen prvenstveno za [[nogomet]].<ref name="historija">{{cite web |title=History |url=https://www.bmofield.com/venue-information/history |website=BMO Field |access-date=5. 6. 2026}}</ref> Stadion je izgrađen za 62,9 miliona [[Kanadski dolar|kanadskih dolara]] javno-privatnim modelom koji je uključivao tri nivoa vlasti i Maple Leaf Sports & Entertainment. U prvoj godini bio je glavni stadion [[Svjetsko prvenstvo za igrače do 20 godina 2007.|FIFA U-20 Svjetskog prvenstva 2007]], a kasnije je ugostio utakmice reprezentacije Kanade, MLS Cup, [[Grey Cup]], međunarodne [[ragbi]]jaške i lakros utakmice te koncerte.<ref name="historija"/> == Historija == Prvobitna podloga bila je vještačka trava, što je izazivalo kritike igrača i navijača. Prirodna trava uvedena je 2009. za prijateljsku utakmicu protiv [[Real Madrid CF|Real Madrida]], a od 2010. stadion ima travnatu podlogu s grijanjem, prilagođenu proljetnim i jesenjim uslovima u Torontu.<ref name="historija" /> Velika obnova počela je 2014. i izvedena je u dvije glavne faze. Prva faza, završena u maju 2015, dodala je 8.400 mjesta, nove klupske prostore, lože, toalete, prodajna mjesta i proširene tribine. Druga faza obuhvatila je krovnu konstrukciju iznad većine tribina, novi sistem ozvučenja i rasvjete te prilagodbe za kanadski fudbal.<ref name="renovacija">{{cite web |title=BMO Field Renovation Officially Underway |url=https://www.torontofc.ca/news/bmo-field-renovation-officially-underway |website=Toronto FC |access-date=5. 6. 2026}}</ref> == Arhitektura i oprema == Stadion su izvorno projektovali Brisbin Brook Beynon Architects, a PCL Constructors Canada Inc. bio je glavni izvođač radova. Arhitektonska organizacija ACO Toronto navodi da je objekt završen 2007. i da je građen za domaće utakmice Toronto FC-a, uz uklapanje dijelova nekadašnje zgrade kanadske Kuće slavnih sporta koja se nalazila na istoj lokaciji.<ref name="aco">{{cite web |title=Exhibition Place; BMO Field |url=https://www.acotoronto.ca/building.php?ID=8577 |website=ACO Toronto |access-date=5. 6. 2026 |archive-date=6. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206074326/https://www.acotoronto.ca/building.php?ID=8577 |url-status=dead }}</ref> Gensler je radio na kasnijem proširenju i obnovi stadiona. Ti radovi obuhvatili su dodatne tribinske nivoe, lože, klupske prostore, unutrašnje izmjene svlačionica, novi videoekran, krovnu konstrukciju u stilu evropskih nogometnih stadiona i zahvate potrebne za utakmice CFL-a, uključujući hibridnu podlogu i pomične južne tribine.<ref name="gensler">{{cite web |title=BMO Field |url=https://www.gensler.com/projects/bmo-field |website=Gensler |access-date=5. 6. 2026}}</ref> Redovni kapacitet stadiona iznosi više od 30.000 mjesta, uz mogućnost privremenog proširenja za veće događaje. Za [[Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026.]] planirano je dodavanje 17.756 mjesta, čime se kapacitet povećava na 45.736 mjesta.<ref name="fifa26">{{cite web |title=FIFA World Cup 2026 |url=https://www.bmofield.com/events/fifa26 |website=BMO Field |access-date=5. 6. 2026}}</ref> == Korisnici i događaji == Glavni korisnik stadiona od otvaranja je Toronto FC. Klub je na BMO Fieldu izgradio prepoznatljivu navijačku kulturu, posebno na južnoj tribini, gdje se okupljaju organizovane navijačke grupe. Stadion je povremeno domaćin i utakmica muške i ženske nogometne reprezentacije Kanade.<ref name="historija"/> Toronto Argonautsi su 2015. najavili prelazak na BMO Field, a od sezone 2016. stadion koriste za domaće utakmice u CFL-u. Iste godine stadion je bio domaćin Grey Cupa, a ugostio je i MLS Cup 2016, finale u kojem je [[Seattle Sounders FC]] pobijedio Toronto FC poslije izvođenja jedanaesteraca.<ref name="historija"/> Za Svjetsko prvenstvo u nogometu 2026. stadion se koristi pod turnirskim nazivom Toronto Stadium. Toronto je jedan od dva kanadska grada domaćina, uz [[Vancouver]], a na BMO Fieldu planirano je šest utakmica turnira.<ref name="fifa26"/> == Slike == <gallery mode="packed" heights="170"> Datoteka:BMO Field in 2009.jpg|BMO Field 2009. Datoteka:BMO Field Toronto 2007.jpg|Unutrašnjost stadiona 2007. Datoteka:BMO Field exterior, Toronto.JPG|Vanjski izgled stadiona. Datoteka:Bmo field (8820851518).jpg|Stadion tokom utakmice. </gallery> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Službeni sajt|https://www.bmofield.com/}} {{Stadioni Svjetskog prvenstva u nogometu 2026.}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:BMO Field}} [[Kategorija:Sport u Torontu]] [[Kategorija:Sportski objekti u Kanadi]] prlen0svl8i63t3tu0vhni00559nu6q 0 535768 3917569 3914703 2026-08-11T11:57:07Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917569 wikitext text/x-wiki {{Infokutija organizacija | ime = Evropski savez psiholoških udruženja | izvorno_ime = European Federation of Psychologists' Associations | slika = Efpa logo.jpg | veličina_slike = | opis_slike = Logo organizacije EFPA | karta = | veličina_karte = | opis_karte = | skraćenica = EFPA | uzrečica = | prethodnik = | nasljednik = | datum_osnivanja = {{Početni datum i godine|1981}} | datum_gašenja = | vrsta = [[Krovna organizacija]] | status = Aktivna | cilj = Promovisanje i unapređenje psihologije kao stručne i naučne discipline | glavno_sjedište = Grasmarkt 105/39, B-1000 [[Brisel]], [[Belgija]] | glavno_sjedište_koordinate = <!-- {{coord|LAT|LON|display=inline,title}} --> | područje_utjecaja = [[Evropski ekonomski prostor]] | članstvo = 39 udruženja | jezik = [[Engleski jezik|engleski]], [[Francuski jezik|francuski]] | generalni_sekretar = | lider_vrsta1 = Predsjednik | lider_ime1 = [[Christoph Steinebach]] | lider_vrsta2 = Generalna direktorica | lider_ime2 = Sabine Steyaert | lider_vrsta3 = | lider_ime3 = | lider_vrsta4 = | lider_ime4 = | lider_vrsta5 = | lider_ime5 = | lider_vrsta6 = | lider_ime6 = | lider_vrsta7 = | lider_ime7 = | glavni_organ = Generalna skupština | budžet = | broj_zaposlenih = | broj_volontera = | veb-sajt = {{URL|http://www.efpa.eu}} }} '''Evropski savez psiholoških udruženja (EFPA)''' krovna je organizacija nacionalnih naučnih i stručnih društava iz oblasti [[psihologija|psihologije]] sa područja [[Evropa|Evrope]]. == Historija == Evropski savez psiholoških udruženja osnovan je 1981, kada je u [[Heidelberg]]u održana i prva generalna skupština. Od tada se generalne skupštine organizuju svake dvije godine u različitim evropskim gradovima. Počevši od 1995, skupština se održava u okviru Evropskog kongresa psihologije, koji se također organizuje bijenalno.<ref name="Freeman_Steyaert_2011">{{cite journal |last1=Freeman |first1=Richard P. J. |last2=Steyaert |first2=Sabine |date=1. 1. 2011 |title=The History and Organization of the European Federation of Psychologists' Associations (EFPA) |journal=European Psychologist |volume=16 |issue=2 |pages=90–99 |doi=10.1027/1016-9040/a000085 |issn=1016-9040 |url=https://econtent.hogrefe.com/doi/abs/10.1027/1016-9040/a000085 |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> == Ciljevi == Cilj saveza je promovisanje i unapređenje psihologije kao struke i naučne discipline, sa posebnim naglaskom na primijenjenu psihologiju, te na obrazovanje, usavršavanje i naučna istraživanja povezana sa psihološkom praksom.<ref name="Stirn_EFPA">{{cite web |last=Stirn |first=Senja |title=EFPA - Fédération européenne des associations des psychologues |publisher=Réseau Européen des Psychologues |url=https://www.reseaupsychologues.eu/EFPA-Federation-europeenne-des-associations-des-psychologues_a2014.html |access-date=6. 7. 2026 |language=fr}}</ref> Službeno glasilo organizacije je naučni časopis ''[[European Psychologist (časopis)|European Psychologist]]''. Federacija je 2009. pokrenula i uspostavila EuroPsy registar. == Članstvo == EFPA okuplja dvije kategorije članstva: punopravne članice i pridružene članice. Članstvo je dostupno isključivo udruženjima i organizacijama, a ne pojedinačnim psiholozima.<ref name="EFPA_Membership">{{cite web |title=About membership |publisher=European Federation of Psychologists' Associations |url=https://www.efpa.eu/membership/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> === Punopravne članice === Punopravne članice su nacionalna psihološka udruženja koja predstavljaju psihologe u pojedinim evropskim državama i promovišu psihologiju kao nauku, profesiju i područje obrazovanja. U pravilu, iz svake države može biti primljena samo jedna punopravna članica, odnosno zajednička organizacija nacionalnih psiholoških udruženja ako ih u toj državi postoji više.<ref name="EFPA_Full_Members">{{cite web |title=Full Members |publisher=European Federation of Psychologists' Associations |url=https://www.efpa.eu/full-members/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> Evropski savez psiholoških udruženja okuplja 37 nacionalnih psiholoških udruženja iz svih 27 država članica [[Evropska unija|Evropske unije]], tri države članice [[Europsko udruženje slobodne trgovine|Evropskog udruženja slobodne trgovine]] (Norveška, Island i Lihtenštajn), kao i iz Albanije, San Marina, Srbije, Švicarske, Turske, Ukrajine i Ujedinjenog Kraljevstva. Ta udruženja zajedno predstavljaju više od 400.000 psihologa.<ref name="EFPA_About">{{cite web |title=About EFPA |publisher=European Federation of Psychologists' Associations |url=https://www.efpa.eu/about-efpa/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! scope="col" | Država !! scope="col" | Naziv udruženja !! scope="col" | Osnovano !! scope="col" | Broj članova |- | [[Albanija]] | [https://www.urdhriipsikologut.al/ Komora psihologa u Republici Albaniji] || 2017. || 1.555<ref name="Urdhri_Psikologut_Members">{{cite web |title=Lista e Anëtarëve |publisher=Urdhri i Psikologut në Shqipëri |url=https://regjistri.urdhriipsikologut.al/members/list |access-date=6. 7. 2026 |language=sq}}</ref> |- | [[Austrija]] || [https://www.boep.or.at/ Strukovno udruženje austrijskih psihologa] || 1953. || 7.500<ref name="BOEP_7500_Mitglieder">{{cite web |date=2025 |title=7.500 Mitglieder im BÖP – Neuer Mitglieder-Rekord! |publisher=Berufsverband Österreichischer Psychologinnen und Psychologen |url=https://www.boep.or.at/aktuelles/detail?news_item_id=6936b31d3c15c83afc000126 |access-date=6. 7. 2026 |language=de}}</ref> |- | [[Belgija]] || [https://www.bfp-fbp.be/ Savez psihologa Belgije] || 1947. || |- | [[Bugarska]] || [http://psychology-bg.org/ Društvo psihologa u Republici Bugarskoj] || 1969. || |- | [[Češka]] || [https://upacr.cz/ Unija psiholoških udruženja Češke Republike] || 1995. || |- | [[Danska]] || [https://www.dp.dk/ Udruženje psihologa Danske] || 1947. || |- | [[Estonija]] || [http://www.epl.org.ee/wb/ Savez psihologa Estonije] || 1988. || 172<ref name="EPL_Liikmed">{{cite web |title=Eesti Psühholoogide Liit |publisher=Eesti Psühholoogide Liit |url=https://www.epl.org.ee/wb/pages/liikmed.php |access-date=6. 7. 2026 |language=et}}</ref> |- | [[Finska]] || [https://www.psyli.fi/ Savez psihologa Finske] || 1957. || 8.400<ref name="Psykologiliitto_Perustiedot">{{cite web |title=Psykologiliitto on psykologien ammatti- ja edunvalvontajärjestö |publisher=Suomen Psykologiliitto ry |url=https://www.psyli.fi/me/liiton-perustiedot/ |access-date=6. 7. 2026 |language=fi}}</ref> |- | [[Francuska]] || [https://ffpp.net/ Francuski savez psihologa i psihologije] || 2003. || |- | [[Grčka]] || [https://seps.gr/ Udruženje psihologa Grčke] || 1963. || |- | [[Hrvatska]] || [https://www.psihologija.hr/ Hrvatsko psihološko društvo] || 1953.<ref name="ReseauPsychologues_Croatie">{{cite web |title=Psychology web |publisher=Réseau Européen des Psychologues |url=https://www.reseaupsychologues.eu/CROATIE_a1712.html |access-date=6. 7. 2026 |language=fr}}</ref> || |- | [[Irska]] || [https://www.psychologicalsociety.ie/ Psihološko društvo Irske] || 1970. || 5.700<ref name="PSI_About">{{cite web |title=About Us |publisher=Psychological Society of Ireland |url=https://www.psychologicalsociety.ie/about |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> |- | [[Island]] || [https://sal.is/ Udruženje psihologa Islanda] || 1954. || |- | [[Italija]] || [https://www.inpa-europsy.it/ Italijanska mreža udruženja psihologa] || 2014. || |- | [[Kipar]] || [https://www.cypsa.org.cy/ Udruženje psihologa Kipra] || 1980. || |- | [[Latvija]] || [https://lppapsihologs.lv/ Udruženje profesionalnih psihologa Latvije] || 1994. || |- | [[Lihtenštajn]] || [https://www.bpl.li/ Strukovno udruženje psihologa Lihtenštajna] || 1977. || |- | [[Litvanija]] || [http://www.psichologusajunga.lt/ Savez psihologa Litvanije] || 1958. || 601<ref name="IUPsyS_Lithuania">{{cite web |title=Lithuanian Psychological Association |publisher=International Union of Psychological Science |url=https://www.iupsys.net/about/members/national-members/lithuania/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> |- | [[Luksemburg]] || [https://www.slp.lu/fr/ Luksemburško psihološko društvo] || 1985. || |- | [[Mađarska]] || [https://mpt.hu/ Mađarsko psihološko društvo] || 1928. || |- | [[Malta]] || [https://www.mcp.org.mt/ Komora psihologa Malte] || 2016. || |- | [[Nizozemska]] || [https://nip.nl/ Nizozemski institut psihologa] || 1938. || 13.000 |- | [[Norveška]] || [https://www.psykologforeningen.no/ Udruženje psihologa Norveške] || 1934 || |- | [[Njemačka]] || Savez njemačkih udruženja psihologa<ref>Savez nema zasebnu veb-stranicu, već funkcioniše kao krovno koordinacijsko tijelo osnovano 1959. Njegove aktivnosti i administrativni poslovi vode se preko zvaničnih stranica udruženja osnivača: [https://www.bdp-verband.de/ Udruženja profesionalnih psihologa (BDP)] i [https://www.dgps.de/ Njemačkog društva za psihologiju (DGPs)].</ref> || 1958. || 15.000 |- | Poljska || [https://psych.org.pl/ Poljsko psihološko društvo] || 1948. || |- | Portugal || [https://www.ordemdospsicologos.pt/pt Komora psihologa Portugala] || 2008. || |- | Rumunija || [https://copsi.ro/ Komora psihologa Rumunije] || 2004. || |- | San Marino || [https://www.ordinepsicologirsm.sm/ Komora psihologa Republike San Marino] || 1985. || 89<ref name="Ordine_Psicologi_RSM">{{cite web |title=Ordine degli Psicologi della Repubblica di San Marino |publisher=Ordine degli Psicologi della Repubblica di San Marino |url=https://www.ordinepsicologirsm.sm/ |access-date=6. 7. 2026 |language=it}}</ref> |- | Srbija || [https://dps.org.rs/ Društvo psihologa Srbije] || 1953.<ref name="DPS_Srbija_O_Drustvu">{{cite web |title=O društvu |publisher=Društvo psihologa Srbije |url=https://www.dps.org.rs/o-drustvu/ |access-date=6. 7. 2026 |language=sr}}</ref> || |- | Slovačka || [https://www.komorapsychologov.sk/ Slovačka komora psihologa] || 2005. || |- | Slovenija || [http://www.dps.si/ Društvo psihologa Slovenije] || 1954.<ref name="DPS_O_Drustvu">{{cite web |date=14. 11. 2018 |title=Društvo psihologov Slovenije |publisher=Društvo psihologov Slovenije |url=http://www.dps.si/2018/11/drustvo-psihologov-slovenije/ |access-date=6. 7. 2026 |language=sl}}</ref> || 600<ref name="DPS_O_Drustvu" /> |- | Španija || [https://www.cop.es/ Komora psihologa Španije] || 1979. || 43.628<ref name="Infocop_INE_Estadistica">{{cite web |date=14. 5. 2026 |title=El INE registra un nuevo aumento en el número de psicólogas y psicólogos de la rama sanitaria colegiados |publisher=Infocop |url=https://www.infocop.es/estadistica-colegiados-de-la-rama-sanitaria/ |access-date=6. 7. 2026 |language=es}}</ref> |- | Švedska || [https://www.psykologforbundet.se/ Švedsko udruženje psihologa] || 1955. || 14.000<ref name="Psykologforbundet_Official">{{cite web |title=Sveriges Psykologförbund |publisher=Sveriges Psykologförbund |url=https://www.psykologforbundet.se/ |access-date=6. 7. 2026 |language=sv}}</ref> |- | Švicarska || [https://www.psychologie.ch/en Savez psihologa Švicarske] || 1987. || 12.000<ref name="Prevention_CH_FSP">{{cite web |title=Fédération suisse des psychologues FSP |publisher=Prevention.ch |url=https://www.prevention.ch/fr/organisation/f%C3%B6deration-der-schweizer-psychologinnen-und-psychologen-fsp |access-date=6. 7. 2026 |language=fr}}</ref> |- | Turska || [https://psikolog.org.tr/ Udruženje psihologa Turske] || 1976. || 100.000<ref name="TPA_About_Us">{{cite web |title=Turkish Psychological Association ABOUT US |publisher=International Union of Psychological Science |url=https://www.iupsys.net/wp-content/uploads/2023/02/Turkish-Psychological-Association-About-Us.pdf |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> |- | Ukrajina || [https://www.npa-ua.org/ Nacionalno psihološko udruženje Ukrajine] || 2017. || 3.232<ref name="NPA_Ukraine_About">{{cite web |title=About National Psychological Association of Ukraine |publisher=National Psychological Association of Ukraine |url=https://npa-ua.org/en/about/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> |- | Ujedinjeno Kraljevstvo || [https://www.bps.org.uk/ Britansko psihološko društvo] || 1901. || 60.000<ref name="BPS_Who_We_Are">{{cite web |title=Who we are |publisher=The British Psychological Society |url=https://www.bps.org.uk/who-we-are |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> |} === Pridružene članice === Pridružene članice su evropske organizacije koje djeluju u određenim oblastima psihologije ili predstavljaju posebne grupe psihologa, studenata ili nastavnika psihologije. One učestvuju u radu EFPA-e kroz stručnu saradnju, razmjenu informacija, učešće na Evropskom kongresu psihologije i doprinos razvoju zajedničkih stručnih i naučnih inicijativa.<ref name="EFPA_Associate_Members">{{cite web |title=Associate Members |publisher=European Federation of Psychologists' Associations |url=https://www.efpa.eu/efpa-associate-members/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> U rad Evropskog saveza psiholoških udruženja uključeno je ukupno 16 pridruženih organizacija.<ref name="EFPA_Associate_Members" /> {| class="wikitable sortable" ! Skraćenica ! Naziv asocijacije ! Izvorni naziv (en) ! Osnovano |- | EAAP || [https://www.eaap.net/ Evropsko udruženje za avijacijsku psihologiju] || European Association for Aviation Psychology || 1956. |- | EACLIPT || [https://www.eaclipt.org/ Evropsko udruženje za kliničku psihologiju i psihološki tretman] || European Association of Clinical Psychology and Psychological Treatment || 2017. |- | EADP || [https://www.eadp.info/ Evropsko udruženje za razvojnu psihologiju] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260710014933/https://www.eadp.info/ |date=10. 7. 2026 }} || European Association of Developmental Psychology || 1983. |- | EAOHP || [https://eaohp.org/ Evropska akademija za psihologiju zdravlja na radu] || European Academy of Occupational Health Psychology || 1999. |- | EAPA || [https://www.eapa.science/ Evropsko udruženje za psihološku procjenu] || European Association of Psychological Assessment || 1990. |- | EAPP || [https://eapp.org/ Evropsko udruženje za psihologiju ličnosti] || European Association of Personality Psychology || 1984. |- | EARA || [https://www.earaonline.org/ Evropsko udruženje za istraživanje adolescencije] || European Association for Research on Adolescence || 1988. |- | EAWOP || [https://eawop.org/ Evropsko udruženje za psihologiju rada i organizacijsku psihologiju] || European Association of Work and Organizational Psychology || 1991. |- | ECPA || [https://www.ecpa-online.com/ Evropsko udruženje za psihologiju zajednice] || European Community Psychology Association || 1996. |- | EFPSA || [https://efpsa.org/ Evropski savez udruženja studenata psihologije] || European Federation of Psychology Students’ Associations || 1987. |- | EHPS || [https://ehps.net/ Evropsko društvo zdravstvene psihologije] || European Health Psychology Society || 1986. |- | EMDR Europe || [https://www.emdr-europe.org/ Evropsko udruženje za desenzitizaciju i reprocesiranje pokretima očiju (EMDR Evrope)] || Eye Movement Desensitization and Reprocessing Europe || 1999. |- | ESPLAT || [https://www.esplat.org/ Evropsko društvo za učenje i podučavanje psihologije] || European Society of Psychology Learning and Teaching || 2017. |- | ESTSS || [https://estss.org/ Evropsko društvo za istraživanje traumatskog stresa] || European Society for Traumatic Stress Studies || 1993. |- | FEPSAC || [https://fepsac.com/ Evropski savez za psihologiju sporta] || European Federation of Sport Psychology || 1969. |- | FESN || [https://www.fesn.eu/ Savez evropskih društava za neuropsihologiju] || Federation of the European Societies of Neuropsychology || 2008. |} == EuroPsy == [[EuroPsy|Evropski certifikat iz psihologije]] (EuroPsy) predstavlja jedinstveni evropski sistem certifikacije psihologa koji je uspostavila Evropska federacija udruženja psihologa. Ovaj sistem definiše usklađene standarde profesionalnih kompetencija i etičkog postupanja koje prihvataju nacionalna udruženja psihologa u 38 zemalja članica EFPA-e, uključujući sve države članice [[Evropska unija|Evropske unije]].<ref name="EuroPsy_Official">{{cite web |title=What is EuroPsy? |publisher=EuroPsy |url=https://europsy-bg.com/en/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> Sistem EuroPsy zvanično je uveden 2010. i postepeno se implementira u sve većem broju zemalja. Psiholozi koji ispunjavaju propisane uslove u pogledu akademskog obrazovanja i supervizirane profesionalne prakse, te koji zvanično prihvate zajedničke etičke standarde, mogu podnijeti zahtjev za izdavanje EuroPsy certifikata nacionalnom odboru za dodjelu u svojoj matičnoj zemlji. Svi nosioci ovog certifikata automatski se upisuju u javno dostupan evropski EuroPsy registar.<ref name="EuroPsy_Official" /> == Nagrada "Aristotel" == Nagrada "Aristotel" (engl. ''Aristotle Prize'') međunarodno je priznanje koje Evropski savez psiholoških udruženja dodjeljuje evropskim psiholozima ili istraživačkim timovima koji su ostvarili izuzetan i originalan doprinos razvoju psihologije kao nauke ili struke.<ref name="EFPA_Aristotle_Prize">{{cite web |title=Aristotle Prize |publisher=European Federation of Psychologists' Associations |url=https://www.efpa.eu/award/aristotle-prize/ |access-date=6. 7. 2026 |language=en}}</ref> Nagrada je ustanovljena 1995. na 4. Evropskom kongresu psihologije u [[Atina|Atini]], kao zajednička inicijativa Udruženje psihologa Grčke i Helenskog psihološkog društva. Budući da je priznanje povezano s Evropskim kongresom psihologije, ono se dodjeljuje u oblasti rada koja odražava specifičnu temu kongresa u godini u kojoj se nagrada uručuje.<ref name="EFPA_Aristotle_Prize" /> Dosadašnji dobitnici nagrade su: * 1995: [[Pieter Drenth]] * 1997: [[Paul Baltes]] * 1999: [[David Magnusson]] * 2001: [[Alan Baddeley]] * 2003: [[Lea Pulkkinen]] * 2005: [[Rocio Fernandez-Ballesteros]] * 2007: [[William Yule (psiholog)|William Yule]] * 2009: [[Claus Bundesen]] * 2011: [[H. Marinus Van Ijzendoorn]] * 2013: [[Niels Birbaumer]] * 2015: [[José Maria Peiró]] * 2017: [[CON AMORE – Center on Autobiographical Memory Research]] * 2019: [[Naomi Ellemers]] * 2023: [[Giuseppe Riva]] * 2025: [[Lars Bäckman]]<ref name="EFPA_Aristotle_Prize" /> == Također pogledajte == * [[Evropski savez udruženja studenata psihologije]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.efpa.eu Službeni sajt] {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Evropske medicinske i zdravstvene organizacije]] [[Kategorija:Međunarodna profesionalna udruženja u Evropi]] [[Kategorija:Medicinske i zdravstvene organizacije u Belgiji]] [[Kategorija:Organizacije sa sjedištem u Briselu]] [[Kategorija:Psihološke organizacije u Evropi]] [[Kategorija:Obrazovne organizacije u Evropi]] [[Kategorija:Strukovna psihološka udruženja]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 1981.]] nkhunp8edqg0dbtub6eet9cqfkvg53x 0 536152 3917442 3914067 2026-08-10T13:09:14Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917442 wikitext text/x-wiki {{About|hrvatskom historičaru Željku Karauli|druge osobe s istim imenom|Željko Karaula}} '''Željko Karaula''' (rođen 1973) hrvatski je [[historičar]] i autor fokusiran na modernu [[Hrvatska|hrvatsku]] i [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|jugoslavensku]] historiju, s posebnim naglaskom na historiju rodnog kraja i hrvatsko-crnogorske veze. Redovni je sudionik i predavač na ''[[History fest]]u'' u [[Sarajevo|Sarajevu]]<ref name="historyfest">{{Cite web|url=https://historyfest.ba/|title=History Fest|website=historyfest.ba|access-date=23. 7. 2026}}</ref> i autor radova iz savremene bosanske historije.<ref name="historijska-traganja">Željko Karaula, "Pogledi ustaških medija prema partizanskim zasjedanjima 'srpskog' AVNOJ-a", ''Historijska traganja'', br. 12, Institut za historiju, Sarajevo, 2013, str. 141-154.</ref> == Biografija == Rođen je 1973. u [[Bjelovar]]u. Diplomirao je historiju i filozofiju u [[Zagreb]]u, a doktorirao 2015. s temom ''Hrvatska seljačka zaštita u Kraljevini Jugoslaviji''. Od 2016. radi kao naučni saradnik i glavni urednik časopisa ''Zbornik Janković''. Saradnik je [[Hrvatska akademija nauka i umjetnosti|HAZU-a]] u Bjelovaru i član [[Dukljanska akademija nauke i umjetnosti|Dukljanske akademije nauke i umjetnosti]] (DANU). Krajem 2025. objavio je monografiju i biografiju ''Lenjin – crveni diktator''.<ref name="hrcak-recenzija">Đuro Škvorc, "Prikaz knjige: Željko Karaula, Lenjin. Crveni diktator, Naklada Breza, Zagreb, 2025.", ''Zbornik Janković'', Vol. VIII, br. 10, 2025, str. 338-340. Portal znanstvenih časopisa Republike Hrvatske - [https://hrcak.srce.hr/file/497308 Hrčak PDF ID: 497308]{{Mrtav link}}, pristupljeno 23. jula 2026.</ref> == Odabrana djela == * ''HANAO - Hrvatska nacionalna omladina'' (2011) * ''Mačekova vojska. Hrvatska seljačka zaštita u Kraljevini Jugoslaviji'' (2015) * ''Rudolf Bićanić – intelektualac, ideolog, antifašist, ekonomist'' (2018) * ''Sekula Drljević: 1884.-1945.: Politička biografija'' (2022) * ''Lenjin – crveni diktator'' (2025) == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Karaula, Željko}} [[Kategorija:Rođeni 1973.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Bjelovar]] [[Kategorija:Hrvatski historičari]] nycuwslatrpqb0ww2wfwhcx32rvhlup 6 536169 3917534 3916875 2026-08-11T05:54:17Z Srđan 73336 Koristi se. 3917534 wikitext text/x-wiki == Sažetak == {{Infoslika |Opis = [[René Auberjonois]] kao [[Odo (Zvjezdane staze)|Odo]] u "[[Zvjezdane staze: Duboki svemir 9|Dubokom svemiru 9]]". Ovo je snimak ekrana iz epizode serije. Koristi se za identifikaciju i kritički komentar o liku "Odo". |Izvor = (posredstvom EN Wiki) |Datum = 20. 8. 2007 |Autor = [[:en:User:Pekaje|Pekaje]] |Objašnjenje = Ne postoji slobodan primjerak, a slika doprinosi vizualnoj predstavi teme članka. }} == Licenciranje == {{Screenshot-film}} hn12uh01ltp78lzym2qjb2j2nmllncu 0 536379 3917505 3915606 2026-08-10T23:42:58Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917505 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Blockchain.svg|mini|Pojednostavljeni prikaz lanca blokova: svaki blok sadrži [[kriptografska sažetna funkcija|kriptografski sažetak]] prethodnog bloka, čime se zapisi povezuju u hronološki niz.]] '''Blockchain''' ili '''lanac blokova''' vrsta je [[distribuirana baza podataka|distribuirane evidencije]] u kojoj se zapisi grupiraju u blokove, a oni se pomoću [[kriptografska sažetna funkcija|kriptografskih sažetaka]] povezuju u hronološki uređen lanac. Kopije evidencije održava više [[čvor (računarstvo)|računarskih čvorova]], koji primjenom zajedničkog [[komunikacijski protokol|protokola]] provjeravaju nove zapise i postižu saglasnost o stanju sistema. Takva struktura otežava naknadnu izmjenu podataka jer bi promjena jednog bloka obično zahtijevala izmjenu svih blokova koji ga slijede i prihvatanje nove verzije evidencije u mreži.<ref name="NIST">{{cite report |last=Yaga |first=Dylan |last2=Mell |first2=Peter |last3=Roby |first3=Nik |last4=Scarfone |first4=Karen |title=Blockchain Technology Overview |publisher=National Institute of Standards and Technology |series=NISTIR 8202 |date=oktobar 2018 |doi=10.6028/NIST.IR.8202 |url=https://doi.org/10.6028/NIST.IR.8202 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Tehnologija je postala šire poznata nakon što ju je osoba ili grupa pod pseudonimom [[Satoshi Nakamoto]] primijenila kao javnu knjigu transakcija [[Bitcoin]]a. Iako se blockchain često poistovjećuje s [[kriptovaluta]]ma, njegovi se principi koriste i za [[pametni ugovor|pametne ugovore]], praćenje robe, upravljanje [[digitalni identitet|digitalnim identitetima]], evidencije u [[javna uprava|javnoj upravi]] i druge sisteme u kojima više učesnika treba dijeliti provjerljivu historiju podataka bez jedinstvenog upravitelja.<ref name="Casino">{{cite journal |last=Casino |first=Fran |last2=Dasaklis |first2=Thomas K. |last3=Patsakis |first3=Constantinos |title=A systematic literature review of blockchain-based applications: Current status, classification and open issues |journal=Telematics and Informatics |volume=36 |pages=55–81 |date=mart 2019 |doi=10.1016/j.tele.2018.11.006}}</ref> Blockchain nije nužno potpuno [[decentralizacija|decentraliziran]] niti su njegovi podaci bezuvjetno nepromjenjivi; stepen decentralizacije, način upravljanja, mogućnost ispravke zapisa i sigurnosna svojstva zavise od arhitekture konkretnog sistema.<ref name="NIST"/> == Terminologija == Engleski izraz ''blockchain'' nastao je spajanjem riječi ''block'' ("blok") i ''chain'' ("lanac"). U bosanskom se upotrebljavaju neprilagođeni naziv ''blockchain'' i opisni izraz "lanac blokova". U stručnoj literaturi na [[hrvatski jezik|hrvatskom jeziku]] pojavljuju se i oblici "ulančani blokovi" i "tehnologija ulančanih blokova", dok je u radovima na [[srpski jezik|srpskom]] čest fonetski prilagođen oblik "blokčejn".<ref name="Catic">{{cite journal |last=Čatić |first=Igor |title=Kružno gospodarstvo i ulančani blokovi |journal=Polimeri |volume=42 |issue=3–4 |year=2021 |url=https://hrcak.srce.hr/274375 |access-date=31. 7. 2026}}</ref><ref name="Bacevic">{{cite journal |last=Bačević |first=Jelena |title=Potencijal primene Blockchain tehnologije |journal=Trendovi u poslovanju |volume=11 |issue=1 |pages=77–87 |year=2023 |doi=10.5937/trendpos2301077B |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=2334-816X2301077B |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Blockchain je jedan od oblika tehnologije distribuirane evidencije ({{jez-en|distributed ledger technology, DLT}}). Pojmovi nisu potpuni [[sinonim]]i: distribuirana evidencija ne mora podatke organizirati u linearno povezane blokove, dok blockchain upravo takvom strukturom uređuje historiju zapisa.<ref name="NIST"/> == Historija == Tehnički prethodnici blockchaina razvijani su prije nastanka Bitcoina. [[David Chaum]] je u [[doktorska disertacija|doktorskoj disertaciji]] iz 1982. opisao računarske sisteme koje mogu uspostaviti i održavati učesnici koji jedni drugima ne vjeruju.<ref>{{cite thesis |last=Chaum |first=David |title=Computer Systems Established, Maintained, and Trusted by Mutually Suspicious Groups |type=Doktorska disertacija |publisher=University of California, Berkeley |year=1982 |url=https://chaum.com/wp-content/uploads/2022/01/Chaum_Computer_Systems_Established_Maintained_and_Trusted_by_Mutually_Suspicious_Groups.pdf |access-date=31. 7. 2026 |archive-date=31. 7. 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260731234614/https://chaum.com/wp-content/uploads/2022/01/Chaum_Computer_Systems_Established_Maintained_and_Trusted_by_Mutually_Suspicious_Groups.pdf |url-status=dead }}</ref> [[Stuart Haber]] i W. Scott Stornetta predstavili su 1991. sistem za kriptografsko [[vremenska oznaka|vremensko označavanje]] digitalnih dokumenata, oblikovan tako da naknadna izmjena dokumenta ili vremena njegova nastanka bude uočljiva.<ref name="Haber">{{cite journal |last=Haber |first=Stuart |last2=Stornetta |first2=W. Scott |title=How to Time-Stamp a Digital Document |journal=Journal of Cryptology |volume=3 |issue=2 |pages=99–111 |year=1991 |doi=10.1007/BF00196791}}</ref> Zajedno s Daveom Bayerom kasnije su primijenili [[Merkleovo stablo|Merkleova stabla]], čime je veći broj zapisa mogao biti obuhvaćen jednim sažetkom.<ref>{{cite conference |last=Bayer |first=Dave |last2=Haber |first2=Stuart |last3=Stornetta |first3=W. Scott |title=Improving the Efficiency and Reliability of Digital Time-Stamping |book-title=Sequences II: Methods in Communication, Security, and Computer Science |publisher=Springer |pages=329–334 |year=1993 |doi=10.1007/978-1-4613-9323-8_24}}</ref> Nakamoto je u radu ''Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System'', objavljenom 2008, povezao [[digitalni potpis|digitalne potpise]], [[mreža ravnopravnih računara|mrežu ravnopravnih čvorova]], vremensko označavanje i [[dokaz rada]] u sistem [[elektronski novac|elektronskog novca]] bez centralnog posrednika. Prvi blok Bitcoinove mreže, poznat kao genezni blok, stvoren je 3. januara 2009, a mreža je počela raditi nekoliko dana kasnije.<ref name="Nakamoto">{{cite web |author=Satoshi Nakamoto |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |date=2008 |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> [[Ethereum]] je proširio područje primjene uvođenjem opće platforme na kojoj se mogu izvršavati programi pohranjeni u blockchainu. Projekt je 2013. opisao [[Vitalik Buterin]], a javna mreža pokrenuta je 2015. Njegovi pametni ugovori omogućili su razvoj [[decentralizirana aplikacija|decentraliziranih aplikacija]], [[digitalni token|tokena]], [[decentralizirane finansije|decentraliziranih finansijskih usluga]] i drugih sistema čija pravila izvršava mreža.<ref>{{cite web |last=Buterin |first=Vitalik |title=A Next-Generation Smart Contract and Decentralized Application Platform |date=2014 |url=https://ethereum.org/content/whitepaper/whitepaper-pdf/Ethereum_Whitepaper_-_Buterin_2014.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> == Struktura i način rada == === Blokovi i kriptografsko povezivanje === Blok obično sadrži zaglavlje i skup potvrđenih zapisa ili transakcija. Tačan sastav zavisi od protokola, ali zaglavlje često obuhvata kriptografski sažetak prethodnog bloka, vremensku oznaku, podatke potrebne za postupak [[konsenzus|konsenzusa]] i sažetak sadržaja trenutnog bloka. Transakcije se u mnogim sistemima sažimaju pomoću Merkleova stabla, [[struktura podataka|strukture podataka]] koja omogućava efikasnu provjeru pripada li određeni zapis bloku bez preuzimanja i obrade svih njegovih transakcija.<ref name="NIST"/> Kriptografska sažetna funkcija pretvara proizvoljnu količinu podataka u vrijednost određene dužine. Mala izmjena ulaznih podataka proizvodi drukčiji sažetak, pa promjena starijeg bloka prekida vezu sa sljedećim blokom. Napadač koji želi prikriti izmjenu morao bi ponovo izračunati veze prema svim kasnijim blokovima i, zavisno od protokola, nadmašiti ili uvjeriti ostale učesnike da prihvate izmijenjenu historiju.<ref name="NIST"/> Prvi blok u lancu naziva se genezni blok. Budući da nema prethodnika, njegovi početni podaci određuju se prilikom pokretanja mreže. Kada dva ili više valjanih blokova privremeno nastave isti prethodni blok, nastaje [[račvanje softvera|račvanje]]. Protokol tada određuje prema kojem će se kriteriju jedna grana prihvatiti kao mjerodavna, dok se druga odbacuje ili zadržava samo kao dio historije mreže. === Transakcije i digitalni potpisi === U sistemima zasnovanim na [[kriptografija javnog ključa|kriptografiji javnog ključa]] korisnik raspolaže parom kriptografskih ključeva. [[Javni ključ]] ili iz njega izvedena adresa može se objaviti, dok se [[privatni ključ]] čuva u tajnosti. Vlasnik privatnog ključa digitalno potpisuje transakciju, a drugi čvorovi pomoću javnog ključa provjeravaju potpis i utvrđuju je li transakciju odobrio ovlašteni korisnik.<ref name="NIST"/> Blockchain pritom ne dokazuje nužno istinitost podatka izvan mreže. Može potvrditi da je određeni zapis unesen, kada je uvršten i da nakon toga nije promijenjen bez traga, ali ne može samostalno utvrditi je li početno unesena tvrdnja tačna. Taj se problem u aplikacijama koje zavise od vanjskih podataka rješava izvorima podataka poznatim kao orakuli, što ponovo uvodi potrebu za povjerenjem u određene [[senzor]]e, institucije ili pružaoce podataka.<ref name="Casino"/> === Mreža čvorova === Čvorovi su računari koji pokreću programski klijent određenog blockchaina i međusobno razmjenjuju transakcije i blokove. Puni čvorovi provjeravaju pravila protokola i čuvaju cijelu evidenciju ili njen dovoljan dio, dok laki klijenti koriste sažetke blokova i oslanjaju se na pune čvorove za dio podataka. Validatori ili rudari, zavisno od mehanizma konsenzusa, predlažu nove blokove i učestvuju u određivanju njihove valjanosti. Kopiranje evidencije na veći broj čvorova smanjuje zavisnost od jednog [[server]]a, ali povećava količinu pohranjenih i prenesenih podataka. Javni blockchaini zato obično imaju manji broj transakcija u sekundi od centraliziranih baza podataka, jer više učesnika mora provjeriti i uskladiti promjene.<ref name="Zheng">{{cite journal |last=Zheng |first=Zibin |last2=Xie |first2=Shaoan |last3=Dai |first3=Hong-Ning |last4=Chen |first4=Xiangping |last5=Wang |first5=Huaimin |title=Blockchain challenges and opportunities: A survey |journal=International Journal of Web and Grid Services |volume=14 |issue=4 |pages=352–375 |year=2018 |doi=10.1504/IJWGS.2018.095647}}</ref> == Konsenzus == Mehanizam konsenzusa skup je pravila kojima distribuirani sistem bira redoslijed zapisa i zajedničko stanje evidencije. Njegova je svrha omogućiti mreži da nastavi raditi i kada pojedini čvorovi kasne, prestanu odgovarati ili šalju protivrječne podatke. Blockchaini koriste različite mehanizme, koji se razlikuju prema potrošnji resursa, brzini, pretpostavljenom broju nepoštenih učesnika i načinu raspodjele prava na predlaganje blokova. === Dokaz rada === Kod [[dokaz rada|dokaza rada]] ({{jez-en|proof of work}}) učesnici poznati kao rudari traže vrijednost koja, zajedno s podacima bloka, daje sažetak u granicama koje propisuje protokol. Pronalaženje rješenja zahtijeva veliki broj pokušaja, dok ga ostali čvorovi mogu brzo provjeriti. Bitcoin kao mjerodavnu prihvata granu koja predstavlja najveću ukupnu količinu uloženog računarskog rada.<ref name="Nakamoto"/> Ovaj postupak otežava prepisivanje historije jer bi napadač morao sustići rad poštenog dijela mreže. Sigurnost zato zavisi od raspodjele [[računarska snaga|računarske snage]]. Učesnik ili udružena grupa koja kontrolira većinu snage može pokušati reorganizirati novije blokove, cenzurirati transakcije ili izvršiti [[dvostruko trošenje]]; takav se slučaj obično naziva napadom 51%. Ne omogućava, međutim, proizvoljno stvaranje tuđih digitalnih potpisa niti neposredno prisvajanje sredstava bez odgovarajućeg privatnog ključa.<ref name="NIST"/> === Dokaz uloga === Kod [[dokaz uloga|dokaza uloga]] ({{jez-en|proof of stake}}) pravo na predlaganje ili potvrđivanje blokova veže se za količinu digitalne imovine koju učesnik založi u protokolu. Nepropisno ponašanje može biti kažnjeno oduzimanjem dijela uloga. Postoje brojne izvedbe ovog modela, uključujući sisteme s delegiranjem, odborima validatora i različitim pravilima konačnosti. Dokaz uloga ne zahtijeva takmičenje u izvođenju velikog broja izračunavanja kao dokaz rada, zbog čega troši znatno manje [[električna energija|električne energije]]. Ipak, donosi druge probleme, među kojima su koncentracija uloga, složenost protokola, upravljanje validatorima i određivanje uvjeta pod kojima se transakcija smatra konačnom.<ref>{{cite journal |last=Saleh |first=Fahad |title=Blockchain without Waste: Proof-of-Stake |journal=The Review of Financial Studies |volume=34 |issue=3 |pages=1156–1190 |year=2021 |doi=10.1093/rfs/hhaa075}}</ref> === Konsenzus u mrežama s dozvolom === Privatni i konzorcijski sistemi često koriste protokole [[bizantijska greška|bizantijske tolerancije grešaka]], kod kojih je identitet validatora unaprijed poznat. Takvi protokoli mogu brže potvrđivati transakcije i ne trebaju otvoreno rudarenje, ali zahtijevaju pravila o tome ko smije postati validator i kako se upravlja članstvom. Njihova sigurnost zato više zavisi od organizacijskih odnosa i [[pravna odgovornost|pravne odgovornosti]] učesnika nego kod otvorenih mreža. == Vrste blockchaina == Prema uvjetima pristupa i načinu upravljanja razlikuju se javni, privatni i konzorcijski blockchaini. Javni blockchain omogućava svakome da čita evidenciju, šalje transakcije i, ako ispunjava uvjete protokola, učestvuje u konsenzusu. Bitcoin i Ethereum primjeri su takvih mreža. Otvorenost olakšava nezavisnu provjeru podataka, ali otežava zaštitu [[privatnost|privatnosti]] i povećava zahtjeve za skaliranjem. Privatni blockchain vodi jedna [[organizacija]], koja određuje ko može pristupiti mreži, slati zapise ili potvrđivati blokove. U tom slučaju sistem može pružiti zajedničku evidenciju i sljedivost promjena, ali nema isti oblik decentralizacije kao javna mreža. Kritičari zato ističu da se dio privatnih primjena može efikasnije ostvariti konvencionalnom distribuiranom bazom podataka.<ref name="Casino"/> Konzorcijski blockchain zajednički vodi više unaprijed određenih organizacija. Primjenjuje se kada poslovni partneri ili javne ustanove žele dijeliti evidenciju, ali ne žele da njome upravlja samo jedan član niti da joj svako može pristupiti. Granice između ovih vrsta nisu uvijek oštre, a pojedini sistemi kombiniraju javno provjerljive zapise s privatnim podacima ili ograničenim pravom potvrđivanja. == Pametni ugovori i tokeni == [[Pametni ugovor]] program je čiji se kod i stanje pohranjuju ili izvršavaju u distribuiranoj mreži. Kada su ispunjeni unaprijed zadani uvjeti, mreža izvršava odgovarajuće instrukcije, naprimjer prenosi tokene, mijenja zapis ili dozvoljava pristup usluzi. Naziv ne znači da je svaki takav program pravno obavezujući [[ugovor]]; pravni učinak zavisi od sadržaja, identiteta stranaka i primjenjivog prava.<ref name="Cvetkovic">{{cite journal |last=Cvetković |first=Predrag |title=Blokčejn kao pravni fenomen – uvodna razmatranja |journal=Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu |volume=59 |issue=87 |pages=127–144 |year=2020 |doi=10.5937/zrpfn0-24710 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0350-85012087127C |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Programi na javnim mrežama obično se izvršavaju [[determinizam|deterministički]], što znači da svi čvorovi za isti ulaz moraju dobiti isti rezultat. Jednom postavljeni kod često je teško izmijeniti, pa programske greške mogu imati trajne finansijske posljedice. Mehanizmi nadogradnje i administrativni ključevi olakšavaju ispravke, ali istovremeno povećavaju kontrolu manjeg broja učesnika. [[Digitalni token|Token]] je digitalna jedinica zabilježena u blockchainu. Može predstavljati obračunsku jedinicu mreže, pravo korištenja usluge, upravljački glas, finansijsko potraživanje ili vezu s određenom digitalnom ili fizičkom imovinom. [[Nezamjenjivi token]]i razlikuju se po jedinstvenom identifikatoru, ali zapis u blockchainu sam po sebi ne jamči [[autorsko pravo]], vlasništvo nad fizičkim predmetom niti trajnu dostupnost povezane datoteke. == Primjene == === Kriptovalute i finansijske usluge === Najraširenija primjena blockchaina jesu kriptovalute. U tim sistemima distribuirana evidencija bilježi raspoloživa sredstva i prijenose između adresa, dok protokol sprečava da ista jedinica bude potrošena više puta bez [[centralna banka|centralne banke]] ili [[klirinška kuća|obračunske ustanove]].<ref name="Nakamoto"/> Blockchaini se koriste i za digitalne tokene, [[međunarodni prijenos novca|prekogranične prijenose]], poravnanje transakcija i decentralizirane finansijske aplikacije. Finansijske primjene nose rizike povezane s promjenama [[tržišna vrijednost|tržišne vrijednosti]], greškama u pametnim ugovorima, [[pranje novca|pranjem novca]], krađom privatnih ključeva i nejasnim pravnim položajem digitalne imovine. Transakcija provedena na blockchainu može biti tehnički konačna i kada je nastala [[prevara|prijevarom]] ili greškom, pa povrat sredstava često zavisi od saradnje drugih korisnika, posrednika ili upravljačkih tijela. === Lanci opskrbe === U [[lanac opskrbe|lancima opskrbe]] blockchain se koristi za bilježenje kretanja robe, potvrda o porijeklu, rezultata [[kontrola kvaliteta|kontrole kvaliteta]] i promjena vlasništva. Zajednička evidencija može smanjiti neusaglašenost između baza podataka različitih preduzeća i olakšati praćenje proizvoda od proizvođača do kupca.<ref name="Lamessic">{{cite journal |last=Lamešić |first=Danijela |title=Blockchain tehnologija u poljoprivredi |journal=Agroeconomia Croatica |volume=9 |issue=1 |pages=115–121 |year=2019 |url=https://hrcak.srce.hr/225915 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Pouzdanost takvog sistema i dalje zavisi od načina na koji se fizički predmet povezuje s digitalnim zapisom. Pogrešan podatak senzora, zamijenjena oznaka ili neistinit unos ovlaštenog učesnika može ostati uredno zabilježen, zbog čega blockchain ne uklanja potrebu za [[inspekcija|inspekcijom]], [[standard]]ima i odgovornošću učesnika. === Zdravstvo === Predložene zdravstvene primjene obuhvataju upravljanje dozvolama za pristup [[medicinska dokumentacija|medicinskim podacima]], praćenje lijekova, vođenje [[informirani pristanak|saglasnosti pacijenata]] i evidentiranje [[kliničko istraživanje|kliničkih istraživanja]].<ref name="Radanovic">{{cite journal |last=Radanović |first=Ivana |last2=Likić |first2=Robert |title=Mogućnosti upotrebe blockchain tehnologije u medicini |journal=Bilten Hrvatskog društva za medicinsku informatiku |volume=25 |issue=1 |pages=14–21 |year=2019 |url=https://hrcak.srce.hr/220261 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Zbog osjetljivosti medicinskih podataka puni sadržaj dokumentacije obično se ne pohranjuje u javni lanac; umjesto toga bilježe se sažeci, dozvole ili pokazivači na podatke čuvane izvan blockchaina. Teškoća nastaje kada je potrebno ispraviti netačan podatak, ograničiti pristup ili provesti [[pravo na brisanje]]. Takvi zahtjevi mogu biti u sukobu s arhitekturom u kojoj veći broj čvorova trajno čuva kopije ranijih zapisa. === Javne evidencije i nekretnine === Blockchain se razmatra za [[zemljišna knjiga|zemljišne knjige]], registre dozvola, [[javna nabavka|javne nabavke]] i druge evidencije čiji integritet treba biti provjerljiv. Moguće koristi uključuju jasniju historiju promjena, vremensko označavanje dokumenata i jednostavniju razmjenu podataka među ustanovama.<ref name="Desic">{{cite journal |last=Dešić |first=Josip |last2=Demark |first2=Antonia |title=Prijenos prava na nekretninama putem ugovora sklopljenih u elektroničkom obliku s posebnim osvrtom na tehnologiju blockchain i na pametne ugovore |journal=Zbornik radova Pravnog fakulteta u Splitu |volume=60 |issue=4 |pages=717–738 |year=2023 |doi=10.31141/zrpfs.2023.60.150.717 |url=https://hrcak.srce.hr/311839 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Sama tehnologija ne određuje ko je zakoniti vlasnik, ko smije ispraviti pogrešan upis niti kako se rješava [[pravni spor|spor]]. Za pouzdanu javnu evidenciju potrebni su [[zakonodavstvo|zakonski okvir]], potvrđen identitet učesnika, postupci žalbe i institucija koja povezuje digitalni zapis s pravnim stanjem. === Osiguranje === U [[osiguranje|osiguranju]] se pametni ugovori mogu koristiti za automatsku obradu zahtjeva kada pouzdan vanjski izvor potvrdi nastanak osiguranog događaja. Predložene primjene obuhvataju i provjeru polica, razmjenu podataka između osiguravača, procjenu rizika i sprečavanje višestruke naplate iste štete.<ref name="Budimir">{{cite journal |last=Budimir |first=Nemanja |title=Blockchain tehnologija u osiguranju |journal=Zbornik radova Veleučilišta u Šibeniku |issue=1–2 |pages=169–181 |year=2020 |url=https://hrcak.srce.hr/241621 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Automatizacija zavisi od kvaliteta podataka koje dostavljaju senzori, baze ili nadležna tijela, a složeniji sporovi i dalje zahtijevaju ljudsku procjenu. == Prednosti i ograničenja == Blockchain može omogućiti da organizacije koje nemaju zajedničkog upravitelja održavaju usaglašenu evidenciju i nezavisno provjeravaju historiju zapisa. Kriptografsko povezivanje olakšava otkrivanje naknadnih izmjena, a distribuiranje kopija povećava otpornost na kvar jednog servera. Javni sistemi mogu omogućiti otvoren pristup i provjeru bez prethodnog odobrenja administratora.<ref name="NIST"/> Te osobine imaju cijenu. Višestruko izvršavanje i pohranjivanje istih transakcija troši više resursa od centralizirane obrade. Ograničena veličina blokova, vrijeme potrebno za konsenzus i potreba da velik broj čvorova provjeri zapise smanjuju [[propusnost računarske mreže|propusnost]]. Povećanje broja transakcija često zahtijeva kompromise između decentralizacije, sigurnosti i brzine, što se naziva trilemom skalabilnosti. Blockchain ne uklanja sve posrednike, nego dio njihovih funkcija prenosi na programere protokola, validatore, pružaoce [[digitalni novčanik|novčanika]], [[mjenjačnica kriptovaluta|mjenjačnice]], orakule i upravljačka tijela. U privatnim sistemima administrator može zadržati znatnu kontrolu nad članstvom i pravilima, dok u javnim mrežama utjecaj mogu koncentrirati veliki validatori, rudarski skupovi, programeri ili vlasnici većih količina tokena.<ref name="Zheng"/> == Sigurnost == Sigurnost blockchaina obuhvata [[kriptografski algoritam|kriptografske algoritme]], mrežni protokol, programski kod, upravljanje ključevima i ponašanje učesnika. Čvrstoća kriptografskog povezivanja ne sprečava krađu privatnog ključa, zlonamjerni kod pametnog ugovora, prevaru korisnika ili kompromitiranje aplikacije koja pristupa mreži. Pored napada 51%, prijetnje uključuju [[uskraćivanje usluge]], manipulaciju rutiranjem mrežnog saobraćaja, reorganizaciju blokova, iskorištavanje grešaka u [[računarski program|klijentskom softveru]] i napade na mostove između različitih blockchaina. Pametni ugovori mogu sadržavati greške kao što su ponovni ulazak u funkciju, nepravilna provjera ovlaštenja, aritmetičke greške i zavisnost od podataka kojima se može manipulirati.<ref>{{cite journal |last=Atzei |first=Nicola |last2=Bartoletti |first2=Massimo |last3=Cimoli |first3=Tiziana |title=A Survey of Attacks on Ethereum Smart Contracts |journal=Principles of Security and Trust |series=Lecture Notes in Computer Science |volume=10204 |pages=164–186 |year=2017 |doi=10.1007/978-3-662-54455-6_8}}</ref> Gubitak privatnog ključa može trajno onemogućiti raspolaganje sredstvima. Korisnici zato ključeve čuvaju u programskim ili [[hardverski novčanik|hardverskim novčanicima]], koriste [[sigurnosna kopija|sigurnosne kopije]] i sisteme s više potpisa. Takve mjere smanjuju pojedine rizike, ali mogu povećati složenost i zavisnost od proizvođača uređaja ili skrbničke službe. == Privatnost i zaštita podataka == Javni blockchaini omogućavaju svakome da pregleda historiju transakcija. Adrese su najčešće [[pseudonim|pseudonimne]], a ne anonimne: ne moraju sadržavati stvarno ime, ali se analizom obrazaca i povezivanjem s podacima mjenjačnica, trgovaca ili mrežnog saobraćaja mogu dovesti u vezu s određenom osobom. Trajno umnožavanje zapisa stvara teškoće pri primjeni propisa o [[zaštita ličnih podataka|zaštiti ličnih podataka]]. Nejasno je ko je u potpuno otvorenoj mreži odgovoran za obradu podataka, a zahtjev za ispravku ili brisanje može biti teško provesti na svim čvorovima. Zbog toga se lični podaci uglavnom trebaju čuvati izvan lanca, dok se u blockchain unose samo kriptografski sažeci ili dokaz o postojanju dokumenta. Ni sažetak nije uvijek bezličan podatak ako se može povezati s poznatim izvornikom.<ref>{{cite journal |last=Finck |first=Michèle |title=Blockchain and the General Data Protection Regulation: Can Distributed Ledgers Be Squared with European Data Protection Law? |journal=European Parliamentary Research Service |year=2019 |doi=10.2861/535 |url=https://data.europa.eu/doi/10.2861/535 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Sistemi usmjereni na privatnost koriste miješanje transakcija, skrivene adrese i [[dokaz bez otkrivanja znanja|dokaze bez otkrivanja znanja]], kojima se može dokazati valjanost tvrdnje bez objavljivanja svih ulaznih podataka. Njihova primjena otežava javnu analizu, ali povećava tehničku složenost i može izazvati regulatorna pitanja. == Potrošnja energije i utjecaj na okoliš == Ekološki utjecaj najviše zavisi od mehanizma konsenzusa. Mreže s dokazom rada troše električnu energiju dok rudari obavljaju izračunavanja u takmičenju za novi blok. Potrošnja ne raste neposredno sa svakom pojedinačnom transakcijom, nego zavisi od vrijednosti nagrada, cijene električne energije, efikasnosti opreme i ukupne računarske snage mreže.<ref>{{cite journal |last=Stoll |first=Christian |last2=Klaaßen |first2=Lena |last3=Gallersdörfer |first3=Ulrich |title=The Carbon Footprint of Bitcoin |journal=Joule |volume=3 |issue=7 |pages=1647–1661 |year=2019 |doi=10.1016/j.joule.2019.05.012}}</ref> Procjena emisija dodatno zavisi od izvora električne energije i mjesta na kojem se rudarenje obavlja. Kritike su usmjerene i na [[elektronski otpad]] nastao čestom zamjenom specijalizirane opreme. Sistemi s dokazom uloga i mreže s poznatim validatorima troše znatno manje energije, ali njihova sigurnost počiva na drukčijim ekonomskim i organizacijskim pretpostavkama. == Upravljanje i promjene protokola == Iako blockchain može raditi bez centralnog administratora evidencije, njegov softver i pravila nisu bez upravljanja. Izmjene predlažu programeri, fondacije, kompanije, validatori i korisnici, a prihvataju se nadogradnjom klijentskog softvera ili glasanjem propisanim protokolom. Neslaganje može dovesti do račvanja pri kojem nastaju dvije mreže sa zajedničkom historijom do trenutka podjele. Kod mekog račvanja nova pravila ostaju kompatibilna s dijelom starijih klijenata, dok tvrdo račvanje uvodi promjenu koju stariji klijenti ne prihvataju. Tehnička pravila sama ne određuju koja će grana imati veći društveni ili ekonomski legitimitet; na ishod utječu podrška korisnika, mjenjačnica, programera, validatora i pružalaca infrastrukture. Upravljanje putem tokena omogućava vlasnicima da glasaju o promjenama ili raspodjeli sredstava. Takvi sistemi mogu automatizirati postupak odlučivanja, ali veliki vlasnici tokena često imaju nesrazmjeran utjecaj. Mala izlaznost i mogućnost delegiranja glasova dodatno mogu koncentrirati vlast. == Pravni i društveni aspekti == Pravni položaj blockchain transakcija zavisi od vrste zapisa i [[sudska nadležnost|nadležnosti]]. Digitalni potpis ili prijenos tokena može dokazivati tehničko odobrenje radnje, ali ne rješava pitanja [[poslovna sposobnost|poslovne sposobnosti]], prinude, prevare, pogrešnog unosa ili vlasništva nad imovinom izvan mreže. Pametni ugovor može izvršiti kod i kada bi rezultat prema mjerodavnom pravu bio osporiv.<ref name="Cvetkovic"/> Decentralizirane mreže otežavaju određivanje odgovornog subjekta i teritorijalne nadležnosti. Čvorovi, korisnici i programeri mogu se nalaziti u različitim državama, dok programski kod ostaje dostupan i nakon zabrane pojedine usluge. Regulatorni pristupi zato obično obuhvataju posrednike koji povezuju blockchain s tradicionalnim [[finansijski sistem|finansijskim sistemom]], kao što su mjenjačnice, skrbničke službe i izdavaoci tokena. Društveni učinak zavisi i od dostupnosti tehnologije. Za samostalno korištenje javnog blockchaina potrebni su uređaj, [[internet]]ska veza i sposobnost sigurnog upravljanja ključevima. Greške se često ne mogu poništiti, pa formalno uklanjanje posrednika može prenijeti veći dio odgovornosti i rizika na korisnika. == Procjena prikladnosti == Blockchain je najprikladniji kada više učesnika treba zajedničku evidenciju, nemaju potpuno povjerenje jedni u druge, žele nezavisno provjeravati zapise i ne mogu ili ne žele imenovati jednog upravitelja baze. Ako postoji pouzdana centralna ustanova, ako podaci moraju biti često brisani ili mijenjani, ili ako su brzina i povjerljivost važnije od javne provjerljivosti, konvencionalna baza podataka može biti jednostavnije i efikasnije rješenje.<ref name="NIST"/> Izbor blockchaina stoga nije samo tehničko pitanje. Potrebno je odrediti ko unosi podatke, ko ih provjerava, kako se ispravljaju greške, ko snosi troškove, kako se štiti privatnost i šta se događa u slučaju spora. Bez odgovarajućih institucionalnih i pravnih postupaka kriptografski zaštićena evidencija može trajno sačuvati netačne ili nezakonito pribavljene podatke. == Također pogledajte == * [[Bitcoin]] * [[Kriptovaluta]] * [[Distribuirano računarstvo]] * [[Kriptografija]] * [[Pametni ugovor]] * [[Elektronski novac]] * [[Digitalni potpis]] * [[Dokaz rada]] * [[Dokaz uloga]] * [[Merkleovo stablo]] * [[Mreža ravnopravnih računara]] * [[Decentralizirane finansije]] * [[Nezamjenjivi token]] * [[Digitalni novčanik]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Antonopoulos |first=Andreas M. |title=Mastering Bitcoin: Programming the Open Blockchain |edition=2 |publisher=O'Reilly Media |year=2017 |isbn=978-1-4919-5438-6}} * {{cite book |last=Narayanan |first=Arvind |last2=Bonneau |first2=Joseph |last3=Felten |first3=Edward |last4=Miller |first4=Andrew |last5=Goldfeder |first5=Steven |title=Bitcoin and Cryptocurrency Technologies |publisher=Princeton University Press |year=2016 |isbn=978-0-691-17169-2}} * {{cite book |last=Werbach |first=Kevin |title=The Blockchain and the New Architecture of Trust |publisher=MIT Press |year=2018 |isbn=978-0-262-03893-5}} * {{cite journal |last=Ćirić |first=Zoran |last2=Ćirić |first2=Ivana |title=Implementacija blokčejn tehnologija u pametnom gradu |journal=Trendovi u poslovanju |volume=8 |issue=1 |pages=50–59 |year=2020 |doi=10.5937/trendpos2001050Q}} * {{cite journal |last=Milković |first=Marin |last2=Krolo |first2=Krešimir |title=Primjena blockchain tehnologije u medijskoj ekologiji |journal=In Medias Res |volume=9 |issue=17 |pages=2711–2727 |year=2020 |url=https://hrcak.srce.hr/240135}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Blockchain}} [[Kategorija:Kriptografija]] [[Kategorija:Baze podataka]] [[Kategorija:Kriptovalute]] 4e3r1p6haq04nxuo50ixfzxcrhm1ptu 0 536381 3917498 3915610 2026-08-10T23:18:59Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917498 wikitext text/x-wiki {{Infokutija valuta | ime_valute = Bitcoin | slika_1 = Bitcoin.svg | slika_širina_1 = 150px | slika_alt_1 = Narandžasti krug s bijelim simbolom bitcoina | opis_1 = Često korišteni znak Bitcoina | iso_kod = | jedinica = bitcoin | množina_slavenski = da | oznaka = ₿ | oznaka_komentar = kodovi BTC i XBT | podjedinica = 100.000.000 [[satoshi]]ja | podjedinica_oznaka = sat | datum_uvođenja = 3. januar 2009. | službeni_korisnici = [[El Salvador]]<ref name="ElSalvador2025">{{cite news |title=Lawmakers in El Salvador rush new bitcoin reform after IMF deal |agency=Reuters |date=30. 1. 2025 |url=https://www.reuters.com/world/americas/lawmakers-el-salvador-rush-new-bitcoin-reform-after-imf-deal-2025-01-30/ |access-date=31. 7. 2026}}</ref> | nadležna_institucija = nema | stopa_inflacije = određena protokolom; ponuda ograničena na približno 21 milion jedinica | izvor_datum_inf = Bitcoinov protokol | fusnote = Bitcoin nije dio standarda [[ISO 4217]]; BTC je najčešći tržišni kod, dok se upotrebljava i XBT. }} '''Bitcoin''' (oznaka: ₿; kodovi: BTC i XBT) jest [[kriptovaluta]], decentralizirani sistem elektronskog plaćanja i otvorena [[mreža ravnopravnih računara]] koju je 2008. osmislila nepoznata osoba ili grupa pod pseudonimom [[Satoshi Nakamoto]]. Transakcije se bilježe u javnoj distribuiranoj evidenciji poznatoj kao [[blockchain]], dok čvorovi bez centralne banke ili drugog jedinstvenog upravitelja postižu saglasnost primjenom [[dokaz rada|dokaza rada]].<ref name="Nakamoto">{{cite web |author=Satoshi Nakamoto |title=Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System |date=2008 |url=https://bitcoin.org/bitcoin.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Mreža je pokrenuta u januaru 2009. i smatra se prvom uspješnom decentraliziranom kriptovalutom koja je riješila problem [[dvostruko trošenje|dvostrukog trošenja]] bez pouzdanog finansijskog posrednika.<ref name="NarayananClark">{{cite journal |last=Narayanan |first=Arvind |last2=Clark |first2=Jeremy |title=Bitcoin's Academic Pedigree |journal=Communications of the ACM |volume=60 |issue=12 |pages=36–45 |year=2017 |doi=10.1145/3132259}}</ref> Naziv Bitcoin, napisan velikim početnim slovom, često označava protokol, mrežu i cjelokupni sistem, dok se oblik bitcoin upotrebljava za obračunsku jedinicu. Jedan bitcoin djeljiv je na 100 miliona najmanjih jedinica, nazvanih [[satoshi]] prema tvorcu sistema. Ponuda novih jedinica određena je protokolom i postepeno se smanjuje, a ukupan broj ne može premašiti približno 21 milion.<ref name="Nakamoto"/> Bitcoin se koristi za prijenos vrijednosti, plaćanja, štednju i ulaganje, ali njegova cijena može znatno oscilirati. Transakcije su javno vidljive, dok su korisnici predstavljeni adresama, zbog čega se sistem opisuje kao pseudoniman, a ne anoniman. Kritike su usmjerene na potrošnju električne energije pri rudarenju, cjenovnu nestabilnost, upotrebu u nezakonitim djelatnostima, koncentraciju vlasništva i poteškoće u zaštiti potrošača.<ref name="Bohme">{{cite journal |last=Böhme |first=Rainer |last2=Christin |first2=Nicolas |last3=Edelman |first3=Benjamin |last4=Moore |first4=Tyler |title=Bitcoin: Economics, Technology, and Governance |journal=Journal of Economic Perspectives |volume=29 |issue=2 |pages=213–238 |year=2015 |doi=10.1257/jep.29.2.213}}</ref> == Terminologija i oznake == Naziv ''Bitcoin'' sastavljen je od engleskih riječi ''bit'', jedinice digitalnih podataka, i ''coin'', što znači "kovanica". Nakamoto nije posebno objasnio izbor naziva. U bosanskom se za sistem i jedinicu najčešće koristi neprilagođeni oblik "Bitcoin" odnosno "bitcoin", dok se u dijelu stručne literature pojavljuje i fonetski prilagođeni oblik "bitkoin".<ref name="Milutinovic">{{cite journal |last=Milutinović |first=Monika |title=Kripto valute |journal=Pravo – teorija i praksa |volume=35 |issue=1–3 |pages=105–124 |year=2018 |doi=10.5937/ptp1801105M |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0350-137X1801105M |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Simbol ₿ prihvaćen je u širokoj upotrebi i 2017. uključen u standard [[Unicode]].<ref>{{cite web |title=The Unicode Standard, Version 10.0 – Currency Symbols |publisher=Unicode Consortium |date=20. 6. 2017 |url=https://www.unicode.org/charts/PDF/Unicode-10.0/U100-20A0.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Kod BTC nije službeni kod prema standardu ISO 4217, ali ga koriste berze, novčanici i tržišne baze podataka. Oblik XBT slijedi konvenciju prema kojoj kodovi nadnacionalne imovine počinju slovom X, ali ni on nije službeno uključen u ISO 4217. Najmanja jedinica, satoshi ili skraćeno sat, iznosi 0,00000001 bitcoina. Upotrebljavaju se i milibitcoin, jednak hiljaditom dijelu bitcoina, te mikrobitcoin, jednak milionitom dijelu. [[Lightning Network]] i pojedine aplikacije mogu obračunavati još manje vrijednosti, iako se one pri konačnom poravnanju na glavnom blockchainu zaokružuju na cijeli satoshi. == Historija == === Prethodnici === Bitcoin je nastao spajanjem ranijih ideja iz [[kriptografija|kriptografije]], digitalnog novca i distribuiranih sistema. [[David Chaum]] je tokom 1980-ih razvio kriptografski zaštićen elektronski novac, ali se njegov sistem oslanjao na centralnog izdavaoca. [[Cynthia Dwork]] i Moni Naor opisali su 1992. računarski dokaz rada kao sredstvo za ograničavanje neželjenih elektronskih poruka, a [[Adam Back]] ga je kasnije primijenio u sistemu [[Hashcash]].<ref>{{cite conference |last=Dwork |first=Cynthia |last2=Naor |first2=Moni |title=Pricing via Processing or Combatting Junk Mail |book-title=Advances in Cryptology – CRYPTO '92 |publisher=Springer |pages=139–147 |year=1993 |doi=10.1007/3-540-48071-4_10}}</ref><ref>{{cite web |last=Back |first=Adam |title=Hashcash – A Denial of Service Counter-Measure |date=1. 8. 2002 |url=http://www.hashcash.org/papers/hashcash.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> [[Wei Dai]] je 1998. predstavio prijedlog ''b-moneyja'', distribuiranog anonimnog elektronskog novca, dok je [[Nick Szabo]] razvio koncept ''bit golda'', zasnovan na računarski skupim dokazima i kriptografski povezanim zapisima. [[Hal Finney]] je 2004. napravio sistem višekratnog dokaza rada. Ti projekti nisu postali samostalni decentralizirani novac, ali su sadržavali elemente koje je Nakamoto kasnije povezao u Bitcoin.<ref name="NarayananClark"/> Glavni tehnički problem bio je sprečavanje dvostrukog trošenja bez centralne ustanove koja bi vodila evidenciju. Nakamotovo rješenje spojilo je digitalne potpise, mrežu ravnopravnih čvorova, vremensko označavanje, prilagođavanje težine dokaza rada i ekonomske nagrade za učesnike koji održavaju sistem.<ref name="Nakamoto"/> === Stvaranje i pokretanje === Domena bitcoin.org registrirana je 18. augusta 2008.<ref name="Wallace">{{cite magazine |last=Wallace |first=Benjamin |title=The Rise and Fall of Bitcoin |magazine=Wired |date=23. 11. 2011 |url=https://www.wired.com/2011/11/mf-bitcoin/ |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Nakamoto je 31. oktobra iste godine na kriptografskoj e-mail listi objavio rad ''Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System'', u kojem je predstavio elektronski novac čije se transakcije potvrđuju bez finansijskih ustanova.<ref name="Nakamoto"/> Prvi blok, poznat kao [[genezni blok]], izrudaren je 3. januara 2009. U njega je unesen naslov britanskog lista ''[[The Times]]'' o mogućoj novoj pomoći bankama: "The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks". Tekst je dokazivao da blok nije mogao biti stvoren prije tog datuma, ali je kasnije tumačen i kao komentar na bankarski sistem tokom [[Svjetska finansijska kriza 2007–2008.|svjetske finansijske krize]].<ref>{{cite magazine |last=Davis |first=Joshua |title=The Crypto-Currency: Bitcoin and its mysterious inventor |magazine=The New Yorker |date=10. 10. 2011 |url=https://www.newyorker.com/magazine/2011/10/10/the-crypto-currency |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Nakamoto je 8. januara objavio prvu verziju softvera, a mreža je počela djelovati narednog dana. Hal Finney bio je među prvim korisnicima i 12. januara primio je deset bitcoina od Nakamota, što se smatra prvom zabilježenom Bitcoin transakcijom između dvije osobe.<ref>{{cite news |last=Peterson |first=Andrea |title=Hal Finney received the first Bitcoin transaction. Here's how he describes it |newspaper=The Washington Post |date=3. 1. 2014 |url=https://www.washingtonpost.com/news/the-switch/wp/2014/01/03/hal-finney-received-the-first-bitcoin-transaction-heres-how-he-describes-it/ |access-date=31. 7. 2026}}</ref> U početku su bitcoin rudari stvarali običnim procesorima, a jedinice nisu imale utvrđenu tržišnu vrijednost. Jedna od prvih javno zabilježenih procjena cijene nastala je 2009. na osnovu troškova električne energije potrebne za rudarenje. Programer Laszlo Hanyecz platio je 22. maja 2010. ukupno 10.000 bitcoina za dvije pizze, što se obično navodi kao prva dokumentirana kupovina fizičke robe bitcoinom.<ref>{{cite news |last=Browne |first=Ryan |title=Bitcoin pizza day: Celebrating the $80 million pizza order |publisher=CNBC |date=22. 5. 2017 |url=https://www.cnbc.com/2017/05/22/bitcoin-pizza-day-celebrating-the-80-million-pizza-order.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> === Rani razvoj === Prve berze omogućile su trgovanje bitcoinom za konvencionalne valute tokom 2010. i 2011. Najpoznatija među njima postala je [[Mt. Gox]], prvobitno osnovana kao platforma za razmjenu karata iz igre ''Magic: The Gathering''. Kako su cijena i broj korisnika rasli, Bitcoin je privukao pažnju programera, ulagača, novinara i regulatornih organa. Nakamoto je tokom 2010. postepeno prenio razvoj softvera drugim saradnicima, među kojima je bio [[Gavin Andresen]]. Posljednju poznatu javnu poruku objavio je u decembru 2010, a iz privatne komunikacije povukao se tokom 2011. Njegov identitet i dalje nije utvrđen. Internetsko tržište [[Silk Road]] počelo je 2011. koristiti bitcoin kao glavno sredstvo plaćanja. Iako je nudilo i legalnu robu, postalo je poznato po prodaji narkotika i drugih zabranjenih proizvoda. Američke vlasti zatvorile su ga 2013, a njegov osnivač [[Ross Ulbricht]] kasnije je osuđen zbog više krivičnih djela.<ref>{{cite news |title=Manhattan U.S. Attorney announces seizure of additional $28 million worth of bitcoins belonging to Ross William Ulbricht |publisher=United States Department of Justice |date=25. 10. 2013 |url=https://www.justice.gov/archive/usao/nys/pressreleases/October13/SilkRoadBitcoinsSeizurePR.php |access-date=31. 7. 2026 }}{{Mrtav link}}</ref> Povezanost s nezakonitom trgovinom znatno je utjecala na ranu javnu sliku Bitcoina. === Rast tržišta i krize === Bitcoinova cijena prvi je put premašila jedan američki dolar 2011. i nakon toga prolazila kroz više ciklusa naglog rasta i pada. Tokom 2013. privukao je širu međunarodnu pažnju, ali su berze i korisnici često bili izloženi krađama, tehničkim kvarovima i regulatornoj neizvjesnosti. Mt. Gox je početkom 2014. obustavio isplate i proglasio stečaj nakon nestanka približno 850.000 bitcoina, od kojih je dio kasnije pronađen. Događaj je pokazao razliku između sigurnosti osnovnog protokola i sigurnosti posredničkih usluga koje za korisnike čuvaju privatne ključeve.<ref>{{cite news |last=McMillan |first=Robert |title=The Inside Story of Mt. Gox, Bitcoin's $460 Million Disaster |magazine=Wired |date=3. 3. 2014 |url=https://www.wired.com/2014/03/bitcoin-exchange/ |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Tokom 2017. Bitcoin je doživio snažan rast cijene i broja transakcija. Neslaganje o povećanju kapaciteta mreže dovelo je u augustu do tvrdog račvanja i nastanka [[Bitcoin Cash]]a. Zagovornici nove mreže povećali su najveću veličinu bloka, dok je Bitcoin zadržao manja ograničenja i usmjerio dio razvoja prema tehnologijama kao što su [[Segregated Witness]] i Lightning Network. Cijena je krajem 2017. dostigla dotadašnji vrhunac, nakon čega je tokom 2018. znatno pala. Tržište se ponovo proširilo 2020. i 2021, kada su bitcoin počele kupovati pojedine kompanije i institucionalni ulagači. PayPal je 2020. omogućio dijelu korisnika kupovinu i prodaju kriptovaluta, dok su kompanije kao što su MicroStrategy i Tesla objavile kupovinu bitcoina kao dijela svoje imovine.<ref>{{cite news |last=Vigna |first=Paul |title=PayPal allows Bitcoin and crypto spending |newspaper=The Wall Street Journal |date=21. 10. 2020 |url=https://www.wsj.com/articles/paypal-allows-bitcoin-and-crypto-spending-11603320323 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Nakon vrhunca 2021. tržište je ponovo palo, posebno tokom 2022, kada su propali brojni kriptovalutni projekti i berza [[FTX]]. Iako FTX nije upravljao Bitcoinovim protokolom, njegov stečaj dodatno je naglasio rizike povezane s centraliziranim posrednicima. === Razvoj nakon 2020. === Nadogradnja Taproot aktivirana je u novembru 2021. Uvela je [[Schnorrov potpis|Schnorrove potpise]] i poboljšala efikasnost, privatnost i mogućnost oblikovanja složenijih uvjeta trošenja.<ref>{{cite web |last=Wuille |first=Pieter |title=Taproot: SegWit version 1 spending rules |website=Bitcoin Improvement Proposals |id=BIP 341 |date=2020 |url=https://github.com/bitcoin/bips/blob/master/bip-0341.mediawiki |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Američka [[Komisija za vrijednosne papire i berzu]] odobrila je u januaru 2024. trgovanje prvim fondovima kojima se na berzi izravno prati cijena bitcoina na američkom tržištu. Odluka je omogućila ulagačima izloženost njegovoj cijeni preko reguliranih finansijskih proizvoda bez neposrednog upravljanja privatnim ključevima.<ref>{{cite web |title=Statement on the Approval of Spot Bitcoin Exchange-Traded Products |publisher=U.S. Securities and Exchange Commission |date=10. 1. 2024 |url=https://www.sec.gov/newsroom/speeches-statements/gensler-statement-spot-bitcoin-011023 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Četvrto prepolovljavanje nagrade za blok dogodilo se u aprilu 2024, kada je subvencija smanjena sa 6,25 na 3,125 bitcoina. Takva smanjenja ugrađena su u protokol i događaju se nakon svakih 210.000 blokova, približno jednom u četiri godine. == Tehnička osnova == === Mreža ravnopravnih čvorova === Bitcoin djeluje preko otvorene mreže čvorova koji međusobno razmjenjuju transakcije i blokove. Ne postoji centralni server, administrator računa niti ustanova koja odobrava uključivanje u mrežu. Svako može pokrenuti odgovarajući softver, povezati se s drugim čvorovima i nezavisno provjeravati pravila protokola. Puni čvor preuzima blokove od geneznog bloka do najnovijeg poznatog stanja i provjerava valjanost svake transakcije. Odbacuje blokove koji krše pravila, uključujući one koji sadrže neispravne potpise, stvaraju previše novih jedinica ili pokušavaju potrošiti već potrošeni izlaz.<ref name="BitcoinOperating">{{cite web |title=Operating Modes |website=Bitcoin Developer Documentation |url=https://developer.bitcoin.org/devguide/operating_modes.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Laki novčanici ne čuvaju cijeli blockchain, nego podatke dobivaju od punih čvorova i provjeravaju ih pojednostavljenim metodama. Takav pristup smanjuje zahtjeve za pohranom i mrežnim saobraćajem, ali uvodi veću zavisnost od drugih učesnika. === Blockchain === [[Datoteka:Bitcoin Block Data.svg|mini|desno|350px|Pojednostavljena struktura Bitcoinova bloka, koji sadrži zaglavlje i skup transakcija.]] Bitcoinov blockchain javna je, hronološki uređena evidencija potvrđenih transakcija. Svaki blok sadrži kriptografski sažetak prethodnog bloka, čime se blokovi povezuju u lanac. Naknadna promjena starijeg zapisa izmijenila bi njegov sažetak i prekinula veze prema svim kasnijim blokovima.<ref name="BlockChainGuide">{{cite web |title=Block Chain |website=Bitcoin Developer Documentation |url=https://developer.bitcoin.org/devguide/block_chain.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Zaglavlje bloka sadrži verziju, sažetak prethodnog bloka, korijen [[Merkleovo stablo|Merkleova stabla]] transakcija, vremensku oznaku, ciljanu težinu i nonce. Merkleovo stablo omogućava provjeru da je transakcija uključena u određeni blok bez obrade svih drugih transakcija u njemu. Novi blok u prosjeku nastaje svakih deset minuta. Taj razmak nije stalan; pojedini blokovi mogu biti pronađeni za nekoliko sekundi, dok se na druge čeka znatno duže. Protokol nakon svakih 2016 blokova prilagođava težinu tako da se prosječni razmak približno zadrži uprkos promjenama ukupne računarske snage. Ako dva rudara gotovo istovremeno objave valjane blokove, mreža se može privremeno podijeliti na dvije grane. Čvorovi nastavljaju rad na grani s najvećom ukupnom količinom dokaza rada. Kada jedna grana dobije prednost, njeni blokovi postaju dio prihvaćene historije, dok se blokovi druge grane napuštaju. === Transakcije === Bitcoin ne vodi račune s jedinstvenim saldom na način bankovnog sistema. Umjesto toga koristi model nepotrošenih izlaza transakcija, poznatih kao UTXO ({{jez-en|unspent transaction output}}). Novčanik izračunava raspoloživa sredstva zbrajanjem izlaza koje korisnik može potrošiti odgovarajućim privatnim ključem.<ref name="TransactionsGuide">{{cite web |title=Transactions |website=Bitcoin Developer Documentation |url=https://developer.bitcoin.org/devguide/transactions.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Svaka transakcija navodi jedan ili više ranijih izlaza kao ulaze te stvara nove izlaze. Ukupna vrijednost izlaza ne može premašiti vrijednost ulaza. Razlika između njih predstavlja naknadu koju može preuzeti rudar čiji blok uključi transakciju. Korisnik transakciju odobrava [[digitalni potpis|digitalnim potpisom]] izrađenim privatnim ključem. Čvorovi provjeravaju potpis pomoću odgovarajućeg javnog ključa ili podataka definiranih skriptom. Privatni ključ ne šalje se mreži i ne može se izvesti iz javnog potpisa primjenom trenutno poznatih praktičnih metoda. Transakcije se najprije šire mrežom i ulaze u skup nepotvrđenih zapisa. Potvrdu dobijaju kada ih rudar uključi u blok. Svaki naredni blok povećava broj potvrda i otežava izmjenu historije. Za manje iznose pojedini primaoci prihvataju transakciju nakon jedne potvrde ili čak prije uključivanja u blok, dok se za veće vrijednosti obično čeka više potvrda.<ref name="PaymentProcessing">{{cite web |title=Payment Processing |website=Bitcoin Developer Documentation |url=https://developer.bitcoin.org/devguide/payment_processing.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> === Adrese i skripte === Bitcoin adresa sažeti je prikaz uvjeta pod kojima se određeni izlaz može potrošiti. Rane adrese počinjale su uglavnom brojem 1, dok adrese zasnovane na ''Pay to Script Hashu'' često počinju brojem 3. Noviji format Bech32 koristi prefiks ''bc1'' i smanjuje mogućnost greške pri prepisivanju. Adresa nije isto što i korisnički račun. Jedan novčanik može stvarati veliki broj adresa, a preporučuje se korištenje nove adrese za svaku uplatu radi lakšeg računovodstva i smanjenja mogućnosti povezivanja transakcija. Bitcoinov skriptni jezik omogućava jednostavne i složenije uvjete trošenja. Sredstva se, naprimjer, mogu zaštititi zahtjevom za više potpisa, vremenskim zaključavanjem ili kombinacijom kriptografskih uvjeta. Jezik nije općenamjenski i namjerno ne podržava neograničene petlje, čime se smanjuje mogućnost da transakcija zahtijeva beskonačno izvršavanje. == Rudarenje i dokaz rada == [[Rudarenje kriptovaluta|Rudarenje]] je postupak kojim se transakcije grupiraju u nove blokove i osigurava hronološki redoslijed blockchaina. Rudari sastavljaju kandidatski blok i mijenjaju vrijednosti u njegovu zaglavlju dok ne pronađu sažetak manji od cilja koji određuje mrežna težina.<ref name="MiningGuide">{{cite web |title=Mining |website=Bitcoin Developer Documentation |url=https://developer.bitcoin.org/devguide/mining.html |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Bitcoin koristi dvostruku primjenu algoritma [[SHA-2|SHA-256]]. Pronalaženje odgovarajućeg sažetka zahtijeva veliki broj pokušaja, dok ga ostali čvorovi mogu brzo provjeriti. Vjerovatnoća pronalaska bloka približno odgovara udjelu rudara u ukupnoj mrežnoj računarskoj snazi. Rudar prihvaćenog bloka dobija subvenciju novostvorenih bitcoina i naknade transakcija uključenih u blok. Subvencija je počela s 50 bitcoina i prepolovljava se nakon svakih 210.000 blokova. Smanjena je na 25 bitcoina 2012, 12,5 u 2016, 6,25 u 2020. i 3,125 u 2024. Kako se subvencija približava nuli, očekuje se da će naknade postajati sve važniji izvor prihoda rudara. Individualni rudari mogu raditi samostalno, ali zbog velike težine većina udružuje računarsku snagu u rudarske skupove. Skup raspodjeljuje nagrade prema doprinosu članova, čime smanjuje vremenske razmake između isplata. Koncentracija velikog dijela računarske snage u malom broju skupova izaziva zabrinutost zbog mogućeg utjecaja na mrežu. Učesnik koji kontrolira većinu ukupne snage mogao bi pokušati promijeniti redoslijed novijih transakcija, izvršiti dvostruko trošenje vlastitih sredstava ili privremeno cenzurirati pojedine transakcije. Takav napad ne bi omogućio stvaranje proizvoljne količine bitcoina, izmjenu pravila koja puni čvorovi ne prihvataju niti trošenje sredstava bez odgovarajućeg privatnog ključa. == Ponuda i monetarna pravila == Nove jedinice nastaju isključivo kao dio nagrade za prihvaćeni blok. Raspored izdavanja određen je protokolom, pa nijedna centralna ustanova ne može samostalno povećati ponudu. Zbog periodičnog prepolovljavanja broj novostvorenih bitcoina opada geometrijski, a ukupna ponuda približava se granici od 21 milion. Posljednji dijelovi novih bitcoina prema sadašnjim pravilima trebali bi biti izdati oko 2140. Nakon toga rudari bi prihod ostvarivali samo iz transakcijskih naknada. Budući da su iznosi predstavljeni cijelim brojem satoshija, konačna ponuda bit će nešto manja od tačno 21 milion. Monetarni raspored može se tehnički promijeniti izmjenom softvera, ali bi takvu izmjenu morali dobrovoljno prihvatiti čvorovi i ostali učesnici. Verzija koja bi jednostrano povećala ponudu bila bi odbijena od čvorova koji nastave primjenjivati postojeća pravila, pa bi mogla stvoriti odvojenu mrežu. Nisu svi izrudarenii bitcoini dostupni za promet. Dio privatnih ključeva izgubljen je ili uništen, a pojedine jedinice namjerno su poslane na adrese s kojih ih nije moguće potrošiti. Tačan broj trajno izgubljenih jedinica nije poznat. == Novčanici i čuvanje ključeva == Bitcoin novčanik ne čuva digitalne kovanice kao datoteke, nego privatne ključeve i podatke potrebne za sastavljanje transakcija. Sredstva ostaju zabilježena na blockchainu, dok ključ omogućava dokazivanje prava na njihovo trošenje. Programski novčanici rade na računarima ili mobilnim uređajima. Hardverski novčanici ključeve čuvaju u posebno oblikovanom uređaju i potpisuju transakcije bez njihova izlaganja računaru. Papirni novčanici sadrže ispisane ključeve ili početne riječi, ali njihova sigurnost zavisi od pravilnog stvaranja, štampanja i fizičkog čuvanja. Hijerarhijski deterministički novčanici iz jednog početnog niza riječi stvaraju velik broj ključeva. Sigurnosna kopija tog niza omogućava obnovu novčanika, ali osoba koja ga pribavi može preuzeti sva povezana sredstva. Za razliku od bankovnog računa, ne postoji centralna služba koja može poništiti neovlaštenu transakciju ili izdati novi ključ nakon gubitka. Skrbničke berze i druge usluge mogu čuvati ključeve u ime korisnika. Time pojednostavljuju kupovinu i trgovanje, ali korisnik zavisi od solventnosti, sigurnosti i poštenja posrednika. Stečajevi i hakerski napadi na berze doveli su do velikih gubitaka i popularizirali izreku "nisu tvoji ključevi, nisu tvoji bitcoini". == Skaliranje mreže == Glavni blockchain ima ograničen prostor u svakom bloku. Kada broj transakcija premaši raspoloživi kapacitet, korisnici se takmiče višim naknadama kako bi rudari njihove transakcije uključili ranije. Ovo ograničenje dovelo je do dugotrajnih rasprava o veličini blokova i načinu povećanja propusnosti. Segregated Witness, aktiviran 2017, premjestio je dio podataka o potpisima u posebnu strukturu i uveo obračun težine bloka. Time je povećan praktični kapacitet, riješen problem izmjenjivosti identifikatora transakcije i stvorena osnova za efikasnije protokole izvan glavnog lanca.<ref>{{cite web |last=Lombrozo |first=Eric |last2=Lau |first2=Johnson |last3=Wuille |first3=Pieter |title=Segregated Witness (Consensus layer) |website=Bitcoin Improvement Proposals |id=BIP 141 |date=2015 |url=https://github.com/bitcoin/bips/blob/master/bip-0141.mediawiki |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Lightning Network mreža je platnih kanala u kojima korisnici mogu izvršiti veći broj prijenosa bez upisivanja svake promjene na glavni blockchain. Na blockchainu se bilježe otvaranje i zatvaranje kanala, dok se međusobna plaćanja razmjenjuju izvan njega. Sistem omogućava brže i jeftinije prijenose manjih iznosa, ali zahtijeva upravljanje likvidnošću, dostupnost čvorova i dodatne sigurnosne mehanizme.<ref>{{cite conference |last=Poon |first=Joseph |last2=Dryja |first2=Thaddeus |title=The Bitcoin Lightning Network: Scalable Off-Chain Instant Payments |year=2016 |url=https://lightning.network/lightning-network-paper.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Druga rješenja uključuju spajanje većeg broja isplata u jednu transakciju, učinkovitije formate potpisa, bočne lance i skrbničke sisteme. Svaki pristup donosi drukčiji odnos između brzine, troškova, privatnosti i potrebe za povjerenjem. == Privatnost == Bitcoinove transakcije javne su i trajno dostupne na blockchainu. Adrese neposredno ne otkrivaju ime vlasnika, ali se njihove aktivnosti mogu grupirati i povezati s identitetom pomoću obrazaca trošenja, mrežnih podataka, informacija berzi i podataka koje korisnik objavi.<ref>{{cite journal |last=Meiklejohn |first=Sarah |last2=Pomarole |first2=Marjori |last3=Jordan |first3=Grant |last4=Levchenko |first4=Kirill |last5=McCoy |first5=Damon |last6=Voelker |first6=Geoffrey M. |last7=Savage |first7=Stefan |title=A Fistful of Bitcoins: Characterizing Payments Among Men with No Names |journal=Proceedings of the 2013 Internet Measurement Conference |pages=127–140 |year=2013 |doi=10.1145/2504730.2504747}}</ref> Berze u mnogim državama moraju prikupljati identifikacijske podatke korisnika i prijavljivati sumnjive transakcije. Povlačenje sredstava s takve berze može povezati stvarnu osobu s određenom adresom, nakon čega je moguće pratiti dio daljnjeg kretanja sredstava. Korištenje nove adrese za svaku uplatu smanjuje jednostavno povezivanje, ali ne pruža potpunu anonimnost. CoinJoin i slični postupci kombinuju ulaze i izlaze više korisnika kako bi otežali analizu, dok Lightning Network ne objavljuje svaku pojedinačnu uplatu na glavnom blockchainu. Ipak, i ti sistemi imaju ograničenja i ne jamče anonimnost. Javna priroda evidencije izaziva i pitanje zamjenjivosti. Ako su pojedine jedinice povezane s krađom ili nezakonitim tržištima, berze i trgovci mogu ih odbiti ili zamrznuti, iako su tehnički jednake drugim jedinicama. == Sigurnost == Bitcoinov sigurnosni model zasniva se na kombinaciji kriptografskih potpisa, nezavisne provjere pravila i ekonomskog troška izmjene blockchaina. Dok god pošteni učesnici raspolažu većim dijelom računarske snage i korisnici čuvaju privatne ključeve, napadaču je teško promijeniti potvrđenu historiju.<ref name="Nakamoto"/> Rizici se mogu pojaviti na više nivoa. Greška u protokolu ili njegovoj implementaciji mogla bi ugroziti mrežu, dok ranjivosti u novčanicima, operativnim sistemima i berzama mogu omogućiti krađu ključeva. Phishing, lažne aplikacije i prevare često ciljaju korisnike umjesto kriptografskog sistema. U augustu 2010. iskorištena je greška u provjeri brojčanih vrijednosti i stvoreno je više od 184 milijarde nevažećih bitcoina. Programeri su objavili ispravku, a čvorovi su prešli na verziju lanca bez sporne transakcije. Događaj je poznat kao incident prekoračenja vrijednosti i predstavlja najozbiljniju potvrđenu grešku u ranoj historiji protokola.<ref>{{cite web |title=CVE-2010-5139 |publisher=National Vulnerability Database |url=https://nvd.nist.gov/vuln/detail/CVE-2010-5139 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Kvantni računari dovoljno velike snage mogli bi u budućnosti ugroziti algoritme digitalnih potpisa koje Bitcoin koristi. Takvi uređaji trenutno ne mogu praktično izračunati Bitcoinove privatne ključeve, ali istraživači razmatraju mogućnost prelaska na postkvantne potpise prije nego što prijetnja postane stvarna. == Ekonomska svojstva == Bitcoin nema centralnog izdavaoca, zakonski određenu nominalnu vrijednost niti obavezu otkupa u drugoj valuti. Njegova tržišna cijena nastaje ponudom i potražnjom na berzama i u izravnim transakcijama. Pristalice ga opisuju kao digitalno oskudnu imovinu i sredstvo zaštite od monetarne inflacije. Fiksni raspored izdavanja uspoređuje se sa zlatom, zbog čega se koristi izraz "digitalno zlato". Kritičari navode da nema novčani tok ni temeljnu vrijednost koja se može procijeniti uobičajenim metodama, te da cijena u velikoj mjeri zavisi od očekivanja buduće potražnje. Bitcoin može ispunjavati pojedine funkcije novca kao sredstvo razmjene, obračunska jedinica i čuvar vrijednosti, ali njihova razvijenost zavisi od tržišta i mjesta upotrebe. Visoka nestabilnost otežava određivanje cijena i kratkoročno čuvanje kupovne moći, dok konačnost prijenosa i mogućnost prekograničnog slanja mogu biti korisne u pojedinim oblicima plaćanja.<ref name="Bohme"/> Tržište djeluje neprekidno, bez uobičajenog zatvaranja vikendom i praznicima. Cijene se mogu razlikovati među berzama zbog likvidnosti, regulatornih ograničenja i troškova prijenosa. Arbitražni trgovci iskorištavaju razlike kupovinom na jednom i prodajom na drugom tržištu. Vlasništvo je neravnomjerno raspoređeno. Velike adrese mogu pripadati pojedincima, berzama ili skrbničkim službama koje drže sredstva velikog broja korisnika, zbog čega se raspodjela osoba ne može neposredno izvesti iz blockchaina. Ipak, istraživanja ukazuju na znatnu koncentraciju imovine i rudarske snage.<ref>{{cite report |last=Makarov |first=Igor |last2=Schoar |first2=Antoinette |title=Blockchain Analysis of the Bitcoin Market |publisher=National Bureau of Economic Research |series=NBER Working Paper 29396 |year=2021 |doi=10.3386/w29396}}</ref> == Upotreba == === Plaćanja === Bitcoin se može slati bez izravnog učešća banke, kartične kuće ili sistema međunarodnih doznaka. Primalac korisniku dostavlja adresu ili [[QR-kod]], a pošiljalac određuje iznos i naknadu. Transakcija se nakon potpisivanja širi mrežom i ne može se jednostrano opozvati. Trgovci mogu prihvatati bitcoin izravno ili preko procesora plaćanja koji ga odmah pretvara u lokalnu valutu. Izravno prihvatanje uklanja mogućnost povrata kartične transakcije, ali trgovca izlaže promjeni cijene i zahtijeva upravljanje ključevima. Naknade ne zavise izravno od poslanog iznosa, nego uglavnom od veličine transakcije u bajtovima i trenutne potražnje za prostorom u blokovima. Transakcija s velikim brojem ulaza može zato biti skuplja od prijenosa mnogo veće vrijednosti s manjim brojem podataka. === Bankomati i fizički pristup === [[Datoteka:Bitcoin ATM.jpeg|mini|lijevo|250px|Dvosmjerni Bitcoinov automat u [[Toronto|Torontu]], namijenjen kupovini i prodaji bitcoina za gotovinu.]] Bitcoinovi automati omogućavaju kupovinu, a pojedini i prodaju bitcoina za gotovinu. Korisnik obično skenira adresu novčanika i polaže novac, nakon čega operater šalje odgovarajuću količinu bitcoina umanjenu za naknadu. Dvosmjerni uređaji omogućavaju i prodaju bitcoina te isplatu gotovine. Takvi uređaji nazivaju se bankomatima, ali uglavnom nisu povezani s bankovnim računom niti djeluju u uobičajenim kartičnim mrežama. Operateri u mnogim državama moraju provjeravati identitet korisnika i primjenjivati propise o sprečavanju pranja novca. === Doznake i prekogranični prijenosi === Bitcoin se koristi za međunarodne prijenose jer mreža ne razlikuje domaće i prekogranične adrese. Korisnik ipak često mora kupiti bitcoin lokalnom valutom i prodati ga na odredištu, što uključuje berzanske naknade, promjenu cijene i regulatorna ograničenja. U državama s nestabilnim valutama ili ograničenim pristupom bankarskim uslugama pojedini korisnici drže bitcoin kao alternativnu imovinu. Takva upotreba ne uklanja rizik gubitka vrijednosti i zavisi od dostupnosti interneta, likvidnog tržišta i sigurnog novčanika. === Ulaganje === Veći dio tržišne aktivnosti odvija se na berzama, gdje se bitcoin kupuje radi špekulacije ili dugoročnog držanja. Ulagači mogu kupiti stvarne jedinice, terminske ugovore, dionice fondova ili druge finansijske proizvode čija je vrijednost povezana s njegovom cijenom. Istraživanja ulaganja u kriptovalute u Hrvatskoj pokazala su da su ulagači uglavnom mlađe osobe, pretežno muškarci, te da velik dio ispitanika razumije visoku volatilnost takve imovine.<ref name="Bosnjak">{{cite journal |last=Bošnjak |first=Antonio |last2=Ostojić |first2=Silvije |title=Razumijevanje ulagača u kriptovalute |journal=Zbornik Veleučilišta u Rijeci |volume=10 |issue=1 |pages=213–232 |year=2022 |doi=10.31784/zvr.10.1.12 |url=https://hrcak.srce.hr/275254 |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Bitcoinova prošla povećanja cijene ne jamče buduće prinose, a gubitak može nastati i bez pada tržišta ako korisnik izgubi ključ ili sredstva drži kod nesolventnog posrednika. == Pravni položaj i regulacija == Pravni položaj Bitcoina razlikuje se među državama. Može biti tretiran kao imovina, roba, virtualna valuta, finansijski instrument ili sredstvo plaćanja. Pojedine države ograničavaju trgovanje i rudarenje, dok druge uređuju berze, skrbničke službe i izdavanje povezanih finansijskih proizvoda. Regulatori se posebno bave sprečavanjem pranja novca, finansiranjem terorizma, porezima, zaštitom potrošača i tržišnim manipulacijama. Decentralizirana mreža nema upravitelja kojem se može narediti poništenje transakcije, pa se pravila najčešće primjenjuju na berze i druge posrednike koji povezuju bitcoin s bankarskim sistemom.<ref name="Bozovic">{{cite journal |last=Božović |first=Miloš |title=Uporednopravni regulatorni odgovori na izazove digitalne imovine |journal=Strani pravni život |volume=67 |issue=3 |pages=447–467 |year=2023 |doi=10.56461/SPZ_23305KJ |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0039-21382303447B |access-date=31. 7. 2026}}</ref> U [[Evropska unija|Evropskoj uniji]] pružaoci usluga povezanih s kriptoimovinom podliježu pravilima o licenciranju, zaštiti klijenata i tržišnom ponašanju prema uredbi MiCA. Sama decentralizirana mreža nema izdavaoca, pa se na bitcoin ne primjenjuju sve odredbe namijenjene tokenima koje izdaje određena pravna osoba.<ref>{{cite regulation |title=Regulation (EU) 2023/1114 on markets in crypto-assets |journal=Official Journal of the European Union |date=31. 5. 2023 |url=https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/1114/oj |access-date=31. 7. 2026}}</ref> === El Salvador === [[El Salvador]] je u septembru 2021. postao prva država koja je bitcoinu dodijelila status zakonskog sredstva plaćanja uz [[američki dolar]]. Zakon je prvobitno obavezivao privredne subjekte da ga prihvate kada imaju potrebne tehničke mogućnosti, a država je uspostavila novčanik Chivo i fond za konverziju bitcoina u dolare.<ref>{{cite news |title=El Salvador becomes first country to adopt bitcoin as legal tender |agency=Reuters |date=7. 9. 2021 |url=https://www.reuters.com/world/americas/el-salvador-leads-world-into-cryptocurrency-debate-2021-09-07/ |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Primjena je nailazila na tehničke poteškoće, ograničenu svakodnevnu upotrebu i protivljenje dijela stanovništva. [[Međunarodni monetarni fond]] upozoravao je na rizike po finansijsku stabilnost, javne finansije i zaštitu potrošača. Zakon je izmijenjen u januaru 2025. u sklopu sporazuma El Salvadora s MMF-om. Prihvatanje bitcoina u privatnom sektoru postalo je dobrovoljno, porezi se plaćaju u američkim dolarima, a uloga javnog sektora u povezanim poslovima ograničena je. Time su uklonjena osnovna obilježja obaveznog zakonskog sredstva plaćanja, iako je bitcoin ostao priznat u salvadorskom pravnom okviru.<ref name="ElSalvador2025"/><ref>{{cite report |title=El Salvador: Request for an Extended Arrangement Under the Extended Fund Facility |publisher=International Monetary Fund |year=2025 |url=https://www.imf.org/-/media/files/publications/cr/2025/english/1slvea2025001-print-pdf.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> == Potrošnja energije i okoliš == Dokaz rada zahtijeva da rudarska oprema neprekidno izvodi kriptografske izračune. S porastom Bitcoinove cijene i nagrada raste poticaj za uključivanje dodatne opreme, što povećava ukupnu potrošnju električne energije. Rudarenje danas uglavnom koriste [[ASIC]] uređaji posebno izrađeni za SHA-256. Oni su efikasniji od procesora i grafičkih kartica, ali brzo zastarijevaju u odnosu na novije modele, što doprinosi nastanku elektronskog otpada.<ref>{{cite journal |last=de Vries |first=Alex |last2=Stoll |first2=Christian |title=Bitcoin's growing e-waste problem |journal=Resources, Conservation and Recycling |volume=175 |pages=105901 |year=2021 |doi=10.1016/j.resconrec.2021.105901}}</ref> Procjene ukupne potrošnje razlikuju se zbog promjena u računarskoj snazi, efikasnosti uređaja i izvorima energije. Emisije stakleničkih plinova zavise od toga koristi li se ugalj, prirodni gas, hidroenergija, vjetar, sunčeva energija ili višak električne energije koji bi inače ostao neiskorišten.<ref>{{cite journal |last=Stoll |first=Christian |last2=Klaaßen |first2=Lena |last3=Gallersdörfer |first3=Ulrich |title=The Carbon Footprint of Bitcoin |journal=Joule |volume=3 |issue=7 |pages=1647–1661 |year=2019 |doi=10.1016/j.joule.2019.05.012}}</ref> Zagovornici navode da rudarenje može iskoristiti višak obnovljive energije, potaknuti izgradnju proizvodnih kapaciteta i monetizirati energiju na udaljenim mjestima. Kritičari odgovaraju da takva upotreba može povećati ukupnu potražnju, produžiti rad fosilnih elektrana ili oduzeti čistu energiju drugim potrošačima. Potrošnja mreže nije neposredno proporcionalna broju transakcija. Većina energije troši se u nadmetanju za nagradu bloka, pa se ne može jednostavno tvrditi da jedna dodatna transakcija uzrokuje određenu količinu potrošnje. Ipak, ograničeni kapacitet glavnog lanca znači da je potrošnja po zabilježenoj transakciji visoka u usporedbi s centraliziranim platnim sistemima. == Kriminal i zloupotrebe == Bitcoin se koristi u zakonitim i nezakonitim poslovima. Pseudonimne adrese i mogućnost prijenosa bez banke privukle su trgovce na internetskim crnim tržištima, počinioce iznude, prevarante i osobe koje pokušavaju prikriti porijeklo sredstava. Napadači koji koriste [[ucjenjivački softver]] često zahtijevaju plaćanje u bitcoinu jer se sredstva mogu primiti bez klasičnog bankovnog računa. Javnost blockchaina istovremeno omogućava istražiteljima praćenje tokova novca, a identitet se može otkriti kada sredstva stignu do regulirane berze.<ref>{{cite journal |last=Foley |first=Sean |last2=Karlsen |first2=Jonathan R. |last3=Putniņš |first3=Tālis J. |title=Sex, Drugs, and Bitcoin: How Much Illegal Activity Is Financed through Cryptocurrencies? |journal=Review of Financial Studies |volume=32 |issue=5 |pages=1798–1853 |year=2019 |doi=10.1093/rfs/hhz015}}</ref> Mješalice transakcija pokušavaju prekinuti izravnu vezu između ulaznih i izlaznih adresa. Regulatorna tijela pojedine takve usluge smatraju sredstvima za pranje novca, dok zagovornici privatnosti navode da korisnici javne evidencije imaju legitiman interes za skrivanje vlastitih finansijskih aktivnosti. Prevare povezane s bitcoinom uključuju lažne berze, investicijske piramide, krađu identiteta, lažne nagradne podjele i obećanja zajamčenog prinosa. Sama upotreba naziva Bitcoin ne znači da je projekt povezan s njegovom mrežom ili razvojnim timom. == Upravljanje i razvoj == Bitcoin nema kompaniju, izvršnog direktora niti formalno članstvo. Softver razvijaju nezavisni programeri, a izmjene se raspravljaju javno i objavljuju kroz prijedloge poboljšanja Bitcoina, poznate kao BIP-ovi. Programeri mogu napisati novu verziju softvera, ali ne mogu prisiliti korisnike da je pokrenu. Puni čvorovi samostalno biraju pravila koja prihvataju, rudari biraju koje transakcije uključuju u blokove, a berze i trgovci odlučuju koju mrežu smatraju Bitcoinom. Meko račvanje uvodi stroža pravila koja mogu ostati kompatibilna sa starijim čvorovima, dok tvrdo račvanje stvara pravila koja stariji softver ne prihvata. Ako dio učesnika zadrži staru verziju, mogu nastati dvije trajno odvojene mreže i dvije digitalne imovine. Ovakav način upravljanja smanjuje mogućnost da jedna osoba samostalno mijenja protokol, ali može usporiti donošenje odluka i izazvati dugotrajne sporove. Utjecaj nije ravnomjerno raspoređen: programeri, veliki rudarski skupovi, berze, skrbničke službe i vlasnici kapitala mogu imati veći praktični utjecaj od pojedinačnih korisnika. == Prijem i kritike == Bitcoin je privukao pristalice [[libertarijanizam|libertarijanskih]], cypherpunk i tržišno orijentiranih ideja jer omogućava prijenos vrijednosti bez neposredne kontrole države ili banke. Dio ekonomista povezuje ga s prijedlozima konkurentskih privatnih valuta i ograničavanja monetarnog monopola centralnih banaka.<ref>{{cite report |title=Virtual Currency Schemes |publisher=European Central Bank |date=oktobar 2012 |url=https://www.ecb.europa.eu/pub/pdf/other/virtualcurrencyschemes201210en.pdf |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Drugi autori smatraju da se novac ne može odvojiti od društvenih ustanova i političkog autoriteta te da Bitcoin umjesto uklanjanja povjerenja stvara nove oblike povjerenja u programere, rudare, berze i tržište.<ref>{{cite journal |last=Dodd |first=Nigel |title=The Social Life of Bitcoin |journal=Theory, Culture & Society |volume=35 |issue=3 |pages=35–56 |year=2018 |doi=10.1177/0263276417746464}}</ref> Više ekonomista opisivalo je rast cijene kao špekulativni balon. Kritike se zasnivaju na velikim promjenama cijene, odsustvu novčanog toka i ponašanju ulagača koji kupuju uglavnom u očekivanju daljnjeg rasta. Zagovornici odgovaraju da nova monetarna mreža prolazi kroz fazu utvrđivanja cijene i da volatilnost može opadati s većom likvidnošću. Centralne banke upozoravaju da bitcoin nema zaštitu depozita, zajamčenu vrijednost ni mogućnost povrata pogrešno poslanih sredstava. Istovremeno proučavaju njegov utjecaj na platne sisteme i razvijaju vlastite [[digitalna valuta centralne banke|digitalne valute centralnih banaka]], koje se od Bitcoina razlikuju po centraliziranom izdavanju i upravljanju.<ref name="Milutinovic" /><ref>{{cite journal |last=Lekpek |first=Ahmedin |title=Kriptovalute u islamskom finansijskom sistemu kroz prizmu šerijatskih standarda |journal=Anali Pravnog fakulteta u Beogradu |volume=69 |issue=2 |pages=371–391 |year=2021 |doi=10.51204/Anali_PFBU_21205A |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=0003-25652102371L |access-date=31. 7. 2026}}</ref><ref>{{cite journal |last=Živanović |first=Vladimir |title=Nove tehnologije i uloga kriptovaluta na nivou investicionog portfolija |journal=Finansije |volume=77 |issue=1 |pages=1–20 |year=2022 |url=https://scindeks.ceon.rs/article.aspx?artid=1820-31592201001Q |access-date=31. 7. 2026}}</ref> == Kulturni utjecaj == Bitcoin je postao simbol šireg pokreta kriptovaluta i blockchain tehnologije. Njegov znak pojavljuje se na fizičkim suvenirskim kovanicama, odjeći, muralima, umjetničkim djelima i političkim kampanjama, iako fizički predmeti sami po sebi nisu bitcoin. Datum kupovine dviju pizza, 22. maj, obilježava se kao Bitcoin Pizza Day. Događaj se koristi kao primjer promjene vrijednosti i prvih pokušaja primjene digitalne valute u svakodnevnoj trgovini. Identitet Satoshija Nakamota ostao je predmet novinarskih istraga, knjiga i dokumentarnih filmova. Više osoba predstavljeno je kao mogući tvorac, ali nijedna nije pružila općeprihvaćen kriptografski dokaz. Britanski sud utvrdio je 2024. da [[Craig Steven Wright]] nije Nakamoto niti autor izvornog rada i početnog softvera.<ref>{{cite court |litigants=Crypto Open Patent Alliance protiv Craiga Stevena Wrighta |court=Visoki sud Engleske i Walesa |date=20. 5. 2024 |url=https://www.judiciary.uk/judgments/copa-v-wright/ |title=COPA v Wright |access-date=31. 7. 2026}}</ref> Naziv Bitcoin upotrebljava se i za projekte koji su nastali račvanjem njegova koda, među kojima su Bitcoin Cash, [[Bitcoin SV]] i Bitcoin Gold. Te mreže imaju vlastita pravila i digitalne jedinice te nisu zamjenjive s bitcoinom na glavnoj mreži. == Također pogledajte == * [[Satoshi Nakamoto]] * [[Blockchain]] * [[Kriptovaluta]] * [[Historija Bitcoina]] * [[Bitcoin Core]] * [[Bitcoin Cash]] * [[Lightning Network]] * [[Rudarenje kriptovaluta]] * [[Dokaz rada]] * [[Digitalni potpis]] * [[Kriptografija javnog ključa]] * [[Dvostruko trošenje]] * [[Elektronski novac]] * [[Digitalni novčanik]] * [[Decentralizirane finansije]] * [[Nezamjenjivi token]] * [[Digitalna valuta centralne banke]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Antonopoulos |first=Andreas M. |title=Mastering Bitcoin: Programming the Open Blockchain |edition=2 |publisher=O'Reilly Media |year=2017 |isbn=978-1-4919-5438-6}} * {{cite book |last=Narayanan |first=Arvind |last2=Bonneau |first2=Joseph |last3=Felten |first3=Edward |last4=Miller |first4=Andrew |last5=Goldfeder |first5=Steven |title=Bitcoin and Cryptocurrency Technologies |publisher=Princeton University Press |year=2016 |isbn=978-0-691-17169-2}} * {{cite book |last=Popper |first=Nathaniel |title=Digital Gold: Bitcoin and the Inside Story of the Misfits and Millionaires Trying to Reinvent Money |publisher=Harper |year=2015 |isbn=978-0-06-236249-0}} * {{cite book |last=Ammous |first=Saifedean |title=The Bitcoin Standard: The Decentralized Alternative to Central Banking |publisher=Wiley |year=2018 |isbn=978-1-119-47386-2}} * {{cite journal |last=Milutinović |first=Monika |title=Kripto valute |journal=Pravo – teorija i praksa |volume=35 |issue=1–3 |pages=105–124 |year=2018 |doi=10.5937/ptp1801105M}} * {{cite journal |last=Bošnjak |first=Antonio |last2=Ostojić |first2=Silvije |title=Razumijevanje ulagača u kriptovalute |journal=Zbornik Veleučilišta u Rijeci |volume=10 |issue=1 |pages=213–232 |year=2022 |doi=10.31784/zvr.10.1.12}} * {{cite journal |last=Čulinović-Herc |first=Edita |last2=Kunda |first2=Ivana |last3=Zubović |first3=Antonija |title=Kako osigurati primjenu etične blockchain tehnologije u financijskom sektoru? |journal=Zbornik Pravnog fakulteta Sveučilišta u Rijeci |volume=43 |issue=1 |pages=1–34 |year=2022 |doi=10.30925/zpfsr.43.1.1}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Bitcoin}} * [https://bitcoin.org/ Bitcoin.org] * [https://bitcoincore.org/ Bitcoin Core] * [https://github.com/bitcoin/bitcoin Izvorni kod Bitcoin Corea] * [https://developer.bitcoin.org/ Tehnička dokumentacija] {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Bitcoin}} [[Kategorija:Kriptovalute]] l3xw4j0vr9uxlai5wo5w5zez9282tvy 0 536464 3917422 3916491 2026-08-10T12:16:02Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3917422 wikitext text/x-wiki {{Infokutija politički vođa | datum_rođenja = 1543 | datum_smrti = 1631( u 68. godini života) | supruga = Choei | Djeca = Chao Phraya Aphi Racha }} Sheikh Ahmad Qomi (perzijski: شیخ احمد قمی, romanizirano: Sheykh Ahmad Qomī; tajski: เฉกอะหมัด), također poznat kao '''Ahmad Qomi''' ili '''Ahmad Kuni''', c. Ahmad Kuni, bio je trgovac porijeklom iz Perzije koji se nastanio u kraljevstvu Ayutthaya početkom 17. stoljeća. Istaknuo se kao moćni zvaničnik na sijamskom dvoru, dobivši ime i titulu Chao Phraya Boworn Rajnayok (tajlandski: เจ้าพระยาบวรราชยก). Priznat je kao rodonačelnik uticajne porodice Bunnag. == Porijeklo i rani život == Ahmad je rođen u [[Perzija|Perziji]] oko 1543. godine, a ponekad se kaže da je iz grada [[Qom|Qoma]], južno od [[Teheran|Teherana]].<ref name="Isfahan">Marcinkowski, Muhammad Ismail, [https://books.google.com/books?id=RssPMqruX6kC&pg=PA87 "From Isfahan to Ayuthayya: Contacts Between Iran and Siam in the 17th Century"], pp. 85-87</ref> Međutim, ovo osporava njegov potomak Tej Bunnag, tajlandski [[ministar vanjskih poslova]], koji je tvrdio da je njegov predak porijeklom iz grada zvanog Guni u regiji [[Mazandaran|Mazandaran/]][[Astarabad]] južno od [[Kaspijsko jezero|Kaspijskog mora.]]<ref name="Tej">[https://www.nationthailand.com/life/30206285 Persia-Siam connection clarified]</ref> Imao je brata, Muhameda Saida, koji će kasnije emigrirati s njim u Sijam.<ref name="Ayutthaya">[https://www.ayutthaya-history.com/Historical_Sites_TombQomi.html "History of Ayutthaya"]</ref> Moguće je da su stigli u Siam već 1595. godine.<ref name="Arch">Sthapitanond, Nithi, and Mertens, Brian, [https://books.google.com/books?id=hC5TMZ5QTV0C&pg=PA112 "Architecture of Thailand: A Guide to Tradition and Contemporary Forms"] pg. 112-5</ref> ili moguće u ranim godinama 17. vijeka.<ref name="Ayutthaya" /> Osnovao je trgovački centar u okrugu Ghayee, uzeo je Tajlanđanku za ženu i postao prilično bogat i uspješan.<ref name="Isfahan" /> == Sijamski službenik == Tokom vladavine Songthama, Ahmad je imenovan na visoke položaje u kraljevskoj administraciji. Imenovan je za Chao Kromma Tha Khwa ("Gospodara Desnog Mola"), što mu je dalo ovlaštenje nad trgovinom i rješavanjem sporova koji uključuju strance osim Kineza, te je postao prvi Chula Rajmontri (Šejh al-Islam) muslimanskog stanovništva Sijama.<ref name="Isfahan" /> Kasnije tokom vladavine Songthama, Ahmad je imenovan za Samuhanayoka (jednog od dva glavna kraljeva kancelara), sa činom Chao Phraya; njegov sin Chun i unuk Sombun kasnije će biti imenovani na istu poziciju.<ref name="NSC1">Christoph Marcinkowski, [https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/nsc_working_paper_series_15.pdf Persians and Shi’ites in Thailand: From the Ayutthaya Period to the Present, Nalanda-Sriwijaya Centre Working Paper No 15 (Feb 2014)], pp. 7-8</ref> Šejh Ahmad je uništio i porazio japanske trgovce koji su pokušali državni udar protiv tajlandskog kralja 1611. godine.<ref>{{cite web|url=https://www.ayutthaya-history.com/Historical_Sites_TombQomi.html|title=TOMB OF SHEIKH AHMAD QOMI|website=History of Ayutthaya}}</ref><ref>MARCINKOWSKI, M. ISMAIL. “IRANIANS, SHAYKH AL-ISLĀMS AND CHULARAJMONTRIS: GENESIS AND DEVELOPMENT OF AN INSTITUTION AND ITS INTRODUCTION TO SIAM.” Journal of Asian History, vol. 37, no. 2, 2003, pp. 187–204. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/41933340. Accessed 30 Jul. 2022.</ref><ref>M. Ismail Marcinkowski. “The Iranian-Siamese Connection: An Iranian Community in the Thai Kingdom of Ayutthaya.” Iranian Studies, vol. 35, no. 1/3, 2002, pp. 23–46. JSTOR, http://www.jstor.org/stable/4311436. Accessed 30 Jul. 2022. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00210860208702010?journalCode=cist20</ref><ref>{{cite book|url=https://www.academia.edu/36747187|title=The Ottoman Empire and the Kingdom of Siam Through the Ages (Bangkok, Institute of Asian Studies, 2017)|date=January 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.simandan.com/the-japanese-riot-at-king-song-thams-royal-palace-in-ayutthaya-in-1611/|title=The Japanese riot at King Song Tham's Royal Palace in Ayutthaya in 1611|date=8 November 2012|website=V. M. Simandan|archive-url=https://web.archive.org/web/20211112231946/https://www.simandan.com/the-japanese-riot-at-king-song-thams-royal-palace-in-ayutthaya-in-1611/|archive-date=November 12, 2021|url-status=usurped}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.ayutthaya-history.com/Historical_Events16.html|title=Reign of King Songtham (1610/11-1628)|website=Ayutthaya History}}</ref><ref>{{cite report|last=Vu|first=Duc Liem|title=Japanese Military Involvement in Ayutthaya, 1600–1630|url=https://www.academia.edu/25329601|publisher=Asian Research Center for Migration (ARCM), Institute of Asian Studies (IAS), Chulalongkorn University|pages=1–22|date=}}</ref><ref>{{cite news|last1=THALANG|first1=JEERAWAT NA|title=The truth about Ayutthaya|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1233010/the-truth-about-ayutthaya|work=Bangkok Post|date=16 April 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/576/|title=Historic City of Ayutthaya|website=UNESCO}}</ref><ref>{{cite web|url=https://medium.com/@chrisbacke/destination-the-old-portuguese-settlement-ayutthaya-thailand-894f4415523d|title=Destination: the old Portuguese settlement (Ayutthaya, Thailand)|last1=Backe|first1=Chris|date=May 12, 2013|access-date=4. 8. 2026|archive-date=30. 7. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220730172127/https://medium.com/@chrisbacke/destination-the-old-portuguese-settlement-ayutthaya-thailand-894f4415523d|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite tweet|number=1262036455070879751|user=HistorianofIran|title=8/The account includes 4 parts: (a) initial part of the journey; (b)from India to the port of Tanasuri in Siam;(c)…|date=17 May 2020}}</ref> == Potomci == [[Datoteka:เจ้าพระยาบวรราชนายก_(เฉกอะหมัด)_-_panoramio_(5).jpg|mini|Grobnica šeika Ahmada iz Qoma u Ayutthayi]] Neki od Ahmadovih muslimanskih potomaka nastavili su obavljati funkciju Chula Rajmontrija sve do 1945. godine, ali većina njegovih potomaka prešla je na budizam.<ref name="NSC2">Christoph Marcinkowski, [https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/nsc_working_paper_series_15.pdf Persians and Shi’ites in Thailand: From the Ayutthaya Period to the Present, Nalanda-Sriwijaya Centre Working Paper No 15 (Feb 2014)], pp. 4-5</ref> Jedan od Ahmadovih potomaka, Bunnag, oženio se sestrom kraljice Amarindre, supruge kralja Rame I iz ere Rattanakosin. Njegovi potomci, koji su uzeli prezime Bunnag, zauzimali su moćne pozicije u tajlandskoj vladi i kulturnom establišmentu od 19. stoljeća do modernog doba. Među tim potomcima bili su Tish Bunnag (Prayurawongse), regent kralja [[Mongkut|Mongkuta]], Chuang Bunnag (Somdet Chaophraya Sri Suriwongse), regent kralja Chulalongkorna, Kham Bunnag (Chaophraya Thiphakorawong), državni ministar i ministar trezora kralja Mongkuta,<ref name="HistDic">[https://books.google.com/books?id=BK2XoOgOGFAC&pg=PA54 "Historical Dictionary of Thailand"], pg. 54</ref> i Marut Bunnag, predsjednik Predstavničkog doma od 1992. do 1995. godine.<ref name="Isfahan" /> == Kulturno naslijeđe == Ahmadu se ponekad pripisuje zasluga za uvođenje popularnog jela Massaman curry u Tajland. <ref name="WU-2010">{{cite book|last1=Wongcha-Um|first1=Panu|url=https://thaifoodmaster.com/what-is-thai-cuisine|title=What is Thai Cuisine? Thai Culinary Identity Construction From The Rise of the Bangkok Dynasty to Its Revival|date=2010|publisher=National University of Singapore|location=Singapore|format=MA Thesis|access-date=27 June 2020}}</ref> Ovo jelo, zajedno s drugima inspirisanim perzijskim jelima, nalazi se među receptima u pogrebnim kuharicama porodice Bunnag.<ref name="AO">Nualkhair, Chawadee, [https://www.atlasobscura.com/articles/funeral-cookbooks "In Thailand, Funeral Cookbooks Preserve Recipes and Memories"]</ref> Ahmad je osnovao džamiju Takiaayokin (kojoj je sadašnje ime dodijelio Mongkut) u Ayutthayi 1620-ih godina.<ref name="Arch" /> Iranska ambasada u Bangkoku je dom biblioteke Šejha Ahmada Qumija, a 2005. godine je organizovao konferenciju o Šejhu Ahmadu Ghomiju.<ref name="NSC3">Christoph Marcinkowski, [https://www.iseas.edu.sg/images/pdf/nsc_working_paper_series_15.pdf Persians and Shi’ites in Thailand: From the Ayutthaya Period to the Present, Nalanda-Sriwijaya Centre Working Paper No 15 (Feb 2014)], pp. 15-16</ref> == Reference == [[Kategorija:Umrli 1631.]] i920p5cszl0adme2s1x0odi4t48ubag 0 536469 3917432 3916823 2026-08-10T12:50:06Z AdnanSa 226 3917432 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Millenium-Eruption-map.jpg|thumb|desno|300px|Mapa Milenijumske erupcije]] Erupcija planine [[Baekdu]], stratovulkana na granici Sjeverne Koreje i Kine, poznatog i kao Čangbaišan, dogodila se krajem 946. godine.<ref>Oppenheimer, Clive; Wacker, Lukas; Xu, Jiandong; Galván, Juan Diego; Stoffel, Markus; Guillet, Sébastien; Corona, Christophe; Sigl, Michael; Di Cosmo, Nicola; Hajdas, Irka; Pan, Bo; Breuker, Remco; Schneider, Lea; Esper, Jan; Fei, Jie; Hammond, James O. S.; Büntgen, Ulf (15 February 2017). "Multi-proxy dating the 'Millennium Eruption' of Changbaishan to late 946 AD". Quaternary Science Reviews. 158: 164–171. Bibcode:2017QSRv..158..164O. doi:10.1016/j.quascirev.2016.12.024. hdl:1887/71591. ISSN 0277-3791. S2CID 56233614.</ref> Ovaj događaj poznat je kao Milenijumska erupcija ili erupcija Tiančija.<ref>Wei, Haiquan; Wang, Yu; Jin, Jinyu; Gao, Ling; Yun, Sung-Hyo; Jin, Bolu (June 2007). "Timescale and evolution of the intracontinental Tianchi volcanic shield and ignimbrite-forming eruption, Changbaishan, Northeast China". Lithos. 96 (1–2): 315–324. Bibcode:2007Litho..96..315W. doi:10.1016/j.lithos.2006.10.004.</ref> To je jedna od najsnažnijih vulkanskih erupcija u zabilježenoj historiji; klasifikovana je prema najkonzervativnijim procjenama kao VEI 6, a u drugima kao VEI 7.<ref>Horn, S (2000). "Volatile emission during the eruption of Baitoushan Volcano (China/North Korea) ca. 969 AD". Bull Volcanol. 61 (8): 537–555. Bibcode:2000BVol...61..537H. doi:10.1007/s004450050004. S2CID 129624918.</ref> <ref>Yang, Qingyuan; Jenkins, Susanna F.; Lerner, Geoffrey A.; Li, Weiran; Suzuki, Takehiko; McLean, Danielle; Derkachev, A. N.; Utkin, I. V.; Wei, Haiquan; Xu, Jiandong; Pan, Bo (23 October 2021). "The Millennium Eruption of Changbaishan Tianchi Volcano is VEI 6, not 7". Bulletin of Volcanology. 83 (11): 74. Bibcode:2021BVol...83...74Y. doi:10.1007/s00445-021-01487-8. hdl:10356/160061. ISSN 1432-0819. S2CID 239461051.</ref> Erupcija je izbacila oko 13-47 kubnih kilometara magme (ekvivalent guste stijene) i formirala kalderu, koja sada sadrži jezero ([[Rajsko jezero]]). Erupcija je imala dvije faze, od kojih je svaka uključivala plinijski ispad i piroklastični tok te eruptirale [[Magma|magme]] različitog sastava.<ref>Pan, Bo; de Silva, Shanaka L.; Xu, Jiandong; Chen, Zhengquan; Miggins, Daniel P.; Wei, Haiquan (1 September 2017). "The VEI-7 Millennium eruption, Changbaishan-Tianchi volcano, China/DPRK: New field, petrological, and chemical constraints on stratigraphy, volcanology, and magma dynamics". Journal of Volcanology and Geothermal Research. 343: 45–59. Bibcode:2017JVGR..343...45P. doi:10.1016/j.jvolgeores.2017.05.029.</ref> Prosječno 5 cm plinijskog pepela i koignimbritskog pepela prekrilo je oko 1.500.000 km2 Japanskog mora i sjevernog Japana. Ovaj sloj pepela nazvan je "pepeo Baegdusan-Tomakomai" (B-Tm) i vrijedan je marker horizont za korelaciju regionalnih sedimentnih arhiva u i oko Japanskog mora. Milenijumska erupcija bila je jedna od najvećih i najsnažnijih erupcija u posljednjih 5.000 godina, uz [[Minojska erupcija|minojsku erupciju]] There, erupciju jezera Taupō kod Hatepea (oko 230. godine nove ere), erupciju jezera Ilopango 431. godine nove ere, erupciju planine Samalasa 1257. godine u blizini planine Rinjani i erupciju planine Tambora 1815. godine. == Datum == Sloj pepela erupcije je neprocjenjiv marker horizont za datiranje i povezivanje regionalnih i globalnih sedimentnih arhiva, budući da se dokazi o erupciji nalaze širom [[Japansko more|Japanskog mora]]. Stoga je vrijeme ove erupcije bilo jedna od najintenzivnije proučavanih tema u vulkanologiji planine Baekdu, prije konačnog određivanja datuma krajem 946. godine. == Datum == Sloj pepela erupcije je neprocjenjiv marker horizont za datiranje i povezivanje regionalnih i globalnih sedimentnih arhiva, budući da se dokazi o erupciji nalaze širom [[Japansko more|Japanskog mora]]. Stoga je vrijeme ove erupcije bilo jedna od najintenzivnije proučavanih tema u vulkanologiji planine Baekdu, prije konačnog određivanja datuma krajem 946. godine. === Datiranje ugljikom-14 === Precizan [[Datiranje ugljikom-14|ugljikov (radiokarbonski)]] datum za Milenijumsku erupciju postignut je nakon brojnih mjerenja izvršenih na panjevima drveća koja su posječena i ugljenisana tokom erupcije. Ova radiokarbonska mjerenja su uparena sa kalibracionom krivom kako bi se datum ograničio na period između 938. i 946. godine. Dalja ograničenja datuma dobijena su kada je glavni [[šiljak ugljika-14 774-775.]] godine (Mijake događaj) identifikovan u jednom od panjeva drveća posječenih erupcijom. Izbrojano je tačno 172 prstenova između ovog Mijake događaja iz 774.-775. godine i ruba kore, što implicira da je drvo uništeno 946. godine nove ere. Ovaj datum podržava onaj dobijen iz modela starosti [[grenland]]skog ledenog jezgra. Komenditni i trahitski [[vulkan]]ski stakleni komadići sa [[Hemija|hemijskim]] otiscima povezanim sa Milenijumskom erupcijom pronađeni su u grenlandskom ledenom jezgru, a položaj odgovara datumu 946.-947. godine. Panj sa očuvanim prstenovima i događaj Mijake iz 774-775. godine, te identifikacija sloja tefre u precizno datiranim [[led]]enim jezgrama Grenlanda ukazuju na nedvosmislen datum Milenijumske erupcije 946. godine. === Historijski zapisi === Nekoliko [[Meteorologija|meteoroloških]] fenomena zabilježenih u drevnoj Koreji i Japanu tokom sredine X stoljeća, možda je uzrokovano Milenijumskom erupcijom. Nihon Kirjaku (Japanska hronika): <blockquote>Dana 19. februara 944. godine, oko ponoći, drmusajući zvukovi iznad.</blockquote> Još jedan sličan, ali kasniji zapis iz Gorjeose (Historije Gorjeoa) opisuje, u palati u Kaesŏngu, glasan poremećaj: <blockquote>U prvoj godini vladavine cara Džeongdžonga (946. godine), začuli su se nebeski bubnjevi. Te godine nebo je tutnjalo i vikalo, bila je amnestija.</blockquote> Kaesong je udaljen otprilike 470 km od vulkana Baekdu, udaljenosti na kojoj se možda čula Milenijumska erupcija. Osim toga, Anali Kofukudžija zabilježili su posebno zanimljivo zapažanje u Nari, u Japanu:<ref>Chen, Zhengquan; Chen, Zheng (11 March 2021). "Identifying references to volcanic eruptions in Chinese historical records". Geological Society, London, Special Publications. 510 (1): 271–289. Bibcode:2021GSLSP.510..271C. doi:10.1144/sp510-2020-86. Retrieved 26 April 2024.</ref> <blockquote>Dana 3. novembra 946. godine, uvečer, bijeli pepeo je lagano padao poput [[snijeg]]a.</blockquote> "Bijeli pepeo" je možda bio bijeli, komenditski, što predstavlja prvi period pada pepela B-Tm. Tri mjeseca kasnije, Dai Nihon Kokiroku (Stari dnevnici Japana) i Nihon Kirjaku (Japanska hronika) dokumentirali su glasan poremećaj istog dana: <blockquote>Dana 7. februara 947. godine, na nebu se začuo [[zvuk]], poput [[Grom|grmljavine]].</blockquote> === Ledena jezgra i prstenovi drveća === Hronologija ledenih jezgara<ref>Sigl, M.; Winstrup, M.; McConnell, J. R.; Welten, K. C.; Plunkett, G.; Ludlow, F.; Büntgen, U.; Caffee, M.; Chellman, N.; Dahl-Jensen, D.; Fischer, H.; Kipfstuhl, S.; Kostick, C.; Maselli, O. J.; Mekhaldi, F. (8 July 2015). "Timing and climate forcing of volcanic eruptions for the past 2,500 years". Nature. 523 (7562): 543–549. Bibcode:2015Natur.523..543S. doi:10.1038/nature14565. hdl:11104/0270307. ISSN 1476-4687. PMID 26153860. S2CID 4462058.</ref> i datiranje prstenova drveća omogućavaju izuzetno precizno datiranje na tačnu kalendarsku godinu, za bilo koju dubinu leda u našoj eri ili za bilo koji prstena drveća, uz praktičnu sigurnost u pogledu starosti. Riolitne i trahitske krhotine vulkanskog stakla s hemijskim otiscima milenijumske magme pronađene su na dubini leda datiranoj tačno na 946-947. godinu, što efektivno potvrđuje da se erupcija dogodila u posljednja 3 mjeseca 946. godine nove ere.<ref>Sun, Chunqing; Plunkett, Gill; Liu, Jiaqi; Zhao, Hongli; Sigl, Michael; McConnell, Joseph R.; Pilcher, Jonathan R.; Vinther, Bo; Steffensen, J. P.; Hall, Valerie (28 January 2014). "Ash from Changbaishan Millennium eruption recorded in Greenland ice: Implications for determining the eruption's timing and impact: SUN ET. AL. MILLENNIUM ERUPTION ASH IN GREENLAND". Geophysical Research Letters. 41 (2): 694–701. doi:10.1002/2013GL058642. S2CID 53985654.</ref> Daljnja potvrda došla je iz studija prstenova drveta subfosilnog [[ariš]]a koji je bio zatrpan i uništen tokom početne erupcije. Drvo je u samom vremenu erupcije bilo živo i zabilježilo je atmosferske hemijske promjene tokom velikog skokaugljika-14 774-775. godine nove ere. Između ovog događaja i najudaljenijeg prstena postoji tačno 172 prstena, što implicira da je drvo uništeno 946. godine nove ere. Ovo pruža nedvosmislen datum Milenijumske erupcije. == Ispuštanje isparljivih materija == Velike vulkanske erupcije mogu ubrizgati znatnu količinu isparljivih materija i [[aerosol]]a u atmosferu, što dovodi do vulkanske zime i promjena u okolišu. Količina isparljivih materija oslobođenih erupcijom, poput [[fluor]]a, [[hlor]]a i [[sumpor]]a, procijenjena je uzimanjem količine isparljivog elementa rastvorenog u magmi kada se [[kristal]]izirala i oduzimanjem količine koja je još uvijek bila u magmi kada je eruptirala. Određene količine magme često ostaju zarobljene u kristalima tokom kristalizacije, formirajući inkluzije rastopa, koje se analiziraju kako bi se odredila prvobitna koncentracija isparljivih materija. Preostala količina isparljivih materija rastvorenih u rastopu utvrđuje se analizom matričnog stakla – magme ugašene pri erupciji. Razlika u isparljivom elementu između MI i matričnog stakla zatim se množi sa zapreminom rastopa kako bi se procijenila količina isparljivih materija koje se ispuštaju u atmosferu.<ref>Self, S. (28 June 2006). "The effects and consequences of very large explosive volcanic eruptions". Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 364 (1845): 2073–2097. Bibcode:2006RSPTA.364.2073S. doi:10.1098/rsta.2006.1814. PMID 16844649.</ref> Sadržaj fluora, hlora i sumpora u MI i matričnim staklu mjeren je za komenditnu magmu koja je eruptirala u prvim fazama erupcije.<ref> Guo, Zhengfu; Liu, Jiaqi; Sui, Shuzhen; Liu, Qiang; He, Huaiyu; Ni, Yunyan (June 2002). "The mass estimation of volatile emission during 1199–1200 AD eruption of Baitoushan volcano and its significance". Science in China Series D: Earth Sciences. 45 (6): 530–539. doi:10.1360/02yd9055. S2CID 55255517.</ref> Koristeći ove prosječne sadržaje hlapljivih materija u MI i matričnom staklu u kombinaciji s volumenom komenditne magme (3-17 km3 DRE), ispuštanje hlapljivih materija bilo je između 5 i 30 Tg S, 6-32 Tg F i 2-15 Tg Cl. Sadržaj fluora i hlora u MI i matričnom staklu pokriva sličan raspon, što sugeriše da taline vjerovatno nisu bile zasićene ni u jednom elementu, te da bi gubitak ovih hlapljivih faza mogao biti zanemariv. Nizak prinos S u skladu je s zapisima iz ledenih jezgara koji su procijenili da je opterećenje S bilo ~2 Tg na osnovu zapisa o sulfatima koji nisu iz morske soli,<ref>Sigl, Michael; Toohey, Matthew; McConnell, Joseph R.; Cole-Dai, Jihong; Severi, Mirko (12 July 2022). "Volcanic stratospheric sulfur injections and aerosol optical depth during the Holocene (past 11 500 years) from a bipolar ice-core array". Earth System Science Data. 14 (7): 3167–3196. Bibcode:2022ESSD...14.3167S. doi:10.5194/essd-14-3167-2022. hdl:2158/1279650.</ref>kao i ograničenog uticaja klime zabilježenog u paleoekološkim i paleoklimatskim procjenama. == Klimatski efekti == Smatra se da je Milenijumska erupcija emitovala ogromnu masu isparljivih materija u [[Stratosfera|stratosferu]], što je vjerovatno rezultiralo velikim svjetskim klimatskim uticajem, iako novije studije ukazuju na to da je Milenijumska erupcija vulkana Baekdu možda bila ograničena na regionalne klimatske efekte.<ref>Xu, Jiandong; Pan, Bo; Liu, Tanzhuo; Hajdas, Irka; Zhao, Bo; Yu, Hongmei; Liu, Ruoxin; Zhao, Ping (15 January 2013). "Climatic impact of the Millennium eruption of Changbaishan volcano in China: New insights from high-precision radiocarbon wiggle-match dating". Geophysical Research Letters. 40 (1): 54–59. Bibcode:2013GeoRL..40...54X. doi:10.1029/2012gl054246. ISSN 0094-8276. S2CID 37314098.</ref> Međutim, postoje neke meteorološke anomalije u periodu 945–948. godine koje se mogu povezati s Milenijumskom erupcijom.<ref>Fei, J (2006). "The possible climatic impact in China of Iceland's Eldgja eruption inferred from historical sources". Climatic Change. 76 (3–4): 443–457. Bibcode:2006ClCh...76..443F. doi:10.1007/s10584-005-9012-3. S2CID 129296868.</ref> Smatra se da je događaj uzrokovao vulkansku zimu. {| class="wikitable" !Datum !Meteorološka anomalija !Izvor |- |4. apr. 945. |Obimno je sniježilo |''Stara historija pet dinastija'' |- |28. nov. 946. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |7. dec. 946. |Veliki mraz, [[magla]] i inja prekrili su sve [[biljke]] |''Stara historija pet dinastija'' |- |31. jan. 947. |[[Snijeg]] je padao deset dana, što je uzrokovalo nedovoljno snabdijevanje hranom i glad. |''Stara historija pet dinastija'', ''Zizhi Tongjian'' |- |24. feb. 947. do 23. apr. 947. |Toplo proljeće |Japanski historijski meteorološki materijali |- |14. maj. 947. |[[Mraz]] i hladnoća kao u vrijeme oštre zime |Japanski historijski meteorološki materijali |- |16. dec. 947. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |25. dec. 947. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |6. jan. 948. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |24. okt. 948. |Sniježilo je u Kaifengu |''Stara historija pet dinastija'' |} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Vulkani]] 5s32kogzktq29y2cg0xjkor5ra3abl1 3917541 3917432 2026-08-11T06:58:47Z AdnanSa 226 3917541 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Millenium-Eruption-map.jpg|thumb|desno|300px|Mapa Milenijumske erupcije]] Erupcija planine [[Baekdu]], stratovulkana na granici Sjeverne Koreje i Kine, poznatog i kao Čangbaišan, dogodila se krajem 946. godine.<ref>Oppenheimer, Clive; Wacker, Lukas; Xu, Jiandong; Galván, Juan Diego; Stoffel, Markus; Guillet, Sébastien; Corona, Christophe; Sigl, Michael; Di Cosmo, Nicola; Hajdas, Irka; Pan, Bo; Breuker, Remco; Schneider, Lea; Esper, Jan; Fei, Jie; Hammond, James O. S.; Büntgen, Ulf (15 February 2017). "Multi-proxy dating the 'Millennium Eruption' of Changbaishan to late 946 AD". Quaternary Science Reviews. 158: 164–171. Bibcode:2017QSRv..158..164O. doi:10.1016/j.quascirev.2016.12.024. hdl:1887/71591. ISSN 0277-3791. S2CID 56233614.</ref> Ovaj događaj poznat je kao Milenijumska erupcija ili erupcija Tiančija.<ref>Wei, Haiquan; Wang, Yu; Jin, Jinyu; Gao, Ling; Yun, Sung-Hyo; Jin, Bolu (June 2007). "Timescale and evolution of the intracontinental Tianchi volcanic shield and ignimbrite-forming eruption, Changbaishan, Northeast China". Lithos. 96 (1–2): 315–324. Bibcode:2007Litho..96..315W. doi:10.1016/j.lithos.2006.10.004.</ref> To je jedna od najsnažnijih vulkanskih erupcija u zabilježenoj historiji; klasifikovana je prema najkonzervativnijim procjenama kao VEI 6, a u drugima kao VEI 7.<ref>Horn, S (2000). "Volatile emission during the eruption of Baitoushan Volcano (China/North Korea) ca. 969 AD". Bull Volcanol. 61 (8): 537–555. Bibcode:2000BVol...61..537H. doi:10.1007/s004450050004. S2CID 129624918.</ref> <ref>Yang, Qingyuan; Jenkins, Susanna F.; Lerner, Geoffrey A.; Li, Weiran; Suzuki, Takehiko; McLean, Danielle; Derkachev, A. N.; Utkin, I. V.; Wei, Haiquan; Xu, Jiandong; Pan, Bo (23 October 2021). "The Millennium Eruption of Changbaishan Tianchi Volcano is VEI 6, not 7". Bulletin of Volcanology. 83 (11): 74. Bibcode:2021BVol...83...74Y. doi:10.1007/s00445-021-01487-8. hdl:10356/160061. ISSN 1432-0819. S2CID 239461051.</ref> Erupcija je izbacila oko 13-47 kubnih kilometara magme (ekvivalent guste stijene) i formirala kalderu, koja sada sadrži jezero ([[Rajsko jezero]]). Erupcija je imala dvije faze, od kojih je svaka uključivala plinijski ispad i piroklastični tok te eruptirale [[Magma|magme]] različitog sastava.<ref>Pan, Bo; de Silva, Shanaka L.; Xu, Jiandong; Chen, Zhengquan; Miggins, Daniel P.; Wei, Haiquan (1 September 2017). "The VEI-7 Millennium eruption, Changbaishan-Tianchi volcano, China/DPRK: New field, petrological, and chemical constraints on stratigraphy, volcanology, and magma dynamics". Journal of Volcanology and Geothermal Research. 343: 45–59. Bibcode:2017JVGR..343...45P. doi:10.1016/j.jvolgeores.2017.05.029.</ref> Prosječno 5 cm plinijskog pepela i koignimbritskog pepela prekrilo je oko 1.500.000 km2 Japanskog mora i sjevernog Japana. Ovaj sloj pepela nazvan je "pepeo Baegdusan-Tomakomai" (B-Tm) i vrijedan je marker horizont za korelaciju regionalnih sedimentnih arhiva u i oko Japanskog mora. Milenijumska erupcija bila je jedna od najvećih i najsnažnijih erupcija u posljednjih 5.000 godina, uz [[Minojska erupcija|minojsku erupciju]] There, erupciju jezera Taupō kod Hatepea (oko 230. godine nove ere), erupciju jezera Ilopango 431. godine nove ere, erupciju planine Samalasa 1257. godine u blizini planine Rinjani i erupciju planine Tambora 1815. godine. == Datum == Sloj pepela erupcije je neprocjenjiv marker horizont za datiranje i povezivanje regionalnih i globalnih sedimentnih arhiva, budući da se dokazi o erupciji nalaze širom [[Japansko more|Japanskog mora]]. Stoga je vrijeme ove erupcije bilo jedna od najintenzivnije proučavanih tema u vulkanologiji planine Baekdu, prije konačnog određivanja datuma krajem 946. godine. === Datiranje ugljikom-14 === Precizan [[Datiranje ugljikom-14|ugljikov (radiokarbonski)]] datum za Milenijumsku erupciju postignut je nakon brojnih mjerenja izvršenih na panjevima drveća koja su posječena i ugljenisana tokom erupcije. Ova radiokarbonska mjerenja su uparena sa kalibracionom krivom kako bi se datum ograničio na period između 938. i 946. godine. Dalja ograničenja datuma dobijena su kada je glavni [[šiljak ugljika-14 774-775.]] godine (Mijake događaj) identifikovan u jednom od panjeva drveća posječenih erupcijom. Izbrojano je tačno 172 prstenova između ovog Mijake događaja iz 774.-775. godine i ruba kore, što implicira da je drvo uništeno 946. godine nove ere. Ovaj datum podržava onaj dobijen iz modela starosti [[grenland]]skog ledenog jezgra. Komenditni i trahitski [[vulkan]]ski stakleni komadići sa [[Hemija|hemijskim]] otiscima povezanim sa Milenijumskom erupcijom pronađeni su u grenlandskom ledenom jezgru, a položaj odgovara datumu 946.-947. godine. Panj sa očuvanim prstenovima i događaj Mijake iz 774-775. godine, te identifikacija sloja tefre u precizno datiranim [[led]]enim jezgrama Grenlanda ukazuju na nedvosmislen datum Milenijumske erupcije 946. godine. === Historijski zapisi === Nekoliko [[Meteorologija|meteoroloških]] fenomena zabilježenih u drevnoj Koreji i Japanu tokom sredine X stoljeća, možda je uzrokovano Milenijumskom erupcijom. Nihon Kirjaku (Japanska hronika): <blockquote>Dana 19. februara 944. godine, oko ponoći, drmusajući zvukovi iznad.</blockquote> Još jedan sličan, ali kasniji zapis iz Gorjeose (Historije Gorjeoa) opisuje, u palati u Kaesŏngu, glasan poremećaj: <blockquote>U prvoj godini vladavine cara Džeongdžonga (946. godine), začuli su se nebeski bubnjevi. Te godine nebo je tutnjalo i vikalo, bila je amnestija.</blockquote> Kaesong je udaljen otprilike 470 km od vulkana Baekdu, udaljenosti na kojoj se možda čula Milenijumska erupcija. Osim toga, Anali Kofukudžija zabilježili su posebno zanimljivo zapažanje u Nari, u Japanu:<ref>Chen, Zhengquan; Chen, Zheng (11 March 2021). "Identifying references to volcanic eruptions in Chinese historical records". Geological Society, London, Special Publications. 510 (1): 271–289. Bibcode:2021GSLSP.510..271C. doi:10.1144/sp510-2020-86. Retrieved 26 April 2024.</ref> <blockquote>Dana 3. novembra 946. godine, uvečer, bijeli pepeo je lagano padao poput [[snijeg]]a.</blockquote> "Bijeli pepeo" je možda bio bijeli, komenditski, što predstavlja prvi period pada pepela B-Tm. Tri mjeseca kasnije, Dai Nihon Kokiroku (Stari dnevnici Japana) i Nihon Kirjaku (Japanska hronika) dokumentirali su glasan poremećaj istog dana: <blockquote>Dana 7. februara 947. godine, na nebu se začuo [[zvuk]], poput [[Grom|grmljavine]].</blockquote> === Ledena jezgra i prstenovi drveća === Hronologija ledenih jezgara<ref>Sigl, M.; Winstrup, M.; McConnell, J. R.; Welten, K. C.; Plunkett, G.; Ludlow, F.; Büntgen, U.; Caffee, M.; Chellman, N.; Dahl-Jensen, D.; Fischer, H.; Kipfstuhl, S.; Kostick, C.; Maselli, O. J.; Mekhaldi, F. (8 July 2015). "Timing and climate forcing of volcanic eruptions for the past 2,500 years". Nature. 523 (7562): 543–549. Bibcode:2015Natur.523..543S. doi:10.1038/nature14565. hdl:11104/0270307. ISSN 1476-4687. PMID 26153860. S2CID 4462058.</ref> i datiranje prstenova drveća omogućavaju izuzetno precizno datiranje na tačnu kalendarsku godinu, za bilo koju dubinu leda u našoj eri ili za bilo koji prstena drveća, uz praktičnu sigurnost u pogledu starosti. Riolitne i trahitske krhotine vulkanskog stakla s hemijskim otiscima milenijumske magme pronađene su na dubini leda datiranoj tačno na 946-947. godinu, što efektivno potvrđuje da se erupcija dogodila u posljednja 3 mjeseca 946. godine nove ere.<ref>Sun, Chunqing; Plunkett, Gill; Liu, Jiaqi; Zhao, Hongli; Sigl, Michael; McConnell, Joseph R.; Pilcher, Jonathan R.; Vinther, Bo; Steffensen, J. P.; Hall, Valerie (28 January 2014). "Ash from Changbaishan Millennium eruption recorded in Greenland ice: Implications for determining the eruption's timing and impact: SUN ET. AL. MILLENNIUM ERUPTION ASH IN GREENLAND". Geophysical Research Letters. 41 (2): 694–701. doi:10.1002/2013GL058642. S2CID 53985654.</ref> Daljnja potvrda došla je iz studija prstenova drveta subfosilnog [[ariš]]a koji je bio zatrpan i uništen tokom početne erupcije. Drvo je u samom vremenu erupcije bilo živo i zabilježilo je atmosferske hemijske promjene tokom velikog skokaugljika-14 774-775. godine nove ere. Između ovog događaja i najudaljenijeg prstena postoji tačno 172 prstena, što implicira da je drvo uništeno 946. godine nove ere. Ovo pruža nedvosmislen datum Milenijumske erupcije. == Dinamika erupcije == Opsežne studije [[Sedimenti|sedimentnog]] zapisa Milenijumske erupcije otkrile su da je erupcija imala dvije faze, obje su generirale široko rasprostranjene tefre i piroklastične tokove. Prva faza započela je plinijskom erupcijom koja je proizvela široko raspršenu komenditnu tefru, nakon čega su uslijedili nezavareni piroklastični tokovi i valovi. Nakon pauze nepoznatog trajanja, druga faza proizvela je trahitske aglutinate i zavareni piroklastični tok i naslage valova. === Faza 1 (komenditna magma) === Prva faza započela je stabilnim plinijskim eruptivnim stupom za koji se procjenjuje da je dostigao visinu od 30-40 km i proizveo široko raspršeni sloj svijetlo obojenog plovućca. Sloj taloga plovućca odmah je prekriven, bez ikakvih zajedničkih pojava, što ukazuje nedostatak prožimanja, masivnim piroklastičnim tokovima koji su pokrivali površinu od 2.000 km2 sa prosječnom debljinom od 5 m i dosezali udaljenost i do 50 km. Ovi piroklastični tokovi su nastali urušavanjem plinijskog eruptivnog stuba. Sloj ko-ignimbritskog pepela, nastao elutrijacijom tokom piroklastičnog toka, prekriva piroklastične tokove, predstavljajući najgornju talog iz ove eruptivne faze. Sastav magme ove faze bio je pretežno komenditni i izrazito svijetlosive boje. Masena brzina erupcije ove faze procijenjena je na 1-4 × 108 kg/s. Na osnovu historijskih zapisa o padanju bijelog pepela u Nari, sugeriše se da je prva faza mogla započeti 2. novembra 946. godine. === Faza 2 (trahitska magma) === Još uvijek postoje sporovi oko toga koji su piroklastični proizvodi nastali tokom druge faze i da li je postojao značajan period mirovanja između prve i druge faze. Na više lokacija, nepiroklastični materijali ili [[erozija]] odvajaju eruptivne proizvode prve i druge faze, što ukazuje na prekid erupcije. Za razliku od prve faze, ova faza je započela pulsirajućim erupcijama iz nekontinuiranih stubova koje karakteriziraju česti kolapsi stubova, taloženje više tefra jedinica pada naizmjenične boje i isprepletenih sa istovremeno prisutnim piroklastičnim tokovima iz kolapsa stubova. U ovoj fazi prepoznato je čak sedam jedinica pada. Padavine su također taložene kao visokotemperaturni aglutinati koji prekrivaju unutrašnji zid kaldere. Piroklastični tokovi ove faze ispunili su paleodoline u svim smjerovima u radijusu od 20 km od kaldere. Najgornji dio naslaga druge faze također je sloj pepela koji se spaja sa ignimbritom. Došlo je do široko rasprostranjenog širenja [[Pepeo|pepela]] povezanog s ovom trahitičnom fazom, a modeliranje sugeriše da se eruptivni oblak protezao više od 30 km u visinu, a brzina erupcije mase bila je veća od 108 kg/s. == Zapremina erupcije == Na osnovu proksimalne i distalne debljine naslaga, procijenjeno je da je zapremina ispadanja bila između 13,4 i 37,4 km³ ekvivalenta guste stijene (DRE) magme, a zapremina struje piroklastične gustine (PDC) bila je oko 6,2-7,8 ​​km³ DRE. Ove procjene postavljaju zapreminu erupcije između 40,2 i 97,7 km³, što je jednako 17,5 do 42,5 km3 DRE magme (korištenjem gustine naslaga tefre od 1000 kg/m³ i gustine magme od 2300 kg/m³). Modeli raspršivanja tefre nedavno su korišteni s debljinama ispadanja tefre iz obje faze kako bi se ograničili parametri erupcije i zapremine dvije odvojene faze. Između 3 i 16 km³ (najbolja procjena od 7,2 km³) DRE magme raspršeno je prvom komenditnom fazom, a 4-20 km³ (najbolja procjena od 9,3 km³) tokom druge trahitske faze erupcije. Kada se zapremine PDC-a uzmu u obzir sa ovim ažuriranim zapreminama [[Radioaktivnost|radioaktivnih]] padavina, ukupne zapremine su oko 23 km³ DRE magme - slično količini materijala uklonjenog iz građevine da bi se stvorila kaldera. == Ispuštanje isparljivih materija == Velike vulkanske erupcije mogu ubrizgati znatnu količinu isparljivih materija i [[aerosol]]a u atmosferu, što dovodi do vulkanske zime i promjena u okolišu. Količina isparljivih materija oslobođenih erupcijom, poput [[fluor]]a, [[hlor]]a i [[sumpor]]a, procijenjena je uzimanjem količine isparljivog elementa rastvorenog u magmi kada se [[kristal]]izirala i oduzimanjem količine koja je još uvijek bila u magmi kada je eruptirala. Određene količine magme često ostaju zarobljene u kristalima tokom kristalizacije, formirajući inkluzije rastopa, koje se analiziraju kako bi se odredila prvobitna koncentracija isparljivih materija. Preostala količina isparljivih materija rastvorenih u rastopu utvrđuje se analizom matričnog stakla – magme ugašene pri erupciji. Razlika u isparljivom elementu između MI i matričnog stakla zatim se množi sa zapreminom rastopa kako bi se procijenila količina isparljivih materija koje se ispuštaju u atmosferu.<ref>Self, S. (28 June 2006). "The effects and consequences of very large explosive volcanic eruptions". Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences. 364 (1845): 2073–2097. Bibcode:2006RSPTA.364.2073S. doi:10.1098/rsta.2006.1814. PMID 16844649.</ref> Sadržaj fluora, hlora i sumpora u MI i matričnim staklu mjeren je za komenditnu magmu koja je eruptirala u prvim fazama erupcije.<ref> Guo, Zhengfu; Liu, Jiaqi; Sui, Shuzhen; Liu, Qiang; He, Huaiyu; Ni, Yunyan (June 2002). "The mass estimation of volatile emission during 1199–1200 AD eruption of Baitoushan volcano and its significance". Science in China Series D: Earth Sciences. 45 (6): 530–539. doi:10.1360/02yd9055. S2CID 55255517.</ref> Koristeći ove prosječne sadržaje hlapljivih materija u MI i matričnom staklu u kombinaciji s volumenom komenditne magme (3-17 km3 DRE), ispuštanje hlapljivih materija bilo je između 5 i 30 Tg S, 6-32 Tg F i 2-15 Tg Cl. Sadržaj fluora i hlora u MI i matričnom staklu pokriva sličan raspon, što sugeriše da taline vjerovatno nisu bile zasićene ni u jednom elementu, te da bi gubitak ovih hlapljivih faza mogao biti zanemariv. Nizak prinos S u skladu je s zapisima iz ledenih jezgara koji su procijenili da je opterećenje S bilo ~2 Tg na osnovu zapisa o sulfatima koji nisu iz morske soli,<ref>Sigl, Michael; Toohey, Matthew; McConnell, Joseph R.; Cole-Dai, Jihong; Severi, Mirko (12 July 2022). "Volcanic stratospheric sulfur injections and aerosol optical depth during the Holocene (past 11 500 years) from a bipolar ice-core array". Earth System Science Data. 14 (7): 3167–3196. Bibcode:2022ESSD...14.3167S. doi:10.5194/essd-14-3167-2022. hdl:2158/1279650.</ref>kao i ograničenog uticaja klime zabilježenog u paleoekološkim i paleoklimatskim procjenama. == Klimatski efekti == Smatra se da je Milenijumska erupcija emitovala ogromnu masu isparljivih materija u [[Stratosfera|stratosferu]], što je vjerovatno rezultiralo velikim svjetskim klimatskim uticajem, iako novije studije ukazuju na to da je Milenijumska erupcija vulkana Baekdu možda bila ograničena na regionalne klimatske efekte.<ref>Xu, Jiandong; Pan, Bo; Liu, Tanzhuo; Hajdas, Irka; Zhao, Bo; Yu, Hongmei; Liu, Ruoxin; Zhao, Ping (15 January 2013). "Climatic impact of the Millennium eruption of Changbaishan volcano in China: New insights from high-precision radiocarbon wiggle-match dating". Geophysical Research Letters. 40 (1): 54–59. Bibcode:2013GeoRL..40...54X. doi:10.1029/2012gl054246. ISSN 0094-8276. S2CID 37314098.</ref> Međutim, postoje neke meteorološke anomalije u periodu 945–948. godine koje se mogu povezati s Milenijumskom erupcijom.<ref>Fei, J (2006). "The possible climatic impact in China of Iceland's Eldgja eruption inferred from historical sources". Climatic Change. 76 (3–4): 443–457. Bibcode:2006ClCh...76..443F. doi:10.1007/s10584-005-9012-3. S2CID 129296868.</ref> Smatra se da je događaj uzrokovao vulkansku zimu. {| class="wikitable" !Datum !Meteorološka anomalija !Izvor |- |4. apr. 945. |Obimno je sniježilo |''Stara historija pet dinastija'' |- |28. nov. 946. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |7. dec. 946. |Veliki mraz, [[magla]] i inja prekrili su sve [[biljke]] |''Stara historija pet dinastija'' |- |31. jan. 947. |[[Snijeg]] je padao deset dana, što je uzrokovalo nedovoljno snabdijevanje hranom i glad. |''Stara historija pet dinastija'', ''Zizhi Tongjian'' |- |24. feb. 947. do 23. apr. 947. |Toplo proljeće |Japanski historijski meteorološki materijali |- |14. maj. 947. |[[Mraz]] i hladnoća kao u vrijeme oštre zime |Japanski historijski meteorološki materijali |- |16. dec. 947. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |25. dec. 947. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |6. jan. 948. |Poledica |''Stara historija pet dinastija'' |- |24. okt. 948. |Sniježilo je u Kaifengu |''Stara historija pet dinastija'' |} == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Vulkani]] o3iw7r3gc2onnllk7f3xpj4unuvdr1f 10 536484 3917504 3917099 2026-08-10T23:40:42Z Bosancica by MK 173186 3917504 wikitext text/x-wiki {{Sidebar with collapsible lists | name = Obavještajni rad | title = [[Obavještajni rad]]<br/> {{small|{{nobold|i}} [[Obavještajni podaci]]}} | pretitle = Dio [[:Kategorija:Pravo|serije]] o | expanded = {{{expanded|{{{1|}}}}}} | image = [[Datoteka:Font Awesome 5 solid user-secret.svg|70px|class=skin-invert-image notpageimage]] | bodyclass = hlist <!-- Stilovi za pozadinu i centriranje --> | titlestyle = background: #CAEEEE; padding: 4px; | headingstyle = background: #CAEEEE; | listtitlestyle = background: #CAEEEE; text-align: center; padding: 2px; | list1name = Faze obavještajnog rada | list1title = Faze obavještajnog rada | list1 = * [[Obavještajni ciklus]] * [[Upravljanje obavještajnim ciklusom]] * [[Špijunaža]] * [[Obavještajna procjena]] * [[Obavještajna analiza]] * [[Plan prikupljanja obavještajnih podataka]] | list2name = Okvir | list2title = Okvir | list2 = * [[Rukovođenje agentima]] * [[Neželjene posljedice (obavještajni rad)|Neželjene posljedice]] * [[Operativne tehnike tajnog HUMINT-a]] * [[Kodno ime]] * [[Historija špijunaže]] * [[Obavještajni propust]] * [[Obavještajni zahtjev]] * [[Obavještajno pravo]] * [[Obavještajne studije]] * [[Razmjena obavještajnih podataka]] * [[Regrutovanje špijuna]] * [[Upravljanje i reforma sektora sigurnosti]] * [[Doktrina sveobuhvatne špijunaže]] * [[Izdaja]] | list3name = Oblasti obavještajnog rada | list3title = Oblasti obavještajnog rada | list3 = * [[Sirovi obavještajni podaci]] * [[Obavještajni podaci iz svih izvora]] * [[Kontraobavještajni rad]] * [[Obavještajni rad, nadzor, izbor ciljeva i izviđanje|I.S.R.]] * [[Vojno-obavještajni rad]] * [[Ljudski obavještajni izvori]] * [[Tajno prikupljanje obavještajnih podataka putem ljudskih izvora]] * [[Tehničko-obavještajni rad]] * [[Obavještajni podaci o kibernetičkim prijetnjama]] * [[Medicinsko-obavještajni rad]] * [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala]] * [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora]] * [[Obavještajni podaci iz snimaka]] * [[Akustički obavještajni podaci]] * [[Geoprostorni obavještajni podaci]] * [[Outsourcing obavještajni rad]] * [[Osnovni obavještajni rad]] * [[Strateški obavještajni rad]] * [[Kriminalistički obavještajni rad]] * [[Mjerenje i potpis (obavještajni rad)|Mjerenje i potpis]] * [[Komunikacijski obavještajni rad]] * [[Elektronički obavještajni rad]] * [[Obavještajni rad stranih instrumentalnih signala]] * [[Telemetrijska obavještajni rad]] * [[Zračni obavještajni rad]] * [[Pomorski obavještajni rad]] * [[Kibernetička špijunaža]] * [[Nuklearna špijunaža]] * [[Seksualna špijunaža]] * [[Obavještajne tehnike]] | list4name = Korporativni sektor | list4title = Korporativni sektor | list4 = * [[Industrijska špijunaža]] * [[Marketinški obavještajni rad]] * [[Tržišni obavještajni rad]] * [[Poslovna analitika/poslovno obavještavanje]] * [[Komercijalni obavještajni rad]] | list5name = Osobe i organizacije | list5title = Osobe i organizacije | list5 = <!-- Pojedinci --> * [[Agent (obavještajna djelatnost)]] * [[Atomski špijuni]] * [[Legenda (obavještajna djelatnost)]] * [[Posrednik (špijunaža)]] * [[Dvostruki agent]] * [[Terenski agent]] * [[Obavještajni oficir]] * [[Vojni ataše]] * [[Krtica (špijunaža)]] * [[Rezidentni špijun]] * [[Spavajući agent]] * [[Specijalni agent]] * [[Šef stanice]] * [[Dobrovoljni saradnik (obavještajna djelatnost)]] * [[Špijunske organizacije]] * [[Strana obavještajna služba]] * [[Obavještajna agencija]] * [[Obavještajna zajednica]] * [[Privatna obavještajna agencija]] * [[Špijunska mreža]] | list6name = Kultura | list6title = Kultura | list6 = * [[Obavještajna literatura]] * [[Špijunska fikcija]] * [[Špijunski film]] ** [[Špijunska muzika]] * [[Međunarodni muzej špijunaže]] * [[CIA biblioteka]] * [[Kryptos]] * [[OSS društvo]] * [[CIA muzej]] * [[Nacionalni muzej obavještajne i specijalne djelatnosti]] * [[Stasimuseum]] * [[Bletchley Park]] * [[Muzej Hladnog rata]] * [[Obavještajni samit]] * [[Spyscape]] * [[Muzej špijunaže Berlin]] * [[Muzej špijunaže (Tampere)]] * [[KGB muzej špijunaže]] | list7name = Alati i sistemi | list7title = Alati i sistemi | list7 = * [[Sentient (sistem za obavještajnu analizu)]] * [[Uređaj za sakrivanje]] * [[Stone Ghost]] * [[Pinwale]] * [[Mikrotočka]] * [[Platforma za obavještavanje o prijetnjama]] * [[The Thing (uređaj za prisluškivanje)|The Thing]] * [[Enigma (mašina)]] * [[Sintetičko okruženje za analizu i simulacije]] | list8name = Spiskovi | list8title = Spiskovi | list8 = * [[Spisak obavještajnih agencija]] * [[Spisak disciplina za prikupljanje obavještajnih podataka]] * [[Spisak priznanja i odlikovanja u oblasti obavještajnog rada|Spisak priznanja]] * [[Spisak ugašenih obavještajnih agencija]] | list9name = Povezane teme | list9title = Povezane teme | list9 = * [[Kontraobavještajna država]] * [[Nacionalna sigurnost]] * [[Nadzor]] ** [[Globalni nadzor]] * [[Prikrivanje identiteta]] * [[Izviđanje]] * [[Odabir cilja]] * [[Atentat]] * [[Kriminalistička istraga]] * [[Dekodiranje]] * [[Propaganda]] * [[Grafologija]] * [[Paravojna formacija]] * [[Kibernetička sigurnost]] }}<noinclude> {{Dokumentacija |content= Ovaj šablon koristi kod iz: {{box|[[Šablon:Sidebar with collapsible lists]]}} Postavite sljedeći kod pri vrhu članka: <syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Obavještajna djelatnost}} </syntaxhighlight> }} {{Dokumentacija | content = {{Collapsible lists option | listnames = Faze obavještajnog rada, Okvir, Oblasti obavještajnog rada, Korporativni sektor, Osobe i organizacije, Kultura, Alati i sistemi, Spiskovi, Povezane teme | example = Osobe i organizacije }} [[Kategorija:Šabloni bočne trake o politici i upravi]] [[Kategorija:Šabloni bočne trake o vojsci]] }} </noinclude> 609630d152n7is4enpt3wsr25c99u98 0 536489 3917512 3916976 2026-08-11T00:06:34Z Bosancica by MK 173186 3917512 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajni podaci''' ili '''obavještajni proizvodi''' predstavljaju prerađene i analizirane [[informacija|informacije]] o osobama, organizacijama, događajima ili pojavama koje su od značaja za ostvarivanje ciljeva ili zaštitu interesa određene organizacijske cjeline, kao što su [[država]], [[vlada]], [[oružane snage]] ili [[privredno društvo]]. U obavještajnoj teoriji pravi se jasna razlika između sirovih informacija i obavještajnih podataka. Sirove informacije predstavljaju neobrađene činjenice prikupljene na terenu, dok obavještajni podatak nastaje tek nakon što te informacije prođu proces obrade, vrednovanja i analitičkog tumačenja. Donosioci odluka i rukovodioci primarno se oslanjaju na analizirane obavještajne proizvode kako bi stekli uvid u situaciju i donijeli pravovremene odluke. U državnom i vojnom kontekstu obavještajni podaci najčešće se odnose na saznanja o potencijalnim prijetnjama, protivničkim snagama i operativnom okruženju, dok se u poslovnom okruženju odnose na analizu konkurencije i tržišnih kretanja.<ref name="Keegan_2003">{{cite book |last=Keegan |first=John |title=Intelligence in War: Knowledge of the Enemy from Napoleon to al-Qaeda |url=https://archive.org/details/intelligenceinwa0000keeg_q2h2 |publisher=Hutchinson |year=2003 |isbn=978-0-09-180229-5 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="USMC_MCDP2_2018">{{cite report |author=U.S. Marine Corps |title=Intelligence |url=https://www.marines.mil/Portals/1/Publications/MCDP%202.pdf?ver=2019-07-18-093626-303 |publisher=Department of the Navy |date=2018 |access-date=7. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref><ref name="DemocracyNow_2013">{{cite news |last=Goodman |first=Amy |title=Spooky Business: U.S. Corporations Enlist Ex-Intelligence Agents to Spy on Nonprofit Groups |url=https://www.democracynow.org/2013/11/25/spooky_business_us_corporations_enlist_ex |work=Democracy Now! |date=25. 11. 2013 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> Takvi proizvodi u pravilu pružaju odgovore na osnovna pitanja, u engleskoj literaturi poznata kao [[pet W pitanja]]: ko, šta, kada, gdje i zašto. Obavještajni podaci ne predstavljaju jedinstven proizvod, već postoje u različitim oblicima i fazama obrade. Neobrađene informacije prikupljene na terenu nazivaju se [[sirovi obavještajni podaci]], dok se finalni analitički dokument, nastao njihovom obradom i vrednovanjem, naziva [[gotovi obavještajni proizvod]].<ref name="Johnson_2006">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=Loch K. |title=Handbook of Intelligence Studies |url=https://books.google.ba/books?id=U2yUAgAAQBAJ |publisher=Routledge |year=2006 |isbn=978-0-415-77050-7 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> Organizovani sistem državnih agencija i službi zaduženih za prikupljanje, obradu, analizu i distribuciju ovih podataka unutar jedne države naziva se obavještajna zajednica ili [[Obavještajni rad|obavještajni sektor]]. Budući da je pojam obavještajnih podataka neodvojiv od načina njihovog nastanka, u literaturi se izraz ''intelligence'' često koristi kako za sam analitički proizvod, tako i za cjelokupan proces njegovog stvaranja te za organizacijske strukture koje ga provode.<ref name="Nash_2017">{{cite journal |last=Nash |first=A. J. |title=The Threat and Threat Intelligence: The Differences Between Data, Information, and Intelligence |url=https://www.uscybersecurity.net/csmag/the-differences-between-data-information-and-intelligence/ |journal=Cyber Security Magazine |date=2017 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sam proces pretvaranja sirovih podataka u gotove proizvode u teoriji se najčešće prikazuje kroz model [[Obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]], koji opisuje uzastopne faze planiranja, prikupljanja, obrade, analize, distribucije i evaluacije.<ref name="Gates_2024">{{cite journal |last=Gates |first=Megan |title=The Six Steps in the Intelligence Cycle |url=https://www.asisonline.org/security-management-magazine/monthly-issues/security-technology/archive/2024/october/the-six-steps-in-the-intelligence-cycle/ |journal=Security Management Magazine |date=2024 |access-date=7. 8. 2026 |publisher=ASIS International |language=en}}</ref> == Mediji za pohranu obavještajnih podataka == Prije izuma pisma obavještajni podaci prenosili su se usmenim putem, odnosno kroz [[usmena predaja|usmenu predaju]]. Kasnije su se obavještajni proizvodi najčešće izrađivali na potrošnim materijalima, poput [[papirus]]a i [[papir]]a, u obliku pisanih dokumenata kao što su [[svitak|svici]], [[pamflet]]i, [[izvještaj]]i, [[dnevnik|dnevnici]] i [[knjiga|knjige]]. [[Irving Finkel]] ističe da su drevne kulture [[Indija|Indije]] svoje zapise najvjerovatnije izrađivale na materijalima koji su se tokom vremena raspali, a uglavnom su sačuvani samo [[službeni pečat]]i i fragmente pisma.<ref name="Finkel_2015">{{cite book |last=Finkel |first=Irving |title=The Ark Before Noah: Decoding the Story of the Flood |url=https://books.google.ba/books/about/The_Ark_Before_Noah.html?id=W7mdoAEACAAJ |publisher=Knopf Doubleday Publishing Group |year=2015 |isbn=978-0-345-80439-6 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom [[Srednji vijek|srednjeg vijeka]] svici koji su sadržavali povjerljive obavještajne podatke zatvarani su [[službeni pečat|voštanim pečatima]] kako bi se osigurala tajnost njihovog sadržaja. [[Pismo|Pisma]] su se, prije i nakon pojave [[koverta|koverti]], stoljećima zapečaćivala [[vosak|voskom]], a kasnije ljepilima i drugim sredstvima za zatvaranje. Obavještajni podaci prenošeni su i drugim papirnim medijima, uključujući [[karta|karte]], [[fotografija|fotografije]] i [[Skica (crtež)|skice]]. Razvojem tehnologije uvedeni su [[mikrotačka|mikrotačke]], [[Mikrosnimak|mikrofilm]] i [[Mikrosnimak|mikrofiš]], koji su omogućili pohranu velikih količina štampanog materijala na vrlo malom prostoru.<ref name="ESA_Microfiche_Microfilm">{{cite web |title=A brief history of preservation: microfiche and microfilm |url=https://historicalarchives.esa.int/brief-history-preservation-microfiche-and-microfilm |website=European Space Agency Historical Archives |publisher=European Space Agency |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> Širokom primjenom računara uobičajeni nosači obavještajnih podataka postali su [[disketa]], [[CD-ROM]], [[DVD|DVD-ROM]], [[SD kartica]], vanjski [[tvrdi disk]] i [[USB memorija]].<ref name="Watson_Jones_2013">{{cite book |last1=Watson |first1=David |last2=Jones |first2=Andrew |chapter=Chapter 8 - Incident Response |title=Digital Forensics Processing and Procedures |url=https://www.sciencedirect.com/science/chapter/monograph/abs/pii/B978159749742800008X |publisher=Syngress |year=2013 |pages=313–365 |isbn=978-1-59749-742-8 |doi=10.1016/B978-1-59749-742-8.00008-X |url-access=subscription |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> U savremenom digitalnom dobu obavještajni podaci najčešće postoje u elektronskom obliku, kao što su [[PDF]] dokumenti, dokumenti programa [[Microsoft Word]] i datoteke drugih računarskih programa. == Klasifikacija == [[Datoteka:Sudhof-Bericht Seite 045 2025-07-08 162341.png|mini|desno|300px|Veliki dio informacija koje se smatraju obavještajnim podacima ima status [[klasifikacija informacija|klasifikovanih informacija]]]] Osnovna razlika između obavještajnih podataka i drugih vrsta informacija jeste u tome što se obavještajni podaci u pravilu svrstavaju u određeni stepen [[klasifikacija informacija|klasifikacije]].<ref name="IntelligenceCommunity_1978">{{cite report |author=Intelligence Community Staff |title=Glossary of Intelligence Terms and Definitions |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP80M00596A000500020003-7.pdf |publisher=Director of Central Intelligence |date=1978 |access-date=7. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> Čak i informacije prikupljene putem [[obavještajni podaci iz otvorenih izvora|obavještajnih podataka iz otvorenih izvora]] (OSINT) mogu postati klasifikovane kada ih državne institucije objedine i analiziraju. Pojedinačne informacije često same po sebi nemaju poseban sigurnosni značaj, ali njihovim povezivanjem može nastati cjelovita slika koja ima znatno veću obavještajnu vrijednost. == Faze obrade == [[Michael S. Warner]] navodi da pojam obavještajnih podataka, kada se shvati samo kao informacija, ne obuhvata njihovu punu vrijednost. Kao ilustraciju koristi primjer telefonskog imenika: iako sadrži veliki broj telefonskih brojeva, korisniku je potreban samo jedan određeni broj. Telefonski imenik predstavlja analogiju sirovim obavještajnim podacima, dok je broj osobe koji korisnik traži primjer obavještajnog podatka koji je obrađen i spreman za praktičnu primjenu.<ref name="Andrew_et_al_2020">{{cite book |editor-last1=Andrew |editor-first1=Christopher |editor-last2=Aldrich |editor-first2=Richard J. |editor-last3=Wark |editor-first3=Wesley K. |title=Secret Intelligence: A Reader |edition=2. |url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9780429650000_A37991097/preview-9780429650000_A37991097.pdf |publisher=Routledge |year=2020 |isbn=978-0-415-70568-4 |access-date=7. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> [[Sirovi obavještajni podaci]] predstavljaju neobrađene podatke koji još nisu prošli proces analize.<ref name="Knowlesys_Raw_Intelligence">{{cite web |title=Raw Intelligence |url=https://knowlesys.com/en/osint-academy/by-term/raw-intelligence.html |website=Knowlesys OSINT Academy |publisher=Knowlesys |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Gotovi obavještajni proizvod]] predstavlja krajnji rezultat [[Obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] — obuhvatnog procesa prikupljanja, analize i procjene sirovih podataka radi pružanja pouzdanih uvida donosiocima odluka. Odlikuje ga objektivnost, sažetost i visoki stepen prilagođenosti specifičnim potrebama korisnika, poput državnih zvaničnika ili vojnih zapovjednika.<ref name="Silobreaker_Finished_Intelligence">{{cite web |title=What is finished intelligence? |url=https://www.silobreaker.com/glossary/what-is-finished-intelligence/ |website=Silobreaker |date=2024 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obim obavještajnih saznanja == === Saznanja o subjektu (Ko?)=== [[Datoteka:Whitey Bulger 1947.jpg|mini|desno|300px|[[Policijska fotografija|Policijske fotografije]] često se koriste kao dio obavještajnih dosjea i profila]] Utvrđivanje identiteta, karakteristika i namjera ciljne osobe ili organizacije predstavlja prvi korak u procjeni da li ona predstavlja neprijatelja, saveznika, suprotstavljenu stranu, prepreku djelovanju organizacije ili ne predstavlja nikakvu prijetnju.<ref name="Moghaddam_Schoch_2018">{{cite journal |last1=Moghaddam |first1=Kasper Hadi |last2=Schoch |first2=Jason |title=Know Your Enemy. Know Yourself. |url=https://www.usni.org/magazines/proceedings/2018/april/know-your-enemy-know-yourself |journal=Proceedings |publisher=U.S. Naval Institute |volume=144 |issue=4/1,382 |date=2018 |access-date=7. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Mishra_2020">{{cite web |last=Mishra |first=Anant |title=Knowing Thy Adversary: Why Modern Militaries Should Study the Enemy’s Culture |url=https://cove.army.gov.au/article/knowing-thy-adversary |website=The Cove |publisher=Australian Army |date=2020 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Poznavanje identiteta osobe, a naročito njenih uvjerenja, vrijednosti i motiva, omogućava precizniju procjenu prirode prijetnje i odgovarajućeg načina postupanja.<ref name="Giandomenico_2017">{{cite web |last=Giandomenico |first=Anthony |title=Know Your Enemy: Understanding Threat Actors |url=https://www.fortinet.com/blog/industry-trends/byline-know-your-enemy-understanding-threat-actors |website=Fortinet Blog |publisher=Fortinet |date=2017 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Iako se ponekad tvrdi da se obavještajni podaci ne prikupljaju o saveznicima, u praksi obavještajne službe prikupljaju informacije i o prijateljskim državama i partnerima radi procjene njihovih namjera, sposobnosti i interesa.<ref name="Toth_1986">{{cite news |last=Toth |first=Robert C. |title=Spying on Allies – It's a Tradition |url=https://www.cia.gov/readingroom/docs/CIA-RDP90-00965R000706780008-9.pdf |work=Los Angeles Times |publisher=Central Intelligence Agency |date=1986 |access-date=8. 8. 2026 |language=en |format=PDF}}</ref> ==== Analiza životnog obrasca ==== [[Analiza životnog obrasca]] predstavlja analitičku metodu kojom se prikupljaju saznanja o načinu na koji se osoba kreće, s kim i s čim ostvaruje kontakte, koje osobe pripadaju njenoj [[društvena mreža|društvenoj mreži]] te koje aktivnosti redovno obavlja.<ref name="Navy_SBIR_N141-075">{{cite report |author=Office of Naval Research |title=Pattern of Life Calculation from Big Graphs (Navy SBIR 2014.1, Topic N141-075, Proposal N141-075-0319) |url=https://www.navysbir.com/14_1/25.htm |publisher=United States Department of the Navy |year=2014 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> ==== Profili ==== [[Kriminalističko profilisanje|Profili]] predstavljaju tradicionalni oblik objedinjavanja svih raspoloživih podataka o određenoj osobi ili ciljnom subjektu u jedinstvenu analitičku cjelinu. === Saznanja o vremenu (Kada?) === ==== Predviđanje i prognoziranje ==== [[Datoteka:President_Barack_Obama_studies_a_document_held_by_Director_of_National_Intelligence_James_Clapper_during_the_Presidential_Daily_Briefing_in_the_Oval_Office.jpg|mini|desno|300px|[[Barack Obama|Barack Obama]] tokom primanja obavještajnog izvještaja od [[James Clapper|Jamesa Clappera]] u okviru [[Dnevni izvještaj za predsjednika|Predsjednikovog dnevnog obavještajnog izvještaja]]]] [[Predviđanje]] nije svojstveno isključivo obavještajnoj djelatnosti, nego se smatra jednom od osnovnih karakteristika [[inteligencija|inteligencije]] uopće. Ljudski mozak neprekidno predviđa moguće ishode događaja, često i prije nego što osoba svjesno reaguje.<ref name="ScholarAI_LLM_2023">{{cite web |title=Intelligence is predicting what is next: The Elegant Simplicity of LLMs |url=https://scholarai.io/blog/intelligence-is-predicting-what-is-next-the-elegant-simplicity-of-llms |website=ScholarAI |publisher=ScholarAI Blog |year=2023 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sposobnost procjene kada će se određeni događaj dogoditi jedan je od osnovnih zadataka obavještajnog rada, naročito u preventivnom djelovanju. Među događajima koji se u obavještajnoj praksi smatraju prijetnjama i nastoje spriječiti nalaze se [[terorizam|teroristički napadi]], [[zasjeda|zasjede]], [[nuklearni napad|nuklearni napadi]], [[zračni napad|zračni napadi]] i [[eksplozija|eksplozije]]. Pravovremeno sprječavanje takvih događaja od ključnog je značaja u vojnim operacijama te predstavlja jednu od osnovnih funkcija [[vojnoobavještajni rad|vojnog obavještajnog rada]] i [[sprječavanje i suzbijanje terorizma|protivterorističkih]] aktivnosti. Ipak, predviđanje nije isto što i prevencija, niti se može poistovjetiti s preventivnim ili preventivno-ofanzivnim djelovanjem, iako se ta tri pojma u političkom diskursu nerijetko pogrešno izjednačavaju. Obavještajne procjene budućih događaja zasnivaju se na procjeni [[vjerovatnoća|vjerovatnoće]] različitih scenarija te koriste [[Izrazi za procjenu vjerovatnoće|standardizovani jezik]] kojim se izražava stepen sigurnosti ili neizvjesnosti pojedinih zaključaka.<ref name="UK_Defence_Intelligence_2023">{{cite web |author=Ministry of Defence |title=Defence Intelligence – communicating probability |url=https://www.gov.uk/government/news/defence-intelligence-communicating-probability |website=GOV.UK |publisher=Ministry of Defence |date=2023 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Preventivno djelovanje može obuhvatati [[upravljanje rizikom]], [[prevencija kriminaliteta|prevenciju kriminaliteta]] i druge oblike [[Opasnost|prevencije rizika]]. Pri tome postoji opasnost da se saznanja o mogućim budućim događajima poistovjete s analitičkim procjenama. Oba oblika saznanja imaju značaj, ali su donosioci odluka prvenstveno zainteresirani za procjenu šta će protivnik vjerovatno učiniti, a ne samo šta je sposoban učiniti.<ref name="Davis_1997">{{cite journal |last=Davis |first=Forrest Lamar |title=Predictive Intelligence: Do We Really Need It? |url=https://irp.fas.org/agency/army/mipb/1997-2/davis.htm |journal=Military Intelligence Professional Bulletin |publisher=U.S. Army Intelligence Center |volume=23 |issue=2 |date=1997 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog toga su kratkoročne prognoze budućih aktivnosti protivnika u pravilu operativno korisnije od dugoročnih procjena.<ref name="Davis_1997" /> U poslovnom okruženju preventivne aktivnosti također obuhvataju zaštitu od različitih prijetnji, ali i rizike specifične za privredne subjekte. [[Privatna obavještajna agencija|Privatne obavještajne agencije]] ovakva saznanja često svrstavaju u [[strateški obavještajni rad|strateške obavještajne podatke]]. Za razliku od državnih institucija, kompanije prijetnjom mogu smatrati [[štrajk]], pokušaj [[Preuzimanje poslovanja|neprijateljskog preuzimanja]] ili druge poslovne događaje, pa nastoje pravovremeno procijeniti kada je potrebno poduzeti odgovarajuće mjere. [[Prediktivna analitika]] predstavlja noviji pristup koji koristi savremene računarske metode za procjenu budućih događaja.<ref name="Hedgepath_2024">{{cite web |last=Hedgepath |first=William Oliver |title=Forecasting Threats: The Role of Predictive Analytics in Intelligence |url=https://www.amu.apus.edu/area-of-study/intelligence/resources/forecasting-threats/ |website=American Military University |publisher=American Public University System |date=2024 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Savremena literatura o prediktivnim metodama sve više se usmjerava na primjenu [[umjetna inteligencija|umjetne inteligencije]], pri čemu se tradicionalne metode analize obavještajnih podataka dopunjuju ili djelimično zamjenjuju automatiziranim sistemima za obradu i analizu podataka. ==== Historija i retrospektivna analiza ==== Historija obavještajnog rada, [[vojna historija]] i [[obavještajne studije]] pružaju uvid u prošle događaje kako bi se razvili modeli za razumijevanje i predviđanje budućih pojava. U obavještajnoj praksi pravi se razlika između "prediktivnih procjena", koje se odnose na buduće događaje, i "retrospektivnih procjena", koje analiziraju nedavnu prošlost, pri čemu se za oba pristupa koristi zajednički naziv "obavještajne procjene".<ref name="UK_Intelligence_Uncertainty_2025">{{cite web |author=Cabinet Office |title=Explaining Uncertainty in UK Intelligence Assessment |url=https://www.gov.uk/government/publications/explaining-uncertainty-in-uk-intelligence-assessment/explaining-uncertainty-in-uk-intelligence-assessment |website=GOV.UK |publisher=Cabinet Office |date=2025 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Saznanja o mjestu (Gdje?) === [[Datoteka:Cuba_Missiles_Crisis_U-2_photo.jpg|mini|desno|300px|Snimak dobiven [[zračno izviđanje|zračnim izviđanjem]] na kojem su prikazane raketne baze u izgradnji na [[Kuba|Kubi]]. Fotografija je prikazana [[John F. Kennedy|Johnu F. Kennedyju]] neposredno prije [[Kubanska kriza|Kubanske raketne krize]].]] [[Geoprostorni obavještajni podaci]] (GEOINT) predstavljaju podatke o prostornom položaju ljudi, objekata i događaja. Osnovna svrha ovih podataka jeste utvrđivanje gdje se određeni cilj nalazi u sadašnjosti, gdje se nalazio u prošlosti te procjena gdje bi se mogao nalaziti u budućnosti. GEOINT objedinjuje metode [[Geomatika|geoprostornih nauka]] i [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]].<ref name="BYU_Geospatial_Intelligence">{{cite web |title=Geospatial Intelligence (BS Geography Emphasis) |url=https://geography.byu.edu/geospatial-intelligence |website=Department of Geography |publisher=Brigham Young University |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Geoprostorni obavještajni podaci]] povezuju [[sirovi obavještajni podaci|sirove obavještajne podatke]] s informacijama o lokaciji i vremenu kako bi se određena aktivnost smjestila u precizan prostorni i vremenski kontekst. Koristi se za lociranje neprijateljskih snaga ili drugih protivničkih grupa radi procjene njihovih namjera, ali i planiranja i koordinacije operacija. U tu svrhu primjenjuju se brojne metode i izvori podataka, uključujući [[Obavještajni podaci iz snimaka|obavještajne podatke dobivene analizom snimaka]] (IMINT), [[zračno izviđanje]], [[GPS]], [[GIS]], [[kartografija|kartografiju]], [[geografija|geografiju]], [[Triangulacija|triangulaciju]], [[daljinska istraživanja]], [[LiDAR]], terenske izvještaje i podatke prikupljene [[ispitivanje|ispitivanjem]] osoba.<ref name="APU_Geospatial_Intelligence_2025">{{cite web |author=Staff Writer |title=What Is Geospatial Intelligence and How Has It Evolved? |url=https://www.apu.apus.edu/area-of-study/intelligence/resources/what-is-geospatial-intelligence/ |website=American Public University |publisher=American Public University System |date=2025 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Primjena geoprostornih obavještajnih podataka nije ograničena na sigurnosni i obavještajni sektor, već se koriste i u brojnim civilnim oblastima, uključujući [[poljoprivreda|poljoprivredu]], [[vatrogastvo]] i druge djelatnosti koje zahtijevaju prostornu analizu podataka.<ref name="APU_Geospatial_Intelligence_2025" /> === Saznanja o sposobnostima i načinu djelovanja (Šta? i Kako?) === Jedan od osnovnih zadataka obavještajne djelatnosti jeste procjena sposobnosti, organizacije, utvrđenih položaja, opremljenosti i načina djelovanja protivničkih snaga. Takve procjene omogućavaju razumijevanje njihovih operativnih mogućnosti, ograničenja i vjerovatnog načina upotrebe raspoloživih resursa. == Također pogledajte == * [[Geoprostorni obavještajni podaci]] * [[LiDAR]] * [[Kontraobavještajni rad]] * [[Obavještajni podaci iz snimaka]] (IMINT) * [[Prediktivna analitika]] * [[Sirovi obavještajni podaci]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajni podaci}} [[Kategorija:Obavještajne službe]] [[Kategorija:Špijunaža]] [[Kategorija:Nadgledanje]] 7v6i4mboihmj58wnbzpoenlxe9tcstl 0 536496 3917511 3917125 2026-08-11T00:04:46Z Bosancica by MK 173186 3917511 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajni ciklus''' predstavlja model obrade [[obavještajni podaci|obavještajnih podataka]] koji se primjenjuje u civilnim i vojnim [[obavještajna agencija|obavještajnim agencijama]], kao i u organizacijama za provođenje zakona. Riječ je o kontinuiranom procesu u kojem se, kroz međusobno povezane faze, obavještajni zahtjevi pretvaraju u [[gotovi obavještajni proizvod|gotov obavještajni proizvod]] namijenjen korisnicima obavještajnih podataka, prvenstveno donosiocima odluka. Osnovne faze obavještajnog ciklusa obuhvataju [[obavještajni zahtjev|utvrđivanje obavještajnih zahtjeva]], prikupljanje podataka, njihovu obradu i analizu te izradu i distribuciju obavještajnih proizvoda korisnicima. Nakon njihove distribucije korisnicima, na osnovu povratnih informacija i novih ili izmijenjenih zahtjeva, proces se ponavlja i započinje novi ciklus.<ref name="CIA_Intelligence_Cycle">{{cite web |title=The Intelligence Cycle |url=https://www.cia.gov/kids-page/6-12th-grade/who-we-are-what-we-do/the-intelligence-cycle.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200508151219/https://www.cia.gov/kids-page/6-12th-grade/who-we-are-what-we-do/the-intelligence-cycle.html |archive-date=8. 5. 2020 |website=Central Intelligence Agency |publisher=CIA |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> Koncept obavještajnog ciklusa razvijen je u [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenim Američkim Državama]] 1948. Razvili su ga [[Phillip Davidson]] i Robert Glass, tada saradnici na [[Komandno-štabni koledž Kopnene vojske Sjedinjenih Američkih Država|Komandno-štabnom koledžu Kopnene vojske SAD]]. Iz američke vojske ovaj model proširio se na cjelokupnu obavještajnu zajednicu te je danas najšire prihvaćena teorija [[upravljanje obavještajnim podacima|upravljanja obavještajnim podacima]].<ref name="Muhic_2025">{{cite journal |last=Muhić |first=Emir |title=Transforming the Intelligence Cycle through Adapting to Complex Environments and the Operational Dynamics of Special Warfare |url=https://www.acigjournal.com/pdf-211788-132027?filename=Transforming-the-Intellig.pdf |format=PDF |journal=Applied Cybersecurity & Internet Governance |volume=4 |issue=1 |date=2025 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Ministarstvo odbrane Sjedinjenih Američkih Država]] (DoD) i rodovi [[Oružane snage Sjedinjenih Američkih Država|Oružanih snaga SAD-a]] za ovaj model koriste i naziv "obavještajni proces" ({{en|intelligence process}}).<ref name="JP2_0_2013_Archive">{{cite report |author=Joint Chiefs of Staff |title=Joint Intelligence (Joint Publication 2-0) |url=http://www.dtic.mil/doctrine/new_pubs/jp2_0.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160613010839/http://www.dtic.mil/doctrine/new_pubs/jp2_0.pdf |archive-date=13. 6. 2016 |url-status=dead |format=PDF |publisher=U.S. Department of Defense |date=2013 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Konceptualni model == [[Datoteka:Obavještajni ciklus-bs.png|mini|desno|300px|Dijagram obavještajnog ciklusa prema doktrini Združenog štaba Oružanih snaga SAD-a (JP 2-0)<ref name="JP2_0_2013_Archive" />]] [[Datoteka:Odnos između sirovih podataka, informacija i obavještajnih proizvoda.png|mini|desno|300px|Dijagram prikazuje postepeno sužavanje i transformaciju sirovih elemenata iz operativnog okruženja kroz tri ključne faze: prikupljanje, obradu i analizu, čime se sirovi podaci pretvaraju u gotove obavještajne proizvode<ref name="JP2_0_2013_Archive" />]] === Usmjeravanje === [[Obavještajni zahtjev|Obavještajne zahtjeve]] utvrđuju donosioci odluka radi ostvarivanja svojih ciljeva. U [[Savezna vlada Sjedinjenih Američkih Država|Saveznoj vladi Sjedinjenih Američkih Država]] zahtjeve ili prioritete mogu postavljati [[Bijela kuća]] ili [[Kongres Sjedinjenih Američkih Država|Kongres]]. U okviru [[NATO]]-a [[komandant]] određuje obavještajne zahtjeve, iz kojih proizlaze [[osnovni elementi informacija]] (EEI) kao najprioritetnija pitanja, čime započinje obavještajni ciklus.<ref name="JP2_0_2013_Archive" /> === Prikupljanje === Na osnovu postavljenih zahtjeva obavještajno osoblje izrađuje [[plan prikupljanja obavještajnih podataka]], pri čemu koristi raspoložive izvore i metode te, po potrebi, zahtijeva podatke od drugih obavještajnih službi ili institucija. Prikupljanje obuhvata informacije iz različitih [[Spisak metoda prikupljanja obavještajnih podataka|obavještajnih izvora]], uključujući [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]] (obavještajne podatke prikupljene od ljudskih izvora), [[Obavještajni podaci iz snimaka|IMINT]] (obavještajne podatke dobivene analizom snimaka), ELINT (elektronske obavještajne podatke), [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]] (obavještajne podatke dobivene presretanjem signala) i [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|OSINT]] (obavještajne podatke iz otvorenih izvora), kao i druge raspoložive izvore. === Obrada i iskorištavanje === Nakon što se plan prikupljanja provede i podaci budu prikupljeni, slijedi njihova obrada radi daljnjeg iskorištavanja. Ova faza obuhvata [[prevođenje]] materijala prikupljenih na stranim jezicima, [[evaluacija|procjenu]] njihove relevantnosti i pouzdanosti te [[grupisanje i razvrstavanje podataka]] i objedinjavanje sirovih podataka kako bi bili spremni za analitičku obradu. === Analiza === U fazi analize utvrđuju se značenje i implikacije obrađenih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. Analitičari povezuju informacije iz različitih izvora radi otkrivanja međusobnih veza, obrazaca i dodatnih saznanja koja pojedinačni podaci sami po sebi ne otkrivaju. Na osnovu tako objedinjene slike tumači se značaj novostečenih saznanja i izrađuju obavještajni zaključci. === Distribucija === [[Gotovi obavještajni proizvod]]i mogu imati različite oblike, zavisno od potreba korisnika i zahtjeva za izvještavanje. Stepen hitnosti njihove distribucije određuje obavještajna organizacija ili obavještajna zajednica. Na primjer, bilten upozorenja i indikatora prijetnji imaju viši prioritet od godišnjeg obavještajnog izvještaja. === Povratne informacije === Obavještajni ciklus predstavlja zatvoren proces u kojem donosioci odluka, nakon korištenja obavještajnih proizvoda, dostavljaju povratne informacije i definišu nove ili izmijenjene obavještajne zahtjeve. Time započinje novi ciklus prikupljanja i obrade podataka. == Teorija ciklusa obavještajnih informacija == Teorija ciklusa obavještajnih informacija zasniva se na teoriji tajnosti i sistemu zaštite klasifikovanih podataka te predstavlja alternativni koncept tradicionalnog obavještajnog ciklusa. Polazi od četiri osnovne pretpostavke: * obavještajni podaci predstavljaju tajne informacije; * obavještajni podaci imaju karakteristike javnog dobra; * obavještajne informacije kreću se ciklično (proces nema stalni kraj, nego se neprekidno ponavlja); * obavještajni podaci nastoje se zadržati pod kontrolom. Prema ovom modelu informacije prolaze kroz tri osnovna stanja: od privatnih informacija, preko tajnih obavještajnih informacija, do javno dostupnih informacija, pri čemu se njihov status mijenja zavisno od toga ko kontroliše njihovu distribuciju. Na primjer, privatna saznanja izvora postaju obavještajni podaci kada njihovu distribuciju preuzme obavještajni službenik, a kasnije mogu postati javne informacije ukoliko budu objavljene putem službenih izvještaja, upozorenja o prijetnjama ili na druge načine. Četvrta pretpostavka, prema kojoj se obavještajni podaci nastoje zadržati pod kontrolom, stvara dvije ključne tačke mogućeg sukoba. Prva nastaje tokom "prikupljanja", kada privatne informacije prelaze u kategoriju tajnih obavještajnih podataka. Druga se javlja tokom "distribucije", kada tajni podaci postaju javno dostupni. Posmatranje obavještajnog rada kroz ovaj model omogućava bolje razumijevanje razloga primjene pojedinih metoda prikupljanja podataka, izazova u njihovoj distribuciji te etičkih pitanja koja se pojavljuju u svim fazama obavještajnog procesa.<ref name="Stottlemyre_2022">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven |title=Reconceptualizing Intelligence after Benghazi |url=https://www.researchgate.net/publication/359471850_Reconceptualizing_Intelligence_after_Benghazi |publisher=Department of Political Science, Wayne State University |date=2022 |doi=10.13140/RG.2.2.19732.99204 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stottlemyre_2021">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven |title=The United States Intelligence Community, Secrecy and the 'Steele Dossier': Reconceptualizing the Intelligence Process |url=https://www.researchgate.net/publication/357660611_The_United_States_Intelligence_Community_Secrecy_and_the_'Steele_Dossier'_Reconceptualizing_the_Intelligence_Process |journal=Journal of European and American Intelligence Studies |volume=4 |issue=2 |pages=11–28 |date=2021 |access-date=8. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Ciklus donošenja odluka]] * [[DIKW piramida]] * [[Obavještajna analiza]] * [[Obavještajna procjena]] * [[Obavještajni ciklus (pristup usmjeren na cilj)]] * [[OODA petlja]] * [[Spisak metoda prikupljanja obavještajnih podataka]] * [[Upravljanje distribucijom obavještajnih podataka]] * [[Upravljanje obavještajnom analizom]] * [[Upravljanje obavještajnim ciklusom]] * [[Upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajni ciklus}} [[Kategorija:Obavještajna analiza]] [[Kategorija:Vojnoobavještajni rad]] 7k1ohkc7htrf94xfb013azotg6qbln1 0 536521 3917431 3917397 2026-08-10T12:47:36Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917431 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajna procjena''' ({{en|intelligence assessment}}) posebna je faza [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] u kojoj se, na osnovu dostupnih otvorenih i tajnih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]], izrađuju procjene budućeg ponašanja ili preporuke o mogućim pravcima djelovanja za rukovodstvo organizacije. Obavještajna procjena javlja se u dvije faze [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]]: * na početku obavještajnog ciklusa, tokom faze "usmjeravanja" (poznate i kao planiranje ili postavljanje zadataka), obavještajni službenici procjenjuju ranije prikupljene obavještajne podatke, utvrđuju nedostatke u informacijama i određuju koji su novi obavještajni podaci potrebni.<ref name="Warner_2014">{{cite book |last=Warner |first=Michael |title=The Rise and Fall of Intelligence: An International Security History |publisher=Georgetown University Press |year=2014 |isbn=978-1-62616-046-0 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt6wpkvt |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * obavještajna procjena provodi se i pri kraju obavještajnog ciklusa, tokom faze "analize i izrade obavještajnih proizvoda".<ref name="Lowenthal_2012">{{cite book |last=Lowenthal |first=Mark M. |title=Intelligence: From Secrets to Policy |year=2012 |edition=5. |publisher=CQ Press |isbn=978-1-60871-675-3 |url=https://books.google.ba/books?id=xNBbYNt3JJ0C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ova faza slijedi nakon prikupljanja i obrade podataka, a prethodi njihovom dostavljanju donosiocima odluka. Obavještajne procjene izrađuju se na osnovu zahtjeva rukovodstva radi pružanja informacija potrebnih za [[donošenje odluka|donošenje odluka]]. Procjena se može izrađivati za potrebe [[država|državnih]] organa, [[vojska|vojnih]] struktura ili komercijalnih organizacija, pri čemu se koriste različiti izvori informacija dostupni pojedinoj organizaciji. Obavještajna procjena obuhvata pregled dostupnih informacija i ranijih procjena radi utvrđivanja njihove relevantnosti i ažurnosti. Ako su za procjenu potrebne dodatne informacije, [[obavještajna analiza|analitičar]] može pokrenuti zahtjev za njihovim dodatnim prikupljanjem. == Proces == Obavještajna procjena zasniva se na zahtjevu ili potrebi korisnika obavještajnih podataka. Takav zahtjev može biti trajan ili prilagođen određenim okolnostima, a može biti upućen i kao Zahtjev za informacijama (RFI).<ref name="CIA_WorldFactbook_History">{{cite web |title=A Brief History of Basic Intelligence and The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215611/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |archive-date=10. 1. 2021 |website=Central Intelligence Agency |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev se prosljeđuje nadležnoj obavještajnoj službi i obrađuje kroz [[obavještajni ciklus]], strukturirani proces odgovaranja na zahtjev za informacijama.<ref name="Johnson_Wirtz_2011">{{cite book |editor-last1=Johnson |editor-first1=Loch K. |editor-last2=Wirtz |editor-first2=James J. |title=Intelligence: The Secret World of Spies: An Anthology |edition=3. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |location=New York |isbn=978-0-19-973369-9 |url=https://archive.org/details/intelligencesecr0000unse |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev za informacijama može sadržavati i podatke o formatu u kojem podnosilac zahtjeva želi primiti obavještajni proizvod.<ref name="Clark_2004">{{cite book |last=Clark |first=Robert M. |title=Intelligence Analysis: A Target-Centric Approach |edition=2. izdanje |publisher=CQ Press |year=2004 |isbn=978-1-56802-830-9 |url=https://books.google.ba/books?id=OpQHAQAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev pregledava rukovodilac za obavještajne zahtjeve, koji zatim "usmjerava" odgovarajuće zadatke radi njegovog ispunjavanja.<ref name="Jensen_et_al_2022">{{cite book |last1=Jensen |first1=Carl J. |last2=McElreath |first2=David H. |last3=Graves |first3=Melissa |title=Introduction to Intelligence Studies |edition=3. |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-63166-1 |url=https://books.google.ba/books?id=z4WDEAAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> To može obuhvatiti pregled postojećih materijala, izradu novog analitičkog proizvoda ili prikupljanje novih informacija potrebnih za analizu.<ref name="Johnson_Handbook_2007">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=Loch K. |title=Handbook of Intelligence Studies |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-1-135-98687-2 |url=https://books.google.ba/books?id=fXeTAgAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nove informacije mogu se '''prikupljati''' primjenom jedne ili više obavještajnih metoda, uključujući [[Ljudski obavještajni izvori|obavještajne podatke iz ljudskih izvora]], [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke dobivene presretanjem signala]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|obavještajne podatke dobivene analizom snimaka]] i [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|obavještajne podatke iz otvorenih izvora]].<ref name="Walsh_2011">{{cite book |last=Walsh |first=Patrick F. |title=Intelligence and Intelligence Analysis |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-1-84392-738-9 |url=https://books.google.ba/books/about/Intelligence_and_Intelligence_Analysis.html?id=y3J7tAEACAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Priroda zahtjeva za informacijama i njegova hitnost mogu utjecati na izbor metoda prikupljanja, jer neke metode zahtijevaju više vremena za prikupljanje ili provjeru informacija. Obavještajne metode, kao i izvori koji se pri tome koriste, često podliježu visokom stepenu [[klasifikacija podataka|klasifikacije]] i pristupa njima, pri čemu analitičari moraju imati odgovarajući nivo [[sigurnosna provjera|sigurnosne provjere]].<ref name="Andrew_2004">{{cite report |last=Andrew |first=Christopher |title=Intelligence analysis needs to look backwards before looking forward |url=https://historyandpolicy.org/policy-papers/papers/intelligence-analysis-needs-to-look-backwards-before-looking-forward/ |publisher=History & Policy |date=2004 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces u kojem se poznate informacije o situacijama i subjektima relevantnim za zahtjev za informacijama (RFI) određuju, opisuju i analiziraju radi procjene budućih događaja naziva se [[Obavještajni podaci iz svih izvora|procjena iz svih izvora]], analiza ili '''obrada'''.<ref name="CyberHoot_AllSource">{{cite web |title=All-Source Analysis |url=https://cyberhoot.com/cybrary/all-source-analysis/ |website=CyberHoot Cybrary |publisher=CyberHoot |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="USArmy_FM2-0_2009">{{cite report |author=Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence (Final Draft) |url=https://www.bits.de/NRANEU/others/amd-us-archive/fm2-0fd%2809%29.pdf |publisher=Headquarters, Department of the Army |date=2009 |format=PDF |type=Field Manual |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analitičar koristi informacije iz više izvora kako bi međusobno potvrdio ili isključio one koje nisu u skladu s drugim dostupnim podacima, a zatim donosi zaključak uz navođenje stepena pouzdanosti tog zaključka.<ref name="USGov_TradecraftPrimer_2009">{{cite report |author=United States Government |title=A Tradecraft Primer: Structured Analytic Techniques for Improving Intelligence Analysis |url=https://www.stat.berkeley.edu/~aldous/157/Papers/Tradecraft%20Primer-apr09.pdf |publisher=United States Government |date=2009 |format=PDF |type=Methodological Primer |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ako već postoji dovoljno aktuelnih informacija, analiza se može pokrenuti neposredno, bez potrebe za dodatnim prikupljanjem podataka.<ref name="McDowell_2009">{{cite book |last=McDowell |first=Don |editor-last=Goldman |editor-first=Jan |title=Strategic Intelligence: A Handbook for Practitioners, Managers and Users |publisher=Scarecrow Press |year=2009 |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-6184-8 |url=https://www.lander.odessa.ua/doc/Strategic_Intelligence-_A_Handbook_for_Practitioners,_Managers_and_Users.pdf |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rezultati analize zatim se dostavljaju podnosiocu zahtjeva u prethodno određenom formatu. U zavisnosti od sadržaja zahtjeva za informacijama i metoda korištenih u analizi, isti obavještajni proizvod može biti prilagođen i drugim korisnicima i u skladu s tim dalje '''distribuisan'''.<ref name="McDowell_2009" /> Analiza se izrađuje na unaprijed određenom nivou klasifikacije, pri čemu mogu postojati i prilagođene verzije na različitim nivoima klasifikacije radi njihovog daljeg distribuisanja.<ref name="Rovner_2011">{{cite book |last=Rovner |first=Joshua |title=Fixing the Facts: National Security and the Politics of Intelligence |publisher=Cornell University Press |year=2011 |isbn=978-0-8014-4829-4 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt7z94g |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus usmjeren na cilj == === Ciklus F3EA === Pristup poznat kao '''F3EA''' ({{en|Find-Fix-Finish-Exploit-Assess}}) predstavlja dopunu [[obavještajni ciklus|obavještajnom ciklusu]] i usmjeren je na samo provođenje operacije.<ref name="Scahill_2015">{{cite news |last=Scahill |first=Jeremy |title=Find, Fix, Finish |url=https://theintercept.com/drone-papers/find-fix-finish/ |work=The Intercept |date=2015 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kada je predmet procjene jasno određen i kada postoje uslovi za provođenje određenog oblika djelovanja prema tom subjektu, može se primijeniti pristup procjeni usmjeren na cilj.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Pronalaženje''' ** U ovoj fazi utvrđuje se subjekt prema kojem treba djelovati, odnosno cilj, te se poduzimaju početne aktivnosti radi njegovog pronalaženja i daljeg prikupljanja podataka o njemu. Cilj je utvrditi gdje bi djelovanje prema cilju moglo imati najveći efekat.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Lociranje i potvrđivanje''' ** Nakon donošenja odluke o djelovanju poduzimaju se aktivnosti radi lociranja i potvrđivanja cilja, kako bi se povećala vjerovatnoća uspješnog djelovanja i ograničila mogućnost cilja da samostalno promijeni situaciju ili preduzme određene aktivnosti.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Izvršenje''' ** U fazi izvršenja provodi se planirano djelovanje prema cilju, što može uključivati lišavanje slobode, kao i postavljanje drugih sredstava za prikupljanje obavještajnih podataka.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Iskorištavanje prikupljenih podataka''' ** Nakon djelovanja provodi se iskorištavanje informacija i drugih podataka prikupljenih od cilja ili u vezi s njim. To može dovesti do dodatnog usavršavanja postupka prema povezanim ciljevima. Rezultati ove faze također se uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Scahill_2015" /> === Ciklus F3EAD === [[Datoteka:Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na metu (F3EAD)-bs.png|mini|desno|300px|Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na cilj (F3EAD)<ref name="ReliaQuest_2019">{{cite web |author=ReliaQuest Threat Research Team |title=Threat Intelligence: A Deep Dive |url=https://reliaquest.com/blog/threat-intelligence-a-deep-dive/ |website=ReliaQuest |date=2019 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref>]] Ciklus '''F3EAD''' ({{en|Find, Fix, Finish, Exploit, Analyze and Disseminate}}) alternativni je model [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] koji se koristi u vojskama zapadnih zemalja, posebno u operacijama koje mogu rezultirati primjenom smrtonosne sile, kao što su napadi [[Bespilotna letjelica|bespilotnim letjelicama]] i operacije specijalnih snaga.<ref name="ReliaQuest_2019" /> * '''Pronađi/Detektuj''' ** Identifikacija mete na osnovu prikupljenih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. * '''Lokalizuj''' ** Praćenje i precizno utvrđivanje lokacije cilja (mete). * '''Neutrališi''' ** Izvođenje operacije (lišavanje slobode, zaplijena, neutralizacija). * '''Eksploatiši/Iskoristi''' ** Prikupljanje i obrada zaplijenjenog materijala (dokumenata, digitalnih medija, opreme). * '''Analiza''' ** Taktička analiza materijala dobijenih eksploatacijom. Rezultati ove analize vraćaju se direktno u širi [[obavještajni ciklus]], čime se pokreće novi krug prikupljanja podataka i traženja novog cilja (mete). Prikupljene informacije analiziraju se radi utvrđivanja obrazaca, procjene vjerodostojnosti i izrade obavještajnih izvještaja.<ref name="Fox_et_al_2024">{{cite web |last1=Fox |first1=Michael J. |last2=Otterstedt |first2=Matthew |last3=Wheeler |first3=Bernard |last4=Caliva |first4=Kevin H. |title=Optimizing the Alternate Targeting Methodology F3EAD |url=https://www.lineofdeparture.army.mil/Journals/Military-Intelligence/MIPB-January-June-2024/Optimizing-the-Alternate-Targeting-Methodology-F3EAD/ |website=Line of Departure |publisher=Military Intelligence Professional Bulletin |date=2024 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * '''Distribucija''' ** Rezultati faze iskorištavanja distribuiraju se korisnicima i uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Edwards_et_al_2016">{{cite report |last1=Edwards |first1=Lloyd |last2=Gibson |first2=Matt |last3=McCarthy |first3=David |title=From Fix to Finish: The Impact of New Technologies on the Special Operations Approval Process |url=https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/centers/mrcbg/files/56_final.pdf |publisher=Mossavar-Rahmani Center for Business & Government, Harvard Kennedy School |year=2016 |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus u Sjedinjenim Američkim Državama == [[Obavještajni ciklus|Obavještajni ciklus]] koji primjenjuje [[Obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država|obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država]] zasniva se na šest međusobno povezanih faza:<ref name="ODNI_Six_Steps_Cycle">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=How the IC Works: The Six Steps in the Intelligence Cycle |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # [[Plan prikupljanja obavještajnih podataka|Planiranje i usmjeravanje]] # Prikupljanje # Obrada i iskorištavanje # [[Obavještajna analiza|Analiza i izrada]] # [[Upravljanje distribucijom obavještajnih podataka|Distribucija]] # Povratne informacije U američkoj obavještajnoj zajednici veliki značaj imaju tehnološki zasnovane metode prikupljanja obavještajnih podataka, uključujući [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|IMINT]] i [[Mjerenje i potpis (obavještajni rad)|MASINT]], uz [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]].<ref name="Lowenthal_2012" /> Analitičke aktivnosti provode različite obavještajne agencije, uključujući [[Centralna obavještajna agencija|CIA-u]], [[[Obavještajna agencija Ministarstva odbrane Sjedinjenih Američkih Država|DIA-u]]] i [[Nacionalna sigurnosna agencija|NSA-u]], dok se distribucija obavještajnih proizvoda odvija kroz formalizovane postupke, uključujući brifinge za potrebe nacionalne sigurnosti.<ref name="Warner_2014" /> === Ciklus obavještajnih informacija === Pored tradicionalnog modela obavještajnog ciklusa, u akademskoj literaturi razvijeni su i drugi konceptualni modeli obavještajnog procesa. Steven Stottlemyre predložio je model '''ciklusa obavještajnih informacija''' koji tradicionalni obavještajni ciklus posmatra kroz četiri pretpostavke:<ref name="Stottlemyre_2022">{{cite conference |last=Stottlemyre |first=Steven |title=Reconceptualizing Intelligence after Benghazi |conference=Colloquium Series, Department of Political Science |publisher=Wayne State University |date=2022 |doi=10.13140/RG.2.2.19732.99204 |url=https://www.researchgate.net/publication/359471850_Reconceptualizing_Intelligence_after_Benghazi |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stottlemyre_2021_Steele">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven A. |title=The United States Intelligence Community, Secrecy and the ‘Steele Dossier’: Reconceptualizing the Intelligence Process |journal=Journal of European and American Intelligence Studies |volume=4 |issue=2 |pages=81–102 |year=2021 |publisher=Research Institute for European and American Studies (RIEAS) |url=https://www.researchgate.net/publication/357660611_The_United_States_Intelligence_Community_Secrecy_and_the_%27Steele_Dossier%27_Reconceptualizing_the_Intelligence_Process |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # obavještajni podaci su tajne informacije; # obavještajni podaci predstavljaju javno dobro; # obavještajni podaci kreću se ciklično kroz proces; # obavještajni podaci se zadržavaju i ograničava se njihov pristup. Prema ovom modelu, informacije mijenjaju svoj status u zavisnosti od toga ko nad njima ima kontrolu. Informacija koju izvor drži privatnom može postati tajna obavještajna informacija kada se kontrola nad njenim širenjem dijeli s obavještajnim službenikom. Daljim širenjem, odnosno distribucijom izvan obavještajne zajednice, ona može postati javno dostupna informacija. U takvom modelu izdvajaju se dvije osnovne tačke prijelaza. Prva je "prikupljanje", tokom kojeg privatne informacije prelaze u status tajnih obavještajnih informacija, a druga je "distribucija", tokom koje tajne informacije mogu prijeći u javnu sferu. Model nastoji objasniti napetosti koje nastaju u tim prijelazima, kao i utjecaj načina prikupljanja i distribucije informacija na etičke standarde u obavještajnom procesu. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajna procjena}} [[Kategorija:Obavještajne procjene| ]] [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Obavještajna analiza]] 6ccmsccuwawcbd8dbarkqo6hbfaclsb 3917451 3917431 2026-08-10T14:21:15Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917451 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajna procjena''' ({{en|intelligence assessment}}) posebna je faza [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] u kojoj se, na osnovu dostupnih otvorenih i tajnih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]], izrađuju procjene budućeg ponašanja ili preporuke o mogućim pravcima djelovanja za rukovodstvo organizacije. Obavještajna procjena javlja se u dvije faze [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]]: * na početku obavještajnog ciklusa, tokom faze "usmjeravanja" (poznate i kao planiranje ili postavljanje zadataka), obavještajni službenici procjenjuju ranije prikupljene obavještajne podatke, utvrđuju nedostatke u informacijama i određuju koji su novi obavještajni podaci potrebni.<ref name="Warner_2014">{{cite book |last=Warner |first=Michael |title=The Rise and Fall of Intelligence: An International Security History |publisher=Georgetown University Press |year=2014 |isbn=978-1-62616-046-0 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt6wpkvt |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * obavještajna procjena provodi se i pri kraju obavještajnog ciklusa, tokom faze "analize i izrade obavještajnih proizvoda".<ref name="Lowenthal_2012">{{cite book |last=Lowenthal |first=Mark M. |title=Intelligence: From Secrets to Policy |year=2012 |edition=5. |publisher=CQ Press |isbn=978-1-60871-675-3 |url=https://books.google.ba/books?id=xNBbYNt3JJ0C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ova faza slijedi nakon prikupljanja i obrade podataka, a prethodi njihovom dostavljanju donosiocima odluka. Obavještajne procjene izrađuju se na osnovu zahtjeva rukovodstva radi pružanja informacija potrebnih za [[donošenje odluka|donošenje odluka]]. Procjena se može izrađivati za potrebe [[država|državnih]] organa, [[vojska|vojnih]] struktura ili komercijalnih organizacija, pri čemu se koriste različiti izvori informacija dostupni pojedinoj organizaciji. Obavještajna procjena obuhvata pregled dostupnih informacija i ranijih procjena radi utvrđivanja njihove relevantnosti i ažurnosti. Ako su za procjenu potrebne dodatne informacije, [[obavještajna analiza|analitičar]] može pokrenuti zahtjev za njihovim dodatnim prikupljanjem. == Proces == Obavještajna procjena zasniva se na zahtjevu ili potrebi korisnika obavještajnih podataka. Takav zahtjev može biti trajan ili prilagođen određenim okolnostima, a može biti upućen i kao Zahtjev za informacijama (RFI).<ref name="CIA_WorldFactbook_History">{{cite web |title=A Brief History of Basic Intelligence and The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215611/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |archive-date=10. 1. 2021 |website=Central Intelligence Agency |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev se prosljeđuje nadležnoj obavještajnoj službi i obrađuje kroz [[obavještajni ciklus]], strukturirani proces odgovaranja na zahtjev za informacijama.<ref name="Johnson_Wirtz_2011">{{cite book |editor-last1=Johnson |editor-first1=Loch K. |editor-last2=Wirtz |editor-first2=James J. |title=Intelligence: The Secret World of Spies: An Anthology |edition=3. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |location=New York |isbn=978-0-19-973369-9 |url=https://archive.org/details/intelligencesecr0000unse |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev za informacijama može sadržavati i podatke o formatu u kojem podnosilac zahtjeva želi primiti obavještajni proizvod.<ref name="Clark_2004">{{cite book |last=Clark |first=Robert M. |title=Intelligence Analysis: A Target-Centric Approach |edition=2. izdanje |publisher=CQ Press |year=2004 |isbn=978-1-56802-830-9 |url=https://books.google.ba/books?id=OpQHAQAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev pregledava rukovodilac za obavještajne zahtjeve, koji zatim "usmjerava" odgovarajuće zadatke radi njegovog ispunjavanja.<ref name="Jensen_et_al_2022">{{cite book |last1=Jensen |first1=Carl J. |last2=McElreath |first2=David H. |last3=Graves |first3=Melissa |title=Introduction to Intelligence Studies |edition=3. |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-63166-1 |url=https://books.google.ba/books?id=z4WDEAAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> To može obuhvatiti pregled postojećih materijala, izradu novog analitičkog proizvoda ili prikupljanje novih informacija potrebnih za analizu.<ref name="Johnson_Handbook_2007">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=Loch K. |title=Handbook of Intelligence Studies |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-1-135-98687-2 |url=https://books.google.ba/books?id=fXeTAgAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nove informacije mogu se '''prikupljati''' primjenom jedne ili više obavještajnih metoda, uključujući [[Ljudski obavještajni izvori|obavještajne podatke iz ljudskih izvora]], [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke dobivene presretanjem signala]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|obavještajne podatke dobivene analizom snimaka]] i [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|obavještajne podatke iz otvorenih izvora]].<ref name="Walsh_2011">{{cite book |last=Walsh |first=Patrick F. |title=Intelligence and Intelligence Analysis |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-1-84392-738-9 |url=https://books.google.ba/books/about/Intelligence_and_Intelligence_Analysis.html?id=y3J7tAEACAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Priroda zahtjeva za informacijama i njegova hitnost mogu utjecati na izbor metoda prikupljanja, jer neke metode zahtijevaju više vremena za prikupljanje ili provjeru informacija. Obavještajne metode, kao i izvori koji se pri tome koriste, često podliježu visokom stepenu [[klasifikacija podataka|klasifikacije]] i pristupa njima, pri čemu analitičari moraju imati odgovarajući nivo [[sigurnosna provjera|sigurnosne provjere]].<ref name="Andrew_2004">{{cite report |last=Andrew |first=Christopher |title=Intelligence analysis needs to look backwards before looking forward |url=https://historyandpolicy.org/policy-papers/papers/intelligence-analysis-needs-to-look-backwards-before-looking-forward/ |publisher=History & Policy |date=2004 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces u kojem se poznate informacije o situacijama i subjektima relevantnim za zahtjev za informacijama (RFI) određuju, opisuju i analiziraju radi procjene budućih događaja naziva se [[Obavještajni podaci iz svih izvora|procjena iz svih izvora]], analiza ili '''obrada'''.<ref name="CyberHoot_AllSource">{{cite web |title=All-Source Analysis |url=https://cyberhoot.com/cybrary/all-source-analysis/ |website=CyberHoot Cybrary |publisher=CyberHoot |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="USArmy_FM2-0_2009">{{cite report |author=Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence (Final Draft) |url=https://www.bits.de/NRANEU/others/amd-us-archive/fm2-0fd%2809%29.pdf |publisher=Headquarters, Department of the Army |date=2009 |format=PDF |type=Field Manual |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analitičar koristi informacije iz više izvora kako bi međusobno potvrdio ili isključio one koje nisu u skladu s drugim dostupnim podacima, a zatim donosi zaključak uz navođenje stepena pouzdanosti tog zaključka.<ref name="USGov_TradecraftPrimer_2009">{{cite report |author=United States Government |title=A Tradecraft Primer: Structured Analytic Techniques for Improving Intelligence Analysis |url=https://www.stat.berkeley.edu/~aldous/157/Papers/Tradecraft%20Primer-apr09.pdf |publisher=United States Government |date=2009 |format=PDF |type=Methodological Primer |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ako već postoji dovoljno aktuelnih informacija, analiza se može pokrenuti neposredno, bez potrebe za dodatnim prikupljanjem podataka.<ref name="McDowell_2009">{{cite book |last=McDowell |first=Don |editor-last=Goldman |editor-first=Jan |title=Strategic Intelligence: A Handbook for Practitioners, Managers and Users |publisher=Scarecrow Press |year=2009 |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-6184-8 |url=https://www.lander.odessa.ua/doc/Strategic_Intelligence-_A_Handbook_for_Practitioners,_Managers_and_Users.pdf |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rezultati analize zatim se dostavljaju podnosiocu zahtjeva u prethodno određenom formatu. U zavisnosti od sadržaja zahtjeva za informacijama i metoda korištenih u analizi, isti obavještajni proizvod može biti prilagođen i drugim korisnicima i u skladu s tim dalje '''distribuisan'''.<ref name="McDowell_2009" /> Analiza se izrađuje na unaprijed određenom nivou klasifikacije, pri čemu mogu postojati i prilagođene verzije na različitim nivoima klasifikacije radi njihovog daljeg distribuisanja.<ref name="Rovner_2011">{{cite book |last=Rovner |first=Joshua |title=Fixing the Facts: National Security and the Politics of Intelligence |publisher=Cornell University Press |year=2011 |isbn=978-0-8014-4829-4 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt7z94g |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus usmjeren na cilj == === Ciklus F3EA === Pristup poznat kao '''F3EA''' ({{en|Find-Fix-Finish-Exploit-Assess}}) predstavlja dopunu [[obavještajni ciklus|obavještajnom ciklusu]] i usmjeren je na samo provođenje operacije.<ref name="Scahill_2015">{{cite news |last=Scahill |first=Jeremy |title=Find, Fix, Finish |url=https://theintercept.com/drone-papers/find-fix-finish/ |work=The Intercept |date=2015 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kada je predmet procjene jasno određen i kada postoje uslovi za provođenje određenog oblika djelovanja prema tom subjektu, može se primijeniti pristup procjeni usmjeren na cilj.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Pronalaženje''' ** U ovoj fazi utvrđuje se subjekt prema kojem treba djelovati, odnosno cilj, te se poduzimaju početne aktivnosti radi njegovog pronalaženja i daljeg prikupljanja podataka o njemu. Cilj je utvrditi gdje bi djelovanje prema cilju moglo imati najveći efekat.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Lociranje i potvrđivanje''' ** Nakon donošenja odluke o djelovanju poduzimaju se aktivnosti radi lociranja i potvrđivanja cilja, kako bi se povećala vjerovatnoća uspješnog djelovanja i ograničila mogućnost cilja da samostalno promijeni situaciju ili preduzme određene aktivnosti.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Izvršenje''' ** U fazi izvršenja provodi se planirano djelovanje prema cilju, što može uključivati lišavanje slobode, kao i postavljanje drugih sredstava za prikupljanje obavještajnih podataka.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Iskorištavanje prikupljenih podataka''' ** Nakon djelovanja provodi se iskorištavanje informacija i drugih podataka prikupljenih od cilja ili u vezi s njim. To može dovesti do dodatnog usavršavanja postupka prema povezanim ciljevima. Rezultati ove faze također se uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Scahill_2015" /> === Ciklus F3EAD === [[Datoteka:Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na metu (F3EAD)-bs.png|mini|desno|300px|Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na cilj (F3EAD)<ref name="ReliaQuest_2019">{{cite web |author=ReliaQuest Threat Research Team |title=Threat Intelligence: A Deep Dive |url=https://reliaquest.com/blog/threat-intelligence-a-deep-dive/ |website=ReliaQuest |date=2019 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref>]] Ciklus '''F3EAD''' ({{en|Find, Fix, Finish, Exploit, Analyze and Disseminate}}) alternativni je model [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] koji se koristi u vojskama zapadnih zemalja, posebno u operacijama koje mogu rezultirati primjenom smrtonosne sile, kao što su napadi [[Bespilotna letjelica|bespilotnim letjelicama]] i operacije specijalnih snaga.<ref name="ReliaQuest_2019" /> * '''Pronađi/Detektuj''' ** Identifikacija mete na osnovu prikupljenih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. * '''Lokalizuj''' ** Praćenje i precizno utvrđivanje lokacije cilja (mete). * '''Neutrališi''' ** Izvođenje operacije (lišavanje slobode, zaplijena, neutralizacija). * '''Eksploatiši/Iskoristi''' ** Prikupljanje i obrada zaplijenjenog materijala (dokumenata, digitalnih medija, opreme). * '''Analiza''' ** Taktička analiza materijala dobijenih eksploatacijom. Rezultati ove analize vraćaju se direktno u širi [[obavještajni ciklus]], čime se pokreće novi krug prikupljanja podataka i traženja novog cilja (mete). Prikupljene informacije analiziraju se radi utvrđivanja obrazaca, procjene vjerodostojnosti i izrade obavještajnih izvještaja.<ref name="Fox_et_al_2024">{{cite web |last1=Fox |first1=Michael J. |last2=Otterstedt |first2=Matthew |last3=Wheeler |first3=Bernard |last4=Caliva |first4=Kevin H. |title=Optimizing the Alternate Targeting Methodology F3EAD |url=https://www.lineofdeparture.army.mil/Journals/Military-Intelligence/MIPB-January-June-2024/Optimizing-the-Alternate-Targeting-Methodology-F3EAD/ |website=Line of Departure |publisher=Military Intelligence Professional Bulletin |date=2024 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * '''Distribucija''' ** Rezultati faze iskorištavanja distribuiraju se korisnicima i uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Edwards_et_al_2016">{{cite report |last1=Edwards |first1=Lloyd |last2=Gibson |first2=Matt |last3=McCarthy |first3=David |title=From Fix to Finish: The Impact of New Technologies on the Special Operations Approval Process |url=https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/centers/mrcbg/files/56_final.pdf |publisher=Mossavar-Rahmani Center for Business & Government, Harvard Kennedy School |year=2016 |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus u Sjedinjenim Američkim Državama == [[Obavještajni ciklus|Obavještajni ciklus]] koji primjenjuje [[Obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država|obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država]] zasniva se na šest međusobno povezanih faza:<ref name="ODNI_Six_Steps_Cycle">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=How the IC Works: The Six Steps in the Intelligence Cycle |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # [[Plan prikupljanja obavještajnih podataka|Planiranje i usmjeravanje]] # Prikupljanje # Obrada i iskorištavanje # [[Obavještajna analiza|Analiza i izrada]] # [[Upravljanje distribucijom obavještajnih podataka|Distribucija]] # Povratne informacije U američkoj obavještajnoj zajednici veliki značaj imaju tehnološki zasnovane metode prikupljanja obavještajnih podataka, uključujući [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|IMINT]] i [[Mjerenje i potpis (obavještajni rad)|MASINT]], uz [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]].<ref name="Lowenthal_2012" /> Analitičke aktivnosti provode različite obavještajne agencije, uključujući [[Centralna obavještajna agencija|CIA-u]], [[Obavještajna agencija Ministarstva odbrane Sjedinjenih Američkih Država|DIA-u]] i [[Nacionalna sigurnosna agencija|NSA-u]], dok se distribucija obavještajnih proizvoda odvija kroz formalizovane postupke, uključujući brifinge za potrebe nacionalne sigurnosti.<ref name="Warner_2014" /> === Ciklus obavještajnih informacija === Pored tradicionalnog modela obavještajnog ciklusa, u akademskoj literaturi razvijeni su i drugi konceptualni modeli obavještajnog procesa. Steven Stottlemyre predložio je model '''ciklusa obavještajnih informacija''' koji tradicionalni obavještajni ciklus posmatra kroz četiri pretpostavke:<ref name="Stottlemyre_2022">{{cite conference |last=Stottlemyre |first=Steven |title=Reconceptualizing Intelligence after Benghazi |conference=Colloquium Series, Department of Political Science |publisher=Wayne State University |date=2022 |doi=10.13140/RG.2.2.19732.99204 |url=https://www.researchgate.net/publication/359471850_Reconceptualizing_Intelligence_after_Benghazi |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stottlemyre_2021_Steele">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven A. |title=The United States Intelligence Community, Secrecy and the ‘Steele Dossier’: Reconceptualizing the Intelligence Process |journal=Journal of European and American Intelligence Studies |volume=4 |issue=2 |pages=81–102 |year=2021 |publisher=Research Institute for European and American Studies (RIEAS) |url=https://www.researchgate.net/publication/357660611_The_United_States_Intelligence_Community_Secrecy_and_the_%27Steele_Dossier%27_Reconceptualizing_the_Intelligence_Process |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # obavještajni podaci su tajne informacije; # obavještajni podaci predstavljaju javno dobro; # obavještajni podaci kreću se ciklično kroz proces; # obavještajni podaci se zadržavaju i ograničava se njihov pristup. Prema ovom modelu, informacije mijenjaju svoj status u zavisnosti od toga ko nad njima ima kontrolu. Informacija koju izvor drži privatnom može postati tajna obavještajna informacija kada se kontrola nad njenim širenjem dijeli s obavještajnim službenikom. Daljim širenjem, odnosno distribucijom izvan obavještajne zajednice, ona može postati javno dostupna informacija. U takvom modelu izdvajaju se dvije osnovne tačke prijelaza. Prva je "prikupljanje", tokom kojeg privatne informacije prelaze u status tajnih obavještajnih informacija, a druga je "distribucija", tokom koje tajne informacije mogu prijeći u javnu sferu. Model nastoji objasniti napetosti koje nastaju u tim prijelazima, kao i utjecaj načina prikupljanja i distribucije informacija na etičke standarde u obavještajnom procesu. === Ujedinjeno Kraljevstvo === Obavještajni proces u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] je sličan, ali često manje birokratski i uključuje nekoliko specijalizovanih institucija. [[MI6|Tajna obavještajna služba]] (SIS, poznat i kao MI6) prvenstveno je usmjerena na prikupljanje obavještajnih podataka iz [[Ljudski obavještajni izvori|ljudskih izvora]] (HUMINT) izvan zemlje, [[GCHQ|Vladin centar za komunikacije]] (GCHQ) na [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke iz signala]] (SIGINT), dok je [[MI5]] nadležan za zaštitu unutrašnje sigurnosti.<ref name="Lomas_2015">{{cite journal |last=Lomas |first=Daniel W. B. |title=The official history of the Joint Intelligence Committee, volume 1: from the approach of the Second World War to the Suez Crisis |journal=Journal of Intelligence History |volume=14 |issue=2 |pages=148–149 |date=2015 |doi=10.1080/16161262.2015.1032496 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/16161262.2015.1032496 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Združeni obavještajni komitet (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Združeni obavještajni komitet]] (JIC) ima važnu ulogu u procjeni obavještajnih podataka za potrebe donosioca odluka. JIC je centralno tijelo Vlade Ujedinjenog Kraljevstva zaduženo za sintezu i procjenu obavještajnih saznanja svih agencija prije nego što se daju premijeru i ministrima.<ref name="Aldrich_2010">{{cite book |last=Aldrich |first=Richard J. |title=GCHQ: The Uncensored Story of Britain's Most Secret Intelligence Agency |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=HarperPress |year=2010 |isbn=978-0-00-727847-3 |url=https://books.google.ba/books?id=4I2PmCtrHOgC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rusija === Obavještajni sistem [[Rusija|Rusije]] uključuje više institucija, među kojima su [[Federalna služba sigurnosti Rusije|Federalna služba sigurnosti]] (FSB), [[GRU (Ruska Federacija)|Glavna uprava Generalštaba Oružanih snaga Ruske Federacije]] (GRU) i [[Vanjska obavještajna služba (Rusija)|Vanjska obavještajna služba]] (SVR). U savremenoj zapadnoj literaturi o obavještajnim studijama naglašava se specifična povezanost ruskog obavještajnog rada s takozvanim "aktivnim mjerama", koje obuhvataju obmanu, subverzivno djelovanje i širenje dezinformacija.<ref name="Andrew_Mitrokhin_1999">{{cite book |last1=Andrew |first1=Christopher |last2=Mitrokhin |first2=Vasili |title=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=Basic Books |year=1999 |isbn=978-0-465-00312-9 |url=https://books.google.ba/books?id=9TWUAQ7Xof8C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analiza i distribucija obavještajnih podataka u ruskom sistemu povezane su s centralizovanim procesima donošenja strateških odluka, pri čemu obavještajne informacije imaju važnu ulogu u oblikovanju politike državnog vrha.<ref name="Galeotti_2019">{{cite book |last=Galeotti |first=Mark |title=Russian Political War: Moving Beyond the Hybrid |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-81209-5 |url=https://books.google.ba/books?id=PPSKDwAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Kina === U [[Kina|Kini]] [[Ministarstvo državne sigurnosti Narodne Republike Kine|Ministarstvo državne sigurnosti]] (MSS) i vojno-obavještajne jedinice prikupljaju obavještajne podatke od značaja za dugoročne strateške ciljeve države. Među područjima koja se navode u literaturi su industrijska špijunaža i kibernetičke aktivnosti.<ref name="Mattis_Brazil_2022">{{cite book |last1=Mattis |first1=Peter |last2=Brazil |first2=Matthew |title=Chinese Communist Espionage: An Intelligence Primer |edition=Meki povez |publisher=Naval Institute Press |year=2022 |isbn=978-1-68247-855-4 |url=https://www.usni.org/press/books/chinese-communist-espionage |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces donošenja odluka u području sigurnosti i odbrane usko je povezan s političkim strukturama [[Komunistička partija Kine|Komunističke partije Kine]], koja ima snažan utjecaj na obavještajni sistem i njegovo usmjeravanje.<ref name="Kania_2021">{{cite journal |last=Kania |first=Elsa B. |title=Artificial intelligence in China's revolution in military affairs |journal=Journal of Strategic Studies |volume=44 |issue=4 |pages=515–542 |date=7. 6. 2021 |doi=10.1080/01402390.2021.1894136 |issn=0140-2390 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01402390.2021.1894136 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajna procjena}} [[Kategorija:Obavještajne procjene| ]] [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Obavještajna analiza]] aytj771wtj6siipauxgn6b9k7q23ee1 3917466 3917451 2026-08-10T16:30:45Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3917466 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajna procjena''' ({{en|intelligence assessment}}) posebna je faza [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] u kojoj se, na osnovu dostupnih otvorenih i tajnih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]], izrađuju procjene budućeg ponašanja ili preporuke o mogućim pravcima djelovanja za rukovodstvo organizacije. Obavještajna procjena javlja se u dvije faze [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]]: * na početku obavještajnog ciklusa, tokom faze "usmjeravanja" (poznate i kao planiranje ili postavljanje zadataka), obavještajni službenici procjenjuju ranije prikupljene obavještajne podatke, utvrđuju nedostatke u informacijama i određuju koji su novi obavještajni podaci potrebni.<ref name="Warner_2014">{{cite book |last=Warner |first=Michael |title=The Rise and Fall of Intelligence: An International Security History |publisher=Georgetown University Press |year=2014 |isbn=978-1-62616-046-0 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt6wpkvt |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * obavještajna procjena provodi se i pri kraju obavještajnog ciklusa, tokom faze "analize i izrade obavještajnih proizvoda".<ref name="Lowenthal_2012">{{cite book |last=Lowenthal |first=Mark M. |title=Intelligence: From Secrets to Policy |year=2012 |edition=5. |publisher=CQ Press |isbn=978-1-60871-675-3 |url=https://books.google.ba/books?id=xNBbYNt3JJ0C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ova faza slijedi nakon prikupljanja i obrade podataka, a prethodi njihovom dostavljanju donosiocima odluka. Obavještajne procjene izrađuju se na osnovu zahtjeva rukovodstva radi pružanja informacija potrebnih za [[donošenje odluka|donošenje odluka]]. Procjena se može izrađivati za potrebe [[država|državnih]] organa, [[vojska|vojnih]] struktura ili komercijalnih organizacija, pri čemu se koriste različiti izvori informacija dostupni pojedinoj organizaciji. Obavještajna procjena obuhvata pregled dostupnih informacija i ranijih procjena radi utvrđivanja njihove relevantnosti i ažurnosti. Ako su za procjenu potrebne dodatne informacije, [[obavještajna analiza|analitičar]] može pokrenuti zahtjev za njihovim dodatnim prikupljanjem. == Proces == Obavještajna procjena zasniva se na zahtjevu ili potrebi korisnika obavještajnih podataka. Takav zahtjev može biti trajan ili prilagođen određenim okolnostima, a može biti upućen i kao Zahtjev za informacijama (RFI).<ref name="CIA_WorldFactbook_History">{{cite web |title=A Brief History of Basic Intelligence and The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215611/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |archive-date=10. 1. 2021 |website=Central Intelligence Agency |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev se prosljeđuje nadležnoj obavještajnoj službi i obrađuje kroz [[obavještajni ciklus]], strukturirani proces odgovaranja na zahtjev za informacijama.<ref name="Johnson_Wirtz_2011">{{cite book |editor-last1=Johnson |editor-first1=Loch K. |editor-last2=Wirtz |editor-first2=James J. |title=Intelligence: The Secret World of Spies: An Anthology |edition=3. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |location=New York |isbn=978-0-19-973369-9 |url=https://archive.org/details/intelligencesecr0000unse |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev za informacijama može sadržavati i podatke o formatu u kojem podnosilac zahtjeva želi primiti obavještajni proizvod.<ref name="Clark_2004">{{cite book |last=Clark |first=Robert M. |title=Intelligence Analysis: A Target-Centric Approach |edition=2. izdanje |publisher=CQ Press |year=2004 |isbn=978-1-56802-830-9 |url=https://books.google.ba/books?id=OpQHAQAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev pregledava rukovodilac za obavještajne zahtjeve, koji zatim "usmjerava" odgovarajuće zadatke radi njegovog ispunjavanja.<ref name="Jensen_et_al_2022">{{cite book |last1=Jensen |first1=Carl J. |last2=McElreath |first2=David H. |last3=Graves |first3=Melissa |title=Introduction to Intelligence Studies |edition=3. |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-63166-1 |url=https://books.google.ba/books?id=z4WDEAAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> To može obuhvatiti pregled postojećih materijala, izradu novog analitičkog proizvoda ili prikupljanje novih informacija potrebnih za analizu.<ref name="Johnson_Handbook_2007">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=Loch K. |title=Handbook of Intelligence Studies |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-1-135-98687-2 |url=https://books.google.ba/books?id=fXeTAgAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nove informacije mogu se '''prikupljati''' primjenom jedne ili više obavještajnih metoda, uključujući [[Ljudski obavještajni izvori|obavještajne podatke iz ljudskih izvora]], [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke dobivene presretanjem signala]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|obavještajne podatke dobivene analizom snimaka]] i [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|obavještajne podatke iz otvorenih izvora]].<ref name="Walsh_2011">{{cite book |last=Walsh |first=Patrick F. |title=Intelligence and Intelligence Analysis |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-1-84392-738-9 |url=https://books.google.ba/books/about/Intelligence_and_Intelligence_Analysis.html?id=y3J7tAEACAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Priroda zahtjeva za informacijama i njegova hitnost mogu utjecati na izbor metoda prikupljanja, jer neke metode zahtijevaju više vremena za prikupljanje ili provjeru informacija. Obavještajne metode, kao i izvori koji se pri tome koriste, često podliježu visokom stepenu [[klasifikacija podataka|klasifikacije]] i pristupa njima, pri čemu analitičari moraju imati odgovarajući nivo [[sigurnosna provjera|sigurnosne provjere]].<ref name="Andrew_2004">{{cite report |last=Andrew |first=Christopher |title=Intelligence analysis needs to look backwards before looking forward |url=https://historyandpolicy.org/policy-papers/papers/intelligence-analysis-needs-to-look-backwards-before-looking-forward/ |publisher=History & Policy |date=2004 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces u kojem se poznate informacije o situacijama i subjektima relevantnim za zahtjev za informacijama (RFI) određuju, opisuju i analiziraju radi procjene budućih događaja naziva se [[Obavještajni podaci iz svih izvora|procjena iz svih izvora]], analiza ili '''obrada'''.<ref name="CyberHoot_AllSource">{{cite web |title=All-Source Analysis |url=https://cyberhoot.com/cybrary/all-source-analysis/ |website=CyberHoot Cybrary |publisher=CyberHoot |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="USArmy_FM2-0_2009">{{cite report |author=Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence (Final Draft) |url=https://www.bits.de/NRANEU/others/amd-us-archive/fm2-0fd%2809%29.pdf |publisher=Headquarters, Department of the Army |date=2009 |format=PDF |type=Field Manual |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analitičar koristi informacije iz više izvora kako bi međusobno potvrdio ili isključio one koje nisu u skladu s drugim dostupnim podacima, a zatim donosi zaključak uz navođenje stepena pouzdanosti tog zaključka.<ref name="USGov_TradecraftPrimer_2009">{{cite report |author=United States Government |title=A Tradecraft Primer: Structured Analytic Techniques for Improving Intelligence Analysis |url=https://www.stat.berkeley.edu/~aldous/157/Papers/Tradecraft%20Primer-apr09.pdf |publisher=United States Government |date=2009 |format=PDF |type=Methodological Primer |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ako već postoji dovoljno aktuelnih informacija, analiza se može pokrenuti neposredno, bez potrebe za dodatnim prikupljanjem podataka.<ref name="McDowell_2009">{{cite book |last=McDowell |first=Don |editor-last=Goldman |editor-first=Jan |title=Strategic Intelligence: A Handbook for Practitioners, Managers and Users |publisher=Scarecrow Press |year=2009 |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-6184-8 |url=https://www.lander.odessa.ua/doc/Strategic_Intelligence-_A_Handbook_for_Practitioners,_Managers_and_Users.pdf |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rezultati analize zatim se dostavljaju podnosiocu zahtjeva u prethodno određenom formatu. U zavisnosti od sadržaja zahtjeva za informacijama i metoda korištenih u analizi, isti obavještajni proizvod može biti prilagođen i drugim korisnicima i u skladu s tim dalje '''distribuisan'''.<ref name="McDowell_2009" /> Analiza se izrađuje na unaprijed određenom nivou klasifikacije, pri čemu mogu postojati i prilagođene verzije na različitim nivoima klasifikacije radi njihovog daljeg distribuisanja.<ref name="Rovner_2011">{{cite book |last=Rovner |first=Joshua |title=Fixing the Facts: National Security and the Politics of Intelligence |publisher=Cornell University Press |year=2011 |isbn=978-0-8014-4829-4 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt7z94g |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus usmjeren na cilj == === Ciklus F3EA === Pristup poznat kao '''F3EA''' ({{en|Find-Fix-Finish-Exploit-Assess}}) predstavlja dopunu [[obavještajni ciklus|obavještajnom ciklusu]] i usmjeren je na samo provođenje operacije.<ref name="Scahill_2015">{{cite news |last=Scahill |first=Jeremy |title=Find, Fix, Finish |url=https://theintercept.com/drone-papers/find-fix-finish/ |work=The Intercept |date=2015 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kada je predmet procjene jasno određen i kada postoje uslovi za provođenje određenog oblika djelovanja prema tom subjektu, može se primijeniti pristup procjeni usmjeren na cilj.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Pronalaženje''' ** U ovoj fazi utvrđuje se subjekt prema kojem treba djelovati, odnosno cilj, te se poduzimaju početne aktivnosti radi njegovog pronalaženja i daljeg prikupljanja podataka o njemu. Cilj je utvrditi gdje bi djelovanje prema cilju moglo imati najveći efekat.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Lociranje i potvrđivanje''' ** Nakon donošenja odluke o djelovanju poduzimaju se aktivnosti radi lociranja i potvrđivanja cilja, kako bi se povećala vjerovatnoća uspješnog djelovanja i ograničila mogućnost cilja da samostalno promijeni situaciju ili preduzme određene aktivnosti.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Izvršenje''' ** U fazi izvršenja provodi se planirano djelovanje prema cilju, što može uključivati lišavanje slobode, kao i postavljanje drugih sredstava za prikupljanje obavještajnih podataka.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Iskorištavanje prikupljenih podataka''' ** Nakon djelovanja provodi se iskorištavanje informacija i drugih podataka prikupljenih od cilja ili u vezi s njim. To može dovesti do dodatnog usavršavanja postupka prema povezanim ciljevima. Rezultati ove faze također se uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Scahill_2015" /> === Ciklus F3EAD === [[Datoteka:Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na metu (F3EAD)-bs.png|mini|desno|300px|Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na cilj (F3EAD)<ref name="ReliaQuest_2019">{{cite web |author=ReliaQuest Threat Research Team |title=Threat Intelligence: A Deep Dive |url=https://reliaquest.com/blog/threat-intelligence-a-deep-dive/ |website=ReliaQuest |date=2019 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref>]] Ciklus '''F3EAD''' ({{en|Find, Fix, Finish, Exploit, Analyze and Disseminate}}) alternativni je model [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] koji se koristi u vojskama zapadnih zemalja, posebno u operacijama koje mogu rezultirati primjenom smrtonosne sile, kao što su napadi [[Bespilotna letjelica|bespilotnim letjelicama]] i operacije specijalnih snaga.<ref name="ReliaQuest_2019" /> * '''Pronađi/Detektuj''' ** Identifikacija mete na osnovu prikupljenih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. * '''Lokalizuj''' ** Praćenje i precizno utvrđivanje lokacije cilja (mete). * '''Neutrališi''' ** Izvođenje operacije (lišavanje slobode, zaplijena, neutralizacija). * '''Eksploatiši/Iskoristi''' ** Prikupljanje i obrada zaplijenjenog materijala (dokumenata, digitalnih medija, opreme). * '''Analiza''' ** Taktička analiza materijala dobijenih eksploatacijom. Rezultati ove analize vraćaju se direktno u širi [[obavještajni ciklus]], čime se pokreće novi krug prikupljanja podataka i traženja novog cilja (mete). Prikupljene informacije analiziraju se radi utvrđivanja obrazaca, procjene vjerodostojnosti i izrade obavještajnih izvještaja.<ref name="Fox_et_al_2024">{{cite web |last1=Fox |first1=Michael J. |last2=Otterstedt |first2=Matthew |last3=Wheeler |first3=Bernard |last4=Caliva |first4=Kevin H. |title=Optimizing the Alternate Targeting Methodology F3EAD |url=https://www.lineofdeparture.army.mil/Journals/Military-Intelligence/MIPB-January-June-2024/Optimizing-the-Alternate-Targeting-Methodology-F3EAD/ |website=Line of Departure |publisher=Military Intelligence Professional Bulletin |date=2024 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * '''Distribucija''' ** Rezultati faze iskorištavanja distribuiraju se korisnicima i uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Edwards_et_al_2016">{{cite report |last1=Edwards |first1=Lloyd |last2=Gibson |first2=Matt |last3=McCarthy |first3=David |title=From Fix to Finish: The Impact of New Technologies on the Special Operations Approval Process |url=https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/centers/mrcbg/files/56_final.pdf |publisher=Mossavar-Rahmani Center for Business & Government, Harvard Kennedy School |year=2016 |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Teorija obavještajnog ciklusa širom svijeta == {{Glavni|Obavještajni ciklus}} === Sjedinjene Američke Države === [[Obavještajni ciklus|Obavještajni ciklus]] koji primjenjuje [[Obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država|obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država]] zasniva se na šest međusobno povezanih faza:<ref name="ODNI_Six_Steps_Cycle">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=How the IC Works: The Six Steps in the Intelligence Cycle |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # [[Plan prikupljanja obavještajnih podataka|Planiranje i usmjeravanje]] # Prikupljanje # Obrada i iskorištavanje # [[Obavještajna analiza|Analiza i izrada]] # [[Upravljanje distribucijom obavještajnih podataka|Distribucija]] # Povratne informacije U američkoj obavještajnoj zajednici veliki značaj imaju tehnološki zasnovane metode prikupljanja obavještajnih podataka, uključujući [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]], [[Obavještajni podaci dobiveni analizom snimaka|IMINT]] i [[Mjerenje i potpis (obavještajni rad)|MASINT]], uz [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]].<ref name="Lowenthal_2012" /> Analitičke aktivnosti provode različite obavještajne agencije, uključujući [[Centralna obavještajna agencija|CIA-u]], [[Obavještajna agencija Ministarstva odbrane Sjedinjenih Američkih Država|DIA-u]] i [[Nacionalna sigurnosna agencija|NSA-u]], dok se distribucija obavještajnih proizvoda odvija kroz formalizovane postupke, uključujući brifinge za potrebe nacionalne sigurnosti.<ref name="Warner_2014" /> Pored tradicionalnog modela obavještajnog ciklusa, u akademskoj literaturi razvijeni su i drugi konceptualni modeli obavještajnog procesa. Steven Stottlemyre predložio je model '''ciklusa obavještajnih informacija''' koji tradicionalni obavještajni ciklus posmatra kroz četiri pretpostavke:<ref name="Stottlemyre_2022">{{cite conference |last=Stottlemyre |first=Steven |title=Reconceptualizing Intelligence after Benghazi |conference=Colloquium Series, Department of Political Science |publisher=Wayne State University |date=2022 |doi=10.13140/RG.2.2.19732.99204 |url=https://www.researchgate.net/publication/359471850_Reconceptualizing_Intelligence_after_Benghazi |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stottlemyre_2021_Steele">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven A. |title=The United States Intelligence Community, Secrecy and the ‘Steele Dossier’: Reconceptualizing the Intelligence Process |journal=Journal of European and American Intelligence Studies |volume=4 |issue=2 |pages=81–102 |year=2021 |publisher=Research Institute for European and American Studies (RIEAS) |url=https://www.researchgate.net/publication/357660611_The_United_States_Intelligence_Community_Secrecy_and_the_%27Steele_Dossier%27_Reconceptualizing_the_Intelligence_Process |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # obavještajni podaci su tajne informacije; # obavještajni podaci predstavljaju javno dobro; # obavještajni podaci kreću se ciklično kroz proces; # obavještajni podaci se zadržavaju i ograničava se njihov pristup. Prema ovom modelu, informacije mijenjaju svoj status u zavisnosti od toga ko nad njima ima kontrolu. Informacija koju izvor drži privatnom može postati tajna obavještajna informacija kada se kontrola nad njenim širenjem dijeli s obavještajnim službenikom. Daljim širenjem, odnosno distribucijom izvan obavještajne zajednice, ona može postati javno dostupna informacija. U takvom modelu izdvajaju se dvije osnovne tačke prijelaza. Prva je "prikupljanje", tokom kojeg privatne informacije prelaze u status tajnih obavještajnih informacija, a druga je "distribucija", tokom koje tajne informacije mogu prijeći u javnu sferu. Model nastoji objasniti napetosti koje nastaju u tim prijelazima, kao i utjecaj načina prikupljanja i distribucije informacija na etičke standarde u obavještajnom procesu. === Ujedinjeno Kraljevstvo === Obavještajni proces u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] je sličan, ali često manje birokratski i uključuje nekoliko specijalizovanih institucija. [[MI6|Tajna obavještajna služba]] (SIS, poznat i kao MI6) prvenstveno je usmjerena na prikupljanje obavještajnih podataka iz [[Ljudski obavještajni izvori|ljudskih izvora]] (HUMINT) izvan zemlje, [[GCHQ|Vladin centar za komunikacije]] (GCHQ) na [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke iz signala]] (SIGINT), dok je [[MI5]] nadležan za zaštitu unutrašnje sigurnosti.<ref name="Lomas_2015">{{cite journal |last=Lomas |first=Daniel W. B. |title=The official history of the Joint Intelligence Committee, volume 1: from the approach of the Second World War to the Suez Crisis |journal=Journal of Intelligence History |volume=14 |issue=2 |pages=148–149 |date=2015 |doi=10.1080/16161262.2015.1032496 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/16161262.2015.1032496 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Združeni obavještajni komitet (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Združeni obavještajni komitet]] (JIC) ima važnu ulogu u procjeni obavještajnih podataka za potrebe donosioca odluka. JIC je centralno tijelo Vlade Ujedinjenog Kraljevstva zaduženo za sintezu i procjenu obavještajnih saznanja svih agencija prije nego što se daju premijeru i ministrima.<ref name="Aldrich_2010">{{cite book |last=Aldrich |first=Richard J. |title=GCHQ: The Uncensored Story of Britain's Most Secret Intelligence Agency |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=HarperPress |year=2010 |isbn=978-0-00-727847-3 |url=https://books.google.ba/books?id=4I2PmCtrHOgC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rusija === Obavještajni sistem [[Rusija|Rusije]] uključuje više institucija, među kojima su [[Federalna služba sigurnosti Rusije|Federalna služba sigurnosti]] (FSB), [[GRU (Ruska Federacija)|Glavna uprava Generalštaba Oružanih snaga Ruske Federacije]] (GRU) i [[Vanjska obavještajna služba (Rusija)|Vanjska obavještajna služba]] (SVR). U savremenoj zapadnoj literaturi o obavještajnim studijama naglašava se specifična povezanost ruskog obavještajnog rada s takozvanim "aktivnim mjerama", koje obuhvataju obmanu, subverzivno djelovanje i širenje dezinformacija.<ref name="Andrew_Mitrokhin_1999">{{cite book |last1=Andrew |first1=Christopher |last2=Mitrokhin |first2=Vasili |title=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=Basic Books |year=1999 |isbn=978-0-465-00312-9 |url=https://books.google.ba/books?id=9TWUAQ7Xof8C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analiza i distribucija obavještajnih podataka u ruskom sistemu povezane su s centralizovanim procesima donošenja strateških odluka, pri čemu obavještajne informacije imaju važnu ulogu u oblikovanju politike državnog vrha.<ref name="Galeotti_2019">{{cite book |last=Galeotti |first=Mark |title=Russian Political War: Moving Beyond the Hybrid |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-81209-5 |url=https://books.google.ba/books?id=PPSKDwAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Kina === U [[Kina|Kini]] [[Ministarstvo državne sigurnosti Narodne Republike Kine|Ministarstvo državne sigurnosti]] (MSS) i vojno-obavještajne jedinice prikupljaju obavještajne podatke od značaja za dugoročne strateške ciljeve države. Među područjima koja se navode u literaturi su industrijska špijunaža i kibernetičke aktivnosti.<ref name="Mattis_Brazil_2022">{{cite book |last1=Mattis |first1=Peter |last2=Brazil |first2=Matthew |title=Chinese Communist Espionage: An Intelligence Primer |edition=Meki povez |publisher=Naval Institute Press |year=2022 |isbn=978-1-68247-855-4 |url=https://www.usni.org/press/books/chinese-communist-espionage |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces donošenja odluka u području sigurnosti i odbrane usko je povezan s političkim strukturama [[Komunistička partija Kine|Komunističke partije Kine]], koja ima snažan utjecaj na obavještajni sistem i njegovo usmjeravanje.<ref name="Kania_2021">{{cite journal |last=Kania |first=Elsa B. |title=Artificial intelligence in China's revolution in military affairs |journal=Journal of Strategic Studies |volume=44 |issue=4 |pages=515–542 |date=7. 6. 2021 |doi=10.1080/01402390.2021.1894136 |issn=0140-2390 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01402390.2021.1894136 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Francuska === [[Francuska|Francuski]] obavještajni ciklus u velikoj mjeri nalikuje američkom i britanskom modelu, ali s većim fokusom na ekonomsko obavještavanje radi pružanja podrške domaćoj industriji.<ref name="Porch_2003">{{cite book |last=Porch |first=Douglas |title=The French Secret Services: A History of French Intelligence from the Dreyfus Affair to the Gulf War |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2003 |isbn=978-0-374-52945-1 |url=https://books.google.ba/books?id=YOBeKDcb9PcC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Veća autonomija data je operativcima na terenu za prikupljanje i procjenu obavještajnih podataka u realnom vremenu, bez pretjeranog centralnog nadzora.<ref name="Au_service_de_la_France">{{cite book |title=Au service de la France |publisher=Internet Archive |year=1914 |url=https://archive.org/details/auservicedelafra0007unse/page/n5/mode/2up |access-date=10. 8. 2026 |language=fr}}</ref> === Izrael === Obavještajne operacije u [[Izrael]]u visoko su operativno integrisane, što znači da obavještajni ciklus često preskače određene korake (npr. prikupljanje podataka može odmah dovesti do direktne akcije, kao što su ciljana ubistva ili preventivni udari).<ref name="Bar_Zohar_Mishal_2012">{{cite book |last1=Bar-Zohar |first1=Michael |last2=Mishal |first2=Nissim |title=Mossad: The Greatest Missions of the Israeli Secret Service |publisher=HarperCollins |year=2012 |isbn=978-0-06-212344-2 |url=https://books.google.ba/books?id=7BIgoMALdwwC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Izraelski obavještajni sistem pridaje veliki značaj brzom pretvaranju informacija u operativne odluke.<ref name="Bergman_2019">{{cite book |last=Bergman |first=Ronen |title=Rise and Kill First: The Secret History of Israel's Targeted Assassinations |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=Random House |year=2019 |isbn=978-0-8129-8211-4 |url=https://books.google.ba/books?id=YeycDwAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Obavještajni ciklus]] * [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala]] * [[Obavještajni podaci iz svih izvora]] * [[Vojno-obavještajni rad]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.cia.gov/readingroom/ Zvanična elektronska čitaonica FOIA Agencije CIA] – Arhiva deklasifikovanih obavještajnih dokumenata * [https://nsarchive.gwu.edu/ Nacionalni sigurnosni arhiv (GWU)] – Baza primarnih izvora i obavještajnih dokumenata Univerziteta George Washington {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajna procjena}} [[Kategorija:Obavještajne procjene| ]] [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Obavještajna analiza]] 496ljogqiyuke8zyh78xmb9kcxk4q08 3917509 3917466 2026-08-10T23:57:43Z Bosancica by MK 173186 3917509 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Obavještajna procjena''' ({{en|intelligence assessment}}) posebna je faza [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] u kojoj se, na osnovu dostupnih otvorenih i tajnih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]], izrađuju procjene budućeg ponašanja ili preporuke o mogućim pravcima djelovanja za rukovodstvo organizacije. Obavještajna procjena javlja se u dvije faze [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]]: * na početku obavještajnog ciklusa, tokom faze "usmjeravanja" (poznate i kao planiranje ili postavljanje zadataka), obavještajni službenici procjenjuju ranije prikupljene obavještajne podatke, utvrđuju nedostatke u informacijama i određuju koji su novi obavještajni podaci potrebni.<ref name="Warner_2014">{{cite book |last=Warner |first=Michael |title=The Rise and Fall of Intelligence: An International Security History |publisher=Georgetown University Press |year=2014 |isbn=978-1-62616-046-0 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctt6wpkvt |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * obavještajna procjena provodi se i pri kraju obavještajnog ciklusa, tokom faze "analize i izrade obavještajnih proizvoda".<ref name="Lowenthal_2012">{{cite book |last=Lowenthal |first=Mark M. |title=Intelligence: From Secrets to Policy |year=2012 |edition=5. |publisher=CQ Press |isbn=978-1-60871-675-3 |url=https://books.google.ba/books?id=xNBbYNt3JJ0C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ova faza slijedi nakon prikupljanja i obrade podataka, a prethodi njihovom dostavljanju donosiocima odluka. Obavještajne procjene izrađuju se na osnovu zahtjeva rukovodstva radi pružanja informacija potrebnih za [[donošenje odluka|donošenje odluka]]. Procjena se može izrađivati za potrebe [[država|državnih]] organa, [[vojska|vojnih]] struktura ili komercijalnih organizacija, pri čemu se koriste različiti izvori informacija dostupni pojedinoj organizaciji. Obavještajna procjena obuhvata pregled dostupnih informacija i ranijih procjena radi utvrđivanja njihove relevantnosti i ažurnosti. Ako su za procjenu potrebne dodatne informacije, [[obavještajna analiza|analitičar]] može pokrenuti zahtjev za njihovim dodatnim prikupljanjem. == Proces == Obavještajna procjena zasniva se na zahtjevu ili potrebi korisnika obavještajnih podataka. Takav zahtjev može biti trajan ili prilagođen određenim okolnostima, a može biti upućen i kao Zahtjev za informacijama (RFI).<ref name="CIA_WorldFactbook_History">{{cite web |title=A Brief History of Basic Intelligence and The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210110215611/https://www.cia.gov/the-world-factbook/about/history/ |archive-date=10. 1. 2021 |website=Central Intelligence Agency |publisher=Central Intelligence Agency |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev se prosljeđuje nadležnoj obavještajnoj službi i obrađuje kroz [[obavještajni ciklus]], strukturirani proces odgovaranja na zahtjev za informacijama.<ref name="Johnson_Wirtz_2011">{{cite book |editor-last1=Johnson |editor-first1=Loch K. |editor-last2=Wirtz |editor-first2=James J. |title=Intelligence: The Secret World of Spies: An Anthology |edition=3. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |location=New York |isbn=978-0-19-973369-9 |url=https://archive.org/details/intelligencesecr0000unse |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev za informacijama može sadržavati i podatke o formatu u kojem podnosilac zahtjeva želi primiti obavještajni proizvod.<ref name="Clark_2004">{{cite book |last=Clark |first=Robert M. |title=Intelligence Analysis: A Target-Centric Approach |edition=2. izdanje |publisher=CQ Press |year=2004 |isbn=978-1-56802-830-9 |url=https://books.google.ba/books?id=OpQHAQAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zahtjev pregledava rukovodilac za obavještajne zahtjeve, koji zatim "usmjerava" odgovarajuće zadatke radi njegovog ispunjavanja.<ref name="Jensen_et_al_2022">{{cite book |last1=Jensen |first1=Carl J. |last2=McElreath |first2=David H. |last3=Graves |first3=Melissa |title=Introduction to Intelligence Studies |edition=3. |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-63166-1 |url=https://books.google.ba/books?id=z4WDEAAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> To može obuhvatiti pregled postojećih materijala, izradu novog analitičkog proizvoda ili prikupljanje novih informacija potrebnih za analizu.<ref name="Johnson_Handbook_2007">{{cite book |editor-last=Johnson |editor-first=Loch K. |title=Handbook of Intelligence Studies |publisher=Routledge |year=2007 |isbn=978-1-135-98687-2 |url=https://books.google.ba/books?id=fXeTAgAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nove informacije mogu se '''prikupljati''' primjenom jedne ili više obavještajnih metoda, uključujući [[Ljudski obavještajni izvori|obavještajne podatke iz ljudskih izvora]], [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke dobivene presretanjem signala]], [[Obavještajni podaci iz snimaka|obavještajne podatke dobivene analizom snimaka]] i [[Obavještajni podaci iz otvorenih izvora|obavještajne podatke iz otvorenih izvora]].<ref name="Walsh_2011">{{cite book |last=Walsh |first=Patrick F. |title=Intelligence and Intelligence Analysis |publisher=Routledge |year=2011 |isbn=978-1-84392-738-9 |url=https://books.google.ba/books/about/Intelligence_and_Intelligence_Analysis.html?id=y3J7tAEACAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Priroda zahtjeva za informacijama i njegova hitnost mogu utjecati na izbor metoda prikupljanja, jer neke metode zahtijevaju više vremena za prikupljanje ili provjeru informacija. Obavještajne metode, kao i izvori koji se pri tome koriste, često podliježu visokom stepenu [[klasifikacija podataka|klasifikacije]] i pristupa njima, pri čemu analitičari moraju imati odgovarajući nivo [[sigurnosna provjera|sigurnosne provjere]].<ref name="Andrew_2004">{{cite report |last=Andrew |first=Christopher |title=Intelligence analysis needs to look backwards before looking forward |url=https://historyandpolicy.org/policy-papers/papers/intelligence-analysis-needs-to-look-backwards-before-looking-forward/ |publisher=History & Policy |date=2004 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces u kojem se poznate informacije o situacijama i subjektima relevantnim za zahtjev za informacijama (RFI) određuju, opisuju i analiziraju radi procjene budućih događaja naziva se [[Obavještajni podaci iz svih izvora|procjena iz svih izvora]], analiza ili '''obrada'''.<ref name="CyberHoot_AllSource">{{cite web |title=All-Source Analysis |url=https://cyberhoot.com/cybrary/all-source-analysis/ |website=CyberHoot Cybrary |publisher=CyberHoot |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="USArmy_FM2-0_2009">{{cite report |author=Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence (Final Draft) |url=https://www.bits.de/NRANEU/others/amd-us-archive/fm2-0fd%2809%29.pdf |publisher=Headquarters, Department of the Army |date=2009 |format=PDF |type=Field Manual |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analitičar koristi informacije iz više izvora kako bi međusobno potvrdio ili isključio one koje nisu u skladu s drugim dostupnim podacima, a zatim donosi zaključak uz navođenje stepena pouzdanosti tog zaključka.<ref name="USGov_TradecraftPrimer_2009">{{cite report |author=United States Government |title=A Tradecraft Primer: Structured Analytic Techniques for Improving Intelligence Analysis |url=https://www.stat.berkeley.edu/~aldous/157/Papers/Tradecraft%20Primer-apr09.pdf |publisher=United States Government |date=2009 |format=PDF |type=Methodological Primer |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ako već postoji dovoljno aktuelnih informacija, analiza se može pokrenuti neposredno, bez potrebe za dodatnim prikupljanjem podataka.<ref name="McDowell_2009">{{cite book |last=McDowell |first=Don |editor-last=Goldman |editor-first=Jan |title=Strategic Intelligence: A Handbook for Practitioners, Managers and Users |publisher=Scarecrow Press |year=2009 |location=Lanham, MD |isbn=978-0-8108-6184-8 |url=https://www.lander.odessa.ua/doc/Strategic_Intelligence-_A_Handbook_for_Practitioners,_Managers_and_Users.pdf |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Rezultati analize zatim se dostavljaju podnosiocu zahtjeva u prethodno određenom formatu. U zavisnosti od sadržaja zahtjeva za informacijama i metoda korištenih u analizi, isti obavještajni proizvod može biti prilagođen i drugim korisnicima i u skladu s tim dalje '''distribuisan'''.<ref name="McDowell_2009" /> Analiza se izrađuje na unaprijed određenom nivou klasifikacije, pri čemu mogu postojati i prilagođene verzije na različitim nivoima klasifikacije radi njihovog daljeg distribuisanja.<ref name="Rovner_2011">{{cite book |last=Rovner |first=Joshua |title=Fixing the Facts: National Security and the Politics of Intelligence |publisher=Cornell University Press |year=2011 |isbn=978-0-8014-4829-4 |url=https://www.jstor.org/stable/10.7591/j.ctt7z94g |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Obavještajni ciklus usmjeren na cilj == === Ciklus F3EA === Pristup poznat kao '''F3EA''' ({{en|Find-Fix-Finish-Exploit-Assess}}) predstavlja dopunu [[obavještajni ciklus|obavještajnom ciklusu]] i usmjeren je na samo provođenje operacije.<ref name="Scahill_2015">{{cite news |last=Scahill |first=Jeremy |title=Find, Fix, Finish |url=https://theintercept.com/drone-papers/find-fix-finish/ |work=The Intercept |date=2015 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Kada je predmet procjene jasno određen i kada postoje uslovi za provođenje određenog oblika djelovanja prema tom subjektu, može se primijeniti pristup procjeni usmjeren na cilj.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Pronalaženje''' ** U ovoj fazi utvrđuje se subjekt prema kojem treba djelovati, odnosno cilj, te se poduzimaju početne aktivnosti radi njegovog pronalaženja i daljeg prikupljanja podataka o njemu. Cilj je utvrditi gdje bi djelovanje prema cilju moglo imati najveći efekat.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Lociranje i potvrđivanje''' ** Nakon donošenja odluke o djelovanju poduzimaju se aktivnosti radi lociranja i potvrđivanja cilja, kako bi se povećala vjerovatnoća uspješnog djelovanja i ograničila mogućnost cilja da samostalno promijeni situaciju ili preduzme određene aktivnosti.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Izvršenje''' ** U fazi izvršenja provodi se planirano djelovanje prema cilju, što može uključivati lišavanje slobode, kao i postavljanje drugih sredstava za prikupljanje obavještajnih podataka.<ref name="Scahill_2015" /> * '''Iskorištavanje prikupljenih podataka''' ** Nakon djelovanja provodi se iskorištavanje informacija i drugih podataka prikupljenih od cilja ili u vezi s njim. To može dovesti do dodatnog usavršavanja postupka prema povezanim ciljevima. Rezultati ove faze također se uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Scahill_2015" /> === Ciklus F3EAD === [[Datoteka:Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na metu (F3EAD)-bs.png|mini|desno|300px|Odnos klasičnog obavještajnog ciklusa i ciklusa usmjerenog na cilj (F3EAD)<ref name="ReliaQuest_2019">{{cite web |author=ReliaQuest Threat Research Team |title=Threat Intelligence: A Deep Dive |url=https://reliaquest.com/blog/threat-intelligence-a-deep-dive/ |website=ReliaQuest |date=2019 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref>]] Ciklus '''F3EAD''' ({{en|Find, Fix, Finish, Exploit, Analyze and Disseminate}}) alternativni je model [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]] koji se koristi u vojskama zapadnih zemalja, posebno u operacijama koje mogu rezultirati primjenom smrtonosne sile, kao što su napadi [[Bespilotna letjelica|bespilotnim letjelicama]] i operacije specijalnih snaga.<ref name="ReliaQuest_2019" /> * '''Pronađi/Detektuj''' ** Identifikacija mete na osnovu prikupljenih [[Obavještajni podaci|obavještajnih podataka]]. * '''Lokalizuj''' ** Praćenje i precizno utvrđivanje lokacije cilja (mete). * '''Neutrališi''' ** Izvođenje operacije (lišavanje slobode, zaplijena, neutralizacija). * '''Eksploatiši/Iskoristi''' ** Prikupljanje i obrada zaplijenjenog materijala (dokumenata, digitalnih medija, opreme). * '''Analiza''' ** Taktička analiza materijala dobijenih eksploatacijom. Rezultati ove analize vraćaju se direktno u širi [[obavještajni ciklus]], čime se pokreće novi krug prikupljanja podataka i traženja novog cilja (mete). Prikupljene informacije analiziraju se radi utvrđivanja obrazaca, procjene vjerodostojnosti i izrade obavještajnih izvještaja.<ref name="Fox_et_al_2024">{{cite web |last1=Fox |first1=Michael J. |last2=Otterstedt |first2=Matthew |last3=Wheeler |first3=Bernard |last4=Caliva |first4=Kevin H. |title=Optimizing the Alternate Targeting Methodology F3EAD |url=https://www.lineofdeparture.army.mil/Journals/Military-Intelligence/MIPB-January-June-2024/Optimizing-the-Alternate-Targeting-Methodology-F3EAD/ |website=Line of Departure |publisher=Military Intelligence Professional Bulletin |date=2024 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> * '''Distribucija''' ** Rezultati faze iskorištavanja distribuiraju se korisnicima i uključuju u druge aktivnosti obavještajne procjene.<ref name="Edwards_et_al_2016">{{cite report |last1=Edwards |first1=Lloyd |last2=Gibson |first2=Matt |last3=McCarthy |first3=David |title=From Fix to Finish: The Impact of New Technologies on the Special Operations Approval Process |url=https://www.hks.harvard.edu/sites/default/files/centers/mrcbg/files/56_final.pdf |publisher=Mossavar-Rahmani Center for Business & Government, Harvard Kennedy School |year=2016 |format=PDF |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Teorija obavještajnog ciklusa širom svijeta == {{Glavni|Obavještajni ciklus}} === Sjedinjene Američke Države === [[Obavještajni ciklus|Obavještajni ciklus]] koji primjenjuje [[Obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država|obavještajna zajednica Sjedinjenih Američkih Država]] zasniva se na šest međusobno povezanih faza:<ref name="ODNI_Six_Steps_Cycle">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=How the IC Works: The Six Steps in the Intelligence Cycle |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # [[Plan prikupljanja obavještajnih podataka|Planiranje i usmjeravanje]] # Prikupljanje # Obrada i iskorištavanje # [[Obavještajna analiza|Analiza i izrada]] # [[Upravljanje distribucijom obavještajnih podataka|Distribucija]] # Povratne informacije U američkoj obavještajnoj zajednici veliki značaj imaju tehnološki zasnovane metode prikupljanja obavještajnih podataka, uključujući [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]], [[Obavještajni podaci iz snimaka|IMINT]] i [[Mjerenje i potpis (obavještajni rad)|MASINT]], uz [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]].<ref name="Lowenthal_2012" /> Analitičke aktivnosti provode različite obavještajne agencije, uključujući [[Centralna obavještajna agencija|CIA-u]], [[Obavještajna agencija Ministarstva odbrane Sjedinjenih Američkih Država|DIA-u]] i [[Nacionalna sigurnosna agencija|NSA-u]], dok se distribucija obavještajnih proizvoda odvija kroz formalizovane postupke, uključujući brifinge za potrebe nacionalne sigurnosti.<ref name="Warner_2014" /> Pored tradicionalnog modela obavještajnog ciklusa, u akademskoj literaturi razvijeni su i drugi konceptualni modeli obavještajnog procesa. Steven Stottlemyre predložio je model '''ciklusa obavještajnih informacija''' koji tradicionalni obavještajni ciklus posmatra kroz četiri pretpostavke:<ref name="Stottlemyre_2022">{{cite conference |last=Stottlemyre |first=Steven |title=Reconceptualizing Intelligence after Benghazi |conference=Colloquium Series, Department of Political Science |publisher=Wayne State University |date=2022 |doi=10.13140/RG.2.2.19732.99204 |url=https://www.researchgate.net/publication/359471850_Reconceptualizing_Intelligence_after_Benghazi |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Stottlemyre_2021_Steele">{{cite journal |last=Stottlemyre |first=Steven A. |title=The United States Intelligence Community, Secrecy and the ‘Steele Dossier’: Reconceptualizing the Intelligence Process |journal=Journal of European and American Intelligence Studies |volume=4 |issue=2 |pages=81–102 |year=2021 |publisher=Research Institute for European and American Studies (RIEAS) |url=https://www.researchgate.net/publication/357660611_The_United_States_Intelligence_Community_Secrecy_and_the_%27Steele_Dossier%27_Reconceptualizing_the_Intelligence_Process |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> # obavještajni podaci su tajne informacije; # obavještajni podaci predstavljaju javno dobro; # obavještajni podaci kreću se ciklično kroz proces; # obavještajni podaci se zadržavaju i ograničava se njihov pristup. Prema ovom modelu, informacije mijenjaju svoj status u zavisnosti od toga ko nad njima ima kontrolu. Informacija koju izvor drži privatnom može postati tajna obavještajna informacija kada se kontrola nad njenim širenjem dijeli s obavještajnim službenikom. Daljim širenjem, odnosno distribucijom izvan obavještajne zajednice, ona može postati javno dostupna informacija. U takvom modelu izdvajaju se dvije osnovne tačke prijelaza. Prva je "prikupljanje", tokom kojeg privatne informacije prelaze u status tajnih obavještajnih informacija, a druga je "distribucija", tokom koje tajne informacije mogu prijeći u javnu sferu. Model nastoji objasniti napetosti koje nastaju u tim prijelazima, kao i utjecaj načina prikupljanja i distribucije informacija na etičke standarde u obavještajnom procesu. === Ujedinjeno Kraljevstvo === Obavještajni proces u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] je sličan, ali često manje birokratski i uključuje nekoliko specijalizovanih institucija. [[MI6|Tajna obavještajna služba]] (SIS, poznat i kao MI6) prvenstveno je usmjerena na prikupljanje obavještajnih podataka iz [[Ljudski obavještajni izvori|ljudskih izvora]] (HUMINT) izvan zemlje, [[GCHQ|Vladin centar za komunikacije]] (GCHQ) na [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|obavještajne podatke iz signala]] (SIGINT), dok je [[MI5]] nadležan za zaštitu unutrašnje sigurnosti.<ref name="Lomas_2015">{{cite journal |last=Lomas |first=Daniel W. B. |title=The official history of the Joint Intelligence Committee, volume 1: from the approach of the Second World War to the Suez Crisis |journal=Journal of Intelligence History |volume=14 |issue=2 |pages=148–149 |date=2015 |doi=10.1080/16161262.2015.1032496 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/16161262.2015.1032496 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> [[Združeni obavještajni komitet (Ujedinjeno Kraljevstvo)|Združeni obavještajni komitet]] (JIC) ima važnu ulogu u procjeni obavještajnih podataka za potrebe donosioca odluka. JIC je centralno tijelo Vlade Ujedinjenog Kraljevstva zaduženo za sintezu i procjenu obavještajnih saznanja svih agencija prije nego što se daju premijeru i ministrima.<ref name="Aldrich_2010">{{cite book |last=Aldrich |first=Richard J. |title=GCHQ: The Uncensored Story of Britain's Most Secret Intelligence Agency |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=HarperPress |year=2010 |isbn=978-0-00-727847-3 |url=https://books.google.ba/books?id=4I2PmCtrHOgC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rusija === Obavještajni sistem [[Rusija|Rusije]] uključuje više institucija, među kojima su [[Federalna služba sigurnosti Rusije|Federalna služba sigurnosti]] (FSB), [[GRU (Ruska Federacija)|Glavna uprava Generalštaba Oružanih snaga Ruske Federacije]] (GRU) i [[Vanjska obavještajna služba (Rusija)|Vanjska obavještajna služba]] (SVR). U savremenoj zapadnoj literaturi o obavještajnim studijama naglašava se specifična povezanost ruskog obavještajnog rada s takozvanim "aktivnim mjerama", koje obuhvataju obmanu, subverzivno djelovanje i širenje dezinformacija.<ref name="Andrew_Mitrokhin_1999">{{cite book |last1=Andrew |first1=Christopher |last2=Mitrokhin |first2=Vasili |title=The Sword and the Shield: The Mitrokhin Archive and the Secret History of the KGB |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=Basic Books |year=1999 |isbn=978-0-465-00312-9 |url=https://books.google.ba/books?id=9TWUAQ7Xof8C |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Analiza i distribucija obavještajnih podataka u ruskom sistemu povezane su s centralizovanim procesima donošenja strateških odluka, pri čemu obavještajne informacije imaju važnu ulogu u oblikovanju politike državnog vrha.<ref name="Galeotti_2019">{{cite book |last=Galeotti |first=Mark |title=Russian Political War: Moving Beyond the Hybrid |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=978-0-429-81209-5 |url=https://books.google.ba/books?id=PPSKDwAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Kina === U [[Kina|Kini]] [[Ministarstvo državne sigurnosti Narodne Republike Kine|Ministarstvo državne sigurnosti]] (MSS) i vojno-obavještajne jedinice prikupljaju obavještajne podatke od značaja za dugoročne strateške ciljeve države. Među područjima koja se navode u literaturi su industrijska špijunaža i kibernetičke aktivnosti.<ref name="Mattis_Brazil_2022">{{cite book |last1=Mattis |first1=Peter |last2=Brazil |first2=Matthew |title=Chinese Communist Espionage: An Intelligence Primer |edition=Meki povez |publisher=Naval Institute Press |year=2022 |isbn=978-1-68247-855-4 |url=https://www.usni.org/press/books/chinese-communist-espionage |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Proces donošenja odluka u području sigurnosti i odbrane usko je povezan s političkim strukturama [[Komunistička partija Kine|Komunističke partije Kine]], koja ima snažan utjecaj na obavještajni sistem i njegovo usmjeravanje.<ref name="Kania_2021">{{cite journal |last=Kania |first=Elsa B. |title=Artificial intelligence in China's revolution in military affairs |journal=Journal of Strategic Studies |volume=44 |issue=4 |pages=515–542 |date=7. 6. 2021 |doi=10.1080/01402390.2021.1894136 |issn=0140-2390 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01402390.2021.1894136 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Francuska === [[Francuska|Francuski]] obavještajni ciklus u velikoj mjeri nalikuje američkom i britanskom modelu, ali s većim fokusom na ekonomsko obavještavanje radi pružanja podrške domaćoj industriji.<ref name="Porch_2003">{{cite book |last=Porch |first=Douglas |title=The French Secret Services: A History of French Intelligence from the Dreyfus Affair to the Gulf War |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2003 |isbn=978-0-374-52945-1 |url=https://books.google.ba/books?id=YOBeKDcb9PcC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Veća autonomija data je operativcima na terenu za prikupljanje i procjenu obavještajnih podataka u realnom vremenu, bez pretjeranog centralnog nadzora.<ref name="Au_service_de_la_France">{{cite book |title=Au service de la France |publisher=Internet Archive |year=1914 |url=https://archive.org/details/auservicedelafra0007unse/page/n5/mode/2up |access-date=10. 8. 2026 |language=fr}}</ref> === Izrael === Obavještajne operacije u [[Izrael]]u visoko su operativno integrisane, što znači da obavještajni ciklus često preskače određene korake (npr. prikupljanje podataka može odmah dovesti do direktne akcije, kao što su ciljana ubistva ili preventivni udari).<ref name="Bar_Zohar_Mishal_2012">{{cite book |last1=Bar-Zohar |first1=Michael |last2=Mishal |first2=Nissim |title=Mossad: The Greatest Missions of the Israeli Secret Service |publisher=HarperCollins |year=2012 |isbn=978-0-06-212344-2 |url=https://books.google.ba/books?id=7BIgoMALdwwC |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Izraelski obavještajni sistem pridaje veliki značaj brzom pretvaranju informacija u operativne odluke.<ref name="Bergman_2019">{{cite book |last=Bergman |first=Ronen |title=Rise and Kill First: The Secret History of Israel's Targeted Assassinations |edition=Ilustrovano pretisak izdanje |publisher=Random House |year=2019 |isbn=978-0-8129-8211-4 |url=https://books.google.ba/books?id=YeycDwAAQBAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Također pogledajte == * [[Obavještajni ciklus]] * [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala]] * [[Obavještajni podaci iz svih izvora]] * [[Vojno-obavještajni rad]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.cia.gov/readingroom/ Zvanična elektronska čitaonica FOIA Agencije CIA] – Arhiva deklasifikovanih obavještajnih dokumenata * [https://nsarchive.gwu.edu/ Nacionalni sigurnosni arhiv (GWU)] – Baza primarnih izvora i obavještajnih dokumenata Univerziteta George Washington {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Obavještajna procjena}} [[Kategorija:Obavještajne procjene| ]] [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Obavještajna analiza]] g8lqnipczqhwk91x6hloj6tmblwp6aj 4 536522 3917421 2026-08-10T12:10:01Z ~2026-44142-55 184570 Nova stranica: {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |tit... 3917421 wikitext text/x-wiki {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |title=On the Origin of Phyla |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=DMBkmHm5fe4C |isbn=978-0226845487 |page=33|publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[Kičmenjaci]] dijele jedan plan tijela, dok [[beskičmenjaci]] imaju više njih. Ovaj termin, koji se obično primjenjuje na životinje, zamišlja "nacrt" koji obuhvata aspekte kao što su [[simetrija (biologija)|simetrija]], [[klicin list|slojevi]], [[segmentacija (biologija)|segmentacija]], živci, [[udovi (anatomija)|udovi]] i raspored [gastrointestinalni trakt|crijeva]]. [[Evolucijska razvojna biologija]] nastoji objasniti porijeklo različitih planova tijelesne građe. Smatralo se da su se planovi tijela historijski razvili u trenutku u [[edijakarij|edijakarskoj]] bioti; ispunjavajući [[kambrijska eksplozija|kambrijsku eksploziju]] rezultatima, a nijansiranije razumijevanje evolucije životinja sugerira postepeni razvoj planova tijela tokom ranog [[paleozoik]]a. Nedavne studije na životinjama i [[biljka]]ma počele su istraživati ​​da li evolucijska ograničenja u strukturama tjelesnog plana mogu objasniti prisustvo razvojnih ograničenja tokom [[embriogeneza| embriogeneze]], kao što je [[fenomen]] poznat kao filotipski stadij. ==Historija== Među pionirskim zoolozima, Linnaeus je identificirao dva tjelesna plana izvan kičmenjaka; Cuvier je identificirao tri; a Haeckel je imao četiri, kao i [[Protista]] sa još osam, što ukupno iznosi dvanaest. Poređenja radi, broj koljena koje prepoznaju moderni zoolozi porastao je na 36.<ref name=Valentine2004/> ===Linnaeus, 1735=== U svojoj knjizi iz 1735. godine ''[[Systema Naturae|Systema Naturæ]]'', švedski [[botanika|botaničar]] [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] grupirao je životinje u [[tetrapoda|četvoronošce]], [[ptice]], "vodozemce" (uključujući [[kornjače]], [[gušteri|guštere]] i [[zmije]]), [[ribe]], "insekte" ([[Insecta]], u koju je uvrstio [[paučnjaci|paučnjake]], [[rakovi|rakove]] i [[stonoge]]) i "crve" (Vermes). Linnaeusov Vermes je efektivno uključivao sve ostale grupe životinja, ne samo [[pljosnate gliste|pantljičare]], [[kišna glista| kišne gliste]] i [[pijavice]], već i [[mehkušci|mehkušce]], [[morski ježevi|morske ježeve]] i [[morske zvijezde]], [[meduze]], [[lignje]] i [[sipa|sipe]].<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |year=1735 |title=Systema naturae, sive regna tria naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species |pages=1–12 |location=Leiden |publisher=Haak |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15373}}</ref> ===Cuvier, 1817=== [[Slika:Haeckel arbol bn.png|thumb|right|[[Haeckel]]ov 'Monophyletischer Stammbaum der Organismen' iz ''Generelle Morphologie der Organismen'' (1866) sa tri grane [[Plantae]], [[Protista]], [[Animalia]]]] U svom djelu iz 1817. godine, ''Le Règne Animal'', francuski zoolog [[Georges Cuvier]] kombinovao je dokaze iz komparativne anatomije i [[paleontologija|paleontologije]]<ref name="Reiss2009">{{cite book |last=Reiss |first=John |title=Not by Design: Retiring Darwin's Watchmaker |url=https://books.google.com/books?id=R5bMCUU0tP0C&pg=PA108 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94440-4 |page=108}}</ref> podijelivši životinjsko carstvo na četiri tjelesna plana. Uzimajući [[centralni nervni sistem]] kao glavni organski sistem koji kontrolira sve ostale, poput [[cirkutlatorni sistem|cirkulatornog]] i [[probavni sistem| probavnog sistema]], Cuvier je razlikovao četiri tjelesna plana ili ''razgrananja''':<ref name=DeWit>De Wit, Hendrik Cornelius Dirk De Wit. ''Histoire du Développement de la Biologie'', Volume III, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, Lausanne, 1994, p. 94-96. {{ISBN|2-88074-264-1}}</ref> {{ordered list | list-style-type=upper-roman | sa [[mozak|mozgom]] i [[kičmena moždina| kičmenom moždinom]] (okruženim skeletnim elementima)<ref name=DeWit/> | sa organima povezanim nervnim vlaknima<ref name=DeWit/> | sa dvije longitudinalne, [[ventralna nervna vrpca|ventralne nervne vrpce]] povezane trakom sa dvije [[ganglija|ganglije]] ispod [[jednjak]]a<ref name=DeWit/> | sa difuznim nervnim sistemom, koji se ne može jasno razaznati<ref name=DeWit/> }} Grupisanje životinja sa ovim planovima građe tijela rezultiralo je sa četiri grane: [[kičmenjaci]], [[mehkušci]], [[hipoteza articulata|articulata]] (uključujući [[insecta]] i [[annelida]]) i zoofite ili [[Radiata]]. ===Haeckel, 1866=== [[Ernst Haeckel]], u svom djelu „Opća morfologija organizama“ iz 1866. godine, tvrdio je da su sva živa bića [[monofilija|monofiletska]] (imaju jedno evolucijsko porijeklo), podijeljena na biljke, protiste i životinje. Njegovi protisti podijeljeni su na [[monera]], protoplaste, [[flagelate]], [[dijatomeje]], miksomicete, miksocistode, rizopode i [[spužve]]. Njegove [[životinje]] podijeljene su u grupe s različitim planovima tijela: nazvao ih je koljenom. Haeckelova životinjska koljena bila su [[Coelenterata]], [[bodljokožci]] i (prema Cuvieru) artikulata, mehkušci i kičmenjaci.<ref>Haeckel, Ernst. ''Generelle Morphologie der Organismen : allgemeine Grundzüge der organischen Formen-Wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte Descendenz-Theorie.'' (1866) Berlin</ref> ===Gould, 1979=== [[Stephen J. Gould]] istražio je ideju da se različita koljena mogu percipirati u smislu Bauplana, ilustrirajući njihovu fiksiranost. Međutim, kasnije je napustio ovu ideju u korist [[interpunktuirana ravnoteža|interpunktuirane ravnoteže]]. == Porijeklo == 20 od 36 planova tijela nastalo je u [[kambrij]]skom periodu,<ref name=AmSci>{{cite journal|last1=Erwin |first1=Douglas |last2=Valentine |first2=James |last3=Jablonski |first3=David|title=The origin of animal body plans |journal=American Scientist |date=1997 |issue=March–April |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA19263512&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00030996&p=AONE&sw=w&userGroupName=nhais_hsck}}</ref> u "[[kambrijska eksplozija|kambrijskoj eksploziji]]".<ref name="Erwin1999">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | title = The Origin of Bodyplans | doi = 10.1093/icb/39.3.617 | journal = Integrative and Comparative Biology (American Zoologist) | volume = 39 | issue = 3 | pages = 617–629 | year = 1999 | doi-access = free }}</ref> Međutim, kompletni planovi tijela mnogih [[koljeno (biologija)||koljena]] pojavili su se mnogo kasnije, u [[paleozoik]] uili kasnije.<ref name="Budd2000">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |s2cid=39772232 }}</ref> Sadašnji raspon planova tijela daleko je od iscrpljujućeg za moguće obrasce života: [[Prekambrij]] [[Ediakarijska biota]] uključuje planove tijela koji se razlikuju od bilo kojeg kod trenutno živih organizama, iako je ukupni raspored nepovezanih modernih [[takson]]a prilično sličan.<ref>{{Cite journal| last1 = Antcliffe | first1 = J. B.| last2 = Brasier | first2 = M. D.| title = Charnia and sea pens are poles apart| journal = Journal of the Geological Society| volume = 164| pages = 49–51| year = 2007| issue = 1| doi = 10.1144/0016-76492006-080| bibcode = 2007JGSoc.164...49A| s2cid = 130602154| url = https://oxford.academia.edu/MartinBrasier/Papers/416927/Charnia_and_Sea_Pens_Are_Poles_Apart|url-access=registration}}</ref> Stoga se čini da je kambrijska eksplozija manje-više u potpunosti zamijenila raniji raspon planova tijela.<ref name=AmSci/> == Genetička osnova == {{Glavni|Evolucijska razvojna biologija|morfogeneza}} [[Gen]]i, [[embrion]]i i razvoj zajedno određuju oblik tijela odraslog organizma, kroz složene procese prebacivanja uključene u [[morfogeneza|morfogenezu]]. Razvojni biolozi nastoje razumjeti kako geni kontroliraju razvoj strukturnih karakteristika kroz kaskadu procesa u kojima ključni geni proizvode [[morfogen]]e, hemikalije koje difundiraju kroz tijelo kako bi proizvele gradijent koji djeluje kao indikator položaja za ćelije, aktivirajući druge gene, od kojih neki zauzvrat proizvode druge morfogene. Ključno otkriće bilo je postojanje grupa [[homeoboks|homeoboksnih gena]], koji funkcioniraju kao prekidači odgovorni za postavljanje osnovnog plana tijela kod životinja. Homeoboksni geni izuzetno su [[konzervirana sekvenca|onzervirani]] između [[vrsta]] koje su toliko raznolike kao što su voćna mušica i ljudi, pri čemu osnovni segmentirani obrazac crva ili voćne mušice predstavlja porijeklo segmentirane kičme kod ljudi. Područje evolucijske razvojne biologije životinja, koje detaljno proučava genetiku morfologije, brzo se širi<ref>{{cite journal | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0005D708-2F7C-123B-AF7C83414B7F0000 | title=Evo Devo is the New Buzzword... | author=Hall, Brian K. | journal=Scientific American | date=28 March 2005 | volume=292 | issue=4 | pages=102–104 | doi=10.1038/scientificamerican0405-102 | bibcode=2005SciAm.292d.102H | access-date=13 September 2014| url-access=subscription }}</ref> s mnogim razvojnim genetičkim kaskadama, posebno kod voćne mušice ''[[Drosophila]]'', katalogiziranim u prilično detaljnim detaljima.<ref name="Wallace">{{cite book |last=Arthur |first=Wallace. |year=1997 |title=Animal Body Plans |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge England|isbn=0-521-77928-6}}</ref> == Također pogledajte== * [[Anatomski termini lokacije]] * [[Duboka homologija]] * [[Evolucijska razvojna biologija]] * [[Edijakarijski biota]] * [[Makroevolucija]] * [[Sean B. Carroll]] * [[Segmentacija (biologija)]] * [[Simetrija u biologiji]] == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20080508074233/http://8e.devbio.com/article.php?id=117 Developmental Biology 8e Online: Patterning of the Mesoderm by Activin] ;Video * [http://video.on.nytimes.com/?fr_story=3ba8ecaed1cf130c1d0ea4baa3876356bea3bb58 The Science of Evolution: Sean B. Carroll explains the genetics of the fruit fly body plan.] {{Anatomija}} {{genarch}} [[Kategorija:Planovi tijela| ]] [[Kategorija:Anatomija životinja]] [[Kategorija:Komparativna anatomija]] [[Kategorija:Evolucija]] [[Kategorija:Evolucijska biologija]] [[Kategorija:Morfologija]] [[Kategorija:Taksonomija]] eduwwmqtis7gizcq74wfc9skvj15m8d 3917429 3917421 2026-08-10T12:45:38Z Propoeta 184572 /* Cuvier, 1817 */ 3917429 wikitext text/x-wiki {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |title=On the Origin of Phyla |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=DMBkmHm5fe4C |isbn=978-0226845487 |page=33|publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[Kičmenjaci]] dijele jedan plan tijela, dok [[beskičmenjaci]] imaju više njih. Ovaj termin, koji se obično primjenjuje na životinje, zamišlja "nacrt" koji obuhvata aspekte kao što su [[simetrija (biologija)|simetrija]], [[klicin list|slojevi]], [[segmentacija (biologija)|segmentacija]], živci, [[udovi (anatomija)|udovi]] i raspored [gastrointestinalni trakt|crijeva]]. [[Evolucijska razvojna biologija]] nastoji objasniti porijeklo različitih planova tijelesne građe. Smatralo se da su se planovi tijela historijski razvili u trenutku u [[edijakarij|edijakarskoj]] bioti; ispunjavajući [[kambrijska eksplozija|kambrijsku eksploziju]] rezultatima, a nijansiranije razumijevanje evolucije životinja sugerira postepeni razvoj planova tijela tokom ranog [[paleozoik]]a. Nedavne studije na životinjama i [[biljka]]ma počele su istraživati ​​da li evolucijska ograničenja u strukturama tjelesnog plana mogu objasniti prisustvo razvojnih ograničenja tokom [[embriogeneza| embriogeneze]], kao što je [[fenomen]] poznat kao filotipski stadij. ==Historija== Među pionirskim zoolozima, Linnaeus je identificirao dva tjelesna plana izvan kičmenjaka; Cuvier je identificirao tri; a Haeckel je imao četiri, kao i [[Protista]] sa još osam, što ukupno iznosi dvanaest. Poređenja radi, broj koljena koje prepoznaju moderni zoolozi porastao je na 36.<ref name=Valentine2004/> ===Linnaeus, 1735=== U svojoj knjizi iz 1735. godine ''[[Systema Naturae|Systema Naturæ]]'', švedski [[botanika|botaničar]] [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] grupirao je životinje u [[tetrapoda|četvoronošce]], [[ptice]], "vodozemce" (uključujući [[kornjače]], [[gušteri|guštere]] i [[zmije]]), [[ribe]], "insekte" ([[Insecta]], u koju je uvrstio [[paučnjaci|paučnjake]], [[rakovi|rakove]] i [[stonoge]]) i "crve" (Vermes). Linnaeusov Vermes je efektivno uključivao sve ostale grupe životinja, ne samo [[pljosnate gliste|pantljičare]], [[kišna glista| kišne gliste]] i [[pijavice]], već i [[mehkušci|mehkušce]], [[morski ježevi|morske ježeve]] i [[morske zvijezde]], [[meduze]], [[lignje]] i [[sipa|sipe]].<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |year=1735 |title=Systema naturae, sive regna tria naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species |pages=1–12 |location=Leiden |publisher=Haak |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15373}}</ref> ===Cuvier, 1817=== [[Slika:Haeckel arbol bn.png|thumb|right|[[Haeckel]]ov 'Monophyletischer Stammbaum der Organismen' iz ''Generelle Morphologie der Organismen'' (1866) sa tri grane [[Plantae]], [[Protista]], [[Animalia]]]] U svom djelu iz 1817. godine, ''Le Règne Animal'', francuski zoolog [[Georges Cuvier]] kombinovao je dokaze iz komparativne anatomije i [[paleontologija|paleontologije]]<ref name="Reiss2009">{{cite book |last=Reiss |first=John |title=Not by Design: Retiring Darwin's Watchmaker |url=https://books.google.com/books?id=R5bMCUU0tP0C&pg=PA108 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94440-4 |page=108}}</ref> podijelivši životinjsko carstvo na četiri tjelesna plana. Uzimajući [[centralni nervni sistem]] kao glavni organski sistem koji kontrolira sve ostale, poput [[cirkulatorni sistem|cirkulatornog]] i [[probavni sistem| probavnog sistema]], Cuvier je razlikovao četiri tjelesna plana ili ''razgrananja''':<ref name=DeWit>De Wit, Hendrik Cornelius Dirk De Wit. ''Histoire du Développement de la Biologie'', Volume III, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, Lausanne, 1994, p. 94-96. {{ISBN|2-88074-264-1}}</ref> {{ordered list | list-style-type=upper-roman | sa [[mozak|mozgom]] i [[kičmena moždina| kičmenom moždinom]] (okruženim skeletnim elementima)<ref name=DeWit/> | sa organima povezanim nervnim vlaknima<ref name=DeWit/> | sa dvije longitudinalne, [[ventralna nervna vrpca|ventralne nervne vrpce]] povezane trakom sa dvije [[ganglija|ganglije]] ispod [[jednjak]]a<ref name=DeWit/> | sa difuznim nervnim sistemom, koji se ne može jasno razaznati<ref name=DeWit/> }} Grupisanje životinja sa ovim planovima građe tijela rezultiralo je sa četiri grane: [[kičmenjaci]], [[mehkušci]], [[arthropoda|articulata]] (uključujući [[insecta]] i [[annelida]]) i zoofite ili [[radiolaria|Radiata]]. ===Haeckel, 1866=== [[Ernst Haeckel]], u svom djelu „Opća morfologija organizama“ iz 1866. godine, tvrdio je da su sva živa bića [[monofilija|monofiletska]] (imaju jedno evolucijsko porijeklo), podijeljena na biljke, protiste i životinje. Njegovi protisti podijeljeni su na [[monera]], protoplaste, [[flagelate]], [[dijatomeje]], miksomicete, miksocistode, rizopode i [[spužve]]. Njegove [[životinje]] podijeljene su u grupe s različitim planovima tijela: nazvao ih je koljenom. Haeckelova životinjska koljena bila su [[Coelenterata]], [[bodljokožci]] i (prema Cuvieru) artikulata, mehkušci i kičmenjaci.<ref>Haeckel, Ernst. ''Generelle Morphologie der Organismen : allgemeine Grundzüge der organischen Formen-Wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte Descendenz-Theorie.'' (1866) Berlin</ref> ===Gould, 1979=== [[Stephen J. Gould]] istražio je ideju da se različita koljena mogu percipirati u smislu Bauplana, ilustrirajući njihovu fiksiranost. Međutim, kasnije je napustio ovu ideju u korist [[interpunktuirana ravnoteža|interpunktuirane ravnoteže]]. == Porijeklo == 20 od 36 planova tijela nastalo je u [[kambrij]]skom periodu,<ref name=AmSci>{{cite journal|last1=Erwin |first1=Douglas |last2=Valentine |first2=James |last3=Jablonski |first3=David|title=The origin of animal body plans |journal=American Scientist |date=1997 |issue=March–April |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA19263512&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00030996&p=AONE&sw=w&userGroupName=nhais_hsck}}</ref> u "[[kambrijska eksplozija|kambrijskoj eksploziji]]".<ref name="Erwin1999">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | title = The Origin of Bodyplans | doi = 10.1093/icb/39.3.617 | journal = Integrative and Comparative Biology (American Zoologist) | volume = 39 | issue = 3 | pages = 617–629 | year = 1999 | doi-access = free }}</ref> Međutim, kompletni planovi tijela mnogih [[koljeno (biologija)||koljena]] pojavili su se mnogo kasnije, u [[paleozoik]] uili kasnije.<ref name="Budd2000">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |s2cid=39772232 }}</ref> Sadašnji raspon planova tijela daleko je od iscrpljujućeg za moguće obrasce života: [[Prekambrij]] [[Ediakarijska biota]] uključuje planove tijela koji se razlikuju od bilo kojeg kod trenutno živih organizama, iako je ukupni raspored nepovezanih modernih [[takson]]a prilično sličan.<ref>{{Cite journal| last1 = Antcliffe | first1 = J. B.| last2 = Brasier | first2 = M. D.| title = Charnia and sea pens are poles apart| journal = Journal of the Geological Society| volume = 164| pages = 49–51| year = 2007| issue = 1| doi = 10.1144/0016-76492006-080| bibcode = 2007JGSoc.164...49A| s2cid = 130602154| url = https://oxford.academia.edu/MartinBrasier/Papers/416927/Charnia_and_Sea_Pens_Are_Poles_Apart|url-access=registration}}</ref> Stoga se čini da je kambrijska eksplozija manje-više u potpunosti zamijenila raniji raspon planova tijela.<ref name=AmSci/> == Genetička osnova == {{Glavni|Evolucijska razvojna biologija|morfogeneza}} [[Gen]]i, [[embrion]]i i razvoj zajedno određuju oblik tijela odraslog organizma, kroz složene procese prebacivanja uključene u [[morfogeneza|morfogenezu]]. Razvojni biolozi nastoje razumjeti kako geni kontroliraju razvoj strukturnih karakteristika kroz kaskadu procesa u kojima ključni geni proizvode [[morfogen]]e, hemikalije koje difundiraju kroz tijelo kako bi proizvele gradijent koji djeluje kao indikator položaja za ćelije, aktivirajući druge gene, od kojih neki zauzvrat proizvode druge morfogene. Ključno otkriće bilo je postojanje grupa [[homeoboks|homeoboksnih gena]], koji funkcioniraju kao prekidači odgovorni za postavljanje osnovnog plana tijela kod životinja. Homeoboksni geni izuzetno su [[konzervirana sekvenca|onzervirani]] između [[vrsta]] koje su toliko raznolike kao što su voćna mušica i ljudi, pri čemu osnovni segmentirani obrazac crva ili voćne mušice predstavlja porijeklo segmentirane kičme kod ljudi. Područje evolucijske razvojne biologije životinja, koje detaljno proučava genetiku morfologije, brzo se širi<ref>{{cite journal | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0005D708-2F7C-123B-AF7C83414B7F0000 | title=Evo Devo is the New Buzzword... | author=Hall, Brian K. | journal=Scientific American | date=28 March 2005 | volume=292 | issue=4 | pages=102–104 | doi=10.1038/scientificamerican0405-102 | bibcode=2005SciAm.292d.102H | access-date=13 September 2014| url-access=subscription }}</ref> s mnogim razvojnim genetičkim kaskadama, posebno kod voćne mušice ''[[Drosophila]]'', katalogiziranim u prilično detaljnim detaljima.<ref name="Wallace">{{cite book |last=Arthur |first=Wallace. |year=1997 |title=Animal Body Plans |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge England|isbn=0-521-77928-6}}</ref> == Također pogledajte== * [[Anatomski termini lokacije]] * [[Duboka homologija]] * [[Evolucijska razvojna biologija]] * [[Edijakarijski biota]] * [[Makroevolucija]] * [[Sean B. Carroll]] * [[Segmentacija (biologija)]] * [[Simetrija u biologiji]] == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20080508074233/http://8e.devbio.com/article.php?id=117 Developmental Biology 8e Online: Patterning of the Mesoderm by Activin] ;Video * [http://video.on.nytimes.com/?fr_story=3ba8ecaed1cf130c1d0ea4baa3876356bea3bb58 The Science of Evolution: Sean B. Carroll explains the genetics of the fruit fly body plan.] {{Anatomija}} {{genarch}} [[Kategorija:Planovi tijela| ]] [[Kategorija:Anatomija životinja]] [[Kategorija:Komparativna anatomija]] [[Kategorija:Evolucija]] [[Kategorija:Evolucijska biologija]] [[Kategorija:Morfologija]] [[Kategorija:Taksonomija]] cpzvt5wjitpx45x2udrk6lo4iodbrd1 3917430 3917429 2026-08-10T12:47:24Z Propoeta 184572 /* Cuvier, 1817 */ 3917430 wikitext text/x-wiki {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |title=On the Origin of Phyla |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=DMBkmHm5fe4C |isbn=978-0226845487 |page=33|publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[Kičmenjaci]] dijele jedan plan tijela, dok [[beskičmenjaci]] imaju više njih. Ovaj termin, koji se obično primjenjuje na životinje, zamišlja "nacrt" koji obuhvata aspekte kao što su [[simetrija (biologija)|simetrija]], [[klicin list|slojevi]], [[segmentacija (biologija)|segmentacija]], živci, [[udovi (anatomija)|udovi]] i raspored [gastrointestinalni trakt|crijeva]]. [[Evolucijska razvojna biologija]] nastoji objasniti porijeklo različitih planova tijelesne građe. Smatralo se da su se planovi tijela historijski razvili u trenutku u [[edijakarij|edijakarskoj]] bioti; ispunjavajući [[kambrijska eksplozija|kambrijsku eksploziju]] rezultatima, a nijansiranije razumijevanje evolucije životinja sugerira postepeni razvoj planova tijela tokom ranog [[paleozoik]]a. Nedavne studije na životinjama i [[biljka]]ma počele su istraživati ​​da li evolucijska ograničenja u strukturama tjelesnog plana mogu objasniti prisustvo razvojnih ograničenja tokom [[embriogeneza| embriogeneze]], kao što je [[fenomen]] poznat kao filotipski stadij. ==Historija== Među pionirskim zoolozima, Linnaeus je identificirao dva tjelesna plana izvan kičmenjaka; Cuvier je identificirao tri; a Haeckel je imao četiri, kao i [[Protista]] sa još osam, što ukupno iznosi dvanaest. Poređenja radi, broj koljena koje prepoznaju moderni zoolozi porastao je na 36.<ref name=Valentine2004/> ===Linnaeus, 1735=== U svojoj knjizi iz 1735. godine ''[[Systema Naturae|Systema Naturæ]]'', švedski [[botanika|botaničar]] [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] grupirao je životinje u [[tetrapoda|četvoronošce]], [[ptice]], "vodozemce" (uključujući [[kornjače]], [[gušteri|guštere]] i [[zmije]]), [[ribe]], "insekte" ([[Insecta]], u koju je uvrstio [[paučnjaci|paučnjake]], [[rakovi|rakove]] i [[stonoge]]) i "crve" (Vermes). Linnaeusov Vermes je efektivno uključivao sve ostale grupe životinja, ne samo [[pljosnate gliste|pantljičare]], [[kišna glista| kišne gliste]] i [[pijavice]], već i [[mehkušci|mehkušce]], [[morski ježevi|morske ježeve]] i [[morske zvijezde]], [[meduze]], [[lignje]] i [[sipa|sipe]].<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |year=1735 |title=Systema naturae, sive regna tria naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species |pages=1–12 |location=Leiden |publisher=Haak |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15373}}</ref> ===Cuvier, 1817=== [[Slika:Haeckel arbol bn.png|thumb|right|[[Haeckel]]ov 'Monophyletischer Stammbaum der Organismen' iz ''Generelle Morphologie der Organismen'' (1866) sa tri grane [[Plantae]], [[Protista]], [[Animalia]]]] U svom djelu iz 1817. godine, ''Le Règne Animal'', francuski zoolog [[Georges Cuvier]] kombinovao je dokaze iz komparativne anatomije i [[paleontologija|paleontologije]]<ref name="Reiss2009">{{cite book |last=Reiss |first=John |title=Not by Design: Retiring Darwin's Watchmaker |url=https://books.google.com/books?id=R5bMCUU0tP0C&pg=PA108 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94440-4 |page=108}}</ref> podijelivši životinjsko carstvo na četiri tjelesna plana. Uzimajući [[centralni nervni sistem]] kao glavni organski sistem koji kontrolira sve ostale, poput [[cirkulatorni sistem|cirkulatornog]] i [[probavni sistem| probavnog sistema]], Cuvier je razlikovao četiri tjelesna plana ili ''razgrananja''':<ref name=DeWit>De Wit, Hendrik Cornelius Dirk De Wit. ''Histoire du Développement de la Biologie'', Volume III, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, Lausanne, 1994, p. 94-96. {{ISBN|2-88074-264-1}}</ref> {{ordered list | list-style-type=upper-roman | sa [[mozak|mozgom]] i [[kičmena moždina| kičmenom moždinom]] (okruženim skeletnim elementima)<ref name=DeWit/> | sa organima povezanim nervnim vlaknima<ref name=DeWit/> | sa dvije longitudinalne, [[nervna vrpca|ventralne nervne vrpce]] povezane trakom sa dvije [[ganglija|ganglije]] ispod [[jednjak]]a<ref name=DeWit/> | sa difuznim nervnim sistemom, koji se ne može jasno razaznati<ref name=DeWit/> }} Grupisanje životinja sa ovim planovima građe tijela rezultiralo je sa četiri grane: [[kičmenjaci]], [[mehkušci]], [[arthropoda|articulata]] (uključujući [[insecta]] i [[annelida]]) i zoofite ili [[radiolaria|Radiata]]. ===Haeckel, 1866=== [[Ernst Haeckel]], u svom djelu „Opća morfologija organizama“ iz 1866. godine, tvrdio je da su sva živa bića [[monofilija|monofiletska]] (imaju jedno evolucijsko porijeklo), podijeljena na biljke, protiste i životinje. Njegovi protisti podijeljeni su na [[monera]], protoplaste, [[flagelate]], [[dijatomeje]], miksomicete, miksocistode, rizopode i [[spužve]]. Njegove [[životinje]] podijeljene su u grupe s različitim planovima tijela: nazvao ih je koljenom. Haeckelova životinjska koljena bila su [[Coelenterata]], [[bodljokožci]] i (prema Cuvieru) artikulata, mehkušci i kičmenjaci.<ref>Haeckel, Ernst. ''Generelle Morphologie der Organismen : allgemeine Grundzüge der organischen Formen-Wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte Descendenz-Theorie.'' (1866) Berlin</ref> ===Gould, 1979=== [[Stephen J. Gould]] istražio je ideju da se različita koljena mogu percipirati u smislu Bauplana, ilustrirajući njihovu fiksiranost. Međutim, kasnije je napustio ovu ideju u korist [[interpunktuirana ravnoteža|interpunktuirane ravnoteže]]. == Porijeklo == 20 od 36 planova tijela nastalo je u [[kambrij]]skom periodu,<ref name=AmSci>{{cite journal|last1=Erwin |first1=Douglas |last2=Valentine |first2=James |last3=Jablonski |first3=David|title=The origin of animal body plans |journal=American Scientist |date=1997 |issue=March–April |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA19263512&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00030996&p=AONE&sw=w&userGroupName=nhais_hsck}}</ref> u "[[kambrijska eksplozija|kambrijskoj eksploziji]]".<ref name="Erwin1999">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | title = The Origin of Bodyplans | doi = 10.1093/icb/39.3.617 | journal = Integrative and Comparative Biology (American Zoologist) | volume = 39 | issue = 3 | pages = 617–629 | year = 1999 | doi-access = free }}</ref> Međutim, kompletni planovi tijela mnogih [[koljeno (biologija)||koljena]] pojavili su se mnogo kasnije, u [[paleozoik]] uili kasnije.<ref name="Budd2000">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |s2cid=39772232 }}</ref> Sadašnji raspon planova tijela daleko je od iscrpljujućeg za moguće obrasce života: [[Prekambrij]] [[Ediakarijska biota]] uključuje planove tijela koji se razlikuju od bilo kojeg kod trenutno živih organizama, iako je ukupni raspored nepovezanih modernih [[takson]]a prilično sličan.<ref>{{Cite journal| last1 = Antcliffe | first1 = J. B.| last2 = Brasier | first2 = M. D.| title = Charnia and sea pens are poles apart| journal = Journal of the Geological Society| volume = 164| pages = 49–51| year = 2007| issue = 1| doi = 10.1144/0016-76492006-080| bibcode = 2007JGSoc.164...49A| s2cid = 130602154| url = https://oxford.academia.edu/MartinBrasier/Papers/416927/Charnia_and_Sea_Pens_Are_Poles_Apart|url-access=registration}}</ref> Stoga se čini da je kambrijska eksplozija manje-više u potpunosti zamijenila raniji raspon planova tijela.<ref name=AmSci/> == Genetička osnova == {{Glavni|Evolucijska razvojna biologija|morfogeneza}} [[Gen]]i, [[embrion]]i i razvoj zajedno određuju oblik tijela odraslog organizma, kroz složene procese prebacivanja uključene u [[morfogeneza|morfogenezu]]. Razvojni biolozi nastoje razumjeti kako geni kontroliraju razvoj strukturnih karakteristika kroz kaskadu procesa u kojima ključni geni proizvode [[morfogen]]e, hemikalije koje difundiraju kroz tijelo kako bi proizvele gradijent koji djeluje kao indikator položaja za ćelije, aktivirajući druge gene, od kojih neki zauzvrat proizvode druge morfogene. Ključno otkriće bilo je postojanje grupa [[homeoboks|homeoboksnih gena]], koji funkcioniraju kao prekidači odgovorni za postavljanje osnovnog plana tijela kod životinja. Homeoboksni geni izuzetno su [[konzervirana sekvenca|onzervirani]] između [[vrsta]] koje su toliko raznolike kao što su voćna mušica i ljudi, pri čemu osnovni segmentirani obrazac crva ili voćne mušice predstavlja porijeklo segmentirane kičme kod ljudi. Područje evolucijske razvojne biologije životinja, koje detaljno proučava genetiku morfologije, brzo se širi<ref>{{cite journal | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0005D708-2F7C-123B-AF7C83414B7F0000 | title=Evo Devo is the New Buzzword... | author=Hall, Brian K. | journal=Scientific American | date=28 March 2005 | volume=292 | issue=4 | pages=102–104 | doi=10.1038/scientificamerican0405-102 | bibcode=2005SciAm.292d.102H | access-date=13 September 2014| url-access=subscription }}</ref> s mnogim razvojnim genetičkim kaskadama, posebno kod voćne mušice ''[[Drosophila]]'', katalogiziranim u prilično detaljnim detaljima.<ref name="Wallace">{{cite book |last=Arthur |first=Wallace. |year=1997 |title=Animal Body Plans |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge England|isbn=0-521-77928-6}}</ref> == Također pogledajte== * [[Anatomski termini lokacije]] * [[Duboka homologija]] * [[Evolucijska razvojna biologija]] * [[Edijakarijski biota]] * [[Makroevolucija]] * [[Sean B. Carroll]] * [[Segmentacija (biologija)]] * [[Simetrija u biologiji]] == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20080508074233/http://8e.devbio.com/article.php?id=117 Developmental Biology 8e Online: Patterning of the Mesoderm by Activin] ;Video * [http://video.on.nytimes.com/?fr_story=3ba8ecaed1cf130c1d0ea4baa3876356bea3bb58 The Science of Evolution: Sean B. Carroll explains the genetics of the fruit fly body plan.] {{Anatomija}} {{genarch}} [[Kategorija:Planovi tijela| ]] [[Kategorija:Anatomija životinja]] [[Kategorija:Komparativna anatomija]] [[Kategorija:Evolucija]] [[Kategorija:Evolucijska biologija]] [[Kategorija:Morfologija]] [[Kategorija:Taksonomija]] 8t9r6adk9ebyfz0mjprezwzx26x3otg 3917438 3917430 2026-08-10T13:02:26Z Palapa 383 Palapa premjestio je stranicu [[Tjelesni plan]] na [[Wikipedia:Igralište/Tjelesni plan]] bez ostavljanja preusmjerenja: yahadžija 3917430 wikitext text/x-wiki {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |title=On the Origin of Phyla |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=DMBkmHm5fe4C |isbn=978-0226845487 |page=33|publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[Kičmenjaci]] dijele jedan plan tijela, dok [[beskičmenjaci]] imaju više njih. Ovaj termin, koji se obično primjenjuje na životinje, zamišlja "nacrt" koji obuhvata aspekte kao što su [[simetrija (biologija)|simetrija]], [[klicin list|slojevi]], [[segmentacija (biologija)|segmentacija]], živci, [[udovi (anatomija)|udovi]] i raspored [gastrointestinalni trakt|crijeva]]. [[Evolucijska razvojna biologija]] nastoji objasniti porijeklo različitih planova tijelesne građe. Smatralo se da su se planovi tijela historijski razvili u trenutku u [[edijakarij|edijakarskoj]] bioti; ispunjavajući [[kambrijska eksplozija|kambrijsku eksploziju]] rezultatima, a nijansiranije razumijevanje evolucije životinja sugerira postepeni razvoj planova tijela tokom ranog [[paleozoik]]a. Nedavne studije na životinjama i [[biljka]]ma počele su istraživati ​​da li evolucijska ograničenja u strukturama tjelesnog plana mogu objasniti prisustvo razvojnih ograničenja tokom [[embriogeneza| embriogeneze]], kao što je [[fenomen]] poznat kao filotipski stadij. ==Historija== Među pionirskim zoolozima, Linnaeus je identificirao dva tjelesna plana izvan kičmenjaka; Cuvier je identificirao tri; a Haeckel je imao četiri, kao i [[Protista]] sa još osam, što ukupno iznosi dvanaest. Poređenja radi, broj koljena koje prepoznaju moderni zoolozi porastao je na 36.<ref name=Valentine2004/> ===Linnaeus, 1735=== U svojoj knjizi iz 1735. godine ''[[Systema Naturae|Systema Naturæ]]'', švedski [[botanika|botaničar]] [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] grupirao je životinje u [[tetrapoda|četvoronošce]], [[ptice]], "vodozemce" (uključujući [[kornjače]], [[gušteri|guštere]] i [[zmije]]), [[ribe]], "insekte" ([[Insecta]], u koju je uvrstio [[paučnjaci|paučnjake]], [[rakovi|rakove]] i [[stonoge]]) i "crve" (Vermes). Linnaeusov Vermes je efektivno uključivao sve ostale grupe životinja, ne samo [[pljosnate gliste|pantljičare]], [[kišna glista| kišne gliste]] i [[pijavice]], već i [[mehkušci|mehkušce]], [[morski ježevi|morske ježeve]] i [[morske zvijezde]], [[meduze]], [[lignje]] i [[sipa|sipe]].<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |year=1735 |title=Systema naturae, sive regna tria naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species |pages=1–12 |location=Leiden |publisher=Haak |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15373}}</ref> ===Cuvier, 1817=== [[Slika:Haeckel arbol bn.png|thumb|right|[[Haeckel]]ov 'Monophyletischer Stammbaum der Organismen' iz ''Generelle Morphologie der Organismen'' (1866) sa tri grane [[Plantae]], [[Protista]], [[Animalia]]]] U svom djelu iz 1817. godine, ''Le Règne Animal'', francuski zoolog [[Georges Cuvier]] kombinovao je dokaze iz komparativne anatomije i [[paleontologija|paleontologije]]<ref name="Reiss2009">{{cite book |last=Reiss |first=John |title=Not by Design: Retiring Darwin's Watchmaker |url=https://books.google.com/books?id=R5bMCUU0tP0C&pg=PA108 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94440-4 |page=108}}</ref> podijelivši životinjsko carstvo na četiri tjelesna plana. Uzimajući [[centralni nervni sistem]] kao glavni organski sistem koji kontrolira sve ostale, poput [[cirkulatorni sistem|cirkulatornog]] i [[probavni sistem| probavnog sistema]], Cuvier je razlikovao četiri tjelesna plana ili ''razgrananja''':<ref name=DeWit>De Wit, Hendrik Cornelius Dirk De Wit. ''Histoire du Développement de la Biologie'', Volume III, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, Lausanne, 1994, p. 94-96. {{ISBN|2-88074-264-1}}</ref> {{ordered list | list-style-type=upper-roman | sa [[mozak|mozgom]] i [[kičmena moždina| kičmenom moždinom]] (okruženim skeletnim elementima)<ref name=DeWit/> | sa organima povezanim nervnim vlaknima<ref name=DeWit/> | sa dvije longitudinalne, [[nervna vrpca|ventralne nervne vrpce]] povezane trakom sa dvije [[ganglija|ganglije]] ispod [[jednjak]]a<ref name=DeWit/> | sa difuznim nervnim sistemom, koji se ne može jasno razaznati<ref name=DeWit/> }} Grupisanje životinja sa ovim planovima građe tijela rezultiralo je sa četiri grane: [[kičmenjaci]], [[mehkušci]], [[arthropoda|articulata]] (uključujući [[insecta]] i [[annelida]]) i zoofite ili [[radiolaria|Radiata]]. ===Haeckel, 1866=== [[Ernst Haeckel]], u svom djelu „Opća morfologija organizama“ iz 1866. godine, tvrdio je da su sva živa bića [[monofilija|monofiletska]] (imaju jedno evolucijsko porijeklo), podijeljena na biljke, protiste i životinje. Njegovi protisti podijeljeni su na [[monera]], protoplaste, [[flagelate]], [[dijatomeje]], miksomicete, miksocistode, rizopode i [[spužve]]. Njegove [[životinje]] podijeljene su u grupe s različitim planovima tijela: nazvao ih je koljenom. Haeckelova životinjska koljena bila su [[Coelenterata]], [[bodljokožci]] i (prema Cuvieru) artikulata, mehkušci i kičmenjaci.<ref>Haeckel, Ernst. ''Generelle Morphologie der Organismen : allgemeine Grundzüge der organischen Formen-Wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte Descendenz-Theorie.'' (1866) Berlin</ref> ===Gould, 1979=== [[Stephen J. Gould]] istražio je ideju da se različita koljena mogu percipirati u smislu Bauplana, ilustrirajući njihovu fiksiranost. Međutim, kasnije je napustio ovu ideju u korist [[interpunktuirana ravnoteža|interpunktuirane ravnoteže]]. == Porijeklo == 20 od 36 planova tijela nastalo je u [[kambrij]]skom periodu,<ref name=AmSci>{{cite journal|last1=Erwin |first1=Douglas |last2=Valentine |first2=James |last3=Jablonski |first3=David|title=The origin of animal body plans |journal=American Scientist |date=1997 |issue=March–April |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA19263512&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00030996&p=AONE&sw=w&userGroupName=nhais_hsck}}</ref> u "[[kambrijska eksplozija|kambrijskoj eksploziji]]".<ref name="Erwin1999">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | title = The Origin of Bodyplans | doi = 10.1093/icb/39.3.617 | journal = Integrative and Comparative Biology (American Zoologist) | volume = 39 | issue = 3 | pages = 617–629 | year = 1999 | doi-access = free }}</ref> Međutim, kompletni planovi tijela mnogih [[koljeno (biologija)||koljena]] pojavili su se mnogo kasnije, u [[paleozoik]] uili kasnije.<ref name="Budd2000">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |s2cid=39772232 }}</ref> Sadašnji raspon planova tijela daleko je od iscrpljujućeg za moguće obrasce života: [[Prekambrij]] [[Ediakarijska biota]] uključuje planove tijela koji se razlikuju od bilo kojeg kod trenutno živih organizama, iako je ukupni raspored nepovezanih modernih [[takson]]a prilično sličan.<ref>{{Cite journal| last1 = Antcliffe | first1 = J. B.| last2 = Brasier | first2 = M. D.| title = Charnia and sea pens are poles apart| journal = Journal of the Geological Society| volume = 164| pages = 49–51| year = 2007| issue = 1| doi = 10.1144/0016-76492006-080| bibcode = 2007JGSoc.164...49A| s2cid = 130602154| url = https://oxford.academia.edu/MartinBrasier/Papers/416927/Charnia_and_Sea_Pens_Are_Poles_Apart|url-access=registration}}</ref> Stoga se čini da je kambrijska eksplozija manje-više u potpunosti zamijenila raniji raspon planova tijela.<ref name=AmSci/> == Genetička osnova == {{Glavni|Evolucijska razvojna biologija|morfogeneza}} [[Gen]]i, [[embrion]]i i razvoj zajedno određuju oblik tijela odraslog organizma, kroz složene procese prebacivanja uključene u [[morfogeneza|morfogenezu]]. Razvojni biolozi nastoje razumjeti kako geni kontroliraju razvoj strukturnih karakteristika kroz kaskadu procesa u kojima ključni geni proizvode [[morfogen]]e, hemikalije koje difundiraju kroz tijelo kako bi proizvele gradijent koji djeluje kao indikator položaja za ćelije, aktivirajući druge gene, od kojih neki zauzvrat proizvode druge morfogene. Ključno otkriće bilo je postojanje grupa [[homeoboks|homeoboksnih gena]], koji funkcioniraju kao prekidači odgovorni za postavljanje osnovnog plana tijela kod životinja. Homeoboksni geni izuzetno su [[konzervirana sekvenca|onzervirani]] između [[vrsta]] koje su toliko raznolike kao što su voćna mušica i ljudi, pri čemu osnovni segmentirani obrazac crva ili voćne mušice predstavlja porijeklo segmentirane kičme kod ljudi. Područje evolucijske razvojne biologije životinja, koje detaljno proučava genetiku morfologije, brzo se širi<ref>{{cite journal | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0005D708-2F7C-123B-AF7C83414B7F0000 | title=Evo Devo is the New Buzzword... | author=Hall, Brian K. | journal=Scientific American | date=28 March 2005 | volume=292 | issue=4 | pages=102–104 | doi=10.1038/scientificamerican0405-102 | bibcode=2005SciAm.292d.102H | access-date=13 September 2014| url-access=subscription }}</ref> s mnogim razvojnim genetičkim kaskadama, posebno kod voćne mušice ''[[Drosophila]]'', katalogiziranim u prilično detaljnim detaljima.<ref name="Wallace">{{cite book |last=Arthur |first=Wallace. |year=1997 |title=Animal Body Plans |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge England|isbn=0-521-77928-6}}</ref> == Također pogledajte== * [[Anatomski termini lokacije]] * [[Duboka homologija]] * [[Evolucijska razvojna biologija]] * [[Edijakarijski biota]] * [[Makroevolucija]] * [[Sean B. Carroll]] * [[Segmentacija (biologija)]] * [[Simetrija u biologiji]] == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20080508074233/http://8e.devbio.com/article.php?id=117 Developmental Biology 8e Online: Patterning of the Mesoderm by Activin] ;Video * [http://video.on.nytimes.com/?fr_story=3ba8ecaed1cf130c1d0ea4baa3876356bea3bb58 The Science of Evolution: Sean B. Carroll explains the genetics of the fruit fly body plan.] {{Anatomija}} {{genarch}} [[Kategorija:Planovi tijela| ]] [[Kategorija:Anatomija životinja]] [[Kategorija:Komparativna anatomija]] [[Kategorija:Evolucija]] [[Kategorija:Evolucijska biologija]] [[Kategorija:Morfologija]] [[Kategorija:Taksonomija]] 8t9r6adk9ebyfz0mjprezwzx26x3otg 3917439 3917438 2026-08-10T13:02:57Z Palapa 383 Zaštitio je stranicu "[[Wikipedia:Igralište/Tjelesni plan]]": Ustrajno [[Wikipedia:Čaraparko|čaraparenje]] ([Uređivanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno) [Premještanje=Dopušteno samo automatski potvrđenim korisnicima] (neodređeno)) 3917430 wikitext text/x-wiki {{Evolucija}} [[File:Animal diversity.png|thumb|upright=1.35| Moderne grupe životinja mogu se grupirati prema rasporedu njihovih tjelesnih struktura, pa se kaže da posjeduju različite planove građe tijela.]] '''Tjelesni plan''' ili '''tlocrt''' skup je [[morfologija|morfoloških]] [[fenotip]]skih [[osobina|karakteristika]] zajedničkih mnogim članovima [[koljeno (biologija)|koljena]] [[životinja]].<ref name=Valentine2004>{{cite book |last=Valentine|first=James W. |title=On the Origin of Phyla |year=2004 |url=https://books.google.com/books?id=DMBkmHm5fe4C |isbn=978-0226845487 |page=33|publisher=University of Chicago Press }}</ref> [[Kičmenjaci]] dijele jedan plan tijela, dok [[beskičmenjaci]] imaju više njih. Ovaj termin, koji se obično primjenjuje na životinje, zamišlja "nacrt" koji obuhvata aspekte kao što su [[simetrija (biologija)|simetrija]], [[klicin list|slojevi]], [[segmentacija (biologija)|segmentacija]], živci, [[udovi (anatomija)|udovi]] i raspored [gastrointestinalni trakt|crijeva]]. [[Evolucijska razvojna biologija]] nastoji objasniti porijeklo različitih planova tijelesne građe. Smatralo se da su se planovi tijela historijski razvili u trenutku u [[edijakarij|edijakarskoj]] bioti; ispunjavajući [[kambrijska eksplozija|kambrijsku eksploziju]] rezultatima, a nijansiranije razumijevanje evolucije životinja sugerira postepeni razvoj planova tijela tokom ranog [[paleozoik]]a. Nedavne studije na životinjama i [[biljka]]ma počele su istraživati ​​da li evolucijska ograničenja u strukturama tjelesnog plana mogu objasniti prisustvo razvojnih ograničenja tokom [[embriogeneza| embriogeneze]], kao što je [[fenomen]] poznat kao filotipski stadij. ==Historija== Među pionirskim zoolozima, Linnaeus je identificirao dva tjelesna plana izvan kičmenjaka; Cuvier je identificirao tri; a Haeckel je imao četiri, kao i [[Protista]] sa još osam, što ukupno iznosi dvanaest. Poređenja radi, broj koljena koje prepoznaju moderni zoolozi porastao je na 36.<ref name=Valentine2004/> ===Linnaeus, 1735=== U svojoj knjizi iz 1735. godine ''[[Systema Naturae|Systema Naturæ]]'', švedski [[botanika|botaničar]] [[Carl Linnaeus|Linnaeus]] grupirao je životinje u [[tetrapoda|četvoronošce]], [[ptice]], "vodozemce" (uključujući [[kornjače]], [[gušteri|guštere]] i [[zmije]]), [[ribe]], "insekte" ([[Insecta]], u koju je uvrstio [[paučnjaci|paučnjake]], [[rakovi|rakove]] i [[stonoge]]) i "crve" (Vermes). Linnaeusov Vermes je efektivno uključivao sve ostale grupe životinja, ne samo [[pljosnate gliste|pantljičare]], [[kišna glista| kišne gliste]] i [[pijavice]], već i [[mehkušci|mehkušce]], [[morski ježevi|morske ježeve]] i [[morske zvijezde]], [[meduze]], [[lignje]] i [[sipa|sipe]].<ref>{{cite book |last=Linnaeus |first=Carolus |year=1735 |title=Systema naturae, sive regna tria naturae systematice proposita per classes, ordines, genera, & species |pages=1–12 |location=Leiden |publisher=Haak |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/15373}}</ref> ===Cuvier, 1817=== [[Slika:Haeckel arbol bn.png|thumb|right|[[Haeckel]]ov 'Monophyletischer Stammbaum der Organismen' iz ''Generelle Morphologie der Organismen'' (1866) sa tri grane [[Plantae]], [[Protista]], [[Animalia]]]] U svom djelu iz 1817. godine, ''Le Règne Animal'', francuski zoolog [[Georges Cuvier]] kombinovao je dokaze iz komparativne anatomije i [[paleontologija|paleontologije]]<ref name="Reiss2009">{{cite book |last=Reiss |first=John |title=Not by Design: Retiring Darwin's Watchmaker |url=https://books.google.com/books?id=R5bMCUU0tP0C&pg=PA108 |year=2009 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-94440-4 |page=108}}</ref> podijelivši životinjsko carstvo na četiri tjelesna plana. Uzimajući [[centralni nervni sistem]] kao glavni organski sistem koji kontrolira sve ostale, poput [[cirkulatorni sistem|cirkulatornog]] i [[probavni sistem| probavnog sistema]], Cuvier je razlikovao četiri tjelesna plana ili ''razgrananja''':<ref name=DeWit>De Wit, Hendrik Cornelius Dirk De Wit. ''Histoire du Développement de la Biologie'', Volume III, Presses Polytechniques et Universitaires Romandes, Lausanne, 1994, p. 94-96. {{ISBN|2-88074-264-1}}</ref> {{ordered list | list-style-type=upper-roman | sa [[mozak|mozgom]] i [[kičmena moždina| kičmenom moždinom]] (okruženim skeletnim elementima)<ref name=DeWit/> | sa organima povezanim nervnim vlaknima<ref name=DeWit/> | sa dvije longitudinalne, [[nervna vrpca|ventralne nervne vrpce]] povezane trakom sa dvije [[ganglija|ganglije]] ispod [[jednjak]]a<ref name=DeWit/> | sa difuznim nervnim sistemom, koji se ne može jasno razaznati<ref name=DeWit/> }} Grupisanje životinja sa ovim planovima građe tijela rezultiralo je sa četiri grane: [[kičmenjaci]], [[mehkušci]], [[arthropoda|articulata]] (uključujući [[insecta]] i [[annelida]]) i zoofite ili [[radiolaria|Radiata]]. ===Haeckel, 1866=== [[Ernst Haeckel]], u svom djelu „Opća morfologija organizama“ iz 1866. godine, tvrdio je da su sva živa bića [[monofilija|monofiletska]] (imaju jedno evolucijsko porijeklo), podijeljena na biljke, protiste i životinje. Njegovi protisti podijeljeni su na [[monera]], protoplaste, [[flagelate]], [[dijatomeje]], miksomicete, miksocistode, rizopode i [[spužve]]. Njegove [[životinje]] podijeljene su u grupe s različitim planovima tijela: nazvao ih je koljenom. Haeckelova životinjska koljena bila su [[Coelenterata]], [[bodljokožci]] i (prema Cuvieru) artikulata, mehkušci i kičmenjaci.<ref>Haeckel, Ernst. ''Generelle Morphologie der Organismen : allgemeine Grundzüge der organischen Formen-Wissenschaft, mechanisch begründet durch die von Charles Darwin reformirte Descendenz-Theorie.'' (1866) Berlin</ref> ===Gould, 1979=== [[Stephen J. Gould]] istražio je ideju da se različita koljena mogu percipirati u smislu Bauplana, ilustrirajući njihovu fiksiranost. Međutim, kasnije je napustio ovu ideju u korist [[interpunktuirana ravnoteža|interpunktuirane ravnoteže]]. == Porijeklo == 20 od 36 planova tijela nastalo je u [[kambrij]]skom periodu,<ref name=AmSci>{{cite journal|last1=Erwin |first1=Douglas |last2=Valentine |first2=James |last3=Jablonski |first3=David|title=The origin of animal body plans |journal=American Scientist |date=1997 |issue=March–April |url=https://go.gale.com/ps/i.do?id=GALE%7CA19263512&sid=googleScholar&v=2.1&it=r&linkaccess=abs&issn=00030996&p=AONE&sw=w&userGroupName=nhais_hsck}}</ref> u "[[kambrijska eksplozija|kambrijskoj eksploziji]]".<ref name="Erwin1999">{{Cite journal | last1 = Erwin | first1 = D. H. | title = The Origin of Bodyplans | doi = 10.1093/icb/39.3.617 | journal = Integrative and Comparative Biology (American Zoologist) | volume = 39 | issue = 3 | pages = 617–629 | year = 1999 | doi-access = free }}</ref> Međutim, kompletni planovi tijela mnogih [[koljeno (biologija)||koljena]] pojavili su se mnogo kasnije, u [[paleozoik]] uili kasnije.<ref name="Budd2000">{{cite journal |last1=Budd |first1=G. E. |last2=Jensen |first2=S. |year=2000 |title=A critical reappraisal of the fossil record of the bilaterian phyla |volume=75 |issue=2 |pages=253–95 |journal=Biological Reviews of the Cambridge Philosophical Society |doi=10.1111/j.1469-185X.1999.tb00046.x |pmid=10881389 |s2cid=39772232 }}</ref> Sadašnji raspon planova tijela daleko je od iscrpljujućeg za moguće obrasce života: [[Prekambrij]] [[Ediakarijska biota]] uključuje planove tijela koji se razlikuju od bilo kojeg kod trenutno živih organizama, iako je ukupni raspored nepovezanih modernih [[takson]]a prilično sličan.<ref>{{Cite journal| last1 = Antcliffe | first1 = J. B.| last2 = Brasier | first2 = M. D.| title = Charnia and sea pens are poles apart| journal = Journal of the Geological Society| volume = 164| pages = 49–51| year = 2007| issue = 1| doi = 10.1144/0016-76492006-080| bibcode = 2007JGSoc.164...49A| s2cid = 130602154| url = https://oxford.academia.edu/MartinBrasier/Papers/416927/Charnia_and_Sea_Pens_Are_Poles_Apart|url-access=registration}}</ref> Stoga se čini da je kambrijska eksplozija manje-više u potpunosti zamijenila raniji raspon planova tijela.<ref name=AmSci/> == Genetička osnova == {{Glavni|Evolucijska razvojna biologija|morfogeneza}} [[Gen]]i, [[embrion]]i i razvoj zajedno određuju oblik tijela odraslog organizma, kroz složene procese prebacivanja uključene u [[morfogeneza|morfogenezu]]. Razvojni biolozi nastoje razumjeti kako geni kontroliraju razvoj strukturnih karakteristika kroz kaskadu procesa u kojima ključni geni proizvode [[morfogen]]e, hemikalije koje difundiraju kroz tijelo kako bi proizvele gradijent koji djeluje kao indikator položaja za ćelije, aktivirajući druge gene, od kojih neki zauzvrat proizvode druge morfogene. Ključno otkriće bilo je postojanje grupa [[homeoboks|homeoboksnih gena]], koji funkcioniraju kao prekidači odgovorni za postavljanje osnovnog plana tijela kod životinja. Homeoboksni geni izuzetno su [[konzervirana sekvenca|onzervirani]] između [[vrsta]] koje su toliko raznolike kao što su voćna mušica i ljudi, pri čemu osnovni segmentirani obrazac crva ili voćne mušice predstavlja porijeklo segmentirane kičme kod ljudi. Područje evolucijske razvojne biologije životinja, koje detaljno proučava genetiku morfologije, brzo se širi<ref>{{cite journal | url=http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=0005D708-2F7C-123B-AF7C83414B7F0000 | title=Evo Devo is the New Buzzword... | author=Hall, Brian K. | journal=Scientific American | date=28 March 2005 | volume=292 | issue=4 | pages=102–104 | doi=10.1038/scientificamerican0405-102 | bibcode=2005SciAm.292d.102H | access-date=13 September 2014| url-access=subscription }}</ref> s mnogim razvojnim genetičkim kaskadama, posebno kod voćne mušice ''[[Drosophila]]'', katalogiziranim u prilično detaljnim detaljima.<ref name="Wallace">{{cite book |last=Arthur |first=Wallace. |year=1997 |title=Animal Body Plans |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge England|isbn=0-521-77928-6}}</ref> == Također pogledajte== * [[Anatomski termini lokacije]] * [[Duboka homologija]] * [[Evolucijska razvojna biologija]] * [[Edijakarijski biota]] * [[Makroevolucija]] * [[Sean B. Carroll]] * [[Segmentacija (biologija)]] * [[Simetrija u biologiji]] == Reference == {{Refspisak|30em}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20080508074233/http://8e.devbio.com/article.php?id=117 Developmental Biology 8e Online: Patterning of the Mesoderm by Activin] ;Video * [http://video.on.nytimes.com/?fr_story=3ba8ecaed1cf130c1d0ea4baa3876356bea3bb58 The Science of Evolution: Sean B. Carroll explains the genetics of the fruit fly body plan.] {{Anatomija}} {{genarch}} [[Kategorija:Planovi tijela| ]] [[Kategorija:Anatomija životinja]] [[Kategorija:Komparativna anatomija]] [[Kategorija:Evolucija]] [[Kategorija:Evolucijska biologija]] [[Kategorija:Morfologija]] [[Kategorija:Taksonomija]] 8t9r6adk9ebyfz0mjprezwzx26x3otg 0 536523 3917435 2026-08-10T12:58:20Z Vratiosevalter 174471 Nova stranica: {{Infokutija paravojna organizacija | naziv = Križari | logo = | opis_slike = | izvorni_naziv = | izvorni_naziv_jez = | drugi_naziv = Škripari; špiljari; kamišari; ustaški zeleni kadar | vođa = [[Vjekoslav Luburić]] i drugi lokalni zapovjednici | osnivanje = 1945. | aktivnost = 1945.–1950. | raspuštanje = | spajanje = | razdvojena_u = | prethodnik = | spojena_u... 3917435 wikitext text/x-wiki {{Infokutija paravojna organizacija | naziv = Križari | logo = | opis_slike = | izvorni_naziv = | izvorni_naziv_jez = | drugi_naziv = Škripari; špiljari; kamišari; ustaški zeleni kadar | vođa = [[Vjekoslav Luburić]] i drugi lokalni zapovjednici | osnivanje = 1945. | aktivnost = 1945.–1950. | raspuštanje = | spajanje = | razdvojena_u = | prethodnik = | spojena_u = | nasljednik = | država = {{ZID|FNRJ}} [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija]] | vjernost = | klanovi = | motivi = Rušenje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i obnova hrvatske države | djelokrug = | djelokrug = {{ZID|Narodna Republika Hrvatska}}<br>{{ZID|Narodna Republika Bosna i Hercegovina}} | sjedište = | novine = | ideologija = [[hrvatski nacionalizam]]<br>[[antikomunizam]]<br>[[ustaše|ustaštvo]] | pozicija = | slogan = | himna = | zločini = | napadi = Oružani napadi, diverzije i prekidanje komunikacija | status = Gerilske grupe | brojnost = 2500–3000 naoružanih boraca u Hrvatskoj do ljeta 1945.; oko 1500 prema procjeni OZNA-e nakon amnestije | prihod = | finansiranje = | dio = | saveznici = | protivnici = [[Jugoslavenska armija]]; [[OZNA]]; [[UDBA]] | bitke = | zastava = | veb-sajt = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = }} '''Križari''', poznati i kao '''škripari''', '''špiljari''', '''kamišari''' i '''ustaški zeleni kadar''', zajednički je naziv za različite hrvatske protukomunističke i protujugoslavenske [[gerila|gerilske grupe]] koje su djelovale na području [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] nakon sloma [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] (NDH) 1945. godine. Većinu su činili bivši pripadnici oružanih formacija NDH, posebno [[Ustaška vojnica|Ustaške vojnice]]. Cilj dijela grupa bio je rušenje jugoslavenske komunističke vlasti i obnova hrvatske države, dok su se neki pripadnici skrivali ili uključivali u oružani otpor prvenstveno kako bi izbjegli hapšenje i represiju. Savremena historiografija uglavnom ih opisuje kao protukomunističku i protujugoslavensku gerilu.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> Križari nisu predstavljali jedinstvenu vojnu organizaciju. Radilo se o većem broju uglavnom lokalnih grupa koje su bile međusobno slabo povezane. Vodstvo NDH u emigraciji, predvođeno [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]], nakon rata pokušavalo je uspostaviti veze s križarima u zemlji i povezati ih u širi pokret. U tu svrhu iz inostranstva je slalo grupe sa zadatkom da uspostave kontakte s gerilcima i procijene mogućnost organiziranja šireg oružanog ustanka. Ti pokušaji nisu rezultirali stvaranjem jedinstvenog zapovjednog sistema.<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> Jugoslavenske vlasti su u službenoj sigurnosnoj terminologiji križarske grupe označavale izrazima poput ''odmetnici'' i ''banditi''. U historiografiji se, međutim, najčešće koriste termini ''križari'', ''protukomunistička gerila'' i ''protujugoslavenska gerila''.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Nastanak i organizacija == Nakon poraza NDH u maju 1945. godine dio pripadnika njenih oružanih formacija nije se predao jugoslavenskim vlastima, nego je nastavio djelovati u manjim gerilskim grupama. Do ljeta 1945. godine na području Hrvatske ostalo je između 2500 i 3000 naoružanih boraca bivših [[Hrvatske oružane snage|Hrvatskih oružanih snaga NDH]].<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križarska gerila u Đakovštini 1945.–1946. |journal=Zbornik Muzeja Đakovštine |volume=6 |issue=1 |year=2003 }}</ref> U septembru 1945. godine jugoslavenske vlasti proglasile su amnestiju. Prema procjeni OZNA-e, nakon amnestije je na području Hrvatske ostalo oko 1500 križara. Značajan broj pripadnika sličnih grupa nalazio se i na području Bosne i Hercegovine.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Vodstvo NDH u emigraciji računalo je na mogućnost novog sukoba između zapadnih sila i Jugoslavije. U takvom scenariju križarske grupe trebale su predstavljati osnovu za širi ustanak protiv jugoslavenske vlasti. Međutim, zapadni saveznici nisu podržali obnovu NDH niti je došlo do očekivanog rata. Zbog toga su manje grupe postupno ostajale izolirane, predavale se, bile uhapšene ili uništene u akcijama jugoslavenskih sigurnosnih snaga.<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Vodstvo ustaškog pokreta i križari 1945.–1948. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=33 |issue=1 |year=2001 |pages=19–39 }}</ref> == Ideologija i sastav == Križare u Hrvatskoj uglavnom su činili bivši vojnici, podoficiri i oficiri Hrvatskih oružanih snaga NDH, posebno pripadnici Ustaške vojnice. Među njima je bilo i domobrana, pripadnika legionarskih jedinica te članova ustaškog pokreta koji nisu bili dio vojnih formacija.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Pokret je bio izrazito antikomunistički i protujugoslavenski, a dio njegovih pripadnika nastojao je obnoviti hrvatsku državu. Ustaška ideologija imala je važnu ulogu među dijelom križara, posebno među bivšim pripadnicima Ustaške vojnice i političkim strukturama povezanim s ustaškom emigracijom.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Katolička vjera i kršćanska simbolika također su korištene kao dio političke i propagandne simbolike pokreta, naročito u suprotstavljanju komunističkom ateizmu. Križari, međutim, nisu predstavljali službeni pokret Katoličke crkve.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> U Bosni i Hercegovini sastav gerilskih grupa bio je raznovrsniji. Među njihovim pripadnicima bilo je i muslimana. Jedan od poznatijih zapovjednika bio je [[Hasan Biber]], koji je djelovao na području Sarajeva.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Djelovanje u Hrvatskoj == Gerilske aktivnosti križara uključivale su iznenadne napade na manje jedinice jugoslavenskih vojnih i sigurnosnih snaga, prekidanje komunikacija i saobraćajnica, sabotaže i političku propagandu.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Među istaknutim osobama povezanim s križarskim pokretom bio je [[Vjekoslav Luburić]], bivši general Oružanih snaga NDH. U historiografiji se kao jedna od osoba povezanih s vodstvom križara navodi i [[Rafael Boban]], nekadašnji visoki ustaški oficir.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Jugoslavenske vlasti koristile su OZNA-u, a kasnije UDBA-u, policijske i vojne jedinice u akcijama protiv križarskih grupa. Dio gerilaca ubijen je u tim akcijama, dio je uhapšen i osuđen, dok su drugi pobjegli u inostranstvo ili se predali tokom amnestija.<ref>{{Cite journal |last=Mataija |first=Ivica |title=Križari na gospićkom području 1945.–1950. |journal=Senjski zbornik |volume=32 |issue=1 |year=2005 }}</ref> Poseban udarac pokušajima povezivanja križara i ustaške emigracije predstavljala je [[operacija Gvardijan]] 1947. godine. OZNA je tada otkrila i uhapsila grupu bivših ustaša koja je iz emigracije pokušavala uspostaviti kontakte s križarima i organizirati širi ustanak protiv Jugoslavije. Među uhapšenima bili su [[Božidar Kavran]], [[Ljubo Miloš]] i [[Ante Vrban]].<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> == Križari u Bosni i Hercegovini == === Nastanak i brojnost === Bosna i Hercegovina bila je jedno od važnijih područja djelovanja hrvatskih protukomunističkih gerilskih grupa nakon završetka Drugog svjetskog rata. Prema procjenama jugoslavenskih komunističkih vlasti, neposredno nakon završetka rata u BiH ostalo je oko 6000 ustaških boraca. Njihov broj se tokom zime 1945/46. znatno smanjio.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> U izvorima za BiH pojavljuju se različiti nazivi za pripadnike tih grupa, uključujući ''križare'', ''škripare'', ''kamišare'' i ''odmetnike''.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Gerilske grupe u BiH nisu bile jedinstveno organizirane. Njihova brojnost, sastav i motivacija razlikovali su se od područja do područja. Prema Lučiću, samo dio gerilaca imao je jasno definirane političke i vojne ciljeve, dok se veći dio borio prvenstveno za vlastiti život ili se skrivao zbog straha od represije i posljedica vlastite ratne prošlosti.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Područja djelovanja === Grupe su djelovale u različitim dijelovima Bosne i Hercegovine, uključujući Hercegovinu i srednju Bosnu. Pojedine grupe povlačile su se u teško pristupačna planinska područja, gdje su nastojale izbjeći jugoslavenske vojne i sigurnosne snage.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Dio gerilaca nastojao je djelovati izvan neposredne blizine svojih mjesta porijekla kako bi smanjio opasnost od represije prema porodicama i lokalnom stanovništvu s kojim su bili povezani.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Hasan Biber === Među muslimanima koji su sudjelovali u križarskim grupama posebno se navodi [[Hasan Biber]], koji je bio jedan od zapovjednika na području Sarajeva.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Njegov primjer pokazuje da sastav križarskih grupa u Bosni i Hercegovini nije bio identičan sastavu većine grupa u Hrvatskoj. Iako su pokret u velikoj mjeri činili bivši pripadnici oružanih formacija NDH i osobe povezane s hrvatskim nacionalizmom i ustaškim pokretom, u BiH su u njemu sudjelovali i pojedinci muslimanske pripadnosti.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Represija i slom gerile === Jugoslavenske vlasti smatrale su križarske grupe prijetnjom političkom poretku i protiv njih provodile obavještajne, policijske i vojne akcije. U tim akcijama vlasti su nastojale identificirati ne samo same gerilce nego i osobe koje su im pružale hranu, sklonište, informacije ili drugu pomoć.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> U jugoslavenskoj terminologiji osobe koje su pomagale gerilcima često su označavane kao ''jataci'' ili ''špijuni''. Represivne mjere zbog toga su zahvatale i civilno stanovništvo u područjima u kojima su gerilske grupe imale lokalne veze.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Prema podacima koje navodi Lučić, do 1. maja 1959. godine u BiH je ubijeno 1914 križara, dok je 1218 osuđeno na zatvorske kazne. Ove brojke potječu iz evidencija jugoslavenskih vlasti i treba ih posmatrati u kontekstu tadašnjeg načina klasificiranja osoba kao pripadnika križarskih grupa.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Oružani otpor u BiH postupno je slabljen tokom druge polovine 1940-ih i početkom 1950-ih. Jugoslavenske sigurnosne službe razbijale su pojedinačne grupe, hapsile njihove pripadnike i prekidale njihove veze s lokalnim stanovništvom i emigracijom. Lučić navodi da je oružani otpor slomljen nakon približno šest godina djelovanja.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Bunkeraši == Uz osobe koje su aktivno učestvovale u oružanim gerilskim akcijama postojale su i osobe koje su se skrivale od jugoslavenskih vlasti. Jugoslavenske vlasti nazivale su ih '''bunkerašima'''. Njihovi motivi nisu nužno bili jednaki motivima aktivnih gerilaca; dio se skrivao zbog vlastite ratne prošlosti, straha od hapšenja ili straha od represije.<ref>{{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }}</ref> Na području kotara Đurđevac i Koprivnica nakon rata uhapšeno je oko stotinu osoba koje su jugoslavenske vlasti svrstale među bunkeraše, a većina je osuđena na zatvorske kazne.<ref>{{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }}</ref> == Vidi još == * [[Ustaška vojnica]] * [[Nezavisna Država Hrvatska]] * [[Hrvatske oružane snage]] * [[OZNA]] * [[UDBA]] * [[Operacija Gvardijan]] == Izvori == <references /> == Bibliografija == * {{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }} * {{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Vodstvo ustaškog pokreta i križari 1945.–1948. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=33 |issue=1 |year=2001 |pages=19–39 }} * {{Cite journal |last=Mataija |first=Ivica |title=Križari na gospićkom području 1945.–1950. |journal=Senjski zbornik |volume=32 |issue=1 |year=2005 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križarska gerila u Đakovštini 1945.–1946. |journal=Zbornik Muzeja Đakovštine |volume=6 |issue=1 |year=2003 }} * {{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }} == Vanjske poveznice == * [https://web.archive.org/web/20111127111302/http://www.isp.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=151&Itemid=47 Križari], [[Hrvatski institut za povijest]] [[Kategorija:NDH]] [[Kategorija:Hrvatska u drugoj Jugoslaviji]] [[Kategorija:Hrvatske nacionalističke organizacije]] [[Kategorija:Gerilske organizacije]] [[Kategorija:Antikomunističke organizacije]] qy7iaa56i2c6ufu5jhrmeft47d4djba 3917437 3917435 2026-08-10T13:01:24Z Vratiosevalter 174471 3917437 wikitext text/x-wiki {{Infokutija paravojna organizacija | naziv = Križari | logo = | opis_slike = | izvorni_naziv = | izvorni_naziv_jez = | drugi_naziv = Škripari; špiljari; kamišari; ustaški zeleni kadar | vođa = [[Vjekoslav Luburić]] i drugi lokalni zapovjednici | osnivanje = 1945. | aktivnost = 1945.–1950. | raspuštanje = | spajanje = | razdvojena_u = | prethodnik = | spojena_u = | nasljednik = | država = {{ZID|FNRJ}} [[Federativna Narodna Republika Jugoslavija]] | vjernost = | klanovi = | motivi = Rušenje [[Jugoslavija|Jugoslavije]] i obnova hrvatske države | djelokrug = | djelokrug = {{ZID|Narodna Republika Hrvatska}}<br>{{ZID|Narodna Republika Bosna i Hercegovina}} | sjedište = | novine = | ideologija = [[hrvatski nacionalizam]]<br>[[antikomunizam]]<br>[[ustaše|ustaštvo]] | pozicija = | slogan = | himna = | zločini = | napadi = Oružani napadi, diverzije i prekidanje komunikacija | status = Gerilske grupe | brojnost = 2500–3000 naoružanih boraca u Hrvatskoj do ljeta 1945.; oko 1500 prema procjeni OZNA-e nakon amnestije | prihod = | finansiranje = | dio = | saveznici = | protivnici = [[Jugoslavenska armija]]; [[OZNA]]; [[UDBA]] | bitke = | zastava = | veb-sajt = | module = | module2 = | module3 = | module4 = | module5 = | module6 = }} '''Križari''', poznati i kao '''škripari''', '''špiljari''', '''kamišari''' i '''ustaški zeleni kadar''', zajednički je naziv za različite hrvatske protukomunističke i protujugoslavenske [[gerila|gerilske grupe]] koje su djelovale na području [[Hrvatska|Hrvatske]] i [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]] nakon sloma [[Nezavisna Država Hrvatska|Nezavisne Države Hrvatske]] (NDH) 1945. godine. Većinu su činili bivši pripadnici oružanih formacija NDH, posebno [[Ustaška vojnica|Ustaške vojnice]]. Cilj dijela grupa bio je rušenje jugoslavenske komunističke vlasti i obnova hrvatske države, dok su se neki pripadnici skrivali ili uključivali u oružani otpor prvenstveno kako bi izbjegli hapšenje i represiju. Savremena historiografija uglavnom ih opisuje kao protukomunističku i protujugoslavensku gerilu.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref><ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> Križari nisu predstavljali jedinstvenu vojnu organizaciju. Radilo se o većem broju uglavnom lokalnih grupa koje su bile međusobno slabo povezane. Vodstvo NDH u emigraciji, predvođeno [[Ante Pavelić|Antom Pavelićem]], nakon rata pokušavalo je uspostaviti veze s križarima u zemlji i povezati ih u širi pokret. U tu svrhu iz inostranstva je slalo grupe sa zadatkom da uspostave kontakte s gerilcima i procijene mogućnost organiziranja šireg oružanog ustanka. Ti pokušaji nisu rezultirali stvaranjem jedinstvenog zapovjednog sistema.<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> Jugoslavenske vlasti su u službenoj sigurnosnoj terminologiji križarske grupe označavale izrazima poput ''odmetnici'' i ''banditi''. U historiografiji se, međutim, najčešće koriste termini ''križari'', ''protukomunistička gerila'' i ''protujugoslavenska gerila''.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Nastanak i organizacija == Nakon poraza NDH u maju 1945. godine dio pripadnika njenih oružanih formacija nije se predao jugoslavenskim vlastima, nego je nastavio djelovati u manjim gerilskim grupama. Do ljeta 1945. godine na području Hrvatske ostalo je između 2500 i 3000 naoružanih boraca bivših [[Hrvatske oružane snage|Hrvatskih oružanih snaga NDH]].<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križarska gerila u Đakovštini 1945.–1946. |journal=Zbornik Muzeja Đakovštine |volume=6 |issue=1 |year=2003 }}</ref> U septembru 1945. godine jugoslavenske vlasti proglasile su amnestiju. Prema procjeni OZNA-e, nakon amnestije je na području Hrvatske ostalo oko 1500 križara. Značajan broj pripadnika sličnih grupa nalazio se i na području Bosne i Hercegovine.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Vodstvo NDH u emigraciji računalo je na mogućnost novog sukoba između zapadnih sila i Jugoslavije. U takvom scenariju križarske grupe trebale su predstavljati osnovu za širi ustanak protiv jugoslavenske vlasti. Međutim, zapadni saveznici nisu podržali obnovu NDH niti je došlo do očekivanog rata. Zbog toga su manje grupe postupno ostajale izolirane, predavale se, bile uhapšene ili uništene u akcijama jugoslavenskih sigurnosnih snaga.<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Vodstvo ustaškog pokreta i križari 1945.–1948. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=33 |issue=1 |year=2001 |pages=19–39 }}</ref> == Ideologija i sastav == Križare u Hrvatskoj uglavnom su činili bivši vojnici, podoficiri i oficiri Hrvatskih oružanih snaga NDH, posebno pripadnici Ustaške vojnice. Među njima je bilo i domobrana, pripadnika legionarskih jedinica te članova ustaškog pokreta koji nisu bili dio vojnih formacija.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Pokret je bio izrazito antikomunistički i protujugoslavenski, a dio njegovih pripadnika nastojao je obnoviti hrvatsku državu. Ustaška ideologija imala je važnu ulogu među dijelom križara, posebno među bivšim pripadnicima Ustaške vojnice i političkim strukturama povezanim s ustaškom emigracijom.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Katolička vjera i kršćanska simbolika također su korištene kao dio političke i propagandne simbolike pokreta, naročito u suprotstavljanju komunističkom ateizmu. Križari, međutim, nisu predstavljali službeni pokret Katoličke crkve.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> U Bosni i Hercegovini sastav gerilskih grupa bio je raznovrsniji. Među njihovim pripadnicima bilo je i muslimana. Jedan od poznatijih zapovjednika bio je [[Hasan Biber]], koji je djelovao na području Sarajeva.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Djelovanje u Hrvatskoj == Gerilske aktivnosti križara uključivale su iznenadne napade na manje jedinice jugoslavenskih vojnih i sigurnosnih snaga, prekidanje komunikacija i saobraćajnica, sabotaže i političku propagandu.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Među istaknutim osobama povezanim s križarskim pokretom bio je [[Vjekoslav Luburić]], bivši general Oružanih snaga NDH. U historiografiji se kao jedna od osoba povezanih s vodstvom križara navodi i [[Rafael Boban]], nekadašnji visoki ustaški oficir.<ref>{{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }}</ref> Jugoslavenske vlasti koristile su OZNA-u, a kasnije UDBA-u, policijske i vojne jedinice u akcijama protiv križarskih grupa. Dio gerilaca ubijen je u tim akcijama, dio je uhapšen i osuđen, dok su drugi pobjegli u inostranstvo ili se predali tokom amnestija.<ref>{{Cite journal |last=Mataija |first=Ivica |title=Križari na gospićkom području 1945.–1950. |journal=Senjski zbornik |volume=32 |issue=1 |year=2005 }}</ref> Poseban udarac pokušajima povezivanja križara i ustaške emigracije predstavljala je [[operacija Gvardijan]] 1947. godine. OZNA je tada otkrila i uhapsila grupu bivših ustaša koja je iz emigracije pokušavala uspostaviti kontakte s križarima i organizirati širi ustanak protiv Jugoslavije. Među uhapšenima bili su [[Božidar Kavran]], [[Ljubo Miloš]] i [[Ante Vrban]].<ref>{{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }}</ref> == Križari u Bosni i Hercegovini == === Nastanak i brojnost === Bosna i Hercegovina bila je jedno od važnijih područja djelovanja hrvatskih protukomunističkih gerilskih grupa nakon završetka Drugog svjetskog rata. Prema procjenama jugoslavenskih komunističkih vlasti, neposredno nakon završetka rata u BiH ostalo je oko 6000 ustaških boraca. Njihov broj se tokom zime 1945/46. znatno smanjio.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> U izvorima za BiH pojavljuju se različiti nazivi za pripadnike tih grupa, uključujući ''križare'', ''škripare'', ''kamišare'' i ''odmetnike''.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Gerilske grupe u BiH nisu bile jedinstveno organizirane. Njihova brojnost, sastav i motivacija razlikovali su se od područja do područja. Prema Lučiću, samo dio gerilaca imao je jasno definirane političke i vojne ciljeve, dok se veći dio borio prvenstveno za vlastiti život ili se skrivao zbog straha od represije i posljedica vlastite ratne prošlosti.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Područja djelovanja === Grupe su djelovale u različitim dijelovima Bosne i Hercegovine, uključujući Hercegovinu i srednju Bosnu. Pojedine grupe povlačile su se u teško pristupačna planinska područja, gdje su nastojale izbjeći jugoslavenske vojne i sigurnosne snage.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Dio gerilaca nastojao je djelovati izvan neposredne blizine svojih mjesta porijekla kako bi smanjio opasnost od represije prema porodicama i lokalnom stanovništvu s kojim su bili povezani.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Hasan Biber === Među muslimanima koji su sudjelovali u križarskim grupama posebno se navodi [[Hasan Biber]], koji je bio jedan od zapovjednika na području Sarajeva.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Njegov primjer pokazuje da sastav križarskih grupa u Bosni i Hercegovini nije bio identičan sastavu većine grupa u Hrvatskoj. Iako su pokret u velikoj mjeri činili bivši pripadnici oružanih formacija NDH i osobe povezane s hrvatskim nacionalizmom i ustaškim pokretom, u BiH su u njemu sudjelovali i pojedinci muslimanske pripadnosti.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> === Represija i slom gerile === Jugoslavenske vlasti smatrale su križarske grupe prijetnjom političkom poretku i protiv njih provodile obavještajne, policijske i vojne akcije. U tim akcijama vlasti su nastojale identificirati ne samo same gerilce nego i osobe koje su im pružale hranu, sklonište, informacije ili drugu pomoć.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> U jugoslavenskoj terminologiji osobe koje su pomagale gerilcima često su označavane kao ''jataci'' ili ''špijuni''. Represivne mjere zbog toga su zahvatale i civilno stanovništvo u područjima u kojima su gerilske grupe imale lokalne veze.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Prema podacima koje navodi Lučić, do 1. maja 1959. godine u BiH je ubijeno 1914 križara, dok je 1218 osuđeno na zatvorske kazne. Ove brojke potječu iz evidencija jugoslavenskih vlasti i treba ih posmatrati u kontekstu tadašnjeg načina klasificiranja osoba kao pripadnika križarskih grupa.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> Oružani otpor u BiH postupno je slabljen tokom druge polovine 1940-ih i početkom 1950-ih. Jugoslavenske sigurnosne službe razbijale su pojedinačne grupe, hapsile njihove pripadnike i prekidale njihove veze s lokalnim stanovništvom i emigracijom. Lučić navodi da je oružani otpor slomljen nakon približno šest godina djelovanja.<ref>{{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }}</ref> == Bunkeraši == Uz osobe koje su aktivno učestvovale u oružanim gerilskim akcijama postojale su i osobe koje su se skrivale od jugoslavenskih vlasti. Jugoslavenske vlasti nazivale su ih '''bunkerašima'''. Njihovi motivi nisu nužno bili jednaki motivima aktivnih gerilaca; dio se skrivao zbog vlastite ratne prošlosti, straha od hapšenja ili straha od represije.<ref>{{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }}</ref> Na području kotara Đurđevac i Koprivnica nakon rata uhapšeno je oko stotinu osoba koje su jugoslavenske vlasti svrstale među bunkeraše, a većina je osuđena na zatvorske kazne.<ref>{{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }}</ref> == Vidi još == * [[Ustaška vojnica]] * [[Nezavisna Država Hrvatska]] * [[Hrvatske oružane snage]] * [[OZNA]] * [[UDBA]] * [[Operacija Gvardijan]] == Izvori == <references /> == Bibliografija == * {{Cite book |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križari: gerila u Hrvatskoj 1945.–1950. |publisher=Alfa |location=Zagreb |year=2011 |isbn=978-953-297-286-3 }} * {{Cite journal |last=Lučić |first=Ivica |title=Hrvatska protukomunistička gerila u Bosni i Hercegovini od 1945. do 1951. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=42 |issue=3 |year=2010 |pages=631–670 |url=https://hrcak.srce.hr/67464 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Povezivanje ustaškog vodstva i križara 1945.–1947. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=34 |issue=1 |year=2002 |pages=41–68 |url=https://hrcak.srce.hr/161936 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Vodstvo ustaškog pokreta i križari 1945.–1948. |journal=Časopis za suvremenu povijest |volume=33 |issue=1 |year=2001 |pages=19–39 }} * {{Cite journal |last=Mataija |first=Ivica |title=Križari na gospićkom području 1945.–1950. |journal=Senjski zbornik |volume=32 |issue=1 |year=2005 }} * {{Cite journal |last=Radelić |first=Zdenko |title=Križarska gerila u Đakovštini 1945.–1946. |journal=Zbornik Muzeja Đakovštine |volume=6 |issue=1 |year=2003 }} * {{Cite journal |last=Šadek |first=Vladimir |title=Križarska gerila u koprivničkoj i đurđevačkoj Podravini 1945.–1948. |journal=Podravski zbornik |issue=42 |year=2016 |url=https://hrcak.srce.hr/330775 }} == Vanjske poveznice == * [https://web.archive.org/web/20111127111302/http://www.isp.hr/index.php?option=com_content&task=view&id=151&Itemid=47 Križari], [[Hrvatski institut za povijest]] [[Kategorija:Jugoslavija]] [[Kategorija:Nezavisna Država Hrvatska]] [[Kategorija:Drugi svjetski rat]] [[Kategorija:Bosna i Hercegovina]] [[Kategorija:Hrvatska]] [[Kategorija:Ustaše]] db3dr5r7lvms8wn7uy0eqznjfkw7pwa 1 536524 3917471 2026-08-10T17:02:36Z ~2026-43953-70 184581 /* ещё значение */ novi odlomak 3917471 wikitext text/x-wiki == ещё значение == vratar na ruskom [[Posebno:Doprinosi/&#126;2026-43953-70|&#126;2026-43953-70]] ([[Razgovor s korisnikom:&#126;2026-43953-70|talk]]) 19:02, 10 august 2026 (CEST) nhbc4olw6aza49thxdczkrdu2bw5mfp 0 536525 3917477 2026-08-10T18:23:27Z Z1KA 87045 Z1KA premjestio je stranicu [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu, D.C.]] na [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu]]: Uobičajen naziv 3917477 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Ambasada Bosne i Hercegovine u Washingtonu]] tt1jcnuj2bzctj0vbh9i6lin9iw24cc 0 536526 3917485 2026-08-10T20:20:55Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3917485 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} '''Plan prikupljanja obavještajnih podataka''' ('''ICP''') sistematski je postupak koji primjenjuju savremene [[oružane snage]] i [[obavještajna služba|obavještajne službe]] radi ispunjavanja [[obavještveni zahtjev|obavještajnih zahtjeva]] usmjeravanjem svih raspoloživih resursa na prikupljanje i dostavljanje relevantnih informacija u određenom roku.<ref name="DoD_Dictionary_2006_ICP">{{cite web |author=Department of Defense |title=Definition: Intelligence Collection Plan |url=http://usmilitary.about.com/od/glossarytermsi/g/i3162.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20060516053138/http://usmilitary.about.com/od/glossarytermsi/g/i3162.htm |archive-date=16. 5. 2006 |website=About.com: U.S. Military / Department of Defense Dictionary |publisher=Department of Defense |year=2006 |url-status=dead |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Izrada plana prikupljanja dio je [[obavještajni ciklus|obavještajnog ciklusa]]. Iako ne postoji jedinstven, doktrinarno propisan format plana prikupljanja, on treba obuhvatiti sve raspoložive sposobnosti prikupljanja kako bi se ispunili prioritetni zahtjevi donosioca odluka. Plan treba biti precizan i sažet, ali istovremeno dovoljno fleksibilan da se može prilagođavati promjenama koje nastaju tokom procesa prikupljanja.<ref name="US_Army_FM34_2_AppA">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 34-2: Collection Management and Synchronization Planning (Appendix A: The Collection Plan) |type=Field Manual |number=FM 34-2 |publisher=Federation of American Scientists: Department of the Army |date=1994 |url=https://irp.fas.org/doddir/army/fm34-2/Appa.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Proces == Izrada plana prikupljanja obično obuhvata pet faza: === Zahtjevi === Utvrđivanje [[obavještveni zahtjev|obavještajnih zahtjeva]] ili namjere donosioca odluke osigurava da prikupljene informacije budu relevantne i da se vrijeme i raspoloživi resursi ne troše na informacije koje nisu potrebne.<ref name="US_Army_FM2_0_2010">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Federation of American Scientists: Department of the Army |date=2010 |url=https://irp.fas.org/doddir/army/fm2-0.pdf |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Sredstva, resursi i prepreke === U ovoj fazi utvrđuju se raspoloživa sredstva, resursi i prepreke koje mogu utjecati na prikupljanje podataka. Sredstva i resursi razvrstavaju se prema vrstama izvora i kontakata, nakon čega se procjenjuju njihova vrijednost i mogućnosti korištenja. Istovremeno se utvrđuju prepreke prikupljanju i izrađuju planovi za njihovo prevazilaženje. Planiraju se i kretanja i putovanja radi savladavanja geografskih prepreka, kao i postupci za nepredviđene situacije koje mogu nastati tokom prikupljanja.<ref name="Smigel_1995_CIA">{{cite journal |last=Smigel |first=Stanley E. |title=Some Views on the Theory and Practice of Intelligence Collection |journal=Studies in Intelligence |publisher=Central Intelligence Agency (CIA) – Center for the Study of Intelligence |year=1995 |url=https://www.cia.gov/resources/csi/static/Views-on-Intelligence-Collection.pdf |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Law_Enforcement_Intelligence_ICP_2011">{{cite web |title=Intelligence Collection Plan |url=http://www.lawenforcementintelligence.com/050.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110713191600/http://www.lawenforcementintelligence.com/050.htm |archive-date=13. 7. 2011 |website=Law Enforcement Intelligence |year=2011 |url-status=dead |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Prioriteti === Na osnovu prethodnih faza utvrđuju se prioriteti prikupljanja i oblikuje strategija za njihovo ostvarivanje. Time se osigurava da svi zahtjevi budu odgovarajuće obuhvaćeni, dok se važnijim zahtjevima daje veća pažnja i potrebni resursi. === Dodjela zadataka === Na osnovu prethodno utvrđenih zahtjeva, raspoloživih resursa i prioriteta, zadaci se dodjeljuju osobama i jedinicama odgovornim za prikupljanje podataka. Time se osigurava da svaki izvršilac ima jasno određen i ostvariv obim zadataka te da za svaki zahtjev postoji odgovorna osoba ili organizacijska jedinica. Na taj način utvrđuju se i područja odgovornosti izvršioca. === Procjena i ažuriranje === Tokom prikupljanja podataka potrebno je pratiti napredak kako bi se utvrdilo da li se zahtjevi ispunjavaju i da li se aktivnosti odvijaju u predviđenim rokovima. U zavisnosti od faze realizacije plana i promjena koje su u međuvremenu nastupile, pojedini zadatak može biti u statusu čekanja na dodjelu, u realizaciji, privremeno obustavljen, ponovo dodijeljen, završen ili otkazan. Plan je potrebno redovno ažurirati kako bi odražavao promjene situacije, kao i promjene potreba i zahtjeva donosioca odluka. Takva fleksibilnost omogućava efikasnije zadovoljavanje obavještajnih potreba, posebno u situacijama koje se brzo mijenjaju. == Također pogledajte == * [[Obavještajna literatura]] * [[Obavještajna procjena]] * [[Upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka]] == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Obavještajna procjena]] tm6s5lh2gw7r3g65rax7o3e9ye4i9j8 0 536527 3917503 2026-08-10T23:35:48Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917503 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?''. [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} 2m7kzmxyjjnxjq1w3dafbwcjpcvx2zc 3917506 3917503 2026-08-10T23:46:37Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku (kategorije) 3917506 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?''. [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] 18jmgs2nrcx96jqbnl60k7gvnqlgkbq 3917522 3917506 2026-08-11T01:44:38Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917522 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?''. [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. === Izviđački avioni nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:U-2 photo during Cuban Missile Crisis.jpg|mini|desno|300px|Sovjetski konvoj kamiona s raketama u blizini San Kristobala na Kubi, snimljen 14. oktobra 1962. avionom [[Lockheed U-2|U-2]]]] Neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], za izviđanje na velikim udaljenostima počeli su se koristiti prilagođeni mlazni bombarderi, kao što su [[English Electric Canberra]] i njegova američka varijanta [[Martin B-57 Canberra|Martin B-57]], koji su mogli letjeti na većim visinama i pri većim brzinama od protivničkih aviona.<ref name="MiGFlug_B57_Canberra">{{cite web |title=The Martin B-57 Canberra: the British bomber America made its own |website=MiGFlug Blog |url=https://migflug.com/aircraft/b-57-canberra/ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NASA_B57_History">{{cite web |author=National Aeronautics and Space Administration |title=A Brief History of the B-57 Canberra |website=NASA Johnson Space Center – Aircraft Operations |publisher=NASA |date=22. 1. 2024 |url=https://www.nasa.gov/specials/jsc-aircraft-ops/wb57-history.html |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sjedinjene Američke Države razvile su visoko specijalizovane i tajne strateške izviđačke avione, među kojima su bili [[Lockheed U-2]] i njegov nasljednik [[Lockheed SR-71]].<ref name="Dziak_EBSCO_SR71_2024">{{cite web |last=Dziak |first=Mark |title=Lockheed SR-71 Blackbird |website=EBSCO Research Starters (Science) |publisher=EBSCO Information Services |year=2024 |url=https://www.ebsco.com/research-starters/science/lockheed-sr-71-blackbird |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Upravljanje ovim avionima predstavljalo je izuzetno zahtjevan zadatak zbog njihovih velikih brzina i visina leta, visokog rizika od obaranja, kao i rizika od zarobljavanja posada i njihovog tretiranja kao [[špijun]]a. Zbog toga su posade ovih aviona pažljivo birane i posebno obučavane. Postoje navodi da su SAD krajem 1980-ih razvile hipersonični izviđački avion pod nazivom [[Aurora (avion)|Aurora]], koji je trebao zamijeniti SR-71.<ref name="Carlin_2024_Aurora">{{cite news |last=Carlin |first=Maya |title=The Mysterious SR-91 Aurora: America’s Hypersonic Secret? |journal=The National Interest |date=2024 |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/mysterious-sr-91-aurora-americas-hypersonic-secret-208486 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od početka 1960-ih, aktivnosti izviđanja iz zraka i satelitskog izviđanja u Sjedinjenim Američkim Državama koordiniše [[Nacionalni ured za izviđanje]].<ref name="Intelligence_gov_NRO">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=National Reconnaissance Office (NRO) |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/nro |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rana upotreba izviđačkih satelita === [[Datoteka:Irak-2002-Amirijah-satelitski-snimak-bs.png|thumb||mini|desno|300px|Institut za serum i vakcine u [[Al-Amirija|Al-Amiriji]] u Iraku, deklasifikovani satelitski snimak (GEOINT/IMINT) koji je Colin Powell predstavio [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti UN-a]] 5. februara 2003. u okviru izlaganja o navodnom iračkom programu oružja za masovno uništenje]] Prvi fotografski izviđački sateliti snimali su na klasični film koji se, nakon eksponiranja u orbiti, u posebnim kapsulama vraćao na Zemlju radi razvijanja. Sateliti su ostajali u orbiti danima, sedmicama ili mjesecima prije izbacivanja kapsula s filmom (tzv. povratne kapsule). Između 1959. i 1984. Sjedinjene Američke Države lansirale su oko 200 takvih satelita u okviru programa pod kodnim nazivima [[CORONA (satelit)|CORONA]] i [[KH-7 Gambit|GAMBIT]]. Njihova konačna prostorna rezolucija bila je bolja od 10 cm.<ref name="NRO_Gambit_Hexagon_2011">{{cite web |author=Center for the Study of National Reconnaissance |title=The Gambit and Hexagon Programs |url=http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915093330/http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |archive-date=15. 9. 2012 |website=National Reconnaissance Office (NRO) |year=2011 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prva uspješna operacija prikupljanja filma izvedena je 19. augusta 1960, kada je avion [[Fairchild C-119 Flying Boxcar|C-119]] u zraku presreo kapsulu s filmom iz operacije CORONA, vođene pod oznakom [[Discoverer 14]]. To je bilo prvo uspješno vraćanje filma iz satelita u Zemljinoj orbiti i prvo uspješno presretanje objekta pri povratku iz svemira.<ref name="N2YO_Discoverer_14">{{cite web |title=Discoverer 14 – Satellite Details and Real-Time Tracking |website=N2YO.com |publisher=N2YO Real-Time Satellite Tracking |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=00054 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog međusobne uslovljenosti širine vidnog polja i nivoa detalja, pojedini izviđački sateliti namjerno su pravljeni sa slabijom rezolucijom kako bi mogli snimati veća područja. Tako je program [[KH-5 ARGON]] imao prostornu rezoluciju od 140 metara i prvenstveno je služio za [[kartografija|kartografske]] potrebe. Između 1961. i 1994. [[Sovjetski Savez]] lansirao je oko 500 izviđačkih satelita u okviru programa [[Zenit (satelit)|Zenit]], koji su u kapsulama pod pritiskom na Zemlju vraćali i fotografski film i samu kameru. Američka serija satelita [[KH-11 KENNAN|KH-11]], čije je prvo lansiranje izvedeno 1976. godine, proizvedena je u kompaniji [[Lockheed Corporation|Lockheed]] – istoj kompaniji koja je izgradila [[Hubbleov svemirski teleskop]]. Hubbleov teleskop ima primarno ogledalo prečnika 2,4 metra, te se smatra da su sateliti KH-11 imali sličnu konstrukciju i dimenzije. Ovi sateliti su umjesto fotografskog filma koristili [[CCD senzor]]e, preteče savremenih digitalnih kamera. Ruski izviđački sateliti sa sličnim mogućnostima uključuju serije [[Resurs-DK No. 1|Resurs-DK]] i [[Persona (satelit)|Persona]]. == Avioni == [[Datoteka:US Navy 040924-N-6213R-038 Intelligence Specialist 2nd Class Damon Jenkins of Los Angeles, Calif., reviews aerial reconnaissance imagery on a light table in the Carrier Intelligence Center (CVIC).jpg|mini|desno|300px|Pripadnik američke mornarice pregledava snimke izviđanja iz zraka na [[svjetlosni stol|svjetlosnom stolu]], 2004.]] Izviđački avioni koji lete na malim i velikim visinama već se više od jednog stoljeća koriste za prikupljanje obavještajnih podataka o protivniku. Među američkim izviđačkim avionima za letenje na velikim visinama ističu se [[Lockheed U-2]] i znatno brži [[Lockheed SR-71]], koji je povučen iz upotrebe 1999.<ref name="MiniMuseum_SR71">{{cite web |title=SR-71 Blackbird: The Fastest Plane in the Sky |website=Mini Museum |publisher=Mini Museum LLC |year=2020 |url=https://shop.minimuseum.com/blogs/articles/the-fastest-plane-in-the-sky |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavna prednost aviona u odnosu na satelite ogleda se u tome što obično pružaju detaljnije snimke te se mogu brže, češće i uz manje troškove usmjeriti iznad ciljanog područja. Njihov osnovni nedostatak jeste izloženost presretanju protivničke avijacije ili obaranju protivzračnim raketama, kao što je bio slučaj tokom [[Incident s izviđačkim avionom U-2 1960.|incidenta s avionom U-2 1960]]. Za potrebe fotoizviđanja i elektronskog (signalnog) izviđanja razvijene su i [[bespilotna letjelica|bespilotne letjelice]]. One višestruko povećavaju efikasnost oružanih snaga jer komandantima na ratištu omogućavaju stalni nadzor iz zraka, bez izlaganja ljudskih resursa opasnosti. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] ch2ec4bket2pdkl0yjs7vbbsaforp6w 3917523 3917522 2026-08-11T01:47:10Z Bosancica by MK 173186 3917523 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?'' [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. === Izviđački avioni nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:U-2 photo during Cuban Missile Crisis.jpg|mini|desno|300px|Sovjetski konvoj kamiona s raketama u blizini San Kristobala na Kubi, snimljen 14. oktobra 1962. avionom [[Lockheed U-2|U-2]]]] Neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], za izviđanje na velikim udaljenostima počeli su se koristiti prilagođeni mlazni bombarderi, kao što su [[English Electric Canberra]] i njegova američka varijanta [[Martin B-57 Canberra|Martin B-57]], koji su mogli letjeti na većim visinama i pri većim brzinama od protivničkih aviona.<ref name="MiGFlug_B57_Canberra">{{cite web |title=The Martin B-57 Canberra: the British bomber America made its own |website=MiGFlug Blog |url=https://migflug.com/aircraft/b-57-canberra/ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NASA_B57_History">{{cite web |author=National Aeronautics and Space Administration |title=A Brief History of the B-57 Canberra |website=NASA Johnson Space Center – Aircraft Operations |publisher=NASA |date=22. 1. 2024 |url=https://www.nasa.gov/specials/jsc-aircraft-ops/wb57-history.html |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sjedinjene Američke Države razvile su visoko specijalizovane i tajne strateške izviđačke avione, među kojima su bili [[Lockheed U-2]] i njegov nasljednik [[Lockheed SR-71]].<ref name="Dziak_EBSCO_SR71_2024">{{cite web |last=Dziak |first=Mark |title=Lockheed SR-71 Blackbird |website=EBSCO Research Starters (Science) |publisher=EBSCO Information Services |year=2024 |url=https://www.ebsco.com/research-starters/science/lockheed-sr-71-blackbird |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Upravljanje ovim avionima predstavljalo je izuzetno zahtjevan zadatak zbog njihovih velikih brzina i visina leta, visokog rizika od obaranja, kao i rizika od zarobljavanja posada i njihovog tretiranja kao [[špijun]]a. Zbog toga su posade ovih aviona pažljivo birane i posebno obučavane. Postoje navodi da su SAD krajem 1980-ih razvile hipersonični izviđački avion pod nazivom [[Aurora (avion)|Aurora]], koji je trebao zamijeniti SR-71.<ref name="Carlin_2024_Aurora">{{cite news |last=Carlin |first=Maya |title=The Mysterious SR-91 Aurora: America’s Hypersonic Secret? |journal=The National Interest |date=2024 |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/mysterious-sr-91-aurora-americas-hypersonic-secret-208486 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od početka 1960-ih, aktivnosti izviđanja iz zraka i satelitskog izviđanja u Sjedinjenim Američkim Državama koordiniše [[Nacionalni ured za izviđanje]].<ref name="Intelligence_gov_NRO">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=National Reconnaissance Office (NRO) |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/nro |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rana upotreba izviđačkih satelita === [[Datoteka:Irak-2002-Amirijah-satelitski-snimak-bs.png|thumb||mini|desno|300px|Institut za serum i vakcine u [[Al-Amirija|Al-Amiriji]] u Iraku, deklasifikovani satelitski snimak (GEOINT/IMINT) koji je Colin Powell predstavio [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti UN-a]] 5. februara 2003. u okviru izlaganja o navodnom iračkom programu oružja za masovno uništenje]] Prvi fotografski izviđački sateliti snimali su na klasični film koji se, nakon eksponiranja u orbiti, u posebnim kapsulama vraćao na Zemlju radi razvijanja. Sateliti su ostajali u orbiti danima, sedmicama ili mjesecima prije izbacivanja kapsula s filmom (tzv. povratne kapsule). Između 1959. i 1984. Sjedinjene Američke Države lansirale su oko 200 takvih satelita u okviru programa pod kodnim nazivima [[CORONA (satelit)|CORONA]] i [[KH-7 Gambit|GAMBIT]]. Njihova konačna prostorna rezolucija bila je bolja od 10 cm.<ref name="NRO_Gambit_Hexagon_2011">{{cite web |author=Center for the Study of National Reconnaissance |title=The Gambit and Hexagon Programs |url=http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915093330/http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |archive-date=15. 9. 2012 |website=National Reconnaissance Office (NRO) |year=2011 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prva uspješna operacija prikupljanja filma izvedena je 19. augusta 1960, kada je avion [[Fairchild C-119 Flying Boxcar|C-119]] u zraku presreo kapsulu s filmom iz operacije CORONA, vođene pod oznakom [[Discoverer 14]]. To je bilo prvo uspješno vraćanje filma iz satelita u Zemljinoj orbiti i prvo uspješno presretanje objekta pri povratku iz svemira.<ref name="N2YO_Discoverer_14">{{cite web |title=Discoverer 14 – Satellite Details and Real-Time Tracking |website=N2YO.com |publisher=N2YO Real-Time Satellite Tracking |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=00054 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog međusobne uslovljenosti širine vidnog polja i nivoa detalja, pojedini izviđački sateliti namjerno su pravljeni sa slabijom rezolucijom kako bi mogli snimati veća područja. Tako je program [[KH-5 ARGON]] imao prostornu rezoluciju od 140 metara i prvenstveno je služio za [[kartografija|kartografske]] potrebe. Između 1961. i 1994. [[Sovjetski Savez]] lansirao je oko 500 izviđačkih satelita u okviru programa [[Zenit (satelit)|Zenit]], koji su u kapsulama pod pritiskom na Zemlju vraćali i fotografski film i samu kameru. Američka serija satelita [[KH-11 KENNAN|KH-11]], čije je prvo lansiranje izvedeno 1976. godine, proizvedena je u kompaniji [[Lockheed Corporation|Lockheed]] – istoj kompaniji koja je izgradila [[Hubbleov svemirski teleskop]]. Hubbleov teleskop ima primarno ogledalo prečnika 2,4 metra, te se smatra da su sateliti KH-11 imali sličnu konstrukciju i dimenzije. Ovi sateliti su umjesto fotografskog filma koristili [[CCD senzor]]e, preteče savremenih digitalnih kamera. Ruski izviđački sateliti sa sličnim mogućnostima uključuju serije [[Resurs-DK No. 1|Resurs-DK]] i [[Persona (satelit)|Persona]]. == Avioni == [[Datoteka:US Navy 040924-N-6213R-038 Intelligence Specialist 2nd Class Damon Jenkins of Los Angeles, Calif., reviews aerial reconnaissance imagery on a light table in the Carrier Intelligence Center (CVIC).jpg|mini|desno|300px|Pripadnik američke mornarice pregledava snimke izviđanja iz zraka na [[svjetlosni stol|svjetlosnom stolu]], 2004.]] Izviđački avioni koji lete na malim i velikim visinama već se više od jednog stoljeća koriste za prikupljanje obavještajnih podataka o protivniku. Među američkim izviđačkim avionima za letenje na velikim visinama ističu se [[Lockheed U-2]] i znatno brži [[Lockheed SR-71]], koji je povučen iz upotrebe 1999.<ref name="MiniMuseum_SR71">{{cite web |title=SR-71 Blackbird: The Fastest Plane in the Sky |website=Mini Museum |publisher=Mini Museum LLC |year=2020 |url=https://shop.minimuseum.com/blogs/articles/the-fastest-plane-in-the-sky |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavna prednost aviona u odnosu na satelite ogleda se u tome što obično pružaju detaljnije snimke te se mogu brže, češće i uz manje troškove usmjeriti iznad ciljanog područja. Njihov osnovni nedostatak jeste izloženost presretanju protivničke avijacije ili obaranju protivzračnim raketama, kao što je bio slučaj tokom [[Incident s izviđačkim avionom U-2 1960.|incidenta s avionom U-2 1960]]. Za potrebe fotoizviđanja i elektronskog (signalnog) izviđanja razvijene su i [[bespilotna letjelica|bespilotne letjelice]]. One višestruko povećavaju efikasnost oružanih snaga jer komandantima na ratištu omogućavaju stalni nadzor iz zraka, bez izlaganja ljudskih resursa opasnosti. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] d0qxyicmumi5nm8ufnmdks3p7d41oy1 3917550 3917523 2026-08-11T08:26:45Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917550 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?'' [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. === Izviđački avioni nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:U-2 photo during Cuban Missile Crisis.jpg|mini|desno|300px|Sovjetski konvoj kamiona s raketama u blizini San Kristobala na Kubi, snimljen 14. oktobra 1962. avionom [[Lockheed U-2|U-2]]]] Neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], za izviđanje na velikim udaljenostima počeli su se koristiti prilagođeni mlazni bombarderi, kao što su [[English Electric Canberra]] i njegova američka varijanta [[Martin B-57 Canberra|Martin B-57]], koji su mogli letjeti na većim visinama i pri većim brzinama od protivničkih aviona.<ref name="MiGFlug_B57_Canberra">{{cite web |title=The Martin B-57 Canberra: the British bomber America made its own |website=MiGFlug Blog |url=https://migflug.com/aircraft/b-57-canberra/ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NASA_B57_History">{{cite web |author=National Aeronautics and Space Administration |title=A Brief History of the B-57 Canberra |website=NASA Johnson Space Center – Aircraft Operations |publisher=NASA |date=22. 1. 2024 |url=https://www.nasa.gov/specials/jsc-aircraft-ops/wb57-history.html |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sjedinjene Američke Države razvile su visoko specijalizovane i tajne strateške izviđačke avione, među kojima su bili [[Lockheed U-2]] i njegov nasljednik [[Lockheed SR-71]].<ref name="Dziak_EBSCO_SR71_2024">{{cite web |last=Dziak |first=Mark |title=Lockheed SR-71 Blackbird |website=EBSCO Research Starters (Science) |publisher=EBSCO Information Services |year=2024 |url=https://www.ebsco.com/research-starters/science/lockheed-sr-71-blackbird |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Upravljanje ovim avionima predstavljalo je izuzetno zahtjevan zadatak zbog njihovih velikih brzina i visina leta, visokog rizika od obaranja, kao i rizika od zarobljavanja posada i njihovog tretiranja kao [[špijun]]a. Zbog toga su posade ovih aviona pažljivo birane i posebno obučavane. Postoje navodi da su SAD krajem 1980-ih razvile hipersonični izviđački avion pod nazivom [[Aurora (avion)|Aurora]], koji je trebao zamijeniti SR-71.<ref name="Carlin_2024_Aurora">{{cite news |last=Carlin |first=Maya |title=The Mysterious SR-91 Aurora: America’s Hypersonic Secret? |journal=The National Interest |date=2024 |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/mysterious-sr-91-aurora-americas-hypersonic-secret-208486 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od početka 1960-ih, aktivnosti izviđanja iz zraka i satelitskog izviđanja u Sjedinjenim Američkim Državama koordiniše [[Nacionalni ured za izviđanje]].<ref name="Intelligence_gov_NRO">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=National Reconnaissance Office (NRO) |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/nro |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rana upotreba izviđačkih satelita === [[Datoteka:Irak-2002-Amirijah-satelitski-snimak-bs.png|thumb||mini|desno|300px|Institut za serum i vakcine u [[Al-Amirija|Al-Amiriji]] u Iraku, deklasifikovani satelitski snimak (GEOINT/IMINT) koji je Colin Powell predstavio [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti UN-a]] 5. februara 2003. u okviru izlaganja o navodnom iračkom programu oružja za masovno uništenje]] Prvi fotografski izviđački sateliti snimali su na klasični film koji se, nakon eksponiranja u orbiti, u posebnim kapsulama vraćao na Zemlju radi razvijanja. Sateliti su ostajali u orbiti danima, sedmicama ili mjesecima prije izbacivanja kapsula s filmom (tzv. povratne kapsule). Između 1959. i 1984. Sjedinjene Američke Države lansirale su oko 200 takvih satelita u okviru programa pod kodnim nazivima [[CORONA (satelit)|CORONA]] i [[KH-7 Gambit|GAMBIT]]. Njihova konačna prostorna rezolucija bila je bolja od 10 cm.<ref name="NRO_Gambit_Hexagon_2011">{{cite web |author=Center for the Study of National Reconnaissance |title=The Gambit and Hexagon Programs |url=http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915093330/http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |archive-date=15. 9. 2012 |website=National Reconnaissance Office (NRO) |year=2011 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prva uspješna operacija prikupljanja filma izvedena je 19. augusta 1960, kada je avion [[Fairchild C-119 Flying Boxcar|C-119]] u zraku presreo kapsulu s filmom iz operacije CORONA, vođene pod oznakom [[Discoverer 14]]. To je bilo prvo uspješno vraćanje filma iz satelita u Zemljinoj orbiti i prvo uspješno presretanje objekta pri povratku iz svemira.<ref name="N2YO_Discoverer_14">{{cite web |title=Discoverer 14 – Satellite Details and Real-Time Tracking |website=N2YO.com |publisher=N2YO Real-Time Satellite Tracking |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=00054 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog međusobne uslovljenosti širine vidnog polja i nivoa detalja, pojedini izviđački sateliti namjerno su pravljeni sa slabijom rezolucijom kako bi mogli snimati veća područja. Tako je program [[KH-5 ARGON]] imao prostornu rezoluciju od 140 metara i prvenstveno je služio za [[kartografija|kartografske]] potrebe. Između 1961. i 1994. [[Sovjetski Savez]] lansirao je oko 500 izviđačkih satelita u okviru programa [[Zenit (satelit)|Zenit]], koji su u kapsulama pod pritiskom na Zemlju vraćali i fotografski film i samu kameru. Američka serija satelita [[KH-11 KENNAN|KH-11]], čije je prvo lansiranje izvedeno 1976. godine, proizvedena je u kompaniji [[Lockheed Corporation|Lockheed]] – istoj kompaniji koja je izgradila [[Hubbleov svemirski teleskop]]. Hubbleov teleskop ima primarno ogledalo prečnika 2,4 metra, te se smatra da su sateliti KH-11 imali sličnu konstrukciju i dimenzije. Ovi sateliti su umjesto fotografskog filma koristili [[CCD senzor]]e, preteče savremenih digitalnih kamera. Ruski izviđački sateliti sa sličnim mogućnostima uključuju serije [[Resurs-DK No. 1|Resurs-DK]] i [[Persona (satelit)|Persona]]. == Avioni == [[Datoteka:US Navy 040924-N-6213R-038 Intelligence Specialist 2nd Class Damon Jenkins of Los Angeles, Calif., reviews aerial reconnaissance imagery on a light table in the Carrier Intelligence Center (CVIC).jpg|mini|desno|300px|Pripadnik američke mornarice pregledava snimke izviđanja iz zraka na [[svjetlosni stol|svjetlosnom stolu]], 2004.]] Izviđački avioni koji lete na malim i velikim visinama već se više od jednog stoljeća koriste za prikupljanje obavještajnih podataka o protivniku. Među američkim izviđačkim avionima za letenje na velikim visinama ističu se [[Lockheed U-2]] i znatno brži [[Lockheed SR-71]], koji je povučen iz upotrebe 1999.<ref name="MiniMuseum_SR71">{{cite web |title=SR-71 Blackbird: The Fastest Plane in the Sky |website=Mini Museum |publisher=Mini Museum LLC |year=2020 |url=https://shop.minimuseum.com/blogs/articles/the-fastest-plane-in-the-sky |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavna prednost aviona u odnosu na satelite ogleda se u tome što obično pružaju detaljnije snimke te se mogu brže, češće i uz manje troškove usmjeriti iznad ciljanog područja. Njihov osnovni nedostatak jeste izloženost presretanju protivničke avijacije ili obaranju protivzračnim raketama, kao što je bio slučaj tokom [[Incident s izviđačkim avionom U-2 1960.|incidenta s avionom U-2 1960]]. Za potrebe fotoizviđanja i elektronskog (signalnog) izviđanja razvijene su i [[bespilotna letjelica|bespilotne letjelice]]. One višestruko povećavaju efikasnost oružanih snaga jer komandantima na ratištu omogućavaju stalni nadzor iz zraka, bez izlaganja ljudskih resursa opasnosti. == Sateliti == Iako je rezolucija satelitskih snimaka, napravljenih s udaljenosti od nekoliko stotina kilometara, obično slabija u odnosu na [[Aerofotografija|snimke iz zraka]], sateliti omogućavaju pokrivanje velikih prostranstava Zemljine površine – uključujući i neprijateljske teritorije – bez izlaganja ljudskih posada riziku od obaranja. [[Datoteka:TheGambitStoryPage154.png|mini|desno|300px|Prostorna rezolucija ostvarena satelitom KH-8]] Od početka svemirske ere, desetine država lansirale su stotine [[izviđački satelit|izviđačkih satelita]]. Sateliti namijenjeni fotoizviđanju obično su postavljani u [[Niska orbita oko Zemlje|niske orbite oko Zemlje]] s velikim nagibom, a ponekad i u [[Sunčevo-sinhrona orbita|Sunčevo-sinhrone orbite]]. Budući da su misije satelita s povratom fotografskog filma obično trajale kratko, oni su mogli koristiti orbite s niskim perigejom, na visinama od približno 100 do 200 km. Noviji sateliti koji koriste CCD senzore lansiraju se u više orbite, s perigejem na približno 250 do 300 km, što im omogućava višegodišnji boravak u orbiti Iako su tačna [[optička rezolucija|rezolucija]] i ostale tehničke karakteristike savremenih izviđačkih satelita klasifikovane kao tajna, one se mogu procijeniti na osnovu osnovnih zakona fizike. Najveća teoretski moguća rezolucija optičkog sistema s kružnim otvorom definisana je [[Ugaona rezolucija|Rayleighovim kriterijem]]: : <math>\sin \theta = 1.22 \frac{\lambda}{D}</math> Korištenjem odnosa: : <math>\sin \theta = \frac{\text{veličina}}{\text{udaljenost}}</math> dobija se: : <math>\text{veličina} = 1.22\frac{\lambda}{D}\text{udaljenost}</math> gdje ''θ'' označava ugaonu rezoluciju, ''λ'' [[valna dužina|valna dužina]] svjetlosti, a ''D'' objektiva ili primarnog ogledala. Kada bi [[svemirski teleskop Hubble]], čije primarno ogledalo ima prečnik od 2,4 m, bio usmjeren prema Zemlji, njegova rezolucija bila bi zbog [[difrakcija|difrakcije]] ograničena na više od 16 cm za zelenu svjetlost (''λ'' ≈ 550 nm) na njegovoj orbitalnoj visini od 590 km. To znači da takav teleskop s te visine ne bi mogao razlučiti objekte manje od 16 cm. Za savremene američke IMINT satelite pretpostavlja se prostorna rezolucija od oko 10 cm. Za razliku od prikaza u popularnoj kulturi, takva rezolucija omogućava identifikaciju vrsta vozila, ali ne i čitanje naslova u novinama.<ref name="FAS_IMINT_Resolution_1997">{{cite web |last=Pike |first=John |title=Resolution Comparison: Reading License Plates and Headlines |website=FAS Intelligence Resource Program |publisher=Federation of American Scientists (FAS) |date=1997 |url=https://irp.fas.org/imint/resolve5.htm |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Primarna svrha većine izviđačkih satelita jeste praćenje aktivnosti na površini Zemlje. Iako su se rezolucija i jasnoća snimaka tokom godina znatno poboljšale, njihova osnovna namjena ostala je uglavnom nepromijenjena. Satelitsko snimanje koristi se i za izradu detaljnih trodimenzionalnih karata za potrebe vojnih operacija i sistema za navođenje projektila, kao i za praćenje pojava koje nisu neposredno vidljive u optičkom dijelu spektra – poput procjene prinosa usjeva u određenoj državi ili toplotne energije koju emituju pojedina postrojenja. Neki multispektralni senzori, poput senzora za mjerenje toplotnog zračenja, više pripadaju [[Elektro-optički MASINT|elektro-optičkom MASINT-u]] nego IMINT-u u užem smislu Kao odgovor na prijetnju koju predstavljaju ovi izviđački sistemi iz svemira, [[Sjedinjene Američke Države]], [[Sovjetski Savez]] (odnosno [[Rusija]]), [[Kina]] i [[Indija]] razvili su [[Antisatelitsko oružje|antisatelitske sisteme]] namijenjene uništavanju neprijateljskih izviđačkih satelita.Ti sistemi mogu obuhvatati namjenske satelite za presretanje ili rakete lansirane sa Zemlje i iz zraka. Od 1985. na tržištu satelitskih snimaka prisutni su i komercijalni operateri. Među prvim takvim sistemima bili su francuski sateliti [[SPOT (satelit)|SPOT]], čija je prostorna rezolucija iznosila između 5 i 20 metara. Noviji komercijalni sateliti za snimanje visoke rezolucije, poput satelita [[TerraSAR-X]], [[IKONOS]], [[GeoEye|OrbView]], [[QuickBird]] i [[WorldView-1]], omogućili su državama, kompanijama i drugim korisnicima pristup satelitskim snimcima rezolucije od približno 0,5 do 4 metra. == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] d17miceslztgy48mmj77zsb67qqr39f 3917553 3917550 2026-08-11T08:40:42Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917553 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?'' [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. === Izviđački avioni nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:U-2 photo during Cuban Missile Crisis.jpg|mini|desno|300px|Sovjetski konvoj kamiona s raketama u blizini San Kristobala na Kubi, snimljen 14. oktobra 1962. avionom [[Lockheed U-2|U-2]]]] Neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], za izviđanje na velikim udaljenostima počeli su se koristiti prilagođeni mlazni bombarderi, kao što su [[English Electric Canberra]] i njegova američka varijanta [[Martin B-57 Canberra|Martin B-57]], koji su mogli letjeti na većim visinama i pri većim brzinama od protivničkih aviona.<ref name="MiGFlug_B57_Canberra">{{cite web |title=The Martin B-57 Canberra: the British bomber America made its own |website=MiGFlug Blog |url=https://migflug.com/aircraft/b-57-canberra/ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NASA_B57_History">{{cite web |author=National Aeronautics and Space Administration |title=A Brief History of the B-57 Canberra |website=NASA Johnson Space Center – Aircraft Operations |publisher=NASA |date=22. 1. 2024 |url=https://www.nasa.gov/specials/jsc-aircraft-ops/wb57-history.html |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sjedinjene Američke Države razvile su visoko specijalizovane i tajne strateške izviđačke avione, među kojima su bili [[Lockheed U-2]] i njegov nasljednik [[Lockheed SR-71]].<ref name="Dziak_EBSCO_SR71_2024">{{cite web |last=Dziak |first=Mark |title=Lockheed SR-71 Blackbird |website=EBSCO Research Starters (Science) |publisher=EBSCO Information Services |year=2024 |url=https://www.ebsco.com/research-starters/science/lockheed-sr-71-blackbird |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Upravljanje ovim avionima predstavljalo je izuzetno zahtjevan zadatak zbog njihovih velikih brzina i visina leta, visokog rizika od obaranja, kao i rizika od zarobljavanja posada i njihovog tretiranja kao [[špijun]]a. Zbog toga su posade ovih aviona pažljivo birane i posebno obučavane. Postoje navodi da su SAD krajem 1980-ih razvile hipersonični izviđački avion pod nazivom [[Aurora (avion)|Aurora]], koji je trebao zamijeniti SR-71.<ref name="Carlin_2024_Aurora">{{cite news |last=Carlin |first=Maya |title=The Mysterious SR-91 Aurora: America’s Hypersonic Secret? |journal=The National Interest |date=2024 |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/mysterious-sr-91-aurora-americas-hypersonic-secret-208486 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od početka 1960-ih, aktivnosti izviđanja iz zraka i satelitskog izviđanja u Sjedinjenim Američkim Državama koordiniše [[Nacionalni ured za izviđanje]].<ref name="Intelligence_gov_NRO">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=National Reconnaissance Office (NRO) |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/nro |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rana upotreba izviđačkih satelita === [[Datoteka:Irak-2002-Amirijah-satelitski-snimak-bs.png|thumb||mini|desno|300px|Institut za serum i vakcine u [[Al-Amirija|Al-Amiriji]] u Iraku, deklasifikovani satelitski snimak (GEOINT/IMINT) koji je Colin Powell predstavio [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti UN-a]] 5. februara 2003. u okviru izlaganja o navodnom iračkom programu oružja za masovno uništenje]] Prvi fotografski izviđački sateliti snimali su na klasični film koji se, nakon eksponiranja u orbiti, u posebnim kapsulama vraćao na Zemlju radi razvijanja. Sateliti su ostajali u orbiti danima, sedmicama ili mjesecima prije izbacivanja kapsula s filmom (tzv. povratne kapsule). Između 1959. i 1984. Sjedinjene Američke Države lansirale su oko 200 takvih satelita u okviru programa pod kodnim nazivima [[CORONA (satelit)|CORONA]] i [[KH-7 Gambit|GAMBIT]]. Njihova konačna prostorna rezolucija bila je bolja od 10 cm.<ref name="NRO_Gambit_Hexagon_2011">{{cite web |author=Center for the Study of National Reconnaissance |title=The Gambit and Hexagon Programs |url=http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915093330/http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |archive-date=15. 9. 2012 |website=National Reconnaissance Office (NRO) |year=2011 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prva uspješna operacija prikupljanja filma izvedena je 19. augusta 1960, kada je avion [[Fairchild C-119 Flying Boxcar|C-119]] u zraku presreo kapsulu s filmom iz operacije CORONA, vođene pod oznakom [[Discoverer 14]]. To je bilo prvo uspješno vraćanje filma iz satelita u Zemljinoj orbiti i prvo uspješno presretanje objekta pri povratku iz svemira.<ref name="N2YO_Discoverer_14">{{cite web |title=Discoverer 14 – Satellite Details and Real-Time Tracking |website=N2YO.com |publisher=N2YO Real-Time Satellite Tracking |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=00054 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog međusobne uslovljenosti širine vidnog polja i nivoa detalja, pojedini izviđački sateliti namjerno su pravljeni sa slabijom rezolucijom kako bi mogli snimati veća područja. Tako je program [[KH-5 ARGON]] imao prostornu rezoluciju od 140 metara i prvenstveno je služio za [[kartografija|kartografske]] potrebe. Između 1961. i 1994. [[Sovjetski Savez]] lansirao je oko 500 izviđačkih satelita u okviru programa [[Zenit (satelit)|Zenit]], koji su u kapsulama pod pritiskom na Zemlju vraćali i fotografski film i samu kameru. Američka serija satelita [[KH-11 KENNAN|KH-11]], čije je prvo lansiranje izvedeno 1976. godine, proizvedena je u kompaniji [[Lockheed Corporation|Lockheed]] – istoj kompaniji koja je izgradila [[Hubbleov svemirski teleskop]]. Hubbleov teleskop ima primarno ogledalo prečnika 2,4 metra, te se smatra da su sateliti KH-11 imali sličnu konstrukciju i dimenzije. Ovi sateliti su umjesto fotografskog filma koristili [[CCD senzor]]e, preteče savremenih digitalnih kamera. Ruski izviđački sateliti sa sličnim mogućnostima uključuju serije [[Resurs-DK No. 1|Resurs-DK]] i [[Persona (satelit)|Persona]]. == Avioni == [[Datoteka:US Navy 040924-N-6213R-038 Intelligence Specialist 2nd Class Damon Jenkins of Los Angeles, Calif., reviews aerial reconnaissance imagery on a light table in the Carrier Intelligence Center (CVIC).jpg|mini|desno|300px|Pripadnik američke mornarice pregledava snimke izviđanja iz zraka na [[svjetlosni stol|svjetlosnom stolu]], 2004.]] Izviđački avioni koji lete na malim i velikim visinama već se više od jednog stoljeća koriste za prikupljanje obavještajnih podataka o protivniku. Među američkim izviđačkim avionima za letenje na velikim visinama ističu se [[Lockheed U-2]] i znatno brži [[Lockheed SR-71]], koji je povučen iz upotrebe 1999.<ref name="MiniMuseum_SR71">{{cite web |title=SR-71 Blackbird: The Fastest Plane in the Sky |website=Mini Museum |publisher=Mini Museum LLC |year=2020 |url=https://shop.minimuseum.com/blogs/articles/the-fastest-plane-in-the-sky |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavna prednost aviona u odnosu na satelite ogleda se u tome što obično pružaju detaljnije snimke te se mogu brže, češće i uz manje troškove usmjeriti iznad ciljanog područja. Njihov osnovni nedostatak jeste izloženost presretanju protivničke avijacije ili obaranju protivzračnim raketama, kao što je bio slučaj tokom [[Incident s izviđačkim avionom U-2 1960.|incidenta s avionom U-2 1960]]. Za potrebe fotoizviđanja i elektronskog (signalnog) izviđanja razvijene su i [[bespilotna letjelica|bespilotne letjelice]]. One višestruko povećavaju efikasnost oružanih snaga jer komandantima na ratištu omogućavaju stalni nadzor iz zraka, bez izlaganja ljudskih resursa opasnosti. == Sateliti == Iako je rezolucija satelitskih snimaka, napravljenih s udaljenosti od nekoliko stotina kilometara, obično slabija u odnosu na [[Aerofotografija|snimke iz zraka]], sateliti omogućavaju pokrivanje velikih prostranstava Zemljine površine – uključujući i neprijateljske teritorije – bez izlaganja ljudskih posada riziku od obaranja. [[Datoteka:TheGambitStoryPage154.png|mini|desno|300px|Prostorna rezolucija ostvarena satelitom KH-8]] Od početka svemirske ere, desetine država lansirale su stotine [[izviđački satelit|izviđačkih satelita]]. Sateliti namijenjeni fotoizviđanju obično su postavljani u [[Niska orbita oko Zemlje|niske orbite oko Zemlje]] s velikim nagibom, a ponekad i u [[Sunčevo-sinhrona orbita|Sunčevo-sinhrone orbite]]. Budući da su misije satelita s povratom fotografskog filma obično trajale kratko, oni su mogli koristiti orbite s niskim perigejom, na visinama od približno 100 do 200 km. Noviji sateliti koji koriste CCD senzore lansiraju se u više orbite, s perigejem na približno 250 do 300 km, što im omogućava višegodišnji boravak u orbiti Iako su tačna [[optička rezolucija|rezolucija]] i ostale tehničke karakteristike savremenih izviđačkih satelita klasifikovane kao tajna, one se mogu procijeniti na osnovu osnovnih zakona fizike. Najveća teoretski moguća rezolucija optičkog sistema s kružnim otvorom definisana je [[Ugaona rezolucija|Rayleighovim kriterijem]]: : <math>\sin \theta = 1.22 \frac{\lambda}{D}</math> Korištenjem odnosa: : <math>\sin \theta = \frac{\text{veličina}}{\text{udaljenost}}</math> dobija se: : <math>\text{veličina} = 1.22\frac{\lambda}{D}\text{udaljenost}</math> gdje ''θ'' označava ugaonu rezoluciju, ''λ'' [[valna dužina|valna dužina]] svjetlosti, a ''D'' objektiva ili primarnog ogledala. Kada bi [[svemirski teleskop Hubble]], čije primarno ogledalo ima prečnik od 2,4 m, bio usmjeren prema Zemlji, njegova rezolucija bila bi zbog [[difrakcija|difrakcije]] ograničena na više od 16 cm za zelenu svjetlost (''λ'' ≈ 550 nm) na njegovoj orbitalnoj visini od 590 km. To znači da takav teleskop s te visine ne bi mogao razlučiti objekte manje od 16 cm. Za savremene američke IMINT satelite pretpostavlja se prostorna rezolucija od oko 10 cm. Za razliku od prikaza u popularnoj kulturi, takva rezolucija omogućava identifikaciju vrsta vozila, ali ne i čitanje naslova u novinama.<ref name="FAS_IMINT_Resolution_1997">{{cite web |last=Pike |first=John |title=Resolution Comparison: Reading License Plates and Headlines |website=FAS Intelligence Resource Program |publisher=Federation of American Scientists (FAS) |date=1997 |url=https://irp.fas.org/imint/resolve5.htm |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Primarna svrha većine izviđačkih satelita jeste praćenje aktivnosti na površini Zemlje. Iako su se rezolucija i jasnoća snimaka tokom godina znatno poboljšale, njihova osnovna namjena ostala je uglavnom nepromijenjena. Satelitsko snimanje koristi se i za izradu detaljnih trodimenzionalnih karata za potrebe vojnih operacija i sistema za navođenje projektila, kao i za praćenje pojava koje nisu neposredno vidljive u optičkom dijelu spektra – poput procjene prinosa usjeva u određenoj državi ili toplotne energije koju emituju pojedina postrojenja. Neki multispektralni senzori, poput senzora za mjerenje toplotnog zračenja, više pripadaju [[Elektro-optički MASINT|elektro-optičkom MASINT-u]] nego IMINT-u u užem smislu Kao odgovor na prijetnju koju predstavljaju ovi izviđački sistemi iz svemira, [[Sjedinjene Američke Države]], [[Sovjetski Savez]] (odnosno [[Rusija]]), [[Kina]] i [[Indija]] razvili su [[Antisatelitsko oružje|antisatelitske sisteme]] namijenjene uništavanju neprijateljskih izviđačkih satelita.Ti sistemi mogu obuhvatati namjenske satelite za presretanje ili rakete lansirane sa Zemlje i iz zraka. Od 1985. na tržištu satelitskih snimaka prisutni su i komercijalni operateri. Među prvim takvim sistemima bili su francuski sateliti [[SPOT (satelit)|SPOT]], čija je prostorna rezolucija iznosila između 5 i 20 metara. Noviji komercijalni sateliti za snimanje visoke rezolucije, poput satelita [[TerraSAR-X]], [[IKONOS]], [[GeoEye|OrbView]], [[QuickBird]] i [[WorldView-1]], omogućili su državama, kompanijama i drugim korisnicima pristup satelitskim snimcima rezolucije od približno 0,5 do 4 metra. == Metodologija analize == Vrijednost IMINT proizvoda određuje se prvenstveno odnosom između pravovremenosti i pouzdanosti, odnosno kvaliteta obavještajnog proizvoda. Kvalitet obavještajnih zaključaka koji se mogu izvesti analizom snimaka tradicionalno se povezuje s vremenom koje analitičar ima na raspolaganju za analizu određenog snimka ili skupa snimaka. Zbog toga [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Američka kopnena vojska]] analizu IMINT-a u svom terenskom priručniku dijeli na tri faze, na osnovu vremena utrošenog na obradu i interpretaciju.<ref name="US_Army_FM_2_0_2010">{{cite book |author=Headquarters, Department of the Army |title=Field Manual 2-0: Intelligence (FM 2-0) |publisher=Department of the Army |year=2010 |url=https://fas.org/irp/doddir/army/fm2-0.pdf |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Prva faza === Analiza snimaka u prvoj fazi vremenski je uslovljena i usmjerena na brzo iskorištavanje raspoloživih snimaka radi zadovoljavanja neposrednih obavještajnih potreba. Cilj ove faze jeste omogućiti komandantu ili donosiocima odluka pravovremeno donošenje vojne ili političke odluke. Zbog potrebe za izradom procjena u realnom vremenu, analiza u prvoj fazi rijetko se upoređuje s drugim raspoloživim obavještajnim izvorima. === Druga faza === Analiza snimaka u drugoj fazi usmjerena je na detaljniju obradu nedavno prikupljenih snimaka radi podrške donošenju kratkoročnih i srednjoročnih odluka. Kao i u prvoj fazi, proces se uglavnom pokreće na osnovu prioritetnih obavještajnih zahtjeva lokalnog komandanta, posebno u kontekstu izvođenja vojnih operacija. Za razliku od prve faze, u kojoj se može analizirati relativno mali broj snimaka ili čak pojedinačan snimak, druga faza obično zahtijeva pregled hronološkog niza snimaka prikupljenih tokom određenog vremenskog perioda. Time se omogućava praćenje dinamike promjena i uspostavljanje vremenskog konteksta za objekte ili aktivnosti od interesa. === Treća faza === Analiza snimaka u trećoj fazi provodi se radi pružanja odgovora na strateška obavještajna pitanja ili otkrivanja novih saznanja dubinskom analizom postojećih podataka. Ova faza se zasniva na korištenju obimnih arhiva ranije prikupljenih snimaka i pristupu različitim sporednim izvorima informacija. Analiza u trećoj fazi integriše pomoćne podatke i saznanja od drugih obavještajnih metoda (poput [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]]-a ili [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]]-a), te se stoga uglavnom provodi u okviru multidisciplinarnih timova koji objedinjuju podatke iz više izvora. Analiza snimaka na ovom nivou najčešće je usmjerena na stvaranje [[Geoprostorni obavještajni podaci|geoprostornih obavještajnih podataka]] (GEOINT). == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] d6e4o3oswxcoh43fy74w644sc7ea61x 3917554 3917553 2026-08-11T08:56:30Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3917554 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:FIFTH AIR FORCE, KOREA-With a photograph of a Communist gun position in front of him, Sgt. James E. Kindseth moves... - NARA - 542277 - restored.jpg|mini|desno|300px|Fotografski analitičar Petog zrakoplovnog korpusa istražuje položaje protivavionskih baterija radi planiranja napada na neprijateljske snage tokom [[Korejski rat|Korejskog rata]]]] '''Obavještajni podaci iz snimaka''' ('''IMINT''', od {{en|imagery intelligence}}) predstavljaju obavještajnu metodu koja se zasniva na prikupljanju, analizi i obradi snimaka radi utvrđivanja informacija od [[obavještajna procjena|obavještajnog značaja]].<ref name="US_Army_FM2_0_Chap7">{{cite report |author=Headquarters, Department of the Army |title=FM 2-0: Intelligence Chapter 7: Imagery Intelligence |type=Field Manual |number=FM 2-0 |publisher=Department of the Army |year=2004 |url=https://www.globalsecurity.org/intell/library/policy/army/fm/2-0/chap7.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Za potrebe [[vojno-obavještajni rad|vojno-obavještajnog rada]], snimci se najčešće prikupljaju putem [[satelitski snimak|satelitskih snimaka]] i [[Aerofotografija|fotografisanja iz zraka]]. Uspješna primjena IMINT-a zavisi od efikasnog [[upravljanje prikupljanjem obavještajnih podataka|upravljanja prikupljanjem obavještajnih podataka]], kojim se određuju potrebe za informacijama i usmjeravaju sredstva za njihovo prikupljanje. IMINT se može kombinovati s drugim obavještajnim metodama, uključujući [[Mjerenje i potpis|mjerenje i određivanje karakteristika]] (MASINT), koje koristi elektrooptičke, radarske i druge senzore.<ref name="Kuperman_1997">{{cite conference |last=Kuperman |first=G. G. |title=Human system interface (HSI) issues in assisted target recognition (ASTR) |book-title=Proceedings of the IEEE 1997 National Aerospace and Electronics Conference. NAECON 1997 |volume=1 |publisher=IEEE |location=Dayton, OH, USA |year=1997 |pages=37–48 |doi=10.1109/NAECON.1997.617759 |isbn=978-0-7803-3725-1 |url=https://ieeexplore.ieee.org/document/617759 |url-access=subscription |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Historija == === Počeci === {{Glavni|Izviđanje iz zraka#Historija}} {{Također pogledajte|Aerofotografija#Historija}} [[Datoteka:Lockheed 12A G-AGTL Ringway 14.04.58 edited-2.jpg|mini|desno|300px|[[Lockheed 12]]A [[Sidney Cotton|Sidneya Cottona]], kojim je 1940. izveo brzi izviđački let]] Iako se [[aerofotografija]] u velikoj mjeri koristila već tokom [[Zračno izviđanje u Prvom svjetskom ratu|Prvog svjetskog rata]], specijalizovane operacije prikupljanja obavještajnih podataka iz snimaka razvijene su tek tokom [[Zračno izviđanje u Drugom svjetskom ratu|Drugog svjetskog rata]]. Dobijanje snimaka visoke kvalitete omogućeno je nizom tehnoloških inovacija u deceniji koja je prethodila ratu. Godine 1928. [[RAF]] je razvio električni sistem grijanja aerokamera. Time je izviđačkim avionima omogućeno fotografisanje s velikih visina bez opasnosti od zamrzavanja dijelova kamere.<ref name="Osborn_Yeovil_Zeppelins">{{cite web |last=Osborn |first=Bob |title=Aerial Reconnaissance in preparation for the Second World War |website=Yeovil's Virtual Museum |url=https://www.yeovilhistory.info/zeppelin.htm |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1939. [[Sidney Cotton]] i i poručnik avijacije Maurice Longbottom iz [[RAF]]-a predložili su da se zadaci izviđanja iz zraka povjere manjim i bržim avionima koji bi se oslanjali na veliku brzinu te izbjeglo otkrivanje i presretanje. Predložili su upotrebu aviona [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kojima bi se uklonili naoružanje i radio-oprema, a ugradili dodatni rezervoari za gorivo i kamere. To je dovelo do razvoja izviđačkih varijanti aviona [[Supermarine Spitfire (rane varijante s motorom Merlin)|Spitfire PR]]. Sa uklonjenim naoružanjem, ovi avioni su dostizali maksimalnu brzinu od 637 km/h na visini od 9.100 metara.<ref name="Taylor_Mondey_1972">{{cite book |last1=Taylor |first1=John W. R. |last2=Mondey |first2=David |title=Spies in the Sky |publisher=Scribner |year=1972 |isbn=978-0-684-13162-7 |url=https://books.google.ba/books/about/Spies_in_the_Sky.html?id=_jtQAQAAIAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Korišteni su u operacijama fotoizviđanja, a bili su opremljeni sa pet kamera koje su imale sistem grijanja radi osiguranja kvaliteta snimaka.<ref name="Cotton_Barker_1969">{{cite book |last1=Cotton |first1=Sidney |last2=Barker |first2=Ralph |title=Aviator Extraordinary: The Sidney Cotton Story |publisher=Chatto & Windus |year=1969 |isbn=978-0-7011-1334-6 |url=https://books.google.ba/books?id=TUHbAAAAMAAJ |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sistematsko prikupljanje i tumačenje velike količine podataka dobivenih zračnim izviđanjem ubrzo je postalo od presudnog značaja. Od 1941. baza [[RAF Medmenham]] djelovala je kao glavni centar za interpretaciju fotografskih obavještajnih podataka prikupljenih u evropskomm, mediteranskom i bliskoistočnom ratištu.<ref name="Taylor_Mondey_1972" /><ref name="Bucks_Unlocking_Past_Medmenham">{{cite web |author=Buckinghamshire County Council |title=Unlocking Buckinghamshire's Past: Danesfield House, Medmenham (Secret War) |url=https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid='TBC563' |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120816022825/https://ubp.buckscc.gov.uk/SingleResult.aspx?uid=%27TBC563%27 |archive-date=16. 8. 2012 |website=Unlocking Buckinghamshire's Past |year=2011 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Centralna jedinica za interpretaciju (CIU) spojena je 1942. s Odsjekom za procjenu štete Bombarderske komande i Odsjekom za noćnu fotointerpretaciju 3. fotoizviđačke jedinice u bazi [[RAF Oakington]].<ref name="NCAP_ACIU_Fonds_2010">{{cite web |author=National Collection of Aerial Photography |title=Allied Central Interpretation Unit (ACIU) – Archive Fonds (Ref No: GB 551 NCAP/17) |url=http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130312151307/http://aerial.rcahms.gov.uk/isadg/isadg.php?refNo=GB_551_NCAP%2F17 |archive-date=12. 3. 2013 |website=National Collection of Aerial Photography / RCAHMS |year=2010 |access-date=10. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom 1942. i 1943. godine CIU je postepeno proširivao obim svojih aktivnosti, učestvujući u planiranju gotovo svih vojnih operacija i različitih segmenata [[Obavještajni rad|obavještajnog rada]]. Do 1945. godine u jedinicu je dnevno pristizalo u prosjeku 25.000 negativa i 60.000 fotografija, dok je tokom čitavog rata izrađeno ukupno 36 miliona fotografskih snimaka. Do [[Dan pobjede u Evropi|Dana pobjede nad fašizmom]], arhiva fotografskih snimaka – koja je obuhvatala materijale iz cijelog svijeta – sadržavala je 5 miliona fotografija na osnovu kojih je izrađeno 40.000 obavještajnih izvještaja. Američki kadar činio je sve veći udio u sastavu CIU-a, što je formalizovano 1. maja 1944. preimenovanjem jedinice u Savezničku centralnu jedinicu za interpretaciju ({{en|Allied Central Interpretation Unit}}, ACIU). Jedinica je u tom periodu brojala više od 1.700 pripadnika. Znatan broj fotointerpretatora regrutovan je iz holivudskih filmskih studija, među kojima je bio i [[Xavier Atencio]]. U jedinici su kao stručnjaci za tumačenje fotografija radila i dvojica istaknutih arheologa: [[Dorothy Garrod]], prva žena koja je postala profesorica i šefica katedre na univerzitetima u [[Univerzitet u Oxfordu|Oxfordu]] i [[Cambridge]]u, i [[Glyn Daniel]], koji je kasnije postao poznat kao voditelj televizijskog kviza ''Animal, Vegetable or Mineral?'' [[Datoteka:Peenemunde test stand VII.jpg|mini|desno|300px|[[Aerofotografija]] raketnog ispitnog poligona VII u Istraživačkom centru "Peenemünde"]] Aerofotografije koje je izrađivao [[Sidney Cotton]] bile su tehnološki veoma napredne za svoje vrijeme. Zajedno s ostalim pripadnicima svoje izviđačke eskadrile, razvio je metode fotografisanja s velikih visina i pri velikim brzinama, koje su imale važnu ulogu u otkrivanju položaja brojnih strateških vojnih i obavještajnih ciljeva. Cotton je također radio na razvoju prototipa specijalizovanog izviđačkog aviona i unapređenju fotografske opreme. Na vrhuncu aktivnosti, britanski izviđački letovi dnevno su dostavljali do 50.000 snimaka za interpretaciju. Za uspjeh rada u Medmenhamu naročito je bila važna primjena [[Stereoskopija|stereoskopskih snimaka]], pri čemu je preklapanje susjednih fotografija iznosilo tačno 60%. Upravo je detaljna analiza u Medmenhamu omogućila izvođenje velikih operacija, uključujući napade 1943. na Istraživački centar "Peenemünde" i postrojenja za razvoj raketa [[V-2]], uprkos ranijim sumnjama u postojanje i napredak njemačke raketne tehnologije. Kasnije su izvedeni napadi i na predviđene lansirne položaje u [[Wizernes]]u, kao i na još 96 lokacija u sjevernoj [[Francuska|Francuskoj]]. Smatra se da je najveći operativni uspjeh Medmenhama bila [[Operacija "Crossbow"]], koja je od 23. decembra 1943. dovela do uništavanja infrastrukture za proizvodnju i lansiranje letećih bombi [[V-1]] u sjevernoj Francuskoj.<ref name="BBC_Operation_Crossbow">{{cite episode |title=Operation Crossbow |series=BBC Documentaries |network=BBC Two |publisher=British Broadcasting Corporation (BBC) |date=2011 |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b011cr8f |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema navodima obavještajnog analitičara [[Reginald Victor Jones|R. V. Jonesa]], fotografije su korištene za utvrđivanje dimenzija i karakterističnih mehanizama za lansiranje kako za leteće bombe V-1, tako i za rakete V-2. === Izviđački avioni nakon Drugog svjetskog rata === [[Datoteka:U-2 photo during Cuban Missile Crisis.jpg|mini|desno|300px|Sovjetski konvoj kamiona s raketama u blizini San Kristobala na Kubi, snimljen 14. oktobra 1962. avionom [[Lockheed U-2|U-2]]]] Neposredno nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]], za izviđanje na velikim udaljenostima počeli su se koristiti prilagođeni mlazni bombarderi, kao što su [[English Electric Canberra]] i njegova američka varijanta [[Martin B-57 Canberra|Martin B-57]], koji su mogli letjeti na većim visinama i pri većim brzinama od protivničkih aviona.<ref name="MiGFlug_B57_Canberra">{{cite web |title=The Martin B-57 Canberra: the British bomber America made its own |website=MiGFlug Blog |url=https://migflug.com/aircraft/b-57-canberra/ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="NASA_B57_History">{{cite web |author=National Aeronautics and Space Administration |title=A Brief History of the B-57 Canberra |website=NASA Johnson Space Center – Aircraft Operations |publisher=NASA |date=22. 1. 2024 |url=https://www.nasa.gov/specials/jsc-aircraft-ops/wb57-history.html |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sjedinjene Američke Države razvile su visoko specijalizovane i tajne strateške izviđačke avione, među kojima su bili [[Lockheed U-2]] i njegov nasljednik [[Lockheed SR-71]].<ref name="Dziak_EBSCO_SR71_2024">{{cite web |last=Dziak |first=Mark |title=Lockheed SR-71 Blackbird |website=EBSCO Research Starters (Science) |publisher=EBSCO Information Services |year=2024 |url=https://www.ebsco.com/research-starters/science/lockheed-sr-71-blackbird |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Upravljanje ovim avionima predstavljalo je izuzetno zahtjevan zadatak zbog njihovih velikih brzina i visina leta, visokog rizika od obaranja, kao i rizika od zarobljavanja posada i njihovog tretiranja kao [[špijun]]a. Zbog toga su posade ovih aviona pažljivo birane i posebno obučavane. Postoje navodi da su SAD krajem 1980-ih razvile hipersonični izviđački avion pod nazivom [[Aurora (avion)|Aurora]], koji je trebao zamijeniti SR-71.<ref name="Carlin_2024_Aurora">{{cite news |last=Carlin |first=Maya |title=The Mysterious SR-91 Aurora: America’s Hypersonic Secret? |journal=The National Interest |date=2024 |url=https://nationalinterest.org/blog/buzz/mysterious-sr-91-aurora-americas-hypersonic-secret-208486 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Od početka 1960-ih, aktivnosti izviđanja iz zraka i satelitskog izviđanja u Sjedinjenim Američkim Državama koordiniše [[Nacionalni ured za izviđanje]].<ref name="Intelligence_gov_NRO">{{cite web |author=Office of the Director of National Intelligence |title=National Reconnaissance Office (NRO) |website=Intelligence.gov |publisher=Office of the Director of National Intelligence |url=https://www.intelligence.gov/how-the-ic-works/our-organizations/nro |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Rana upotreba izviđačkih satelita === [[Datoteka:Irak-2002-Amirijah-satelitski-snimak-bs.png|thumb||mini|desno|300px|Institut za serum i vakcine u [[Al-Amirija|Al-Amiriji]] u Iraku, deklasifikovani satelitski snimak (GEOINT/IMINT) koji je Colin Powell predstavio [[Vijeće sigurnosti Ujedinjenih nacija|Vijeću sigurnosti UN-a]] 5. februara 2003. u okviru izlaganja o navodnom iračkom programu oružja za masovno uništenje]] Prvi fotografski izviđački sateliti snimali su na klasični film koji se, nakon eksponiranja u orbiti, u posebnim kapsulama vraćao na Zemlju radi razvijanja. Sateliti su ostajali u orbiti danima, sedmicama ili mjesecima prije izbacivanja kapsula s filmom (tzv. povratne kapsule). Između 1959. i 1984. Sjedinjene Američke Države lansirale su oko 200 takvih satelita u okviru programa pod kodnim nazivima [[CORONA (satelit)|CORONA]] i [[KH-7 Gambit|GAMBIT]]. Njihova konačna prostorna rezolucija bila je bolja od 10 cm.<ref name="NRO_Gambit_Hexagon_2011">{{cite web |author=Center for the Study of National Reconnaissance |title=The Gambit and Hexagon Programs |url=http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120915093330/http://www.nro.gov/history/csnr/gambhex/index.html |archive-date=15. 9. 2012 |website=National Reconnaissance Office (NRO) |year=2011 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prva uspješna operacija prikupljanja filma izvedena je 19. augusta 1960, kada je avion [[Fairchild C-119 Flying Boxcar|C-119]] u zraku presreo kapsulu s filmom iz operacije CORONA, vođene pod oznakom [[Discoverer 14]]. To je bilo prvo uspješno vraćanje filma iz satelita u Zemljinoj orbiti i prvo uspješno presretanje objekta pri povratku iz svemira.<ref name="N2YO_Discoverer_14">{{cite web |title=Discoverer 14 – Satellite Details and Real-Time Tracking |website=N2YO.com |publisher=N2YO Real-Time Satellite Tracking |url=https://www.n2yo.com/satellite/?s=00054 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Zbog međusobne uslovljenosti širine vidnog polja i nivoa detalja, pojedini izviđački sateliti namjerno su pravljeni sa slabijom rezolucijom kako bi mogli snimati veća područja. Tako je program [[KH-5 ARGON]] imao prostornu rezoluciju od 140 metara i prvenstveno je služio za [[kartografija|kartografske]] potrebe. Između 1961. i 1994. [[Sovjetski Savez]] lansirao je oko 500 izviđačkih satelita u okviru programa [[Zenit (satelit)|Zenit]], koji su u kapsulama pod pritiskom na Zemlju vraćali i fotografski film i samu kameru. Američka serija satelita [[KH-11 KENNAN|KH-11]], čije je prvo lansiranje izvedeno 1976. godine, proizvedena je u kompaniji [[Lockheed Corporation|Lockheed]] – istoj kompaniji koja je izgradila [[Hubbleov svemirski teleskop]]. Hubbleov teleskop ima primarno ogledalo prečnika 2,4 metra, te se smatra da su sateliti KH-11 imali sličnu konstrukciju i dimenzije. Ovi sateliti su umjesto fotografskog filma koristili [[CCD senzor]]e, preteče savremenih digitalnih kamera. Ruski izviđački sateliti sa sličnim mogućnostima uključuju serije [[Resurs-DK No. 1|Resurs-DK]] i [[Persona (satelit)|Persona]]. == Avioni == [[Datoteka:US Navy 040924-N-6213R-038 Intelligence Specialist 2nd Class Damon Jenkins of Los Angeles, Calif., reviews aerial reconnaissance imagery on a light table in the Carrier Intelligence Center (CVIC).jpg|mini|desno|300px|Pripadnik američke mornarice pregledava snimke izviđanja iz zraka na [[svjetlosni stol|svjetlosnom stolu]], 2004.]] Izviđački avioni koji lete na malim i velikim visinama već se više od jednog stoljeća koriste za prikupljanje obavještajnih podataka o protivniku. Među američkim izviđačkim avionima za letenje na velikim visinama ističu se [[Lockheed U-2]] i znatno brži [[Lockheed SR-71]], koji je povučen iz upotrebe 1999.<ref name="MiniMuseum_SR71">{{cite web |title=SR-71 Blackbird: The Fastest Plane in the Sky |website=Mini Museum |publisher=Mini Museum LLC |year=2020 |url=https://shop.minimuseum.com/blogs/articles/the-fastest-plane-in-the-sky |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Glavna prednost aviona u odnosu na satelite ogleda se u tome što obično pružaju detaljnije snimke te se mogu brže, češće i uz manje troškove usmjeriti iznad ciljanog područja. Njihov osnovni nedostatak jeste izloženost presretanju protivničke avijacije ili obaranju protivzračnim raketama, kao što je bio slučaj tokom [[Incident s izviđačkim avionom U-2 1960.|incidenta s avionom U-2 1960]]. Za potrebe fotoizviđanja i elektronskog (signalnog) izviđanja razvijene su i [[bespilotna letjelica|bespilotne letjelice]]. One višestruko povećavaju efikasnost oružanih snaga jer komandantima na ratištu omogućavaju stalni nadzor iz zraka, bez izlaganja ljudskih resursa opasnosti. == Sateliti == Iako je rezolucija satelitskih snimaka, napravljenih s udaljenosti od nekoliko stotina kilometara, obično slabija u odnosu na [[Aerofotografija|snimke iz zraka]], sateliti omogućavaju pokrivanje velikih prostranstava Zemljine površine – uključujući i neprijateljske teritorije – bez izlaganja ljudskih posada riziku od obaranja. [[Datoteka:TheGambitStoryPage154.png|mini|desno|300px|Prostorna rezolucija ostvarena satelitom KH-8]] Od početka svemirske ere, desetine država lansirale su stotine [[izviđački satelit|izviđačkih satelita]]. Sateliti namijenjeni fotoizviđanju obično su postavljani u [[Niska orbita oko Zemlje|niske orbite oko Zemlje]] s velikim nagibom, a ponekad i u [[Sunčevo-sinhrona orbita|Sunčevo-sinhrone orbite]]. Budući da su misije satelita s povratom fotografskog filma obično trajale kratko, oni su mogli koristiti orbite s niskim perigejom, na visinama od približno 100 do 200 km. Noviji sateliti koji koriste CCD senzore lansiraju se u više orbite, s perigejem na približno 250 do 300 km, što im omogućava višegodišnji boravak u orbiti Iako su tačna [[optička rezolucija|rezolucija]] i ostale tehničke karakteristike savremenih izviđačkih satelita klasifikovane kao tajna, one se mogu procijeniti na osnovu osnovnih zakona fizike. Najveća teoretski moguća rezolucija optičkog sistema s kružnim otvorom definisana je [[Ugaona rezolucija|Rayleighovim kriterijem]]: : <math>\sin \theta = 1.22 \frac{\lambda}{D}</math> Korištenjem odnosa: : <math>\sin \theta = \frac{\text{veličina}}{\text{udaljenost}}</math> dobija se: : <math>\text{veličina} = 1.22\frac{\lambda}{D}\text{udaljenost}</math> gdje ''θ'' označava ugaonu rezoluciju, ''λ'' [[valna dužina|valna dužina]] svjetlosti, a ''D'' objektiva ili primarnog ogledala. Kada bi [[svemirski teleskop Hubble]], čije primarno ogledalo ima prečnik od 2,4 m, bio usmjeren prema Zemlji, njegova rezolucija bila bi zbog [[difrakcija|difrakcije]] ograničena na više od 16 cm za zelenu svjetlost (''λ'' ≈ 550 nm) na njegovoj orbitalnoj visini od 590 km. To znači da takav teleskop s te visine ne bi mogao razlučiti objekte manje od 16 cm. Za savremene američke IMINT satelite pretpostavlja se prostorna rezolucija od oko 10 cm. Za razliku od prikaza u popularnoj kulturi, takva rezolucija omogućava identifikaciju vrsta vozila, ali ne i čitanje naslova u novinama.<ref name="FAS_IMINT_Resolution_1997">{{cite web |last=Pike |first=John |title=Resolution Comparison: Reading License Plates and Headlines |website=FAS Intelligence Resource Program |publisher=Federation of American Scientists (FAS) |date=1997 |url=https://irp.fas.org/imint/resolve5.htm |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Primarna svrha većine izviđačkih satelita jeste praćenje aktivnosti na površini Zemlje. Iako su se rezolucija i jasnoća snimaka tokom godina znatno poboljšale, njihova osnovna namjena ostala je uglavnom nepromijenjena. Satelitsko snimanje koristi se i za izradu detaljnih trodimenzionalnih karata za potrebe vojnih operacija i sistema za navođenje projektila, kao i za praćenje pojava koje nisu neposredno vidljive u optičkom dijelu spektra – poput procjene prinosa usjeva u određenoj državi ili toplotne energije koju emituju pojedina postrojenja. Neki multispektralni senzori, poput senzora za mjerenje toplotnog zračenja, više pripadaju [[Elektro-optički MASINT|elektro-optičkom MASINT-u]] nego IMINT-u u užem smislu Kao odgovor na prijetnju koju predstavljaju ovi izviđački sistemi iz svemira, [[Sjedinjene Američke Države]], [[Sovjetski Savez]] (odnosno [[Rusija]]), [[Kina]] i [[Indija]] razvili su [[Antisatelitsko oružje|antisatelitske sisteme]] namijenjene uništavanju neprijateljskih izviđačkih satelita.Ti sistemi mogu obuhvatati namjenske satelite za presretanje ili rakete lansirane sa Zemlje i iz zraka. Od 1985. na tržištu satelitskih snimaka prisutni su i komercijalni operateri. Među prvim takvim sistemima bili su francuski sateliti [[SPOT (satelit)|SPOT]], čija je prostorna rezolucija iznosila između 5 i 20 metara. Noviji komercijalni sateliti za snimanje visoke rezolucije, poput satelita [[TerraSAR-X]], [[IKONOS]], [[GeoEye|OrbView]], [[QuickBird]] i [[WorldView-1]], omogućili su državama, kompanijama i drugim korisnicima pristup satelitskim snimcima rezolucije od približno 0,5 do 4 metra. == Metodologija analize == Vrijednost IMINT proizvoda određuje se prvenstveno odnosom između pravovremenosti i pouzdanosti, odnosno kvaliteta obavještajnog proizvoda. Kvalitet obavještajnih zaključaka koji se mogu izvesti analizom snimaka tradicionalno se povezuje s vremenom koje analitičar ima na raspolaganju za analizu određenog snimka ili skupa snimaka. Zbog toga [[Kopnena vojska Sjedinjenih Američkih Država|Američka kopnena vojska]] analizu IMINT-a u svom terenskom priručniku dijeli na tri faze, na osnovu vremena utrošenog na obradu i interpretaciju.<ref name="US_Army_FM_2_0_2010">{{cite book |author=Headquarters, Department of the Army |title=Field Manual 2-0: Intelligence (FM 2-0) |publisher=Department of the Army |year=2010 |url=https://fas.org/irp/doddir/army/fm2-0.pdf |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Prva faza === Analiza snimaka u prvoj fazi vremenski je uslovljena i usmjerena na brzo iskorištavanje raspoloživih snimaka radi zadovoljavanja neposrednih obavještajnih potreba. Cilj ove faze jeste omogućiti komandantu ili donosiocima odluka pravovremeno donošenje vojne ili političke odluke. Zbog potrebe za izradom procjena u realnom vremenu, analiza u prvoj fazi rijetko se upoređuje s drugim raspoloživim obavještajnim izvorima. === Druga faza === Analiza snimaka u drugoj fazi usmjerena je na detaljniju obradu nedavno prikupljenih snimaka radi podrške donošenju kratkoročnih i srednjoročnih odluka. Kao i u prvoj fazi, proces se uglavnom pokreće na osnovu prioritetnih obavještajnih zahtjeva lokalnog komandanta, posebno u kontekstu izvođenja vojnih operacija. Za razliku od prve faze, u kojoj se može analizirati relativno mali broj snimaka ili čak pojedinačan snimak, druga faza obično zahtijeva pregled hronološkog niza snimaka prikupljenih tokom određenog vremenskog perioda. Time se omogućava praćenje dinamike promjena i uspostavljanje vremenskog konteksta za objekte ili aktivnosti od interesa. === Treća faza === Analiza snimaka u trećoj fazi provodi se radi pružanja odgovora na strateška obavještajna pitanja ili otkrivanja novih saznanja dubinskom analizom postojećih podataka. Ova faza se zasniva na korištenju obimnih arhiva ranije prikupljenih snimaka i pristupu različitim sporednim izvorima informacija. Analiza u trećoj fazi integriše pomoćne podatke i saznanja od drugih obavještajnih metoda (poput [[Obavještajni podaci dobiveni presretanjem signala|SIGINT]]-a ili [[Ljudski obavještajni izvori|HUMINT]]-a), te se stoga uglavnom provodi u okviru multidisciplinarnih timova koji objedinjuju podatke iz više izvora. Analiza snimaka na ovom nivou najčešće je usmjerena na stvaranje [[Geoprostorni obavještajni podaci|geoprostornih obavještajnih podataka]] (GEOINT). == Također pogledajte == * [[Arthur C. Lundahl]] * [[Odbrambena obavještajna i geoprostorna organizacija]] (DIGO) * [[Odbrambeni obavještajni fuzijski centar]] * [[Dino Brugioni|Dino A. Brugioni]] * [[Prve fotografije Zemlje iz svemira]] * [[Geografski informacijski sistemi u geoprostornom obavještavanju|GIS u GEOINT-u]] * [[Geoprostorni obavještajni podaci]] (GEOINT) * [[Nacionalna zbirka fotografija iz zraka]] (NCAP) * [[Obavještajna služba RAF-a]] * [[Sentient (sistem obavještajne analize)]] == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Beitler |first=Stephen S. |chapter=Imagery Intelligence |title=The Military Intelligence Community |publisher=Routledge |year=2019 |pages=71–86}} * {{cite journal |last=Caddell |first=Joseph W., Jr. |title=Corona over Cuba: The Missile Crisis and the Early Limitations of Satellite Imagery Intelligence |journal=Intelligence and National Security |volume=31 |issue=3 |year=2016 |pages=416–438 |url=https://www.researchgate.net/profile/Joseph-Caddell/publication/273520282_Corona_over_Cuba_The_Missile_Crisis_and_the_Early_Limitations_of_Satellite_Imagery_Intelligence/links/5cb4b792a6fdcc1d4997886d/Corona-over-Cuba-The_Missile-Crisis-and-the-Early-Limitations-of-Satellite-Imagery-Intelligence.pdf}} * {{cite journal |last=Davies |first=Philip H. J. |title=Imagery in the UK: Britain's troubled imagery intelligence architecture |journal=Review of International Studies |volume=35 |issue=4 |year=2009 |pages=957–969 |url=https://bura.brunel.ac.uk/bitstream/2438/8275/2/Fulltext.pdf}} * {{cite journal |last=Diamond |first=John M. |title=Re-examining problems and prospects in US imagery intelligence |journal=International Journal of Intelligence and CounterIntelligence |volume=14 |issue=1 |year=2001 |pages=1–24}} * {{cite journal |last=Dupré |first=Robert E. |title=Guide to imagery intelligence |journal=Intelligencer: Journal Of US Intelligence Studies |volume=18 |issue=2 |year=2011 |pages=61–64 |url=https://www.afio.com/publications/Dupre_IMINT_in_AFIO_INTEL_WinterSpring2011.pdf}} * {{cite book |editor-last1=Firschein |editor-first1=Oscar |editor-last2=Strat |editor-first2=Thomas M. |title=RADIUS: Image understanding for imagery intelligence |publisher=Morgan Kaufmann |year=1997}} * {{cite book |last=Jenkins |first=Peter |title=Covert Imagery |publisher=Intel Publishing UK |isbn=978-0-9535378-5-3}} * {{cite book |last=McAuley |first=Cheryl D. |title=Strategic implications of imagery intelligence |publisher=Army War College |year=2005 |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA432777.pdf}} * {{cite report |last1=Quiñones |first1=Maya |last2=Gould |first2=William |last3=Rodríguez-Pedraza |first3=Carlos D. |title=Geospatial Data Availability for Haiti |publisher=United States Department of Agriculture |date=2007 |url=https://fas.org/irp/imint/haiti.pdf }} * {{cite journal |last1=Ułanowicz |first1=Leszek |last2=Sabak |first2=Ryszard |title=Unmanned aerial vehicles supporting imagery intelligence using the structured light technology |journal=Archives of Transport |volume=58 |year=2021 |url=https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-8dff13bf-1b22-42d3-a564-7903e1a4ae4c/c/at2021_2_ulanowicz_unmanned.pdf}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=NV5EbV43dZg Fotografsko-obavještajni rad u bombarderskoj avijaciji] na [[YouTube]]u {{en simbol}} * [http://www.globalsecurity.org/intell/library/imint/imint_101.htm Uvod u slikovno obavještavanje putem GlobalSecurityja] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20090312075910/http://globalcollab.org/Nautilus/australia/australian-defence-facilities/australian-defence-satellite-communications-station-geraldton/australian-defence-satellite-communications-station Australska odbrambena satelitska komunikacijska stanica, Geraldton] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20090212230313/http://www.globalcollab.org/Nautilus/australia/australian-defence-facilities/pine-gap Zajednički australsko-američki obavještajni objekat – Pine Gap] {{en simbol}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Metode prikupljanja obavještajnih podataka]] [[Kategorija:Fotografija po žanru]] [[Kategorija:Izviđanje iz zraka]] bm57zxuirr6bkyfwjrt6jyfgfdn6358 14 536528 3917507 2026-08-10T23:48:19Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{Glavni|Spisak metoda prikupljanja obavještajnih podataka}} {{Također pogledajte|Obavještajna analiza}} [[Kategorija:Špijunaža]] [[Kategorija:Obavještajna procjena]] 3917507 wikitext text/x-wiki {{Glavni|Spisak metoda prikupljanja obavještajnih podataka}} {{Također pogledajte|Obavještajna analiza}} [[Kategorija:Špijunaža]] [[Kategorija:Obavještajna procjena]] 7sjmvsy466hgc4w6q92qiv80jdiwa4a 14 536529 3917508 2026-08-10T23:53:31Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{Glavni}} {{Commons category|Intelligence (information gathering)}} [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Evaluacija]] [[Kategorija:Obavještajne operacije po vrsti]] 3917508 wikitext text/x-wiki {{Glavni}} {{Commons category|Intelligence (information gathering)}} [[Kategorija:Prikupljanje podataka]] [[Kategorija:Evaluacija]] [[Kategorija:Obavještajne operacije po vrsti]] 4ikhezvb8ppic75e96stzj7sga9fsn6 0 536530 3917515 2026-08-11T00:19:30Z ~2026-43978-84 184595 Nova stranica: Šefik Kurdić (Piljužići kod Tešnja, 6. april 1958) bosanskohercegovački je islamski teolog, profesor, autor i prevodilac. Njegovo glavno područje akademskog rada obuhvata hadis i hadiske znanosti te da'wu. Više decenija bio je profesor na Islamskom pedagoškom fakultetu Univerziteta u Zenici. '''Rani život i obrazovanje''' Kurdić je rođen 6. aprila 1958. godine u Piljužićima kod Tešnja. Nakon osnovnog obrazovanja završio je Gazi Husrev-begovu medresu u Sa... 3917515 wikitext text/x-wiki Šefik Kurdić (Piljužići kod Tešnja, 6. april 1958) bosanskohercegovački je islamski teolog, profesor, autor i prevodilac. Njegovo glavno područje akademskog rada obuhvata hadis i hadiske znanosti te da'wu. Više decenija bio je profesor na Islamskom pedagoškom fakultetu Univerziteta u Zenici. '''Rani život i obrazovanje''' Kurdić je rođen 6. aprila 1958. godine u Piljužićima kod Tešnja. Nakon osnovnog obrazovanja završio je Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu, koju je pohađao od 1973. do 1978. godine. Potom je studirao na tadašnjem Islamskom teološkom fakultetu u Sarajevu, današnjem Fakultetu islamskih nauka.Godine 1986. otišao je na postdiplomski studij na Univerzitet Ez-Zejtuna u Tunisu, gdje je magistrirao u oblasti hadisa i hadiskih znanosti. Na istom univerzitetu je 1997. godine stekao doktorat. Njegova doktorska disertacija bavila se izučavanjem i očuvanjem hadisa u Bosni od osmanskog perioda do kraja 20.stoljeća. Početkom profesionalne karijere Kurdić je radio kao imam, hatib i muallim u Tešnju i Kotorskom kod Doboja, a nakon povratka iz Tunisa i na Mahmutovcu u Sarajevu. Bio je i glavni i odgovorni urednik časopisa „Islamska misao“ početkom 1990-ih. Od 1994. godine bio je angažovan na Islamskom pedagoškom fakultetu u Zenici, gdje je predavao predmete iz oblasti hadisa i da've. Tokom akademske karijere bio je i gostujući profesor na Islamskom pedagoškom fakultetu u Bihaću, Fakultetu za islamske studije u Novom Pazaru i Internacionalnom univerzitetu u Novom Pazaru, a učestvovao je i u postdiplomskoj i doktorskoj nastavi. Na Islamskom pedagoškom fakultetu u Zenici obavljao je i različite akademske funkcije, uključujući funkciju prodekana za nastavu i predsjedavajućeg Nastavno-naučnog vijeća. Fakultetski izvori ga navode kao člana Katedre za vjerske znanosti. Nakon višedecenijskog akademskog rada Kurdić je 2025. godine otišao u penziju. '''Naučni i književni rad''' Kurdić je autor velikog broja knjiga, naučnih i stručnih radova iz oblasti hadisa, islamskog odgoja, etike, da've i svakodnevnog muslimanskog života. Učestvovao je i u prevođenju islamske literature s arapskog na bosanski jezik. Među djelima s kojima se povezuje njegov prevodilački rad posebno se navodi Muslimova zbirka hadisa. Među njegovim knjigama nalaze se Putokazi islama, Ebu Hanife i namaz u hanefijskom mezhebu, Jezik – mač sa dvije oštrice, Apokrifni hadisi i Ovako je izgledao Allahov Poslanik a.s. Islamski pedagoški fakultet u Zenici je krajem 2025. naveo da je Kurdić autor 61 knjige. '''Javna djelatnost''' Pored univerzitetskog rada, Kurdić je tokom više decenija održavao predavanja, hutbe i tribine u Bosni i Hercegovini i inostranstvu te nastupao u radijskim i televizijskim emisijama. Njegova predavanja uglavnom se bave islamskim učenjem, hadisom, porodičnim i društvenim odnosima, moralom i vjerskim odgojem. '''Priznanja''' Godine 2025. dobio je Plaketu „Muderris Muhamed Seid-ef. Serdarević“, najviše priznanje Medžlisa Islamske zajednice Zenica. Priznanje mu je dodijeljeno za dugogodišnji akademski, autorski i vjersko-prosvjetni rad. Osnovni podaci za Wikipedijinu infokutiju: rođen 6. aprila 1958. u Piljužićima kod Tešnja; zanimanje — teolog, univerzitetski profesor, autor i prevodilac; oblast — hadis i da'wa; obrazovanje — Fakultet islamskih nauka u Sarajevu i Univerzitet Ez-Zejtuna u Tunisu; dugogodišnja institucija — Islamski pedagoški fakultet Univerziteta u Zenici. a6vr4f93vm9v7rut52j2m7r7jydzn5p 0 536531 3917558 2026-08-11T09:19:30Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku (prvi dio) 3917558 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:Gunpow1.jpg|mini|desno|300px|Bakrorez iz 17. stoljeća koji prikazuje vođe [[Barutna zavjera|Barutne zavjere]], neuspjelog pokušaja atentata na [[Jakov I, kralj Engleske|Jakova I, kralja Engleske]]]] '''Izdaja''' je krivično djelo koje se sastoji u teškom djelovanju protiv [[država|države]] kojoj je počinilac dužan biti lojalan.<ref name="Lear_1965_Treason">{{cite book |last=Lear |first=Floyd Seyward |title=Treason in Roman and Germanic Law: Collected Papers |publisher=University of Texas Press |year=1965 |isbn=978-0-292-73413-5 |url=https://books.google.ba/books/about/Treason_in_Roman_and_Germanic_Law.html?id=gimcAAAAMAAJ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> U zavisnosti od pravnog sistema, izdaja može obuhvatati [[rat]] protiv vlastite države, saradnju s njenim neprijateljima, [[špijunaža|špijunažu]] u korist druge države, pomaganje neprijatelju, pokušaj nasilnog [[državni udar|svrgavanja]] ustavnog poretka ili druge radnje usmjerene protiv suvereniteta i sigurnosti države. Osoba koja počini izdaju naziva se izdajnikom.<ref name="Merriam_Webster_Traitor">{{cite web |author=Merriam-Webster |title=Definition of Traitor |website=Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |year=2026 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/traitor |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Pojam i pravna definicija izdaje razlikuju se među državama. U pravnim sistemima [[anglosaksonsko pravo|anglosaksonskog prava]] historijski je postojala razlika između '''veleizdaje''' ({{en|high treason}}), koja se odnosila na izdaju monarha i države, i [[Mala izdaja|male izdaje]] ({{en|petty treason}}), koja je obuhvatala određena teška krivična djela protiv osoba prema kojima je počinilac imao poseban odnos podređenosti, poput ubistva gospodara od strane sluge. Krivično djelo male izdaje kasnije je ukinuto u pravnim sistemima u kojima je postojalo, dok se izraz ''treason'' počeo prvenstveno odnositi na veleizdaju. Izvan pravnog konteksta, riječ '''izdajnik''' može se koristiti kao [[pejorativ|pogrdna politička oznaka]] za osobu za koju se smatra da je djelovala protiv interesa vlastite države, zajednice ili političke grupe. Takva upotreba naročito je česta u razdobljima [[građanski rat|građanskih ratova]], pobuna i političkih sukoba, kada pobjednička ili dominantna strana svoje protivnike može označiti izdajnicima. Optužbe za izdaju mogu se koristiti i kao sredstvo političke mobilizacije, kao što je bio slučaj s [[Mit o nožu u leđa|legendom o zabijanju noža u leđa]]. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izdaja| ]] [[Kategorija:Nacionalna sigurnost]] [[Kategorija:Zločini]] qry0e9577htlwwgcmoh5sf3gsyrvipk 3917567 3917558 2026-08-11T11:27:53Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3917567 wikitext text/x-wiki {{Obavještajni rad}} [[Datoteka:Gunpow1.jpg|mini|desno|300px|Bakrorez iz 17. stoljeća koji prikazuje vođe [[Barutna zavjera|Barutne zavjere]], neuspjelog pokušaja atentata na [[Jakov I, kralj Engleske|Jakova I, kralja Engleske]]]] '''Izdaja''' je krivično djelo koje se sastoji u teškom djelovanju protiv [[država|države]] kojoj je počinilac dužan biti lojalan.<ref name="Lear_1965_Treason">{{cite book |last=Lear |first=Floyd Seyward |title=Treason in Roman and Germanic Law: Collected Papers |publisher=University of Texas Press |year=1965 |isbn=978-0-292-73413-5 |url=https://books.google.ba/books/about/Treason_in_Roman_and_Germanic_Law.html?id=gimcAAAAMAAJ |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> U zavisnosti od pravnog sistema, izdaja može obuhvatati [[rat]] protiv vlastite države, saradnju s njenim neprijateljima, [[špijunaža|špijunažu]] u korist druge države, pomaganje neprijatelju, pokušaj nasilnog [[državni udar|svrgavanja]] ustavnog poretka ili druge radnje usmjerene protiv suvereniteta i sigurnosti države. Osoba koja počini izdaju naziva se izdajnikom.<ref name="Merriam_Webster_Traitor">{{cite web |author=Merriam-Webster |title=Definition of Traitor |website=Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |year=2026 |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/traitor |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Pojam i pravna definicija izdaje razlikuju se među državama. U pravnim sistemima [[anglosaksonsko pravo|anglosaksonskog prava]] historijski je postojala razlika između '''veleizdaje''' ({{en|high treason}}), koja se odnosila na izdaju monarha i države, i [[Mala izdaja|male izdaje]] ({{en|petty treason}}), koja je obuhvatala određena teška krivična djela protiv osoba prema kojima je počinilac imao poseban odnos podređenosti, poput ubistva gospodara od strane sluge. Krivično djelo male izdaje kasnije je ukinuto u pravnim sistemima u kojima je postojalo, dok se izraz ''treason'' počeo prvenstveno odnositi na veleizdaju. Izvan pravnog konteksta, riječ '''izdajnik''' može se koristiti kao [[pejorativ|pogrdna politička oznaka]] za osobu za koju se smatra da je djelovala protiv interesa vlastite države, zajednice ili političke grupe. Takva upotreba naročito je česta u razdobljima [[građanski rat|građanskih ratova]], pobuna i političkih sukoba, kada pobjednička ili dominantna strana svoje protivnike može označiti izdajnicima. Optužbe za izdaju mogu se koristiti i kao sredstvo političke mobilizacije, kao što je bio slučaj s [[Mit o nožu u leđa|legendom o zabijanju noža u leđa]]. == Historija == Pojam izdaje i njegovo pravno određenje razvijali su se usporedo s promjenama u shvatanju odnosa između vladara, države i pojedinca. U ranijim pravnim sistemima izdaja je prvenstveno predstavljala povredu dužnosti vjernosti prema monarhu, dok se u modernim državama uglavnom odnosi na djelovanje protiv države, njenog ustavnog poretka ili u korist neprijateljske sile. [[Frederic William Maitland]] opisao je izdaju kao krivično djelo čije su granice nejasne i koje ima više različitih pojavnih oblika.<ref name="Bellamy_2004_Treason">{{cite book |last=Bellamy |first=John G. |title=The Law of Treason in England in the Later Middle Ages |series=Cambridge Studies in English Legal History |edition=Preštampano i revidirano izdanje |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-521-52638-8 |url=https://books.google.ba/books?id=hhsY0Yq8sWEC |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> U [[Engleska|engleskoj]] tradiciji od velikog značaja u razvoju ovog pojma bilo je donošenje [[Zakon o izdaji iz 1351.|Zakona o izdaji iz 1351]], kojim je izdaja prvi put zakonski definisana. Zakon je nastao u vrijeme postepenog jačanja kraljeve vlasti za vladavine [[Eduard I, kralj Engleske|Eduarda I]], kada je Kruna nastojala pobune protiv monarha tretirati kao veleizdaju.<ref name="NationalArchives_History_of_Treason_2023">{{cite book |author=The National Archives |title=A History of Treason: The Bloody History of Britain Through the Stories of Its Most Notorious Traitors |publisher=John Blake Publishing |year=2023 |isbn=978-1-78946-629-4 |url=https://shop.nationalarchives.gov.uk/products/a-history-of-treason-the-bloody-history-of-britain-through-the-stories-of-its-most-notorious-traitors-1 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom [[Elizabetansko doba|elizabetanskog doba]] engleski sudovi počeli su napuštati stroga zakonska ograničenja i razvijati koncept [[konstruktivna izdaja|konstruktivne izdaje]], koji je služio kao sredstvo političke kontrole. U predmetu ''Kruna protiv Owena'' pravnik [[Edward Coke]] zastupao je stajalište da i same izjave protiv monarha mogu predstavljati izdaju ako osporavaju njegovu titulu, što je bilo u suprotnosti s njegovim ranijim stavom da same riječi ne čine izdaju bez konkretnog djela.<ref name="Hostettler_2009_Criminal_Justice">{{cite book |last=Hostettler |first=John |title=A History of Criminal Justice in England and Wales |publisher=Waterside Press |year=2009 |isbn=978-1-904380-51-1 |url=https://api.pageplace.de/preview/DT0400.9781906534790_A24185938/preview-9781906534790_A24185938.pdf |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> U engleskom pravu veleizdaja je kažnjavana [[Vješanje, vađenje utrobe i komadanje|vješanjem, vađenjem utrobe i raskomadavanjem]] za muškarce ili [[Smrtna kazna spaljivanjem|spaljivanjem na lomači]] za žene, iako se kraljevom naredbom (obično za plemstvo) moglo odrediti odsijecanje glave. Ove surove kazne ukinute su 1790. (spaljivanje) i 1814. (komadanje).<ref name="Gunn_2017_Pragmatist_Turn">{{cite book |last=Gunn |first=Giles |title=The Pragmatist Turn: Religion, the Enlightenment, and the Formation of American Literature |chapter=Puritan Ascendance and Decline |series=Studies in Religion and Culture |publisher=University of Virginia Press |year=2017 |isbn=978-0-8139-4082-3 |url=https://books.google.ba/books?id=-_0mDwAAQBAJ&pg=PT61 |access-date=11. 8. 2026 |language=en}}</ref> U početnom periodu engleske pravne tradicije izdaja se odnosila prvenstveno na nevjernost prema monarhu. Zbog toga su određena djela koja se danas ne bi smatrala izdajom mogla biti tretirana kao takva. Primjer su kraljice [[Anne Boleyn]] i [[Catherine Howard]], koje su pogubljene nakon što su proglašene krivim za izdaju zbog navodne nevjere prema [[Henrik VIII, kralj Engleske|Henriku VIII]]. Dokazi protiv Anne Boleyn i njenih navodnih ljubavnika kasnije su ocjenjivani kao upitni. U 18. stoljeću, tokom suđenja [[Johann Friedrich Struensee|Johannu Friedrichu Struenseeu]] u Danskoj, potvrđeno je pravno shvatanje da se intimni odnos s kraljicom smatra ne samo preljubom nego i direktnom izdajom kralja. Značajna promjena u shvatanju izdaje nastupila je tokom [[Engleska revolucija|Engleske revolucije]] u 17. stoljeću i [[Francuska revolucija|Francuske revolucije]] u 18. stoljeću. Ideja da suverenitet pripada naciji ili narodu postepeno je potisnula isključivo shvatanje lojalnosti prema monarhu. Posljedica toga bila je mogućnost da i sam monarh bude optužen za izdaju vlastite države ili naroda. [[Karlo I, kralj Engleske|Karlo I]] u Engleskoj i [[Luj XVI, kralj Francuske|Luj XVI]] u Francuskoj proglašeni su krivim za takav oblik izdaje i pogubljeni. Međutim, nakon [[Restauracija u Engleskoj|restauracije monarhije]], [[Karlo II, kralj Engleske|Karlo II]] je revolucionare koji su osudili njegovog oca smatrao izdajnicima u tradicionalnom smislu. U [[Srednji vijek|srednjem vijeku]] većina slučajeva izdaje bila je povezana s unutrašnjim političkim sukobima unutar kraljevstava. Izdaja je mogla obuhvatati i pomaganje stranom vladaru protiv vlastitog monarha, ali su takvi slučajevi činili manji dio ukupnog broja slučajeva. Nasuprot tome, u modernom dobu pojmovi izdajnik i izdaja prvenstveno se koriste za osobe koje pomažu neprijatelju tokom rata ili oružanog sukoba. == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Izdaja| ]] [[Kategorija:Nacionalna sigurnost]] [[Kategorija:Zločini]] nx3jxbwa5mie7razyhb19ybjy7l35rl