Wikipedia bswiki https://bs.wikipedia.org/wiki/Po%C4%8Detna_strana MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Mediji Posebno Razgovor Korisnik Razgovor s korisnikom Wikipedia Razgovor o Wikipediji Datoteka Razgovor o datoteci MediaWiki Razgovor o MediaWikiju Šablon Razgovor o šablonu Pomoć Razgovor o pomoći Kategorija Razgovor o kategoriji Portal Razgovor o portalu TimedText TimedText talk Modul Razgovor o modulu Event Event talk Topic 0 1512 3922227 3901871 2026-08-27T02:20:40Z Stephan1000000 115208 809 3922227 wikitext text/x-wiki {{Infokutija TV-emisija | bgcolour = | ime serije = Simpsoni | originalni naslov = The Simpsons | slika = The Simpsons yellow logo.svg | opis_slike = U smjeru kazaljke sata: Homer, Marge, Maggie, pas Božićnjakov mali pomoćnik, Bart, mačka Pahuljica br. 2 i Lisa. | format = [[Animirani film|Animirani]]/[[komedija]] | trajanje epizode = 21–23 minute | autor = [[Matt Groening]] | razvoj = {{plainlist| * [[James L. Brooks]] * [[Matt Groening]] * Sam Simon }} | izvršni producent = {{plainlist| * Al Jean * James L. Brooks * Matt Groening * Sam Simon }} | glumci = {{plainlist| * [[Dan Castellaneta]] * [[Julie Kavner]] * [[Nancy Cartwright]] * [[Yeardley Smith]] * [[Hank Azaria]] * [[Harry Shearer]] * [[Marcia Wallace]] * [[Pamela Hayden]] * [[Tress MacNeille]] * [[Maggie Roswell]] * [[Russi Taylor]] * [[Marcia Mitzman Gaven]] }} | država = [[SAD]] | jezik = [[Engleski jezik|Engleski]] | tv kuća = [[Fox Broadcasting Company|Fox]] | početak serije = 17. 12. 1989 | kraj serije = trenutno | broj epizoda = 809 | prethodna = | sljedeća = | veb-sajt = {{URL|thesimpsons.com}} }} '''''Simpsoni''''' ili '''''Simpsonovi''''' ({{jez-en|The Simpsons}}) jesu [[SAD|američka]] [[crtani film|animirana]] [[TV-serija]], dobitnik ''[[Emmy]]ja'', čiji je autor [[Matt Groening]], također i autor animirane TV-serije ''[[Futurama]]'', za TV-kuću [[Fox Broadcasting Company|FOX]]. Serija je postala jedna od prvih velikih hitova te TV-kuće, a uz to je i jedna od najuspješnijih televizijskih serija u historiji tog medija. Televizijska se serija razvila iz niza kratkih animacija koje su se emitirale tokom šoua Tracey Ullman. Serija je [[satira|satirička]] parodija [[Sjedinjene Američke Države|američkog]] načina života. Prikazuje cjelovitu [[američka kultura|američku kulturu]] i [[društvo]], a često se koristi šalama na vlastiti račun. Sami Simpsoni utjecali su na [[popularna kultura|popularnu kulturu]]. Fraze iz serije počele su se koristiti u stvarnom životu, a usklik "[[D'oh!]]" može se pronaći u rječniku engleskog jezika. Simpsoni su utjecali i na mnoge animirane serije za odrasle tokom kasnih 1990-ih kao što su ''[[South Park]]'' i ''[[Family Guy]]''. Iako je tokom posljednjih nekoliko godina, po nekima, došlo do pada kvalitete, serija je još uvijek veoma gledana i dobija pozitivne kritike. Simpsoni su najdugotrajnija američka animirana TV-serija.<ref name="dužina">http://www.nohomers.net/content/info/history/{{Mrtav link}}</ref> Od njihovog prvog prikazivanja 17. decembra 1989. emitirano je 729 epizode kroz 30 sezona. Snimljen je i cjelovečernji animirani film, čija je premijera bila 27. jula 2007.<ref name="film">http://www.imdb.com/title/tt0462538/releaseinfo</ref> == Nastanak == Groening je prvi put dobio ideju za Simpsone u predvorju ureda [[James L. Brooks|Jamesa L. Brooksa]]. Brooks ga je pozvao na dogovor za stvaranje kratke animirane serije temeljene na Groeningovom stripu ''Life in Hell''. Kad je Groening shvatio da bi stvaranje animirane serije prema njegovom stripu zahtijevalo odricanje od autorskih prava, odlučio je krenuti u drugom smjeru. U žurbi je skicirao svoju verziju disfunkcionalne porodice. Likove je oblikovao po članovima vlastite porodice, a za svoj je lik izabrao ime "Bart" zato što je to [[anagram]] engleske riječi ''brat'' (''derište'').<ref>{{Cite web |url=http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.1.4 |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206011706/http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.1.4 |archive-date=6. 2. 2013 |url-status=dead }}</ref> [[Porodica Simpson]] prvi se put pojavila u kratkoj animaciji u showu Tracey Ullman, a prva je epizoda, "Good Night", emitirana 19. aprila 1987.<ref>{{Cite web |url=http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.2.1 |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206011706/http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.2.1 |archive-date=6. 2. 2013 |url-status=dead }}</ref> Porodica je bila prilično "grubo" nacrtana zato što je Groening animatorima predao samo skice vjerujući da će ih oni popraviti, ali su oni nastavili crtati prema njegovim skicama.<ref>{{Cite web |url=http://www.simpsoncrazy.com/information/history.shtml |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-date=7. 4. 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090407072153/http://www.simpsoncrazy.com/information/history.shtml |url-status=dead }}</ref> Godine 1989. Simpsoni su prilagođeni za polusatnu seriju za TV-kuću Fox. Prva emitirana epizoda bila je "''Simpsons Roasting on an Open Fire''" umjesto planirane prve epizode "Neka začarana večer". Ta je epizoda morala biti ponovno nacrtana nakon što su autori uočili lošu kvalitetu animacije i bila je emitirana kao posljednja epizoda prve sezone. Simpsoni su bili jedna od prvih pravih Foxovih hit TV-serija; to je bila prva Foxova serija koja je dospjela na spisak 30 najgledanijih serija u sezoni.<ref>{{Cite web |url=http://classictvhits.com/tvratings/1989.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-date=12. 5. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150512024139/http://www.classictvhits.com/tvratings/1989.htm |url-status=dead }}</ref> nekoliko epizoda serije gledalo je više od 20 miliona ljudi, a povremeno je ta brojka dostizala i 30 miliona gledalaca.<ref>{{Cite web |url=http://www.snpp.com/guides/bibliography02.html |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070101205652/http://www.snpp.com/guides/bibliography02.html |archive-date=1. 1. 2007 |url-status=dead }}</ref> Tracey Ullman podnijela je tužbu protiv Foxa, tvrdeći da je njena emisija izvor uspjeha Simpsona i stoga je zahtijevala udio u profitu serije. Nakon nekog vremena sud je presudio u korist TV-kuće.<ref>{{Cite web |url=http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.2.13 |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130206011706/http://www.snpp.com/guides/lisa-2.html#2.2.13 |archive-date=6. 2. 2013 |url-status=dead }}</ref> Simpsoni su izazvali kontroverzu i negodovanje roditeljskih udruga i konzervativnijih političara zbog [[Bart Simpson|Barta Simpsona]], buntovnika koji izaziva nevolje i izvlači se bez posljedica, kojeg su smatrali lošim uzorom djeci. [[George H. W. Bush]] jednom je prilikom rekao: "Pokušat ćemo ojačati američku porodicu. Učiniti je više nalik porodici Walton, a manje porodici Simpson."<ref name="mikescully">{{Cite web |url=http://www.snpp.com/other/articles/firstfamily.html |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140811014602/http://www.snpp.com/other/articles/firstfamily.html |archive-date=11. 8. 2014 |url-status=dead }}</ref> Mnogi su proizvodi sa Simpsonima kao zaštitinim znakom zabranjeni u nekim američkim školama u nekoliko dijelova [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a. Međutim, proizvodi s likovima iz Simpsona nastavili su se odlično prodavati. U prvih 14 mjeseci prodaje ukupni je profit u cijelom svijetu iznosio 2 milijarde [[dolar]]a.<ref name="mikescully"/> == O seriji == === Teme === Serija redovno izruguje i satirizira osobe iz svijeta zabave. [[Klaun Krusty]] omiljen je među springfieldskom djecom, ali izvan pozornice on je ciničan i ogorčen čovjek lošeg zdravlja zbog godina zloupotrebe droga, alkohola i kockanja. Podržat će i reklamirati bilo koji proizvod ako mu se ponudi dovoljna svota novca. Kent Brockman je egoističan, razmažen voditelj vijesti koji ne poštuje novinarsku etiku. Čak se i [[Rupert Murdoch]], čije korporativno carstvo uključuje i TV-kuću Fox koja je prva počela emitirati Simpsone, pojavio u nekoliko epizoda serije. Zapravo je ismijavanje TV-kuće Fox postala stalna šala u seriji. Serija se tokom godina bavila i političkom satirom, često prikazujući bivše i aktualne predsjednike SAD-a, ali i druge svjetske vođe. Neki od primjera su: [[George H. W. Bush]], prikazan kao Homerov zakleti neprijatelj u epizodi "Two Bad Neighbors", [[Al Gore]] ismijan zbog svoje, u seriji, banalne osobnosti, a [[Ujedinjeni narodi]] često su prikazivani kao nekompetentna organizacija. Seriju su prihvatili mnogi socijalni konzervativci zato što su Simpsoni, za razliku od drugih, modernijih porodica iz TV serija ipak tradicionalna porodica. Serija se poigravala mogućnostima izvanbračnih avantura, ali na kraju uvijek još više učvršćujući Homerov i Margein brak. Konzervativni i evangelički kršćani također su istaknuli i ulogu Neda Flandersa kao uzor predanog kršćanina koji je ponekad ismijavan, ali unatoč stalnim Homerovim provokacijama ne odstupa od svojeg načina života. Ipak, postoje i mnoge epizode koje socijalni konzervativci toliko ne odobravaju; na primjer, u epizodi "Homerova fobija", Homer pobjeđuje [[homofobija|homofobiju]] i sprijateljuje se sa [[homoseksualnost|homoseksualcem]], a u epizodi "Ima nešto u ženidbi" promiče prihvaćanje gay brakova. [[Lisa Simpson]], najinteligentnija članica porodice Simpson prikazana je kao veliki liberal. === Radnja === Format radnje Simpsona tokom godina se donekle promijenio. Lik ili grupa likova obično je smještena u neku problematičnu situaciju koju moraju riješiti ili naučiti prihvatiti. U početku su te sitacije bile prilično jednostavne, realne društvene situacije s realističnim raspletima, veoma slične ostalim TV-serijama. Na primjer, u jednoj od epizoda prve sezone Barta tuče školski nasilnik i on mora naučiti založiti se za sebe. S vremenom su zapleti postajali sve neobičniji i često sve manje realistični. Kako je serija napredovala, osim sve manjeg realizma, postalo je uobičajeno da uzrok nekog događja u glavnoj radnji dolazi iz relativno nepovezanog uvodnog dijela. Na primjer, u epizodi "Hurricane Neddy", cijeli se uvodni dio bavi [[uragan]]om koji je pogodio Springfield po scenariju sličnom onome iz filma [[Twister (film)|Twister]]; tada doznajemo samo da je uništena kuća Neda Flandersa, a zatim kreće glavna radnja u kojoj Fladners doživljava živčani slom. Simpsoni ponekad koriste još jednu strukturu radnje. Ta se struktura sastoji od tri kratke priče, često sa širom pričom koja povezuje manje priče. Obično se korsiti za epizode u povodu [[Noć vještica|Noći vještica]], ali i u običnim epizodama; tipična je za parodiranje starih priča u kojima su glavni likovi Simpsoni. Radnje mnogih epizoda usredotočuju se na jedan određeni lik ili vezu između dva lika. Te se radnje često razvijaju iz određenih shema: [[Homer Simpson|Homer]] dobija novi posao ili se pokušava na brzinu obogatiti; [[Marge Simpson|Marge]] pokušava pobjeći iz monotonije održavanja kućanstva tražeći posao ili baveći se novim hobijem; [[Bart Simpson|Bart]] uzrokuje veliki problem i pokušava popraviti situaciju, zataškati cijeli događaj ili ga potpuno ignorirati; [[Lisa Simpson|Lisa]] prihvaća i sprovodi ciljeve neke određene grupe ili zajednice. Epizode su se ponekad usredotočile i na probleme sporednih likova koji se obično rješavaju uz pomoć člana porodice Simpson. Kad se radnja bavi cijelom porodicom, oni obično odlaze na odmor. To se događalo dovoljno često da rečenica koju Homer tada obično izgovori postane jedna od poznatih parodija same serije: "Simpsoni sada idu (kamo već idu)!" Sa svim putovanjima na kojima su bili, Simpsoni su posjetili sve [[kontinent]]e osim [[Antarktika|Antarktike]]. Serija ponekad koristi i razdvajanje priče na dvije paralelne radnje kao u epizodi "Sunday, Cruddy Sunday", koja prati Homerov i Bartov put na Super Bowl, a uz to i Margeino i Lisino dosađivanje kod kuće. ==== Mjesto i vrijeme radnje ==== Radnja serije odvija se u imaginarnom američkom gradu [[Springfield (Simpsoni)|Springfieldu]]. Savezna država u kojoj se grad nalazi nikad nije imenovana, a namjera autora nikad ni nije bila da grad postoji u nekoj određenoj državi. Unatoč tome, obožavatelji su pokušavali odrediti lokaciju Springfielda koristeći se karakteristikama grada, okolnim reljefom i znamenitostima kao tragovima. U posljednje vrijeme kao odgovor na to "traganje" autori serije sugerirali su, ali i isključili većinu američkih saveznih država kao moguću lokaciju grada sukobljavajući "dokaze". Groening je rekao da Springfield ima mnogo zajedničkog s [[Portland]]om u [[Oregon]]u, gradom u kojem je on odrastao<ref>{{Cite web |url=http://www.portlandtribune.com/archview.cgi?id=12392 |title=Arhivirana kopija |access-date=5. 3. 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050305065812/http://www.portlandtribune.com/archview.cgi?id=12392 |archive-date=5. 3. 2005 |url-status=dead }}</ref>, a ime "Springfield" izabrano je zato što je to često ime američkih gradova, koje se pojavljuje u više od trideset saveznih država. Reljef Springfielda i okoline veoma je "prilagodljiv" pa tako postoje obale mora, pustinje, visoke planine, ili bilo koji drugi reljefni oblik potreban za priču ili šalu. Vrijeme radnje smješteno je u vječne 1990-e, iako se [[kultura|kulturne]] reference mijenjaju kako [[vrijeme (fizika)|vrijeme]] prolazi, u ''Simpsonima'' niko ne [[starenje|stari]] i ništa se ne mijenja. Sve ono što se desilo u nekoj epizodi mora biti ''sređeno'' do njenog kraja kako bi se održao ''[[status quo]]''. == Likovi == === Glavni likovi === [[Datoteka:Simpsons cast.png|mini|450p|U seriji se uz glavne likove pojavljuju i mnogobrojni sporedni likovi.]] {{glavni|Porodica Simpson}} Homer Simpson djelatnik je springfieldske nuklearne elektrane i prilično je prigluh, ali ipak brižan surprug i otac. Marge Simpson najvećim je dijelom tipizirana američka kućanica i majka koja želi uzbudljiviji život. Bart Simpson desetogodišnji je dječak koji redovito upada u nevolje, a sebe smatra buntovnikom. Lisa Simpson veoma je inteligentna osmogodišnjakinja i srednje dijete u porodici koja je liberalna aktivistica i voli svirati [[saksofon]]. Maggie Simpson je beba koja se izražava jedino gestikulacijom i sisanjem cucle varalice. Porodica ima psa (Božićnjakov mali pomoćnik) i mačku (Pahuljica br. 2), a uz to je imala i nekoliko drugih ljubimaca koji su se pojavili svega jednom ili dvaput samo za potrebe radnje neke epizode. === Sporedni likovi === {{glavni|Spisak likova u "Simpsonima"}} U seriji postoje mnogi luckasti sporedni likovi koji uključuju kolege sa posla, učitelje, porodične prijatelje, daljnju rodbinu i lokalne poznate osobe. U originalu su mnogi od tih likova planirani kao jednokratne šale ili kako bi ispunili neku određenu funkciju u gradu; mnogi od njih dobili su veće i važnije uloge, a neki su likovi čak bili i teme vlastitih epizoda. == Produkcija == === Izvršni producenti === Popis ''show runnera'' Simpsona po sezonama: * 1–2. sezona: [[Matt Groening]], [[James L. Brooks]] i [[Sam Simon]] * 3–4. sezona: [[Al Jean]] i [[Mike Reiss]] * 5–6. sezona: [[David Mirkin]] * 7–8. sezona: [[Bill Oakley]] i [[Josh Weinstein]] * 9–12. sezona: [[Mike Scully]] * 13. sezona–trenutno: [[Al Jean]] Groening, Brooks i Simon prije su bili izvršni producenti serije dok sada djeluju kao kreativni savjetnici. Zahtjevnije radno mjesto na seriji poznato je kao ''show runner'', osoba koja je glavni scenarist serije i zadužena je za sve aspekte produkcije serije kroz cijelu sezonu. Na odjavnoj špici serije ''show runneri'' su navedeni kao izvršni producenti. Oni često ostaju raditi na seriji i po nekoliko sezona, ali obično svoje planove uspijevaju ostvariti i u samo jednoj sezoni. Od 13. sezone ''show runner'' serije je [[Al Jean]]. === Glasovi === Postoji šest glavnih glumaca koji svoje glasove posuđuju likovima iz Simpsona. Tako npr. [[Dan Castellaneta]] posuđuje glas Homeru Simpsonu, njegovom ocu Abrahamu Simpsonu, klaunu Krustyju i mnogim drugim likovima.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_castellaneta.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=7. 12. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207230723/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_castellaneta.htm |archive-date=7. 12. 2004 |url-status=live }}</ref> [[Julie Kavner]] daje glas Marge Simpson i njenim sestrama Patty i Selmi.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_kavner.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=15. 11. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041115023514/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_kavner.htm |archive-date=15. 11. 2004 |url-status=live }}</ref> Ona također povremeno, ali rijetko posuđuje glas i drugim likovima koji se u seriji pojave samo jednom. Poznata je po tome što je odbila izvesti imitaciju Margeinog glasa u javnosti kako bi održala tajnovitost lika. [[Nancy Cartwright]] daje glas Bartu Simpsonu i drugim učenicima springfieldske osnovne škole.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_cartwright.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=7. 12. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207230419/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_cartwright.htm |archive-date=7. 12. 2004 |url-status=live }}</ref> [[Yeardley Smith]], glas Lise Simpson, jedini je glumac u seriji koji daje glas samo jednom liku, iako i on povremeno daje glasove likovima koji se u seriji pojavljuju samo jednom.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_smith.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=7. 12. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207233504/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_smith.htm |archive-date=7. 12. 2004 |url-status=live }}</ref> Dva glavna glumca koja ne posuđuju glasove ni jednom članu naslovne porodice daju glasove većini građana Springfielda. Tako [[Hank Azaria]] glas posuđuje Moe, šefu policije Wiggumu i Apuu<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_azaria.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=7. 12. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207225533/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_azaria.htm |archive-date=7. 12. 2004 |url-status=live }}</ref>, dok [[Harry Shearer]] daje glas [[Mr. Burns|gospodinu Burnsu]], Smithersu, ravnatelju Skinneru, Nedu Flandersu, dr. Hibbertu i mnogim drugima.<ref>{{Cite web |url=http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_shearer.htm |title=Arhivirana kopija |access-date=7. 12. 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041207232319/http://www.thesimpsons.com/actors/bios_actors_shearer.htm |archive-date=7. 12. 2004 |url-status=live }}</ref> Zajedno s glavnim glumcima, glasove likovima redovno posuđuju i Pamela Hayden, Tress MacNeille, Marcia Wallace, Maggie Rosswell i Russi Taylor. Od 1999. do 2002. zbog svađe oko plaće s FOX-om likovima Maggie Roswell glas je posuđival Marcia Mitzman Gaven. Karl Wiedergott također je posudio glas mnogim manjim likovima. "Posebni gosti" koji se često vraćaju u seriju i daju glasove likovima su, između ostalog, [[Albert Brooks]], [[Phil Hartman]], [[Jon Lovitz]], [[Jane Kaczmarek]], [[Jan Hooks]], [[Joe Mantegna]] i [[Kelsey Grammer]]. === Scenarij === Ekipa scenarista koja radi na seriji dijeli sezonu na dva dijela. Za svaku polovinu sezone napiše se otprilike 16 priča od kojih zatim scenaristi izabiru i razvijaju 12 scenarija.<ref>{{Cite web |url=http://www.snpp.com/guides/lisa-4.html#4.3 |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120130035403/http://www.snpp.com/guides/lisa-4.html#4.3 |archive-date=30. 1. 2012 |url-status=dead }}</ref> Zato što produkcija jedne epizode Simpsona traje šest mjeseci, serija vrlo rijetko komentira aktualne događaje, iako se ponekad bavi predviđenim događajima kao što su [[Olimpijske igre]] ili različita svjetska prvenstva. Završna obrada scenarija odvija se na grupnim preoblikovanjima scenarija. Tada scenaristi mogu dodavati ili izbacivati pojedine šale, dodavati nove scene te čuti glavne glumce kako čitaju svoj tekst. Vođa te grupe je [[George Meyer]] koji na seriji radi još od njenih početaka. Dugogodišnji scenarist serije [[Jon Vitti]] objašnjava da iako on dobija zaslugu za scenarij pojedine epizode, najbolje citate i dijaloge obično smisli George Meyer.<ref>Owen, David. "Taking Humor Seriously", The New Yorker, 13. februara 2000.</ref> Scenarist s najviše napisanih epizoda je [[John Swartzwelder]] koji je lično napisao 60 epizoda. Scenarist serije bio je i [[Conan O'Brien]] koji je napisao 4 scenarija prije nego što je postao voditelj emisije ''[[Late Night s Conanom O'Brienom]]'' koja se emitira na [[NBC]]-u. Engleski komičar [[Ricky Gervais]] jedina je slavna osoba koja je napisala scenarij epizode iako su epizode pisali i drugi gostujući scenaristi kao na primjer [[Spike Feresten]], scenarist ''[[Seinfeld]]a''. === Emitiranje === ''Simpsone'' u SAD-u emitira mreža FOX, a uz to su distribuirani i u inozemstvu. U BiH je ''Simpsone'' emitirala TV-kuća [[NTV Hayat]]. == Zaštitni znakovi == === Uvodna špica === Uvodna špica Simpsona jedan je od najupečatljivijih zaštitnih znakova serije. Gotova svaka epizoda započinje približavanjem gradu Springfieldu kroz veliki natpis s imenom serije. Zatim slijedimo članove porodice na njihovom putu kući. Nakon ulaska u kuću porodica se smješta na svoj kauč kako bi gledali televiziju. Kompoziciju koja se može čuti tokom uvodne špice komponirao je Danny Elfman 1989. nakon što ga je Groening zamolio za "retro" kompoziciju. Jedan od jedinstvenih aspekata uvodne špice serije je nekoliko njenih dijelova koji se mijenjaju od epizode do epizode. Bart obično svaki put piše nešto drugo na školskoj ploči. Lisa ponekad svira neku drugu kompoziciju na svojem saksofonu i nešto se drugo desi kad porodica uđe u dnevnu sobu i sjedne na kauč. Ovo posljednje ponekad je i jedini dio uvodne špice koje "preživi" proces skraćivanja u nekim dužim epizodama. === Epizode za Noć vještica === Tradicija serije postale su epizode za [[Noć vještica]]. Epizodom "Treehouse of Horror" započela je tradicija od tri odvojene i nepovezane priče u svakoj epizodi za Noć vještica. U tim se pričama naslovna porodica obično nađe u nekom zastrašujućem, naučnofantastičnom ili natprirodnom okruženju i obično parodira ili odaje počast slavnim filmskim ostvarenjima iz tih žanrova. === Gegovi i fraze === U Simpsonima postoje mnogi gegovi, od kojih su neki tokom emitiranja serije i "umirovljeni". Simpsoni su možda najbolje došli do javnosti brojnim frazama svojih likova. Te fraze, između ostaloga, uključuju i poznati Homerov uzvik "[[D'oh!]]", "Eeeeeeexcellent..." ("Ooooodlično...") [[Gospodin Burns|gospodina Burnsa]] i "Ha-ha!" [[Nelson Muntz|Nelsona Muntza]]. Zanimljiv se fenomen desio s Bartovim frazama. Njegovi zaštitni znakovi "Ay, caramba!" i "Eat my shorts!" ("Pojedi mi gaće!") pojavili su se na majicama još u početku emitiranja serije; međutim, druga je fraza bila rijetko korištena u seriji sve dok je nisu popularizirali proizvodi vezani za seriju. Serija je poznata i po gegovima sa znakovima i gegovima smrznutog ekrana. Gegovi sa znakovima su u seriji znakovi s tekstom koji zvuče smiješno. Takvi se gegovi često pojavljuju kod naziva različitih trgovina, ali i na natpisima ispred škole i crkve. Gegovi smrznutog ekrana su oni koji su prekratki da bi ih se moglo vidjeti uobičajenim gledanjem serije, ali vidljivi su ako se snimka epizode zaustavi u određenom trenutku. == Reakcije kritike i postignuća == === Nagrade === ''Simpsoni'' su od početka emitiranja osvojili desetine nagrada, uključujući i 23 [[Emmy]]ja, 22 nagrade Annie i nagradu Peabody. 14. januara 2000. Simpsoni su dobili svoju zvijezdu na hollywoodskom Šetalištu slavnih. Magazin ''[[Time (magazin)|Time]]'' je 1998. u broju o najvećim uspjesima u umjetnosti i zabavi u 20. stoljeću proglasio ''Simpsone'' najboljom TV-serijom stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,993039,00.html |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-date=30. 9. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930204041/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,993039,00.html |url-status=dead }}</ref> U istom je broju Bart Simpson stavljen na spisak 100 najutjecajnijih ljudi 20. stoljeća.<ref>{{Cite web |url=http://www.time.com/time/time100/artists/profile/simpson.html |title=Arhivirana kopija |access-date=6. 1. 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20000408163510/http://www.time.com/time/time100/artists/profile/simpson.html |archive-date=8. 4. 2000 |url-status=live }}</ref> Bio je jedini fiktivni lik na spisku. === Dužina prikazivanja === 9. februara 1997. ''Simpsoni'' su epizodom "[[The Itchy & Scratchy & Poochie Show]]" postali najduže emitirana animirana TV-serija koja se prikazuje u najboljem terminu u Americi, zamijenivši na tom mjestu ''[[Porodica Kremenko|Kremenkove]]''. Godine 2004. postali su i najduže emitirana serija, igrana ili animirana, u Americi zamijenivši tako seriju ''[[Avanture Ozzieja i Harriet]]'' (1952–1966)<ref name="dužina"/> U oktobru 2004. Scooby-Doo je nakratko preuzeo mjesto animirane serije s najvećim brojem epizoda od ''Simpsona''<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3949579.stm</ref> U aprilu 2005. Scooby-Doo je ponovo prestao s emitiranjem, s ukupno 371 epizodom, a ''Simpsoni'' su do kraja prikazivanja 17. sezone "skupili" 378 epizoda. Godine 2007. ''Simpsoni'' su obilježili 20. godišnjicu prikazivanja zato što je serija počela s prikazivanjem 1987. u emisiji Tracey Ullman. Sa svojom 19. sezonom (2007/08) ''Simpsonima'' će nedostajati samo jedna sezona da dostignu američku TV-seriju ''[[Gunsmoke]]'', koja je bila emitirana kroz 20 sezona; međutim, ukupan broj epizoda ''Gunsmokea'' je 635, mnogo manje od broja epizoda ''Simpsona''. ''Simpsoni'' drže i još tri rekorda. Zato što su tehnički nastali iz emisije Tracey Ullman, najduže su emitirani američki ''[[spin-off]]''. Imaju najduže nepromijenjenu uvodnu scenu; iako uvodna "špica" svake epizode sadrži neke drugačije elemente i tokom godina je skraćivana, osnovna tema i uvodna muzika nisu se mijenjali. Najduže je emitirana serija koja nikad nije doživjela veliku promjenu glumačke ekipe ili dodavanje/izbacivanje glavnih likova. I dok su Simpsoni američka serija s najviše epizoda, neke inozemne animirane serije, pogotovo japanski animei, kao što su ''Dragon Ball'', ''Doraemon'' i ''[[Pokemon]]i'' imaju više epizoda od ''Simpsona''. == Film == {{glavni|The Simpsons Movie}} O mogućem cjelovečernjem filmu o Simpsonima priča se još od ranih dana emitiranja serije. James L. Brooks smatrao je epizodu "Kamp Krusty" prikladnom za film. Međutim, ta je epizoda normalno emitirana zbog poteškoća tokom pokušaja proširivanja scenarija. Glasine o snimanju [[igrani film|igranog filma]] o Simpsonima bile su lažne. Sada je potvrđeno da se radi na animiranom filmu o Simpsonima. Produciraju ga ''[[20th Century Fox]]'', ''[[Gracie Films]]'' i ''[[Film Roman]]'', a premijerno je prikazan 27. jula 2007.<ref name="film"/> Film će biti produciran uz seriju unatoč glasinama da će se u produkciju filma krenuti tek nakon završetka prikazivanja serije. == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|The Simpsons}} * [http://www.thesimpsons.com/ Službeni sajt ''Simpsona''] * [http://www.simpsonscity.com/ The Simpsons City] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070408234018/http://www.simpsonscity.com/ |date=8. 4. 2007 }} {{Simpsoni}} [[Kategorija:Američke animirane TV-serije iz 1980-ih]] [[Kategorija:Simpsoni]] [[Kategorija:Američke animirane TV-serije iz 1990-ih]] [[Kategorija:Američke animirane TV-serije iz 2000-tih]] [[Kategorija:Američke animirane TV-serije iz 2010-ih]] [[Kategorija:Američke animirane TV-serije iz 2020-ih]] [[Kategorija:Američke TV-serije sa početkom prikazivanja 1989.]] [[Kategorija:Američki sitkomi iz 1980-ih]] [[Kategorija:Američki sitkomi iz 1990-ih]] [[Kategorija:Američki sitkomi iz 2000-tih]] [[Kategorija:Američki sitkomi iz 2010-ih]] [[Kategorija:Američki sitkomi iz 2020-ih]] [[Kategorija:TV-emisije na engleskom jeziku]] lsrgyqhqwnoou4bpwbw2arnuwzmrz1x 0 2066 3922245 3756740 2026-08-27T11:07:30Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[6. mart]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] 3922245 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}}'''1892.''' (MDCCCXCII) je bila prijestupna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru i prijestupna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru, 1892. godine nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 892. godina 2. milenija, 92. godina 19. stoljeća i treća godina 1890-ih. Od početka 1892. godine, gregorijanski kalendar je bio 12 dana ispred julijanskog, koji je ostao u lokalnoj upotrebi do 1923. godine. Na Samoi je ovo bila jedina prijestupna godina koja se protezala na 367 dana jer se ponavljao 4. juli. To znači da je međunarodna datumska linija povučena s istoka zemlje prema zapadu. == Događaji == === Januar === * [[1. januar]] – U [[Havana|Havani]] počelo četvrto [[Svjetsko prvenstvo u šahu 1892.|Svjetsko prvenstvo u šahu]] === Februar === * [[28. februar]] – Završeno četvrto [[Svjetsko prvenstvo u šahu 1892.|Svjetsko prvenstvo u šahu]]. === Mart === === April === * [[1. april]] – U [[Zagreb]]u počeo izlaziti list ''[[Sloboda (novine)|Sloga]]'', organ socijaldemokratije u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Slavonija|Slavoniji]]. === Maj === === Juni === * [[3. juni]] – Osnovan [[Liverpool FC]], jedan od najuspješnijih [[Engleska|engleskih]] [[nogomet]]nih klubova. === Juli === === August === === Septembar === * [[9. septembar]] – [[Edward Emerson Barnard]] otkrio [[jupiter]]ov satelit [[Amalteja (mjesec)|Amalteju]]. === Oktobar === === Novembar === * [[19. novembar]] – Pariski dnevni list ''Le Siècle'' objavio djelomično ispunjen magični kvadrat 9 × 9, što je bila preteča modernog [[sudoku]]a. === Decembar === * [[1. decembar]] – [[Beluš Jungić]], bosanskohercegovački kompozitor, dirigent i violončelist == 1892. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == * [[3. januar]] – [[J. R. R. Tolkien]], britanski pisac * [[13. januar]] – [[Mohammad Ali Jamalzadeh]], iranski književnik * [[15. januar]] – [[Nurija Pozderac]], učitelj i političar, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i potpredsjednik Izvršnog odbora [[AVNOJ]]-a * [[12. februar]] – [[Theodor Plievier]], njemački književnik * [[8. april]] – [[Mary Pickford]], američka filmska glumica * [[7. maj]] – [[Josip Broz Tito]], predsjednik [[SFRJ|SFR Jugoslavije]] * [[15. maj]] – [[Walter Benjamin]], njemački filozof * [[26. juni]] – [[Pearl S. Buck]] (pravo ime: ''Pearl Comfort Sydenstricker''), američka književnica * [[12. juli]] – [[Bruno Schulz]], poljski pisac * [[22. juli]] – [[Arthur Seyss-Inquart]], austrijski i njemački nacistički političar * [[23. juli]] – [[Haile Selassie]], posljednji etiopijski car * [[18. august]] – [[Josip Matasović]], jugoslavenski i hrvatski historičar * [[9. oktobar]] – [[Ivo Andrić]], književnik i diplomat * [[31. oktobar]] – [[Aleksandar Aljehin]], [[Rusija|rusko]]-[[Francuska|francuski]] [[šah]]ist * [[1. decembar]] – [[Beluš Jungić]], bosanskohercegovački kompozitor * [[4. decembar]] – [[Francisco Franco]], španski general i diktator == Umrli == * [[14. januar]] – [[Albert Viktor od Velike Britanije|Albert Viktor]], sin budućeg [[Spisak engleskih kraljeva|kralja]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] [[Edvard VII, kralj Ujedinjenog Kraljevstva|Edvarda VII]] * [[2. februar]] – [[Darinka Petrović Njegoš]], crnogorska princeza * [[27. februar]] – [[Louis Vuitton (dizajner)|Louis Vuitton]], francuski modni dizajner * [[6. mart]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] * [[26. mart]] – [[Walt Whitman]], američki pjesnik * [[17. april]] – [[Alexander Mackenzie (političar)|Alexander Mackenzie]], drugi [[Premijer Kanade|premijer]] [[Kanada|Kaanade]] * [[5. maj]] – [[August Wilhelm von Hofmann]], njemački [[hemičar]] * [[23. august]] – [[Deodoro da Fonseca]], prvi [[Predsjednik Brazila|predsjednik]] [[Brazil]]a * [[6. oktobar]] – [[Alfred Tennyson]], engleski pjesnik * [[6. decembar]] – [[Werner von Siemens]], njemački [[izumitelj]] i industrijalist * [[18. decembar]] – [[Richard Owen]], engleski [[Paleontologija|paleontolog]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|1892|1892.}} {{Normativna kontrola}} s9rxo44ycxbcpjn46ijp6itcc6eggud 3922246 3922245 2026-08-27T11:15:55Z Bosancica by MK 173186 3922246 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}}'''1892.''' (MDCCCXCII) je bila prijestupna godina koja počinje u petak po gregorijanskom kalendaru i prijestupna godina koja počinje u srijedu po julijanskom kalendaru, 1892. godine nove ere i ''Anno Domini'' (AD), 892. godina 2. milenija, 92. godina 19. stoljeća i treća godina 1890-ih. Od početka 1892. godine, gregorijanski kalendar je bio 12 dana ispred julijanskog, koji je ostao u lokalnoj upotrebi do 1923. godine. Na Samoi je ovo bila jedina prijestupna godina koja se protezala na 367 dana jer se ponavljao 4. juli. To znači da je međunarodna datumska linija povučena s istoka zemlje prema zapadu. == Događaji == === Januar === * [[1. januar]] – U [[Havana|Havani]] počelo četvrto [[Svjetsko prvenstvo u šahu 1892.|Svjetsko prvenstvo u šahu]] === Februar === * [[28. februar]] – Završeno četvrto [[Svjetsko prvenstvo u šahu 1892.|Svjetsko prvenstvo u šahu]]. === Mart === === April === * [[1. april]] – U [[Zagreb]]u počeo izlaziti list ''[[Sloboda (novine)|Sloga]]'', organ socijaldemokratije u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] i [[Slavonija|Slavoniji]]. === Maj === === Juni === * [[3. juni]] – Osnovan [[Liverpool FC]], jedan od najuspješnijih [[Engleska|engleskih]] [[nogomet]]nih klubova. === Juli === === August === === Septembar === * [[9. septembar]] – [[Edward Emerson Barnard]] otkrio [[jupiter]]ov satelit [[Amalteja (mjesec)|Amalteju]]. === Oktobar === === Novembar === * [[19. novembar]] – Pariski dnevni list ''Le Siècle'' objavio djelomično ispunjen magični kvadrat 9 × 9, što je bila preteča modernog [[sudoku]]a. === Decembar === * [[1. decembar]] – [[Beluš Jungić]], bosanskohercegovački kompozitor, dirigent i violončelist == 1892. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == === Januar === * [[3. januar]] – [[J. R. R. Tolkien]], britanski pisac * [[13. januar]] – [[Mohammad Ali Jamalzadeh]], iranski književnik * [[15. januar]] – [[Nurija Pozderac]], učitelj i političar, učesnik [[Narodnooslobodilačka borba Jugoslavije|Narodnooslobodilačke borbe]] i potpredsjednik Izvršnog odbora [[AVNOJ]]-a === Februar === * [[12. februar]] – [[Theodor Plievier]], njemački književnik === Mart === === April === * [[8. april]] – [[Mary Pickford]], američka filmska glumica === Maj === * [[7. maj]] – [[Josip Broz Tito]], predsjednik [[SFRJ|SFR Jugoslavije]] * [[15. maj]] – [[Walter Benjamin]], njemački filozof === Juni === * [[26. juni]] – [[Pearl S. Buck]] (pravo ime: ''Pearl Comfort Sydenstricker''), američka književnica === Juli === * [[12. juli]] – [[Bruno Schulz]], poljski pisac * [[22. juli]] – [[Arthur Seyss-Inquart]], austrijski i njemački nacistički političar * [[23. juli]] – [[Haile Selassie]], posljednji etiopijski car === August === * [[18. august]] – [[Josip Matasović]], jugoslavenski i hrvatski historičar === Septembar === === Oktobar === * [[9. oktobar]] – [[Ivo Andrić]], književnik i diplomat * [[31. oktobar]] – [[Aleksandar Aljehin]], [[Rusija|rusko]]-[[Francuska|francuski]] [[šah]]ist === Novembar === === Decembar === * [[1. decembar]] – [[Beluš Jungić]], bosanskohercegovački kompozitor * [[4. decembar]] – [[Francisco Franco]], španski general i diktator == Umrli == === Januar === * [[14. januar]] – [[Albert Viktor od Velike Britanije|Albert Viktor]], sin budućeg [[Spisak engleskih kraljeva|kralja]] [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenog Kraljevstva]] [[Edvard VII, kralj Ujedinjenog Kraljevstva|Edvarda VII]] === Februar === * [[2. februar]] – [[Darinka Petrović Njegoš]], crnogorska princeza * [[27. februar]] – [[Louis Vuitton (dizajner)|Louis Vuitton]], francuski modni dizajner === Mart === * [[6. mart]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] * [[26. mart]] – [[Walt Whitman]], američki pjesnik === April === * [[17. april]] – [[Alexander Mackenzie (političar)|Alexander Mackenzie]], drugi [[Premijer Kanade|premijer]] [[Kanada|Kaanade]] === Maj === * [[5. maj]] – [[August Wilhelm von Hofmann]], njemački [[hemičar]] === Juni === === Juli === === August === * [[23. august]] – [[Deodoro da Fonseca]], prvi [[Predsjednik Brazila|predsjednik]] [[Brazil]]a === Septembar === === Oktobar === * [[6. oktobar]] – [[Alfred Tennyson]], engleski pjesnik === Novembar === === Decembar === * [[6. decembar]] – [[Werner von Siemens]], njemački [[izumitelj]] i industrijalist * [[18. decembar]] – [[Richard Owen]], engleski [[Paleontologija|paleontolog]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|1892|1892.}} {{Normativna kontrola}} dglhgceox96yi72gurxplefq5lxwxb2 0 3667 3922218 3896721 2026-08-26T22:39:28Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922218 wikitext text/x-wiki {{Infokutija pisac | ime = Ferida Duraković | slika = | opis_slike = | puno_ime = | rođen_kao = | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1957|4|18}} | mjesto_rođenja = [[Olovo (općina)|Olovo]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavija]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = | zanimanje = Pjesnikinja i spisateljica | jezik = | nacionalnost = | obrazovanje = | period = | žanr = | poznata_djela = | supružnik = | djeca = | nagrade = | potpis = | veb-sajt = }} '''Ferida Duraković''' (rođena 18. aprila 1957) jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[Poezija|pjesnikinja]], autorica kratkih priča, spisateljica za djecu, kolumnistica i urednica.<ref>{{Citation|title=sveske.ba|url=http://www.sveske.ba/bs/autori/f/ferida-durakovic|access-date=13. 3. 2024|archive-date=28. 2. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240228153134/http://sveske.ba/bs/autori/f/ferida-durakovic|url-status=dead}}</ref> == Biografija == Rođena je 18. aprila 1957. u Olovu. Diplomirala je jugoslovensku književnost i [[srpskohrvatski jezik]] 1980. na [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu u Sarajevu]]. U periodu između 1980. i 1983. radila je kao profesorica maternjeg jezika i književnosti u [[Sarajevo|Sarajevu]] i [[Vareš]]u, te kao profesorica [[srpskohrvatski jezik|srpskohrvatskog jezika]] na Vazduhoplovnoj akademiji u Rajlovcu.<ref name=Biografija>Duraković, Ferida; ''Amilina abeceda'', IPC, Sarajevo, 1999.</ref> Kao lektorica, radila je u [[Oslobođenje|Oslobođenju]] u periodu od 1983. do 1984. Do 1992. radila je kao urednica za književne programe u sarajevskom Domu mladih na [[Skenderija|Skenderiji]]. Na mjestu glavne tajnice i izvršne direktorice [[P.E.N. Centar Bosne i Hercegovine|P. E. N. Centra]] u Sarajevu provela je 22 godine.<ref name=Biografija2>Duraković, Ferida; ''Bal pod maskama'', Svjetlost, Sarajevo, 1977.</ref> Njene pjesme pretežno odražavaju unutrašnji i vanjski svijet mlade djevojke čije su nade i snovi uništeni balkanskim sukobima, kao i tvrdoglavost i upornost mladosti koja svjedoči bombardovanju svog grada u tom periodu. Duraković je 1999. dobila nagradu ''Vasyl Stus'' za slobodu pisanja, PEN New England za svoju „hrabru odluku da PEN centar u Sarajevu održi otvorenim tokom cijelog rata, pružajući svaku vrstu zamislive pomoći piscima“, te za „odabir pisanja - izbor da se odupre tišini i da odgovori na razaranje rata izražavanjem osjećaja“. Bila je profilirana u nedavnom proznom djelu pjesnika [[Christopher Merrill|Christophera Merrilla]] „Only The Nails Remain: Scenes From The Balkan Wars“, a „ABC Nightline“ je sadržavao portret pjesnikinje i njenog opkoljenog grada, u režiji Phila Aldena Robinsona („Patike“ i „Polje snova“). Duraković je također dobila Hellman-Hammet nagradu za slobodu izražavanja.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.smith.edu/people/ferida-durakovic|title=Ferida Durakovíc {{!}} Smith College|website=www.smith.edu|language=en|access-date=18. 3. 2026}}</ref> Objavila je petnaestak knjiga poezije, proze, književnosti za djecu i prevoda sa engleskog jezika. Od književnosti za djecu i mlade objavila je, između ostalog, i ''Još jednu bajku o ruži'' 1989. koja je postavljena na scenu amfiteatra u Domu mladih Skenderija, ''Mikijevu abecedu'' 1994. koja je postavljena na scenu [[Pozorište mladih Sarajevo|Pozorišta mladih Sarajevo]] 1995. i igrana više od pedeset puta, a potom obnovljena na istoj sceni 2016. Prevodi sa engleskog jezika, između ostalog ''Nove pjesme za Bosnu i Logor Omarska'' autorice Rosemary Menzies sa [[Novi Zeland|Novog Zelanda]]. Knjige poezije su joj objavljene u [[Poljska|Poljskoj]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]], te [[Italija|Italiji]] i [[Bugarska|Bugarskoj]]. Poezija joj je prevedena na [[Engleski jezik|engleski]], [[Grčki jezik|grčki]], [[Slovenski jezik|slovenski]], [[Turski jezik|turski]], [[Njemački jezik|njemački]] i [[finski jezik]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sveske.ba/bs/autori/f/ferida-durakovic|title=Sarajevske sveske|work=sveske.ba|access-date=27. 8. 2017|archive-date=29. 8. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170829032543/http://www.sveske.ba/bs/autori/f/ferida-durakovic|url-status=dead}}</ref> Priprema dvije knjige za djecu i novu knjigu. Živi u [[Sarajevo|Sarajevu]] sa suprugom i kćerkom.<ref name=":0" /> == Nagrade i nominacije == *Nagrada Književne omladine BiH za zbirku pjesama "Bal pod maskama" 1977. *Nagrada Svjetlosti za najbolju prvu knjigu mladog autora za zbirku pjesama "Bal po maskama" 1977. *Nagrada Fondacije Hellman-Hammet Fund for Free Expression USA 1993. za zbirku pjesama "The Heart of Darkness" *Nagrada Vasyl Stus Freedom-to-Write Award 1999. za zbirku pjesama "The Heart of Darkness" *Biser International proglasio je ženom godine u Bosni i Hercegovini (2002) *Nominovana za nagradu Astrid Lindgreen za dječiju književnost (2012) *Nagrada na Konkursu za radio dramu BH Radija 1 2015. za tekst radio drame ''Osloni se na mene'' *Nagrada za pozorišni komad ''Mrak čudak'' na Susretima lutkarskih pozorišta uz Bugojnu 2015. godine *Tekst igre za djecu Mrak čudak nagrađen je posebnom nagradom na Susretima lutkarskih pozorišta BiH u Bugojnu 2016. godine == Bibliografija == *"Bal pod maskama” poezija, 1977. *"Oči koje me gledaju" poezija, 1982. *"Mala noćna svjetiljka" poezija, 1989. *"Još jedna bajka o ruži" slikovnica, 1989. *"Selidba iz lijepog kraja gdje umiru ruže" poezija i proza, 1993. *"Mikijeva abeceda" proza za djecu, 1994. *"Srce tame" poezija, 1994. *"Amilina abeceda" proza za djecu, 1999. *"Amilina i Mikijeva abeceda" proza za djecu, 2005. *"Locus minoris − Sklonost Bosne kao melanholiji" poezija, 2007. *"Ezopove basne" slikovnica (sa Mirzom Hasanbegovićem), 2007. *"Vjetrov prijatelj" bajka, (sa Mirzom Hasanbegovićem), 2009. *"Putnici kroz (ne)vrijeme − 50 godina Sarajevskih dana poezije" (koautorstvo) 2011. *"Pokret otpora" kolumne i eseji, 2012. *"Dolga e nošta" poezija, 2014. *"Si paga con la vita" poezija, 2015. === Izbor u antologijama: === *"Sublimisme balkanique - Tom 2 - poètes de Bosnie-Herzégovine" - antologija poezije BiH na francuskom jeziku - Izbor, prijevod i predgovor M.E.O. Editions, Bruxelles 2013. - [[Tomislav Dretar]], {{ISBN|978-2-930702-71-1}} ==Reference== {{Refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== * [https://www.mojalektira.com/biografija/ferida-durakovic/ ''Biografija Ferida Duraković''] * [http://interview.ba/interview/item/81-b-ferida-durakovic-b-pisanjem-izrazavam-stid-sto-ovakav-svijet-ostavljamo-svojoj-djeci/ ''Intervju sa Feridom Duraković''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017203449/http://interview.ba/interview/item/81-b-ferida-durakovic-b-pisanjem-izrazavam-stid-sto-ovakav-svijet-ostavljamo-svojoj-djeci |date=17. 10. 2016 }} * [http://www.prometej.ba/clanak/intervju/ferida-durakovic-postavljati-pitanja-2114 ''Ferida Duraković | Postavljati pitanja''] * [http://www.tacno.net/novosti/ferida-durakovic-radije-bih/ ''Ferida Duraković "Radije bih" ''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140803233047/http://tacno.net/novosti/ferida-durakovic-radije-bih/ |date=3. 8. 2014 }} {{Wikicitat|Ferida Duraković}} {{stub-bh-biog}} [[Kategorija:Rođeni 1957.|Duraković, Ferida]] [[Kategorija:Biografije, Olovo|Duraković, Ferida]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pisci|Duraković, Ferida]] [[Kategorija:Potpisnici Deklaracije o zajedničkom jeziku]] [[Kategorija:Članovi P.E.N. Centra Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Živi ljudi]] n34bathwv78gi1dp8hw7x0pm8mqcib4 0 4571 3922239 3837232 2026-08-27T10:03:06Z Arnel 102555 3922239 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | ime = The Beatles | slika = The Beatles 1963 Dezo Hoffman Capitol Records press photo 2.jpg | opis = Beatlesi 1963. godine | pozadina = skupina | porijeklo = [[Ujedinjeno Kraljevstvo]] | žanr = {{hlist|[[Rok-muzika|rok]]|[[pop-muzika|pop]]|[[beat muzika|beat]]|[[psihodelična muzika|psihodelija]]}} | karijera = 1960–1970. | izdavač = Northern Songs | povezani_umjetnici = {{flatlist| * [[The Quarrymen]] * [[Billy Preston]] * [[Plastic Ono Band]] }} | web_stranica = {{URL|thebeatles.com}} | trenutni_članovi = | bivši_članovi = [[John Lennon]]<br />[[Paul McCartney]]<br />[[George Harrison]]<br />[[Ringo Starr]] | modul = | modul2 = | modul3 = }} '''The Beatles''' su bili [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] [[rok-muzika|rok]]-grupa<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/topic/the-Beatles|title=Beatles {{!}} Members, Songs, Albums, & Facts|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=3. 11. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://api.discogs.com/artists/82730|title=The Beatles|website=Discogs|language=en|access-date=3. 11. 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.lexico.com/en/definition/beatles|title=Beatles {{!}} Definition of Beatles by Lexico|website=Lexico Dictionaries {{!}} English|language=en|access-date=3. 11. 2019|archive-date=3. 11. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191103150623/https://www.lexico.com/en/definition/beatles|url-status=dead}}</ref> aktivna tokom 1960-ih u [[Liverpool]]u. Članovi grupe su bili [[John Lennon]], [[Paul McCartney]], [[George Harrison]] i [[Ringo Starr]]. Smatraju se najutjecajnijom grupom svih vremena i bili su sastavni dio u razvoju [[Kontrakultura 1960-ih|kontrakulture 1960-ih]] i priznanju [[Zabavna muzika|popularne muzike]] kao umjetničkog stila.{{sfn|Frontani|2007|p=125}} Sa utjecajima [[skiffle]]a, [[Beat muzika|beata]] i [[rokenrol]]a iz 1950-ih, njihov zvuk inovativno je uključivao elemente [[Klasična muzika|klasične muzike]] i [[Tradicionalni pop|tradicionalnog popa]]. Grupa je također istraživala muzičke stilove u rasponu od [[Narodna muzika|narodne]] i [[Indijska muzika|indijske muzike]] do [[Psihodelična muzika|psihodelije]] i [[Hard rock|hard-roka]]. Kao pioniri u snimanju, pisanju pjesama i umjetničkoj prezentaciji, Beatlesi su revolucionirali mnoge aspekte muzičke industrije i često su predstavljani kao vođe pokreta [[Baby boomers|mladih]] i sociokulturnih pokreta tog doba.{{sfn|Frontani|2007|p=157}} Predvođeni glavnim tekstopiscima [[Lennon–McCartney|Lennonom i McCartneyem]], Beatlesi su se razvili iz Lennonove prethodne grupe, [[The Quarrymen|Quarrymen]], i izgradili svoju reputaciju svirajući u klubovima u Liverpoolu i [[Hamburg]]u tokom tri godine od 1960. Sa glavnim triom kojeg su činili Lennon, McCartney i Harrison zajedno od 1958, prošao je niz bubnjara, uključujući [[Pete Best|Petea Besta]], prije nego što su zamolili Starra da im se pridruži 1962. Menadžer [[Brian Epstein]] uobličio ih je u profesionalnu grupu, a producent [[George Martin]] vodio i razvijao njihove snimke. Svoj domaći uspjeh su uveliko proširili nakon što su potpisali ugovor za [[EMI Records]] i postigli svoj prvi hit, "[[Love Me Do]]", krajem 1962. Kako je njihova popularnost prerasla u intenzivno ludilo obožavatelja nazvano "[[Beatlemania]]", grupa je dobila nadimak "The Fab Four". Do početka 1964, Beatlesi su postali međunarodne zvijezde i postigli su izuzetan kritički i komercijalni uspjeh. Postali su vodeća sila britanskog kulturnog preporoda i započeli [[Britanska invazija|britansku invaziju]] na američko pop tržište. Ubrzo su debitovali i na filmskom platnu s filmom ''[[A Hard Day's Night (film)|A Hard Day's Night]]'' (1964). Zbog sve veće želje za usavršavanjem studijskog rada i zahtjevnih koncertnih turneja, grupa se 1966. povukla sa izvođenja koncerta. U tom periodu izdali su sofisticiranije albume kao što su [[Rubber Soul]] (1965), [[Revolver (The Beatles)|Revolver]] (1966) i [[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]] (1967). Dalji komercijalni uspjeh postigli su s albumima [[The Beatles (album)|The Beatles]] (poznatim i kao "bijeli album", 1968) i [[Abbey Road]] (1969). Uspjeh tih ploča označio je početak dominacije albuma kao glavnog formata u odnosu na [[Muzički singl|singlove]]. Ove ploče su također povećale interes javnosti za [[psihodelične droge]] i istočnjačku duhovnost, te podstakle napredak u [[Elektronska muzika|elektronskoj muzici]], [[Omot albuma|omotima albuma]] i [[Muzički spot|muzičkih spotova]]. Godine 1968. osnovali su [[Apple Corps]], multimedijsku korporaciju s više grana koja i dalje nadzire projekte povezane s naslijeđem grupe. Nakon [[Raspad Beatlesa|raspada grupe]] 1970, svi glavni bivši članovi postigli su uspjeh kao solo izvođači, a bilo je i nekoliko djelimičnih [[Saradnja između bivših Beatlesa|ponovnih okupljanja]]. Lennon je [[Ubistvo Johna Lennona|ubijen]] 1980, dok je Harrison preminuo 2001. od raka pluća. McCartney i Starr ostaju muzički aktivni. == Historija == Lennon sreće McCartneyja<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Paul-McCartney|title=Paul McCartney {{!}} Biography, Beatles, Wings, Solo Career, & Songs|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=3. 11. 2019}}</ref> pred kraj 1950-ih i nagovora ga da mu se pridruži u Lennonovoj grupi [[The Quarrymen]] u julu 1957. Nakon prilično beznačajne tri godine grupa dobija ime The Beatles i sastoji se od Lennona, McCartneyja, Harrisona i bubnjara [[Pete Best]]a. U augustu 1962. Ringo Starr zamjenjuje Besta. Beatlesi završavaju svoj prvi album, "[[Please Please Me]]" 11. februara 1963. Drugi singl s tog albuma, istog imena kao i album, postaje veliki hit. Brojne druge pjesme, poput "Love me Do", "P.S. I Love You", "[[I Want To Hold Your Hand]]", "She Loves You", "Can't Buy me Love", i "And I Love Her", također postaju vrlo popularne. Godine 1964. Beatlesi snimaju svoj prvi američki album i sviraju u TV-emisiji poznatog Eda Sullivana. 73 miliona Amerikanaca gledaju tu epizodu. Te godine Beatlesi čak snimaju i film, "[[Noć nakon teškog dana (film)|Noć nakon teškog dana]]" ("A Hard Day's Night"). Senzacija i fenomen Beatlesa dobija naziv "[[Beatlemanija]]". Nakon vrhunca Beatlemanije, 29. augusta 1966. Beatlesi održavaju svoj zadnji koncert u [[San Francisco|San Francisku]]. Otad nastoje snimati bolje albume i eksperimentirati sa svojom muzikom. Droga tad već počinje uveliko utjecati na njihovu muziku (naročito razna iskustva s [[LSD]]-om). Zajedno sa grupama poput [[The Doors|Doorsa]], počinju [[psihadelični rock|psihodelični pokret u rock muzici]]. Albumi poput "[[Revolver (album Beatlesa)|Revolver]]" i "[[Rubber Soul]]" odlični su primjeri psihodeličnih utjecaja na muziku Beatlesa, koja nastavlja biti vrlo popularna, ali sada ima i umjetničko poštovanje. Beatlesi 2. juna 1967. objavljuju album koji mnogi smatraju jednim od najboljih i najvažnijih svih vremena: "[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band|Sgt. Peppers Lonely Hearts Club Band]]". "Sgt. Peppers" uskoro postaje najpopularniji album svih vremena. U historiji rocka "Sgt. Peppers" važan je zbog toga što je bio prvi popularni rock [[koncept album]] i time otpočeo [[klasični rock]] pokret. Menadžer Beatlesa [[Brian Epstein]] umire 27. augusta 1967. Epstein je do tada upravljao svaki aspekt njihove karijere, i posljedice njegove smrte su bile značajne. No, kasniji albumi Beatlesa ne opadaju u popularnosti. Pjesma "[[Hey Jude]]" postaje najpopularnija Beatles pjesma svih vremena. Ipak, na albumima poput "[[The Beatles (album)|The Beatles]]" (Poznatiji kao "bijeli album"), i "[[Magical Mystery Tour]]", očigledno je da članovi Bitlsa počinju da slijede svoje sopstvene interese. The Beatles snimaju svoj posljedni album, "[[Abbey Road]]", u julu 1969. Beatlesi se zvanično rastaju 1970. Kasnije te godine, razne ranije pjesme su bile objavljene kao dio novog albuma, "[[Let it Be (album)|Let it Be]]". Svi članovi Beatlesa zatim počinju vlastite karijere. John Lennon je imao najuspješnije albume, ali McCartny, Harrison, i Starr su također imali zapažene albume. Ljubitelji Beatlesa širom svijeta su očekivali da će se članovi Beatlesa možda ponovo okupiti i održati jednu posljednju svjetsku turneju. Nažalost, ubistvo Lennona 8. decembra 1980. prekida te nade. == Diskografija == ;Studijski albumi * ''[[Please Please Me]]'' (1963) * ''[[With the Beatles]]'' (1963) * ''[[A Hard Day's Night]]'' (1964) * ''[[Beatles for Sale]]'' (1964) * ''[[Help!]]'' (1965) * ''[[Rubber Soul]]'' (1965) * ''[[Revolver (album Beatlesa)|Revolver]]'' (1966) * ''[[Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band]]'' (1967) * ''[[Magical Mystery Tour]]'' (1967) * ''[[The Beatles (album)|The Beatles]]'' (1968) ("The White Album") * ''[[Yellow Submarine (album)|Yellow Submarine]]'' (1969) * ''[[Abbey Road]]'' (1969) * ''[[Let It Be]]'' (1970) == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|The Beatles}} * [http://www.beatles.com/ Zvanični sajt] * https://www.guinnessworldrecords.com/news/2019/10/the-beatles-set-another-record-as-abbey-road-returns-to-the-top-of-the-uk-charts-594219/ {{Grammy - album godine}} {{Grammy - najbolji vokalni pop-album}} {{Grammy - najbolji novi izvođač}} {{Grammy - najbolji spot}} {{Grammy - najbolja zvučna podloga za vizualne medije}} {{Grammy za životno djelo}} {{Oscar - najbolja originalna muzika}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Beatles, The}} [[Kategorija:The Beatles| ]] [[Kategorija:Britanske rok-grupe]] [[Kategorija:Muzičke grupe osnovane 1960.]] [[Kategorija:Dobitnici Nagrade "Brit"]] fkxps194kgnem35r9smexc0s07uep0u 0 4703 3922247 3821746 2026-08-27T11:17:04Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[1892]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] 3922247 wikitext text/x-wiki {{MartKalendar}} '''6. mart / ožujak (6. 3)''' jest 65. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (66. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 300 dana. == Događaji == * [[1902]] – Pet godina nakon ustanovljenja [[Real Madrid CF]] dobio i međunarodno priznanje i to se obilježava kao službeni dan osnivanja kluba. * [[1957]] – [[Gana]] postala nezavisna država. == Rođeni == === 14. vijek === * [[1340]] – [[Ivan, vojvoda od Lancastera]] === 15. vijek === * [[1405]] – [[Ivan II, kralj Kastilje|Ivan II]], kralj Kastilje * [[1475]] – [[Michelangelo Buonarroti]], [[italija]]nski [[Renesansa|renesansni]] [[slikar]], [[Kiparstvo|skulptor]], [[arhitekt]] i [[pjesnik]]; === 17. vijek === * [[1619]] – [[Cyrano de Bergerac]], francuski književnik === 18. vijek === * [[1787]] – [[Joseph von Fraunhofer]], njemački fizičar i izumitelj === 19. vijek === * [[1806]] – [[Elizabeth Barrett Browning]], engleska književnica * [[1838]] – [[Szymon Winawer]], [[Poljska|poljski]] [[šah]]ist i šahovski teoretičar * [[1849]] – [[Georg Luger]], austrijski pronalazač i izumitelj * [[1892]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] === 20. vijek === * [[1906]] – [[Alija Nametak]], bosanskohercegovački pripovjedač, dramatičar i folklorist * [[1912]] – [[Madge Adam]], [[engleska]] [[astronom]]kinja * [[1917]] – [[Đuro Basler]], jugoslavenski i bosanskohercegovački historičar, arheolog i konzervator * [[1926]] – [[Andrzej Wajda]], poljski režiser * [[1928]] – [[Gabriel Garcia Marquez]], kolumbijski književnik * [[1937]] – [[Valentina Terješkova]], sovjetska astronautkinja, prva žena u svemiru * [[1944]] – [[Kiri Te Kanawa]], novozelandska sopranistica * [[1947.]] ** [[Kiki Dee]], britanska pjevačica ** [[Rob Reiner]], američki režiser, scenarist, producent, glumac i politički aktivist * [[1953]] – [[Snežana Savić]], srbijanska glumica i pjevačica * [[1954]] – [[Josef Hones]], [[Austrija|austrijski]] [[biatlon]]ac * [[1959]] – [[Zlatan Fazlić Fazla]], [[bosanskohercegovački]] [[pjevač]] i [[tekstopisac]] * [[1963]] – [[Tomislav Lopatić]], [[SFRJ|jugoslavenski]] [[biatlon]]ac, bosanskohercegovačkog porijekla. * [[1968]] – [[Moira Kelly]], američka glumica * [[1972]] – [[Shaquille O'Neal]], američki košarkaš * [[1977]] – [[Giorgos Karagounis]], grčki nogometni reprezentativac * [[1981]] – [[Zlatan Muslimović]], bosanskohercegovački nogometni reprezentativac * [[1987]] – [[Kevin Prince Boateng]], ganski nogometni reprezentativac == Umrli == * [[1973]] – [[Pearl S. Buck]], američka književnica * [[2016]] – [[Nancy Reagan]], bivša prva dama SAD-a, supruga [[Spisak predsjednika SAD-a|40.]] [[Predsjednik SAD-a|američkog predsjednika]] [[Ronald Reagan|Ronalda Reagana]] == Praznici == * Dan nezavisnosti Gane == Vanjski linkovi == {{Commonscat|6 March}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/6/ Na današnji dan (6. mart), BBC.co.uk] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/march-6/ Na današnji dan (6. mart), nytimes.com] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Mart|*-06]] 5b111z86q2ovj48qb7fhq7sxxbsy8bf 0 6140 3922167 3833488 2026-08-26T14:04:45Z Z1KA 87045 3922167 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojno lice | ime = Ratko Mladić | slika = Ratko Mladić - Start of Trial (cropped).jpg | opis = Mladić na suđenju u [[Den Haag]]u 2012. | datum rođenja = {{datum rođenja i godine|1943|3|12}} | mjesto rođenja   = selo [[Božanovići]] kod [[Kalinovik]]a, [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} prvo datum smrti, pa datum rođenja --> | mjesto smrti = | nacionalnost = | puno ime = | nadimak = | supruga = Biljana Mladić | suprug = | titule = | knjige = | pripadnost = [[SFR Jugoslavija]]<br />[[Republika Srpska]] | služba = 1965–1997. | čin = general-pukovnik | ratovi = [[Rat u Hrvatskoj]]<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]] | bitke = | vojska = [[Jugoslavenska narodna armija]]<br />[[Vojska Republike Srpske]] | rod = | jedinice = | zapovijedao = [[Vojska Republike Srpske]] | nagrade = }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići]], 12. mart 1943) bivši je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] i [[Srbi|srpski]] zapovjednik i [[general]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|title=Bosnian Serb warlord Ratko Mladić disrupts genocide verdict hearing|author=Julian Borger|date=22. 11. 2017|publisher=|via=www.theguardian.com|location=UK}}</ref><ref>{{cite web|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|title=Ratko Mladić|work=World news|publisher=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|title=Mladic convicted of genocide and war crimes by UN tribunal|author=Peter Cluskey|website=The Irish Times}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) prvostepenom presudom 24. novembra 2017, a kasnije 8. juna 2021. i pravosnažnom, osudio ga je na [[Doživotni zatvor|doživotnu kaznu zatvora]] za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] [[Genocid u Srebrenici|u Srebrenici]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] (progon, ubistva, istrebljenje, deportacija i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva), terorisanje i progon civilnog stanovništva, kršenje zakona i običaja ratovanja i uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|title=Ratko Mladić pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora {{!}} DW {{!}} 08.06.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=sr-RS|access-date=10. 6. 2021}}</ref> Trenutno se nalazi u [[Ujedinjene nacije|UN]]-ovom pritvoru u [[Den Haag|Den Haagu]] ([[Nizozemska]]), gdje čeka transfer u državu koja će izvršavati njegovu kaznu. == Biografija == === Ratna karijera === [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|mini|150px|lijevo|Mladić tokom razgovora uz posredovanje [[Ujedinjene Nacije|UN]]-a na [[Međunarodni aerodrom Sarajevo|sarajevskom aerodromu]], juni 1993.]] U junu 1991. godine je poslan u [[Knin]], kao komandant 9. korpusa [[JNA]], tokom borbi između JNA i [[Hrvatska|hrvatskih snaga]]. Dana 4. oktobra 1991. godine unaprijeđen je u general-majora. 9. maja 1992. godine preuzeo je mjesto glavnog komandanta štaba Druge vojne oblasti JNA u [[Sarajevo|Sarajevu]]. 12. maja 1992. godine je Skupština bosanskih Srba izglasala stvaranje [[VRS|Vojske RS]]. U isto vrijeme, Mladić je postavljen na dužnost Komandanta Vrhovnog štaba VRS-a, mjesto na kojem je bio do decembra 1996. godine. (U maju 1992, nakon povlačenja JNA iz [[Bosna|Bosne]], Druga vojna oblast JNA je postala jezgrom Glavnog štaba VRS-a.) 24. juna 1994. godine, unaprijeđen je u general-pukovnika. 24. jula 1995. godine Mladić je optužen od strane [[Haški tribunal|Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] (ICTY) za [[genocid]], [[zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i brojne [[ratni zločin|ratne zločine]], uključujući i zločine vezane za blokadu Sarajeva. 16. novembra 1995. godine, optužnica je proširena i na genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine tokom napada na [[UN]]-ovu zaštićenu zonu u [[Srebrenica|Srebrenici]] u julu 1995. godine. Mladić je također odgovoran za uzimanje UN-ovog osoblja kao taoce. Kao bjegunac ICTY-a, pretpostavljalo se da se skriva u [[Srbija|Srbiji]]. U novembru 2004. godine, [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] vojna služba je priznala da vojna akcija privođenja Mladića i drugih optuženika nema mnogo šansi da uspije. U martu 1994. Mladićeva kćerka Ana je izvršila samoubistvo tokom studija medicine u Beogradu. Sahranjena je na Topčideru, i vjeruje se da je Mladić neko vrijeme redovno dolazio na njen grob. 26. maja 2011. uhapšen je u selu Lazarovu pokraj Zrenjanina gdje se skrivao u kući svojih rođaka te je priveden na Sud u Beogradu gdje je odlučeno o njegovom izručenju ICTY-u. == Optužnica == Optužnica protiv Mladića podignuta je 25. jula 1995. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |title=Mladić (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (24. 7. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga optužnica, 14. novembra 1995,<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (14. 11. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> a izmijenjena optužnica donesena je 10. oktobra 2002. godine pod nazivom ''Predmet Ratko Mladić (IT-95-5/18-I) - "Bosna i Hercegovina" i "Srebrenica"''.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |title=IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (10. 10. 2002) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga izmijenjena optužnica donesena je 1. juna 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |title=DRUGA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (1. 6. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> da bi nakon nje uslijedile još dvije izmijenjene optužnice: prvo 20. oktobra te i 16. decembra 2011. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=TREĆA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (20. 10. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=ČETVRTA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (16. 12. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Konačna optužnica za Ratka Mladića glasila je: a) Dvije tačke za genocid (tačke 1 i 2): # Ratko Mladić je počinio, planirao, podsticao, naredio i/ili pomagao i podržavao genocid nad dijelom nacionalnih, etničkih i/ili vjerskih grupa bosanskih Muslimana i/ili bosanskih Hrvata. Namjera da se te grupe djelimično unište manifestirana je na najekstremniji način u [[Foča|Foči]], [[Ključ (općina)|Ključu]], [[Kotor-Varoš]]i, [[Prijedor]]u, [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] # Genocid b) Pet tačaka za zločine protiv čovječnosti (tačke 3, 4, 5, 7 i 8) # Progoni # Istrebljenja # Ubistva # Deportacija # Nehumana djela (prisilna premještanja) c) Četiri tačke za kršenja zakona ili običaja ratovanja (tačke 6, 9, 10 i 11): # Ubistva # Terorisanje # Protivpravni napadi na civile # Uzimanje talaca.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |title=RATKO MLADIĆ (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> == Presuda == Ratko Mladić pred [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim kaznenim sudom za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag|Haagu]] 22. novembra 2017. po prvostepenoj presudi je proglašen krivim za [[genocid u Srebrenici]] i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini i osuđen na kaznu doživotnog zatvora.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |title=Once triumphant Bosnian Serb commander Mladic reduced to frail genocide defendant |work=REUTERS |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |title=Haški tribunal: Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor |work=AVAZ.ba |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> Ratko Mladić proglašen je krivim po 10 tačaka optužnice, a oslobođen po jednoj tački, koja se odnosila na genocid u šest općina u Bosni i Hercegovini. Konačna presuda po tačkama optužnice bila je sljedeća:<ref name="BBC - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |title=Ratko Mladic jailed for life over Bosnia war genocide |work=[[BBC]] |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="Anadolu Agency - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |title=World welcomes UN court's Mladic genocide conviction |work=Anadolu Agency |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> # Po tački 1 Vijeće nije utvrdilo da je Ratko Mladić kriv za genocid u šest općina, # u drugoj tački i svim ostalim tačkama optužnice proglašen je krivim za genocid, # progon i zločin protiv čovječnosti, # istrebljenje i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, # deportacija i zločin protiv čovječnosti, # nehumano i prisilno premještanje, # terorisanje i kršenje zakona i običaja ratovanja, # protupravni napadi na civile, # uzimanje talaca, kršenje zakona i običaja ratovanja.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017" /><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017" /><ref name="BBC - 22. 11. 2017" /> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Wikicitat}} {{wikivijesti|Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor}} * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf Ratko Mladić], [[ICTY]].org * [http://www.bbc.com/news/world-europe-13559597 Ratko Mladić] na [[BBC]] {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Biografije, Kalinovik]] [[Kategorija:Rođeni 1943.]] [[Kategorija:Generali Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Generali Jugoslavenske narodne armije]] [[Kategorija:Osobe osuđene na doživotni zatvor]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osuđeni pred Haškim tribunalom]] [[Kategorija:Ratni zločinci u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] [[Kategorija:Dobitnici Ordena Republike Srpske]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za zločine protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za genocid]] beveqmm5vzl8nuff87mqgsu67ijpplm 3922174 3922167 2026-08-26T16:36:25Z Tulum387 155909 Izmijenjena je formulacija "bivši bosanskohercegovački i srpski zapovjednik" u "bivši zapovjednik bosanskih Srba". Iako "bosanskohercegovački" nije netačno, u ovom je kontekstu preciznije navesti "zapovjednik bosanskih Srba". Međunarodni rezidualni mehanizam za krivične sudove VRS opisuje kao "Bosnian Serb forces", što bolje odgovara njegovoj vojnoj i političkoj pripadnosti tokom rata. Sličan problem nastao bi kada bismo Jusufa Prazinu opisali kao bosanskohercegovačkog i hrvatskog zapovjednika. 3922174 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojno lice | ime = Ratko Mladić | slika = Ratko Mladić - Start of Trial (cropped).jpg | opis = Mladić na suđenju u [[Den Haag]]u 2012. | datum rođenja = {{datum rođenja i godine|1943|3|12}} | mjesto rođenja   = selo [[Božanovići]] kod [[Kalinovik]]a, [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} prvo datum smrti, pa datum rođenja --> | mjesto smrti = | nacionalnost = | puno ime = | nadimak = | supruga = Biljana Mladić | suprug = | titule = | knjige = | pripadnost = [[SFR Jugoslavija]]<br />[[Republika Srpska]] | služba = 1965–1997. | čin = general-pukovnik | ratovi = [[Rat u Hrvatskoj]]<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]] | bitke = | vojska = [[Jugoslavenska narodna armija]]<br />[[Vojska Republike Srpske]] | rod = | jedinice = | zapovijedao = [[Vojska Republike Srpske]] | nagrade = }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići]], 12. mart 1943) bivši je zapovjednik [[Srbi u Bosni i Hercegovini|bosanskih Srba]] i [[general]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|title=Bosnian Serb warlord Ratko Mladić disrupts genocide verdict hearing|author=Julian Borger|date=22. 11. 2017|publisher=|via=www.theguardian.com|location=UK}}</ref><ref>{{cite web|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|title=Ratko Mladić|work=World news|publisher=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|title=Mladic convicted of genocide and war crimes by UN tribunal|author=Peter Cluskey|website=The Irish Times}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) prvostepenom presudom 24. novembra 2017, a kasnije 8. juna 2021. i pravosnažnom, osudio ga je na [[Doživotni zatvor|doživotnu kaznu zatvora]] za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] [[Genocid u Srebrenici|u Srebrenici]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] (progon, ubistva, istrebljenje, deportacija i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva), terorisanje i progon civilnog stanovništva, kršenje zakona i običaja ratovanja i uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|title=Ratko Mladić pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora {{!}} DW {{!}} 08.06.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=sr-RS|access-date=10. 6. 2021}}</ref> Trenutno se nalazi u [[Ujedinjene nacije|UN]]-ovom pritvoru u [[Den Haag|Den Haagu]] ([[Nizozemska]]), gdje čeka transfer u državu koja će izvršavati njegovu kaznu. == Biografija == === Ratna karijera === [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|mini|150px|lijevo|Mladić tokom razgovora uz posredovanje [[Ujedinjene Nacije|UN]]-a na [[Međunarodni aerodrom Sarajevo|sarajevskom aerodromu]], juni 1993.]] U junu 1991. godine je poslan u [[Knin]], kao komandant 9. korpusa [[JNA]], tokom borbi između JNA i [[Hrvatska|hrvatskih snaga]]. Dana 4. oktobra 1991. godine unaprijeđen je u general-majora. 9. maja 1992. godine preuzeo je mjesto glavnog komandanta štaba Druge vojne oblasti JNA u [[Sarajevo|Sarajevu]]. 12. maja 1992. godine je Skupština bosanskih Srba izglasala stvaranje [[VRS|Vojske RS]]. U isto vrijeme, Mladić je postavljen na dužnost Komandanta Vrhovnog štaba VRS-a, mjesto na kojem je bio do decembra 1996. godine. (U maju 1992, nakon povlačenja JNA iz [[Bosna|Bosne]], Druga vojna oblast JNA je postala jezgrom Glavnog štaba VRS-a.) 24. juna 1994. godine, unaprijeđen je u general-pukovnika. 24. jula 1995. godine Mladić je optužen od strane [[Haški tribunal|Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] (ICTY) za [[genocid]], [[zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i brojne [[ratni zločin|ratne zločine]], uključujući i zločine vezane za blokadu Sarajeva. 16. novembra 1995. godine, optužnica je proširena i na genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine tokom napada na [[UN]]-ovu zaštićenu zonu u [[Srebrenica|Srebrenici]] u julu 1995. godine. Mladić je također odgovoran za uzimanje UN-ovog osoblja kao taoce. Kao bjegunac ICTY-a, pretpostavljalo se da se skriva u [[Srbija|Srbiji]]. U novembru 2004. godine, [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] vojna služba je priznala da vojna akcija privođenja Mladića i drugih optuženika nema mnogo šansi da uspije. U martu 1994. Mladićeva kćerka Ana je izvršila samoubistvo tokom studija medicine u Beogradu. Sahranjena je na Topčideru, i vjeruje se da je Mladić neko vrijeme redovno dolazio na njen grob. 26. maja 2011. uhapšen je u selu Lazarovu pokraj Zrenjanina gdje se skrivao u kući svojih rođaka te je priveden na Sud u Beogradu gdje je odlučeno o njegovom izručenju ICTY-u. == Optužnica == Optužnica protiv Mladića podignuta je 25. jula 1995. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |title=Mladić (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (24. 7. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga optužnica, 14. novembra 1995,<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (14. 11. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> a izmijenjena optužnica donesena je 10. oktobra 2002. godine pod nazivom ''Predmet Ratko Mladić (IT-95-5/18-I) - "Bosna i Hercegovina" i "Srebrenica"''.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |title=IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (10. 10. 2002) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga izmijenjena optužnica donesena je 1. juna 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |title=DRUGA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (1. 6. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> da bi nakon nje uslijedile još dvije izmijenjene optužnice: prvo 20. oktobra te i 16. decembra 2011. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=TREĆA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (20. 10. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=ČETVRTA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (16. 12. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Konačna optužnica za Ratka Mladića glasila je: a) Dvije tačke za genocid (tačke 1 i 2): # Ratko Mladić je počinio, planirao, podsticao, naredio i/ili pomagao i podržavao genocid nad dijelom nacionalnih, etničkih i/ili vjerskih grupa bosanskih Muslimana i/ili bosanskih Hrvata. Namjera da se te grupe djelimično unište manifestirana je na najekstremniji način u [[Foča|Foči]], [[Ključ (općina)|Ključu]], [[Kotor-Varoš]]i, [[Prijedor]]u, [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] # Genocid b) Pet tačaka za zločine protiv čovječnosti (tačke 3, 4, 5, 7 i 8) # Progoni # Istrebljenja # Ubistva # Deportacija # Nehumana djela (prisilna premještanja) c) Četiri tačke za kršenja zakona ili običaja ratovanja (tačke 6, 9, 10 i 11): # Ubistva # Terorisanje # Protivpravni napadi na civile # Uzimanje talaca.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |title=RATKO MLADIĆ (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> == Presuda == Ratko Mladić pred [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim kaznenim sudom za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag|Haagu]] 22. novembra 2017. po prvostepenoj presudi je proglašen krivim za [[genocid u Srebrenici]] i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini i osuđen na kaznu doživotnog zatvora.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |title=Once triumphant Bosnian Serb commander Mladic reduced to frail genocide defendant |work=REUTERS |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |title=Haški tribunal: Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor |work=AVAZ.ba |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> Ratko Mladić proglašen je krivim po 10 tačaka optužnice, a oslobođen po jednoj tački, koja se odnosila na genocid u šest općina u Bosni i Hercegovini. Konačna presuda po tačkama optužnice bila je sljedeća:<ref name="BBC - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |title=Ratko Mladic jailed for life over Bosnia war genocide |work=[[BBC]] |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="Anadolu Agency - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |title=World welcomes UN court's Mladic genocide conviction |work=Anadolu Agency |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> # Po tački 1 Vijeće nije utvrdilo da je Ratko Mladić kriv za genocid u šest općina, # u drugoj tački i svim ostalim tačkama optužnice proglašen je krivim za genocid, # progon i zločin protiv čovječnosti, # istrebljenje i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, # deportacija i zločin protiv čovječnosti, # nehumano i prisilno premještanje, # terorisanje i kršenje zakona i običaja ratovanja, # protupravni napadi na civile, # uzimanje talaca, kršenje zakona i običaja ratovanja.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017" /><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017" /><ref name="BBC - 22. 11. 2017" /> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Wikicitat}} {{wikivijesti|Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor}} * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf Ratko Mladić], [[ICTY]].org * [http://www.bbc.com/news/world-europe-13559597 Ratko Mladić] na [[BBC]] {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Biografije, Kalinovik]] [[Kategorija:Rođeni 1943.]] [[Kategorija:Generali Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Generali Jugoslavenske narodne armije]] [[Kategorija:Osobe osuđene na doživotni zatvor]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osuđeni pred Haškim tribunalom]] [[Kategorija:Ratni zločinci u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] [[Kategorija:Dobitnici Ordena Republike Srpske]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za zločine protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za genocid]] 2s4hw002tu9il72lo10fy0kdn33h9q7 3922175 3922174 2026-08-26T16:50:25Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/Tulum387|Tulum387]] ([[User talk:Tulum387|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Z1KA|Z1KA]] 3922167 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vojno lice | ime = Ratko Mladić | slika = Ratko Mladić - Start of Trial (cropped).jpg | opis = Mladić na suđenju u [[Den Haag]]u 2012. | datum rođenja = {{datum rođenja i godine|1943|3|12}} | mjesto rođenja   = selo [[Božanovići]] kod [[Kalinovik]]a, [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} prvo datum smrti, pa datum rođenja --> | mjesto smrti = | nacionalnost = | puno ime = | nadimak = | supruga = Biljana Mladić | suprug = | titule = | knjige = | pripadnost = [[SFR Jugoslavija]]<br />[[Republika Srpska]] | služba = 1965–1997. | čin = general-pukovnik | ratovi = [[Rat u Hrvatskoj]]<br />[[Rat u Bosni i Hercegovini]] | bitke = | vojska = [[Jugoslavenska narodna armija]]<br />[[Vojska Republike Srpske]] | rod = | jedinice = | zapovijedao = [[Vojska Republike Srpske]] | nagrade = }} '''Ratko Mladić''' ([[Božanovići]], 12. mart 1943) bivši je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] i [[Srbi|srpski]] zapovjednik i [[general]] [[Vojska Republike Srpske|Vojske Republike Srpske]] za vrijeme [[Ratovi u bivšoj Jugoslaviji|ratova u bivšoj Jugoslaviji]].<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2017/nov/21/ratko-mladic-bosnian-serb-genocide-war-crimes|title=Bosnian Serb warlord Ratko Mladić disrupts genocide verdict hearing|author=Julian Borger|date=22. 11. 2017|publisher=|via=www.theguardian.com|location=UK}}</ref><ref>{{cite web|location=UK|url=https://www.theguardian.com/world/ratko-mladic|title=Ratko Mladić|work=World news|publisher=The Guardian}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irishtimes.com/news/world/europe/mladic-convicted-of-genocide-and-war-crimes-by-un-tribunal-1.3300887|title=Mladic convicted of genocide and war crimes by UN tribunal|author=Peter Cluskey|website=The Irish Times}}</ref> [[Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju]] (MKSJ) prvostepenom presudom 24. novembra 2017, a kasnije 8. juna 2021. i pravosnažnom, osudio ga je na [[Doživotni zatvor|doživotnu kaznu zatvora]] za [[Genocid u Srebrenici|genocid]] [[Genocid u Srebrenici|u Srebrenici]], [[Zločini protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] (progon, ubistva, istrebljenje, deportacija i prisilno premještanje nesrpskog stanovništva), terorisanje i progon civilnog stanovništva, kršenje zakona i običaja ratovanja i uzimanje pripadnika [[UNPROFOR]]-a za taoce.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/press/me%C4%91unarodni-sud-osudio-ratka-mladi%C4%87a-za-genocid-ratne-zlo%C4%8Dine-i-zlo%C4%8Dine-protiv-%C4%8Dovje%C4%8Dnosti |title=Međunarodni sud osudio Ratka Mladića za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/sr/ratko-mladi%C4%87-pravosna%C5%BEno-osu%C4%91en-na-do%C5%BEivotnu-kaznu-zatvora/a-57817597|title=Ratko Mladić pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora {{!}} DW {{!}} 08.06.2021|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|website=DW.COM|language=sr-RS|access-date=10. 6. 2021}}</ref> Trenutno se nalazi u [[Ujedinjene nacije|UN]]-ovom pritvoru u [[Den Haag|Den Haagu]] ([[Nizozemska]]), gdje čeka transfer u državu koja će izvršavati njegovu kaznu. == Biografija == === Ratna karijera === [[Datoteka:Evstafiev-ratko-mladic-1993-w.jpg|mini|150px|lijevo|Mladić tokom razgovora uz posredovanje [[Ujedinjene Nacije|UN]]-a na [[Međunarodni aerodrom Sarajevo|sarajevskom aerodromu]], juni 1993.]] U junu 1991. godine je poslan u [[Knin]], kao komandant 9. korpusa [[JNA]], tokom borbi između JNA i [[Hrvatska|hrvatskih snaga]]. Dana 4. oktobra 1991. godine unaprijeđen je u general-majora. 9. maja 1992. godine preuzeo je mjesto glavnog komandanta štaba Druge vojne oblasti JNA u [[Sarajevo|Sarajevu]]. 12. maja 1992. godine je Skupština bosanskih Srba izglasala stvaranje [[VRS|Vojske RS]]. U isto vrijeme, Mladić je postavljen na dužnost Komandanta Vrhovnog štaba VRS-a, mjesto na kojem je bio do decembra 1996. godine. (U maju 1992, nakon povlačenja JNA iz [[Bosna|Bosne]], Druga vojna oblast JNA je postala jezgrom Glavnog štaba VRS-a.) 24. juna 1994. godine, unaprijeđen je u general-pukovnika. 24. jula 1995. godine Mladić je optužen od strane [[Haški tribunal|Međunarodnog suda za ratne zločine počinjene na području bivše Jugoslavije]] (ICTY) za [[genocid]], [[zločin protiv čovječnosti|zločine protiv čovječnosti]] i brojne [[ratni zločin|ratne zločine]], uključujući i zločine vezane za blokadu Sarajeva. 16. novembra 1995. godine, optužnica je proširena i na genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine tokom napada na [[UN]]-ovu zaštićenu zonu u [[Srebrenica|Srebrenici]] u julu 1995. godine. Mladić je također odgovoran za uzimanje UN-ovog osoblja kao taoce. Kao bjegunac ICTY-a, pretpostavljalo se da se skriva u [[Srbija|Srbiji]]. U novembru 2004. godine, [[Ujedinjeno Kraljevstvo|britanska]] vojna služba je priznala da vojna akcija privođenja Mladića i drugih optuženika nema mnogo šansi da uspije. U martu 1994. Mladićeva kćerka Ana je izvršila samoubistvo tokom studija medicine u Beogradu. Sahranjena je na Topčideru, i vjeruje se da je Mladić neko vrijeme redovno dolazio na njen grob. 26. maja 2011. uhapšen je u selu Lazarovu pokraj Zrenjanina gdje se skrivao u kući svojih rođaka te je priveden na Sud u Beogradu gdje je odlučeno o njegovom izručenju ICTY-u. == Optužnica == Optužnica protiv Mladića podignuta je 25. jula 1995. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/bcs/case/mladic/4#pressrel |title=Mladić (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/950724.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (24. 7. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga optužnica, 14. novembra 1995,<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/951114.pdf |title=OPTUŽNICA PROTIV RADOVANA KARADžIĆA I RATKA MLADIĆA (14. 11. 1995) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> a izmijenjena optužnica donesena je 10. oktobra 2002. godine pod nazivom ''Predmet Ratko Mladić (IT-95-5/18-I) - "Bosna i Hercegovina" i "Srebrenica"''.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/mladic_021010_indictment.pdf |title=IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (10. 10. 2002) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Druga izmijenjena optužnica donesena je 1. juna 2011.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/110601.pdf |title=DRUGA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (1. 6. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> da bi nakon nje uslijedile još dvije izmijenjene optužnice: prvo 20. oktobra te i 16. decembra 2011. godine.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=TREĆA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (20. 10. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/ind/bcs/111020.pdf |title=ČETVRTA IZMIJENJENA OPTUŽNICA PROTIV RATKA MLADIĆA (16. 12. 2011) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> Konačna optužnica za Ratka Mladića glasila je: a) Dvije tačke za genocid (tačke 1 i 2): # Ratko Mladić je počinio, planirao, podsticao, naredio i/ili pomagao i podržavao genocid nad dijelom nacionalnih, etničkih i/ili vjerskih grupa bosanskih Muslimana i/ili bosanskih Hrvata. Namjera da se te grupe djelimično unište manifestirana je na najekstremniji način u [[Foča|Foči]], [[Ključ (općina)|Ključu]], [[Kotor-Varoš]]i, [[Prijedor]]u, [[Sanski Most|Sanskom Mostu]] i [[Vlasenica|Vlasenici]] # Genocid b) Pet tačaka za zločine protiv čovječnosti (tačke 3, 4, 5, 7 i 8) # Progoni # Istrebljenja # Ubistva # Deportacija # Nehumana djela (prisilna premještanja) c) Četiri tačke za kršenja zakona ili običaja ratovanja (tačke 6, 9, 10 i 11): # Ubistva # Terorisanje # Protivpravni napadi na civile # Uzimanje talaca.<ref>{{cite web |url=http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/bcs/cis_mladic_bcs.pdf |title=RATKO MLADIĆ (IT-09-92) |work=ICTY.org |access-date=24. 11. 2017}}</ref> == Presuda == Ratko Mladić pred [[Međunarodni sud pravde|Međunarodnim kaznenim sudom za bivšu Jugoslaviju]] u [[Den Haag|Haagu]] 22. novembra 2017. po prvostepenoj presudi je proglašen krivim za [[genocid u Srebrenici]] i druge ratne zločine u Bosni i Hercegovini i osuđen na kaznu doživotnog zatvora.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017">{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-warcrimes-mladic-newsmaker/once-triumphant-bosnian-serb-commander-mladic-reduced-to-frail-genocide-defendant-idUSKBN1DL2WS |title=Once triumphant Bosnian Serb commander Mladic reduced to frail genocide defendant |work=REUTERS |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://avaz.ba/vijesti/bih/324181/haski-tribunal-ratko-mladic-osuden-na-dozivotni-zatvor |title=Haški tribunal: Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor |work=AVAZ.ba |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> Ratko Mladić proglašen je krivim po 10 tačaka optužnice, a oslobođen po jednoj tački, koja se odnosila na genocid u šest općina u Bosni i Hercegovini. Konačna presuda po tačkama optužnice bila je sljedeća:<ref name="BBC - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://www.bbc.com/news/world-europe-42080090 |title=Ratko Mladic jailed for life over Bosnia war genocide |work=[[BBC]] |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref><ref name="Anadolu Agency - 22. 11. 2017">{{cite web |url=http://aa.com.tr/en/europe/world-welcomes-un-courts-mladic-genocide-conviction/974604 |title=World welcomes UN court's Mladic genocide conviction |work=Anadolu Agency |language=engleski |access-date= 22. 11. 2017}}</ref> # Po tački 1 Vijeće nije utvrdilo da je Ratko Mladić kriv za genocid u šest općina, # u drugoj tački i svim ostalim tačkama optužnice proglašen je krivim za genocid, # progon i zločin protiv čovječnosti, # istrebljenje i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo i zločin protiv čovječnosti, # ubistvo, kršenje zakona i običaja ratovanja, # deportacija i zločin protiv čovječnosti, # nehumano i prisilno premještanje, # terorisanje i kršenje zakona i običaja ratovanja, # protupravni napadi na civile, # uzimanje talaca, kršenje zakona i običaja ratovanja.<ref name="REUTERS - 22. 11. 2017" /><ref name="AVAZ.ba - 22. 11. 2017" /><ref name="BBC - 22. 11. 2017" /> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat}} {{Wikicitat}} {{wikivijesti|Ratko Mladić osuđen na doživotni zatvor}} * [http://www.icty.org/x/cases/mladic/cis/en/cis_mladic_en.pdf Ratko Mladić], [[ICTY]].org * [http://www.bbc.com/news/world-europe-13559597 Ratko Mladić] na [[BBC]] {{Ratovi u bivšoj Jugoslaviji}} {{DEFAULTSORT:Mladić, Ratko}} [[Kategorija:Biografije, Kalinovik]] [[Kategorija:Rođeni 1943.]] [[Kategorija:Generali Vojske Republike Srpske]] [[Kategorija:Generali Jugoslavenske narodne armije]] [[Kategorija:Osobe osuđene na doživotni zatvor]] [[Kategorija:Osobe osuđene za genocid]] [[Kategorija:Osuđeni pred Haškim tribunalom]] [[Kategorija:Ratni zločinci u ratu u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Srpski nacionalisti]] [[Kategorija:Dobitnici Ordena Republike Srpske]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za ratne zločine]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za zločine protiv čovječnosti]] [[Kategorija:Srbi iz Bosne i Hercegovine osuđeni za genocid]] beveqmm5vzl8nuff87mqgsu67ijpplm 0 7855 3922244 3798903 2026-08-27T11:05:45Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[7. august]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] 3922244 wikitext text/x-wiki {{godina}} {{Godina u drugim kalendarima}} == Događaji == * [[12. januar]] – revolucija na Siciliji * [[21. februar|21]]–[[24. februar]] – Pariska revolucija * [[12. mart]] – revolucija u Veneciji * [[13. mart]] – 15. mart - Bečka revolucija * [[18. mart|18]]–[[19. mart]] – Berlinska revolucija * [[22. mart]] – Revolucija u Milanu * [[13. mart]] – [[Sardinija]] objavljuje rat Austriji i vodi pokret za ujedinjenje Italije * [[23. april]] – Varšavski ustanak * [[15. maj]] – komunistička buna u [[Pariz]]u * [[17. juni]] – češki revolt u [[Prag]]u == 1848. u temama == {{Proširiti sekciju}} == Rođeni == === Januar=== === Februar === * [[16. februar]] ** [[Octave Mirbeau]], francuski pisac i novinar ** [[Hugo de Vries]], holandski botaničar === Mart === === April === === Maj === === Juni === === Juli === === August === * [[7. august]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] === Septembar === === Oktobar === === Novembar === * [[8. novembar]] – [[Gottlob Frege]], njemački matematičar i fizičar === Decembar === * [[6. decembar]] – [[Johann Palisa]], austrijski astronom == Umrli == * [[9. januar]] – [[Caroline Herschel]], njemačka astronomkinja * [[8. april]] – [[Gaetano Donizetti]], italijanski kompozitor * [[5. august]] – [[Pedro Vélez]], meksički političar i pravnik * [[7. august]] – [[Jacob Berzelius]], švedski hemičar * [[22. septembar]] – [[James Dunlop]], škotsko-australski astronom * [[19. decembar]] – [[Emily Brontë]], engleska književnica {{Commonscat|1848|1848.}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Normativna kontrola}} 0l57beli0evytqtoe382e1ugkt3k2nq 0 9199 3922200 3921668 2026-08-26T17:45:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922200 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Donji Žabar | drugo_ime = | službeno_ime = Opština Donji Žabar | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = Donji Žabar grb.png | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Donji Žabar.svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Donji Žabar u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|44|56|29|N|18|38|46|E|type:city|display=inline,title}} | entitet = [[Republika Srpska]] | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = Pero Pavlović<ref name="izbori2020">{{cite web |title=Donji Žabar |url=https://www.izbori.ba/Rezultati_izbora/?resId=27&langId=1#/8/23/0 |website=izbori.ba |publisher=Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine |access-date=6. 12. 2020}}</ref> | načelnik_stranka = [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] | površina_naselja = 17.56 | površina_općine = 46.80 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 1208 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 3809 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 76 273 | pozivni_broj = (+387) 54 | matični_broj_naselja = 2084183<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 20150 | veb-sajt = {{URL|http://www.opstinadonjizabar.com/}} | fusnote = }} '''Donji Žabar''' je [[naseljeno mjesto]] i sjedište istoimene općine koja se nalazi u sjevernom dijelu [[Bosna i Hercegovina|Bosne i Hercegovine]]. Općina je nastala nakon [[Dejtonski sporazum|Dejtonskog sporazuma]] od dijela općine [[Orašje]]. Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] općina Donji Žabar je nosila naziv ''Srpsko Orašje'', ali je nakon odluke Ustavnog suda Bosne i Hercegovine taj naziv poništen. Površina općine iznosi 46,80&nbsp;km², a prema popisu iz 1991. imala je 1.407 stanovnika. Općina se sastoji iz četiri mjesne zajednice. == Geografija == [[Datoteka:Općina Donji Žabar.svg|mini|desno|270px|<center><small>Geografski položaj općine Donji Žabar</small></center>]] Prirodna bogatstva općine su poljoprivredno zemljište i lovišta. Općina ima potencijal za razvoj ribolovnog turizma. === Geografski položaj === {{Susjedne općine | S = [[Orašje]] | SZ = [[Bosanski Šamac]] | SI = [[Orašje]]<br>[[Brčko]] | Z = [[Bosanski Šamac]] | I = [[Brčko]] | J = [[Pelagićevo]], [[Brčko]] | JZ = [[Bosanski Šamac]]<br>[[Pelagićevo]] | JI = [[Brčko]] }} == Stanovništvo == {{Glavni|Spisak naseljenih mjesta u općini Donji Žabar}} === Nacionalni sastav stanovništva - općina Donji Žabar === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Donji Žabar | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 20150 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm">{{cite web|title=Popis 2013 BiH – Stanovništvo prema etničkoj/nacionalnoj pripadnosti i spolu, po naseljenim mjestima|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|work=popis.gov.ba|access-date=19. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170919132628/http://www.popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/BOS/K2_T2-2_B.xlsx|archive-date=19. 9. 2017}}</ref> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.">{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991.(str. 14) |work=fzs.ba |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 3809 | g2013_bosnjaci = 5 | g2013_srbi = 2759 | g2013_hrvati = 1029 | g2013_muslimani = 2 | g2013_albanci = 2 | g2013_jugosloveni = 2 | g2013_nisu_izjasnili = 5 | g2013_nepoznato = 2 | g1991_ukupno = 6171 | g1991_hrvati = 3277 | g1991_srbi = 2782 | g1991_muslimani = 15 }} === Nacionalni sastav stanovništva - naselje Donji Žabar<ref>{{Cite web|url=http://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2|title=Popis 2013 BiH|website=www.popis.gov.ba|access-date=3. 1. 2020}}</ref>=== {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Donji Žabar | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 208418 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013nm" /> | g1991_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991." /> | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 24. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 1208 | g2013_bosnjaci = 3 | g2013_srbi = 1196 | g2013_hrvati = 4 | g2013_jugosloveni = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 3 | g1991_ukupno = 1420 | g1991_muslimani = 3 | g1991_srbi = 1394 | g1991_hrvati = 2 | g1991_jugosloveni = 13 | g1981_ukupno = 1513 | g1981_muslimani = 1 | g1981_srbi = 1454 | g1981_hrvati = 5 | g1981_jugosloveni = 49 | g1971_ukupno = 1639 | g1971_muslimani = 5 | g1971_srbi = 1622 | g1971_hrvati = 4 | g1971_jugosloveni = 5 | g1971_makedonci = 2 }} == Historija == Područje Donjeg Žabara historijski je pripadalo širem posavskom prostoru, a kao zasebna jedinica lokalne samouprave oblikovalo se tek u poslijeratnom periodu.<ref name="IstorijatDZ">{{cite web|url=https://www.opstinadonjizabar.com/istorijat.html|title=Istorijat opštine Donji Žabar|website=Opština Donji Žabar|access-date=13. 3. 2026|archive-date=11. 8. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250811175726/https://www.opstinadonjizabar.com/istorijat.html|url-status=dead}}</ref><ref name="U4401">{{cite web|url=https://www.ustavnisud.ba/uploads/odluke/_bs/U-44-01-12267.pdf|title=Odluka o meritumu broj U 44/01|website=Ustavni sud Bosne i Hercegovine|access-date=13. 3. 2026}}</ref> === Rani razvoj === Prema službenom općinskom historijatu, širi posavski prostor u kojem se nalazi Donji Žabar u prošlosti je bio močvaran, slabo naseljen i prekriven šumama. U izvorima se navodi da je do 1548. godine na tom području evidentirano naselje Žabar kao zajedničko ime za prostor današnjeg [[Gornji Žabar|Gornjeg]] i Donjeg Žabara.<ref name="IstorijatDZ" /> Isti izvor navodi da se Donji Žabar prvi put pod tim imenom spominje 1848, te da je naziv povezan s nižim položajem naselja u odnosu na okolni teren.<ref name="IstorijatDZ" /> U lokalnom historijatu također se navode tragovi starijeg naseljavanja šireg područja Posavine, uključujući arheološke nalaze iz antičkog razdoblja u okolini [[Orašje|Orašja]], što se dovodi u vezu s prisustvom [[Rimsko Carstvo|Rimljana]] u Bosanskoj Posavini.<ref name="IstorijatDZ" /> === Osmanski period === Tokom [[Osmansko Carstvo|osmanske]] vlasti područje Donjeg Žabara pripadalo je posavskom pograničnom prostoru između važnih pravaca koji su povezivali unutrašnjost Bosne sa [[Sava|savskim]] riječnim pristaništima. Prema općinskom historijatu, kroz ovaj kraj prolazili su trgovački karavani, a u lokalnoj toponimiji sačuvani su nazivi koji se dovode u vezu s riječnim prijelazima i karavanskim stajalištima.<ref name="IstorijatDZ" /> U istom izvoru naglašava se da su osmanski porezni nameti izazivali nezadovoljstvo stanovništva ovog dijela Posavine, što je činilo širi društveni okvir pobuna sredinom 19. stoljeća.<ref name="IstorijatDZ" /> ==== Protina buna ==== U lokalnoj tradiciji i službenom općinskom historijatu važan događaj predstavlja '''Protina buna''' iz 1858. godine. Dogovor o podizanju pobune protiv novih poreznih opterećenja postignut je u proljeće 1858. u Žabaru, a u ustanku su učestvovali i ljudi iz današnjeg prostora Donjeg Žabara i okolnih posavskih sela.<ref name="IstorijatDZ" /> Historijat općine posebno izdvaja ulogu stanovnika [[Čović Polje|Čović Polja]] i Donjeg Žabara u tim zbivanjima, navodeći da je barjaktar bune bio Jakov Živković iz Čović Polja te da se među istaknutim učesnicima spominje i Iljo Mirković iz Donjeg Žabara.<ref name="IstorijatDZ" /> Zbog oslanjanja na lokalni historijat, ovi navodi prvenstveno svjedoče o mjesnom pamćenju i tradiciji vezanoj za ovaj događaj. === Donji Žabar u 20. stoljeću === Do raspada [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] područje današnje općine Donji Žabar administrativno je bilo u sastavu općine Orašje.<ref name="IstorijatDZ" /> U okviru posavskog nizijskog prostora razvoj naselja bio je snažno povezan s poljoprivredom, naročito ratarstvom i stočarstvom, što je ostalo jedno od osnovnih obilježja ovog kraja i u kasnijem periodu.<ref name="IstorijatDZ" /> === Rat u Bosni i Hercegovini i administrativne promjene === Početkom rata u Bosni i Hercegovini 1992. godine prostor današnje općine izdvojen je iz prijeratne općine Orašje i u ratnim okolnostima funkcionirao je u sastavu općine [[Šamac]].<ref name="IstorijatDZ" /> Narodna skupština [[Republika Srpska|Republike Srpske]] je 21/22. jula 1993. formirala Srpsku opštinu Orašje, koja je kasnije djelovala pod nazivom Srpsko Orašje.<ref name="IstorijatDZ" /> Naziv ''Srpsko Orašje'' osporen je u postupku pred [[Ustavni sud Bosne i Hercegovine|Ustavnim sudom Bosne i Hercegovine]]. U odluci broj U 44/01 Sud je utvrdio neustavnost više naziva općina i gradova u Republici Srpskoj koji su sadržavali nacionalni prefiks, među njima i naziv ''Srpsko Orašje''.<ref name="U4401" /> U procesu usklađivanja s tom odlukom naziv općine promijenjen je u Donji Žabar, a ta je promjena evidentirana i u statističkim pregledima Republike Srpske.<ref name="RZS2012">{{cite web|url=https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/godisnjak/2012/po_poglavljima/30ops_2012.pdf|title=Pregled po opštinama 2012|website=Republički zavod za statistiku Republike Srpske|access-date=13. 3. 2026}}</ref> === Savremeni period === Kao samostalna općina Donji Žabar razvio se u malenu posavsku jedinicu lokalne samouprave s nekoliko naseljenih mjesta. Prema rezultatima popisa stanovništva iz 2013. godine, općina Donji Žabar imala je 3.669 stanovnika.<ref name="Popis2013">{{cite web|url=https://www.rzs.rs.ba/static/uploads/bilteni/popis/rezultati_popisa/Results_of_the_Census_2013.pdf|title=Results of the Census 2013|date=5. 7. 2017|website=Republički zavod za statistiku Republike Srpske|access-date=13. 3. 2026}}</ref> U savremenom razdoblju lokalni razvoj i dalje se prvenstveno oslanja na poljoprivredu i male privredne djelatnosti karakteristične za Posavinu.<ref name="IstorijatDZ" /> == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|Donji Žabar}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.opstinadonjizabar.com/ Zvanični sajt općine Donji Žabar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110232116/http://opstinadonjizabar.com/ |date=10. 1. 2016 }} {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Općina Donji Žabar}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Republike Srpske]] [[Kategorija:Donji Žabar|*]] [[Kategorija:Orašje]] sesmejl0wefulmxd9gqfbso5cdhyg5l 0 9815 3922236 3916880 2026-08-27T09:27:22Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922236 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Ilijaš | drugo_ime = | službeno_ime = Općina Ilijaš | naselje_vrsta = Općina i naseljeno mjesto | slika = Ilijas centar.jpg | slika_veličina = | slika_alt = | slika_opis = Centar Ilijaša | slika_zastava = | zastava_alt = | slika_grb = Ilijasgrb.gif | grb_alt = | etimologija = | nadimak = | moto = | slika_karta = BiH municipality location Ilijaš.svg | karta_alt = | karta_opis = Općina Ilijaš u Bosni i Hercegovini | koordinate = {{coord|43|57|N|18|16|E|type:city|display=inline,title}} | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Kanton Sarajevo|Sarajevo]] | osnovan = | osnivač = | sjedište = | načelnik = Akif Fazlić<ref name="Izbori_2016">{{Cite web |url=http://www.izbori.ba/rezultati_izbora_2016/?resId=13&langId=1#/8/118/0 |title=Rezultati lokalnih izbora 2016. za načelnika za općinu Ilijaš |work=izbori.ba |access-date= 5. 11. 2016}}</ref> | načelnik_stranka = [[Stranka demokratske akcije|SDA]] | površina_naselja = 3.58 | površina_općine = 308.55 | površina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | površina_bilješka = | nadmorska_visina = | visina_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | najveća_visina = | najveća_visina_vrh = | najmanja_visina = | najmanja_visina_vrh = | stanovništvo_datum = [[Popis stanovništva u Bosni i Hercegovini 2013.|2013]] | stanovništvo_fusnote = <!-- <ref> </ref> --> | stanovništvo_naselje = 4921 | stanovništvo_naselje_izvor = | stanovništvo_općina = 19603 | stanovništvo_općina_izvor = | stanovništvo_demonim = | poštanski_broj = 71 380 | pozivni_broj = (+387) 33 | matični_broj_naselja = 143332<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=24. 11. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_općine = 10863 | veb-sajt = {{URL|http://www.ilijas.ba/}} | fusnote = | mapframe_id = Q12756620 | mapframe_shape = yes }} '''Ilijaš''' je [[naseljeno mjesto]] i općina koja se nalazi u [[Kanton Sarajevo|Kantonu Sarajevo]], sjeverozapadno od grada [[Sarajevo|Sarajeva]]. Po popisu stanovništva 2013. godine općina Ilijaš se sastoji od 74 naseljenih mjesta. == Geografija == Smješten je sjeverozapadno od [[Sarajevo|Sarajeva]], u dolini [[Bosna (rijeka)|rijeke Bosne]], i uz magistralni put [[Sarajevo]]–[[Tuzla]]. Pripada Kantonu Sarajevo Federacije Bosne i Hercegovine. Graniči sa općinama: [[Visoko]], [[Breza (općina)|Breza]], [[Vareš]] i [[Olovo (grad)|Olovo]] koje pripadaju Zeničko-dobojskom kantonu, općinama [[Sokolac]] i [[Istočni Stari Grad]], koje pripadaju Republici Srpskoj i općinama [[Vogošća]], [[Stari Grad]], [[Novi Grad]], Centar i [[Ilidža]] koje pripadaju Sarajevskom kantonu. Mjesto Ilijaš se sastoji iz naseljenih mjesta: gradić Ilijaš, i predgrađa među kojima je naselje [[Misoča]], kao i [[Podlugovi]], [[Lješevo]], Stari Ilijaš i [[Malešići (Ilijaš)|Malešići]]. Općina se nalazi na raskrsnici puteva koji je povezuju sa susjednim općinama, kao i sa svim dijelovima BiH. Smješten je na nadmorskoj visini od 500 do 1200 m, površine 308,6&nbsp;km². Odlikuje je ravničarsko-brežuljkasti i planinsko-brdski teren. S obzirom na geografske karakteristike prostor koji zauzima općina, moguće je podijeliti na dvije cjeline: donji i gornji Ilijaš. Ukupna površina šuma i šumskog zemljišta na području općine Ilijaš iznosi 16249 ha. Na području opštine nalazi se više lokaliteta sa mineralnim sirovinama, uključujući nalazište mangana u Čevljanovićima, nalazište vapnenca u Gajevima - Vrela i Rači, nalazište kamena eruptivca u Koritima, nalazište kamena škriljca u Misoči, nalazište kvarca u Podroli i [[Gornji Čevljanovići|Čevljanovići]]ma. Na prostoru Srednje, u Draževićima, registrirano je nalazište [[Živa|žive]] izuzetnog kvaliteta koje nije do sada eksploatisano. Na području Podlipnika registrirano je izvorište termalne vode a na potezu Srednje – Čevljanovići izvorište mineralne vode. [[Bijambare]] su zakonom zaštićeno područje od strane Sarajevskog kantona, i to zaštićeno područje pete kategorije. Nalazi se lijevo od magistralne ceste [[Sarajevo]] - [[Tuzla]] uz rub Nišićke visoravni između sela [[Nišići]] i [[Krivajevići]]. Prostire se na 370 hektara i obuhvata gustu crnogoričnu šumu, pašnjake, brojne kraške fenomena kao što su vrtače i ponori dvaju potoka, te osam [[Bijambare|bijambarskih pećina]]. == Historija == === Prahistorija i antika === Područje današnjeg Ilijaša naseljeno je od davnina, a arheološki nalazi potvrđuju prisustvo materijalnih ostataka iz [[Rimsko Carstvo|rimskog]] doba.<ref name="O općini">{{cite web|url=https://www.ilijas.ba/index.php/opcina/o-opcini|title=O općini|publisher=Općina Ilijaš|access-date=11. 3. 2026}}</ref> U stručnoj literaturi i arheološkim pregledima registrirani su rimski nalazi iz samog Ilijaša i njegove okoline, uključujući fragment reljefa s prikazom Atisa u Ilijašu te kasnoantičke nalaze u [[Podlugovi]]ma.<ref name="Salmedin Mesihović">{{cite web|url=https://www.academia.edu/3613457/INSCRIPTIONES_LATINARVM_SARAEVONENSIS_sa_kra%C4%87im_pregledom_naseobinske_kulture_u_anti%C4%8Dko_doba_doprinos_historiji_sarajevskog_podru%C4%8Dja_u_anti%C4%8Dko_doba|title=INSCRIPTIONES LATINARVM SARAEVONENSIS (sa kraćim pregledom naseobinske kulture u antičko doba) – doprinos historiji sarajevskog područja u antičko doba|publisher=Academia.edu|access-date=11. 3. 2026|author=Salmedin Mesihović}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/87484161/HRESTOMATIJA_ISTRA%C5%BDIVANJA_JEDINICE_MUNICIPALNE_AUTONOMIJE_AQVARVM_CHRESTOMATY_OF_THE_RESEARCH_OF_THE_MUNICIPAL_AUTONOMY_UNIT_AQVARVM|title=Hrestomatija istraživanja jedinice municipalne autonomije Akvarum|publisher=Academia.edu|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Antički nalazi svjedoče da je prostor ilijaške kotline bio uključen u šire komunikacijske i naseobinske tokove centralne Bosne, a njegova blizina sarajevskom i visočkom području činila ga je dijelom važnog unutrašnjeg bosanskog prostora još u rimsko doba.<ref name="Salmedin Mesihović"/> === Srednji vijek === U ranom srednjem vijeku uz [[Rijeka Bosna|Bosnu]] i porječja [[Vogošćica|Vogošćice]], [[Ljubina|Ljubine]], [[Misoča|Misoče]] i [[Stavnja|Stavnje]] formirana je župa Vogošća odnosno Vidogošća.<ref name="O općini"/> U drugoj polovini 14. i u 15. stoljeću na ovom prostoru naročit značaj dobija srednjovjekovni grad Dubrovnik u Višnjici kod Ilijaša, koji je bio političko i upravno središte šire okolice.<ref>{{cite web|url=https://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dubrovBHdisp.pdf|title=Arheološko područje – Stari grad Dubrovnik u Višnjici kod Ilijaša|publisher=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|access-date=11. 3. 2026|archive-date=29. 5. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230529123444/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/dubrovBHdisp.pdf|url-status=dead}}</ref> Stari grad Dubrovnik prvi put se u sačuvanim izvorima spominje 11. juna 1404. godine.<ref>{{cite web|url=https://bs.wikipedia.org/wiki/Vi%C5%A1njica_%28Ilija%C5%A1%29|title=Višnjica (Ilijaš)|publisher=Wikipedia na bosanskom jeziku|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Istraživanja i novija stručna literatura potvrđuju njegov značaj kao jednog od važnijih utvrđenih gradova srednjovjekovne Bosne u području između sarajevske i visočke kotline.<ref>{{cite web|url=https://www.academia.edu/126765172/Preliminary_archaeometry_investigation_of_artifacts_from_the_Medieval_Bosnian_town_of_Dubrovnik_Ilijas_BiH|title=Preliminary archaeometry investigation of artifacts from the Medieval Bosnian town of Dubrovnik (Ilijaš, BiH)|year=2024|publisher=Academia.edu|access-date=11. 3. 2026|archive-date=19. 7. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250719040552/https://www.academia.edu/126765172/Preliminary_archaeometry_investigation_of_artifacts_from_the_Medieval_Bosnian_town_of_Dubrovnik_Ilijas_BiH|url-status=dead}}</ref> [[Arheologija|Arheološko]] područje – [[Stari grad Dubrovnik]] u [[Višnjica|Višnjici]] kod Ilijaša je proglašeno nacionalnim spomenikom 8. oktobra 2003. godine.<ref>{{Cite web |url=http://www.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1845 |title=Arhivirana kopija |access-date=4. 9. 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305012558/http://www.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&lang=1&action=view&id=1845 |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> U neposrednoj blizini Dubrovnika nalazi se nekropola u [[Kopošići]]ma, jedna od najpoznatijih nekropola stećaka u centralnoj Bosni. Za nju se vezuje ukop velikog bosanskog kneza Batića Mirkovića, a vrijednost lokaliteta dodatno povećava natpis na njegovu stećku, važan za poznavanje bosanskog plemstva kasnog srednjeg vijeka.<ref>{{cite web|url=https://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilijas_nekropola%20KoposiciBH.pdf|title=Historijsko područje – Nekropola stećaka u Kopošićima kod Ilijaša|publisher=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|access-date=11. 3. 2026|archive-date=8. 12. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241208174935/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilijas_nekropola%20KoposiciBH.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/stecci-u-koposicima-otkrivaju-istinu-o-bosanskom-plemstvu/27128929.html|title=Stećci u Kopošićima otkrivaju istinu o bosanskom plemstvu|date=15. 7. 2015|publisher=Radio Slobodna Evropa|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Osim Dubrovnika i Kopošića, na području općine nalaze se i drugi značajni srednjovjekovni lokaliteti, među njima nekropola sa stećcima u [[Srednje (Ilijaš)|Srednjem]] te ostaci srednjovjekovnog grada i nekropole iznad sela Luka. Prema stručnom radu Zijada Halilovića, lokalitet u Luki nalazio se na prostoru srednjovjekovne župe [[Vrhbosna]], a nakon teritorijalnih promjena bio je sastavni dio zemlje Pavlovića.<ref>{{cite web|url=https://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilijas_nekropola%20Srednje%20kompl%20BOS.pdf|title=Historijsko područje – Nekropola sa stećcima Srednje, općina Ilijaš|publisher=Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine|access-date=11. 3. 2026|archive-date=5. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240705052342/http://aplikacija.kons.gov.ba/kons/public/uploads/odluke_bos/Ilijas_nekropola%20Srednje%20kompl%20BOS.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.muzejsarajeva.ba/zurnal/index.php/prilozi/article/view/25|title=Nekropola sa stećcima i ostaci srednjovjekovnog grada iznad sela Luka, općina Ilijaš|year=2020|publisher=Prilozi za proučavanje historije Sarajeva|access-date=11. 3. 2026|author=Zijad Halilović}}</ref> === Osmansko doba === Nakon osmanskog osvajanja Bosne, područje Ilijaša uključeno je u osmanski upravni i društveni sistem, dok su neka starija srednjovjekovna središta izgubila dotadašnju političku važnost. Kontinuitet naseljenosti u osmanskom periodu potvrđuju groblja uz džamije i stariji nadgrobni spomenici koji se spominju u lokalnim pregledima historije općine. Iako Ilijaš u osmanskom razdoblju nije imao urbani značaj kakav će dobiti u novijem vremenu, prostor njegove današnje općine ostao je povezan sa širim ekonomskim i saobraćajnim tokovima srednje Bosne.<ref name="O općini"/> === Austro-Ugarska i početak modernog razvoja === Savremeni razvoj Ilijaša počeo je u doba [[Austro-Ugarska|austrougarske uprave]], kada su intenzivirani eksploatacija šuma, rudnih i metalurških resursa te povezivanje lokalnog prostora sa željezničkim i industrijskim sistemom Bosne i Hercegovine.<ref name="Mreža za izgradnju mira">{{cite web|url=https://www.mreza-mira.net/vijesti/clanci/iz-historije-sumske-pruge-ilijas-misoca/|title=Iz historije šumske pruge „Ilijaš – Misoča“|date=20. 10. 2022|publisher=Mreža za izgradnju mira|access-date=11. 3. 2026}}</ref> U literaturi o urbanizaciji i industrijskom razvoju susjednih područja Ilijaš se ubraja među manje bosanskohercegovačke centre željezne industrije koji su se snažnije razvijali upravo od kraja 19. stoljeća.<ref>{{cite web|url=https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/19_20/hum/Almedina-Dzido.pdf|title=Vareš od austrougarskog perioda do prvih radničkih naselja|publisher=Filozofski fakultet Univerziteta u Sarajevu|access-date=11. 3. 2026|archive-date=17. 5. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250517221716/https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/19_20/hum/Almedina-Dzido.pdf|url-status=dead}}</ref> Poseban značaj za privredni razvoj imala je šumska pruga Ilijaš–Misoča, povezana s eksploatacijom šume i preradom drveta u dolini Misoče, što je Ilijaš dodatno uključilo u moderni industrijski pejzaž Bosne i Hercegovine.<ref name="Mreža za izgradnju mira"/> === 20. stoljeće === U 20. stoljeću Ilijaš se profilirao kao izrazito [[Industrija|industrijski]] gradić. Poslije [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] donesena je odluka Vlade SR Bosne i Hercegovine od 5. septembra 1952. o osnivanju preduzeća iz kojeg se razvila [[Željezara Ilijaš]], dok je prvi proizvodni kapacitet pušten u rad u novembru 1954.<ref>{{cite web|url=https://zeljezarailijas.com/about-us?lang=en|title=About us|publisher=Željezara Ilijaš d.d.|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Upravo uz željezaru i druge industrijske pogone nastaje moderni urbani identitet Ilijaša.<ref>{{cite web|url=https://bs.wikipedia.org/wiki/Ilija%C5%A1|title=Ilijaš|publisher=Wikipedia na bosanskom jeziku|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Industrijski rast pratili su razvoj saobraćaja, radničkih naselja i širenje privredne baze, pa je Ilijaš u drugoj polovini 20. stoljeća postao jedno od lokalnih industrijskih središta sjevernog dijela sarajevske regije.<ref>{{cite web|url=https://books.google.com/books/about/Op%C5%A1tine_Visoko_Breza_Ilija%C5%A1.html?id=iHYVAQAAIAAJ|title=Opštine Visoko, Breza, Ilijaš: metodologija prostornog planiranja|year=1965|publisher=Google Books|access-date=11. 3. 2026|author=Branislav Krstić}}</ref> === Rat u Bosni i Hercegovini i poratni period === Tokom [[Rat u Bosni i Hercegovini|rata u Bosni i Hercegovini]] Ilijaš i njegova općina pretrpjeli su teška razaranja, ljudske gubitke i prisilna raseljavanja stanovništva.<ref>{{cite book|author=Šerif Ćatić|title=Sjećanja na rat u Općini Ilijaš|publisher=Planjax komerc|year=2021|isbn=9789958345791}}</ref> Dan reintegracije općine obilježava se 29. februara, datum koji se u lokalnoj memoriji veže za povratak dijela općine u ustavno-pravni poredak [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]].<ref>{{cite web|url=https://www.ilijas.ba/index.php/vijesti/cestitka-povodom-dana-reintegracije-opcine-ilijas-i-dana-nezavisnosti-bih-2|title=Čestitka povodom Dana reintegracije općine Ilijaš i Dana nezavisnosti BiH|date=27. 2. 2023|publisher=Općina Ilijaš|access-date=11. 3. 2026}}</ref> Rat je teško pogodio i industrijsku osnovu grada. Prema podacima Željezare Ilijaš, preduzeće je tokom rata bilo uništeno i devastirano, a proizvodnju je počelo obnavljati 1999.<ref>{{cite web|url=https://zeljezarailijas.com/o-nama/|title=O nama|publisher=Željezara Ilijaš d.d.|access-date=11. 3. 2026}}</ref> == Stanovništvo == {{Glavni|Demografija Ilijaša|Spisak naseljenih mjesta u općini Ilijaš}} Po popisu stanovništva iz 1991. godine, općina Ilijaš (u to vrijeme jedna od 5 prigradskih općina Grada Sarajeva) imala je 25.184 stanovnika, raspoređenih u 77 naselja. Poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, općina Ilijaš je, gotovo u cjelini, ušla u sastav [[Federacija Bosne i Hercegovine|Federacije Bosne i Hercegovine]]. U sastav [[Republika Srpska|Republike Srpske]] ušla su naseljena mjesta [[Sirovine]], [[Šljeme]] i [[Vuknić]], te dijelovi naseljenih mjesta [[Lipnik]] i [[Rakova Noga]]. === Općina Ilijaš === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Ilijaš | vrsta_naseljenog_mjesta = općina | maticni_broj = 10863 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = | g1991_izvor = | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1981/pdf/G19814001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981. |work=stat.gov.rs |access-date= 23. 9. 2015}}</ref> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971.">{{Cite web| url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1971/pdf/G19714001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971. |work=stat.gov.rs |access-date= 23. 9. 2015}}</ref> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961.">{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1961/pdf/G19614001.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961. |work=stat.gov.rs |access-date= 15. 4. 2016}}</ref> | g2013_ukupno = 19603 | g2013_bosnjaci = 18151 | g2013_srbi = 421 | g2013_hrvati = 382 | g2013_bosanci = 169 | g2013_romi = 123 | g2013_muslimani = 127 | g2013_bosanciihercegovci = 35 | g2013_albanci = 24 | g2013_jugosloveni = 2 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_crnogorci = 4 | g2013_slovenci = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 101 | g2013_nepoznato = 20 | g1991_ukupno = 24723 | g1991_muslimani = 10192 | g1991_srbi = 11259 | g1991_hrvati = 1736 | g1991_jugosloveni = 1167 | g1981_ukupno = 24316 | g1981_muslimani = 9598 | g1981_srbi = 10378 | g1981_hrvati = 1982 | g1981_jugosloveni = 2012 | g1981_albanci = 37 | g1981_romi = 31 | g1981_makedonci = 10 | g1981_madari = 2 | g1981_slovenci = 9 | g1981_crnogorci = 118 | g1971_ukupno = 23007 | g1971_muslimani = 9187 | g1971_srbi = 10941 | g1971_hrvati = 2172 | g1971_jugosloveni = 400 | g1971_albanci = 45 | g1971_romi = 2 | g1971_makedonci = 8 | g1971_madari = 8 | g1971_slovenci = 13 | g1971_crnogorci = 108 | g1961_ukupno = 20499 | g1961_muslimani = 4190 | g1961_srbi = 10394 | g1961_hrvati = 2141 | g1961_jugosloveni = 3517 | g1961_albanci = 51 | g1961_makedonci = 6 | g1961_madari = 19 | g1961_slovenci = 29 | g1961_crnogorci = 104 }} === Naselje Ilijaš === {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Ilijaš | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 143332 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = | g1991_izvor = | g1981_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1981." /> | g1971_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1971." /> | g1961_izvor = <ref name="Nacionalni sastav stanovništva FNR Jugoslavije 1961." /> | g2013_ukupno = 4921 | g2013_bosnjaci = 4306 | g2013_srbi = 103 | g2013_hrvati = 190 | g2013_bosanci = 96 | g2013_romi = 52 | g2013_muslimani = 63 | g2013_bosanciihercegovci = 16 | g2013_albanci = 23 | g2013_jugosloveni = 2 | g2013_ukrajinci = 1 | g2013_crnogorci = 3 | g2013_slovenci = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 42 | g2013_nepoznato = 5 | g1991_ukupno = 6833 | g1991_muslimani = 2008 | g1991_srbi = 3093 | g1991_hrvati = 733 | g1991_jugosloveni = 777 | g1981_ukupno = 5946 | g1981_muslimani = 1395 | g1981_srbi = 2398 | g1981_hrvati = 710 | g1981_jugosloveni = 1230 | g1981_albanci = 30 | g1981_romi = 31 | g1981_madari = 2 | g1981_makedonci = 5 | g1981_slovenci = 6 | g1981_crnogorci = 79 | g1971_ukupno = 4668 | g1971_muslimani = 1379 | g1971_srbi = 2047 | g1971_hrvati = 737 | g1971_jugosloveni = 295 | g1971_albanci = 37 | g1971_romi = 2 | g1971_madari = 7 | g1971_makedonci = 7 | g1971_slovenci = 12 | g1971_crnogorci = 78 | g1961_ukupno = 3824 | g1961_muslimani = 301 | g1961_srbi = 1935 | g1961_hrvati = 763 | g1961_jugosloveni = 643 | g1961_albanci = 29 | g1961_makedonci = 6 | g1961_madari = 19 | g1961_slovenci = 27 | g1961_crnogorci = 72 }} == Privreda == Strateški sektori jačanja ekonomske osnove općine Ilijaš su: industrija, turizam i komplementarne usluge, kultura, sport, rekreacija, trgovina, obrazovanje - osnovno obrazovanje. Industrija je pažljivo ekonomski i ekološki profilirana kao održiva - prerada drveta, proizvodnja pića, mašinska industrija, prerada poljoprivrednih proizvoda, itd. == Znamenitosti == Na području općine nalazi se značajan broj kulturno-historijskih i prirodnih znamenitosti. [[Srednjovjekovni grad Dubrovnik]] i nekropola stečaka u Kopošićima proglašeni su za nacionalne spomenike od interesa za BiH od strane Komisije za očuvanje nacionalnih spomenika BiH. Od prirodnih znamenitosti važno je istači [[Bijambare|Bijambarsku pećinu]] i kanjon rijeke Misoče. == Kultura == Ustanova koja se bavi kulturnim djelatnostima na području općine je KSC i Radio Ilijaš. Na području općine djeluju i [[Bošnjačka zajednica kulture "Preporod" Ilijaš]] i Hrvatsko kulturno društvo "Kulin Ban". === Nacionalni spomenici === {{Glavni|Spisak nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine u Ilijašu}} == Također pogledajte == * [[Kanton Sarajevo]] == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Ilijaš Municipality}} {{Portal Bosna i Hercegovina}} *[http://www.ilijas.ba/ Zvanični sajt općine Ilijaš] {{Administrativna podjela Bosne i Hercegovine}} {{Kanton Sarajevo}} {{Sarajevo}} {{Općina Ilijaš}} [[Kategorija:Općine Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine Federacije Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Općine u Kantonu Sarajevo]] [[Kategorija:Ilijaš|*]] [[Kategorija:Bivše prigradske općine Sarajeva]] m7f0iiqletz268i2ao4k5p8n87brk2z 0 11771 3922164 3922126 2026-08-26T12:18:30Z Beglerbeg Bosanski 185118 /* */ novi slogan 3922164 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Stranka demokratske akcije | logo = Partido de Acción Democrática.png | predsjednik = [[Bakir Izetbegović]] | godina osnivanja = 26. maj 1990. | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | ideologija = [[Bošnjački nacionalizam]]<ref>{{cite book|last=Šedo |first=Jakub |year=2013 |chapter=The party system of Bosnia and Herzegovina |editor-last1=Stojarová |editor-first1=Vera |editor-last2=Emerson |editor-first2=Peter |title=Party Politics in the Western Balkans |location=New York |publisher=Routledge |isbn=9781135235857 }}</ref><ref name="PEE">{{Cite web|url=http://www.parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina.html|title=Bosnia-Herzegovina|last=Nordsieck|first=Wolfram|date=2018|website=Parties and Elections in Europe|access-date=10. 10. 2018}}</ref><br>[[Konzervativizam]]<ref name="PEE"/><ref>{{cite book|last=Babić |first=Marko |editor-first1=Marko |editor-last1=Milosevic |editor-last2=Rekawek |editor-first2=Kacper |title=Perseverance of Terrorism: Focus on Leaders |location=Amsterdam |publisher=IOS Press |year=2014 |isbn=9781614993872}}</ref><ref>{{cite book|last=Eralp |first=Doğa Ulaş |year=2012 |title=Politics of the European Union in Bosnia-Herzegovina: Between Conflict and Democracy |url=https://archive.org/details/politicsofeurope0000eral |location=Lanham, MD |publisher=Lexington Books |isbn=9780739149478 }}</ref><br>[[Islamska demokratija]]<ref>{{cite book|last=Perica |first=Vjekoslav |year=2004 |title=Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195174298 }}</ref><br>[[Proeuropejstvo]]{{Nedostaje referenca}} | boje = {{colorbox|#009933}} Zelena | skupština1 = [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|8|42|#009933}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|2|15|#009933}} | skupština3 = [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|26|98|#009933}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|15|80|#009933}} | skupština5 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata5 = {{Infokutija stranka/mandati|1|83|#009933}} | skupština6 = [[Skupština Brčko distrikta]] | broj_mandata6 = {{Infokutija stranka/mandati|5|31|#009933}} | web stranica = [http://www.sda.ba/ sda.ba] | osnivač = [[Alija Izetbegović]] | skraćenica = SDA | generalni_sekretar = [[Halid Genjac]] | adresa = Mehmeda Spahe 14, Sarajevo | mladi_ogranak = [[Asocijacija mladih SDA]] | slogan = “Samo SDA!” | himna = "Ja sin sam tvoj, zemljo" | međunarodno_članstvo = [[Međunarodna demokratska unija]] | evropska_stranka = [[Evropska narodna stranka]] <small>(posmatrač)</small> | politička_pozicija = [[Desni centar]],<ref>{{Cite news|title=Bosnia and Herzegovina: the world's most complicated system of government?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/oct/08/bosnia-herzegovina-elections-the-worlds-most-complicated-system-of-government|newspaper=The Guardian|date=8. 10. 2014|access-date=5. 2. 2024|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Alberto|last=Nardelli|first2=Denis|last2=Dzidic}}</ref> [[desnica]]<ref>{{cite book|last=Arnautović|first=Suad|date=2018|chapter=The Presidentialisation of Political Parties in Bosnia and Herzegovina: A Mitigated Presidentialism|editor-last=Passarelli|editor-first=Gianluca|title=The Presidentialisation of Political Parties in the Western Balkans|page=[https://books.google.com/books?id=YsFqDwAAQBAJ&pg=PA87 87]|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-3-319-97352-4}}</ref> | sestrinske_stranke = [[Stranka demokratske akcije Sandžaka|SDA Sandžaka]]<br>[[Stranka demokratske akcije Hrvatske|SDA Hrvatske]]<br>[[Stranka demokratske akcije Sjeverne Makedonije|SDA Sjeverne Makedonije]]<br>[[Stranka demokratske akcije Kosova|SDA Kosova]] | novine = [[Stav]] }} '''Stranka demokratske akcije (SDA)''' je [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|bosanskohercegovačka politička stranka]], osnovana 26. maja 1990. u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sda.ba/bs/txt.php?id=73 |title=Historija SDA |access-date=18. 8. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005162237/http://sda.ba/bs/txt.php?id=73 |archive-date=5. 10. 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/a155880-Stranka-demokratske-akcije-sutra-obiljezava-27-godisnjicu/|title=Stranka demokratske akcije sutra obilježava 27. godišnjicu|date=25. 5. 2017|website=N1 info|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Na osnivačkoj skupštini za prvog predsjednika partije izabran je [[Alija Izetbegović]].<ref>{{Cite web|url=https://arhiv.stav.ba/specijal-stava-30-godina-stranke-demokratske-akcije/|title=SPECIJAL STAVA: 30 godina Stranke demokratske akcije|date=27. 5. 2020|website=ARHIV STAV|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radioilijas.ba/na-danasnji-dan-osnovana-sda-nece-biti-komadanja-bosne-za-to-je-garancija-snaga-koja-se-radja-u-ovoj-sali/|title=Na današnji dan osnovana SDA: "Neće biti komadanja Bosne, za to je garancija snaga koja se rađa u ovoj sali"|date=26. 5. 2020|website=Radio Ilijaš|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> U svojoj programskoj deklaraciji iz 1990, SDA se definisala kao politički savez građana [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] "koji pripadaju muslimanskom kulturno-poviesnom krugu, kao i drugih građana koji prihvataju program i ciljeve stranke."<ref>Član 1 [https://www.sda.ba/stranica/programska-deklaracija/51 Programske deklaracije SDA]. [https://sda.ba Zvanična stranica Stranke demokratske akcije.] Pristupljeno 26. 8. 2026.</ref> Među ključnim učesnicima u osnivanju i organiziranju SDA sem Alije Izetbegovića bili su i [[Adil Zulfikarpašić]], [[Salim Šabić]], [[Mirsad Ćeman]], [[Mirsad Veladžić]], [[Sulejman Ugljanin]], [[Džemaludin Latić]], [[Omer Behmen]], [[Kenan Mazlami]], [[Alija Isaković]], [[Munib Maglajlić]], [[Mustafa Cerić]] i [[Osman Muftić]]. U pripremama za osnivanje učestvovali su i [[Rusmir Mahmutćehajić]], [[Muhamed Čengić]] i drugi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/stranica/saopcenje-za-javnost-27-mart-1990/45|title=Saopćenje za javnost (SDA)|last=Stranke Demokratske|first=Akcije|date=mart 1990|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Na Trećem kongresu SDA, održanom 13. oktobra 2001, za predsjednika stranke izabran je [[Sulejman Tihić]], koji je na toj funkciji ostao do svoje smrti 2014. Poslije Tihićeve smrti, na 6. kongresu stranke, održanom 26. maja 2015, za predsjednika je izabran [[Bakir Izetbegović]], sin Alije Izetbegovića.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bakir-izetbegovic-izabran-za-novog-predsjednika-sda/150526022|title=Bakir Izetbegović izabran za novog predsjednika SDA|date=26. 5. 2015|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> SDA je od svog osnivanja 1990. godine prvenstveno predstavljala političku stranku povezanu s [[Bošnjaci|bošnjačkim]] političkim identitetom, dok se u političkim i akademskim izvorima najčešće svrstava u [[desni centar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/stranica/historijat-sda/9|title=SDA.BA {{!}} Historijat SDA|last=Stranka Demokratske|first=Akcije|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bosnia and Herzegovina: the world's most complicated system of government?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/oct/08/bosnia-herzegovina-elections-the-worlds-most-complicated-system-of-government|newspaper=The Guardian|date=8. 10. 2014|access-date=26. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en|first=Alberto|last=Nardelli|first2=Denis|last2=Dzidic}}</ref> Kroz historiju stranke proteklih decenija zabilježeno je više razilaženja i osnivanja novih političkih subjekata: već 1990. nastaje [[Muslimanska bošnjačka organizacija]] (MBO),<ref>Službeni list SRBiH, srijeda, 12. 12. 1990. Br. 39, strana 1159.</ref> dok su [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH) i [[Demokratska narodna zajednica]] (DNZ) osnovane kasnije.<ref>{{cite news|title=Intervju Rasim Kadić, predsjednik Liberalne stranke BiH|url=http://bhdani.com/arhiva/94/inter.htm|access-date=6. 1. 2019|work=Arhiva BH Dani|agency=[[BH Dani]]|date=1. 2. 1999|archive-date=21. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521202458/http://bhdani.com/arhiva/94/inter.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> U novije vrijeme, iz SDA su se izdvojile i [[Stranka demokratske aktivnosti]] (A-SDA), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), kao i [[Narod i pravda]] (NiP).<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-tuzli-zvanicno-pokrenuta-prica-o-novoj-stranci-pda-ce-raditi-na-idejama-izetbegovica-i-tihica/180303058|title=U Tuzli zvanično pokrenuta priča o novoj stranci, PDA će raditi na idejama Izetbegovića i Tihića|date=3. 3. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pokret-demokratske-akcije-okupio-bivse-clanove-sda-imat-cemo-kandidate-za-sve-nivoe-vlasti-na-izborima/180324063|title=Pokret demokratske akcije okupio bivše članove SDA: Imat ćemo kandidate za sve nivoe vlasti na izborima|date=24. 3. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/za-pola-godine-iz-sda-se-izrodile-tri-nove-stranke-izmedju-ambicija-i-politickog-pluralizma/180402046|title=Za pola godine iz SDA se izrodile tri nove stranke: Između ambicija i političkog pluralizma|date=4. 4. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> SDA je od 2004. godine članica [[Evropska narodna stranka|Evropske narodne stranke]] (EPP), u kojoj danas ima status pridružene članice.<ref>{{Cite web|url=https://www.epp.eu/|title=EPP - European People's Party|last=EPP|first=Parties & Partners|website=EPP - European People's Party|language=en|access-date=26. 8. 2026}}</ref> ==Historija== Osnivanje Stranke demokratske akcije (SDA) započelo je 1989.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://avaz.ba/vijesti/bih/861353/sda-stranka-koju-je-alija-izgradio-tihic-sekularizirao-a-bakir-devastirao|title=SDA: Stranka koju je Alija izgradio, Tihić sekularizirao, a Bakir devastirao|date=14. 10. 2023|website=Dnevni avaz|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Rusmir Mahmutćehajić je s Alijom Izetbegovićem raspravljao o organizovanju muslimanskog naroda.<ref name=":0" /> [[Maid Omeragić|Maid Hadžiomeragić]], koji je zajedno s [[Muhamed Huković|Muhamedom Hukovićem]] namjeravao osnovati Muslimansku narodnu stranku Jugoslavije, pozvan je da se uključi u već postojeću inicijativu.<ref name=":1" /> Iste godine u [[Zagreb|Zagrebu]] je osnovan Islamski institut, gdje se organizovao Matični odbor stranke. U Matični odbor uključili su se: Alija Izetbegović, Alija Isaković, Munib Maglajlić, Mustafa Cerić, Osman Muftić i drugi. Prvi sastanak održan je u zagrebačkoj džamiji, a sudjelovalo je oko 30 ljudi.<ref name=":2">MagazinPlus: [https://magazinplus.eu/prije-25-godina-sda-jedva-skupila-40-potpisa-za-formiranje-stranke/ SDA BiH: Prije 25 godina SDA jedva skupila 40 potpisa za formiranje stranke]. Sekcija SASTANAK U DIVANHANI ZAGREBAČKE DŽAMIJE.</ref> Mahmutćehajić je ubrzo odbio dalju suradnju i otišao u [[Francuska|Francusku]], nakon što je saznao da Izetbegović održava kontakte s Adilom Zulfikarpašićem. Zulfikarpašić je nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] emigrirao u [[Švicarska|Švicarsku]]. Prema njegovim tvrdnjama, Izetbegovićev sin Bakir dolazio je u [[Zürich|Cirih]] na razgovore zbog imena stranke.<ref name=":2" /> Prvo sjedište stranke nalazilo se u Tešanjskoj 4, u prostorijama poduzeća "Lesnina", gdje je radio Muhamed Čengić, jedan od aktivista SDA. Čengić tvrdi da je oko 40 ljudi potpisalo osnivački dokument, te da je naziv SDA predložio [[Safet Isović]] (Isović je kasnije ovo demantovao rekavši da je zapravo ime stranci dao njegov sin Benjamin).<ref>{{Cite web|url=https://stav.ba/vijest/sda-je-bila-prva-demokratska-stranka-u-bih-nastala-nezavisnom-gradanskom-inicijativom/9606|title=SDA je bila prva demokratska stranka u BiH nastala nezavisnom građanskom inicijativom|website=stav.ba|language=en|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Kasnije se stranci pridružio i [[Fuad Muhić]], koji je također smatrao da se [[Muslimani (narod)|Muslimani]] trebaju politički organizovati.<ref>{{Cite web|url=https://avaz.ba/vijesti/kolumne/377213/kao-musliman-ja-mu-halalim|title=Kao musliman ja mu halalim|date=12. 5. 2018|website=Dnevni avaz|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>Borba, 6. jun 1990. Str. 3.</ref> Lobiranje za stranku odvijalo se na više načina: uspostavljeni su kontakti s Islamskom vjerskom zajednicom, a uključili su se i [[Fikret Abdić]], direktor [[Agrokomerc|Agrokomerca]], koji je uživao veliki ugled među Krajišnicima, te Sulejman Ugljanin iz [[Sandžak|Sandžaka]].<ref name=":0" /> Predsjednik stranke postao je Izetbegović, dok su za potpredsjednike izabrani Adil Zulfikarpašić, Salim Šabić i Mirsad Ćeman. Radi regionalne zastupljenosti, u Predsjedništvo su ušli Mirsad Veladžić ([[Bosanska krajina|Krajina]]) i Sulejman Ugljanin (Sandžak), uz Džemaludina Latića, Omera Behmena i Kenana Mazlamija.<ref name=":1">{{cite news|last1=Delalić|first1=Medina|last2=Šačić|first2=Suzana|title=Muslimanski intelektualci u stranci (1)|url=http://www.e-novine.com/feljton/31857-Muslimanski-intelektualci-stranci.html|access-date=2. 5. 2017|work=Feljton knjige "Balkan bluz"|agency=[[e-novine.com]]|publisher=samizdat|date=6. 11. 2009|archive-date=9. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109143001/http://www.e-novine.com/feljton/31857-Muslimanski-intelektualci-stranci.html|url-status=dead}}</ref> === Najava osnivanja === Dana 27. marta 1990, Alija Izetbegović je na konferenciji za novinare u sarajevskom hotelu "[[Holiday Inn]]" najavio osnivanje nove političke stranke za Muslimane Jugoslavije. Tom prilikom predstavljeni su programski principi stranke, koji su uključivali zalaganje za demokratske izbore, ravnopravan status naroda i priznavanje nacionalne posebnosti Muslimana na [[Balkan|Balkanu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/osnivacka-skupstina|title=SDA.BA {{!}} Prva Osnivačka Skupština SDA|last=Stranka Demokratske|first=Akcije|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> === Osnivačka skupština === Prvi osnivački kongres (osnivačka skupština) održan je 26. maja 1990,<ref>[https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)]</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.alijaizetbegovic.org/30-godina-od-osnivanja-stranke-demokratske-akcije/|title=30 godina od osnivanja Stranke demokratske akcije|last=Fondacija|website=Fondacija Alija Izetbegović|language=bs-BA|access-date=26. 8. 2026}}</ref> u svečanoj sali hotela "Holiday Inn" u Sarajevu. Tom prilikom zvanično je osnovana Stranka demokratske akcije (SDA). Gost skupa ispred [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a]] bio je [[Dalibor Brozović]], koji je tom prilikom iznio tezu da će se ''"granica Hrvatske braniti na [[Drina|Drini]]"''.<ref>DINO ABAZOVIĆ (RE-)THINKING SOCIETY, RELIGION AND POLITICS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA, University of Sarajevo; Faculty of Political Science. Page 26.</ref> Alija Izetbegović je na skupu održao govor u kojem je, između ostalog, rekao:<blockquote>''"Sa historijske scene neumitno silazi svijet diktature i jednoumlja, ekonomskih i socijalnih projekata izvan ljudske mjere i htijenja, gulaga, golih otoka i montiranih procesa. Džinovski pokušaj da se raj na zemlji stvori bez Boga i čovjeka, pa i protiv Boga i čovjeka, završio se potpunim neuspjehom."''<ref name=":3" /></blockquote> === Predizborni skup u Velikoj Kladuši === Dana 15. septembra 1990. SDA je održala veliki predizborni skup u [[Velika Kladuša|Velikoj Kladuši]], kojem je, prema tadašnjem izvještaju "[[Borba (novine)|Borbe]]", prisustvovalo oko 200.000 ljudi. Na skupu je govorio Alija Izetbegović, koji je Bosnu vidio u jednoj od tri mogućnosti: u federativnoj Jugoslaviji, u konfederativnoj Jugoslaviji ili kao samostalnu državu. Istovremeno je izjavio da, ukoliko [[Socijalistička Republika Slovenija|Slovenija]] i [[Socijalistička Republika Hrvatska|Hrvatska]] izađu iz Jugoslavije, "Bosna neće ostati u krnjoj Jugoslaviji, niti će biti dio [[Velika Srbija|Velike Srbije]]".<ref>Borba, 17. 09. 1990, S. 3.</ref> === Raskol i osnivanje MBO === U drugoj polovini septembra 1990. došlo je do otvorenog sukoba u vrhu SDA između Alije Izetbegovića, s jedne, te [[Adil Zulfikarpašić|Adila Zulfikarpašića]] i [[Muhamed Filipović|Muhameda Filipovića]], s druge strane. Izetbegović je uzrok sukoba prvenstveno vidio u njihovim ambicijama za vodeće funkcije u stranci, dok su Zulfikarpašić i Filipović isticali političke i programske razlike, kritizirajući način vođenja stranke i njeno, kako su tvrdili, sve izraženije vjersko-konzervativno usmjerenje. Jedno od važnih pitanja bilo je i definisanje identiteta stranke: Zulfikarpašić se zalagao za bošnjačku, umjesto muslimanske stranačke identifikacije. Sukob je kulminirao Zulfikarpašićevim i Filipovićevim odvajanjem od Izetbegovićevog krila SDA i osnivanjem [[Muslimanska bošnjačka organizacija|Muslimanske bošnjačke organizacije]].<ref>Борба, 20. 09. 1990, стр. 5</ref> === Prvi višestranački izbori === Prvi višestranački izbori u Bosni i Hercegovini održani su 18. novembra 1990. Na izborima za Skupštinu SR BiH najveći uspjeh ostvarile su SDA, SDS i HDZ BiH, koje su zajedno osvojile 84% poslaničkih mandata. Od ukupno 240 poslaničkih mjesta, SDA je osvojila 86, [[Srpska demokratska stranka|SDS]] 72, a [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] 44 mandata. Na izborima za sedmočlano Predsjedništvo SR BiH SDA je osvojila tri mjesta, dok su po dva pripala SDS-u i HDZ-u, a jedno je osvojio kandidat koji se izjasnio kao Jugoslaven. Među kandidatima SDA za člana Predsjedništva SR BiH bili su [[Fikret Abdić]] i [[Alija Izetbegović]]. Abdić je osvojio 1.045.539 glasova, dok je Izetbegović dobio 879.266. Obojica su izabrana u Predsjedništvo, a prema svjedočenju [[Biljana Plavšić|Biljane Plavšić]], prije konstituirajuće sjednice postignut je međustranački dogovor da Alija Izetbegović bude predsjednik Predsjedništva, iako je Abdić osvojio najveći broj glasova. Na samoj sjednici Abdić je javno podsjetio da je dobio najviše glasova, ali je prihvatio postojeći dogovor i odrekao se mjesta predsjednika u korist Izetbegovića. Razlozi zbog kojih je Abdić pristao na takav raspored kasnije su različito tumačeni.<ref>{{Cite news|title=Biljana Plavšić: Svi su imali veliku želju da rasture Jugoslaviju|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1045344.html|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=27. 2. 2008|access-date=26. 8. 2026|language=|first=Sabina|last=Čabaravdić}}</ref> U početku su SDA, SDS i HDZ BiH, nakon izborne pobjede 1990, formirale koaliciju i zajednički preuzele vlast u Bosni i Hercegovini. Međutim, ta koalicija nije bila zasnovana na čvrstoj i dugoročnoj programskoj platformi, nego je, prema Suadu Arnautoviću, profesoru na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|FPN-u u Sarajevu]] i članu [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralne izborne komisije]], prvenstveno počivala na kratkoročnom cilju uklanjanja [[Komunizam|komunista]] s vlasti. Nakon što je taj cilj ostvaren, među koalicijskim partnerima izbile su na površinu velike programske razlike. One su se posebno odnosile na pitanje budućnosti Bosne i Hercegovine i budućeg uređenja Jugoslavije. SDS je zastupao opstanak Bosne i Hercegovine unutar federativno uređene Jugoslavije, dok su se stavovi SDA i HDZ-a o budućem položaju Bosne i Hercegovine sve više razlikovali od takvog pristupa.<ref>Suad Arnautović. I[https://istinomjer.ba/app/uploads/2024/12/suad-arnautovic-izbori-u-bih-1900.pdf zbori u BiH '90. Analiza izbornog procesa]. Biblioteka Politološka misao.</ref> Najvažniji spor odnosio se na pitanje državnog uređenja Bosne i Hercegovine i njenog položaja u odnosu na Jugoslaviju. SDA i HDZ BiH sve su više podržavale očuvanje i jačanje suverenosti Bosne i Hercegovine, dok je SDS insistirao na njenom ostanku u Jugoslaviji i zastupao političko povezivanje područja s većinskim srpskim stanovništvom sa Srbijom i ostatkom Jugoslavije.<ref>[https://www.icty.org/x/cases/stakic/tjug/en/stak-tj030731e.pdf Prosecutor v. Milomir Stakić]: 30. The main political parties had their own separate national agenda with conflicting interests which surfaced after the declarations of independence by Slovenia and Croatia on 25 June 1991. The armed conflict in Slovenia and a sustained war in Croatia triggered old animosities between Serbs and Croats. The SDA leadership, siding with HDZ, made it clear that “Bosnia and Herzegovina” would not remain in a Serb-dominated Yugoslavia without Slovenia and Croatia. The SDS adamantly opposed the very idea of independence.</ref> Kako se tokom 1991. godine raspad SFRJ ubrzavao, razlike između tri stranke postajale su sve dublje. Posebno su se zaoštrile nakon što su Slovenija i Hrvatska počele proces odvajanja iz Jugoslavije. Pitanje budućeg statusa Bosne i Hercegovine tako je postalo centralno pitanje političkog sukoba u republici. U oktobru 1991. SDA i HDZ BiH podržale su donošenje [[Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine|Akta o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine]]. Tokom skupštinske sjednice 14. i 15. oktobra, poslanici SDS-a napustili su salu prije glasanja, nakon čega je deklaracija usvojena.<ref>[https://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf Prosecutor v. Dragomir Milošević]: 16. At the same time, leaders of the SDA and the HDZ took steps towards greater sovereignty or independence for Bosnia and Herzegovina.44 In October 1991, President Alija Izetbegovi} led SDA and HDZ delegates in promoting a “Platform of the Presidency of the Socialist Republic of BiH” and a “Declaration of Sovereignty” in the Bosnian Assembly, which was opposed by the SDS members.45 In the early hours of 15 October 1991, and in the absence of SDS delegates, the Platform and the Declaration were approved by HDZ and SDA delegates.</ref> Time je politički sukob između SDA i HDZ-a, s jedne, i SDS-a, s druge strane, ušao u novu fazu. Pitanje suverenosti Bosne i Hercegovine više nije bilo samo pitanje odnosa unutar vladajuće koalicije, nego jedno od ključnih pitanja raspada jugoslavenske države i budućnosti same BiH.<ref>MKSJ: Presuda u predmetu Stakić, par. 30–36, presuda u predmetu Mladić, par. 3608–3609.</ref> == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" style="text-align:center" |-- ! # ! Portret ! width=180|Predsjednik<br><small>(rođenje - smrt)</small> ! colspan=2|Period |-- ! 1. | [[Datoteka:Izetbegovic.jpg|80px]] || [[Alija Izetbegović]]<br><small>(1925&ndash;2003) || 26. maj 1990. || 13. oktobar 2001. |-- ! 2. | [[Datoteka:Sulejman_Tihić.jpg|80px]] || [[Sulejman Tihić]]<br><small>(1951&ndash;2014) || 13. oktobar 2001. || 25. septembar 2014. |-- ! 3. | [[Datoteka:Izetbegović,_Bakir.jpg|80px]] || [[Bakir Izetbegović]]<br><small>(rođ. 1956) || 25. septembar 2014. || ''trenutno'' |-- |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Stranka demokratske akcije Sandžaka]] ==Literatura== *{{cite book|last1=Isaković|first1=Zehrudin|authorlink1=Zehrudin Isaković|title=Biografija|date=2005|publisher=Muzej Alija Izetbegović|location=Sarajevo|ref=harv}} *{{cite book|last1=Borogovac|first1=Muhamed|authorlink1=Muhamed Borogovac|title=Rat u Bosni i Hercegovini|date=1995|publisher=Narodni list d.d.|location=Zadar|isbn=953-96380-9-7|ref=harv}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Official website|http://www.sda.ba/|Zvanična stranica Stranke demokratske akcije}} * [http://bakirizetbegovic.ba/ Zvanična stranica predsjednika Stranke demokratske akcije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118035103/http://www.bakirizetbegovic.ba/ |date=18. 11. 2015 }} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije|*]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1990.]] [[Kategorija:Bošnjački nacionalizam]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bošnjačke nacionalističke stranke]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] b68zvtaz01yo955ug6mzbvcw9k5lrai 3922176 3922164 2026-08-26T16:50:44Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/Beglerbeg Bosanski|Beglerbeg Bosanski]] ([[User talk:Beglerbeg Bosanski|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:Tulum387|Tulum387]] 3922126 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Stranka demokratske akcije | logo = Partido de Acción Democrática.png | predsjednik = [[Bakir Izetbegović]] | osnivač = [[Alija Izetbegović]] | godina osnivanja = 26. maj 1990. | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | ideologija = [[Bošnjački nacionalizam]]<ref>{{cite book|last=Šedo |first=Jakub |year=2013 |chapter=The party system of Bosnia and Herzegovina |editor-last1=Stojarová |editor-first1=Vera |editor-last2=Emerson |editor-first2=Peter |title=Party Politics in the Western Balkans |location=New York |publisher=Routledge |isbn=9781135235857 }}</ref><ref name="PEE">{{Cite web|url=http://www.parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina.html|title=Bosnia-Herzegovina|last=Nordsieck|first=Wolfram|date=2018|website=Parties and Elections in Europe|access-date=10. 10. 2018}}</ref><br>[[Konzervativizam]]<ref name="PEE"/><ref>{{cite book|last=Babić |first=Marko |editor-first1=Marko |editor-last1=Milosevic |editor-last2=Rekawek |editor-first2=Kacper |title=Perseverance of Terrorism: Focus on Leaders |location=Amsterdam |publisher=IOS Press |year=2014 |isbn=9781614993872}}</ref><ref>{{cite book|last=Eralp |first=Doğa Ulaş |year=2012 |title=Politics of the European Union in Bosnia-Herzegovina: Between Conflict and Democracy |url=https://archive.org/details/politicsofeurope0000eral |location=Lanham, MD |publisher=Lexington Books |isbn=9780739149478 }}</ref><br>[[Islamska demokratija]]<ref>{{cite book|last=Perica |first=Vjekoslav |year=2004 |title=Balkan Idols: Religion and Nationalism in Yugoslav States |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195174298 }}</ref><br>[[Proeuropejstvo]]{{Nedostaje referenca}} | boje = {{colorbox|#009933}} Zelena | skupština1 = [[Predstavnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|8|42|#009933}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|2|15|#009933}} | skupština3 = [[Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Predstavnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|26|98|#009933}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|15|80|#009933}} | skupština5 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata5 = {{Infokutija stranka/mandati|1|83|#009933}} | skupština6 = [[Skupština Brčko distrikta]] | broj_mandata6 = {{Infokutija stranka/mandati|5|31|#009933}} | web stranica = [http://www.sda.ba/ sda.ba] | osnivač = [[Alija Izetbegović]] | skraćenica = SDA | generalni_sekretar = [[Halid Genjac]] | adresa = Mehmeda Spahe 14, Sarajevo | mladi_ogranak = [[Asocijacija mladih SDA]] | slogan = "Snaga naroda!" | himna = "Ja sin sam tvoj, zemljo" | međunarodno_članstvo = [[Međunarodna demokratska unija]] | evropska_stranka = [[Evropska narodna stranka]] <small>(posmatrač)</small> | politička_pozicija = [[Desni centar]],<ref>{{Cite news|title=Bosnia and Herzegovina: the world's most complicated system of government?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/oct/08/bosnia-herzegovina-elections-the-worlds-most-complicated-system-of-government|newspaper=The Guardian|date=8. 10. 2014|access-date=5. 2. 2024|issn=0261-3077|language=en-GB|first=Alberto|last=Nardelli|first2=Denis|last2=Dzidic}}</ref> [[desnica]]<ref>{{cite book|last=Arnautović|first=Suad|date=2018|chapter=The Presidentialisation of Political Parties in Bosnia and Herzegovina: A Mitigated Presidentialism|editor-last=Passarelli|editor-first=Gianluca|title=The Presidentialisation of Political Parties in the Western Balkans|page=[https://books.google.com/books?id=YsFqDwAAQBAJ&pg=PA87 87]|publisher=[[Palgrave Macmillan]]|isbn=978-3-319-97352-4}}</ref> | sestrinske_stranke = [[Stranka demokratske akcije Sandžaka|SDA Sandžaka]]<br>[[Stranka demokratske akcije Hrvatske|SDA Hrvatske]]<br>[[Stranka demokratske akcije Sjeverne Makedonije|SDA Sjeverne Makedonije]]<br>[[Stranka demokratske akcije Kosova|SDA Kosova]] | novine = [[Stav]] }} '''Stranka demokratske akcije (SDA)''' je [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini|bosanskohercegovačka politička stranka]], osnovana 26. maja 1990. u [[Sarajevo|Sarajevu]].<ref>{{Cite web |url=http://www.sda.ba/bs/txt.php?id=73 |title=Historija SDA |access-date=18. 8. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101005162237/http://sda.ba/bs/txt.php?id=73 |archive-date=5. 10. 2010 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web|url=https://n1info.ba/vijesti/a155880-Stranka-demokratske-akcije-sutra-obiljezava-27-godisnjicu/|title=Stranka demokratske akcije sutra obilježava 27. godišnjicu|date=25. 5. 2017|website=N1 info|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Na osnivačkoj skupštini za prvog predsjednika partije izabran je [[Alija Izetbegović]].<ref>{{Cite web|url=https://arhiv.stav.ba/specijal-stava-30-godina-stranke-demokratske-akcije/|title=SPECIJAL STAVA: 30 godina Stranke demokratske akcije|date=27. 5. 2020|website=ARHIV STAV|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://radioilijas.ba/na-danasnji-dan-osnovana-sda-nece-biti-komadanja-bosne-za-to-je-garancija-snaga-koja-se-radja-u-ovoj-sali/|title=Na današnji dan osnovana SDA: "Neće biti komadanja Bosne, za to je garancija snaga koja se rađa u ovoj sali"|date=26. 5. 2020|website=Radio Ilijaš|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> U svojoj programskoj deklaraciji iz 1990, SDA se definisala kao politički savez građana [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|Jugoslavije]] "koji pripadaju muslimanskom kulturno-poviesnom krugu, kao i drugih građana koji prihvataju program i ciljeve stranke."<ref>Član 1 [https://www.sda.ba/stranica/programska-deklaracija/51 Programske deklaracije SDA]. [https://sda.ba Zvanična stranica Stranke demokratske akcije.] Pristupljeno 26. 8. 2026.</ref> Među ključnim učesnicima u osnivanju i organiziranju SDA sem Alije Izetbegovića bili su i [[Adil Zulfikarpašić]], [[Salim Šabić]], [[Mirsad Ćeman]], [[Mirsad Veladžić]], [[Sulejman Ugljanin]], [[Džemaludin Latić]], [[Omer Behmen]], [[Kenan Mazlami]], [[Alija Isaković]], [[Munib Maglajlić]], [[Mustafa Cerić]] i [[Osman Muftić]]. U pripremama za osnivanje učestvovali su i [[Rusmir Mahmutćehajić]], [[Muhamed Čengić]] i drugi.<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/stranica/saopcenje-za-javnost-27-mart-1990/45|title=Saopćenje za javnost (SDA)|last=Stranke Demokratske|first=Akcije|date=mart 1990|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Na Trećem kongresu SDA, održanom 13. oktobra 2001, za predsjednika stranke izabran je [[Sulejman Tihić]], koji je na toj funkciji ostao do svoje smrti 2014. Poslije Tihićeve smrti, na 6. kongresu stranke, održanom 26. maja 2015, za predsjednika je izabran [[Bakir Izetbegović]], sin Alije Izetbegovića.<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/bakir-izetbegovic-izabran-za-novog-predsjednika-sda/150526022|title=Bakir Izetbegović izabran za novog predsjednika SDA|date=26. 5. 2015|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> SDA je od svog osnivanja 1990. godine prvenstveno predstavljala političku stranku povezanu s [[Bošnjaci|bošnjačkim]] političkim identitetom, dok se u političkim i akademskim izvorima najčešće svrstava u [[desni centar]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/stranica/historijat-sda/9|title=SDA.BA {{!}} Historijat SDA|last=Stranka Demokratske|first=Akcije|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite news|title=Bosnia and Herzegovina: the world's most complicated system of government?|url=https://www.theguardian.com/news/datablog/2014/oct/08/bosnia-herzegovina-elections-the-worlds-most-complicated-system-of-government|newspaper=The Guardian|date=8. 10. 2014|access-date=26. 8. 2026|issn=0261-3077|language=en|first=Alberto|last=Nardelli|first2=Denis|last2=Dzidic}}</ref> Kroz historiju stranke proteklih decenija zabilježeno je više razilaženja i osnivanja novih političkih subjekata: već 1990. nastaje [[Muslimanska bošnjačka organizacija]] (MBO),<ref>Službeni list SRBiH, srijeda, 12. 12. 1990. Br. 39, strana 1159.</ref> dok su [[Stranka za Bosnu i Hercegovinu]] (SBiH) i [[Demokratska narodna zajednica]] (DNZ) osnovane kasnije.<ref>{{cite news|title=Intervju Rasim Kadić, predsjednik Liberalne stranke BiH|url=http://bhdani.com/arhiva/94/inter.htm|access-date=6. 1. 2019|work=Arhiva BH Dani|agency=[[BH Dani]]|date=1. 2. 1999|archive-date=21. 5. 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130521202458/http://bhdani.com/arhiva/94/inter.htm|url-status=bot: unknown}}</ref> U novije vrijeme, iz SDA su se izdvojile i [[Stranka demokratske aktivnosti]] (A-SDA), [[Pokret demokratske akcije]] (PDA), kao i [[Narod i pravda]] (NiP).<ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/u-tuzli-zvanicno-pokrenuta-prica-o-novoj-stranci-pda-ce-raditi-na-idejama-izetbegovica-i-tihica/180303058|title=U Tuzli zvanično pokrenuta priča o novoj stranci, PDA će raditi na idejama Izetbegovića i Tihića|date=3. 3. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/pokret-demokratske-akcije-okupio-bivse-clanove-sda-imat-cemo-kandidate-za-sve-nivoe-vlasti-na-izborima/180324063|title=Pokret demokratske akcije okupio bivše članove SDA: Imat ćemo kandidate za sve nivoe vlasti na izborima|date=24. 3. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.klix.ba/vijesti/bih/za-pola-godine-iz-sda-se-izrodile-tri-nove-stranke-izmedju-ambicija-i-politickog-pluralizma/180402046|title=Za pola godine iz SDA se izrodile tri nove stranke: Između ambicija i političkog pluralizma|date=4. 4. 2018|website=Klix.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> SDA je od 2004. godine članica [[Evropska narodna stranka|Evropske narodne stranke]] (EPP), u kojoj danas ima status pridružene članice.<ref>{{Cite web|url=https://www.epp.eu/|title=EPP - European People's Party|last=EPP|first=Parties & Partners|website=EPP - European People's Party|language=en|access-date=26. 8. 2026}}</ref> ==Historija== Osnivanje Stranke demokratske akcije (SDA) započelo je 1989.<ref name=":0">{{Cite web|url=https://avaz.ba/vijesti/bih/861353/sda-stranka-koju-je-alija-izgradio-tihic-sekularizirao-a-bakir-devastirao|title=SDA: Stranka koju je Alija izgradio, Tihić sekularizirao, a Bakir devastirao|date=14. 10. 2023|website=Dnevni avaz|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Rusmir Mahmutćehajić je s Alijom Izetbegovićem raspravljao o organizovanju muslimanskog naroda.<ref name=":0" /> [[Maid Omeragić|Maid Hadžiomeragić]], koji je zajedno s [[Muhamed Huković|Muhamedom Hukovićem]] namjeravao osnovati Muslimansku narodnu stranku Jugoslavije, pozvan je da se uključi u već postojeću inicijativu.<ref name=":1" /> Iste godine u [[Zagreb|Zagrebu]] je osnovan Islamski institut, gdje se organizovao Matični odbor stranke. U Matični odbor uključili su se: Alija Izetbegović, Alija Isaković, Munib Maglajlić, Mustafa Cerić, Osman Muftić i drugi. Prvi sastanak održan je u zagrebačkoj džamiji, a sudjelovalo je oko 30 ljudi.<ref name=":2">MagazinPlus: [https://magazinplus.eu/prije-25-godina-sda-jedva-skupila-40-potpisa-za-formiranje-stranke/ SDA BiH: Prije 25 godina SDA jedva skupila 40 potpisa za formiranje stranke]. Sekcija SASTANAK U DIVANHANI ZAGREBAČKE DŽAMIJE.</ref> Mahmutćehajić je ubrzo odbio dalju suradnju i otišao u [[Francuska|Francusku]], nakon što je saznao da Izetbegović održava kontakte s Adilom Zulfikarpašićem. Zulfikarpašić je nakon [[Drugi svjetski rat|Drugog svjetskog rata]] emigrirao u [[Švicarska|Švicarsku]]. Prema njegovim tvrdnjama, Izetbegovićev sin Bakir dolazio je u [[Zürich|Cirih]] na razgovore zbog imena stranke.<ref name=":2" /> Prvo sjedište stranke nalazilo se u Tešanjskoj 4, u prostorijama poduzeća "Lesnina", gdje je radio Muhamed Čengić, jedan od aktivista SDA. Čengić tvrdi da je oko 40 ljudi potpisalo osnivački dokument, te da je naziv SDA predložio [[Safet Isović]] (Isović je kasnije ovo demantovao rekavši da je zapravo ime stranci dao njegov sin Benjamin).<ref>{{Cite web|url=https://stav.ba/vijest/sda-je-bila-prva-demokratska-stranka-u-bih-nastala-nezavisnom-gradanskom-inicijativom/9606|title=SDA je bila prva demokratska stranka u BiH nastala nezavisnom građanskom inicijativom|website=stav.ba|language=en|access-date=26. 8. 2026}}</ref> Kasnije se stranci pridružio i [[Fuad Muhić]], koji je također smatrao da se [[Muslimani (narod)|Muslimani]] trebaju politički organizovati.<ref>{{Cite web|url=https://avaz.ba/vijesti/kolumne/377213/kao-musliman-ja-mu-halalim|title=Kao musliman ja mu halalim|date=12. 5. 2018|website=Dnevni avaz|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref><ref>Borba, 6. jun 1990. Str. 3.</ref> Lobiranje za stranku odvijalo se na više načina: uspostavljeni su kontakti s Islamskom vjerskom zajednicom, a uključili su se i [[Fikret Abdić]], direktor [[Agrokomerc|Agrokomerca]], koji je uživao veliki ugled među Krajišnicima, te Sulejman Ugljanin iz [[Sandžak|Sandžaka]].<ref name=":0" /> Predsjednik stranke postao je Izetbegović, dok su za potpredsjednike izabrani Adil Zulfikarpašić, Salim Šabić i Mirsad Ćeman. Radi regionalne zastupljenosti, u Predsjedništvo su ušli Mirsad Veladžić ([[Bosanska krajina|Krajina]]) i Sulejman Ugljanin (Sandžak), uz Džemaludina Latića, Omera Behmena i Kenana Mazlamija.<ref name=":1">{{cite news|last1=Delalić|first1=Medina|last2=Šačić|first2=Suzana|title=Muslimanski intelektualci u stranci (1)|url=http://www.e-novine.com/feljton/31857-Muslimanski-intelektualci-stranci.html|access-date=2. 5. 2017|work=Feljton knjige "Balkan bluz"|agency=[[e-novine.com]]|publisher=samizdat|date=6. 11. 2009|archive-date=9. 1. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200109143001/http://www.e-novine.com/feljton/31857-Muslimanski-intelektualci-stranci.html|url-status=dead}}</ref> === Najava osnivanja === Dana 27. marta 1990, Alija Izetbegović je na konferenciji za novinare u sarajevskom hotelu "[[Holiday Inn]]" najavio osnivanje nove političke stranke za Muslimane Jugoslavije. Tom prilikom predstavljeni su programski principi stranke, koji su uključivali zalaganje za demokratske izbore, ravnopravan status naroda i priznavanje nacionalne posebnosti Muslimana na [[Balkan|Balkanu]].<ref>{{Cite web|url=https://www.sda.ba/osnivacka-skupstina|title=SDA.BA {{!}} Prva Osnivačka Skupština SDA|last=Stranka Demokratske|first=Akcije|website=sda.ba|language=|access-date=26. 8. 2026}}</ref> === Osnivačka skupština === Prvi osnivački kongres (osnivačka skupština) održan je 26. maja 1990,<ref>[https://www.parlament.ba/Content/Read/183?title=Parlamentarizam-u-Bosni Parlamentarizam u Bosni i Hercegovini u uslovima političkog pluralizma (1990.–1995.)]</ref><ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.alijaizetbegovic.org/30-godina-od-osnivanja-stranke-demokratske-akcije/|title=30 godina od osnivanja Stranke demokratske akcije|last=Fondacija|website=Fondacija Alija Izetbegović|language=bs-BA|access-date=26. 8. 2026}}</ref> u svečanoj sali hotela "Holiday Inn" u Sarajevu. Tom prilikom zvanično je osnovana Stranka demokratske akcije (SDA). Gost skupa ispred [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ-a]] bio je [[Dalibor Brozović]], koji je tom prilikom iznio tezu da će se ''"granica Hrvatske braniti na [[Drina|Drini]]"''.<ref>DINO ABAZOVIĆ (RE-)THINKING SOCIETY, RELIGION AND POLITICS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA, University of Sarajevo; Faculty of Political Science. Page 26.</ref> Alija Izetbegović je na skupu održao govor u kojem je, između ostalog, rekao:<blockquote>''"Sa historijske scene neumitno silazi svijet diktature i jednoumlja, ekonomskih i socijalnih projekata izvan ljudske mjere i htijenja, gulaga, golih otoka i montiranih procesa. Džinovski pokušaj da se raj na zemlji stvori bez Boga i čovjeka, pa i protiv Boga i čovjeka, završio se potpunim neuspjehom."''<ref name=":3" /></blockquote> === Predizborni skup u Velikoj Kladuši === Dana 15. septembra 1990. SDA je održala veliki predizborni skup u [[Velika Kladuša|Velikoj Kladuši]], kojem je, prema tadašnjem izvještaju "[[Borba (novine)|Borbe]]", prisustvovalo oko 200.000 ljudi. Na skupu je govorio Alija Izetbegović, koji je Bosnu vidio u jednoj od tri mogućnosti: u federativnoj Jugoslaviji, u konfederativnoj Jugoslaviji ili kao samostalnu državu. Istovremeno je izjavio da, ukoliko [[Socijalistička Republika Slovenija|Slovenija]] i [[Socijalistička Republika Hrvatska|Hrvatska]] izađu iz Jugoslavije, "Bosna neće ostati u krnjoj Jugoslaviji, niti će biti dio [[Velika Srbija|Velike Srbije]]".<ref>Borba, 17. 09. 1990, S. 3.</ref> === Raskol i osnivanje MBO === U drugoj polovini septembra 1990. došlo je do otvorenog sukoba u vrhu SDA između Alije Izetbegovića, s jedne, te [[Adil Zulfikarpašić|Adila Zulfikarpašića]] i [[Muhamed Filipović|Muhameda Filipovića]], s druge strane. Izetbegović je uzrok sukoba prvenstveno vidio u njihovim ambicijama za vodeće funkcije u stranci, dok su Zulfikarpašić i Filipović isticali političke i programske razlike, kritizirajući način vođenja stranke i njeno, kako su tvrdili, sve izraženije vjersko-konzervativno usmjerenje. Jedno od važnih pitanja bilo je i definisanje identiteta stranke: Zulfikarpašić se zalagao za bošnjačku, umjesto muslimanske stranačke identifikacije. Sukob je kulminirao Zulfikarpašićevim i Filipovićevim odvajanjem od Izetbegovićevog krila SDA i osnivanjem [[Muslimanska bošnjačka organizacija|Muslimanske bošnjačke organizacije]].<ref>Борба, 20. 09. 1990, стр. 5</ref> === Prvi višestranački izbori === Prvi višestranački izbori u Bosni i Hercegovini održani su 18. novembra 1990. Na izborima za Skupštinu SR BiH najveći uspjeh ostvarile su SDA, SDS i HDZ BiH, koje su zajedno osvojile 84% poslaničkih mandata. Od ukupno 240 poslaničkih mjesta, SDA je osvojila 86, [[Srpska demokratska stranka|SDS]] 72, a [[Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine|HDZ BiH]] 44 mandata. Na izborima za sedmočlano Predsjedništvo SR BiH SDA je osvojila tri mjesta, dok su po dva pripala SDS-u i HDZ-u, a jedno je osvojio kandidat koji se izjasnio kao Jugoslaven. Među kandidatima SDA za člana Predsjedništva SR BiH bili su [[Fikret Abdić]] i [[Alija Izetbegović]]. Abdić je osvojio 1.045.539 glasova, dok je Izetbegović dobio 879.266. Obojica su izabrana u Predsjedništvo, a prema svjedočenju [[Biljana Plavšić|Biljane Plavšić]], prije konstituirajuće sjednice postignut je međustranački dogovor da Alija Izetbegović bude predsjednik Predsjedništva, iako je Abdić osvojio najveći broj glasova. Na samoj sjednici Abdić je javno podsjetio da je dobio najviše glasova, ali je prihvatio postojeći dogovor i odrekao se mjesta predsjednika u korist Izetbegovića. Razlozi zbog kojih je Abdić pristao na takav raspored kasnije su različito tumačeni.<ref>{{Cite news|title=Biljana Plavšić: Svi su imali veliku želju da rasture Jugoslaviju|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/1045344.html|newspaper=Radio Slobodna Evropa|date=27. 2. 2008|access-date=26. 8. 2026|language=|first=Sabina|last=Čabaravdić}}</ref> U početku su SDA, SDS i HDZ BiH, nakon izborne pobjede 1990, formirale koaliciju i zajednički preuzele vlast u Bosni i Hercegovini. Međutim, ta koalicija nije bila zasnovana na čvrstoj i dugoročnoj programskoj platformi, nego je, prema Suadu Arnautoviću, profesoru na [[Fakultet političkih nauka u Sarajevu|FPN-u u Sarajevu]] i članu [[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralne izborne komisije]], prvenstveno počivala na kratkoročnom cilju uklanjanja [[Komunizam|komunista]] s vlasti. Nakon što je taj cilj ostvaren, među koalicijskim partnerima izbile su na površinu velike programske razlike. One su se posebno odnosile na pitanje budućnosti Bosne i Hercegovine i budućeg uređenja Jugoslavije. SDS je zastupao opstanak Bosne i Hercegovine unutar federativno uređene Jugoslavije, dok su se stavovi SDA i HDZ-a o budućem položaju Bosne i Hercegovine sve više razlikovali od takvog pristupa.<ref>Suad Arnautović. I[https://istinomjer.ba/app/uploads/2024/12/suad-arnautovic-izbori-u-bih-1900.pdf zbori u BiH '90. Analiza izbornog procesa]. Biblioteka Politološka misao.</ref> Najvažniji spor odnosio se na pitanje državnog uređenja Bosne i Hercegovine i njenog položaja u odnosu na Jugoslaviju. SDA i HDZ BiH sve su više podržavale očuvanje i jačanje suverenosti Bosne i Hercegovine, dok je SDS insistirao na njenom ostanku u Jugoslaviji i zastupao političko povezivanje područja s većinskim srpskim stanovništvom sa Srbijom i ostatkom Jugoslavije.<ref>[https://www.icty.org/x/cases/stakic/tjug/en/stak-tj030731e.pdf Prosecutor v. Milomir Stakić]: 30. The main political parties had their own separate national agenda with conflicting interests which surfaced after the declarations of independence by Slovenia and Croatia on 25 June 1991. The armed conflict in Slovenia and a sustained war in Croatia triggered old animosities between Serbs and Croats. The SDA leadership, siding with HDZ, made it clear that “Bosnia and Herzegovina” would not remain in a Serb-dominated Yugoslavia without Slovenia and Croatia. The SDS adamantly opposed the very idea of independence.</ref> Kako se tokom 1991. godine raspad SFRJ ubrzavao, razlike između tri stranke postajale su sve dublje. Posebno su se zaoštrile nakon što su Slovenija i Hrvatska počele proces odvajanja iz Jugoslavije. Pitanje budućeg statusa Bosne i Hercegovine tako je postalo centralno pitanje političkog sukoba u republici. U oktobru 1991. SDA i HDZ BiH podržale su donošenje [[Akt o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine|Akta o reafirmaciji suverenosti Republike Bosne i Hercegovine]]. Tokom skupštinske sjednice 14. i 15. oktobra, poslanici SDS-a napustili su salu prije glasanja, nakon čega je deklaracija usvojena.<ref>[https://www.icty.org/x/cases/dragomir_milosevic/tjug/en/071212.pdf Prosecutor v. Dragomir Milošević]: 16. At the same time, leaders of the SDA and the HDZ took steps towards greater sovereignty or independence for Bosnia and Herzegovina.44 In October 1991, President Alija Izetbegovi} led SDA and HDZ delegates in promoting a “Platform of the Presidency of the Socialist Republic of BiH” and a “Declaration of Sovereignty” in the Bosnian Assembly, which was opposed by the SDS members.45 In the early hours of 15 October 1991, and in the absence of SDS delegates, the Platform and the Declaration were approved by HDZ and SDA delegates.</ref> Time je politički sukob između SDA i HDZ-a, s jedne, i SDS-a, s druge strane, ušao u novu fazu. Pitanje suverenosti Bosne i Hercegovine više nije bilo samo pitanje odnosa unutar vladajuće koalicije, nego jedno od ključnih pitanja raspada jugoslavenske države i budućnosti same BiH.<ref>MKSJ: Presuda u predmetu Stakić, par. 30–36, presuda u predmetu Mladić, par. 3608–3609.</ref> == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" style="text-align:center" |-- ! # ! Portret ! width=180|Predsjednik<br><small>(rođenje - smrt)</small> ! colspan=2|Period |-- ! 1. | [[Datoteka:Izetbegovic.jpg|80px]] || [[Alija Izetbegović]]<br><small>(1925&ndash;2003) || 26. maj 1990. || 13. oktobar 2001. |-- ! 2. | [[Datoteka:Sulejman_Tihić.jpg|80px]] || [[Sulejman Tihić]]<br><small>(1951&ndash;2014) || 13. oktobar 2001. || 25. septembar 2014. |-- ! 3. | [[Datoteka:Izetbegović,_Bakir.jpg|80px]] || [[Bakir Izetbegović]]<br><small>(rođ. 1956) || 25. septembar 2014. || ''trenutno'' |-- |} == Također pogledajte == * [[Spisak političkih stranaka u Bosni i Hercegovini]] * [[Stranka demokratske akcije Sandžaka]] ==Literatura== *{{cite book|last1=Isaković|first1=Zehrudin|authorlink1=Zehrudin Isaković|title=Biografija|date=2005|publisher=Muzej Alija Izetbegović|location=Sarajevo|ref=harv}} *{{cite book|last1=Borogovac|first1=Muhamed|authorlink1=Muhamed Borogovac|title=Rat u Bosni i Hercegovini|date=1995|publisher=Narodni list d.d.|location=Zadar|isbn=953-96380-9-7|ref=harv}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Official website|http://www.sda.ba/|Zvanična stranica Stranke demokratske akcije}} * [http://bakirizetbegovic.ba/ Zvanična stranica predsjednika Stranke demokratske akcije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151118035103/http://www.bakirizetbegovic.ba/ |date=18. 11. 2015 }} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Stranka demokratske akcije|*]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 1990.]] [[Kategorija:Bošnjački nacionalizam]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke]] [[Kategorija:Bošnjačke političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Bošnjačke nacionalističke stranke]] [[Kategorija:Nacionalističke stranke u Bosni i Hercegovini]] 3q7voyyhjubtd10hfhk3zna9zh8251r 1 11852 3922199 3660390 2026-08-26T17:38:27Z GoodBosnian 170315 /* Bosanskohercegovački general? */ novi odlomak 3922199 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}}Od kada je General Mladic ratni zlocinac? Kako mozete da proglasite nekog za zlocinca be sudjenja za ratne zlocine? [[Korisnik:212.200.135.146|212.200.135.146]] 17:05, 29 januar 2006 (CET) Видим да има много конфликта око овог чланка. Чињеница је да је Ратко Младић вероватно наредио убиство невиних људи у Сребреници и да је вероватно ратни злочинац. Но, док се не долаже та чињеница пред међународним судом у Хагу, не може се тврдити то као истина. Ја предлажем да неко са босанске Википедије, који жели да има тачне и прецизне чињенице, скине категорију "Ратни злочинци", док се то не докаже, или да се створи нова категорија "Осумњичени ратни злочинци". Хвала унапред! --[[Korisnik:Бормалагурски|Бормалагурски]] 02:49, 15 mart 2006 (CET) :::Predlazem: [[Razgovor:Hazim Delić #O ratnim clancima|O strukturi]].--[[Korisnik:158.110.140.221|158.110.140.221]] 12:55, 15 novembar 2007 (CET) Mozda bi ti vise odgovaralo da ga tretiramo kao heroja dok se skriva?--[[Korisnik:Xcameleonx|Xcameleonx]] == Država u kojoj je rođen == Fali ovo u članku == Lična karta == Nema potrebe za postavljanjem ličnih karata u kojima se vide nečiji podaci!--[[User:AnToni|'''<span style="font-family:Bradley Hand ITC; font-size:small;"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|''<span style="font-family:Bradley Hand ITC;"><span style="color:red;">ra</span><span style="color:green;">zg</span><span style="color:gold;">ov</span><span style="color:black;">or</span></span>'']])} 11:45, 31 maj 2015 (CEST) == Zahtjev za izmjenu, 26. januar 2019 == Ovaj je presuđeni ratni zločinac, kako već stoji i u Haškim spisima, na engleskoj te drugim varijantama. Dakle nikakav optuženik nego presuđeni zločinac. {{Nepotpisan|92.36.212.124|23:58, 26 januar 2019‎}} :Dobrodošli na bs. wikipediju. Registrujte se pa i sami možete doprinijeti poboljšanju kvaliteta wikipedije na bosanskom jeziku! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 09:31, 27 januar 2019 (CET) Registrovao sam se, ali ovaj clanak je zakljucan i nemam mogucnost da isti uredjujem. [[Korisnik:Mpalos5|Mpalos5]] ([[Razgovor s korisnikom:Mpalos5|razgovor]]) 11:47, 27 januar 2019 (CET) == Bosanskohercegovački general? == Navedite mi u kojem to izvoru stoji da je ovaj bosanskohercegovački general? [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 19:38, 26 august 2026 (CEST) qcta2p2ert5mregl3g9z4e2s1wicnaz 3922206 3922199 2026-08-26T18:12:55Z Bosancica by MK 173186 /* Bosanskohercegovački general? */ odgovor 3922206 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}}Od kada je General Mladic ratni zlocinac? Kako mozete da proglasite nekog za zlocinca be sudjenja za ratne zlocine? [[Korisnik:212.200.135.146|212.200.135.146]] 17:05, 29 januar 2006 (CET) Видим да има много конфликта око овог чланка. Чињеница је да је Ратко Младић вероватно наредио убиство невиних људи у Сребреници и да је вероватно ратни злочинац. Но, док се не долаже та чињеница пред међународним судом у Хагу, не може се тврдити то као истина. Ја предлажем да неко са босанске Википедије, који жели да има тачне и прецизне чињенице, скине категорију "Ратни злочинци", док се то не докаже, или да се створи нова категорија "Осумњичени ратни злочинци". Хвала унапред! --[[Korisnik:Бормалагурски|Бормалагурски]] 02:49, 15 mart 2006 (CET) :::Predlazem: [[Razgovor:Hazim Delić #O ratnim clancima|O strukturi]].--[[Korisnik:158.110.140.221|158.110.140.221]] 12:55, 15 novembar 2007 (CET) Mozda bi ti vise odgovaralo da ga tretiramo kao heroja dok se skriva?--[[Korisnik:Xcameleonx|Xcameleonx]] == Država u kojoj je rođen == Fali ovo u članku == Lična karta == Nema potrebe za postavljanjem ličnih karata u kojima se vide nečiji podaci!--[[User:AnToni|'''<span style="font-family:Bradley Hand ITC; font-size:small;"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|''<span style="font-family:Bradley Hand ITC;"><span style="color:red;">ra</span><span style="color:green;">zg</span><span style="color:gold;">ov</span><span style="color:black;">or</span></span>'']])} 11:45, 31 maj 2015 (CEST) == Zahtjev za izmjenu, 26. januar 2019 == Ovaj je presuđeni ratni zločinac, kako već stoji i u Haškim spisima, na engleskoj te drugim varijantama. Dakle nikakav optuženik nego presuđeni zločinac. {{Nepotpisan|92.36.212.124|23:58, 26 januar 2019‎}} :Dobrodošli na bs. wikipediju. Registrujte se pa i sami možete doprinijeti poboljšanju kvaliteta wikipedije na bosanskom jeziku! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 09:31, 27 januar 2019 (CET) Registrovao sam se, ali ovaj clanak je zakljucan i nemam mogucnost da isti uredjujem. [[Korisnik:Mpalos5|Mpalos5]] ([[Razgovor s korisnikom:Mpalos5|razgovor]]) 11:47, 27 januar 2019 (CET) == Bosanskohercegovački general? == Navedite mi u kojem to izvoru stoji da je ovaj bosanskohercegovački general? [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 19:38, 26 august 2026 (CEST) :GoodBosnian, slažem se s tvojom konstatacijom. S obzirom na to da je Ratko Mladić bio komadant Vojske Republike Srpske (VRS), vojske koja je vodila rat protiv međunarodno priznate Republike Bosne i Hercegovine i njenih institucija, nazivati ga "bosanskohercegovačkim" komadantom može biti zbunjujuće i dvosmisleno. :Umjesto postojeće formulacije, uvodni dio bi mnogo preciznije odražavao historijske činjenice ukoliko bi glasio: "bivši jugoslovenski oficir i general Vojske Republike Srpske rodom iz Bosne i Hercegovine". Time se jasno razgraničava njegovo geografsko porijeklo od vojne formacije kojom je komandovao. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 20:12, 26 august 2026 (CEST) 2vh0ojdlrvp35rpobb47bw5a8bda9de 3922233 3922206 2026-08-27T06:47:16Z Tulum387 155909 /* Bosanskohercegovački general? */ odgovor 3922233 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}}Od kada je General Mladic ratni zlocinac? Kako mozete da proglasite nekog za zlocinca be sudjenja za ratne zlocine? [[Korisnik:212.200.135.146|212.200.135.146]] 17:05, 29 januar 2006 (CET) Видим да има много конфликта око овог чланка. Чињеница је да је Ратко Младић вероватно наредио убиство невиних људи у Сребреници и да је вероватно ратни злочинац. Но, док се не долаже та чињеница пред међународним судом у Хагу, не може се тврдити то као истина. Ја предлажем да неко са босанске Википедије, који жели да има тачне и прецизне чињенице, скине категорију "Ратни злочинци", док се то не докаже, или да се створи нова категорија "Осумњичени ратни злочинци". Хвала унапред! --[[Korisnik:Бормалагурски|Бормалагурски]] 02:49, 15 mart 2006 (CET) :::Predlazem: [[Razgovor:Hazim Delić #O ratnim clancima|O strukturi]].--[[Korisnik:158.110.140.221|158.110.140.221]] 12:55, 15 novembar 2007 (CET) Mozda bi ti vise odgovaralo da ga tretiramo kao heroja dok se skriva?--[[Korisnik:Xcameleonx|Xcameleonx]] == Država u kojoj je rođen == Fali ovo u članku == Lična karta == Nema potrebe za postavljanjem ličnih karata u kojima se vide nečiji podaci!--[[User:AnToni|'''<span style="font-family:Bradley Hand ITC; font-size:small;"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|''<span style="font-family:Bradley Hand ITC;"><span style="color:red;">ra</span><span style="color:green;">zg</span><span style="color:gold;">ov</span><span style="color:black;">or</span></span>'']])} 11:45, 31 maj 2015 (CEST) == Zahtjev za izmjenu, 26. januar 2019 == Ovaj je presuđeni ratni zločinac, kako već stoji i u Haškim spisima, na engleskoj te drugim varijantama. Dakle nikakav optuženik nego presuđeni zločinac. {{Nepotpisan|92.36.212.124|23:58, 26 januar 2019‎}} :Dobrodošli na bs. wikipediju. Registrujte se pa i sami možete doprinijeti poboljšanju kvaliteta wikipedije na bosanskom jeziku! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 09:31, 27 januar 2019 (CET) Registrovao sam se, ali ovaj clanak je zakljucan i nemam mogucnost da isti uredjujem. [[Korisnik:Mpalos5|Mpalos5]] ([[Razgovor s korisnikom:Mpalos5|razgovor]]) 11:47, 27 januar 2019 (CET) == Bosanskohercegovački general? == Navedite mi u kojem to izvoru stoji da je ovaj bosanskohercegovački general? [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 19:38, 26 august 2026 (CEST) :GoodBosnian, slažem se s tvojom konstatacijom. S obzirom na to da je Ratko Mladić bio komadant Vojske Republike Srpske (VRS), vojske koja je vodila rat protiv međunarodno priznate Republike Bosne i Hercegovine i njenih institucija, nazivati ga "bosanskohercegovačkim" komadantom može biti zbunjujuće i dvosmisleno. :Umjesto postojeće formulacije, uvodni dio bi mnogo preciznije odražavao historijske činjenice ukoliko bi glasio: "bivši jugoslovenski oficir i general Vojske Republike Srpske rodom iz Bosne i Hercegovine". Time se jasno razgraničava njegovo geografsko porijeklo od vojne formacije kojom je komandovao. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 20:12, 26 august 2026 (CEST) :Odrediti Ratka Mladića kao "bosanskohercegovačkog zapovjednika" može samo onaj ko zanemari jednu od osnovnih distinkcija potrebnih za razumijevanje rata u Bosni i Hercegovini: razliku između geografskog porijekla pojedinca i njegove političke, vojne i institucionalne pripadnosti. Dakako da je Mladić rođen na teritoriji Bosne i Hercegovine i da se u geografskom i etničkom smislu može opisati kao bosanskohercegovački Srbin. Međutim, znači li to da je bio ''bosanskohercegovački zapovjednik'' u smislu vojne pripadnosti [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]]? Naravno da ne. To je toliko očigledna razlika da je gotovo apsurdno i dokazivati je. Nije on Jusuf Prazina pa da se borio malo za jedne, pa malo za druge snage. :To uopšte nisu sinonimne kategorije (mislim na termine ''bosanskohercegovački Srbin'' i ''bosanskohercegovački zapovjednik''). Geografsko porijeklo govori o tome odakle je osoba, a vojna funkcija kome je pripadala, odgovarala i kojom je vojnom org. komandovala. Upravo zbog toga atribut ''bosanskohercegovački'' uz imenicu ''zapovjednik'' sve je, samo ne bezazlen; stvara sasvim drugačiju sliku od one koju potvrđuju historijski izvori i pravosnažne presude. :Uostalom, ako se takva terminologija nastavi nekritički koristiti, ne bi me iznenadilo da za koju godinu imamo Jovana Divjaka i Ratka Mladića na istoj strani historije samo zato što im uvodni dijelovi biografskih članaka počinju istom geografskom odrednicom. Dakle, stvari su vrlo jasne: Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, odnosno za konkretne zločine utvrđene pravosnažnim sudskim presudama. Neko, ipak, smatra da se to može napisati tek kasnije, to je pošteno, ali onda u prvoj rečenici mora se pažljivo ostaviti dovoljno prostora da čitalac sam sebi ne napravi pogrešan zaključak. Stoga upravo u terminologiji treba biti najprecizniji i očistiti je od dvosmislenosti prije nego što dvosmislenost počne izgledati kao činjenica. :Krenimo redom zbog čega mislim da je termin "zapovjednik bosanskih Srba", sa preciznijom dodatnom formulacijom "komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske", bolje rješenje. <small>U sažetku izmjena sam bio slovima ograničen, ovdje ipak imam prostora za obrazloženje na pretek, samo treba iščitat'. ;)</small> :'''1. Prvo, zbog semantike''' :Ako kažemo da je Mladić rođen u Bosni i Hercegovini, tu nema nikakvog spora. Ako ga opišemo kao bosanskohercegovačkog Srbina u smislu etničkog i geografskog određenja, i to je sasvim razumljivo. Ali kada kažemo "bosanskohercegovački zapovjednik", imenica ''zapovjednik'' mijenja funkciju pridjeva koji joj prethodi. Onda se ne govori samo o tomr gdje je čovjek rođen; govori se o njegovoj vojnoj funkciji, odnosno kojom je vojnom organizacijom komandovao i kojoj je političko-vojnoj strukturi pripadao. A tu nema mnogo prostora za interpretaciju. :Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju Mladića označava kao ''Commander of the Main Staff of the Bosnian Serb Army'', odnosno komandanta Glavnog štaba Vojske bosanskih Srba. Tribunal navodi da je tu funkciju preuzeo 12. maja 1992, plus da je na čelu Glavnog štaba VRS-a ostao tokom rata u Bosni i Hercegovini. :I tu dolazi do ključnog problema s formulacijom "bosanskohercegovački i srpski zapovjednik". Ako se ta sintagma rastavi gramatički, ona sugeriše dvije atribucije: bio je '''bosanskohercegovački zapovjednik''' i bio je '''srpski zapovjednik'''. Druga tvrdnja je, uz odgovarajuću kvalifikaciju, historijski razumljiva: bio je komandant Vojske Republike Srpske, odnosno vojske bosanskih Srba, a i Srbin je po pripadnosti. Al' šta onda znači prva? :Ako '''bosanskohercegovački zapovjednik''' ne označava njegovu geografsku pripadnost, nego vojnu funkciju, onda se čitaocu nameće zaključak da je bio jedan od vojnih zapovjednika Bosne i Hercegovine kao države. A to jednostavno nije bio. Upravo zato sam i izvršio [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Ratko_Mladi%C4%87&oldid=3922174 ovu izmjenu]: ne iz razloga da mijenjam činjenice, nego da budu jasnije, da ih jasnije predstavim. :'''2. Drugo, historijski kontekst formulaciju čini još problematičnijom''' :Vojska Republike Srpske nije bila neutralna "bosanskohercegovačka" vojna formacija. Bila je vojska Republike Srpske i jedna od vojnih strana u ratu u Bosni i Hercegovini. Mladić je bio njen komandant, a ne komandant oružanih snaga Bosne i Hercegovine. :Sudski utvrđene činjenice o djelovanju snaga pod njegovom komandom dodatno onemogućavaju da se njegova funkcija predstavi kao neka opća, nadetnička ili državna vojna funkcija. MKSJ je utvrdio da je Mladić imao vodeću ulogu u četiri zajednička zločinačka poduhvata. U okviru sveobuhvatnog zajedničkog zločinačkog poduhvata cilj je bio trajno uklanjanje bosanskih Muslimana i bosanskih Hrvata s teritorija u Bosni i Hercegovini koje su bosanski Srbi smatrali svojima. :Dakle, nije riječ samo o tome kako se vojska zvala. Riječ je o tome da je vojna struktura kojom je Mladić komandovao bila jedna od strana u oružanom sukobu, a ne neutralni sinonim za oružane snage Bosne i Hercegovine. :Štaviše, pravosnažna presuda dodatno uklanja prostor za takvu semantičku konfuziju. Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, progon, istrebljenje, ubistvo, deportaciju i prisilno premještanje kao zločine protiv čovječnosti, te za ubistvo, teror, nezakonite napade na civile i uzimanje talaca kao kršenja zakona i običaja ratovanja. Potvrđena mu je kazna doživotnog zatvora. :Preciznosti radi, pravosnažna presuda nije utvrdila njegovu odgovornost za genocid u svim općinama koje su bile obuhvaćene prvom tačkom optužnice; za taj dio optužbe je oslobođen. Pravomoćno je, međutim, potvrđena njegova osuda za genocid počinjen u Srebrenici, kao i za niz drugih zločina. :Zamislimo stranog čitaoca koji nema prethodno znanje o ratu u BiH i želi da se informiše sa Wikipedije na našem, bosanskom, jeziku, vodeći se logikom da je uređuju ljudi poznaju historiju, terminologiju i sve ostalo važno za obrađivanje takvih tema. Pročita "bosanskohercegovački zapovjednik" i sasvim prirodno pretpostavi: "bosanskohercegovački, aha, zapovjednik Bosne i Hercegovine". Tek kasnije saznaje da je riječ o čovjeku koji je komandovao snagama odgovornim za neke od najtežih zločina počinjenih u historiji ratovanja. Upravo je to problem, zbog tog nije samo stilska nijansa u pitanju. :'''3. Treće, primjer s atributom "bosansko-srpski" kao dobar pokazatelj kako pridjevi mogu biti varljivi''' :Namjerno bih ovdje napisao jedan termin, recimo "bosansko-srpsko rukovodstvo", upravo da se vidi koliko lako ova konstrukcija postaje problematična ako se pridjevi počnu tretirati kao oznake pripadnosti. :''Bosansko-srpski '''≠''''' ''bosanskohercegovačka državna institucija kojom upravljaju Srbi''. U historijskom kontekstu rata 1992-1995. taj termin odnosi se na Srbe u Bosni i Hercegovini i njihove političke i vojne strukture, a ne na zvanične institucije Bosne i Hercegovine. Isto tako, činjenica da su Mladić, kao i ogromna većina pripadnika i visokopozicioniranog kadra VRS-a, bili rođeni u Bosni i Hercegovini ne čini automatski VRS "bosanskohercegovačkom vojskom", to bi bilo miješanje baba i žaba. :Moguće je, naravno, da neko iz čisto geografskog ugla kaže: "E pa Mladić je bosanskohercegovački general jer je rođen u Bosni i Hercegovini." Ali to nije isto što i reći da je bio bosanskohercegovački vojni zapovjednik. Prvo je geografska, drugo je vojna tvrdnja... i upravo tu razliku treba razjasniti. :'''4. Četvrto, nije riječ o sportisti s pravom nastupa za dvije reprezentacije''' :Banalna analogija, ali mislim da dobro pokazuje apsurd: Ratko Mladić nije bio sportista s dvojnim državljanstvom pa da može mijenjati dresove i jednog dana nastupati za jednu, a drugog za drugu reprezentaciju. U ratu se ne može istovremeno biti komandant dvije međusobno suprotstavljene vojne struktura samo zato što je osoba rođena na teritoriji na kojoj se rat vodi. Mjesto rođenja nije, dakle, vojna uniforma, a porijeklo u geografskom smislu nije tzv. ''military affiliation''. Mladićeva relevantna komandna funkcija u ratu u Bosni i Hercegovini bila je jasna: bio je komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. To je funkcija koju potvrđuju i dokumenti MKSJ-a i pravosnažna presuda. :'''Kako onda urediti uvod članka?''' Po meni postoje tri razumne opcije. Vratiti izmjenu na moju zadnju (što pretpostavljam da se neće desiti jer se uvijek traži neki middle ground kod ovakvih problematika, a pitanje je u suštini veoma lahko za riješiti. Al' dobro). :<u>Prva opcija</u> jeste potpuno izbaciti nacionalnu i etničku odrednicu iz prve rečenice i napisati samo ono što je za identifikaciju njegove vojne funkcije najvažnije: :<blockquote>''"Ratko Mladić bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine."''</blockquote> :Sve ostalo: mjesto rođenja, etnička pripadnost, politički kontekst i biografske okolnosti, mogu se navesti u nastavku članka (npr. ''Po nacionalnosti bio je to i to'', pa dalje nastaviti). :<u>Druga opcija</u> jeste ova, u kojoj do mjesta u kojem je rođen stoji država u kojoj je rođen: :<blockquote>''"Ratko Mladić (Božanovići kod Kalinovika, Bosna i Hercegovina, 12. mart 1943), srpski je bivši general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske (VRS), tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995)."''</blockquote> :Naumpade mi da postoji i četvrta opcija, linija manjeg otpora, da se doda Note (Napomena) kod toga da je bio "bosanskohercegovači zapovjednik" samo po geografskoj odrednici. Ne preporučujem, ali ako smo tvrdoglavi dovoljno, ne može se zabranit. :U svakom slučaju prva rečenica treba biti čista, faktografska i maksimalno precizna. Kasnije se može i treba navesti sve ostalo relevantno za njegovu biografiju. Ali čitalac prvo treba dobiti osnovnu i nespornu informaciju: ko je bio, kojom je vojskom komandovao i u kojem je sukobu djelovao. A to nije teško napisati. :Ne treba se bojati da će takav uvod biti suhoparan ili nepotpun. Naprotiv, biće precizniji. Dodatne informacije o nacionalnosti, mjestu rođenja i političkom projektu bosanskih Srba neće izgubiti na važnosti; it's other way around. Dobiće na važnosti jer će bit smještene u pravilan kontekst. :U historiji, a naročito u historiji koja je već jednom prošla kroz sudnicu, riječi imaju težinu, stoga odmah da u startu kažem da nije previše osjetljivosti oko jednog pridjeva/atributa. MKSJ i sudovi nasljednici nisu desetljećima utvrđivali odgovornost pojedinaca da bi se na kraju sve svelo na široke geografske etikete koje zamagljuju razliku između aktera, insittucija i formacija. :Ako se već pozivamo na činjenice i izvore, onda treba imati dovoljno poštovanja prema tim činjenicama da ih nazovemo pravim imenom. :Zato je potpuno nepotrebno u prvoj rečenici praviti terminološku maglu tamo gdje je stvar zapravo vrlo jednostavna. :Ratko Mladić nije bio bosanskohercegovački zapovjednik u smislu pripadnosti vojnom aparatu Bosne i Hercegovine. Nije nastavio službu nakon rata u novooformljenim zajedničkim snagama, OSBiH. Bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, vojske bosanskih Srba, jedne od strana u ratu u Bosni i Hercegovini. I to je dovoljno jasno. :Bez dvosmislenosti, lažne simetrije, bez peglanja historije tako što će se različite strane obuhvatiti jednom geografski širokom riječju. Ako je cilj enciklopedijski tekst, onda prva rečenica treba čitaocu dati činjenicu, a ne ostaviti mu prostor da nagađa šta i kako. :Činjenica da je neko rođen u Bosni i Hercegovini govori gdje je rođen. Ne govori kojom je vojskom komandovao i, uslovno rečeno, "čiji je". A u slučaju Ratka Mladića izgleda da je to problem od kojeg treba startat. :Na kraju svega ovoga, i ja bih tražio pojašnjenje vraćanja izmjene. '''''Teret dokazivanja je''''', prema pravilima na Wikipediji, konkretno [[Wikipedia:Biografije živih osoba|pravilu Biografije živih osoba]], '''''na uredniku koji dodaje ili obnavlja materijal'''''. Pa opet da ponovimo pitanje koje je kolega GoodBosnian postavio: '''Koji pouzdani izvor Ratka Mladića opisuje kao bosanskohercegovačkog zapovjednika, u smislu u kojem se ta formulacija koristi u uvodu?''' To više djeluje kao karakterizacija njegove vojne funkcije i izvlačenje iz konteksta, čime se ne bismo trebali voditi. :Pozdrav i svako dobro želim :) <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 08:47, 27 august 2026 (CEST) otvr6lv4hssnj76fajy9tbsdms4hzad 3922234 3922233 2026-08-27T06:54:07Z Tulum387 155909 Uvučen odgovor radi bolje preglednosti. 3922234 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}}Od kada je General Mladic ratni zlocinac? Kako mozete da proglasite nekog za zlocinca be sudjenja za ratne zlocine? [[Korisnik:212.200.135.146|212.200.135.146]] 17:05, 29 januar 2006 (CET) Видим да има много конфликта око овог чланка. Чињеница је да је Ратко Младић вероватно наредио убиство невиних људи у Сребреници и да је вероватно ратни злочинац. Но, док се не долаже та чињеница пред међународним судом у Хагу, не може се тврдити то као истина. Ја предлажем да неко са босанске Википедије, који жели да има тачне и прецизне чињенице, скине категорију "Ратни злочинци", док се то не докаже, или да се створи нова категорија "Осумњичени ратни злочинци". Хвала унапред! --[[Korisnik:Бормалагурски|Бормалагурски]] 02:49, 15 mart 2006 (CET) :::Predlazem: [[Razgovor:Hazim Delić #O ratnim clancima|O strukturi]].--[[Korisnik:158.110.140.221|158.110.140.221]] 12:55, 15 novembar 2007 (CET) Mozda bi ti vise odgovaralo da ga tretiramo kao heroja dok se skriva?--[[Korisnik:Xcameleonx|Xcameleonx]] == Država u kojoj je rođen == Fali ovo u članku == Lična karta == Nema potrebe za postavljanjem ličnih karata u kojima se vide nečiji podaci!--[[User:AnToni|'''<span style="font-family:Bradley Hand ITC; font-size:small;"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|''<span style="font-family:Bradley Hand ITC;"><span style="color:red;">ra</span><span style="color:green;">zg</span><span style="color:gold;">ov</span><span style="color:black;">or</span></span>'']])} 11:45, 31 maj 2015 (CEST) == Zahtjev za izmjenu, 26. januar 2019 == Ovaj je presuđeni ratni zločinac, kako već stoji i u Haškim spisima, na engleskoj te drugim varijantama. Dakle nikakav optuženik nego presuđeni zločinac. {{Nepotpisan|92.36.212.124|23:58, 26 januar 2019‎}} :Dobrodošli na bs. wikipediju. Registrujte se pa i sami možete doprinijeti poboljšanju kvaliteta wikipedije na bosanskom jeziku! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 09:31, 27 januar 2019 (CET) Registrovao sam se, ali ovaj clanak je zakljucan i nemam mogucnost da isti uredjujem. [[Korisnik:Mpalos5|Mpalos5]] ([[Razgovor s korisnikom:Mpalos5|razgovor]]) 11:47, 27 januar 2019 (CET) == Bosanskohercegovački general? == Navedite mi u kojem to izvoru stoji da je ovaj bosanskohercegovački general? [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 19:38, 26 august 2026 (CEST) :GoodBosnian, slažem se s tvojom konstatacijom. S obzirom na to da je Ratko Mladić bio komadant Vojske Republike Srpske (VRS), vojske koja je vodila rat protiv međunarodno priznate Republike Bosne i Hercegovine i njenih institucija, nazivati ga "bosanskohercegovačkim" komadantom može biti zbunjujuće i dvosmisleno. :Umjesto postojeće formulacije, uvodni dio bi mnogo preciznije odražavao historijske činjenice ukoliko bi glasio: "bivši jugoslovenski oficir i general Vojske Republike Srpske rodom iz Bosne i Hercegovine". Time se jasno razgraničava njegovo geografsko porijeklo od vojne formacije kojom je komandovao. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 20:12, 26 august 2026 (CEST) ::Odrediti Ratka Mladića kao "bosanskohercegovačkog zapovjednika" može samo onaj ko zanemari jednu od osnovnih distinkcija potrebnih za razumijevanje rata u Bosni i Hercegovini: razliku između geografskog porijekla pojedinca i njegove političke, vojne i institucionalne pripadnosti. Dakako da je Mladić rođen na teritoriji Bosne i Hercegovine i da se u geografskom i etničkom smislu može opisati kao bosanskohercegovački Srbin. Međutim, znači li to da je bio ''bosanskohercegovački zapovjednik'' u smislu vojne pripadnosti [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]]? Naravno da ne. To je toliko očigledna razlika da je gotovo apsurdno i dokazivati je. Nije on Jusuf Prazina pa da se borio malo za jedne, pa malo za druge snage. ::To uopšte nisu sinonimne kategorije (mislim na termine ''bosanskohercegovački Srbin'' i ''bosanskohercegovački zapovjednik''). Geografsko porijeklo govori o tome odakle je osoba, a vojna funkcija kome je pripadala, odgovarala i kojom je vojnom org. komandovala. Upravo zbog toga atribut ''bosanskohercegovački'' uz imenicu ''zapovjednik'' sve je, samo ne bezazlen; stvara sasvim drugačiju sliku od one koju potvrđuju historijski izvori i pravosnažne presude. ::Uostalom, ako se takva terminologija nastavi nekritički koristiti, ne bi me iznenadilo da za koju godinu imamo Jovana Divjaka i Ratka Mladića na istoj strani historije samo zato što im uvodni dijelovi biografskih članaka počinju istom geografskom odrednicom. Dakle, stvari su vrlo jasne: Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, odnosno za konkretne zločine utvrđene pravosnažnim sudskim presudama. Neko, ipak, smatra da se to može napisati tek kasnije, to je pošteno, ali onda u prvoj rečenici mora se pažljivo ostaviti dovoljno prostora da čitalac sam sebi ne napravi pogrešan zaključak. Stoga upravo u terminologiji treba biti najprecizniji i očistiti je od dvosmislenosti prije nego što dvosmislenost počne izgledati kao činjenica. ::Krenimo redom zbog čega mislim da je termin "zapovjednik bosanskih Srba", sa preciznijom dodatnom formulacijom "komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske", bolje rješenje. <small>U sažetku izmjena sam bio slovima ograničen, ovdje ipak imam prostora za obrazloženje na pretek, samo treba iščitat'. ;)</small> :'''1. Zbog semantike''' ::Ako kažemo da je Mladić rođen u Bosni i Hercegovini, tu nema nikakvog spora. Ako ga opišemo kao bosanskohercegovačkog Srbina u smislu etničkog i geografskog određenja, i to je sasvim razumljivo. Ali kada kažemo "bosanskohercegovački zapovjednik", imenica ''zapovjednik'' mijenja funkciju pridjeva koji joj prethodi. Onda se ne govori samo o tomr gdje je čovjek rođen; govori se o njegovoj vojnoj funkciji, odnosno kojom je vojnom organizacijom komandovao i kojoj je političko-vojnoj strukturi pripadao. A tu nema mnogo prostora za interpretaciju. ::Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju Mladića označava kao ''Commander of the Main Staff of the Bosnian Serb Army'', odnosno komandanta Glavnog štaba Vojske bosanskih Srba. Tribunal navodi da je tu funkciju preuzeo 12. maja 1992, plus da je na čelu Glavnog štaba VRS-a ostao tokom rata u Bosni i Hercegovini. ::I tu dolazi do ključnog problema s formulacijom "bosanskohercegovački i srpski zapovjednik". Ako se ta sintagma rastavi gramatički, ona sugeriše dvije atribucije: bio je '''bosanskohercegovački zapovjednik''' i bio je '''srpski zapovjednik'''. Druga tvrdnja je, uz odgovarajuću kvalifikaciju, historijski razumljiva: bio je komandant Vojske Republike Srpske, odnosno vojske bosanskih Srba, a i Srbin je po pripadnosti. Al' šta onda znači prva? ::Ako '''bosanskohercegovački zapovjednik''' ne označava njegovu geografsku pripadnost, nego vojnu funkciju, onda se čitaocu nameće zaključak da je bio jedan od vojnih zapovjednika Bosne i Hercegovine kao države. A to jednostavno nije bio. Upravo zato sam i izvršio [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Ratko_Mladi%C4%87&oldid=3922174 ovu izmjenu]: ne iz razloga da mijenjam činjenice, nego da budu jasnije, da ih jasnije predstavim. :'''2. Historijski kontekst formulaciju čini još problematičnijom''' ::Vojska Republike Srpske nije bila neutralna "bosanskohercegovačka" vojna formacija. Bila je vojska Republike Srpske i jedna od vojnih strana u ratu u Bosni i Hercegovini. Mladić je bio njen komandant, a ne komandant oružanih snaga Bosne i Hercegovine. ::Sudski utvrđene činjenice o djelovanju snaga pod njegovom komandom dodatno onemogućavaju da se njegova funkcija predstavi kao neka opća, nadetnička ili državna vojna funkcija. MKSJ je utvrdio da je Mladić imao vodeću ulogu u četiri zajednička zločinačka poduhvata. U okviru sveobuhvatnog zajedničkog zločinačkog poduhvata cilj je bio trajno uklanjanje bosanskih Muslimana i bosanskih Hrvata s teritorija u Bosni i Hercegovini koje su bosanski Srbi smatrali svojima. ::Dakle, nije riječ samo o tome kako se vojska zvala. Riječ je o tome da je vojna struktura kojom je Mladić komandovao bila jedna od strana u oružanom sukobu, a ne neutralni sinonim za oružane snage Bosne i Hercegovine. ::Štaviše, pravosnažna presuda dodatno uklanja prostor za takvu semantičku konfuziju. Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, progon, istrebljenje, ubistvo, deportaciju i prisilno premještanje kao zločine protiv čovječnosti, te za ubistvo, teror, nezakonite napade na civile i uzimanje talaca kao kršenja zakona i običaja ratovanja. Potvrđena mu je kazna doživotnog zatvora. ::Preciznosti radi, pravosnažna presuda nije utvrdila njegovu odgovornost za genocid u svim općinama koje su bile obuhvaćene prvom tačkom optužnice; za taj dio optužbe je oslobođen. Pravomoćno je, međutim, potvrđena njegova osuda za genocid počinjen u Srebrenici, kao i za niz drugih zločina. ::Zamislimo stranog čitaoca koji nema prethodno znanje o ratu u BiH i želi da se informiše sa Wikipedije na našem, bosanskom, jeziku, vodeći se logikom da je uređuju ljudi poznaju historiju, terminologiju i sve ostalo važno za obrađivanje takvih tema. Pročita "bosanskohercegovački zapovjednik" i sasvim prirodno pretpostavi: "bosanskohercegovački, aha, zapovjednik Bosne i Hercegovine". Tek kasnije saznaje da je riječ o čovjeku koji je komandovao snagama odgovornim za neke od najtežih zločina počinjenih u historiji ratovanja. Upravo je to problem, zbog tog nije samo stilska nijansa u pitanju. :'''3. Primjer s atributom "bosansko-srpski" kao dobar pokazatelj kako pridjevi mogu biti varljivi''' ::Namjerno bih ovdje napisao jedan termin, recimo "bosansko-srpsko rukovodstvo", upravo da se vidi koliko lako ova konstrukcija postaje problematična ako se pridjevi počnu tretirati kao oznake pripadnosti. ::''Bosansko-srpski '''≠''''' ''bosanskohercegovačka državna institucija kojom upravljaju Srbi''. U historijskom kontekstu rata 1992-1995. taj termin odnosi se na Srbe u Bosni i Hercegovini i njihove političke i vojne strukture, a ne na zvanične institucije Bosne i Hercegovine. Isto tako, činjenica da su Mladić, kao i ogromna većina pripadnika i visokopozicioniranog kadra VRS-a, bili rođeni u Bosni i Hercegovini ne čini automatski VRS "bosanskohercegovačkom vojskom", to bi bilo miješanje baba i žaba. ::Moguće je, naravno, da neko iz čisto geografskog ugla kaže: "E pa Mladić je bosanskohercegovački general jer je rođen u Bosni i Hercegovini." Ali to nije isto što i reći da je bio bosanskohercegovački vojni zapovjednik. Prvo je geografska, drugo je vojna tvrdnja... i upravo tu razliku treba razjasniti. :'''4. Nije riječ o sportisti s pravom nastupa za dvije reprezentacije''' ::Banalna analogija, ali mislim da dobro pokazuje apsurd: Ratko Mladić nije bio sportista s dvojnim državljanstvom pa da može mijenjati dresove i jednog dana nastupati za jednu, a drugog za drugu reprezentaciju. U ratu se ne može istovremeno biti komandant dvije međusobno suprotstavljene vojne struktura samo zato što je osoba rođena na teritoriji na kojoj se rat vodi. Mjesto rođenja nije, dakle, vojna uniforma, a porijeklo u geografskom smislu nije tzv. ''military affiliation''. Mladićeva relevantna komandna funkcija u ratu u Bosni i Hercegovini bila je jasna: bio je komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. To je funkcija koju potvrđuju i dokumenti MKSJ-a i pravosnažna presuda. :'''Kako onda urediti uvod članka?''' Po meni postoje tri razumne opcije. Vratiti izmjenu na moju zadnju (što pretpostavljam da se neće desiti jer se uvijek traži neki middle ground kod ovakvih problematika, a pitanje je u suštini veoma lahko za riješiti. Al' dobro). :<u>Prva opcija</u> jeste potpuno izbaciti nacionalnu i etničku odrednicu iz prve rečenice i napisati samo ono što je za identifikaciju njegove vojne funkcije najvažnije: :<blockquote>''"Ratko Mladić bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine."''</blockquote> :Sve ostalo: mjesto rođenja, etnička pripadnost, politički kontekst i biografske okolnosti, mogu se navesti u nastavku članka (npr. ''Po nacionalnosti bio je to i to'', pa dalje nastaviti). :<u>Druga opcija</u> jeste ova, u kojoj do mjesta u kojem je rođen stoji država u kojoj je rođen: :<blockquote>''"Ratko Mladić (Božanovići kod Kalinovika, Bosna i Hercegovina, 12. mart 1943), srpski je bivši general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske (VRS), tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995)."''</blockquote> ::Naumpade mi da postoji i četvrta opcija, linija manjeg otpora, da se doda Note (Napomena) kod toga da je bio "bosanskohercegovači zapovjednik" samo po geografskoj odrednici. Ne preporučujem, ali ako smo tvrdoglavi dovoljno, ne može se zabranit. ::U svakom slučaju prva rečenica treba biti čista, faktografska i maksimalno precizna. Kasnije se može i treba navesti sve ostalo relevantno za njegovu biografiju. Ali čitalac prvo treba dobiti osnovnu i nespornu informaciju: ko je bio, kojom je vojskom komandovao i u kojem je sukobu djelovao. A to nije teško napisati. ::Ne treba se bojati da će takav uvod biti suhoparan ili nepotpun. Naprotiv, biće precizniji. Dodatne informacije o nacionalnosti, mjestu rođenja i političkom projektu bosanskih Srba neće izgubiti na važnosti; it's other way around. Dobiće na važnosti jer će bit smještene u pravilan kontekst. ::U historiji, a naročito u historiji koja je već jednom prošla kroz sudnicu, riječi imaju težinu, stoga odmah da u startu kažem da nije previše osjetljivosti oko jednog pridjeva/atributa. MKSJ i sudovi nasljednici nisu desetljećima utvrđivali odgovornost pojedinaca da bi se na kraju sve svelo na široke geografske etikete koje zamagljuju razliku između aktera, insittucija i formacija. ::Ako se već pozivamo na činjenice i izvore, onda treba imati dovoljno poštovanja prema tim činjenicama da ih nazovemo pravim imenom. ::Zato je potpuno nepotrebno u prvoj rečenici praviti terminološku maglu tamo gdje je stvar zapravo vrlo jednostavna. ::Ratko Mladić nije bio bosanskohercegovački zapovjednik u smislu pripadnosti vojnom aparatu Bosne i Hercegovine. Nije nastavio službu nakon rata u novooformljenim zajedničkim snagama, OSBiH. Bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, vojske bosanskih Srba, jedne od strana u ratu u Bosni i Hercegovini. I to je dovoljno jasno. ::Bez dvosmislenosti, lažne simetrije, bez peglanja historije tako što će se različite strane obuhvatiti jednom geografski širokom riječju. Ako je cilj enciklopedijski tekst, onda prva rečenica treba čitaocu dati činjenicu, a ne ostaviti mu prostor da nagađa šta i kako. ::Činjenica da je neko rođen u Bosni i Hercegovini govori gdje je rođen. Ne govori kojom je vojskom komandovao i, uslovno rečeno, "čiji je". A u slučaju Ratka Mladića izgleda da je to problem od kojeg treba startat. ::Na kraju svega ovoga, i ja bih tražio pojašnjenje vraćanja izmjene. '''''Teret dokazivanja je''''', prema pravilima na Wikipediji, konkretno [[Wikipedia:Biografije živih osoba|pravilu Biografije živih osoba]], '''''na uredniku koji dodaje ili obnavlja materijal'''''. Pa opet da ponovimo pitanje koje je kolega GoodBosnian postavio: '''Koji pouzdani izvor Ratka Mladića opisuje kao bosanskohercegovačkog zapovjednika, u smislu u kojem se ta formulacija koristi u uvodu?''' To više djeluje kao karakterizacija njegove vojne funkcije i izvlačenje iz konteksta, čime se ne bismo trebali voditi. ::Pozdrav i svako dobro želim :) <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 08:47, 27 august 2026 (CEST) 7vgy6xfytcbgg17sxkpm3juzdov21am 3922235 3922234 2026-08-27T09:06:19Z Bosancica by MK 173186 /* Bosanskohercegovački general? */ odgovor 3922235 wikitext text/x-wiki {{Stranica_za_razgovor}}Od kada je General Mladic ratni zlocinac? Kako mozete da proglasite nekog za zlocinca be sudjenja za ratne zlocine? [[Korisnik:212.200.135.146|212.200.135.146]] 17:05, 29 januar 2006 (CET) Видим да има много конфликта око овог чланка. Чињеница је да је Ратко Младић вероватно наредио убиство невиних људи у Сребреници и да је вероватно ратни злочинац. Но, док се не долаже та чињеница пред међународним судом у Хагу, не може се тврдити то као истина. Ја предлажем да неко са босанске Википедије, који жели да има тачне и прецизне чињенице, скине категорију "Ратни злочинци", док се то не докаже, или да се створи нова категорија "Осумњичени ратни злочинци". Хвала унапред! --[[Korisnik:Бормалагурски|Бормалагурски]] 02:49, 15 mart 2006 (CET) :::Predlazem: [[Razgovor:Hazim Delić #O ratnim clancima|O strukturi]].--[[Korisnik:158.110.140.221|158.110.140.221]] 12:55, 15 novembar 2007 (CET) Mozda bi ti vise odgovaralo da ga tretiramo kao heroja dok se skriva?--[[Korisnik:Xcameleonx|Xcameleonx]] == Država u kojoj je rođen == Fali ovo u članku == Lična karta == Nema potrebe za postavljanjem ličnih karata u kojima se vide nečiji podaci!--[[User:AnToni|'''<span style="font-family:Bradley Hand ITC; font-size:small;"><span style="color:red;">A</span><span style="color:black;">n</span><span style="color:red;">T</span><span style="color:green;">o</span><span style="color:gold;">n</span><span style="color:black;">i</span></span>''']]_{([[Razgovor sa korisnikom:AnToni|''<span style="font-family:Bradley Hand ITC;"><span style="color:red;">ra</span><span style="color:green;">zg</span><span style="color:gold;">ov</span><span style="color:black;">or</span></span>'']])} 11:45, 31 maj 2015 (CEST) == Zahtjev za izmjenu, 26. januar 2019 == Ovaj je presuđeni ratni zločinac, kako već stoji i u Haškim spisima, na engleskoj te drugim varijantama. Dakle nikakav optuženik nego presuđeni zločinac. {{Nepotpisan|92.36.212.124|23:58, 26 januar 2019‎}} :Dobrodošli na bs. wikipediju. Registrujte se pa i sami možete doprinijeti poboljšanju kvaliteta wikipedije na bosanskom jeziku! --[[Korisnik:Golden Bosnian Lily|<b><span style="color: black;">Golden</span> <span style="color: green;">Bosnian</span> <span style="color: blue;">Lily</span></b>]] <small>([[Razgovor s korisnikom:Golden Bosnian Lily|r]])</small> 09:31, 27 januar 2019 (CET) Registrovao sam se, ali ovaj clanak je zakljucan i nemam mogucnost da isti uredjujem. [[Korisnik:Mpalos5|Mpalos5]] ([[Razgovor s korisnikom:Mpalos5|razgovor]]) 11:47, 27 januar 2019 (CET) == Bosanskohercegovački general? == Navedite mi u kojem to izvoru stoji da je ovaj bosanskohercegovački general? [[Korisnik:GoodBosnian|GoodBosnian]] ([[Razgovor s korisnikom:GoodBosnian|razgovor]]) 19:38, 26 august 2026 (CEST) :GoodBosnian, slažem se s tvojom konstatacijom. S obzirom na to da je Ratko Mladić bio komadant Vojske Republike Srpske (VRS), vojske koja je vodila rat protiv međunarodno priznate Republike Bosne i Hercegovine i njenih institucija, nazivati ga "bosanskohercegovačkim" komadantom može biti zbunjujuće i dvosmisleno. :Umjesto postojeće formulacije, uvodni dio bi mnogo preciznije odražavao historijske činjenice ukoliko bi glasio: "bivši jugoslovenski oficir i general Vojske Republike Srpske rodom iz Bosne i Hercegovine". Time se jasno razgraničava njegovo geografsko porijeklo od vojne formacije kojom je komandovao. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 20:12, 26 august 2026 (CEST) ::Odrediti Ratka Mladića kao "bosanskohercegovačkog zapovjednika" može samo onaj ko zanemari jednu od osnovnih distinkcija potrebnih za razumijevanje rata u Bosni i Hercegovini: razliku između geografskog porijekla pojedinca i njegove političke, vojne i institucionalne pripadnosti. Dakako da je Mladić rođen na teritoriji Bosne i Hercegovine i da se u geografskom i etničkom smislu može opisati kao bosanskohercegovački Srbin. Međutim, znači li to da je bio ''bosanskohercegovački zapovjednik'' u smislu vojne pripadnosti [[Republika Bosna i Hercegovina|Republici Bosni i Hercegovini]]? Naravno da ne. To je toliko očigledna razlika da je gotovo apsurdno i dokazivati je. Nije on Jusuf Prazina pa da se borio malo za jedne, pa malo za druge snage. ::To uopšte nisu sinonimne kategorije (mislim na termine ''bosanskohercegovački Srbin'' i ''bosanskohercegovački zapovjednik''). Geografsko porijeklo govori o tome odakle je osoba, a vojna funkcija kome je pripadala, odgovarala i kojom je vojnom org. komandovala. Upravo zbog toga atribut ''bosanskohercegovački'' uz imenicu ''zapovjednik'' sve je, samo ne bezazlen; stvara sasvim drugačiju sliku od one koju potvrđuju historijski izvori i pravosnažne presude. ::Uostalom, ako se takva terminologija nastavi nekritički koristiti, ne bi me iznenadilo da za koju godinu imamo Jovana Divjaka i Ratka Mladića na istoj strani historije samo zato što im uvodni dijelovi biografskih članaka počinju istom geografskom odrednicom. Dakle, stvari su vrlo jasne: Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, odnosno za konkretne zločine utvrđene pravosnažnim sudskim presudama. Neko, ipak, smatra da se to može napisati tek kasnije, to je pošteno, ali onda u prvoj rečenici mora se pažljivo ostaviti dovoljno prostora da čitalac sam sebi ne napravi pogrešan zaključak. Stoga upravo u terminologiji treba biti najprecizniji i očistiti je od dvosmislenosti prije nego što dvosmislenost počne izgledati kao činjenica. ::Krenimo redom zbog čega mislim da je termin "zapovjednik bosanskih Srba", sa preciznijom dodatnom formulacijom "komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske", bolje rješenje. <small>U sažetku izmjena sam bio slovima ograničen, ovdje ipak imam prostora za obrazloženje na pretek, samo treba iščitat'. ;)</small> :'''1. Zbog semantike''' ::Ako kažemo da je Mladić rođen u Bosni i Hercegovini, tu nema nikakvog spora. Ako ga opišemo kao bosanskohercegovačkog Srbina u smislu etničkog i geografskog određenja, i to je sasvim razumljivo. Ali kada kažemo "bosanskohercegovački zapovjednik", imenica ''zapovjednik'' mijenja funkciju pridjeva koji joj prethodi. Onda se ne govori samo o tomr gdje je čovjek rođen; govori se o njegovoj vojnoj funkciji, odnosno kojom je vojnom organizacijom komandovao i kojoj je političko-vojnoj strukturi pripadao. A tu nema mnogo prostora za interpretaciju. ::Međunarodni krivični sud za bivšu Jugoslaviju Mladića označava kao ''Commander of the Main Staff of the Bosnian Serb Army'', odnosno komandanta Glavnog štaba Vojske bosanskih Srba. Tribunal navodi da je tu funkciju preuzeo 12. maja 1992, plus da je na čelu Glavnog štaba VRS-a ostao tokom rata u Bosni i Hercegovini. ::I tu dolazi do ključnog problema s formulacijom "bosanskohercegovački i srpski zapovjednik". Ako se ta sintagma rastavi gramatički, ona sugeriše dvije atribucije: bio je '''bosanskohercegovački zapovjednik''' i bio je '''srpski zapovjednik'''. Druga tvrdnja je, uz odgovarajuću kvalifikaciju, historijski razumljiva: bio je komandant Vojske Republike Srpske, odnosno vojske bosanskih Srba, a i Srbin je po pripadnosti. Al' šta onda znači prva? ::Ako '''bosanskohercegovački zapovjednik''' ne označava njegovu geografsku pripadnost, nego vojnu funkciju, onda se čitaocu nameće zaključak da je bio jedan od vojnih zapovjednika Bosne i Hercegovine kao države. A to jednostavno nije bio. Upravo zato sam i izvršio [https://bs.wikipedia.org/w/index.php?title=Ratko_Mladi%C4%87&oldid=3922174 ovu izmjenu]: ne iz razloga da mijenjam činjenice, nego da budu jasnije, da ih jasnije predstavim. :'''2. Historijski kontekst formulaciju čini još problematičnijom''' ::Vojska Republike Srpske nije bila neutralna "bosanskohercegovačka" vojna formacija. Bila je vojska Republike Srpske i jedna od vojnih strana u ratu u Bosni i Hercegovini. Mladić je bio njen komandant, a ne komandant oružanih snaga Bosne i Hercegovine. ::Sudski utvrđene činjenice o djelovanju snaga pod njegovom komandom dodatno onemogućavaju da se njegova funkcija predstavi kao neka opća, nadetnička ili državna vojna funkcija. MKSJ je utvrdio da je Mladić imao vodeću ulogu u četiri zajednička zločinačka poduhvata. U okviru sveobuhvatnog zajedničkog zločinačkog poduhvata cilj je bio trajno uklanjanje bosanskih Muslimana i bosanskih Hrvata s teritorija u Bosni i Hercegovini koje su bosanski Srbi smatrali svojima. ::Dakle, nije riječ samo o tome kako se vojska zvala. Riječ je o tome da je vojna struktura kojom je Mladić komandovao bila jedna od strana u oružanom sukobu, a ne neutralni sinonim za oružane snage Bosne i Hercegovine. ::Štaviše, pravosnažna presuda dodatno uklanja prostor za takvu semantičku konfuziju. Mladić je pravosnažno osuđen za genocid, progon, istrebljenje, ubistvo, deportaciju i prisilno premještanje kao zločine protiv čovječnosti, te za ubistvo, teror, nezakonite napade na civile i uzimanje talaca kao kršenja zakona i običaja ratovanja. Potvrđena mu je kazna doživotnog zatvora. ::Preciznosti radi, pravosnažna presuda nije utvrdila njegovu odgovornost za genocid u svim općinama koje su bile obuhvaćene prvom tačkom optužnice; za taj dio optužbe je oslobođen. Pravomoćno je, međutim, potvrđena njegova osuda za genocid počinjen u Srebrenici, kao i za niz drugih zločina. ::Zamislimo stranog čitaoca koji nema prethodno znanje o ratu u BiH i želi da se informiše sa Wikipedije na našem, bosanskom, jeziku, vodeći se logikom da je uređuju ljudi poznaju historiju, terminologiju i sve ostalo važno za obrađivanje takvih tema. Pročita "bosanskohercegovački zapovjednik" i sasvim prirodno pretpostavi: "bosanskohercegovački, aha, zapovjednik Bosne i Hercegovine". Tek kasnije saznaje da je riječ o čovjeku koji je komandovao snagama odgovornim za neke od najtežih zločina počinjenih u historiji ratovanja. Upravo je to problem, zbog tog nije samo stilska nijansa u pitanju. :'''3. Primjer s atributom "bosansko-srpski" kao dobar pokazatelj kako pridjevi mogu biti varljivi''' ::Namjerno bih ovdje napisao jedan termin, recimo "bosansko-srpsko rukovodstvo", upravo da se vidi koliko lako ova konstrukcija postaje problematična ako se pridjevi počnu tretirati kao oznake pripadnosti. ::''Bosansko-srpski '''≠''''' ''bosanskohercegovačka državna institucija kojom upravljaju Srbi''. U historijskom kontekstu rata 1992-1995. taj termin odnosi se na Srbe u Bosni i Hercegovini i njihove političke i vojne strukture, a ne na zvanične institucije Bosne i Hercegovine. Isto tako, činjenica da su Mladić, kao i ogromna većina pripadnika i visokopozicioniranog kadra VRS-a, bili rođeni u Bosni i Hercegovini ne čini automatski VRS "bosanskohercegovačkom vojskom", to bi bilo miješanje baba i žaba. ::Moguće je, naravno, da neko iz čisto geografskog ugla kaže: "E pa Mladić je bosanskohercegovački general jer je rođen u Bosni i Hercegovini." Ali to nije isto što i reći da je bio bosanskohercegovački vojni zapovjednik. Prvo je geografska, drugo je vojna tvrdnja... i upravo tu razliku treba razjasniti. :'''4. Nije riječ o sportisti s pravom nastupa za dvije reprezentacije''' ::Banalna analogija, ali mislim da dobro pokazuje apsurd: Ratko Mladić nije bio sportista s dvojnim državljanstvom pa da može mijenjati dresove i jednog dana nastupati za jednu, a drugog za drugu reprezentaciju. U ratu se ne može istovremeno biti komandant dvije međusobno suprotstavljene vojne struktura samo zato što je osoba rođena na teritoriji na kojoj se rat vodi. Mjesto rođenja nije, dakle, vojna uniforma, a porijeklo u geografskom smislu nije tzv. ''military affiliation''. Mladićeva relevantna komandna funkcija u ratu u Bosni i Hercegovini bila je jasna: bio je komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske. To je funkcija koju potvrđuju i dokumenti MKSJ-a i pravosnažna presuda. :'''Kako onda urediti uvod članka?''' Po meni postoje tri razumne opcije. Vratiti izmjenu na moju zadnju (što pretpostavljam da se neće desiti jer se uvijek traži neki middle ground kod ovakvih problematika, a pitanje je u suštini veoma lahko za riješiti. Al' dobro). :<u>Prva opcija</u> jeste potpuno izbaciti nacionalnu i etničku odrednicu iz prve rečenice i napisati samo ono što je za identifikaciju njegove vojne funkcije najvažnije: :<blockquote>''"Ratko Mladić bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske tokom rata u Bosni i Hercegovini od 1992. do 1995. godine."''</blockquote> :Sve ostalo: mjesto rođenja, etnička pripadnost, politički kontekst i biografske okolnosti, mogu se navesti u nastavku članka (npr. ''Po nacionalnosti bio je to i to'', pa dalje nastaviti). :<u>Druga opcija</u> jeste ova, u kojoj do mjesta u kojem je rođen stoji država u kojoj je rođen: :<blockquote>''"Ratko Mladić (Božanovići kod Kalinovika, Bosna i Hercegovina, 12. mart 1943), srpski je bivši general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske (VRS), tokom rata u Bosni i Hercegovini (1992-1995)."''</blockquote> ::Naumpade mi da postoji i četvrta opcija, linija manjeg otpora, da se doda Note (Napomena) kod toga da je bio "bosanskohercegovači zapovjednik" samo po geografskoj odrednici. Ne preporučujem, ali ako smo tvrdoglavi dovoljno, ne može se zabranit. ::U svakom slučaju prva rečenica treba biti čista, faktografska i maksimalno precizna. Kasnije se može i treba navesti sve ostalo relevantno za njegovu biografiju. Ali čitalac prvo treba dobiti osnovnu i nespornu informaciju: ko je bio, kojom je vojskom komandovao i u kojem je sukobu djelovao. A to nije teško napisati. ::Ne treba se bojati da će takav uvod biti suhoparan ili nepotpun. Naprotiv, biće precizniji. Dodatne informacije o nacionalnosti, mjestu rođenja i političkom projektu bosanskih Srba neće izgubiti na važnosti; it's other way around. Dobiće na važnosti jer će bit smještene u pravilan kontekst. ::U historiji, a naročito u historiji koja je već jednom prošla kroz sudnicu, riječi imaju težinu, stoga odmah da u startu kažem da nije previše osjetljivosti oko jednog pridjeva/atributa. MKSJ i sudovi nasljednici nisu desetljećima utvrđivali odgovornost pojedinaca da bi se na kraju sve svelo na široke geografske etikete koje zamagljuju razliku između aktera, insittucija i formacija. ::Ako se već pozivamo na činjenice i izvore, onda treba imati dovoljno poštovanja prema tim činjenicama da ih nazovemo pravim imenom. ::Zato je potpuno nepotrebno u prvoj rečenici praviti terminološku maglu tamo gdje je stvar zapravo vrlo jednostavna. ::Ratko Mladić nije bio bosanskohercegovački zapovjednik u smislu pripadnosti vojnom aparatu Bosne i Hercegovine. Nije nastavio službu nakon rata u novooformljenim zajedničkim snagama, OSBiH. Bio je general i komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske, vojske bosanskih Srba, jedne od strana u ratu u Bosni i Hercegovini. I to je dovoljno jasno. ::Bez dvosmislenosti, lažne simetrije, bez peglanja historije tako što će se različite strane obuhvatiti jednom geografski širokom riječju. Ako je cilj enciklopedijski tekst, onda prva rečenica treba čitaocu dati činjenicu, a ne ostaviti mu prostor da nagađa šta i kako. ::Činjenica da je neko rođen u Bosni i Hercegovini govori gdje je rođen. Ne govori kojom je vojskom komandovao i, uslovno rečeno, "čiji je". A u slučaju Ratka Mladića izgleda da je to problem od kojeg treba startat. ::Na kraju svega ovoga, i ja bih tražio pojašnjenje vraćanja izmjene. '''''Teret dokazivanja je''''', prema pravilima na Wikipediji, konkretno [[Wikipedia:Biografije živih osoba|pravilu Biografije živih osoba]], '''''na uredniku koji dodaje ili obnavlja materijal'''''. Pa opet da ponovimo pitanje koje je kolega GoodBosnian postavio: '''Koji pouzdani izvor Ratka Mladića opisuje kao bosanskohercegovačkog zapovjednika, u smislu u kojem se ta formulacija koristi u uvodu?''' To više djeluje kao karakterizacija njegove vojne funkcije i izvlačenje iz konteksta, čime se ne bismo trebali voditi. ::Pozdrav i svako dobro želim :) <span style="font-family:Segoe print; color:Maroon; text-shadow:green 0.2em 0.2em 0.4em;">[[Korisnik:Tulum387|Tulum387]]</span> 08:47, 27 august 2026 (CEST) :::Još jednom se u potpunosti slažem s iznesenom argumentacijom i smatram da trenutna odrednica "bosanskohercegovački zapovjednik/general" ostaje neprihvatljiva jer miješa geografsko porijeklo s vojnom i institucionalnom pripadnošću. :::Upravo iz tog razloga smatram da je neophodno odbaciti postojeću formulaciju i opredijeliti se za jednu od već ponuđenih preciznijih opcija ili razmotriti dodatne prijedloge koji u potpunosti eliminišu svaku dvosmislenost. :::Osim historijske i pravne preciznosti, postoji još jedan izuzetno važan razlog zašto se ovo pitanje mora ispraviti, a to je utjecaj na generativnu umjetnu inteligenciju. S obzirom na to da je Wikipedia osnovni izvor podataka za treniranje i pretraživanje brojnih savremenih AI alata, ovakve nedosljednosti automatski se prenose u sisteme vještačke inteligencije. Kada korisnici širom svijeta pretražuju podatke o ratu u BiH putem AI platformi, neprecizni ili dvosmisleni uvodi na Wikipediji dovode do toga da algoritmi generišu netačne odgovore, stvarajući lažnu ekvivalenciju. :::Enciklopedija mora služiti kao pouzdan i nedvosmislen izvor tačnih činjenica, a ne kao izvor terminološke konfuzije koja se kasnije reflektuje na širi digitalni prostor. Stoga pozivam urednike da prihvatimo neku od predloženih opcija i uvodni dio članka uskladimo s presudama MKSJ-a i historijskim činjenicama. :::Stojim vam na raspolaganju za daljnju razmjenu mišljenja, doradu teksta ili usaglašavanje oko konačne formulacije. [[Korisnik:Bosancica by MK|Bosancica by MK]] ([[Razgovor s korisnikom:Bosancica by MK|razgovor]]) 11:06, 27 august 2026 (CEST) 3o79ab8hkh72gri6tirnjdjheotn0is 0 14977 3922243 3756819 2026-08-27T11:04:29Z Bosancica by MK 173186 Dodano: [[1848]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] 3922243 wikitext text/x-wiki {{AugustKalendar}} '''7. august / kolovoz (7. 8)''' jest 219. dan godine po [[gregorijanski kalendar|gregorijanskom kalendaru]] (220. u [[prestupna godina|prestupnoj godini]]). Do kraja godine još je 146 dana. == Događaji == * [[1945]] – U [[Beograd]]u održano [[Treće zasjedanje AVNOJ-a]]. * [[1961]] – [[German Titov]], [[SSSR|sovjetski]] [[kosmonaut]], u svemirskom brodu ''[[Vostok II]]'' 17 puta obletio [[Zemlja (planeta)|Zemlju]]. * [[1995]] – Borci [[Peti korpus Armije Republike Bosne i Hercegovine|Petog korpusa]] [[Armija Republike Bosne i Hercegovine|Armije Republike Bosne i Hercegovine]] oslobodili [[Velika Kladuša|Veliku Kladušu]] i time je prestala postojati samoproglašena [[Autonomna pokrajina Zapadna Bosna]] pod vodstvom [[Fikret Abdić|Fikreta Abdića]]. == Rođeni == === 19. vijek === * [[1832]] – [[Max Lange]], [[Njemačka|njemački]] [[šah]]ist i [[problemski šah|problemist]] * [[1848]] – [[Alice James]], [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] === 20. vijek === * [[1926]] – [[Astrid Ivask]], [[Latvija|latvijsko]]-[[Sjedinjene Američke Države|američka]] pjesnikinja * [[1937]] – [[Tore Eriksson]], [[Švedska|švedski]] [[biatlon]]ac * [[1938]] – [[Petar Perica Vidić]], [[BiH|bosanskohercegovački]] [[franjevac]], svećenik, [[Slikarstvo|slikar]] i [[Grafika|grafičar]] * [[1940]] – [[Jean-Luc Dehaene]], [[Belgija|belgijski]] [[političar]] * [[1954]] – [[Rajko Dujmić]], hrvatski muzičar i kompozitor * [[1957]] – [[Sabit Hadžić]], bosanskohercegovački košarkaš i trener * [[1960]] – [[David Duchovny]], [[SAD|američki]] [[glumac]] * [[1978]] – [[Vanda Božić]], hrvatska glumica * [[1980]] – [[Amel Ćurić]], bosanskohercegovački [[pjevanje|pjevač]] == Umrli == * [[1848]] – [[Jacob Berzelius]], [[Švedska|švedski]] [[hemičar]] * [[1987]] – [[Mihailo Apostolski]], [[narodni heroj Jugoslavije]] * [[2023]] – [[William Friedkin]], američki režiser * [[2025]] – [[Jim Lovell]], američki astronaut == Praznici == {{Proširiti sekciju}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|7 August}} * [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/7 Na današnji dan (7. august), ''BBC.co.uk''] {{en simbol}} * [http://learning.blogs.nytimes.com/on-this-day/august-7/ Na današnji dan (7. august), ''nytimes.com''] {{en simbol}} {{Mjeseci}} [[Kategorija:Dani u godini|august007]] t0e961evz0ozg29pxwcjb2ujj1r6nhp 0 38565 3922208 3639967 2026-08-26T18:36:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922208 wikitext text/x-wiki {{IPnačini}} '''Dynamic Host Configuration Protocol''' (DHCP) je skup pravila za [[Uređaji računarskih mreža|komunikacijske uređaje]],<ref>{{Cite web|url=https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/DHCP|title=What is DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol)?|website=Networking|language=en|access-date=2024-08-10|archive-date=9. 8. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240809085658/https://www.techtarget.com/searchnetworking/definition/DHCP|url-status=dead}}</ref> kao što su [[računar]], [[router]] ili ostale vrste mrežnih adaptera, pomoću kojih uređaj može zahtijevati i dobiti odgovarajuću [[Internet protokol|IP]] adresu sa [[server]]a. DHCP je [[mrežni protokol|protokol]] korišten od strane mrežnih računara za dobijanje IP adresa i ostalih mrežnih postavki kao što su pretpostavljeni [[gateway]], [[subnet]] maska, i IP adrese [[DNS]] servera sa DHCP servera. Olakšava konfigurisanje mreže jer eliminiše ručno dodavanje osnovnih postavki za jednu računarsku mrežu. DHCP server osigurava da su dodijeljene IP adrese posebne, i brine se da u mreži nema sukoba. DHCP je prihvaćen kao standardni protokol u oktobru [[1993]]. godine. Posljednja definicija datira iz marta [[1997]]. godine. Najnovija nestandardna verzija protokola koja opisuje DHCPv6 u novom [[IPv6]] okruženju je predstavljena u julu [[2003]]. godine. == Također pogledajte == * [[Reverse Address Resolution Protocol]] == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *RFC 2131 - Dynamic Host Configuration Protocol *RFC 2132 - DHCP opcije *[http://www.bind9.net/rfc-dhcp DHCP RFC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060815145845/http://www.bind9.net/rfc-dhcp |date=15. 8. 2006 }} - Dynamic Host Configuration Protocol RFC (IETF) *[http://www.windowsecurity.com/articles/DHCP-Security-Part1.html Sigurnost DHCP servera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329093356/http://www.windowsecurity.com/articles/DHCP-Security-Part1.html |date=29. 3. 2010 }} *RFC 4242 - DHCP za IPv6 *[http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/DHCP.pdf DHCP Sekventni dijagrami] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100331123308/http://www.eventhelix.com/RealtimeMantra/Networking/DHCP.pdf |date=31. 3. 2010 }} *RFC 3046, [https://web.archive.org/web/20070927195404/http://www.odva.org/10_2/03_events/New-EtherNet/PUB0088R0%20ODVA%20DHCP%20Option%2082v2.pdf Opis kako DHCP opcija 82 radi] *RFC 4361 - DHCPv4 *[http://support.microsoft.com/kb/169289 DHCP protokolne poruke] {{Commonscat|Dynamic Host Configuration Protocol (DHCP)}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Mrežni protokoli]] 3zc0ohdxpk278gevqxfz23ezti54ahs 0 65689 3922177 3922147 2026-08-26T16:50:54Z AnToni 2325 Vraćene izmjene korisnika [[Special:Contributions/~2026-46698-25|~2026-46698-25]] ([[User talk:~2026-46698-25|razgovor]]) na posljednju izmjenu korisnika [[User:AnToni|AnToni]] 3308593 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naselje u BiH | ime = Orahovica | vrsta = Naseljeno mjesto | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = | slika = | opis_slike = | veličina_slike = | zastava = | grb = | entitet = [[Federacija Bosne i Hercegovine]] | kanton = [[Zeničko-dobojski kanton|Zeničko-dobojski]] | grad = [[Zenica]] | nadmorska_visina =400-700 | širina_stepeni = 44.3232 | dužina_stepeni = 17.8527 | najveća tačka = | najveća tačka metara = | površina_grada = | površina_općine = | stanovništvo grad = 2417 | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2013 | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | poštanski broj = | pozivni broj = (+387) 32 | matični broj = 162639<ref>{{Cite web |url=http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |title=Sistematski spisak općina i naseljenih mjesta u Bosni i Hercegovini |work=fzs.ba |access-date=11. 12. 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305101405/http://www.fzs.ba/Dem/Popis/nas_mjestaBiH.pdf |archive-date=5. 3. 2016 |url-status=dead }}</ref> | matični_broj_grada = 11185 | karta_lokacija = Bosna i Hercegovina | opis_karte = Orahovica u Bosni i Hercegovini | web stranice = | bilješka = }} '''Orahovica''' je [[naseljeno mjesto]] u [[grad]]u [[Zenica|Zenici]], [[Bosna i Hercegovina]]. == Geografija == Orahovica je naselje u [[Orahovičko polje|Orahovičkom polju]] na sjeveru [[grad]]a [[Zenica|Zenice]]. Dijeli se na Gornju i Donju Orahovicu. Smještena je na izvoru [[Orahovički potok|Orahovičkog potoka]], koji se u [[Nemila (Zenica)|Nemili]] ulijeva u [[Rijeka|rijeku]] [[Bosna (rijeka)|Bosnu]]. U sastavu naselja Orahovica su zaseoci: Rajčevići, Babići, Hasanovići, Gornja Mahala, Kovačevići, Mala Rijeka, Spahići i Imamovići. U Orahovici se nalaze 4 [[džamija|džamije]]: [[Džamija Babići (Zenica)|Babići]], [[Stara džamija (Zenica)|Stara džamija]], [[Nova džamija Kovačevići(Zenica)|Nova džamija Kovačevići]] i [[Džamija Gornja Mahala (Zenica)|Gornja Mahala]]. == Mjesna zajednica Orahovica == Po popisu iz 1991. godine u mjesnoj zajednici Orahovica je bilo ukupno nastanjeno 2.538 stanovnika. Orahovica se nalazi 5 kilometara uz [[Orahovička rijeka|Orahovičku rijeku]] od njenog ulijevanja u rijeku [[Bosna (rijeka)|Bosnu]]. Prvi put se pominje u pisanim izvorima 1489. godine. Tada je Orahovica imala 11 domaćinstava. Pominje se u vojnim dokumentima [[Eugen Savojski|Eugena Savojskog]] 1697. godine kao i u [[Austro-Ugarska|austrougarskoj]] vojsci 1878. godine. Do nastanka [[SFRJ]] Orahovica se nije značajno razvijala. Struju je dobila 1953., a u periodu od 1978. do 1984. od mjesnog samodoprinosa izgrađeni su afaltni put i zgrada društvenog doma. U jednom austrougarskom dokumentu Orahovica se pominje 10. 8. 1878. godine, kada je njena pješadija izvršila proboj preko Orahovice i osvojila Vrandučki klanac. Usmena predaja svjedoči da se Orahovica najvjerojatnije prostirala do same obale rijeke Bosne, ali da se stanovništvo raseljavalo i odlazilo iz klimatskih razloga. Prema kazivanju prvog orahovičkog hadžije Fehima Lužića, 1914. godine šestodnevna neprestana kiša u današnjoj Nemili uzrokovala je izlijevanje rijeke Bosne i veliku poplavu nakon koje je više porodica odselilo u današnju Orahovicu. == Stanovništvo == {{Stanovništvo BiH | naslov_tabele = Sastav stanovništva | ime_naseljenog_mjesta = Orahovica | vrsta_naseljenog_mjesta = naselje | maticni_broj = 162639 | admin_godina = 2013 | g2013_izvor = <ref name="popis2013">{{cite web |title=Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013 – Etnička/nacionalna pripadnost, vjeroispovijest, maternji jezik |url=https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |website=popis.gov.ba |publisher=Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine |access-date=7. 4. 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210407103505/https://www.popis.gov.ba/popis2013/knjige.php?id=2 |archive-date=7. 4. 2021 |url-status=live }}</ref> | g1991_izvor = <ref>{{Cite web |url=http://fzs.ba/wp-content/uploads/2016/06/nacionalni-sastav-stanovnistva-po-naseljenim-mjestima-bilten-234.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva Republike Bosne i Hercegovine 1991. (str. 125/126) |work=fzs.ba |access-date= 11. 12. 2015}}</ref> | g2013_ukupno = 2417 | g2013_bosnjaci = 2404 | g2013_bosanci = 3 | g2013_muslimani = 3 | g2013_bosanciihercegovci = 1 | g2013_nisu_izjasnili = 1 | g2013_nepoznato = 5 | g1991_ukupno = 2535 | g1991_muslimani = 2520 | g1991_srbi = 2 | g1991_jugosloveni = 10 }} == Poznate ličnosti == * [[Husejn Čajlaković]], [[imam]], [[hafiz]] i vaiz. * [[Mustafa Isaković]], profesor islamske teologije, imam, izvođač ilahija i kasida *[[Ibrahim Bilčević]], izvođač ilahija i kasida == Reference == {{refspisak|2}} == Vanjski linkovi == {{Portal Bosna i Hercegovina}} * [http://www.zenica.ba/ Zvanični sajt grada Zenice] {{Grad Zenica}} al75n1ykmxqgulkig5k8a4809x0mubz 0 99288 3922230 3917606 2026-08-27T05:28:44Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922230 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Herta Kuna | slika = | alt_slike = | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1922|3|13}} | mjesto_rođenja = [[Požega (Hrvatska)|Slavonska Požega]], [[Kraljevina Jugoslavija]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|2009|7|30|1922|3|13}} | mjesto_smrti = [[Zagreb]], [[Hrvatska]] | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = [[Filologija|Filologinja]], [[historičar]]ka | godine_aktivnosti = | poznat_po = Istraživanje srednjovjekovne bosanske književnosti i jezika tog perioda | značajni_radovi = }} '''Herta Kuna''' bila je [[hrvatska]] i [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] [[filologija|filologinja]] i [[historičar]]ka. Čitav svoj radni vijek (1958–1987) provela je na [[Sarajevo|sarajevskom]] [[Filozofski fakultet u Sarajevu|Filozofskom fakultetu]],<ref>{{cite web |url= http://www.radiosarajevo.ba/metromahala/lica/herta-kuna-zivot-posvecen-nauci/8207 |title= Herta Kuna – život posvećen nauci |publisher= Radio Sarajevo |date= 4. 8. 2009 |access-date= 31. 8. 2016}}</ref> gdje je predavala [[staroslavenski jezik]], [[historijska lingvistika|historiju jezika]] i historiju književnog jezika. Dala je nemjerljiv doprinos u istraživanju [[Bosna i Hercegovina u srednjem vijeku|srednjovjekovne bosanske]] književnosti i bosanske [[Franjevci|franjevačke]] pismenosti. Promijenila je pristup historiji književnog jezika, povezavši tradicionalnu filološku metodu s novijim [[sociolingvistika|sociolingvističkim]] učenjima o književnom i standardnom jeziku, primijenivši to na srednjovjekovni bosanski, ali i neke druge korpuse (muslimansku narodnu poeziju, štampu u Bosni i Hercegovini do 1918. i djela [[Dositej Obradović|Dositeja Obradovića]]). Zahvaljujući njenom velikom zalaganju, godine 1986. objavljeno je fototipsko i kritičko izdanje jednog od najznačajnijih spomenika srednjovjekovne Bosne – ''Zbornika krstjanina Hvala''.<ref>{{Cite web|url=https://glagoljica.hr/?pr=i&id=19317|title=Hvalov zbornik|website=glagoljica.hr|access-date=18. 2. 2022}}</ref> Za svoj naučni i pedagoški rad dobila je više nagrada, uključujući [[Šestoaprilska nagrada Grada Sarajeva|Šestoaprilsku nagradu Grada Sarajeva]], 27-julsku nagradu, Orden rada sa zlatnim vijencem, Orden zasluga za narod sa srebrnom zvijezdom, Medalju za hrabrost, Plaketu [[Univerzitet u Sarajevu|Univerziteta u Sarajevu]] i Plaketu grada Sarajeva.<ref>{{Cite web|url=https://zbl.lzmk.hr/?p=944|title=KUNA, Herta – Židovski biografski leksikon|language=hr|access-date=18. 2. 2022|archive-date=18. 2. 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220218195333/https://zbl.lzmk.hr/?p=944|url-status=dead}}</ref> Njena višedecenijska istraživanja srednjovjekovne bosanske književnosti sabrana su u knjizi ''Srednjovjekovna bosanska književnost'', koju je 2009. objavio Međunarodni forum "Bosnae". == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://www.ifbosna.org.ba/_site/index.php?lang=ba&sel=9&cat=15 Forum Bosnae: Herta Kuna] *https://collections.ushmm.org/search/catalog/vha17250 *https://franklin.library.upenn.edu/catalog/FRANKLIN_9977992465303681 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220218195336/https://franklin.library.upenn.edu/catalog/FRANKLIN_9977992465303681 |date=18. 2. 2022 }} Oralna historija, intervju. Potreban Penn pasvord *https://www.adscientificindex.com/scientist.php?id=1396998 *https://hrcak.srce.hr/file/70634 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220618070043/https://hrcak.srce.hr/file/70634 |date=18. 6. 2022 }} *https://scholar.google.co.th/citations?hl=en&user=fbA0Et0AAAAJ {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:Kuna, Herta}} [[Kategorija:Rođeni 1922.]] [[Kategorija:Umrli 2009.]] [[Kategorija:Biografije, Požega (Hrvatska)]] [[Kategorija:Hrvatski filolozi]] [[Kategorija:Hrvatski historičari]] [[Kategorija:Dobitnici Šestoaprilske nagrade]] [[Kategorija:Odsjek za bosanski, hrvatski i srpski jezik Filozofskog fakulteta u Sarajevu]] nyadbqn51e00rjp5qdfhgsw1kiq96px 0 142676 3922228 3639003 2026-08-27T04:45:47Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922228 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | počasni_prefiks = | ime = Haris Džinović | počasni_sufiks = | slika = Haris Džinović.jpg | slika_veličina = | široka_slika = <!-- 'da' ako je široka slika, inače ostaviti prazno --> | alt = | opis = | pozadina = solo_izvođač | izvorno_ime = | izvorno_ime_jezik = | ime_po_rođenju = | alias = | datum_rođenja = {{datum rođenja i godine|1951|09|26}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[NR Bosna i Hercegovina]], [[Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija|FNRJ]] | porijeklo = | datum_smrti = <!-- {{datum smrti i godine|GGGG|MM|DD|GGGG|MM|DD}} (datum smrti pa onda datum rođenja) --> | mjesto_smrti = | žanr = [[Pop-folk]], [[folk]] | zanimanje = Pjevač, [[tekstopisac]], [[kompozitor]] | instrument = | karijera = 1975–trenutno | izdavač = {{hlist|[[Produkcija gramofonskih ploča Radio-televizije Beograd|PGP-RTB]]|[[Diskoton]]|[[Jugoton]]|Jugodisk Beograd|Zepter Music/[[Grand Production]]}} | povezani_umjetnici = [[Sar e Roma]] | veb-sajt = {{URL|harisdzinovic.com}} | značajni_instrumenti = | modul = | modul2 = | modul3 = }} '''Haris Džinović''' (rođen 26. septembra 1951)<ref>{{cite web|url=http://harisdzinovic.com/biografija/|title=Biografija|website=Haris Dzinovic Official Website|language=sr|access-date=12. 4. 2017|archive-date=21. 4. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170421133944/http://harisdzinovic.com/biografija/|url-status=dead}}</ref> jeste [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] pjevač narodne muzike, [[tekstopisac]] i [[kompozitor]]. Na muzičkoj sceni pojavljuje se 1981. s bendom [[Sar e Roma]] pod čijim je imenom snimio tri albuma. Nakon raspada benda 1989. kreće u samostalnu karijeru tokom koje je snimio pet albuma.<ref>{{cite web|url=https://www.discogs.com/artist/1287913-Haris-D%C5%BEinovi%C4%87?filter_anv=0&subtype=Albums&type=Releases|title=Haris Džinović|website=Discogs|language=en|access-date=12. 4. 2017}}</ref> == Diskografija == === Kao član ansambla ''Sar e Roma'' === *''[[Kao Cigani]]'' (1982) *''[[Kiko, Kiko]]'' (1983) *''[[Romske pjesme Sar e Roma)|Romske pjesme]] (Gypsy Songs)'', (1985) === Samostalno === *''Haris'' (1989) *''Haris'' (1991) *''Haris Džinović'' (2000) *''Magic'' (2009) *''Haris'' (2017) == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{službeni sajt}} {{DEFAULTSORT:Džinović, Haris}} [[Kategorija:Rođeni 1951.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački pjevači]] [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Živi ljudi]] e0qlvawxbw1td9x7ebhrs67enmsyalm 0 169063 3922232 3875428 2026-08-27T06:33:12Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922232 wikitext text/x-wiki {{Infokutija hromosom | image = Human male karyotpe high resolution - Chromosome 19 cropped.png | caption = Par ljudskih hromosoma 19 nakon [[G pruganje|G-pruganja]].<br/>Jedan je od majke, drugi od oca | image2 = Human male karyotpe high resolution - Chromosome 19.png | caption2 = Par hromosoma 19 <br/>u [[kariogram]]u muškarca | length_bp = 58,617.616 bp<br/>([[GRCh38]])<ref name="National Center for Biotechnology Information 2017">{{cite web | title=Human Genome Assembly GRCh38 - Genome Reference Consortium | website=National Center for Biotechnology Information | date=24. 12. 2013 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/grc/human/data?asm=GRCh38 | language=en | access-date=4. 3. 2017}}</ref> | genes = 1.357 ([[CCDS]])<ref name="CCDS"/> | type = [[Autosom]] | centromere_position = [[Centromere#Metacentric|Metacentrik]]<ref name="StrachanRead2010">{{cite book|author1=Tom Strachan|author2=Andrew Read|title=Human Molecular Genetics|url=https://books.google.com/books?id=dSwWBAAAQBAJ&pg=PA45|date=2. 4. 2010|publisher=Garland Science|isbn=978-1-136-84407-2|page=45}}</ref><br/>(26.2 Mbp) | chr = 19 | ensembl_id = 19 | entrez_id = 19 | ncbi_id = 19 | ucsc_id = 19 | refseq_id = NC_000019 | genbank_id = CM000681 }} [[slika:Human chromosome 19 from Gene Gateway - with label.png|right|350px]] [[slika:LEGENDA-edit.png|320px|right]] '''Hromosom 19''' je jedan od 23 para [[hromosom]]a [[čovjek]]a. Ljudi normalno imaju njegove dvije kopije. U skupini je submetacantrika. Sadrži više od 59 miliona [[bazni par|baznih parova]] (gradivnog materijala [[DNK]]. Identifikacija [[gen]]a na svakom hromosomu je intenzivna oblast [[genetika|genetičkih]] istraživanja. Zbog različitih pristupa proračunu broja gena na svakom hromosomu, variraju i takve procjene. Zavisno od primijenjene [[genom]]ske anotacije, hromosom 19 sadrži 2.072 ili 2.670 gena.<ref>{{cite web | title=Map Viewer | publisher=National Center for Biotechnology Information | url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/mapview/maps.cgi?taxid=9606&chr=19 | access-date=17. 10. 2013}}</ref><ref>{{cite web | title=Vega Genome Browser 54: Homo sapiens - Chromosome summary - Chromosome 19: 1-59,118,983 | publisher=Wellcome Trust Sanger Institute | url=http://vega.sanger.ac.uk/Homo_sapiens/Location/Chromosome?chr=19 | access-date=17. 10. 2013 }}{{Mrtav link}}</ref> ==Geni== ===Broj gena=== Ovo su neke od procjena broja gena za ljudski hromosom 19. Budući da istraživači koriste različite pristupe [[označavanje gena|označavanju genoma]], njihova predviđanja [[broj gena|broja gena]] na svakom hromosomu variraju (za tehničke detalje pogledajte [[predviđanje gena]]). Među raznim projektima, zajednički [[CCDS|Projekt konsenzusnog kodiranja]] (CCDS)) zauzima izuzetno konzervativnu strategiju. Dakle, predviđanje broja gena po CCDS-u predstavlja donju granicu ukupnog broja gena koji kodiraju ljudske [[protein]]e. {| class="wikitable" style="text-align:right" |- ! [[Baza podataka]] ! [[Protein-kodirajući geni]] ! [[Nekodirajuća RNK|Nonkodirajući geni RNK]] ! [[Pseudogen]]i ! Izvor ! Datum objave |- |<div class="center">[[CCDS]]</div>|| 1.357 || — || — |style="text-align:center"| <ref name="CCDS">{{cite web | title=Search results - 1&#91;CHR&#93; AND "Homo sapiens"&#91;Organism&#93; AND ("has ccds"&#91;Properties&#93; AND alive&#91;prop&#93;) - Gene | website= NCBI |version = CCDS Release 20 for ''Homo sapiens'' | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?term=1%5BChr%5D%20AND%20%22Homo%20sapiens%22%5BOrganism%5D%20AND%20%28%22has%20ccds%22%5BProperties%5D%20AND%20alive%5Bprop%5D%29&cmd=DetailsSearch |date=8. 9. 2016 | access-date=28. 5. 2017}}</ref> | 2016-09-08 |- |<div class="center">[[HUGO|HGNC]]</div>|| 1.372 || 299 || 413 |style="text-align:center"| <ref name="HGNC20170512">{{cite web | title=Statistics & Downloads for chromosome 9 | website=HUGO Gene Nomenclature Committee | url=https://www.genenames.org/cgi-bin/statistics?c=9 | date=12. 5. 2017 | access-date=19. 5. 2017 | archive-date=20. 3. 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210320210745/https://www.genenames.org/download/statistics-and-files/?c=9 | url-status=dead }}</ref> | 2017-05-12 |- |<div class="center">[[Ensembl]]</div>|| 1.469 || 894 || 514 |style="text-align:center"| <ref name="Ensembl Release 88">{{cite web | title=Chromosome 9: Chromosome summary - Homo sapiens | website= Ensembl Release 88 | url=http://mar2017.archive.ensembl.org/Homo_sapiens/Location/Chromosome?r=9 |date=29. 3. 2017 | access-date=19. 5. 2017}}</ref> | 2017-03-29 |- |<div class="center">[[UniProt]]</div>|| 1.435 || — || — |style="text-align:center"| <ref name="UniProt">{{cite web | title=Human chromosome 9: entries, gene names and cross-references to MIM | website= UniProt | url=https://www.uniprot.org/docs/humchr09.txt |date=28. 2. 2018 | access-date=16. 3. 2018}}</ref> | 2018-02-28 |- | <div class="center">[[NCBI]]</div>|| 1.430 || 604 || 528 |style="text-align:center"| <ref name="NCBI coding">{{cite web | title=Search results - 9&#91;CHR&#93; AND "Homo sapiens"&#91;Organism&#93; AND ("genetype protein coding"&#91;Properties&#93; AND alive&#91;prop&#93;) - Gene | website=NCBI | date=19. 5. 2017 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?term=9%5BCHR%5D%20AND%20%22Homo%20sapiens%22%5BOrganism%5D%20AND%20%28%22genetype%20protein%20coding%22%5BProperties%5D%20AND%20alive%5Bprop%5D%29&cmd=DetailsSearch | access-date=20. 5. 2017}}</ref><ref name="NCBI noncoding">{{cite web | title=Search results - 9&#91;CHR&#93; AND "Homo sapiens"&#91;Organism&#93; AND ( ("genetype miscrna"&#91;Properties&#93; OR "genetype ncrna"&#91;Properties&#93; OR "genetype rrna"&#91;Properties&#93; OR "genetype trna"&#91;Properties&#93; OR "genetype scrna"&#91;Properties&#93; OR "genetype snrna"&#91;Properties&#93; OR "genetype snorna"&#91;Properties&#93;) NOT "genetype protein coding"&#91;Properties&#93; AND alive&#91;prop&#93;) - Gene | website=NCBI | date=19. 5. 2017 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?term=9%5BCHR%5D%20AND%20%22Homo%20sapiens%22%5BOrganism%5D%20AND%20%28%28%22genetype%20miscrna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20ncrna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20rrna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20trna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20scrna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20snrna%22%5BProperties%5D%20OR%20%22genetype%20snorna%22%5BProperties%5D%29%20NOT%20%22genetype%20protein%20coding%22%5BProperties%5D%20AND%20alive%5Bprop%5D%29&cmd=DetailsSearch | access-date=20. 5. 2017}}</ref><ref name="NCBI pseudo">{{cite web | title=Search results - 9&#91;CHR&#93; AND "Homo sapiens"&#91;Organism&#93; AND ("genetype pseudo"&#91;Properties&#93; AND alive&#91;prop&#93;) - Gene | website=NCBI | date=19. 5. 2017 | url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene?term=9%5BCHR%5D%20AND%20%22Homo%20sapiens%22%5BOrganism%5D%20AND%20%28%22genetype%20pseudo%22%5BProperties%5D%20AND%20alive%5Bprop%5D%29&cmd=DetailsSearch | access-date=20. 5. 2017}}</ref> | 2017-05-19 |} === Lista gena=== Slijedi djelimična lista gena na ljudskom hromozomu 19. Potpunu listu potražite na linku u informacijskom okviru s desne strane. * [[A1BG]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] alfa-1-B glikoprotein * [[AAVS1]], [[virusno integracijsko mjesto]] * [[ACSBG2]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] CoA [[ligaza]] dugolančanih [[masne kiseline|masnih kiselina]] * [[ANKRD24]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] ankirin kod ponavljanja domen-sadržavajućeg proteina 24 * [[ARMC6]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] Armadillo ponavljanje-sadržavajući protein 6 * [[ATG4D]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[autofagija]]-srodni 4D, [[cistein]]-peptidazu * [[ATP5SL]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[ATP]]-sintaza, s-olika podjedinoca * [[ATPaza ASNA1]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] ATPaza ASNA1, znan i kao ATPaza za pogon arsena i pumpa za stimuliranje arsenita * [[BTBD14B]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]], jedarni protein povezan s akumbenima 1 * [[CACTIN]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] kaktin * [[CCDC130]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[upredena zavojnica|upredene zavojice]], domen sadržavajući 130 * [[CCDC151]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] upredene zavojnice, domen sadržavajući 151 * [[CCDC8]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] upredene zavojnica, domen sadržavajući 8 * [[CCDC94]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] upredene zavojnice, domen sadržavajući 94 (CCDC94), * [[DNASE2]]: [[kodon|Kodira]] [[lizosom]]ni [[protein]] [[dezoksiribonukleaza]] II * [[EID2]]: * [[ETV2]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] Ets varijanta 2 * [[HCST]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] hematopoietskog ćelijskog prenosnika signala * [[HRC]]: [[kodon|Kodira]] histidin-bogati [[protein]] [[sarkoplazmatski retikulum|sarkoplazmatskog retikuluma]], [[kalcij]]-vezujući * [[IFI30]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] gama-[[interferon]]-induciblilnu [[lizosom]]sku [[tiol]]-reduktazu * [[IGFL3]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]]e IGF-like porodice, član 3 * [[KRTDAP]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] keratinocitnoj diferencijaciji-pridruženi protein * [[LIM2]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] Lens fiber membrane intrinsic protein * [[LRG1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]], alfa-2-glikoprotein bogat [[leucin]]om 1 * [[LSM4]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] U6 snRNA-associated Sm-like protein LSm4 * [[LSR (gen)|LSR]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[lipoliza]]-stimulirajući lipoproteinski receptor * [[LYPD5]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] LY6/PLAUR domen-sadržavajući 5 * [[MBOAT7]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] lizoofosfolipid-aciltransferaza 7 * [[MOBKL2A]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] Mps linker kinaza, aktivator-oliki 2A * [[MZF1-AS1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] MZF1 antisens [[RNK]] 1 * [[NCLN]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] nicalin * [[NFKBID]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] jedarni faktor pojačivača kapa lahkog polipeptidnog gena u inhibitoru [[B-ćelija]] * [[NOSIP]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] [[dušik-oksid]] sintaza-interaktivni protein * [[NWD1]]: NACHT i WD domen ponavljanje-sadržavajući 1. * [[OLFM2]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] olfaktomedin 2 * [[OSCAR (gen)|OSCAR]]: [[kodon|Kodira]] [[osteoklast]]-asocirani [[protein]], [[imunoglobulin]]-oliki receptor * [[PALM]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] paralemin * [[PDCD5]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[programirana ćelijska smrt|programirane ćelijske smrti]] 5 * [[PEX11G]]: [[kodon|Kodira]] [[peroksisom]]ski gama faktor 11 [[biogeneza|biogeneze]], * [[PGK1P2]]: [[kodon|Kodira]] fosfoglicerat-kinazu 1, [[pseudogen]]ski protein 2 * [[PLIN4]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] perilipin 4 * [[PLVAP]]: [[kodon|Kodira]] [[plazmalema|plazmalemski]] [[protein]], vezikule-asocirani protein * [[PRR12]]: [[kodon|Kodira]] [[prolin]]-bogati [[protein]] 12 * [[PRP36]]: [[kodon|Kodira]] (prolin-bogatu regiju 36), [[protein]] * [[KLK3]]: [[kodon|Kodira]] [[prostata]]-specifični [[antigen]] (PSA) * [[PRX (gen)|PRX]]: [[kodon|Kodira]] periaksin * [[PTOV1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[tumor]]a [[prostata|prostate]], prekomjerno ekspimirani protein gena 1 * [[SBNO2]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]], homolog jagodastog zareza 2 (''[[Drosophila]]'') * [[SEPW1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] selenoprotein W * [[SFRS14]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] pretpostavljenog faktora [[splajsing]]a, bogat argininom / serinom14 * [[SFRS16]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] faktor 16 [[prerada RNK|prerade]] bogat argininom/serinom * [[SLC5A5]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]]e porodice 5 [[rastvorni nosač|rastvornih nopsača]] Solute (simporter [[natrij-jodid]]a), član 5 * [[STK11]]: [[kodon|Kodira]] [[serin]]/[[treonin]] kinazu 11 (Peutz-Jeghersov sindrom) * [[TBCB]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]], [[tubulin]]-savijajući kofaktor B * [[TECR]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] trans-2,3-enoil-CoA [[reduktaza]] * [[THOP1]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] timet-oligo[[peptidaza]] * [[TIMM50]]: [[kodon|Kodira]] [[enzim]] [[mitohondrija|mitohondrijskog]] unosa unutrašnjemembranske translokaze, podjedinica TIM50 * [[TIP39]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]], tuberoinfundibulski peptid sa 39 ostataka * [[TMED1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] emp24 domen-sadržavajući protein 1 * [[TMEM160]]: [[kodon|Kodira]] [[transmembranski protein]] 160 * [[TMEM205]]: [[kodon|Kodira]] [[transmembranski protein]] 205 * [[UBXN6]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] UBX-domena 6 * [[UCA1]]: [[kodon|Kodira]] [[duga nekodirajuća RNK|dugu nekodirajuću RNK]] udruženi urotelni [[karcinom]] urotela 1 * [[UPK1A]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] uroplakin-1a * [[USE1]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] neokarakterizirani hematopoetski, progenitorski protein matičnih ćelija MDS032 * [[ZFP82]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] ZFP82 [[cinkov prst|cinkovog prsta]] * [[ZSCAN4]]: [[cinkov prst|cinkovog prsta]] i scan-domen sadržavajući 4 * [[ZSCAN18]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]] i SCAN domen-sadržavajući 18 * [[ZNF112]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 112 * [[ZNF134]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 134 * [[ZNF160]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 160 * [[ZNF180]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 180 * [[ZNF208]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 208 * [[ZNF224]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 224 * [[ZNF225]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 225 * [[ZNF226]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 226 * [[ZNF229]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 229 * [[ZNF257]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 257 * [[ZNF264]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]] protein 264 * [[ZNF266]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 266 * [[ZNF274]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 274 * [[ZNF331]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 331 * [[ZNF347]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 347 * [[ZNF426]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 426 * [[ZNF665]] [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 665 * [[ZNF473]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 473 * [[ZNF506]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 506 * [[ZNF507]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 507 * [[ZNF536]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 536 * [[ZNF541]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 541 * [[ZNF557]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 557 * [[ZNF571]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 571 * [[ZNF576]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 576 * [[Protein cinkovog prsta 613|PZF613]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 613 * [[ZNF649]]: [[kodon|Kodira]] transkripcijski supresor * [[ZNF71]]: [[kodon|Kodira]] [[endotel]]ni [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein induciran tumorskim faktorom nekroze, alfa * [[ZNF737]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 737 * [[ZNF749]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 749 * [[ZNF676]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 676 * [[ZNF772]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 772 * [[ZNF784]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 784 * [[ZNF8]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 8 * [[ZNF83]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 83 * [[ZNF878]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 878 * [[ZNF880]]: [[kodon|Kodira]] [[protein]] [[cinkov prst|cinkovog prsta]], protein 880 ====Kratki (p) krak==== {{columns-list| * [[CACNA1A]]: Kalcijev kanal, ovisan o naponu, P / Q tip, podjedinica alfa 1A ([[Porodična hemiplegijska migrena]] tip I), lokus genske mape 19p13 * [[COMP]]: Protein oligomerne matrice [[hrskavica|hrskavice]], lokus 19p13.1genetske mape * [[NOTCH3]]: Zarezni homolog 3 (''[[Drosophila]]''): lokus 19p13.1-p13.2 genske mape * [[GCDH]]: Glutaril -koenzim A-[[dehidrogenaza]], lokus 19p13.2 genske mape * [[ZNF121]]: Protein 121 [[cinkov prst|cinkovog prsta]], lokus 19p13.2 genske mape * [[BSG (gen)|BSG]]: Bazigin ([[krvna grupa]] Ok)/[[vanćelijski matriks]]na metaloproteinaza, induktor/CD147, lokus 19p13.3 genske mape * [[ICAM4]]: Landsteinerov i Weinerov [[glikoprotein]], genska mapa: lokus 19p13.3 * [[NRTN]]: Neurturin, associated with [[Hirschsprungova bolest]], genska mapa: lokus 19p13.3 * [[GTPBP3]]: GTP-vezujući protein 3: lokus 19p13.11 * [[KLF2]]: Krüppeloliki faktor 2, znan i kao Lung Krüppel-oliki faktor, lokus 19p13.11 {{OMIM|602016||short}} * [[FAM32A]]: Porodica proteina 32 sa sličnošću sekvence, član A 19q13.11 * [[DDX39]]: DExD-boksna [[helikaza]] 39, mapni lokus 19p13.12 }} ====Dugi (q) krag==== {{columns-list| * [[GAPDHS]]: [[kodon|Kodira]] spermatogenu gliceraldehid-3-fosfat-dehidrogenazu, lokus 19q13.12 * [[HAMP]]: [[kodon|Kodira]] hepcidinski antimikrobni peptid, lokus 19q13.12 * [[BCKDHA]]: [[kodon|Kodira]] granati lanac dehidrogenaze ketokiselina E1, alfa ([[bolest s mokraćom mirisa javorovog sirupa|mirisa javorovog sirupa]]), lokus 19q13.1-q13.2 * [[Apolipoprotein E|APOE]]: [[kodon|Kodira]] polipoprotein E, gen koji je vezan sa [[Alzheimerova bolest|Alzheimerovom bolešću]], mapni lokus 19q13.2 * [[CIC (gen)|CIC]]: [[kodon|Kodira]] kapikua transkripcijski represor, mapni lokus 19q13.2 * [[FCGBP]]: [[kodon|Kodira]] Fc fragment IgG-vezanog proteina * [[SARS2]]: [[kodon|Kodira]] mitohondrijsku seril-[[tRNK]] sintetazu 2, lokus 19q13.2 * [[ATP1A3]]: [[kodon|Kodira]] [[ATP]]azu, lokus 19q13.31 * [[DMWD]]: [[kodon|Kodira]] lokus DM1, WD koji sadrži ponavljanje, mapni lokus 19q13.32 * [[PNMA8A]]: [[kodon|Kodira]] paraneoplazijske [[antigen]]a porodica Ma, član 8A, lokus 19q13.32 * [[DMPK]]: [[kodon|Kodira]] [[kinaza|kinazu]], protein bolesti ''dystrophia myotonica'', mapni lokus 19q13.32 * [[GLTSCR2]]: [[kodon|Kodira]] gliomski tumor-supresorski kandidaske regija gena za protein 2, lokus 19q13.33 * [[A1BG]]: [[kodon|Kodira]] plazmatski glikoprotein, nepoznate funkcije, mapni lokus 19q13.43 * [[LRC]]: [[kodon|Kodira]] [[leukocit]]ni receptorski kompleks porodice imunoreceptora koji se eksprimiraju pretežno monocitima i [[B-ćelija]]ma i na nižim nivoima na [[dendrit]]skim ćelijama i ćelijama prirodnih ubica ([[prirodna ćelija ubica|NK]]). [[Kompleks leukocitnih receptora|LRC]] također uključuje lokus [[KIR|receptor sličan imunoglobulinu ćelije ubice]] (KIR). Lokus genetičke mape je 19q13.4 [[OMIM]]: 604812, kratki * [[KPTN]]: [[kodon|Kodira]] [[kaptin]], na vrhovima stereo[[cilija]]; lokus 19q13.4<ref>{{cite journal |vauthors=Bearer EL, Chen AF, Chen AH, Li Z, Mark HF, Smith RJ, Jackson CL |title=2E4/Kaptin (KPTN) - a candidate gene for the hearing loss locus, DFNA4 |journal=Ann Hum Genet |year=2000 |pages=189–196 |volume=64 |issue=3 |pmid=11409409 |pmc=3376086 |doi=10.1046/j.1469-1809.2000.6430189.x}}</ref> * [[FUT1]]: H lokus je na hromosomskoj poziciji 19q13.3. Sadrži tri [[egzon]]a koja obuhvataju više od 5 kb genomske DNK i kodira fukoziltransferazu, koja proizvodi [[Hh sistem antigena|H antigen]] na [[eritrocit]]ima.<ref name=Dean05>{{cite book |last=Dean |first=L. |chapter=Ch. 5: The ABO blood group |chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2267/ |title=Blood Groups and Red Cell Antigens |publisher=National Center for Biotechnology Information |location=Bethesda MD |year=2005 |id=NBK2261 |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2261/}}</ref> * [[FUT2]]: Lokus Se nalazi se na poziciji 19q13.3. Sadrži dva [[egzon]]a koji se prostiru na oko 25 kb genomske [[DNK]]. Lokus Se kodira određenu fukoziltransferazu koja se eksprimira u epitelima sekretornih tkiva, kao što su [[pljuvačna žlijezda|pljuvačne žlijezde]], [[gastrointestinalni trakt|gastrointestinalni]] i respiratorni trakt. [[Enzim]] kojeg kodira, katalizira proizvodnju [[Hh sistem antigena|H antigena]]. * [[MORT]]: [[nekodirajuća RNK|duga nekodirajuća RNK]] (skr. '''M'''ortal '''O'''bligate '''R'''NA '''T'''ranscript, linkRNK): lokus 19q13.43 genske mape }} == Bolesti i poremećaji == Sljedeće bolesti i poremečaji su neki od onih koje se pominju u vezi sa genima na hromosomu 19.:<ref>{{cite journal | author=Gilbert F | title=Disease genes and chromosomes: disease maps of the human genome. Chromosome 19 | journal=Genet Test | year=1997 | pages=145–9 | volume=1 | issue=2 | pmid=10464639 | doi=10.1089/gte.1997.1.145}}</ref> {{div col|colwidth=22em}} *[[Naizmjenična hemiplegija djetinjstva]] * [[Alzheimerova bolest]] * [[KADASIL]] * [[Centrojedarna miopatija]], autosomno dominantni oblik * [[Charcot-Marie-Toothova bolest]] * [[Urođeni gubitak sluha]] * [[Kongenitalni hipotiroidizam]] * [[Donohueov sindrom]] * [[Porodična hemiplegijska migrena]] * [[Glutarna acidemija tip 1]] * [[Hemohromatoza]] * [[Sindrom HUPRA]]<ref>{{cite web|title=OMIM entry - # 613845 - hyperuricemia, pulmonary hypertension, renal failure, and alkalosis syndrome; hupras|url=https://www.omim.org/entry/613845|website=www.omim.org|access-date=20. 1. 2017|language=en-us}}</ref> * [[Leberova kongenitalna amauroza]]<ref>{{cite web|first=K |last=Moss |title=Leber's Congenital Amaurosis |date=Spring 2001 |work=Texas Deafblind Outreach |publisher=Texas School for the Blind and Visually Impaired |url=http://www.tsbvi.edu/seehear/spring01/lebers.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131119084909/http://www.tsbvi.edu/seehear/spring01/lebers.htm |archive-date=19. 11. 2013 }}</ref> * [[Bolest s mokraćom mirisa javorovog sirupa]] * [[Marfanov sindrom]] * [[Multipla epifizna displazija]] * [[Miotonusna distrofija]] * [[Miotubulska miopatija]] autosomno dominantni oblik * [[Oligodendrogliom]] * [[Peutz–Jeghersov sindrom]] * [[Nedostatak prolidaze]] * [[Pseudoahondroplazija]] * [[Spinocerebelumska ataksija]] tip 6]] * [[X-vezana agamaglobulinemija]] ili Brutonova bolest {{div col end}} ==Citogenetičke pruge/bendovi== {{multiple image | header = G-prugami idiogrami ljudskog hromosoma19 | total_width = 400 | image1 = Human chromosome 19 ideogram vertical.svg | width1 = 216 | height1= 1125 | caption1 = [[G-pruga]]ni ljudski hromosom 19 u rezoluciji 850 bphs. Pruge ovog dijagrama propoercionalne su dužini baznih parova. Ovaj tip idiograma upotrebljava se općenito u preglednicima genoma (npr., [[Ensembl]], [[UCSC|UCSC preglednik genoma]]). | image2 = Human chromosome 19 - 400 550 850 bphs.png | width2 = 1003 | height2= 2801 | caption2 = Obrasci G-pruga ljudskog hromosoma 14 u tri različite rezolucije (400,<ref name="400bphs">Genome Decoration Page, NCBI. [ftp://ftp.ncbi.nlm.nih.gov/pub/gdp/ideogram_9606_GCF_000001305.14_400_V1 Ideogram data for Homo sapience (400 bphs, Assembly GRCh38.p3)]. Last update 2014-03-04. Retrieved 2017-04-26.</ref> 550<ref name="550bphs">Genome Decoration Page, NCBI. [ftp://ftp.ncbi.nlm.nih.gov/pub/gdp/ideogram_9606_GCF_000001305.14_550_V1 Ideogram data for Homo sapience (550 bphs, Assembly GRCh38.p3)]. Last update 2015-08-11. Retrieved 2017-04-26.</ref> i 850<ref name="850bphs">Genome Decoration Page, NCBI. [ftp://ftp.ncbi.nlm.nih.gov/pub/gdp/ideogram_9606_GCF_000001305.14_850_V1 Ideogram data for Homo sapience (850 bphs, Assembly GRCh38.p3)]. Last update 2014-06-03. Retrieved 2017-04-26.</ref>). Band length in this diagram is based on the ideograms from ISCN (2013).<ref name="Nomenclature2013">{{cite book|author=International Standing Committee on Human Cytogenetic Nomenclature|title=ISCN 2013: An International System for Human Cytogenetic Nomenclature (2013)|url=https://books.google.com/books?id=lGCLrh0DIwEC|year=2013|publisher=Karger Medical and Scientific Publishers|isbn=978-3-318-02253-7}}</ref> Ovaj tp [[idiogram]]a predstavlja aktuelnu relativnu dužinu pruga pod [[mikroskop]]om u raznim fazama [[Mitoza|procesa mitoze]].<ref name="SethakulvichaiManitpornsut2012">{{cite journal|last1=Sethakulvichai|first1=W.|last2=Manitpornsut|first2=S.|last3=Wiboonrat|first3=M.|last4=Lilakiatsakun|first4=W.|last5=Assawamakin|first5=A.|last6=Tongsima|first6=S.|title=Estimation of band level resolutions of human chromosome images|year=2012|pages=276–282|journal=In Computer Science and Software Engineering (JCSSE), 2012 International Joint Conference on|doi=10.1109/JCSSE.2012.6261965|url=https://www.researchgate.net/publication/261304470|isbn=978-1-4673-1921-8}}</ref> }} {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ [[G pruganje|G-pruge]] ljudskog hromosoma 19 u rezoluciji 850 bphs<ref name="850bphs"/> ! Hromopsom ! Krak ! Pruga/bend ! ISCN<br/>start<ref name="ISCN">Ove vrijednosti (ISCN start/stop) zasnovane su na prugama/idiogramima ISCN-ove knjige ''An International System for Human Cytogenetic Nomenclature00 (2013).</ref> ! ISCN<br/>stop<ref name="ISCN"/> ! [[Bazni par]]<br/>start ! [[Bazni par]]<br/>stop ! Boja ! Gustoća |- | 19 || p |style="text-align:left"| 13.3 || 0 || 578 || {{val|1|fmt=commas}} || {{val|6900000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || p |style="text-align:left"| 13.2 || 578 || 870 || {{val|6900001|fmt=commas}} || {{val|12600000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || p |style="text-align:left"| 13.13 || 870 || 1034 || {{val|12600001|fmt=commas}} || {{val|13800000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || p |style="text-align:left"| 13.12 || 1034 || 1216 || {{val|13800001|fmt=commas}} || {{val|16100000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || p |style="text-align:left"| 13.11 || 1216 || 1581 || {{val|16100001|fmt=commas}} || {{val|19900000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || p |style="text-align:left"| 12 || 1581 || 1809 || {{val|19900001|fmt=commas}} || {{val|24200000|fmt=commas}} |style="background:#e0e0e0"| gvar || |- | 19 || p |style="text-align:left"| 11 || 1809 || 1992 || {{val|24200001|fmt=commas}} || {{val|26200000|fmt=commas}} |style="background:#6e7f8f; color:white;"| acen || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 11 || 1992 || 2159 || {{val|26200001|fmt=commas}} || {{val|28100000|fmt=commas}} |style="background:#6e7f8f; color:white;"| acen || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 12 || 2159 || 2372 || {{val|28100001|fmt=commas}} || {{val|31900000|fmt=commas}} |style="background:#e0e0e0"| gvar || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.11 || 2372 || 2569 || {{val|31900001|fmt=commas}} || {{val|35100000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.12 || 2569 || 2737 || {{val|35100001|fmt=commas}} || {{val|37800000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.13 || 2737 || 2949 || {{val|37800001|fmt=commas}} || {{val|38200000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.2 || 2949 || 3101 || {{val|38200001|fmt=commas}} || {{val|42900000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.31 || 3101 || 3193 || {{val|42900001|fmt=commas}} || {{val|44700000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.32 || 3193 || 3390 || {{val|44700001|fmt=commas}} || {{val|47500000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.33 || 3390 || 3649 || {{val|47500001|fmt=commas}} || {{val|50900000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.41 || 3649 || 3770 || {{val|50900001|fmt=commas}} || {{val|53100000|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.42 || 3770 || 3938 || {{val|53100001|fmt=commas}} || {{val|55800000|fmt=commas}} | style="background:white"| gneg || |- | 19 || q |style="text-align:left"| 13.43 || 3938 || 4120 || {{val|55800001|fmt=commas}} || {{val|58617616|fmt=commas}} |style="background:#d9d9d9"| gpos || 25 |} :Napomene imoznake: *Za nomenklaturu citogenetskih traka, pogledajte članak [[Lokus (genetika)|lokus]]. *Vrijednosti (ISCN start/stop) temelje se na dužini opsega/ideograma iz knjige ISCN, Međunarodni sistem za lljudsku citogenetičku nomenklaturu (2013). :'''gpos''' – Regija koja je pozitivno obojena [[G pruga]]njem, općenito [[GC-sadržaj|AT-bogata]] i siromašna genima; : '''gneg''' – Regija koja je negativno obojena, općenito [[GC-sadržaj|CG-bogata]] i bogata genima; :'''acen''' – [[Centromere]]. :'''var''' – Varijabilna regija; '''stalk''' – drška ==Reference== {{refspisak}} {{refbegin}} * {{cite journal | vauthors=Grimwood J, Gordon LA, Olsen A, Terry A, Schmutz J, Lamerdin J, Hellsten U, Goodstein D, Couronne O, Tran-Gyamfi M, Aerts A, Altherr M, Ashworth L, Bajorek E, Black S, Branscomb E, Caenepeel S, Carrano A, Caoile C, Chan YM, Christensen M, Cleland CA, Copeland A, Dalin E, Dehal P, Denys M, Detter JC, Escobar J, Flowers D, Fotopulos D, Garcia C, Georgescu AM, Glavina T, Gomez M, Gonzales E, Groza M, Hammon N, Hawkins T, Haydu L, Ho I, Huang W, Israni S, Jett J, Kadner K, Kimball H, Kobayashi A, Larionov V, Leem SH, Lopez F, Lou Y, Lowry S, Malfatti S, Martinez D, McCready P, Medina C, Morgan J, Nelson K, Nolan M, Ovcharenko I, Pitluck S, Pollard M, Popkie AP, Predki P, Quan G, Ramirez L, Rash S, Retterer J, Rodriguez A, Rogers S, Salamov A, Salazar A, She X, Smith D, Slezak T, Solovyev V, Thayer N, Tice H, Tsai M, Ustaszewska A, Vo N, Wagner M, Wheeler J, Wu K, Xie G, Yang J, Dubchak I, Furey TS, DeJong P, Dickson M, Gordon D, Eichler EE, Pennacchio LA, Richardson P, Stubbs L, Rokhsar DS, Myers RM, Rubin EM, Lucas SM | author92-link=Len A. Pennacchio | title=The DNA sequence and biology of human chromosome 19 | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-04-01_428_6982/page/528 | journal=Nature | year=2004 | pages=529–35 | volume=428 | issue=6982 | pmid=15057824 | doi=10.1038/nature02399| doi-access=free }} * Human Proteome Project Launch website~ https://web.archive.org/web/20110726163128/http://www.hupo.org/research/hpp/HPP_legrain_sep_2010.pdf {{refend}} ==Vanjski linkovi== {{Commons category|Human chromosome 19}} * {{cite web | author= National Institutes of Health | title= Chromosome 19 | work= Genetics Home Reference | url= http://ghr.nlm.nih.gov/chromosome=19 | access-date= 6. 5. 2017 | archive-date= 9. 3. 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20160309135958/https://ghr.nlm.nih.gov/chromosome=19 | url-status= dead }} * {{Cite web|url=http://web.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/posters/chromosome/chromo19.shtml|title=Chromosome 19|website=Human Genome Project Information Archive 1990–2003|access-date=6. 5. 2017}} {{Hromosomi}} {{Hromosomska genetika}} {{DEFAULTSORT:Chromosome 19 (Human)}} [[Kategorija:Hromosomi]] [[Kategorija:Geni na hromosomu 19| *]] [[Kategorija:Citogenetika]] 3ht15wk5jre8r0t5wwcxn13rmyxer39 0 263128 3922224 3854724 2026-08-27T00:19:03Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922224 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Fritz Jahr | slika = | veličina_slike = | opis = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1895|1|18}} | mjesto_rođenja = Halle (Saale), Njemačka | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1953|10|1|1895|1|18}} | mjesto_smrti = Halle (Saale), Njemačka | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = }} '''Paul Max Fritz Jahr''', [[Njemačka|njemački]] filozof, učitelj i pastor, rođen je 18. januara 1895. u gradu Halleu na rijeci Saale u pokrajini [[Saksonija-Anhalt]]<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 19</ref>. Poput svog uzora [[Immanuel Kant|Immanuela Kanta]], Jahr rodno mjesto nije napustio sve do smrti 1. oktobra 1953.<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 21</ref> Značajan je zbog toga što je već 1926.<ref name="Rinčić, I. 2012">Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 141</ref> u članku „Wissenschaft vom Leben und Sittenlehre“ („Nauka o životu i ćudoređu“) prvi put upotrijebio riječ „bioetika“, u potpunosti uobličio njen koncept te formulirao, po uzoru na Kanta<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 62</ref>, bio-etički imperativ kao smjernicu za djelovanje. Time je osigurao svoje mjesto u historiji ideja kao otac [[bioetika|bioetike]]. == Biografija == Otac Fritza Jahra bio je službenik osiguravajućeg društva Gustav Maximillian (1865. – 1930.), a majka mu je bila Auguste Marie Langrock (1862. – 1921.). Vjenčali su se 1892. godine i čini se da nisu imali druge djece. Iako su bili [[Protestantizam|protestanti]], Fritz je kršten po [[Katoličanstvo|katoličkom]] obredu. U osnovnu školu Zaklade Francke upisao se 1901. godine, a u više razrede 1905. Međutim, tamo se nije posebno isticao – imao je 2 (od 5) iz marljivosti i ponašanja, a 2+ kao ukupan rezultat. Godine 1914. položio je maturu, a 1915. i dodatni ispit iz grčkog i latinskog jezika. Što se tiče studija, studirao je ukupno osam semestara, tokom 1914. primarno [[Filozofija|filozofiju]], ali i [[Muzika|muziku]], [[Historija|historiju]] i nacionalnu privredu, a od 1915. do 1919. i [[Teologija|teologiju]] koju je zavolio već u školi, nakon krizme 1909. Nastavu [[Etika|etike]] kao dio studija propustio je zbog oboljenja od upale pluća. Nažalost, zdravstveni problemi pratili su ga kroz veliku većinu života, pa je tako bio na dužem bolovanju 1921. zbog upale poplućnice i srčanih tegoba, 1925. zbog respiratornih problema i 1931. zbog napada straha i nesanice koji su započeli samo dva mjeseca nakon što je po prvi puta bio stalno zaposlen, kao pastor 1. novembra 1930. Svoj učiteljski posao započeo je u maju 1917. i radio je u raznim školama. Godine 1920. položio je ispit za osnovnoškolskog učitelja iz religije i povijesti. Sljedeće godine, prešao je u gradsku školu Wittekind. Od 1923. do 1925., imenovan je učiteljem Uprave grada Hallea za javne škole, 2. maja 1925. već napustio to mjesto jer se nije slagao s tadašnjim Obrazovnim vijećem. Kasnije je 1926. kratko vremena vršio učiteljsku dužnost u osnovnoj školi Zaklade Francke, a zatim u Seydlitzovom liceju od kasne 1926. do 1928., kada je otišao jer je smatrao da mu privatno školstvo ne pruža dugoročno zadovoljstvo. Nakon par godina stanke, opet je počeo poučavati 1938. u školi Hutten kao zamjena za drugog učitelja. Tokom posljednjih godina Drugog svjetskog rata (1943. do 1945.), poučavao je sviranje violončela u muzičkoj školi Centra za narodno obrazovanje. Poznato je da se zaredio još 19. marta 1921, a svoju dužnost u Crkvi započeo je 1925. Prve četiri godine bio je svećenik u crkvi Sv. Ivana u [[Dieskau]]u, zatim u [[Braunsdorf]]u od 1929. do 1930., i na kraju pastor u Kaneni od 1930. do 1933. Zdravstveno stanje otežavalo mu je dužnost budući da je morao uzimati bromide svaki put prije uspinjanja na propovjedaonicu. Međutim, Jahr je posao 1928. preko pisma upućenog generalnom superintendantu Saske crkvene pokrajine tražio na drugim mjestima: u Institutu za evangelički svjetonazor u Wittenbergu, u crkvenoj štampi, u školi za đakonice, u Institutu za gluhonijeme, u Odjelu za narodno obrazovanje i za mjesto pastora u Halleu i Spickendorfu. U istom pismu spominje i naslov svoje disertacije pri Univerzitetu u Jeni „O etičkim odnosima čovjeka prema životinjama i biljkama“. Koliko je poznato, niti jedna opcija nije mu se ostvarila. Par godina kasnije, 26. aprila 1932, Jahr se vjenčao za radnicu iz Bludaua Bertu Elisu Neuholz (1899. – 1947.) s kojom nije imao djece. Iste je godine, tokom teških vremena za Njemačku, od Crkvenih vlasti tražio odobrenje za rano penzionisanje uslijed „nervne iscrpljenosti“. Nedugo zatim, 1. marta 1933, on se i povlači iz službe. Mjesec dana nakon kapitulacije Njemačke, u očajnom stanju, Jahr se pokušavao zaposliti ne birajući mjesto rada. U molbi za posao spomenuo je da je uprkos nesreći dobrog zdravlja te je posebno naglasio kako nikada nije pristupio [[Nacionalsocijalistička njemačka radnička partija|Nacionalsocijalističkoj njemačkoj radničkoj partiji (NSDAP)]]. U oktobru 1946. zajedno s drugim pastorima potpisuje peticiju koja poziva na glasanje za Socijalističku stranku jedinstva Njemačke koja je objavljena u listu Freiheit. Svoje je posljednje godine života proveo kao cijenjeni učitelj muzike. Preminuo je u 10 sati ujutro 1. oktobra 1953. u svom domu u Halleu zbog izljeva krvi u mozak uslijed visokog krvnog tlaka.<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje evropske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 19-30</ref> == Glavne ideje == === Bioetika i bioetički imperativ === [[Datoteka:Kosmos 003.jpg|thumb|right|150px|Naslovnica časopisa Kosmos iz januara 1927. godine u kojoj je Fritz Jahr objavio članak „Bio-etika: osvrt na etički odnos čovjeka prema životinjama i biljkama“]] U Tübingenu juna 1997. godine na Šestom godišnjem skupu Njemačkog društva za historiju i teoriju biologije na temu „Etika bionauci: historija i teorija“, profesor [[berlin]]skog Humboldtovog Univerziteta Rolf Löther održao je predavanje o „Evoluciji biosfere i etici“<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 127</ref>. U dotičnom izlaganju govorio je o proširenju etike na život u cjelini, spominjući pri tome etiku prirode, etiku životinja, ekologijsku etiku, etiku okoliša i bio-etiku. Međutim, što se tiče Fritza Jahra, najvažnija rečenica Lötherova izlaganja je: „Uostalom, već prije 70 godina pojavio se u časopisu Kosmos 'Pregled etičkih odnosa čovjeka prema životinji i biljci' pod naslovom 'Bio-etika'“, s citatom spomenutog Jahrovog članka iz 1927<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 127-128</ref>. Löther je već tada prepoznao Jahra kao najranijeg zagovornika „bio-etike“. Njegovo izlaganje čula je upravnica Eve-Marie Engels Katedre za etiku u bionaukama Odsjeka za biologiju Fakulteta nauka Univerziteta Eberhard Karls u Tübingenu te je od Löthera zatražila i dobila punu referencu za spomenuti članak. Njenim trudom, vijest o otkriću Fritza Jahra počela se brzo širiti po cijelom svijetu.<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 128</ref> Važnost dotičnog članka leži u tome što se vjerovalo kako je u njemu prvi put spomenuta „bio-etika“, njeno teorijsko utemeljenje i bioetički imperativ kao proširenje Kantovog kategoričkog imperativa<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 140-141</ref>: „Poštuj svako živo biće u načelu kao svrhu u sebi i po mogućnosti postupaj s njim kao takvim!“<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 205</ref>. Međutim, 15. decembra 2012. otkrilo se kako je Jahr sve to učinio malo ranije, 15. decembra 1926, u članku ''Znanost o životu i nauka o ćudoređu'' gdje je bioetiku koncipirao kao proširenje etičkih dužnosti prema svim živim bićima i gdje je formulirao spomenuti bioetički imperativ<ref name="Rinčić, I. 2012"/>, navodeći pri argumentaciji [[Franjo Asiški|Franju Asiškog]], Friedricha Schleiermachera, [[Johann Gottfried Herder|Johanna Gottfrieda Herdera]] i druge intelektualce kako bi njihovim primjerom ojačao svoje ideje.<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 198-200</ref> Budući da je to najraniji spomen bioetike kao takve, Jahr se smatra njenim najranijim predstavnikom – ocem bioetike. Važno je spomenuti i "drugog oca bioetike", američkog biohemičara i profesora Vana Rensselaera Pottera, koji je 1970. godine, ne znajući za Jahra, formirao koncept bioetike kao nove filozofije koja bi trebala biti most između društveno-humanističkih i prirodnih [[nauka]]. Njen cilj je zamislio kao ponovnu uspostavu ekološke ravnoteže i zaštitu prirodnih resursa te kao vraćanje izgubljenih moralnih vrijednosti biologiji (a i prirodnim naukama u cjelini).<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 83-84</ref> === Liberalno oblikovanje nastave svjetonazora === Još jedna bitna ideja Fritza Jahra jest liberalno oblikovanje nastave svjetonazora<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 233-237</ref> u kojoj zagovara kritičko mišljenje i slobodu misli, odnosno da učenik sam na osnovu dostupnih informacija izgradi svoj svjetonazor. Jahr se također jasno izražava protiv bilo kakve indoktrinacije, to jest nasilnog oblikovanja svjetonazora. Ta ideja, kada se dovede u vezu s bioetikom, pozitivno je utjecala na i potvrdila ideju integrativne bioetike profesora Ante Čovića s Filozofskog fakulteta [[Univerzitet u Zagrebu|Univerziteta u Zagrebu]] koji zagovara interdisciplinarno i pluriperspektivno shvatanje bioetike čiji je cilj integrirano orijentacijsko znanje zasnovano upravo na dijalogu između naučnih i nenaučnih disciplina. Osim toga, Čović zagovara i obogaćenje bioetike filozofskom i historijskom tradicijom.<ref>Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 157-159</ref> === Ostale ideje === Osim spomenutog<ref name="ReferenceA">Rinčić, I., Muzur, A.: Fritz Jahr i rađanje europske bioetike. Zagreb: Pergamena, 2012., str. 291-292</ref>, Fritz Jahr je zagovarao upotrebu i širenje svjetskog jezika Ida umjesto [[Esperanto|Esperanta]], uvođenje komponovanja muzike u nastavu te je promišljao [[Deset Božijih zapovijedi|Petu zapovijed]], život poslije [[smrt]]i, sumnju u [[Bog]]a i [[Isus]]a, [[Kršćanstvo|kršćansku etiku]], [[Vjera|vjeru]] u onostranost, unutarcrkvene vjerske borbe, prakršćansku zajednicu, značenje [[Nedjelja|nedjelje]], seksualnu i društvenu etiku i tako dalje. == Djela == Danas znamo za 22 članka Fritza Jahra<ref name="ReferenceA"/>: *Svjetski jezik i svjetski jezici (Weltsprache und Weltsprachen) - 1924. *Komponovanje muzike kao nastavna metoda - (Der Tonsatz als Unterrichtsmethode) – 1926. *Nauka o životu i ćudoređu – (Wissenschaft vom Leben und Sittenlehre) – 1926. *Bio-etika: osvrt na etički odnos čovjeka prema životinjama i biljkama – (Bio-Ethik: eine Umschau über die ethischen Beziehungen des Menschen zu Tier und Pflanze) – 1927. *Smrt i životinje: razmatranje Pete zapovijedi – (Der Tod und die Tiere: eine Betracthung zum 5. Gebot) – 1928. *Zaštita životinja i etika u svom međusobnom odnosu – (Tierschutz und Ethik in ihren Beziehungen zueinander) – 1928. *Društvena i seksualna etika u dnevnoj štampi – (Soziale und sexuelle Ethik in der Tageszeitung) – 1928. *Putovi prema seksualnom etosu – (Wege zum sexuellen Ethos) – 1928. *Dva temeljna etička problema u svojoj suprotnosti i svom sjedinjenju u društvenom životu – (Zwei ethische Grundprobleme in ihrem Gegensatz und in ihrer Vereinigung im sozialen Leben) – 1929. *Diktatura svjetonazora ili sloboda misli? Razmišljanja o liberalnom oblikovanju nastave svjetonazora – (Gesinnungsdiktatur oder Gedankenfreiheit? Gedanken über eine liberale Gestaltung des Gesinnungunterrichts) – 1930. *Dijete i tehnika – (Kind und Technik) – 1933. *O životu nakon smrti: prema djelu Didactica magna J. A. Comeniusa – (Vom Leben nach dem Tode: aus J. A. Comenius Didactica magna) – 1933. *Naša sumnja u Boga: subjektivne misli o nekoj tuđoj temi – (Unser Zweifel an Gott: subjektive Gedanken beim Thema eines Anderen) – 1933. *Tri studije o Petoj zapovijedi – (Drei Studien zum 5. Gebot) – 1934. *Vjera u onostranost i etika u kršćanstvu: poslijeuskršnje razmatranje – (Jenseitsglaube und Ethik in Christentum: eine nachösterliche Betrachtung) – 1934. *Ćudoredno-socijalno značenje nedjelje – (Die sittlich-soziale Bedeutung des Sonntags) – 1934. *Sumnja u Isusa? Razmatranje prema 'Parsifalu' Richarda Wagnera – (Zweifel an Jesus: eine Betracthung nach Richard Wagners 'Parsifal') – 1934. *Etička razmatranja u vezi s unutarcrkvenim vjerskim borbama – (Ethische Betrachtungen zu innerkirchlichen Glaubenskämpfen) – 1935. *Vjera i djela u svojoj suprotnosti i svom sjedinjenju – (Glaube und Werke in ihrem Gegensatz und in ihrer Vereinigung) – 1935. *Tri odsječka života: razmatranje o stihovima 2 Kor 5, 1-10 i o Apostolskom vjerovanju – (Drei Abschnitte des Lebens: eine Betrachtung nach II. Korinther 5, 1-10 und nach dem Apostolischen Glaubensbekenntnis) – 1938. *Nedjelja – svjetovni blagdan: razmatranje uz član 16. nacrta Ustava – (Der Sonntag – ein weltlicher Feiertag: eine Betrachtung zu Artikel 10 des Verfassungsentwurfs) – 1947. *Prakršćanska zajednica – (Urkristliche Communio) – 1948. == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == *[http://pergamena.hr/?p=1997 Muzur, A., Rinčić, I.: Fritz Jahr i rađanje evropske bioetike] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201603/http://pergamena.hr/?p=1997 |date=29. 10. 2013 }} *[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=107894 Muzur, A./Rinčić, I.: Fritz Jahr (1895.–1953.) – čovjek koji je izmislio bioetiku. Preliminarna biografija i bibliografija] *[http://www.lit-verlag.de/isbn/3-643-90112-5 Muzur, A./Sass, H. M.: Zbornik o Fritzu Jahru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130825144126/http://www.lit-verlag.de/isbn/3-643-90112-5 |date=25. 8. 2013 }} {{en simbol}} *[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=toc&id_broj=5968 Temat o Fritzu Jahru u časopisu Jahr] {{en simbol}} *[http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&id_clanak_jezik=107904 Zagorac, I.: Bioetički imperativ Fritza Jahra] {{DEFAULTSORT:Jahr, Fritz}} [[Kategorija:Njemački filozofi]] [[Kategorija:Njemački bioetičari]] [[Kategorija:Rođeni 1895.]] [[Kategorija:Umrli 1953.]] 5f4xfsfi9a4vzp8mng01vy6skh4wjwd 0 363487 3922171 3848092 2026-08-26T16:19:00Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922171 wikitext text/x-wiki {{Infokutija stranka | ime_bosanski = Demokratska fronta | logo = DF_logo.jpg | predsjednik_osnivač = [[Željko Komšić]] | godina osnivanja = 7. april 2013. | sjedište = [[Sarajevo]], [[Bosna i Hercegovina]] | ideologija = [[Socijaldemokratija]]<ref name="P&E in FBiH">{{Cite web|url=http://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina-fbih.html|title=Parties and elections in Federation of Bosnia and Herzegovina|last=Nordsieck|first=Wolfram|date=2018|website=Parties and Elections in Europe|access-date=18. 2. 2020|archive-date=15. 2. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215042024/http://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina-fbih.html|url-status=dead}}</ref><br>[[Građanski nacionalizam]]<br>[[Unitarizam]]<ref>{{Cite news|url=https://china-cee.eu/wp-content/uploads/2018/10/2018p1041%EF%BC%8813%EF%BC%89Bosnia-Herzegovina.pdf|title=Bosnia-Herzegovina Political briefing: What has changed after the elections}}</ref><br>[[Centrizam]]<ref name="P&E BiH">{{Cite web|url=http://parties-and-elections.eu/bosnia-herzegovina.html|title=Parties and Elections in Bosnia and Herzegovina|last=Nordsieck|first=Wolfram|website=parties-and-elections.eu|access-date=2. 10. 2024}}</ref><br>[[Proeuropejstvo]] | boje = {{colorbox|#FF6600}} Narandžasta | veb-sajt = {{URL|http://fronta.ba/}} | skraćenica = DF | nastala_iz = [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratska partija BiH]] | politička_pozicija = [[Politički centar|Centar]], [[Lijevi centar]] | osnivač = [[Željko Komšić]] | adresa = Saliha Udžvarlića 10 | generalni_sekretar = [[Dženan Đonlagić]] | skupština1 = [[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom BiH]] | broj_mandata1 = {{Infokutija stranka/mandati|3|42|#FF6600}} | skupština2 = [[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda BiH]] | broj_mandata2 = {{Infokutija stranka/mandati|1|15|#FF6600}} | skupština3 = [[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom FBiH]] | broj_mandata3 = {{Infokutija stranka/mandati|12|98|#FF6600}} | skupština4 = [[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda FBiH]] | broj_mandata4 = {{Infokutija stranka/mandati|7|80|#FF6600}} | skupština5 = [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodna skupština RS]] | broj_mandata5 = {{Infokutija stranka/mandati|0|83|#FF6600}} | slogan = "Odlučno u promjene!" }} '''Demokratska fronta''' ('''DF''') jest [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovačka]] politička stranka osnovana 7. aprila 2013. godine u [[Sarajevo|Sarajevu]]. Osnivač partije i prvi predsjednik je [[Željko Komšić]], bivši član [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratske partije Bosne i Hercegovine]]. Partija se sama definiše kao partija [[Lijevi centar|lijevog centra]]. == Historija == Demokratsku frontu osnovao je Željko Komšić 7. aprila 2013,<ref>{{Cite web|url=http://www.demokratskafronta.ba/index.php?lang=ba&sel=29|title=Statut|archive-url=https://web.archive.org/web/20130608154224/http://www.demokratskafronta.ba/index.php?lang=ba&sel=29|archive-date=8. 6. 2013|url-status=dead|access-date=9. 8. 2014}}</ref> tadašnji hrvatski član [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništva Bosne i Hercegovine]], koji je napustio [[Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine|Socijaldemokratsku partiju Bosne i Hercegovine]] godinu dana ranije. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2014]], partija je kandidovala dva kandidata za [[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine|Predsjedništvo BiH]]: [[Emir Suljagić|Emira Suljagića]], iz reda [[Bošnjaci|bošnjačkog]] naroda i [[Anto Popović (političar)|Antu Popovića]] iz reda [[Hrvati|hrvatskog]] naroda, ali nisu uspjeli pobijediti. Na [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|Općim izborima u Bosni i Hercegovini 2018.]] predsjednik stranke [[Željko Komšić]] osvaja najviše glasova i postaje član predsjedništva BiH iz reda hrvatskog naroda. == Spisak predsjednika == {| class="wikitable" ! rowspan="2" |# ! colspan="2" rowspan="2" |Predsjednik ! colspan="3" |Mandat |- !Od !Do !Trajanje |- !1. |[[Datoteka:Željko Komšić (2025-12-17) (cropped).jpg|103x153piksel]] |[[Željko Komšić]] {{Malo|(r. 1964)}} |7. april 2013. |''trenutno'' |{{ayd|2013|04|07}} |} == Izbori == === Parlament === {| class="wikitable" |+[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Broj glasova ![[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom]] !+/- ![[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine|Dom naroda]] !+/- !Vlast |- | rowspan="2" |[[2014.]] | rowspan="2" |4. | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;|150,767 | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|5|42|#FF6600}} | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Nema promjena}} | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;|{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#FF6600}} | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;|{{Nema promjena}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:lime;" |'''Vlast {{Small|(do 2015)}}''' |- | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:red;" |'''Opozicija {{Small|(od 2015)}}''' |- |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|2018.]] |6. | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |96,174 | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|42|#FF6600}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Gubitak}} 2 | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#FF6600}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Nema promjena}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:lime;" |'''Vlast''' |- |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|2022.]] |6. | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |101,713 | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|3|42|#FF6600}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Nema promjena}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Infokutija stranka/mandati|1|15|#FF6600}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |{{Nema promjena}} | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:red;" |'''Opozicija''' |} === Predsjedništvo === {| class="wikitable" |+[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] !Izbori !# !Kandidat !Zastupnik naroda !Broj Glasova !% !Izabran? |- | rowspan="2" |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2014.|2014.]] |3. |[[Emir Suljagić]] |[[Bošnjaci]] |114,334 |15.2% | rowspan="2" style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:red;" |'''Ne''' |- |4. |[[Anto Popović (političar)|Anto Popović]] | rowspan="2" |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |7,179 | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |2.9% |- |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|2018.]] |1. |[[Željko Komšić]] | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |225,500 | style="vertical-align:middle;text-align:center;" |52.6% | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:lime;" |'''Da''' |- |[[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2022.|2022.]] |1. |[[Željko Komšić]] |[[Hrvati u Bosni i Hercegovini|Hrvati]] |227,540 |55.8% | style="vertical-align:middle;text-align:center;background-color:lime;" |'''Da''' |} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [http://www.fronta.ba Službena stranica partije] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180710231149/http://fronta.ba/ |date=10. 7. 2018 }} [[Kategorija:Političke stranke u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Političke stranke osnovane 2013.]] [[Kategorija:Demokratska fronta|*]] [[Kategorija:Socijaldemokratske partije u Bosni i Hercegovini]] 54dou17riy5aoxw5iryudd7k8g4tc34 0 378027 3922238 3426896 2026-08-27T09:59:42Z Arnel 102555 pravopis 3922238 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzički pravac | ime = Pop-rok | izvorno_ime = | etimologija = | boja_teksta = white | boja_pozadine = crimson | slika = | veličina_slike = | alt_slike = | tekst = | stilsko_porijeklo = [[Pop-muzika|pop]], [[rok-muzika|rok]] | kulturno_porijeklo = 1960-ih u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|UK]]-u i [[SAD]]-u | instrumenti = [[električna gitara]], [[bas-gitara]], [[bubnjevi]], [[Pjevanje|vokali]], [[klavijatura]], [[sintisajzer]] | izvedeni_oblici = | podžanrovi = [[beat]], [[Britanska invazija]], [[bubblegum]], [[glam metal]], [[glam rok]], [[indie pop]], [[jangle pop]], [[pop-pank]], [[power pop]], [[soft rok]], [[sophisti-pop]], [[sunshine pop]], [[surf muzika]] | spisak_podžanrova = | fuzijski_žanrovi = [[barok pop]], [[dream pop]], [[emo pop]], [[noise pop]] | regionalne_scene = | mjesni_pokreti = | ostale_teme = [[Popularna kultura|pop kultura]] | fusnote = }} '''Pop-rok''' je mješoviti [[Muzika|muzički]] žanr [[Pop-muzika|pop-muzike]] s laganim stihovima i (tipično) [[Rok-muzika|rok]] pjesmama sviranim na [[Gitara|gitari]]. Postoje različite definicije termina: sve od sporije i blaže vrste rock muzike pa do podžanra pop-muzike. == Karakteristike == Veliki broj [[Pop muzika|pop]] i [[Rock muzika|rok]]-muzike veoma su slični po [[zvuk]]u, instrumentaciji, pa čak i stihovima. Termini "pop-rock" i "power pop" koriste se za opisivanje komercijalno uspješne [[Muzika|muzike]] koja koristi elemente iz, ili u obliku rok-muzike.<ref>R. Shuker, ''Popular Music: the Key Concepts'' (Abingdon: Routledge, 2nd edn., 2005), {{ISBN|0-415-34770-X}}, strana 207.</ref> Pop-rock se opisuje kao "optimistična varijacija rok-muzike čiji su predstavnici [[Elton John]], [[Paul McCartney]], [[The Everly Brothers]], [[Rod Stewart]], [[Chicago (bend)|Chicago]] i [[Peter Frampton]]."<ref>L. Starr and C. Waterman, [http://www.webcitation.org/5wZross lynch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123161625/http://www.webcitation.org/5wZross |date=23. 11. 2018 }}</ref> == Terminologija == Termin "pop-muzika" koristio se od ranog dvadesetog vijeka i odnosio se uopćeno na popularnu muziku (jer je ''pop'' skraćenica od [[Engleski jezik|engleske]] riječi ''popular''), ali od sredine 1950-ih, počeo se koristiti kao poseban žanr namijenjen mladima koji se često karakterizirao kao mekša alternativa za [[rokenrol]].<ref name="Firth2001">S. Frith, "Pop music" in S. Frith, W. Stray and J. Street, eds, ''The Cambridge Companion to Pop and Rock'' (Cambridge: Cambridge University Press, 2001), {{ISBN|0-521-55660-0}}, pp. 93–108.</ref><ref name=AllMusicPR>{{Citation | last = | title = Early Pop/Rock | journal = Allmusic | url = {{Allmusic|class=explore|id=style/d283|pure_url=yes}} | archiveurl =http://www.webcitation.org/5wZ37tFIB| archivedate =11. 2. 2011}}.</ref> Od otprilike 1967. (posljedicom "Britanske invazije") termin se koristio u suprotnosti roka kako bi opisao vrstu koja je bila komercijalnija, kratkotrajnija i pristupljenija.<ref name="Warner2003">T. Warner, ''Pop Music: Technology and Creativity: Trevor Horn and the Digital Revolution'' (Aldershot: Ashgate, 2003), {{ISBN|0-7546-3132-X}}, p. 3.</ref> Za razliku od [[Pop muzika|popa]], smatralo se da se [[rock muzika|rok]] više fokusira na produžene radove (naročito [[album]]e) i da je često bio povezan s naročitim podžanrovima, isticao umjetničke vrijednosti i "autentičnost", naglasio nastupe uživo i instrumental ili [[Pjevanje|glasovnu moć]] pjevača. Često se smatralo da obuhvata progresivni razvoj umjesto da jednostavno prikazuje postojeće trendove.<ref name=Firth2001/><ref name=AllMusicPR/><ref name=Warner2003/><ref>R. Shuker, ''Understanding Popular Music'' (Abingdon: Routledge, 2nd edn., 2001), {{ISBN|0-415-23509-X}}, pp. 8–10.</ref> Termin ''power pop'' prvi put je ustanovio [[Pete Townshend]], član grupe [[The Who]], 1966. Nije se puno koristio sve dok ga 1970-ih nisu počele koristiti grupe poput [[Badfinger]]a, koji su se pokazali jednim od komercijalno najuspješnijih grupa tog razdoblja.<ref>J. M. Borack, ''Shake Some Action: the Ultimate Power Pop Guide'' (Shake Some Action&nbsp;– PowerPop, 2007), {{ISBN|0-9797714-0-4}}, strana 18.</ref> == Reference == {{refspisak|2}} [[Kategorija:Žanrovi pop-muzike]] [[Kategorija:Žanrovi rock muzike]] kxpqts0pmnsdo18a87js0atapmpy06r 0 385859 3922197 3882108 2026-08-26T17:16:09Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922197 wikitext text/x-wiki Ovo je diskografija '''[[Freddie Mercury|Freddija Mercuryja]]''' kao solo izvođača. Za diskografiju grupe [[Queen]] pogledati [[Queen#Diskografija|Diskografija grupe Queen]]. ==Albumi== ===Studijski albumi=== {| class="wikitable" !rowspan="2"|Godina !rowspan="2"|Naziv !colspan="10"|Najbolji plasman na top-listi !rowspan=2 width="110"|Tiraž albuma |- !width="35"|<small>[[UK]]</small><br><ref name="UKmain">{{cite web | url=http://www.officialcharts.com/artist/_/freddie%20mercury/ | title=Freddie Mercury in the Official Charts Company | publisher=Official Charts Company |access-date=}}</ref><ref name="UK1">{{cite web | url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=4188 | title=Chart Stats - Freddie Mercury | publisher=Chart Stats | access-date=}}</ref></small><br><ref name="UK2">{{cite web | url=http://www.chartstats.com/artistinfo.php?id=4972 | title=Chart Stats - Freddie Mercury & Montserrat Caballe | publisher=Chart Stats | access-date=}}</ref><ref name="UK3">{{cite web | url=http://zobbel.de/cluk/CLUK_M.HTM | title=Chart Log UK: M - My Vitriol | publisher=Chart Log UK | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Austrija]]</small><br><ref name="AUT">{{cite web | url=http://austriancharts.at/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=Austrian Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Njemačka]]</small><br><ref name="GER1">{{cite web | url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Mercury%2CFreddie?sort=entry&type=longplay | title=German Album Chart - Freddie Mercury | publisher=PHONONET GmbH | access-date= | archive-url=https://web.archive.org/web/20110719065015/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Mercury,Freddie?sort=entry&type=longplay | archive-date=19. 7. 2011 | url-status=dead }}</ref> !width="35"|<small>[[Italija]]<br><ref name="ITA">{{cite web |url=http://italiancharts.com/showitem.asp?interpret=Freddie+Mercury&titel=Lover+Of+Life%2C+Singer+Of+Songs+-+The+Very+Best+Of+Freddie+Mercury&cat=a |title=Italian Charts - Freddie Mercury |publisher=Hung Medien |access-date= }}{{Mrtav link}}</ref> !width="35"|<small>[[Holandija]]</small><br><ref name="NLD">{{cite web | url=http://dutchcharts.nl/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=Dutch Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Novi Zeland]]</small><br><ref name="NZ">{{cite web | url=http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=New Zealand Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date= | archive-date=24. 7. 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110724200437/http://charts.org.nz/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | url-status=dead }}</ref> !width="35"|<small>[[Norveška]]</small><br><ref name="NOR">{{cite web | url=http://norwegiancharts.com/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=Norwegian Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Švedska]]</small><br><ref name="SWE">{{cite web | url=http://swedishcharts.com/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=Swedish Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Švicarska]]</small><br><ref name="SWI">{{cite web | url=http://hitparade.ch/showitem.asp?interpret=Freddie+Mercury&titel=The+Freddie+Mercury+Album&cat=a | title=Swiss Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[SAD]]</small><br><ref name="US1">{{cite web | url=http://www.allmusic.com/artist/freddie-mercury-p4899/charts-awards/billboard-albums | title=Allmusic - Billboard Albums > Freddie Mercury | publisher=All Music | access-date=}}</ref> |- |1985. |'''''[[Mr. Bad Guy]]''''' *Izdat: 29. april 1985. |align="center"| 6 |align="center"| 23 |align="center"| 11 |align="center"| — |align="center"| 17 |align="center"| — |align="center"| 13 |align="center"| 20 |align="center"| 14 |align="center"| 159 | *UK: Zlatni<ref name=bpi>{{cite certification|region=United Kingdom|artist=Queen|access-date=22. 8. 2012}}</ref> |- |1988. |'''''[[Barcelona (album)|Barcelona]]''''' *sa '''''[[Montserrat Caballé]]''''' *Izdat: 10. oktobar 1988. *Izdavač: [[Polydor Records|Polydor]] |align="center"| 15* |align="center"| 24 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 10 |align="center"| 13 |align="center"| — |align="center"| 37 |align="center"| 18 |align="center"| — | *UK: Srebrni<ref name=bpi/> *ŠVI: Platinasti |- |align="center" colspan="13" style="font-size: 8pt"| "—" označava da se album nije pojavio na top-liste naznačene države |} *<small>Plasman album ''Barcelona'' iz 1992. godine. Album iz 1988. godine je bio plasiran na #25</small> ===Kompilacioni albumi=== {| class="wikitable" !rowspan="2"|Godina !rowspan="2"|Naziv !colspan="10"|Najbolji plasman na top-listi !rowspan=2 width="130"|Tiraž albuma |- !width="35"|<small>[[UK]]</small><br><ref name="UKmain"/><ref name="UK1"/><br><ref name="UK2"/><ref name="UK3"/> !width="35"|<small>[[Austrija]]</small><br><ref name="AUT"/> !width="35"|<small>[[Njemačka]]</small><br><ref name="GER1"/> !width="35"|<small>[[Italija]]<br><ref name="ITA"/> !width="35"|<small>[[Holandija]]</small><br><ref name="NLD"/> !width="35"|<small>[[Novi Zeland]]</small><br><ref name="NZ"/> !width="35"|<small>[[Norveška]]</small><br><ref name="NOR"/> !width="35"|<small>[[Švedska]]</small><br><ref name="SWE"/> !width="35"|<small>[[Švicarska]]</small><br><ref name="SWI"/> !width="35"|<small>[[SAD]]</small><br><ref name="US1"/> |- |rowspan=2|1992. |'''''[[The Freddie Mercury Album]]''''' *Izdat: 16. novembar 1992. *Izdavač: [[Parlophone]] |align="center"| 4 |align="center"| 2 |align="center"| 3 |align="center"| 1 |align="center"| 9 |align="center"| 4 |align="center"| 12 |align="center"| 35 |align="center"| 8 |align="center"| — |align="left"| *UK: 2× Platinasti<ref name=bpi/> *ARG: Platinasti *AUT: Platinasti *FIN: Zlatni *FRA: 2× Platinasti *GER: Platinasti *SWE: Zlatni *SWI: Platinasti |- |'''''[[The Great Pretender (Freddie Mercury album)|The Great Pretender]]''''' *Izdat: 24. novembar 1992. <small>''(US)''</small> *Izdavač: [[Hollywood Records|Hollywood]] |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |1993. |'''''Remixes''''' *Izdat: decembar 1993. *Izdavač: [[Parlophone]] |align="center"| — |align="center"| 25 |align="center"| 22 |align="center"| 2 |align="center"| 83 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 18 |align="center"| — | |- |rowspan=1|2000 |'''''[[The Solo Collection#Solo|Solo]]''''' *Izdat: 7. novembar 2000. *Izdavač: [[Parlophone]] |align="center"| 13 |align="center"| 36 |align="center"| 55 |align="center"| — |align="center"| 21 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 42 |align="center"| — | *UK: Zlatni |- |2006 |'''''[[Lover of Life, Singer of Songs|Lover of Life, Singer of Songs — <br>The Very Best of Freddie Mercury Solo]]''''' *Izdat: 4. septembar 2006. *Izdavač: [[Parlophone]] |align="center"| 6 |align="center"| 7 |align="center"| 13 |align="center"| 1 |align="center"| 30 |align="center"| - |align="center"| 8 |align="center"| 14 |align="center"| 16 |align="center"| - | *UK: Zlatni<ref name=bpi/> |- |2012 |'''''Barcelona: Specijalno izdanje''''' *sa '''''[[Montserrat Caballé]]''''' *Izdat: 11. septembar 2012. *Izdavač: [[Island Records|Island]] |align="center"| 129 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="center" colspan="13" style="font-size: 8pt"| "—" označava da se nije našao na top-listi. |} ==Singlovi== {| class="wikitable" !rowspan="2"|Godina !rowspan="2"|Pjesma !colspan="10"|Najbolji plasman na top-listi !rowspan=2|Tiraž singla !rowspan="2"|Album </small> |- !width="35"|<small>[[UK]]</small><br><ref name="UKmain"/><ref name="UK1"/><br><ref name="UK2"/><ref name="UK3"/> !width="35"|<small>[[Austrija]]</small><br><ref name="AUT"/> !width="35"|<small>[[Francuska]]<br><ref name="FRA">{{cite web | url=http://lescharts.com/showinterpret.asp?interpret=Freddie+Mercury | title=Les Charts - Freddie Mercury | publisher=Hung Medien | access-date=}}</ref> !width="35"|<small>[[Njemačka]]</small><br><ref name="GER2">{{cite web | url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Mercury%2CFreddie/single?sort=entry | title=German Singles Chart - Freddie Mercury | publisher=PHONONET GmbH | access-date= | archive-url=https://web.archive.org/web/20110719065058/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Mercury,Freddie/single?sort=entry | archive-date=19. 7. 2011 | url-status=dead }}</ref> !width="35"|<small>[[Irska]]<br><ref name="IRE">{{cite web | url=http://www.irishcharts.ie/search/placement | title=The Irish Charts - search the charts (search: Freddie Mercury) | publisher=Irish Recorded Music Association | access-date= | archive-date=7. 11. 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043329/http://www.irishcharts.ie/search/placement | url-status=dead }}</ref> !width="35"|<small>[[Holandija]]</small><br><ref name="NLD"/> !width="35"|<small>[[Novi Zeland]]</small><br><ref name="NZ"/> !width="35"|<small>[[Švedska]]</small><br><ref name="SWE"/> !width="35"|<small>[[Švicarska]]</small><br><ref name="SWI"/> !width="35"|<small>[[SAD]]</small><br><ref name="US2">{{cite web | url=http://www.allmusic.com/artist/freddie-mercury-p4899/charts-awards/billboard-singles | title=Allmusic - Billboard Singles > Freddie Mercury | publisher=All Music | access-date=}}</ref> |- |align="center"|1973 |align="left"|"[[I Can Hear Music]]" / "[[Goin' Back]]" <small>(as [[Larry Lurex]])</small> |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |align="left"|singl bez albuma |- |align="center"|1984. |align="left"|"[[Love Kills]]" |align="center"| 10 |align="center"| 9 |align="center"| — |align="center"| 25 |align="center"| 4 |align="center"| 24 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 27 |align="center"| 69 | |align="left"|''[[Metropolis (film)|Metropolis: The Original Motion Picture Soundtrack]]'' |- |align="center" rowspan=4|1985. |align="left"|"[[I Was Born to Love You (pjesma)|I Was Born to Love You]]" |align="center"| 11 |align="center"| 20 |align="center"| — |align="center"| 17 |align="center"| 7 |align="center"| 22 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 24 |align="center"| 76 | |align="left" rowspan=4|''Mr. Bad Guy'' |- |align="left"|"[[Made in Heaven (pjesma)|Made in Heaven]]" |align="center"| 57 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 60 |align="center"| 30 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="left"|"[[Living on My Own]]" |align="center"| 50 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="left"|"Love Me Like There's No Tomorrow" |align="center"| 76 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="center" rowspan=1|1986. |align="left"|"[[Time (pjesma)|Time]]" |align="center"| 32 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 12 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |align="left" rowspan=1|''[[Time (album)|Dave Clark's "Time": The Album]]'' |- |align="center" rowspan=2|1987. |align="left"|"[[The Great Pretender]]" |align="center"| 4 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 26 |align="center"| 2 |align="center"| 11 |align="center"| 5 |align="center"| 14 |align="center"| — |align="center"| — | |align="left" rowspan=1|singl bez albuma |- |align="left"|"[[Barcelona (pjesma)|Barcelona]]" <br><small>(sa ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| 8 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 47 |align="center"| 8 |align="center"| 37 |align="center"| — |align="center"| 15 |align="center"| — |align="center"| — | |align="left" rowspan=3|''Barcelona'' |- |align="center"|1988 |align="left"|"[[The Golden Boy]]" <br><small>(with ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| 86 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="center"|1989. |align="left"|"Guide Me Home/How Can I Go On" <br><small>(with ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| 95 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |- |align="center" rowspan=3|199.2 |align="left"|"[[Barcelona (pjesma)|Barcelona]]" <small>''[re-release]'' <br>(sa ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| 2 |align="center"| — |align="center"| 6 |align="center"| 32 |align="center"| 3 |align="center"| 2 |align="center"| 2 |align="center"| 12 |align="center"| 8 |align="center"| — | |align="left"|''Barcelona'' / ''The Freddie Mercury Album '' |- |align="left"|"Guide Me Home/How Can I Go On" <small>''[re-release]'' <br>(with ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |align="left"|''Barcelona'' |- |align="left"|"[[In My Defence]]" |align="center"| 8 |align="center"| — |align="center"| 50 |align="center"| — |align="center"| 12 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |align="left" rowspan=2|''The Freddie Mercury Album'' |- |align="center" rowspan=2|1993. |align="left"|"[[The Great Pretender]]" <small>''[re-release]''</small> |align="center"| 29 |align="center"| 26 |align="center"| 13 |align="center"| 38 |align="center"| — |align="center"| 21 |align="center"| 36 |align="center"| — |align="center"| 15 |align="center"| — | |- |align="left"|"[[Living on My Own]]" ''(Remiks)'' |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| — |align="center"| 1 |align="center"| 2 |align="center"| — | *UK: Zlatni<ref name=bpi/> |align="left"|''Remiksi'' |- |align="center"|2000 |align="left"|"Guide Me Home" <br><small>(sa ''[[Montserrat Caballé]]'')</small> |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 70 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | |align="left"|''Barcelona'' / ''Solo'' |- |align="center"|2006. |align="left"|"[[Love Kills (Freddie Mercury song)|Love Kills]]" ''(Sunshine People Remix)'' |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 83 |align="center"| — |align="center"| 49 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| 98 |align="center"| — | |align="left"|''Lover of Life, Singer of Songs'' |- |align="center" colspan="17" style="font-size: 8pt"| "—" označava da se singl nije našao na top-listi. |} ==Video albumi== {| class="wikitable" border="1" |- ! width="25" rowspan="1"| Godina ! width="200" rowspan="1"| Detalji o videu |- |2012. |''[[Freddie Mercury: The Great Pretender]]'' *Izdat: 2012. *Format: DVD, Blu-ray |- |} ==Box setovi== {|class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" border="1" ! scope="col" rowspan="1" style="width:14em;"| Godina ! scope="col" rowspan="1" style="width:18em;"| Detalji o albumu ! scope="col" rowspan="1"| Napomena |- ! scope="row"|''[[The Solo Collection]]'' | *Izdat: 23. octobar 2000. *Izdavač: [[Parlophone]] *Format: 10 CD / 2 DVD | *Boks set sadrži oba studijska albuma Freddija Mercuryja, kompilaciju ''The Great Pretender'', singlove, raritete i intervjue. DVD-ovi sadrže muzičke spotove i intervjue. |- |} ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== *[http://www.myspace.com/freddiemercuryonline official MySpace Site] EMI Music *{{Allmusic|class=artist|id=p4899}} *[http://www.last.fm/music/Freddie+Mercury Freddy Mercury] at Last.FM *{{IMDb name|0006198|name=Freddie Mercury}} {{Freddie Mercury}} [[Kategorija:Freddie Mercury]] cq7yk3c2t6g636bxwhf10eaa5g61i9o 10 387512 3922194 3901764 2026-08-26T17:10:46Z AnToni 2325 3922194 wikitext text/x-wiki U tabeli su prikazani svi dobitnici medalja na svjetskim prvenstvima, koji su osvojili barem jednu zlatnu medalju, zaključno sa Svjetskim prvenstvom 2024. godine. {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 90%" |- style="background-color:#EDEDED;" ! style="width:7%;" | Mjesto ! style="width:26%;" | Ime ! style="width:6%;" | od ! style="width:6%;" | do ! bgcolor=gold style="width:8%;" | Zlato ! bgcolor=gold style="width:8%;" | Zlato<br /><small>pojedinačno</small> ! bgcolor=silver style="width:8%;" | Srebro ! bgcolor="#CC9966" style="width:8%;" | Bronza ! bgcolor="#BCEE68" style="width:8%;" | Ukupno |- | 1. | align="left" |{{flagathlete|[[Ole Einar Bjørndalen]]|NOR}} | 1997. | 2017. | bgcolor="#F7F6A8" | 20 | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#DCE5E5" | 14 | bgcolor="#FFDAB9" | 11 | bgcolor="#E7FAEC" | 45 |- | 2. | align="left" |{{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø]]|NOR}} | 2015. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 20 | bgcolor="#F7F6A8" | 10 | bgcolor="#DCE5E5" | 13 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 38 |- | 3. | align="left" |{{flagathlete|[[Martin Fourcade]]|FRA}} | 2011. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 13 | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#DCE5E5" | 10 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 28 |- | 4. | align="left" |{{flagathlete|[[Emil Hegle Svendsen]]|NOR}} | 2007. | 2016. | bgcolor="#F7F6A8" | 12 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 21 |- | 5. | align="left" |{{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}} | 2011. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 7 | bgcolor="#FFDAB9" | 8 | bgcolor="#E7FAEC" | 26 |- | 6. | align="left" | {{flagathlete|[[Frank Luck]]|NJE}} | 1989. | 2004. | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 7. | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Tihonov]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 17 |- | 8. || align="left" | {{flagathlete|[[Ricco Groß]]|NJE}} | 1991. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 9 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 9. || align="left" | {{flagathlete|[[Frank Ullrich]]|DRNJ}} | 1977. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" | 9 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 14 |- | 10. | align="left" | {{flagathlete|[[Raphaël Poirée]]|FRA}} | 1998. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 8 | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 18 |- | 11. | align="left" | {{flagathlete|[[Sven Fischer]]|NJE}} | 1993. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 12. | align="left" | {{flagathlete|[[Mark Kirchner (biatlonac)|Mark Kirchner]]|NJE}} | 1990. | 1995. | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 13. | align="left" |{{flagathlete|[[Sturla Holm Lægreid]]|NOR}} | 2021. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 12 |- | 14. | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Melanjin]]|SSSR|1955}} | 1959. | 1964. | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 15. | align="left" | {{flagathlete|[[Halvard Hanevold]]|NOR}} | 1995. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 7 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 16 |- | 16. || align="left" |{{flagathlete|[[Arnd Peiffer]]|NJE}} | 2009. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 17 |- | 17. | align="left" | {{flagathlete|[[Frank-Peter Roetsch]]|DRNJ}} | 1983. | 1989. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 18. | align="left" | {{flagathlete|[[Quentin Fillon Maillet]]|FRA}} | 2016. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 16 |- | 19. || align="left" | {{flagathlete|[[Jurij Kaškarov]]|SSSR|1980}} | 1983 | 1991. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 20. | align="left" | {{flagathlete|[[Wilfried Pallhuber]]|ITA}} | 1990. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 21. | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Dračov]]|BJE}} | 1994. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- | 22. || align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]]|BJE}} | 1987. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 23. | align="left" | {{flagathlete|[[Heikki Ikola]]|FIN}} | 1974. | 1981. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 24. | align="left" |{{flagathlete|[[Simon Schempp]]|NJE}} | 2010 || 2017 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 25. | align="left" | {{flagathlete|[[Valerij Medvedcev]]|RUS}} | 1986. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 26. | align="left" | {{flagathlete|[[Rinat Safin]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1973. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 27. | align="left" | {{flagathlete|[[Viktor Mamatov]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1971. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 28. | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Kruglov (junior)|Nikolaj Kruglov jr.]]|SSSR|1955}} | 2005. | 2008. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 29. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Buligin]]|SSSR|1980}} | 1983. | 1989. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 30. | align="left" | {{flagathlete|[[Émilien Jacquelin]]|FRA}} | 2020. | 2024 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 31. | align="left" | {{flagathlete|[[Olav Jordet]]|NOR}} | 1962. | 1967. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 32. | align="left" | {{flagathlete|[[Andreas Zingerle]]|ITA}} | 1986. | 1994. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 33. | align="left" | {{flagathlete|[[Eirik Kvalfoss]]|NOR}} | 1982. | 1991. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 13 |- | 34. | align="left" | {{flagathlete|[[Pavel Rostovcev]]|RUS}} | 1999. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 35. | align="left" | {{flagathlete|[[Viktor Majgurov]]|RUS}} | 1996. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 36. | align="left" | {{flagathlete|[[Matthias Jacob]]|DRNJ}} | 1981. | 1987. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 37. | align="left" | {{flagathlete|[[Michael Greis]]|NJE}} | 2004. | 2012. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 12 |- | 38. | align="left" | {{flagathlete|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]|NOR}} | 2019. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 39. | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Kruglov]]|SSSR|1955}} | 1974. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 40. | align="left" | {{flagathlete|[[Maksim Čudov]]|RUS}} | 2007. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 41. | align="left" | {{flagathlete|[[Oleg Rišenkov]]|BJE}} | 1995. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 42. | align="left" | {{flagathlete|[[Vadim Sašurin]]|BJE}} | 1995. | 2001. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 43. | align="left" | {{flagathlete|[[Valentin Pšenicin]] |SSSR|1955}} | 1958. | 1963. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 44. | align="left" | {{flagathlete|[[Jon Istad]]|NOR}} | 1962. | 1969. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- |rowspan="3"| 45. | align="left" | {{flagathlete|[[Eberhard Rösch]]|DRNJ}} | 1978. | 1981. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 3 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 5 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Ušakov (biatlonac)|Aleksandar Ušakov]]|SSSR|1955}} | 1970. | 1977. |- | align="left" |{{flagathlete|[[Ivan Čerezov]]|Rusija}} | 2005. | 2009. |- | 48. | align="left" | {{flagathlete|[[Juhani Suutarinen]]|FIN}} | 1974. | 1975. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 4 |- | 49. | align="left" | {{flagathlete|[[Klaus Siebert]]|DRNJ}} | 1975. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 50. | align="left" | {{flagathlete|[[Pieralberto Carrara]]|ITA}} | 1990. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 51. | align="left" | {{flagathlete|[[Pjotr Ivaška]]|BJE}} | 1996. | 1999. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 3 |- | 52. || align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Čepikov]] |RUS}} | 1989. | 2006. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 9 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 14 |- | 53. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] |RUS}} | 1991. | 1997 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 54. | align="left" | {{flagathlete|[[Ragnar Tveiten]]|NOR}} | 1966. | 1973. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 55. | align="left" | {{flagathlete|[[André Sehmisch]]|DRNJ}} | 1985. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 56. | align="left" | {{flagathlete|[[Sebastian Samuelsson]]|ŠVE}} | 2019. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- | 57. | align="left" | {{flagathlete|[[Frode Andresen]]|NOR}} | 1995. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 58. | align="left" | {{flagathlete|[[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]|NJE}} | 1981. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 59. | align="left" | {{flagathlete|[[Martin Ponsiluoma]]|ŠVE}} | 2021. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- |rowspan="3"| 60. | align="left" | {{flagathlete|[[Egil Gjelland]]|NOR}} | 1997. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 6 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Peter Sendel]]|NJE}} | 1994. | 2003. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Erik Lesser]]|NJE}} | 2013. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- | 63. | align="left" | {{flagathlete|[[Vincent Defrasne]]|FRA}} | 2001. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 64. | align="left" |{{flagathlete|[[Jakov Fak]]|SLO}} | 2009. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- |rowspan="5"| 65. | align="left" | {{flagathlete|[[Kalevi Huuskonen]]|FIN}} | 1961. | 1962. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="5"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="5"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="5"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Adolf Wiklund (biatlonac)|Adolf Wiklund]]|ŠVE}} | 1958. | 1959. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Mathias Jung (biatlonac)|Mathias Jung]]|DRNJ}} | 1981. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Ivar Nordkild]]|NOR}} | 1964. | 1972. |- | align="left" |{{flagathlete|[[Antonin Guigonnat]]|FRA}} | 2019. | 2024. |- | 70. || align="left" | {{flagathlete|[[Johann Passler]]|ITA}} | 1986. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 4 |- |rowspan="4" | 71. | align="left" | {{flagathlete|[[Birk Anders]]|DRNJ}} | 1989. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Manfred Beer]]|DRNJ}} | 1977. | 1979. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitri Jarošenko]]|RUS}} | 2007. | 2008. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]]|ITA}} | 1991. | 1996. |- |rowspan="3" | 75. | align="left" | {{flagathlete|[[Jurij Kolmakov]]|SSSR|1955}} | 1973. | 1974. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Algimantas Šalna]]|SSSR|1980}} | 1983. | 1985. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Ola Wærhaug]]|NOR}} | 1964. | 1967. |- |rowspan="2" |78. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Roškov]]|RUS}} | 1996. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 5 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 7 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jon Åge Tyldum]]|NOR}} | 1991. | 1997. |- | 80. | align="left" | {{flagathlete|[[Antti Tyrväinen (biatlonac)|Antti Tyrväinen]]|FIN}} | 1961. | 1965. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 81. | align="left" |{{flagathlete|[[Lars Berger]]|NOR}} | 2004. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- |rowspan="2" | 82. | align="left" |{{flagathlete|[[Anton Šipuljin]]|RUS}} | 2004. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 3 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 3 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 7 |- | align="left" |{{flagathlete|[[Simon Fourcade]]|FRA}} | 2009. | 2015. |- | 84. || align="left" | {{flagathlete|[[Benedikt Doll]]|NJE}} | 2016. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 85. || align="left" | {{flagathlete|[[Odd Lirhus]]|NOR}} | 1978. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- |rowspan="4" | 86. | align="left" | {{flagathlete|[[Simo Halonen]]|FIN}} | 1974. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 3 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Jelizarov]]|SSSR|1955}} | 1975. | 1977. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Puzanov]]|SSSR|1955}} | 1962. | 1967. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitrij Sokolov]]|SSSR|1955}} | 1958. | 1961. |- | 90. | align="left" |{{flagathlete|[[Ondřej Moravec]]|ČEŠ}} | 2013. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- |rowspan="2" | 91. | align="left" | {{flagathlete|[[Carl Johan Bergman]]|ŠVE}} | 2007. | 2011. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 5 |- | align="left" |{{flagathlete|[[Dominik Landertinger]]|AUT}} | 2009. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- | rowspan="2" | 93. | align="left" | {{flagathlete|[[Dag Bjørndalen]]|NOR}} | 1995. | 1999. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksej Kobeljev]]|RUS}} | 1993. | 1998. |- | 95. | align="left" |{{flagathlete|[[Simon Desthieux]]|FRA}} | 2013. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 3 |- |rowspan="2" | 96. | align="left" |{{flagathlete|[[Andreas Birnbacher (biatlonac)|Andreas Birnbacher]]|NJE}} | 2007. | 2013. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 4 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 6 |- | align="left" |{{flagathlete|[[Aleksandar Loginov]]|RUS}} | 2017. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- |rowspan="3" | 98. | align="left" | {{flagathlete|[[Oleksij Ajdarov]]|BJE}} | 1996. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sture Ohlin]]|ŠVE}} | 1958. | 1967. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Julien Robert]]|FRA}} | 2001. | 2007. |- |rowspan="5" | 101. | align="left" | {{flagathlete|[[Tomasz Sikora]]|POL}} | 1995. | 2004. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="5"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dominik Windisch]]|ITA}} | 2019. | 2020. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Michal Šlesingr]]|ČEŠ}} | 2007. | 2015. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Björn Ferry]]|ŠVE}} | 2007. | 2012. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jesper Nelin]]|ŠVE}} | 2021. | 2024. |- |rowspan="8" | 106. | align="left" | {{flagathlete|[[Patrice Bailly-Salins]]|FRA}} | 1995. | 1995. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="8"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="8"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="8"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="8"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Roman Dostál]]|ČEŠ}} | 1995. | 2005. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Henrik Flöjt|Carl-Henrik Flöjt]]|FIN}} | 1974. | 1975. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="6"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sylfest Glimsdal]]|NOR}}| | 1992. | 1998. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Olle Gunneriusson]]|ŠVE}} | 1958. | 1958 . |- | align="left" | {{flagathlete|[[Genadij Kovaljov]]|SSSR|1955}} | 1973. | 1973. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrij Vasiljev]] |SSSR|1980}} | 1986. | 1987. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jürgen Wirth]]|DRNJ}} | 1986. | 1987. |- |rowspan="3" | 114. | align="left" | {{flagathlete|[[Steffen Hoos]]|NJE}} | 1989 | 1994 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Anatolij Ždanovič]]|RUS}} | 1990 | 1992 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dieter Speer]]|DRNJ}} | 1970 | 1973 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- |rowspan="10" | 117. | align="left" | {{flagathlete|[[Raik Dittrich]]|DRNJ}} | 1989. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="10"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="8"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="10"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="10"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="10"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Gundarcev]] |SSSR|1955}} | 1966. | 1969. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Éric Perrot]]|FRA}} | 2024. | 2024. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Fabien Claude]]|FRA}} | 2023. | 2024. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Gilles Marguet]]|FRA}} | 1993. | 2001. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Alexander Os]]|NOR}} | 2009. | 2011. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Paavo Repo]]|FIN}} | 1961. | 1961. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Gottlieb Taschler]]|ITA}} | 1986. | 1991. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Wolfgang Rottmann]]|AUT}} | 2000. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Paavo Puurunen]]|FIN}} | 2001. | 2003. |- |rowspan="20" | 127. | align="left" | {{flagathlete|[[Rune Brattsveen]]|NOR}} | 2012. | 2012. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="20"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="18"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="20"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="20"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="20"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Anton Babikov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Lars Helge Birkeland]]|NOR}} | 2019. | 2019. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Daniel Böhm]]|NJE}} | 2015. | 2015. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Rune Brattsveen]]|NOR}} | 2012. | 2012. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Simon Demetz]]|ITA}} | 1991. | 1991. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Stian Eckhoff]]|NOR}} | 2005. | 2005. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Bernd Hellmich]]|DRNJ}} | 1982. | 1982. |- | align="left" |{{flagathlete|[[Henrik L’Abée-Lund]]|NOR}} | 2013. | 2013. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Meščerjakov]]|SSSR|1955}} | 1963. | 1963. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Pjotr Miloradov]] |SSSR|1980}} | 1983. | 1983. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nasim Muhitov]]|SSSR|1955}} | 1971. | 1971. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sven Nilsson (biatlonac)|Sven Nilsson]]|ŠVE}} | 1958. | 1958. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jevgenij Redkin]]|RUS}} | 1992. | 1992. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Andrej Senkov]]|SSSR|1980}} | 1985. | 1985. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksander Tropnikov]]|ZND}} | 1992. | 1992. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksej Volkov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Maksim Cvetkov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitro Pidrušnji]]|UKR}} | 2017. | 2017. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Lowell Bailey]]|SAD}} | 2017. | 2017. |} <noinclude> [[Kategorija:Šabloni Svjetskih prvenstava u biatlonu]] </noinclude> kt0i4x34mhc2rjubv30smnhl8m1ii8f 3922202 3922194 2026-08-26T17:55:45Z AnToni 2325 3922202 wikitext text/x-wiki U tabeli su prikazani svi dobitnici medalja na svjetskim prvenstvima, koji su osvojili barem jednu zlatnu medalju, zaključno sa Svjetskim prvenstvom 2025. {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 90%" |- style="background-color:#EDEDED;" ! style="width:7%;" | Mjesto ! style="width:26%;" | Ime ! style="width:6%;" | od ! style="width:6%;" | do ! bgcolor=gold style="width:8%;" | Zlato ! bgcolor=gold style="width:8%;" | Zlato<br /><small>pojedinačno</small> ! bgcolor=silver style="width:8%;" | Srebro ! bgcolor="#CC9966" style="width:8%;" | Bronza ! bgcolor="#BCEE68" style="width:8%;" | Ukupno |- | 1. | align="left" |{{flagathlete|[[Johannes Thingnes Bø]]|NOR}} | 2015. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 23 | bgcolor="#F7F6A8" | 12 | bgcolor="#DCE5E5" | 14 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 43 |- | 2. | align="left" |{{flagathlete|[[Ole Einar Bjørndalen]]|NOR}} | 1997. | 2017. | bgcolor="#F7F6A8" | 20 | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#DCE5E5" | 14 | bgcolor="#FFDAB9" | 11 | bgcolor="#E7FAEC" | 45 |- | 3. | align="left" |{{flagathlete|[[Martin Fourcade]]|FRA}} | 2011. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 13 | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#DCE5E5" | 10 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 28 |- | 4. | align="left" |{{flagathlete|[[Tarjei Bø]]|NOR}} | 2011. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 12 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 7 | bgcolor="#FFDAB9" | 9 | bgcolor="#E7FAEC" | 28 |- | 5. | align="left" |{{flagathlete|[[Emil Hegle Svendsen]]|NOR}} | 2007. | 2016. | bgcolor="#F7F6A8" | 12 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 21 |- | 6. | align="left" | {{flagathlete|[[Frank Luck]]|NJE}} | 1989. | 2004. | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 7. | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Tihonov]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 11 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 17 |- | 8. || align="left" | {{flagathlete|[[Ricco Groß]]|NJE}} | 1991. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 9 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 9. || align="left" | {{flagathlete|[[Frank Ullrich]]|DRNJ}} | 1977. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" | 9 | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 14 |- | 10. | align="left" | {{flagathlete|[[Raphaël Poirée]]|FRA}} | 1998. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 8 | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 18 |- | 11. | align="left" | {{flagathlete|[[Sven Fischer]]|NJE}} | 1993. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 12. | align="left" |{{flagathlete|[[Sturla Holm Lægreid]]|NOR}} | 2021. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 14 |- | 13. | align="left" | {{flagathlete|[[Mark Kirchner (biatlonac)|Mark Kirchner]]|NJE}} | 1990. | 1995. | bgcolor="#F7F6A8" | 7 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 14. | align="left" | {{flagathlete|[[Quentin Fillon Maillet]]|FRA}} | 2016. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 9 | bgcolor="#E7FAEC" | 20 |- | 15. | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Melanjin]]|SSSR|1955}} | 1959. | 1964. | bgcolor="#F7F6A8" | 6 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 16. | align="left" | {{flagathlete|[[Halvard Hanevold]]|NOR}} | 1995. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 7 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 16 |- | 17. || align="left" |{{flagathlete|[[Arnd Peiffer]]|NJE}} | 2009. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 6 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 17 |- | 18. || align="left" | {{flagathlete|[[Frank-Peter Roetsch]]|DRNJ}} | 1983. | 1989. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 19. || align="left" | {{flagathlete|[[Jurij Kaškarov]]|SSSR|1980}} | 1983 | 1991. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 20. | align="left" | {{flagathlete|[[Émilien Jacquelin]]|FRA}} | 2016. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 21. | align="left" | {{flagathlete|[[Wilfried Pallhuber]]|ITA}} | 1990. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 5 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 22. | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Dračov]]|BJE}} | 1994. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- | 23. || align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]]|BJE}} | 1987. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 24. | align="left" | {{flagathlete|[[Heikki Ikola]]|FIN}} | 1974. | 1981. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 25. | align="left" |{{flagathlete|[[Simon Schempp]]|NJE}} | 2010 || 2017 | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 26. | align="left" | {{flagathlete|[[Valerij Medvedcev]]|RUS}} | 1986. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 27. | align="left" | {{flagathlete|[[Rinat Safin]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1973. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 28. | align="left" | {{flagathlete|[[Viktor Mamatov]]|SSSR|1955}} | 1967. | 1971. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 29. | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Kruglov (junior)|Nikolaj Kruglov jr.]]|SSSR|1955}} | 2005. | 2008. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 30. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Buligin]]|SSSR|1980}} | 1983. | 1989. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 31. | align="left" | {{flagathlete|[[Olav Jordet]]|NOR}} | 1962. | 1967. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 32. | align="left" | {{flagathlete|[[Andreas Zingerle]]|ITA}} | 1986. | 1994. | bgcolor="#F7F6A8" | 4 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 33. | align="left" | {{flagathlete|[[Eirik Kvalfoss]]|NOR}} | 1982. | 1991. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 13 |- | 34. | align="left" | {{flagathlete|[[Pavel Rostovcev]]|RUS}} | 1999. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 35. | align="left" | {{flagathlete|[[Viktor Majgurov]]|RUS}} | 1996. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 36. | align="left" | {{flagathlete|[[Matthias Jacob]]|DRNJ}} | 1981. | 1987. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 37. | align="left" | {{flagathlete|[[Michael Greis]]|NJE}} | 2004. | 2012. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 6 | bgcolor="#E7FAEC" | 12 |- | 38. | align="left" | {{flagathlete|[[Vetle Sjåstad Christiansen]]|NOR}} | 2019. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 39. | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Kruglov]]|SSSR|1955}} | 1974. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 8 |- | 40. | align="left" | {{flagathlete|[[Maksim Čudov]]|RUS}} | 2007. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 41. | align="left" | {{flagathlete|[[Oleg Rišenkov]]|BJE}} | 1995. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 10 |- | 42. | align="left" | {{flagathlete|[[Vadim Sašurin]]|BJE}} | 1995. | 2001. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 43. | align="left" | {{flagathlete|[[Valentin Pšenjicin]] |SSSR|1955}} | 1958. | 1963. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 44. | align="left" | {{flagathlete|[[Jon Istad]]|NOR}} | 1962. | 1969. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 45. | align="left" | {{flagathlete|[[Éric Perrot]]|FRA}} | 2024. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- |rowspan="2"| 46. | align="left" | {{flagathlete|[[Eberhard Rösch]]|DRNJ}} | 1978. | 1981. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 3 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 5 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Ušakov (biatlonac)|Aleksandar Ušakov]]|SSSR|1955}} | 1970. | 1977. |- | 48. | align="left" | {{flagathlete|[[Juhani Suutarinen]]|FIN}} | 1974. | 1975. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 4 |- | 49. | align="left" | {{flagathlete|[[Klaus Siebert]]|DRNJ}} | 1975. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 50. | align="left" | {{flagathlete|[[Pieralberto Carrara]]|ITA}} | 1990. | 1997. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 51. | align="left" |{{flagathlete|[[Ivan Čerezov]]|Rusija}} | 2005. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 4 |- | 52. | align="left" | {{flagathlete|[[Pjotr Ivaška]]|BJE}} | 1996. | 1999. | bgcolor="#F7F6A8" | 3 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 3 |- | 53. || align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Čepikov]] |RUS}} | 1989. | 2006. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 9 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 14 |- | 54. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] |RUS}} | 1991. | 1997 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 5 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 55. | align="left" | {{flagathlete|[[Ragnar Tveiten]]|NOR}} | 1966. | 1973. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 56. | align="left" | {{flagathlete|[[André Sehmisch]]|DRNJ}} | 1985. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 4 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 57. | align="left" | {{flagathlete|[[Sebastian Samuelsson]]|ŠVE}} | 2019. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 7 | bgcolor="#E7FAEC" | 11 |- | 58. | align="left" | {{flagathlete|[[Frode Andresen]]|NOR}} | 1995. | 2007. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 5 | bgcolor="#E7FAEC" | 9 |- | 59. | align="left" | {{flagathlete|[[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]|NJE}} | 1981. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 60. | align="left" | {{flagathlete|[[Martin Ponsiluoma]]|ŠVE}} | 2021. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- |rowspan="3"| 61. | align="left" | {{flagathlete|[[Egil Gjelland]]|NOR}} | 1997. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 6 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Peter Sendel]]|NJE}} | 1994. | 2003. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Erik Lesser]]|NJE}} | 2013. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- | 64. | align="left" | {{flagathlete|[[Vincent Defrasne]]|FRA}} | 2001. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 65. | align="left" |{{flagathlete|[[Jakov Fak]]|SLO}} | 2009. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#DCE5E5" | 1 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- |rowspan="4"| 66. | align="left" | {{flagathlete|[[Kalevi Huuskonen]]|FIN}} | 1961. | 1962. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Adolf Wiklund (biatlonac)|Adolf Wiklund]]|ŠVE}} | 1958. | 1959. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Mathias Jung (biatlonac)|Mathias Jung]]|DRNJ}} | 1981. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Ivar Nordkild]]|NOR}} | 1964. | 1972. |- | 71. || align="left" | {{flagathlete|[[Johann Passler]]|ITA}} | 1986. | 1993. | bgcolor="#F7F6A8" | 2 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 0 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 4 |- |rowspan="4" | 72. | align="left" | {{flagathlete|[[Birk Anders]]|DRNJ}} | 1989. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Manfred Beer]]|DRNJ}} | 1977. | 1979. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitri Jarošenko]]|RUS}} | 2007. | 2008. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]]|ITA}} | 1991. | 1996. |- |rowspan="4" | 76. | align="left" | {{flagathlete|[[Endre Strømsheim]]|NOR}} | 2025. | 2025. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 2 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="1"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jurij Kolmakov]]|SSSR|1955}} | 1973. | 1974. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Algimantas Šalna]]|SSSR|1980}} | 1983. | 1985. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Ola Wærhaug]]|NOR}} | 1964. | 1967. |- |rowspan="2" |80. | align="left" | {{flagathlete|[[Sergej Roškov]]|RUS}} | 1996. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 5 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 7 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jon Åge Tyldum]]|NOR}} | 1991. | 1997. |- | 82. | align="left" | {{flagathlete|[[Antti Tyrväinen (biatlonac)|Antti Tyrväinen]]|FIN}} | 1961. | 1965. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 83. || align="left" |{{flagathlete|[[Lars Berger]]|NOR}} | 2004. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 4 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 84. || align="left" |{{flagathlete|[[Simon Fourcade]]|FRA}} | 2009. | 2015. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 3 | bgcolor="#E7FAEC" | 7 |- | 85. || align="left" | {{flagathlete|[[Benedikt Doll]]|NJE}} | 2016. | 2024. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 6 |- | 86. || align="left" | {{flagathlete|[[Odd Lirhus]]|NOR}} | 1978. | 1983. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 3 | bgcolor="#FFDAB9" | 1 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- |rowspan="4" | 87. | align="left" | {{flagathlete|[[Simo Halonen]]|FIN}} | 1974. | 1979. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 3 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksandar Jelizarov]]|SSSR|1955}} | 1975. | 1977. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Puzanov]]|SSSR|1955}} | 1962. | 1967. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitrij Sokolov]]|SSSR|1955}} | 1958. | 1961. |- | rowspan="2" | 91. || align="left" |{{flagathlete|[[Anton Šipuljin]]|RUS}} | 2004. | 2009. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 3 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 6 |- | align="left" |{{flagathlete|[[Ondřej Moravec]]|ČEŠ}} | 2013. | 2020. |- | 93. | align="left" | {{flagathlete|[[Carl Johan Bergman]]|ŠVE}} | 2007. | 2011. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | 94. | align="left" |{{flagathlete|[[Dominik Landertinger]]|AUT}} | 2009. | 2020. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 2 | bgcolor="#E7FAEC" | 5 |- | rowspan="2" | 95. | align="left" | {{flagathlete|[[Dag Bjørndalen]]|NOR}} | 1995. | 1999. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 2 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksej Kobeljev]]|RUS}} | 1993. | 1998. |- | 97. | align="left" |{{flagathlete|[[Simon Desthieux]]|FRA}} | 2013. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" | 2 | bgcolor="#FFDAB9" | 0 | bgcolor="#E7FAEC" | 3 |- |rowspan="2" | 98. | align="left" |{{flagathlete|[[Andreas Birnbacher (biatlonac)|Andreas Birnbacher]]|NJE}} | 2007. | 2013. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" | 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="2"| 4 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="2"| 6 |- | align="left" |{{flagathlete|[[Aleksandar Loginov]]|RUS}} | 2017. | 2021. | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- |rowspan="4" | 100. | align="left" | {{flagathlete|[[Oleksij Ajdarov]]|BJE}} | 1996. | 2003. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="4"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="4"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="4"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="4"| 4 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sture Ohlin]]|ŠVE}} | 1958. | 1967. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Julien Robert]]|FRA}} | 2001. | 2007. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Björn Ferry]]|ŠVE}} | 2007. | 2012. |- |rowspan="5" | 104. | align="left" | {{flagathlete|[[Tomasz Sikora]]|POL}} | 1995. | 2004. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="5"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="5"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dominik Windisch]]|ITA}} | 2019. | 2020. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Michal Šlesingr]]|ČEŠ}} | 2007. | 2015. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jesper Nelin]]|ŠVE}} | 2021. | 2024. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Fabien Claude]]|FRA}} | 2023. | 2025. |- |rowspan="8" | 109. | align="left" | {{flagathlete|[[Patrice Bailly-Salins]]|FRA}} | 1995. | 1995. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="8"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="8"| 1 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="8"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="8"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Roman Dostál]]|ČEŠ}} | 1995. | 2005. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Henrik Flöjt|Carl-Henrik Flöjt]]|FIN}} | 1974. | 1975. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="6"| 0 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sylfest Glimsdal]]|NOR}}| | 1992. | 1998. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Olle Gunneriusson]]|ŠVE}} | 1958. | 1958 . |- | align="left" | {{flagathlete|[[Genadij Kovaljov]]|SSSR|1955}} | 1973. | 1973. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitrij Vasiljev (biatlonac)|Dmitrij Vasiljev]] |SSSR|1980}} | 1986. | 1987. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jürgen Wirth]]|DRNJ}} | 1986. | 1987. |- |rowspan="3" | 117. | align="left" | {{flagathlete|[[Steffen Hoos]]|NJE}} | 1989 | 1994 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="3"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="3"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="3"| 2 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="3"| 3 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Anatolij Ždanovič]]|RUS}} | 1990 | 1992 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dieter Speer]]|DRNJ}} | 1970 | 1973 | bgcolor="#F7F6A8" | 1 |- |rowspan="9" | 120. | align="left" | {{flagathlete|[[Raik Dittrich]]|DRNJ}} | 1989. | 1990. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="9"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="7"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="9"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="9"| 1 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="9"| 2 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Vladimir Gundarcev]] |SSSR|1955}} | 1966. | 1969. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Fabien Claude]]|FRA}} | 2023. | 2024. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Gilles Marguet]]|FRA}} | 1993. | 2001. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Alexander Os]]|NOR}} | 2009. | 2011. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Paavo Repo]]|FIN}} | 1961. | 1961. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Gottlieb Taschler]]|ITA}} | 1986. | 1991. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Wolfgang Rottmann]]|AUT}} | 2000. | 2005. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Paavo Puurunen]]|FIN}} | 2001. | 2003. |- |rowspan="21" | 129. | align="left" | {{flagathlete|[[Rune Brattsveen]]|NOR}} | 2012. | 2012. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="21"| 1 | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="19"| 0 | bgcolor="#DCE5E5" rowspan="21"| 0 | bgcolor="#FFDAB9" rowspan="21"| 0 | bgcolor="#E7FAEC" rowspan="21"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Anton Babikov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Lars Helge Birkeland]]|NOR}} | 2019. | 2019. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Daniel Böhm]]|NJE}} | 2015. | 2015. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Rune Brattsveen]]|NOR}} | 2012. | 2012. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Simon Demetz]]|ITA}} | 1991. | 1991. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Stian Eckhoff]]|NOR}} | 2005. | 2005. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Bernd Hellmich]]|DRNJ}} | 1982. | 1982. |- | align="left" |{{flagathlete|[[Henrik L’Abée-Lund]]|NOR}} | 2013. | 2013. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nikolaj Meščerjakov]]|SSSR|1955}} | 1963. | 1963. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Pjotr Miloradov]] |SSSR|1980}} | 1983. | 1983. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Nasim Muhitov]]|SSSR|1955}} | 1971. | 1971. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Sven Nilsson (biatlonac)|Sven Nilsson]]|ŠVE}} | 1958. | 1958. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Viktor Brandt]]|ŠVE}} | 2024. | 2024. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Jevgenij Redkin]]|RUS}} | 1992. | 1992. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Andrej Senkov]]|SSSR|1980}} | 1985. | 1985. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksander Tropnjikov]]|ZND}} | 1992. | 1992. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Aleksej Volkov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Maksim Cvetkov]]|RUS}} | 2017. | 2017. |- | align="left" | {{flagathlete|[[Dmitro Pidrušnji]]|UKR}} | 2017. | 2017. | bgcolor="#F7F6A8" rowspan="2"| 1 |- | align="left" | {{flagathlete|[[Lowell Bailey]]|SAD}} | 2017. | 2017. |} <noinclude> [[Kategorija:Šabloni Svjetskih prvenstava u biatlonu]] </noinclude> 9nupewwqn4e1r33zapepypbhrtwrsuj 0 411993 3922207 3430246 2026-08-26T18:21:51Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922207 wikitext text/x-wiki '''Duge i kratke skale''' ili '''dugi i kratki srazmjeri''' su dva, od nekoliko, velikih sistema imenovanja brojeva za cijeli [[dekadni sistem brojeva]], a koje koriste iste riječi sa različitim značenjima: ; Duga skala:Svaki novi termin koji označava veći broj od ''[[milion]]a'' je milion puta veći u odnosu na prethodni. Prema tome, redovi veličine broja '''bilion''' znače ''milion miliona'' (1.000.000²), redovi veličine broja '''trilion''' znače ''milion biliona'' (1.000.000³) i tako dalje.<ref name = "Guitel1"/><ref name = "Guitel2" /> ;Kratka skala: Svaki novi termin veći od ''milion'' je hiljadu puta veći u odnosu na prethodn termin. Tako ''[[milijarda]]'' znači ''hiljadu miliona'' (10⁹), red veličine brojeva ''[[bilion]]a'' znači ''hiljadu milijardi'' (10¹²) itd.<ref name="Guitel1"/><ref name="Guitel2"/> Za cijele brojeve manje od hiljadu miliona (10⁹) dvije skale su identične. Od hiljadu miliona naviše (≥10⁹) dvije skale se razilaze, koristeći iste riječi za različite brojeve, što može dovesti do nesporazuma. Duga skala se trenutno koristi u većini zemalja [[Evropa|kontinentalne Evrope]], te većini zemalja frankofonog ([[francuski jezik|francuskog]]), hispanofonog ([[španski jezik|šanskog]]) i luzofonih ([[portugalski jezik|portugalskog]], osim [[Brazil]]a) govornog područja. Kratkom skala se sada koristi većini [[engleski jezik|engleskog govornog područja]] i [[arapski jezik|zemljama arapskog govornog područja]], u [[Brazil]]u i nekoliko drugih zemalja. Imena broj su pružene na jeziku zemlje, ali su slične svuda zbog zajedničke [[etimologija|etimologije]] (npr. ''milijarda'' je ''milijarde'' na španskom). Neki jezici, posebno u [[azija|Istočne]] i [[Azija|Južne Azije]], imaju veliki broj imenovanja sistema koji se razlikuju i od duge i kratke skale, naprimjer [[indijski brojni sistem]] <ref name="Guitel1"> {{Cite book |last= Guitel |first= Geneviève |authorlink= Geneviève Guitel |title= Histoire comparée des numérations écrites |publisher= [[Groupe Flammarion|Flammarion]] |year= 1975 |location= Paris |pages= 51–52 |language= French |isbn= 978-2-08-211104-1}} </ref><ref name="Guitel2"> {{Cite book |last= Guitel |first= Geneviève |authorlink= Geneviève Guitel |title= Histoire comparée des numérations écrites |publisher= Flammarion |year= 1975 |location= Paris |pages= 566–574 |chapter= "Les grands nombres en numération parlée (État actuel de la question)", ''i.e. "The large numbers in oral numeration (Present state of the question)"'' |language= French |isbn= 978-2-08-211104-1}} </ref><ref>{{Cite book |last= Fowler |first= H. W. |authorlink= Henry Watson Fowler |coauthors= |title= A Dictionary of Modern English Usage |publisher= [[Oxford University Press]] |year= 1926 |location= Great Britain |pages= 52–53 <!-- on the actual book it is this page, on the google book it is page 169 --> |url= https://books.google.com/?id=hrtIDakUpA4C&pg=PT169&dq=billion |doi= |id= |isbn= 978-0-19-860506-5}} </ref><ref>{{cite book |url= https://books.google.com/ngrams/graph?content=billion%2Cthousand+million%2Cmilliard&year_start=1808&year_end=1967&corpus=18&smoothing=3&share= |title= British-English usage of 'Billion vs Thousand million vs Milliard' |last= |first= |date= |website= Google Books ngram viewer |publisher= [[Google]] Inc |access-date=26. 4. 2014 }}</ref><ref name="haroldwilson"> {{cite web |title= "BILLION" (DEFINITION) — HC Deb 20 December 1974 vol 883 cc711W–712W |work= Hansard Written Answers |publisher= [[Hansard]] |date= 20. 12. 1972 |url= http://hansard.millbanksystems.com/written_answers/1974/dec/20/billion-definition#S5CV0883P0_19741220_CWA_439 |access-date=2. 4. 2009}} </ref><ref name="odonnell"> {{Cite news |last= O'Donnell |first= Frank |coauthors= |title= Britain's £1 trillion debt mountain — How many zeros is that? |newspaper= [[The Scotsman]] |location= |pages= |publisher= |date= 30. 7. 2004 |url= http://news.scotsman.com/latestnews/Britains-1-trillion-debt-mountain.2550147.jp |access-date= 31. 1. 2008}} </ref><ref name="blastland"> {{Cite news |publisher= [[BBC]] |title= BBC News: Who wants to be a trillionaire? |date= 7. 5. 2007 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/more_or_less/6625545.stm |access-date= 11. 5. 2010 }}</ref><ref name="comrie">{{Cite mailing list |last= Comrie |first= Bernard |authorlink= Bernard Comrie |title= billion:summary |mailinglist= Linguist List |date= 24. 3. 1996 |url= http://www.linguistlist.org/issues/7/7-451.html |access-date= 24. 7. 2011 |archivedate= 5. 8. 2011 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20110805180145/http://linguistlist.org/issues/7/7-451.html }}</ref><ref name="oxford">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Oxford Dictionaries: How many is a billion? |work= |publisher= Oxford University Press |date= |url= http://oxforddictionaries.com/page/howmanybillion?view=uk |doi= |access-date= 24. 7. 2011 }}{{Mrtav link}}</ref><ref name="oxford2">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Oxford Dictionaries: Billion |work= |publisher= Oxford University Press |date= |url= http://oxforddictionaries.com/definition/billion |doi= |access-date= 24. 7. 2011 |archive-date= 11. 8. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110811080212/http://oxforddictionaries.com/definition/billion |url-status= dead }}</ref><ref> {{Cite book |last= Nielsen |first= Ron |coauthors= |title= The Little Green Handbook |publisher= [[Macmillan Publishers]] |series= |volume= |edition= |year= 2006 |location= |page= [https://archive.org/details/littlegreenhandb00ronn/page/290 290] |url= https://archive.org/details/littlegreenhandb00ronn/page/290 |doi= |id= |isbn= 978-0-312-42581-4 |mr= |zbl= |jfm= }}</ref> Uz manje razlike, britanska i američka upotreba skala je identične. Prva zabilježena upotreba termina ''kratak skala'' (''échelle courte'' i ''échelle longue'') bila je ona koju je prikazala francuska matematičarka [[Geneviève Guitel]] u [[1975]].<ref name="Guitel1" /><ref name="Guitel2" /> ==Poređenje== Iznad hiljadu miliona (≥10⁹), upotrebljavaju se ista imena koja se odnose na brojeve koji se razlikuju za faktor cijelih brojeva snage 1.000. Svaka skala ima logično objašnjenje upotreba svakog takvog og numeričkog imena i vrijednosti unutar te skale. Logika kratke skale se temelji na faktoru hiljadu, a duge skale na faktoru milion. U obje skale, prefiks [[bi-]] se odnosi na ''2'' i [[tri-]] se odnosi na ''3'', itd, ali samo u dugoj skali ne prefiksi iznad milion ukazuju na stvarnu potenciju ili [[stepenovanje|eksponent]] (1.000.000). U kratkoj skali, prefiksi imaju po jedan eksponent manje (1.000). Odnosi između veličine dva brojna odnosa i odgovarajućih imena mogu se prikazati kao: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="text-align:left;" ! rowspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;Veličina<br>([[naučno obilježavanje]])&nbsp; ! colspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;[[Metrički prefiks]]&nbsp; ! rowspan=2 style="width:20%; text-align:center;"|&nbsp;Veličina <br>([[pozicijsko obilježavanje]])&nbsp; ! colspan=1 |&nbsp;Kratka&nbsp;skala&nbsp; ! colspan=2 |&nbsp;Duga skala&nbsp; |- ! style="text-align:center; width:5%;"|Prefiks ! style="text-align:center; width:5%;"|Simbol ! style="text-align:center; width:20%;"|Ime ! style="text-align:center; width:21%;"|Ime ! style="text-align:center; width:14%;"|Alternativno ime |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10⁰&nbsp; | style="text-align:center;"| &nbsp; | style="text-align:center;"| &nbsp; | style="text-align:right;"| 1&nbsp; | Jedan | Jedan | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10¹&nbsp; | style="text-align:center;"| Deka&nbsp; | style="text-align:center;"| D ili da&nbsp; | style="text-align:right;"| 10&nbsp; | Deset | Deset | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10²&nbsp; | style="text-align:center;"| Hekto&nbsp; | style="text-align:center;"| h&nbsp; | style="text-align:right;"| 100&nbsp; | Stotina | Stotina | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10³&nbsp; | style="text-align:center;"| Kilo&nbsp; | style="text-align:center;"| k&nbsp; | style="text-align:right;"| 1.000&nbsp; | Hiljada | Hiljada | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10⁶&nbsp; | style="text-align:center;"| Mega&nbsp; | style="text-align:center;"| M&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000&nbsp; | Milion | Milion | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10⁹&nbsp; | style="text-align:center;"| Giga&nbsp; | style="text-align:center;"| G&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000&nbsp; | Bilion | Hiljadu&nbsp;miliona | Miliarda |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10¹²&nbsp; | style="text-align:center;"| Tera&nbsp; | style="text-align:center;"| T&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000.000&nbsp; | Trilion | Bilion | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10¹⁵&nbsp; | style="text-align:center;"| Peta&nbsp; | style="text-align:center;"| P&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000.000.000&nbsp; | Kvadrilion | Hiljadu biliona | Biliarda |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10¹⁸&nbsp; | style="text-align:center;"| Egza&nbsp; | style="text-align:center;"| E&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000.000.000.000&nbsp; | Kvintilion | Trilion | |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10²¹&nbsp; | style="text-align:center;"| Zeta&nbsp; | style="text-align:center;"| Z&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000.000.000.000.000&nbsp; | Sekstilion | Hiljadu triliona | Triliarda |- | style="text-align:center;"|&nbsp;10²⁴&nbsp; | style="text-align:center;"| jota&nbsp; | style="text-align:center;"| Y&nbsp; | style="text-align:right;"| 1,000.000.000.000.000.000.000.000&nbsp; | Septilion | Kvadrilion | |- | style="text-align:center;"|&nbsp; I tako dalje &nbsp; | style="text-align:center;"| &nbsp; | style="text-align:center;"| &nbsp; | style="text-align:right;"| &nbsp; | colspan=1 style="text-align:center;" | Slijede imena reda veličine:<br> puta 1.000 || colspan=2 style="text-align:center;" | Slijede imena reda veličine:<br>puta 1,000.000 |} Odnosi između veličine dva brojna odnosa i odgovarajućih imena mogu se prikazati kao: {| class="wikitable" style="width:100%;" |- style="text-align:left;" ! rowspan=3 style="width:30%;"|&nbsp;Ime&nbsp; ! colspan=4|&nbsp;Kratka skala&nbsp; ! colspan=4|&nbsp;Duga skala&nbsp; |- ! rowspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;Veličina <br>(naučno obilježavanje&nbsp; ! colspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;Metrički prefiks ! rowspan=2 style="width:15%; text-align:center;"|&nbsp;Logika&nbsp; ! rowspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;Veličina<br>(naučno obilježavanje)&nbsp; ! colspan=2 style="width:10%; text-align:center;"|&nbsp;Metrički prefiks ! rowspan=2 style="width:15%; text-align:center;"|&nbsp;Logika&nbsp; |- ! style="width:5%; text-align:center;"|&nbsp;Prefiks ! style="width:5%; text-align:center;"|&nbsp;Simbol ! style="width:5%; text-align:center;"|&nbsp;Prefiks ! style="width:5%; text-align:center;"|&nbsp;Simbol |- | Million|| style="text-align:center;"|10⁶ || style="text-align:center;"|Mega|| style="text-align:center;"|M|| style="text-align:center;"| &nbsp;1,000×1,000^'''1'''&nbsp; || style="text-align:center;"|10⁶ || style="text-align:center;"|Mega|| style="text-align:center;"|M|| style="text-align:center;"| &nbsp;1,000,000^'''1'''&nbsp; |- | Bilion|| style="text-align:center;"|10⁹ || style="text-align:center;"|Giga|| style="text-align:center;"|G|| style="text-align:center;"| &nbsp;1.000×1.000^'''2'''&nbsp; || style="text-align:center;"|10¹² || style="text-align:center;"|Tera|| style="text-align:center;"|T|| style="text-align:center;"| &nbsp;1,000.000^'''2'''&nbsp; |- | Trilion|| style="text-align:center;"|10¹² || style="text-align:center;"|Tera|| style="text-align:center;"|T|| style="text-align:center;"| &nbsp;1,000×1,000^'''3'''&nbsp;|| style="text-align:center;"|10¹⁸ || style="text-align:center;"|Egza|| style="text-align:center;"|E|| style="text-align:center;"| &nbsp;1,000.000^'''3'''&nbsp; |- | Kvadrilion|| style="text-align:center;"|10¹⁵ || style="text-align:center;"|Peta|| style="text-align:center;"|P|| style="text-align:center;"| &nbsp;1.000×1.000^'''4'''&nbsp; || style="text-align:center;"|10²⁴|| style="text-align:center;"|jota||style="text-align:center;"|Y|| style="text-align:center;"|&nbsp;1,000.000^'''4'''&nbsp; |- valign="top" |I tako dalje || colspan=4 style="text-align:center;" | Slijede redovi uvećanja:<br>puta 1.000|| colspan=4 style="text-align:center;" |Slijede redovi uvećanja:<br>puta 1,000.000 |} Korijen ''mil'' u '' milion'' ne odnosi se na broj ''1''. Riječ, ''milion'', proizlazi iz starog francuskog ''milion'', iz ranijeg staroitalijanskog, ''milione'', intenziviranja latinske riječi ''mille'' = hiljadu. Tako je ''milion'' ''veliki hiljada'', koliko i ''[[veliki bruto]]'' – tuce bruto ili 12 × 144 = 1.728.<ref name="Smith"> {{Cite book |last= Smith |first= David Eugene |authorlink= David Eugene Smith |coauthors= |title= History of Mathematics |publisher= Courier Dover Publications |series= |volume= II |edition= |orig-year= first published 1925 |date= 1953 |location= |pages= 84–86 |url= https://books.google.com/?id=uTytJGnTf1kC&pg=PA84 |doi= |id= |isbn= 978-0-486-20430-7 |mr= |zbl= |jfm= }}</ref> Riječ ''miliarda'' ili u prevodu na mnoge evropske jezike je za 10⁹. Međutim nepoznata je u američkoj varijanti koja upotrebljava ''billion'', dok se u britanskom engleskoj varijanti preferira ''hiljadu miliona'' prije sadašnjeg ''bilion''. Finansijski termin , ''jarda'', koji je izveden iz ''miliarda'', upotrebljava se na finansijskim tržištima, za razliku od termina '' milijarda'', što se međunarodno nedvosmisleno i fonetski razlikuje od '' milion''. Isto tako, mnoge zemlje duge skale koriste riječ ''biliarda'' (ili slično) za hiljadu milijardi duge skale (10¹⁵), a ''triliarda'' (ili slično) za trilion duge skale (10²¹) itd.<ref name="wortschatz_milliarde">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Wortschatz-Lexikon: Milliarde |work= |publisher= Universität Leipzig: Wortschatz-Lexikon |language= German |date= |url= http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Milliarde |doi= |access-date=19. 8. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110927052529/http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Milliarde |archive-date=27. 9. 2011 |url-status= dead }}</ref><ref name="wortschatz_billion">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Wortschatz-Lexikon: Billion |work= |publisher= Universität Leipzig: Wortschatz-Lexikon |language= German |date= |url= http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Billion |doi= |access-date=19. 8. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110807144431/http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Billion |archive-date=7. 8. 2011 |url-status= dead }}</ref><ref name="wortschatz_billiarde">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Wortschatz-Lexikon: Billiarde |work= |publisher= Universität Leipzig: Wortschatz-Lexikon |language= German |date= |url= http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Billiarde |doi= |access-date= 28. 7. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110927052446/http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Billiarde |archive-date=27. 9. 2011 |url-status= dead }}</ref><ref name="wortschatz_trilliarde">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Wortschatz-Lexikon: Trilliarde |work= |publisher= Universität Leipzig: Wortschatz-Lexikon |language= German |date= |url= http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Trilliarde |doi= |access-date= 28. 7. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110927052502/http://wortschatz.uni-leipzig.de/cgi-bin/wort_www.exe?site=1&Wort=Trilliarde |archive-date=27. 9. 2011 |url-status= dead }}</ref><ref name="it_gov">{{cite web |last= |first= |authorlink= |coauthors= |title= Direttiva CEE / CEEA / CE 1994 n. 55, p.12 |format= |language= Italian |work= |publisher= Italian Government |date= 21. 11. 1994 |url= http://www.frareg.com/news/legislazione/ambiente/direttiva_1994_55_CE.pdf |doi= |access-date= 24. 7. 2011 |archive-date= 18. 5. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20110518122444/http://www.frareg.com/news/legislazione/ambiente/direttiva_1994_55_CE.pdf |url-status= dead }}</ref> ==Također pogledajte== *[[Međunarodni sistem jedinica]] ==Reference== {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== {{commons|Long and short scales}} * [http://www.bbc.co.uk/news/magazine-15478580 BBC News article: "Is trillion the new billion?"] {{DEFAULTSORT:Long And Short Scales}} [[Kategorija:Brojevi]] [[Kategorija:Brojčani sistemi]] htdudgq87iww493cl0plhbvgmutu9an 0 421652 3922240 3883367 2026-08-27T10:39:57Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922240 wikitext text/x-wiki {{Infokutija singl | ime = It's a Hard Life | omot = | opis = | ime_muzičara_genitiv= [[Queen]]a | album = [[The Works (Queen)|The Works]] | A-strana = | B-strana = | izdat = [[16. juli]] [[1984]]. ([[UK]]) | format = 7"/12" [[gramofonska ploča|vinil]] | snimljen = januar [[1984]]. | žanr = [[Hard rock]]<br /> glam rock<br />art rock<br />Progressive rock | dužina = 4:08 (verzija sa albuma)<br />5:05 (12" produžena verzija) | izdavač = [[EMI]]<br />[[Capitol Rekords|Capitol]] | pisac = [[Freddie Mercury]] | producent = ''[[Queen]]''<br />Reinhold Mack | certifikacija = | zadnji_singl = "[[I Want to Break Free]]"<br />([[1984]]) | ovaj_singl = "'''It's a Hard Life'''"<br />([[1984]]) | sljedeći_singl = "[[Hammer to Fall]]"<br />([[1984]]) }} "'''It's a Hard Life'''" je pjesma britanske [[rock]] grupe ''[[Queen]]''. Tekst za pjesmu je napisao [[Freddie Mercury]]. Našla se njihovom 11. studijskom albumu ''[[The Works (Queen)|The Works]]'' iz 1984. godine, kao treći singl. Na [[UK|britanskoj]] top-listi singlova, pjesma je dostigla 6. mjesto dok je na [[Irska|irskoj]] listi zauzela 2. a na [[Holandija|holandskoj]] 20. mjesto. == Kompozicija == Uvodni tekst i melodija pjesme se zasnivaju na liniji "Ridi, Pagliaccio, sul tuo amore infranto!", iz "Vesti la giubba", arije iz [[Ruggero Leoncavallo]]ve [[Opera|opera]] [[Pagliacci]]. Muzički gledano, pjesma oživljava osećaj iz njihove pjesme "[[Play the Game]]",<ref>"Queen's Greatest Videos". Episode 1/1. 1999. 30 minutes in. Channel 4. Missing or empty |series= (help)</ref> uz Merkuryjevo sviranje klavira i tehniku slojevitih harmonija, karakteristično za grupu Queen. == Članovi == * [[Freddie Mercury]] – glavni i bek vokali, [[klavir]] * [[Brian May]] – [[Električna gitara|električna gitara]], bek vokali * [[Roger Taylor]] – [[bubnjevi]], bek vokali * [[John Deacon]] – [[bas-gitara]] == Top-lista == {| class="wikitable sortable" border="1" |- ! Top-lista (1984) ! Najbolji<br/>plasman |- |UK |align=center|6. |- |Australija<ref>Australian Chart Book, St Ives, N.S.W</ref> |align=center|65. |- |Njemačka |align=center|26. |- |Holandija |align=center|65. |- |Novi Zeland |align=center|30. |- |Irska<ref name = "Irish charts">[http://www.irishcharts.ie/search/placement Irish charts search] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107043329/http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=7. 11. 2015 }}. irishcharts.ie. Pristupljeno 23. 7. 2013. U kutiji ispod ''Search by Song Title'', upišite ''It's a Hard Life''. Zatim kliknite na ''search''. Pristupljeno 23. 7. 2013.</ref> |align=center|2. |} == Reference == {{refspisak}} {{Singlovi Queena}} [[Kategorija:Queen]] [[Kategorija:Pjesme grupe "Queen"]] [[Kategorija:Singlovi iz 1984.]] 2t0eve1xn1q7cfbnkiauzy783h2af7j 0 425056 3922205 3917241 2026-08-26T18:10:48Z AnToni 2325 3922205 wikitext text/x-wiki {{Infokutija Svjetski kup (zimski sportovi) | takmičenje = Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994. | takmičenje1 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|20 km]] | pobjednik1 = {{m}} {{flagathlete|[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]]|RUS}} | takmičenje2 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|15 km]] | pobjednik2 = {{ž}} {{flagathlete|[[Myriam Bédard]]|KAN}} | takmičenje3 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]] | pobjednik3 = {{m}} {{flagathlete|[[Sergej Čepikov]]|RUS}} | takmičenje4 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|7,5 km]] | pobjednik4 = {{ž}} {{flagathlete|[[Myriam Bédard]]|KAN}} | takmičenje5 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|Štafeta (m)]] | pobjednik5 = {{m}} {{ZID|NJE}}<br/>[[Ricco Groß]]<br>[[Frank Luck]]<br>[[Mark Kirchner]]<br>[[Sven Fischer]] | takmičenje6 = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|Štafeta (ž)]] | pobjednik6 = {{ž}} {{ZID|RUS}}<br/>[[Nadežda Talanova]]<br>[[Natalija Snjitina]]<br>[[Luiza Noskova]]<br>[[Anfisa Rezcova]] <!-- ** Takmičenje ** --> | mjesto = | pojedinačna_takmičenja = {{m}} 2 {{ž}} 2 | timska_takmičenja = {{m}} 1 {{ž}} 1 | otkazana_takmičenja = | zaustavljena_takmičenja = <!-- ** Učesnici ** --> | države = 32 | sportisti = {{m}}{{ž}} 193 <!-- ** ** --> | posljednja = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]] | sljedeća = [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]] }} {{Biatlon na ZOI 1994.}} {{Glavni|Zimske olimpijske igre 1994.}} Takmičenja u '''biatlonu na [[Zimske olimpijske igre 1994.|Zimskim olimpijskim igrama 1994]]''' sastojala su se od tri [[biatlon]]ske discipline. Održane su na [[Birkebeineren Ski Stadium]]u u [[Lillehammer]]u. Takmičenje je počelo 18. februara i završilo 26. februara 1994.<ref name=Biathlon>{{cite web | title = Lillehammer 1994 Official Report - Volume 4 | url = http://library.la84.org/6oic/OfficialReports/1994/E_BOOK4.PDF | publisher = LA84 Foundation | work = Lillehammer Olympic Organizing Committee | year = 1994 | access-date=1. 12. 2016}}</ref> Takmičenja su održana u muškoj konkurenciji u tri discipline: [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|pojedinačno 20 km]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|muškoj štafeti 4 × 7,5 km]] i drugi put u ženskoj u disciplinama [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|pojedinačno 15 km]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|sprint 7,5]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|štafeta 4 × 7,5 km]]. Za razliku od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (žene)|prošle olimpijade]], ove godine žensku štafetu su trčale četiri biatlonke. Najuspješnija nacija je bila [[Rusija na Olimpijskim igrama 1994.|Rusija]], koja je osvojila tri zlatne, jednu srebrnu i jednu bronzanu medalju. Najuspješniji takmičar bio je [[Rusi|Rus]] [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] sa jednom zlatnom, jednom srebrnom i jednom bronzanom medaljom, a najuspješnija biatlonka Kanađanka [[Myriam Bédard]], koja je osvojila dvije zlatne medalje. Zbog održavanja olimpijskih igara, ove godine održana je samo timska utrke u muškoj i ženskoj konkurenciji na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|Svjetskom prvenstvu]]. Rezultati sa olimpijskih biatlonskih utrka nisu brojani za plasman u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]]<ref>{{Cite web |url=http://sports123.com/bia/index.html |title=Sports 123 biathlon results |access-date=15. 11. 2015 |archive-date=25. 12. 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171225065511/http://sports123.com/bia/index.html |url-status=dead }}</ref> == Satnica == {| class="wikitable" style="margin:0.5em auto; font-size:90%; line-height:1.25em;" |- !februar !style="width:4.0em"|12.<br/>sub !style="width:4.0em"|13.<br/>ned !style="width:4.0em"|14.<br/>pon !style="width:4.0em"|15.<br/>uto !style="width:4.0em"|16.<br/>sri !style="width:4.0em"|17.<br/>čet !style="width:4.0em"|18.<br/>pet !style="width:4.0em"|19.<br/>sub !style="width:4.0em"|20.<br/>ned !style="width:4.0em"|21.<br/>pon !style="width:4.0em"|22.<br/>uto !style="width:4.0em"|23.<br/>sri !style="width:4.0em"|24.<br/>čet !style="width:4.0em"|25.<br/>pet !style="width:4.0em"|26.<br/>sub !style="width:4.0em"|27.<br/>ned |- | align="left" | [[Datoteka:Biathlon pictogram.svg|20px|alt=|link=]] [[Biatlon]] <!-- 12 -->| <!-- 13 -->| <!-- 14 -->| <!-- 15 -->| <!-- 16 -->| <!-- 17 -->| <!-- 18 -->| bgcolor=#ffcc00|<small>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|15 km]] - </small> <!-- 19 -->| <!-- 20 -->| bgcolor=#ffcc00|<small>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|20 km]] - </small> <!-- 21 -->| <!-- 22 -->| <!-- 23 -->| bgcolor=#ffcc00|<small>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]] - <br>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|7,5 km]] - </small> <!-- 24 -->| <!-- 25 -->| bgcolor=#ffcc00|<small>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|4 × 7,5 km (ž)]] - </small> <!-- 26 -->| bgcolor=#ffcc00|<small>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|4 × 7,5 km (m)]] - </small> <!-- 27 -->| |} ==Zemlje učesnice== Na olimpijadi je nastupilo 193 biatlonaca iz 32 države. {{Div col|4}} *{{ZastavaMOK|ARG|1994|Zimskim|1}} *{{ZastavaMOK|AUS|1994|Zimskim|2}} *{{ZastavaMOK|AUT|1994|Zimskim|5}} *{{ZastavaMOK|BLR|1994|Zimskim|11}} *{{ZastavaMOK|BUL|1994|Zimskim|5}} *{{ZastavaMOK|CZE|1994|Zimskim|10}} *{{ZastavaMOK|EST|1994|Zimskim|9}} *{{ZastavaMOK|FIN|1994|Zimskim|9}} *{{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim|11}} *{{ZastavaMOK|GRE|1994|Zimskim|1}} *{{ZastavaMOK|HUN|1994|Zimskim|5}} *{{ZastavaMOK|ITA|1994|Zimskim|6}} *{{ZastavaMOK|JPN|1994|Zimskim|2}} *{{ZastavaMOK|CAN|1994|Zimskim|7}} *{{ZastavaMOK|KAZ|1994|Zimskim|2}} *{{ZastavaMOK|CHN|1994|Zimskim|4}} *{{ZastavaMOK|KGZ|1994|Zimskim|1}} *{{ZastavaMOK|LAT|1994|Zimskim|5}} *{{ZastavaMOK|LTU|1994|Zimskim|2}} *{{ZastavaMOK|MDA|1994|Zimskim|2}} *{{ZastavaMOK|NOR|1994|Zimskim|11}} *{{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim|9}} *{{ZastavaMOK|POL|1994|Zimskim|10}} *{{ZastavaMOK|ROU|1994|Zimskim|5}} *{{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim|10}} *{{ZastavaMOK|USA|1994|Zimskim|9}} *{{ZastavaMOK|SLO|1994|Zimskim|6}} *{{ZastavaMOK|SVK|1994|Zimskim|6}} *{{ZastavaMOK|SWE|1994|Zimskim|10}} *{{ZastavaMOK|SUI|1994|Zimskim|3}} *{{ZastavaMOK|UKR|1994|Zimskim|10}} *{{ZastavaMOK|GBR|1994|Zimskim|4}} {{Div col end}} ==Osvajači medalja== === Muškarci === {|{{Rezultati takmičenja medalje |Naslov = Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994. |Tip = Olimpijada |Logo = Olympic_rings.svg |Rezultat = Vrijeme |Rastojanje = }} |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|Pojedinačno}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOKmedalje|[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]]|RUS|1994|Zimskim}} || 57:25.3 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Frank Luck]]|GER|1994|Zimskim}} || 57:28.7 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Sven Fischer]]|GER|1994|Zimskim}} || 57:41.9 |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|Sprint}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOKmedalje|[[Sergej Čepikov]]|RUS|1994|Zimskim}} || 28:07.0 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Ricco Groß]]|GER|1994|Zimskim}} || 28:13.0 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]]|RUS|1994|Zimskim}} || 28:27.4 |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|Štafeta}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim}}<br><small>[[Ricco Groß]]<br>[[Frank Luck]]<br>[[Mark Kirchner]]<br>[[Sven Fischer]] || 1:30:22.1 |{{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim}}<br><small>[[Valerij Kirijenko]]<br>[[Vladimir Dračev]]<br>[[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]]<br>[[Sergej Čepikov]] || 1:31:23.6 |{{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim}}<br><small>[[Thierry Dusserre]]<br>[[Patrice Bailly-Salins]]<br>[[Lionel Laurent]]<br>[[Hervé Flandin]] || 1:32:31.3 |} === Žene === {|{{Rezultati takmičenja medalje |Naslov = Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994. |Tip = Olimpijada |Logo = Olympic_rings.svg |Rezultat = Vrijeme |Rastojanje = }} |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 15 km|Pojedinačno}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOKmedalje|[[Myriam Bédard]]|CAN|1994|Zimskim}} || 52:06.6 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Anne Briand]]|FRA|1994|Zimskim}} || 52:53.3 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Uschi Disl]]|GER|1994|Zimskim}} || 53:15.3 |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 7,5 km|Sprint}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOKmedalje|[[Myriam Bédard]]|CAN|1994|Zimskim}} || 26:08.8 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Svjetlana Paramigina]]|BLR|1994|Zimskim}} || 26:09.9 |{{ZastavaMOKmedalje|[[Valentina Cerbe-Nesina]]|UKR|1994|Zimskim}} || 26:10.0 |- {{LinkDetalji|Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (žene)|Štafeta}}<ref name=Biathlon/> |{{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim}}<br><small>[[Nadežda Talanova]]<br>[[Natalija Snjitina]]<br>[[Luiza Noskova]]<br>[[Anfisa Rezcova]] || 1:47:19.5 |{{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim}}<br><small>[[Uschi Disl]]<br>[[Antje Harvey|Antje Misersky]]<br>[[Simone Greiner-Petter-Memm]]<br>[[Petra Behle|Petra Schaaf]] || 1:51:16.5 |{{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim}}<br><small>[[Corinne Niogret]]<br>[[Véronique Claudel]]<br>[[Delphyne Heymann]]<br>[[Anne Briand]] || 1:52:28.3 |} ==Bilans medalja== {{col-begin|width=90%}} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon |Broj = 3 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon |Broj = 3 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|CAN|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | rowspan="2"|3. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | rowspan="2"| 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | align="left" | {{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|BLR|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|UKR|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} {{col-break}} ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon |Broj = 6 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|CAN|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|BLR|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|UKR|1994|Zimskim}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} {{col-end}} == Osvojene medalje == {{col-begin|width=90%}} {{col-break}} ; Muškarci {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIM|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1960.|1960.]] godine}} |Broj = 10 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 9 | style="background:#DCE5E5;" | 5 | style="background:#FFDAB9;" | 5 | 19 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{Njemačka I/Z}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 11 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 8 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 7 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|EUN}}{{Ujedinjeni tim}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 8. | align="left" | {{ZastavaMOK|SWE}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} {{col-break}} ; Žene {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIŽ|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u ženskoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992.]] godine}} |Broj = 2 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|CAN}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 3 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|EUN}}{{efn|name=EUN|}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|BLR|1994}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|UKR}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} {{col-break}} ; Ukupno {|{{Bilans medalja |Sport = Biatlon{{efn|name=BIU|U tabeli je prikazan pregled osvojenih medalja u muškoj konkurenciji u biatlonu na Olimpijskim igrama od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1960.|1960.]] godine i u ženskoj konkurenciji od [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992.]]}} |Broj = 10 |Logo = Olympic_rings.svg }} |- bgcolor="#FFFFFF" | 1. | align="left" | {{ZastavaMOK|URS}} | style="background:#F7F6A8;" | 9 | style="background:#DCE5E5;" | 5 | style="background:#FFDAB9;" | 5 | 19 |- bgcolor="#FFFFFF" | 2. | align="left" | {{ZastavaMOK|GER}} | style="background:#F7F6A8;" | 4 | style="background:#DCE5E5;" | 7 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 13 |- bgcolor="#FFFFFF" | 3. | align="left" | {{ZastavaMOK|GDR}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 11 |- {{PCT|6}} |- | 4. | align="left" | {{ZastavaMOK|NOR}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 7 |- bgcolor="#FFFFFF" | 5. | align="left" | {{ZastavaMOK|RUS}} | style="background:#F7F6A8;" | 3 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 6. | align="left" | {{ZastavaMOK|EUN}}{{efn|name=EUN|}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 6 |- bgcolor="#FFFFFF" | 7. | align="left" | {{ZastavaMOK|CAN}} | style="background:#F7F6A8;" | 2 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 3 |- bgcolor="#FFFFFF" | 8. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRG}}{{efn|name=GER|}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 2 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 9. | align="left" | {{ZastavaMOK|SWE}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 4 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 10. | align="left" | {{ZastavaMOK|FRA}} | style="background:#F7F6A8;" | 1 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 4 |- bgcolor="#FFFFFF" | 11. | align="left" | {{ZastavaMOK|FIN}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 4 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 5 |- bgcolor="#FFFFFF" | 12. | align="left" | {{ZastavaMOK|BLR|1994}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 1 | style="background:#FFDAB9;" | 0 | 1 |- bgcolor="#FFFFFF" | 13. | align="left" | {{ZastavaMOK|ITA}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 2 | 2 |- bgcolor="#FFFFFF" | 14. | align="left" | {{ZastavaMOK|UKR}} | style="background:#F7F6A8;" | 0 | style="background:#DCE5E5;" | 0 | style="background:#FFDAB9;" | 1 | 1 |} |} {{col-end}} == Napomene== {{napspisak}} == Također pogledajte == * [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama]] * [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu]] ==Reference== {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}}{{Commonscat|Biathlon at the 1994 Winter Olympics}} *[http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ Biatlon na ZOI 1994. sa sports-reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210003313/http://www.sports-reference.com/olympics/winter/1994/BIA/ |date=10. 12. 2008 }} {{Simboli jezika|en|engleski jezik}} {{Biatlon na ZOI}} {{Sportovi na ZOI 1994.}} [[Kategorija:Biatlon na ZOI|1994]] [[Kategorija:Sportovi na ZOI 1994.]] [[Kategorija:1994. u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.| ]] [[Kategorija:Biatlon u Norveškoj]] 3pqlfw1ky1o6sbk9cb0xe5cj803sxr7 0 434929 3922237 3633791 2026-08-27T09:30:36Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922237 wikitext text/x-wiki '''Imam''' je [[Imenice|imenica]] muškog roda jednine, porijeklom iz [[Arapski jezik|arapskog]] jezika, koja se u [[Bosanski jezik|bosanskom]] koristi za označavanje osobe, odnosno vjerskog službenika koji predvodi [[musliman]]e u molitvi – [[namaz]]u. U ovom kontekstu imenice imam, [[hodža]] i [[efendija]] se često koriste kao [[sinonim]]i. == Etimologija == Pojam '''Imam''' u [[Arapski jezik|arapskom jeziku]] izveden je iz korijena ء م م‎ (ʾ-m-m). Imenica إِمَامٌ - ʾimām (IPA: / ɪˈmɑːm /; muški rod množina: أئِمَّةٌ - ʾeʾimme) ima značenje:<ref>{{Cite web|url=https://www.almaany.com/en/dict/ar-en/%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85/|title=Translation and Meaning of امام In English, English Arabic Dictionary of terms Page 1|last=Team|first=Almaany|website=www.almaany.com|language=en|access-date=16. 7. 2020}}</ref> * onaj koji je ispred tj. onaj koji vodi * vođa, primjer, uzor; * predvodnik u zajedničkoj molitvi; * smjernica, princip; * halifa, vojni zapovjednik; * Kur'an, Knjiga (وَكُلَّ شَيْءٍ أحْصَيْنَاهُ فِي '''إِمَامٍ''' مُبِينٍ - ...sve smo Mi to u Knjizi jasno pobrojali. Kuran, Jasin: 12); * vodič za putnike; * širok, jasan put; * standard, norma, kriterij ili mjera koja je dogovorena, ugovorena ili općeprihvaćena. === U Kur'anu === Pojam '''imam''' javlja se u [[Kur'an|Kur’anu]] ukupno sedam puta u jednini i pet puta u množini. Prva kur'anska upotreba termina odnosi se na [[Ibrahim]]a (poslanika [[Abraham]]a) kao uzora i vođu čovječanstva:{{citat|A kada je Ibrahima Gospodar njegov s nekoliko zapovjedi u iskušenje stavio, pa ih on potpuno izvršio, Allah je rekao: “Učiniću da ti budeš ljudima u vjeri uzor!” - “I neke moje potomke!” - zamoli on. - “Obećanje Moje neće obuhvatiti nevjernike” kaza On. {{citat|وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ | Kur'an | 2:124 }} }} == Upotreba == U svom izvornom značenju izraz imam sadrži svojstva kao što su vođenje, upravljanje ili kontrola, kako u pogledu vjerskih, duhovnih, tako i političkih aspekata. Termin se izvorno koristio u širem kontekstu, kao što potvrđuje i upotreba u [[Kur'an]]a, a nešto kasnije je dobio preciznije značenje unutar različitih područja [[islam]]a, posebno u vjerskom i političkom diskursu koji je uslijedio nakon smrti [[Muhammed]]a [[632.]] Kako su različita mišljenja u ranoj islamskoj eri dovela do pojave različitih [[Mezheb|pravnih škola]], izraz imam dobio je različita značenja koja su se fokusirala na njegova izvorna značenja s različitim naglaskom na ideološke, teološke i političke aspekte. U modernom kontekstu, imam označava vođu, predvodnika, počasnu titulu ili osobu visokog položaja, s različitim naglaskom na izvornu primjenu u [[Kur'an]]u i historijski razvoj kroz koji je izraz prošao. Ovaj izraz je rasprostranjen među [[muslimani]]ma, kako [[Sunitski islam|sunijama]] tako i [[Šiitski islam|šijama]], iako postoji određena terminološka razlika, kako u islamskoj jurisprudenciji ([[fikh]]), tako i u svakodnevnom govoru. Pojam imama se, iz povijesne perspektive, koristi različito a ponekad ima raznolika formalna značenja. Prema ranoj literaturi, mogu se razlikovati tri općenita područja primjene koja se i danas koriste. === Vođa, predvodnik u obavljanju molitve === Vjerovatno najčešća upotreba termina imam jeste kao naslov ili titula onoga koji vodi ili predvodi muslimansku zajednicu ([[džemat]]), posebno kada je u pitanju obavljanje zajedničke molitve ([[namaz]]). Ovaj položaj u pravilu se povjerava najobrazovanijem pojedincu u lokalnoj zajednici koji ispunjava određene kriterije i nema karakter svećeničkog položaja.<ref>Muhamed Seid Serdarević, Fikh-ul-ibadat, VIS, Sarajevo 1968, 83-84</ref> {{citat | Da neko može biti imam zdravim ljudima treba da pored toga što je musliman ima još sedam stvari: 1) da bude dorastao (punoljetan); dječak ne može biti imam odraslom, 2) da bude pri pameti (lud i pijan ne mogu biti imam), 3) da bude muškarac (žena ne može biti imam mušku, a i ženama da bude imam, mekruh je), 4) da zna iz Kurana toliko koliko' je nužno za namaz, 5) da ne bude sahibi-uzr (jedan sahibi-uzr može biti imam drugom sabibi-uzru ako je uzr iste vrste, inače ne može), 6) da prilično dobro može izgovarati riječi koje se u namazu uče (tepavac i mucavac koji ne mogu izgovarati pravimo ili bez ponavljanja riječi ne mogu biti imami, 7) da mu ne manjka koji namaski šart kao taharet i setri-avret (goli ne može npr. biti imam odjevenom). | Muhamed Seid Serdarević | Fikh-ul-ibadat, 83-84 }} Obično u islamskim centrima, [[džamija]]ma, mesdžidima i udruženjima, dužnost imama obavlja osoba koja je postavljena od strane [[Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini|Islamske zajednice]] ili nadležnog državnog organa (npr. u [[Kuvajt]]u je to Kuvajtsko ministarstvo vakufa i islamskih poslova<ref>{{Cite web|url=http://islam.gov.kw/Pages/en/AwqafDetails.aspx?id=7|title=Ministry of Awqaf & Islamic Affairs :: About the Ministry|website=islam.gov.kw|access-date=16. 7. 2020}}</ref>), u svojstvu vjerskog službenika zaduženog za predvođenje zajedničke molitve ([[namaz]]), vjerske pouke i drugih srodnih poslova.<ref>{{Cite web|url=https://www.islamskazajednica.ba/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=14023:pravilnik-o-radu-imama|title=Pravilnik o radu imama|last=Admin|website=Islamska zajednica u Bosni i Hercegovini|language=bs-ba|access-date=16. 7. 2020}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.diyanet.gov.tr/en-US/Home/Index/|title=Presidency of Religious Affairs|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=|archive-date=8. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200808094128/http://diyanet.gov.tr/en-US/Home/Index/|url-status=dead}}</ref> ==== Srodni pojmovi u kontekstu vjerskog vođe, predvodnika: ==== * [[Mula]]: titula koja se dijelom preklapa sa terminom imama, ali imala je i širu upotrebu za bilo kojeg cijenjenog muslimanskog učenjaka, danas se posebno koristi u [[Iran]]u. * [[Šejh]]: može se koristiti i kao sinonim za pojmove imam i mula, mada se više koristi kao počasna titula za veoma učene osobe, univerzitetske profesore ili kao titula [[derviš]]kih predvodnika. * [[Hodža]]: titula koja se u [[Bosanski jezik|bosanskom]] jeziku često koristi kao sinonim za imama, pogotovo u kolokvijalnom govoru. * [[Efendija]]: u široj upotrebi se koristi kao sinonim za pojam gospodin, kolokvijalno u bosanskom jeziku pretežno kao počasna titula pri oslovljavanju vjerskih službenika. * Svećenik: u doslovnom smislu kao osoba koja predvodi molitvu i druge vjerske obrede donekle je slična sa pojmom imam, ali ovo poređenje je potpuno pogrešno i može poslužiti samo kao približan opis i upotrebljavaju ga isključivo nemuslimani. === Počasni naslov === Pored toga, pojam imam koristi se u obliku počasnog naslova ili titule za priznate muslimanske učenjake i pravnike. Izraz u ovom kontekstu se mora tumačiti kao autoritet u širem smislu od predvodnika npr. zajedničke molitve ili džemata i koristi se za istaknute učenjake poput utemeljitelja [[Mezheb|pravnih škola]], te se u tom smislu danas ne dodjeljuje istaknutim pojedincima. ==== Srodne titule u kontekstu počasnog naslova: ==== [[Ajatolah]]: funkcija koja se dijelom preklapa s pojmom imam kao što se koristi u obliku počasnog naslova, mada se ovaj naslov upotrebljava samo u [[Šiitski islam|šiizmu]], a termin imam kao pojam časti, koristi se samo za pojedince koji su dostigli posebno visok stupanj islamskog znanja. ==== Primjeri počasnog naslova Imam u njegovoj općoj upotrebi: ==== * Imam Vāṣil b. ʿAṭāʾ (teolog i pravnik, smatra se osnivačem muʿtezilitske škole Kelama, umro 748.) * Imam [[Ebu-Hanifa|Ebū Ḥanīfe]] (osnivač [[Hanefijski mezheb|hanefijske pravne škole]], umro 767). * Imam [[Malik ibn Enes|Mālik]] (osnivač [[Malikijski mezheb|malikijske pravne škole]], umro 795). * Imam [[Imam Šafija|Šāfija]] (osnivač [[Šafijski mezheb|šafijske pravne škole]], umro 820). * Imam [[Ahmed ibn Hanbel|Ḥanbel]] (osnivač hanbelijske pravne škole, umro 855). * Imam [[Ruholah Homeini|Homeini]] (umro 1989; iranski političar, šiitski vrhovni Ajatollah i duhovni vođa Islamske revolucije u Iranu). * Iznimno, naslov imama u vezi sa imamom [[Alija ibn Ebu-Talib|ʿAlījem]], četvrtim [[Halifa|halifom]] se koristi kao počasna titula kod [[Sunitski islam|sunija]], dok se u šiizmu koristi isključivo kao titula osobe visokog položaja. === Osobe visokog položaja === U šiizmu se izraz imam koristi i u posebnom, tehničkom smislu, i to samo u vezi sa dvanaest šiitskih imama, a tumači se kao dostojanstvenici i odabrani ljudi obdareni posebnim osobinama od Boga. Kao i prijašnji vjerovjesnici i poslanici, dvanaest imama su odabrani od Boga i predodređeni njegovim naredbama. Dakle, u ovom smislu pojam imama se veže za nasljednike [[Muhammed]]a u vođenju muslimanske zajednice, čiji je niz uređen i unaprijed određen božanskom voljom, s tim da svaki pojedinačni imam imenuje svog nasljednika među svojim direktnim potomcima. ==== Šiitski imami ==== * Imam [[Alija ibn Ebu-Talib|ʿAlī]] (četvrti halifa, umro 661.), * Imam [[Hasan ibn Ali|Ḥasan]] (umro 670.)<ref>{{Cite web|url=http://www.iranicaonline.org/articles/hasan-b-ali|title=ḤASAN B. ʿALI B. ABI ṬĀLEB – Encyclopaedia Iranica|website=www.iranicaonline.org|access-date=16. 7. 2020}}</ref>, * Imam [[Husejn ibn Ali|Ḥusejn]] (umro 680.), * Imam [[Zejnul-Abidin]] (umro 713.), * Imam [[Muhammed el-Bakir]] (umro 732.), * Imam [[Džafer es-Sadik]] (umro 765.), * Imam [[Musa el-Kazim]] (umro 799.), * Imam [[Ali er-Rida]] (umro 818.), * Imam [[Muhammed el-Dževad]] (umro 835.), * Imam [[Ali el-Hadi]] (umro 868.), * Imam [[Ḥasan el-Askeri]] (umro 874.), * Imam [[Mehdi|Muḥammed el-Mehdi]] (rođen 869–).<ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Muhammad-al-Mahdi-al-Hujjah|title=Muhammad al-Mahdi al-Hujjah {{!}} Imam, Shiism, & Beliefs|website=Encyclopedia Britannica|language=en|access-date=16. 7. 2020}}</ref> Naročito u šiizmu pojam imama, kako se koristi za imama [[Alija ibn Ebu-Talib|Aliju]], koristi se kao osoba visokog položaja i odabranik Božiji, dok se u sunizmu koristi isključivo kao počasna titula. ==== Srodni pojmovi u smislu osobe visokog položaja ==== [[Papa]]: titula poglavara [[Rimokatolička crkva|Rimokatoličke]] crkve je titula koja se dijelom preklapa sa titulom imama kao osobe visokog položaja, jer se autoritet imama ne ograničava samo na duhovnu sferu, već ga je Bog odredio i izabrao, ali ovo poređenje je u suštini pogrešno i može poslužiti samo kao približan opis i upotrebljavaju ga isključivo nemuslimani. == Imami kao svjetovni vladari == Ponekad su imami držali i svjetovnu i vjersku vlast, kao na primjer u [[Oman]]u među sektama [[Haridžije|Haridžija]] ili Ibadija. Ponekad su imami birani, a u nekim slučajevima položaj je naslijeđivan, kao u dinastiji Ja'ruba iz 1624. i 1742. godine (vladarske dinastije Omana: Rustamidi: 776–909, Nabhanije: 1154–1624, Ja'ruba: 1624–1742, El Sa'id: 1744 – do danas). Imamet [[Futa Džalon]] (1727.-1896.) bila je država [[Fulanija]] u zapadnoj [[Afrika|Africi]], gdje se sekularna moć izmjenjivala između dviju linija nasljednih imama, ili Almamija (skraćeno od [[Halifa|emir-ul-mu'minin]]). Kod [[Zejdije|Zejdija]], šiitske frakcije, imami su bili jednako svjetovne kao i duhovne vođe, a na vlasti u Jemenu održali su se više od hiljadu godina (prvi zejdijski vladar, El-Hadi ile'l-Hakk Jahja, 897. osnovao ovaj oblik vladavine koji je opstao do druge polovine 20. vijeka). [[Ruholah Homeini|Ruhullah Homeini]] zvanično se u [[Iran]]u naziva imamom. Nekoliko iranskih mjesta i institucija nosi naziv "[[Ruholah Homeini|Imam Homeini]]", uključujući grad, međunarodni aerodrom, bolnicu i univerzitet. == Također pogledajte == * [[Ajatolah]] * [[Hudždžet-ul-Islam]] * [[Islam]] * [[Muftija]] * [[Mudžtehid]] * [[Mula]] * [[Sejid]] * [[Šejh]] * [[Ulema]] == Reference == [[Kategorija:Imami]] 353z3wx6brgnvmg1bg1lyanrp29mxhf 0 436084 3922210 3651785 2026-08-26T20:41:23Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922210 wikitext text/x-wiki {{Infokutija vodena površina | ime = Erie | slika = Greatlakes amo 2014009.jpg | opis = Jezero Erie 9. januara 2014. | slika_batimetrija = Lake-Erie.svg | opis_batimetrija = [[Velika jezera]] (Erie u tamnijoj nijansi plave) | koordinate = {{coord|42.2|N|81.2|W|type:waterbody_scale:3000000|display=inline,title}} | lokacija = [[Sjeverna Amerika]] | grupa = [[Velika jezera]] | vrsta = [[Glacijalno jezero|Glacijalno]] | priliv = [[Detroit (rijeka)|Detroit]]<ref name="StateofOhio">{{cite web |publisher= State of Ohio, Division of Geological Survey |url= http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/default.aspx |title= Lake Erie Facts |access-date= 4. 5. 2013 |archive-date= 25. 3. 2013 |archive-url= https://web.archive.org/web/20130325145738/http://www.dnr.state.oh.us/tabid/7828/Default.aspx |url-status= dead }}</ref> | odliv = [[Niagara]]<br/>Kanal [[Welland (kanal)|Welland]]<ref name="EPA">{{cite web |publisher= US Environmental Protection Agency |url= http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html |title= Great Lakes Factsheet No. 1 |access-date= 4. 5. 2013 |archive-date= 2. 3. 2015 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150302010417/http://www.epa.gov/greatlakes/atlas/gl-fact1.html |url-status= dead }}</ref> | sliv = | države_sliva = [[Kanada]]<br/>[[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | dužina = 388 | širina = 92 | površina = 25.667 | površina_ref = <ref name="EPA"/> | dubina = 19 | dubina_ref = <ref name="EPA"/> | maks-dubina = 64 | maks_dubina_ref = <ref name="nyt"/> | zapremina = 480 | zapremina_ref = <ref name="EPA"/> | vrijeme_zadržavanja = 2,6 godina | obala = 1286 | obala_ref = <ref>{{cite web|title=Shorelines of the Great Lakes|url=https://www.michigan.gov/deq/0,4561,7-135-3313_3677-15959--,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405211915/https://www.michigan.gov/deq/0%2C4561%2C7-135-3313_3677-15959--%2C00.html|archive-date=5. 4. 2015}}</ref> | nadmorska_visina = 173 | nadmorska_visina_ref = <ref name="EPA"/> | ostrva = 24+ | gradovi = [[Buffalo (New York)|Buffalo]]<br/> [[Erie (Pennsylvania)|Erie]]<br/> [[Toledo (Ohio)|Ohio]]<br/> [[Cleveland]] | reference = <ref name="nyt">{{cite book |editor-first=John W. |editor-last=Wright |year=2006 | title=The New York Times Almanac |url=https://archive.org/details/newyorktimesalma00john_2 | edition=2007 | publisher=Penguin Books |location = New York City | isbn=0-14-303820-6 | page=[https://archive.org/details/newyorktimesalma00john_2/page/64 64]}}</ref> }} [[Datoteka:Lake Erie looking southward.jpg|mini|lijevo|250px|Pogled s litice blizu [[Leamington (Ontario)|Leamingtona]] ([[Ontario]])]] '''[[Jezero]] Erie'''<ref>[[United States Geological Survey]] Hydrological Unit Code: 04-12-02-00{{Citation needed|date=juni 2008}}</ref> (čit. /ˈɪəri/; {{jez-fr|Lac Érié}}) četvrto je najveće (po površini) od pet [[Velika jezera|Velikih jezera]] u [[Sjeverna Amerika|Sjevernoj Americi]] i 11. najveće u svijetu.<ref name="StateofOhio"/><ref name="worldatlas list">{{cite web |url= http://www.worldatlas.com/articles/10-largest-lakes-in-the-world.html |title= 10 Largest Lakes in the World |publisher= worldatlas.com}}</ref> Ono je najjužnije, najpliće i najmanje po [[zapremina|zapremini]] od Velikih jezera<ref name="GLIN F&F">{{cite web|url=http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|title=Lake Erie – Facts and Figures|publisher=Great Lakes Information Network|access-date=10. 12. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130104082350/http://www.great-lakes.net/lakes/ref/eriefact.html|archive-date=4. 1. 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.factmonster.com/ce6/us/A0817584.html|title=Erie, Lake - FactMonster|website=www.factmonster.com}}</ref> i stoga ima najkraće prosječno [[vrijeme zadržavanja vode]]. Na najdubljoj tački duboko je 64 m. Smješteno je na [[Kanadsko-američka granica|kanadsko-američkoj granici]]; sjeverna obala nalazi se u [[Kanada|kanadskoj]] [[Provincije i teritorije Kanade|provinciji]] [[Ontario]], dok se zapadna, južna i istočna nalaze u [[Savezne države Sjedinjenih Američkih Država|američkim saveznim državama]] [[Michigan]], [[Ohio]], [[Pennsylvania]] i [[New York (savezna država)|New York]]. Nazvano je po [[Domorodački narodi Amerike|indijanskom]] plemenu [[Erie (pleme)|Erie]], koje je živjelo duž njegove južne obale. Ime "Erie" skraćeni je oblik [[Irokezi|irokeske]] riječi ''erielhonan'', što znači "dugi rep".<ref name="Room2006">{{cite book|author=Room, A.|title=Placenames of the World: Origins And Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features And Historic Sites|url=https://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&pg=PA150|year=2006|publisher=McFarland|isbn=978-0-7864-2248-7|page=150}}</ref> Smješteno ispod jezera [[Huron (jezero)|Huron]], glavna pritoka Erieja jest rijeka [[Detroit (rijeka)|Detroit]]. Glavni prirodni "odvod" iz Erieja jest [[Niagara]], koja je izvor [[Hidroelektrična energija|hidroelektrične energije]] za Kanadu i Sjedinjene Američke Države jer pokreće ogromne turbine u blizini [[Niagarini vodopadi|Niagarinih vodopada]] u [[Lewiston (grad), New York|Lewistonu]] (New York) i [[Queenston (Ontario)|Queenstonu]] (Ontario).<ref name=twsZ54>{{cite news |title = From Honeymoon City to Hydro City |publisher=CBC Digital Archives|date = 25. 8. 1957 |url= http://archives.cbc.ca/science_technology/energy_production/topics/1750-11987/ |access-date = 26. 1. 2011}}</ref> Dio vode otječe kanalom [[Welland (kanal)|Welland]], koji je dio [[Morski put sv. Lovre|Morskog puta sv. Lovre]], koji preusmjerava vodu za prolaz brodova iz [[Port Colborne]]a (Ontario) na Erieju u [[St. Catharines]] na [[Ontario (jezero)|Ontariju]], s visinskom razlikom 99 m. Ekološko stanje Erieja pitanje je koje traje decenijama, a u najčešće probleme spadaju pretjerani ribolov, [[zagađenje]], tzv. [[cvjetanje mora]] i [[eutrofikacija]] (cvjetanje vode).<ref name=twsZ61>{{cite news |author= Nancy Macdonald |title= Canada’s sickest lake |publisher=Macleans.CA|date= 20. 8. 2009 |url= http://www2.macleans.ca/2009/08/20/canada%E2%80%99s-sickest-lake/ |access-date= 26. 1. 2011 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090824092017/http://www2.macleans.ca/2009/08/20/canada%E2%80%99s-sickest-lake/ |archive-date=24. 8. 2009 |url-status= dead }}</ref><ref name=NYT031413>{{cite news|title=Spring Rain, Then Foul Algae in Ailing Lake Erie|url=https://www.nytimes.com/2013/03/15/science/earth/algae-blooms-threaten-lake-erie.html |access-date=15. 3. 2013|newspaper=[[The New York Times]]|date=14. 3. 2013|author=Michael Wines}}</ref><ref name=twsX412a>{{cite news |title= Researchers track Lake Erie algae blooms |publisher=USA Today|date= 13. 9. 2007 |url= https://www.usatoday.com/tech/science/2007-09-13-14954030_x.htm |access-date = 24. 1. 2011}}</ref> == Reference == {{refspisak|2}} {{Velika jezera}} == Vanjski linkovi == {{Commonscat|Lake Erie}} * [http://www.lakeerieislands.us/ Uprava za ostrva u Erieju]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204103544/http://www.middlebass2.org/LakeErieIslands.shtml |date=4. 2. 2012 }} * [http://www.middlebass2.org/IslandsInLakeErie.PDF Koliko je ostrva u Erieju?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190619215144/http://www.middlebass2.org/IslandsInLakeErie.PDF |date=19. 6. 2019 }} * [http://www.epa.gov/glnpo/atlas/index.html EPA-in Atlas Velikih jezera] * [http://www.coastwatch.msu.edu/ Obalna straža Velikih jezera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080511230142/http://www.coastwatch.msu.edu/ |date=11. 5. 2008 }} * [http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/greatlakes/erie.html Batimetrija jezera Erie] – Nacionalni centar za geofizičke podatke * [https://web.archive.org/web/20110119163114/http://www.slate.com/blogs/blogs/trending/archive/2010/12/16/frozen-lighthouse-on-lake-erie-captivates-world-video.aspx Video sa zamrznutim svjetionikom] * [https://web.archive.org/web/20120222214756/http://www.ohioseagrant.osu.edu/_documents/publications/GS/GS-025ExploretheLakeErieIslandsAGuidetoNatureandHistoryAlongtheLakeErieCoastalTrail.pdf Istražite ostrva u Erieju] [[Kategorija:Jezera u Kanadi]] [[Kategorija:Jezera u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Geografija New Yorka]] pkxdai7w3sgrmbcbnbd2s65h31nmgri 0 442734 3922229 3605828 2026-08-27T05:02:17Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922229 wikitext text/x-wiki {{Infokutija singl | ime = Heaven for Everyone | omot = <!-- samo ime datoteke --> | okvir = | alt = | opis = | muzičar_gen = [[Queen]]a | album = [[Made in Heaven]] | A-strana = | B-strana = It's a Beautiful Day | objavljen = 23. oktobar [[1995.]] | format = 7" vinil, [[Kompakt disk|CD]] | snimljen = 1987–1995. | žanr = [[Rock]] | trajanje = {{plainlist| * 5:36 (verzija s albuma) * 4:37 (singl) }} | izdavač = {{plainlist| * [[Parlophone]] (Evropa) * [[Hollywood Records|Hollywood]] (Sjeverna Amerika) }} | pisac = [[Roger Taylor]] | producent = [[Queen]] | certifikacija = | ISWC = | hronologija = | prethodni_singl = "[[Innuendo (Queen)|Delilah]]"<br>(1992) | ovaj_singl = "'''Heaven for Everyone'''"<br>(1995) | sljedeći_singl = "[[A Winter's Tale]]"<br>(1995) | dodatno = }} "'''Heaven for Everyone'''" je [[singl]] britanske [[rock]] grupe [[Queen]]. Pjesmu je napisao [[Roger Taylor]] i prvobitno se našla na albumu ''Shove It'' njegove grupe [[The Cross]], sa [[Freddie Mercury|Freddiejem Mercuryjem]] kao gostujućim vokalom. Pjesma je naknadno prepravljena prema Queenovom stilu i kao takva objavljena na njihovom 15. albumu ''[[Made in Heaven]]'' iz 1995. godine, kao sedma pjesma i prvi singl albuma. Na top-listi u [[Ujedinjeno Kraljevstvo|Ujedinjenom Kraljevstvu]] dostigla je drugo mjesto dok muzički spot sadrži snimke [[Nijemi film|nijemog filma]] [[Georges Méliès|Georgesa Mélièsa]] ''[[Put na Mjesec (film)|Put na Mjesec]]'' (''Le Voyage dans la Lune'') iz 1902. == Pozadina o pjesmi == Postoje podaci da je Roger Taylor pjesmu napisao 1986. godine kao dio albuma ''[[A Kind of Magic]]'', nakon što su završili sa poslom oko filma ''[[Gorštak (film)|Gorštak]]''. U tom slučaju, pjesma nije uvrštena na album ili je bila nezavršena u tom momentu. Kada je Taylor počeo raditi na materijalu za album ''Shove It'', angažovao je Freddieja Mercuryja za snimanje vokala pjesme. Snimljene su dvije verzije pjesme, od kojih je jedna sa Mercuryjem kao gostujućim vokalom uz glavni vokal Rogera Taylora. U drugoj verziji Mercury je otpjevao glavne vokale. == Članovi== ;Originalna verzija pjesme grupe The Cross * Roger Taylor – vokali * [[Spike Edney]] – [[klavijature]], vokali * [[Freddie Mercury]] – gostujući vokali, prateći vokali ;Verzija pjesme grupe Queen * Freddie Mercury – glavni i prateći vokali * [[Brian May]] – [[električna gitara]], prateći vokali * Roger Taylor – [[bubnjevi]], klavijature, prateći vokali * [[John Deacon]] – [[bas-gitara]] == Top-liste i tiraži == {{col-begin}} {{col-2}} ===Sedmične top-liste=== {|class="wikitable sortable" !Top-lista (1995) !Najbolji<br />plasman |- |[[Australija]]<ref>{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Queen&titel=Heaven+For+Everyone&cat=s|title=australian-charts.com > Queen – Heaven For Everyone (song)|publisher=Hung Medien|access-date=3. 3. 2016}}</ref> |align="center"|15. |- |[[Austrija]]<ref name="Lescharts">"Heaven for Everyone", na raznim top-listama singlova [http://lescharts.com/showitem.asp?key=3112&cat=s Lescharts.com]. Pristupljeno 29. 12. 2008.</ref> |align="center"|4. |- |[[Belgija]] ([[Flandrija]])<ref name="Lescharts"/> |align="center"|8. |- |Belgija ([[Valonija]])<ref name="Lescharts"/> |align="center"|4. |- |[[Holandija]]<ref name="Dutch">{{cite web |url=http://www.top40.nl/pdf/Top%20100/top%20100%20-%201995.pdf |title=Single top 100 over 1995 |publisher=Top40 |language=nl |format=pdf |access-date=17. 4. 2010 |archive-date=6. 12. 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111206105203/http://top40.nl/pdf/Top%20100/top%20100%20-%201995.pdf |url-status=dead }}</ref> |align="center"|3. |- |[[Finska]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|5. |- |[[Francuska]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|8. |- |[[Njemačka]]<ref>{{cite web |title=Queen singles, German Singles Chart |url=http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Queen/single |publisher=musicline |language=de |access-date=18. 4. 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180211190002/http://www.musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Queen/single |archive-date=11. 2. 2018 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|15. |- |[[Irska]]<ref>Irish Single Chart [http://www.irishcharts.ie/search/placement Irishcharts.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107043329/http://www.irishcharts.ie/search/placement |date=7. 11. 2015 }}. Pristupljeno 28. 12. 2008.</ref> |align="center"|7. |- |[[Novi Zeland]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|25. |- |[[Norveška]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|18. |- |[[Švedska]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|29. |- |[[Švicarska]]<ref name="Lescharts"/> |align="center"|9. |- |[[Ujedinjeno Kraljevstvo]]<ref>UK Singles Chart [http://www.chartstats.com/songinfo.php?id=23513 Chartstats.com]. Pristupljeno 28. 9. 2008.</ref> |align="center"|2 |- |} {{col-2}} ===Godišnje top-liste=== {| class="wikitable sortable" !Top-lista (1995) !Najbolji plasman |- |align="left"|Australija<ref>{{cite web|url=http://i.imgur.com/aBqgAcE.jpg|title=The ARIA Australian Top 100 Singles 1995|publisher=[[Australian Recording Industry Association|ARIA]]|access-date=3. 3. 2016}}</ref> |align="center"|100. |- |Belgija (Flandrija)<ref>{{cite web |title=1995 Belgian (Flanders) Singles Chart |url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1995 |publisher=Ultratop |language=nl |access-date=18. 4. 2010}}</ref> |align="center"|69. |- |Belgija (Valonija)<ref>{{cite web |title=1995 Belgian (Wallonia) Singles Chart |url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=1995 |publisher=Ultratop |language=fr |access-date=18. 4. 2010}}</ref> |align="center"|52. |- |Holandija<ref name="Dutch"/> |align="center"|73. |- |Francuska |align="center"|67. |- |} === Tiraži === {| class="wikitable sortable" !Država !Certifikat !Datum !Tiraž |- |Francuska<ref>Frencuski certifikati [http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1996&type=6 Disqueenfrance.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220093415/http://www.disqueenfrance.com/fr/monopage.xml?id=259165&year=1996&type=6 |date=20. 2. 2009 }}. Pristupljeno 28. 12. 2008.</ref> |align="center"|Srebrni |align="center"|1996. |align="center"|125.000 |- |Ujedinjeno Kraljevstvo<ref>[http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx Bpi.co.uk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171006162141/https://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx |date=6. 10. 2017 }}. Pristupljeno 28. 12. 2008.</ref> |align="center"|Srebrni |align="center"|1. novembar 1995. |align="center"|200.000 |- |} {{col-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.youtube.com/watch?v=O4gGbIxhBJc Muzički spot] na [[YouTube]]u * [https://web.archive.org/web/20170705100644/http://www.queenonline.com/en/the-band/discography/made-heaven/#lyrics Tekst pjesme] na službenom sajtu grupe Queen (arhiva) {{Singlovi Queena}} [[Kategorija:Queen]] [[Kategorija:Pjesme grupe "Queen"]] [[Kategorija:Singlovi iz 1995.]] ggx38nan726o642qhnn21ahp43azbrd 10 444962 3922165 2920366 2026-08-26T12:26:53Z Konduras 109737 3922165 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = Univerzitet u Bihaću | naslov = [[Univerzitet u Bihaću]] | podaciklasa = hlist | stanje = | grupa1 = | podaci1 = * [[Biotehnički fakultet u Bihaću|Biotehnički fakultet]] * [[Tehnički fakultet u Bihaću|Tehnički fakultet]] * [[Ekonomski fakultet u Bihaću|Ekonomski fakultet]] * [[Pravni fakultet u Bihaću|Pravni fakultet]] * [[Pedagoški fakultet u Bihaću|Pedagoški fakultet]] * [[Islamski pedagoški fakultet u Bihaću|Islamski pedagoški fakultet]] * [[Fakultet zdravstvenih studija Bihać|Fakultet zdravstvenih studija]] }}<noinclude> [[Kategorija:Obrazovanje u Bihaću]] [[Kategorija:Univerziteti u Bosni i Hercegovini]] </noinclude> nmesq9d0b6jv7yx8n4l00clwoqa246e 0 453987 3922168 3328960 2026-08-26T15:04:26Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922168 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u Crnoj Gori <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Daciće | vrsta = (naselje) <!-- *** Ime **** --> | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = Rozaje Dacici Mosque.JPG | opis_slike = Džamija u Dacićima | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | kanton = | okrug = | općina = [[Rožaje]] | općina1 = | općina2 = | općina3 = | općina4 = | općina5 = | općina6 = | općina7 = | općina8 = | općina9 = | općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 42.804833 | širina_minuta = | širina_sekundi = | širina_SJ = N | dužina_stepeni = 20.1735 | dužina_minuta = | dužina_sekundi = | dužina_IZ = E | najveća tačka = | najveća tačka metara = <!-- *** Površina *** --> | površina_grada = | površina_općine = | površina_jedinica = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = 364 | stanovništvo općina = | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2011 | stanovništvo općina godina = | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovano = | gradonačelnik = | gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = | pozivni broj = | autooznaka = | kod = <!-- *** Karta *** --> | karta = | karta_lokacija = Crna Gora | tačkapoz_x = | tačkapoz_y = | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Daciće''' (raniji naziv ''Dacići'') su naseljeno mjesto u općini [[Rožaje]], [[Crna Gora]]. == Mjesna zajednica == Naselje Daciće sjedište je istoimene mjesne zajednice koja se prostire uz granicu sa [[Kosovo]]m i obuhvata naselja: [[Bandžov]], Daciće, Donji Bukelj, Gornji Bukelj, Kaluđerski Laz i Peškoviće. Od grada Rožaja udaljeno je 7,3&nbsp;km, a povezano je asfaltnim putem. Većina stanovništva bavi se stočarstvom. Od javnih objekata na području MZ postoje osnovna škola i ambulanta, a od vjerskih jedna džamija.<ref>{{cite web |url=https://www.rozaje.me/wp-content/uploads/2015/01/dacice.pdf |title=Mjesna zajednica Daciće |publisher=Općina Rožaje |access-date=9. 6. 2019 |archive-date=9. 6. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609052116/https://www.rozaje.me/wp-content/uploads/2015/01/dacice.pdf |url-status=dead }}</ref> == Stanovništvo == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size: 90%" |- |align=center colspan=8| Broj stanovnika po popisima<ref>''Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 2003. (Knjiga 9): Uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991. i 2003. – Podaci po naseljima''. [[Podgorica]]: Zavod za statistiku.</ref> |- | [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1948.|1948.]] || [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1953.|1953.]] || [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1961.|1961.]] || [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1971.|1971.]] || [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1981.|1981.]] || [[Popis stanovništva u Jugoslaviji 1991.|1991.]] || [[Popis stanovništva u Crnoj Gori 2003.|2003.]] || [[Popis stanovništva u Crnoj Gori 2011.|2011.]] |- | 370 || 357 || 425 || 319 || 326 || 336 || 299 || 364 |} === Nacionalna pripadnost === {{col-begin|width=50%}} {{col-break}} {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |align=center colspan=3| Nacionalna pripadnost – Popis 2003.<ref>''Popis stanovništva, domaćinstava i stanova u 2003. (Knjiga 1): Nacionalna ili etnička pripadnost – Podaci po naseljima i opštinama''. [[Podgorica]]: Zavod za statistiku.</ref> |- ! width="100px"| Narod ! width="75px"| Broj <br> stanovnika ! width="55px"|% |- | [[Albanci]] ||align=right| 296||align=right| 98,99% |- | [[Bošnjaci]] ||align=right| 1||align=right| 0,33% |- | Nepoznato ||align=right| 2||align=right| 0,66% |} {{col-break}} {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |align=center colspan=3| Nacionalna pripadnost – Popis 2011.<ref name=CG/> |- ! width="100px" | Narod ! width="75px" | Broj <br> stanovnika ! width="55px" |% |- | [[Albanci]] ||align=right| 362||align=right| 99,45% |- | Nepoznato ||align=right| 2||align=right| 0,55% |} {{col-end}} === Maternji jezik === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |align=center colspan=3| Maternji jezik – Popis 2011.<ref name=CG>{{cite web |url=http://www.monstat.org/cg/page.php?id=536&pageid=322 |title=Podaci na nivou naselja |publisher=Uprava za statistiku Crne Gore}}</ref> |- ! width="100px" | Jezik ! width="75px" | Broj <br> stanovnika ! width="55px" |% |- | [[Albanski jezik|Albanski]] ||align=right| 362||align=right| 99,45% |- | Nepoznato ||align=right| 2||align=right| 0,55% |} === Vjeroispovijest === {|class="wikitable" style="font-size:90%" |- |align=center colspan=3| Vjeroispovijest – Popis 2011.<ref name=CG/> |- ! width="100px" | Religija ! width="75px" | Broj <br> stanovnika ! width="55px" |% |- | [[Islam]]ska ||align=right| 362||align=right| 99,45% |- | Nepoznato ||align=right | 2||align=right| 0,55% |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Crna Gora portal}} * [https://www.rozaje.me/ ''Zvanična stranica općine Rožaje''] {{Općina Rožaje}} 4c5ewi2akpybje5bz4b8jrynmtq35nw 0 453988 3922198 3873091 2026-08-26T17:35:33Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922198 wikitext text/x-wiki {{Geokutija naselje u Crnoj Gori <!-- *** Gornji dio *** --> | ime = Donja Lovnica |drugo_ime = Доња Ловница | vrsta = naselje <!-- *** Ime **** --> | službeni_naziv = | slogan = | nadimak = <!-- *** Slika *** --> | slika = | opis_slike = | veličina_slike = <!-- *** Simboli *** --> | zastava = | grb = <!-- *** Države, regije i.t.d *** --> | kanton = | okrug = | općina = [[Rožaje]] | općina1 = | općina2 = | općina3 = | općina4 = | općina5 = | općina6 = | općina7 = | općina8 = | općina9 = | općina10 = <!-- *** Položaj *** --> | nadmorska_visina = | širina_stepeni = 42| širina_minuta = 52| širina_sekundi = 09| širina_SJ = N | dužina_stepeni = 20| dužina_minuta = 08| dužina_sekundi = 12| dužina_IZ = E | najveća tačka = | najveća tačka metara = 1152 <!-- *** Površina *** --> | površina_grada = | površina_općine = | površina_jedinica = <!-- *** Stanovništvo *** --> | stanovništvo grad = 825 | stanovništvo općina = | stanovništvo procjena = | stanovništvo godina = 2011 | stanovništvo općina godina = | stanovništvo procjena godina = | gustoća = | gustoća općina = <!-- *** Historija i administracija *** --> | osnovano = | gradonačelnik = | gradonačelnik stranka = <!-- *** Kod *** --> | poštanski broj = | pozivni broj = + 382 (051) | autooznaka = <tt>RO</tt> | kod = <!-- *** Karta *** --> | karta = | karta_lokacija = Crna Gora | tačkapoz_x = | tačkapoz_y = | opis_karte = <!-- *** Web stranice *** --> | web stranice = <!-- *** Bilješka *** --> | bilješka = }} '''Donja Lovnica''' ([[Ćirilica|ćir.]] ''Доња Ловница'') je naseljeno mjesto u sastavu općine [[Rožaje]], [[Crna Gora]]. == Historija == Do teritorijalne reorganizacije u Crnoj Gori nalazila se u sastavu stare općine [[Rožaje]]. == Mjesna zajednica == Naselje Donja Lovnica sjedište je istoimene mjesne zajednice koja obuhvata naselja: Donja Lovnica, Honsići, Ramovići i Tuzova Luka. Od grada Rožaja udaljeno je 6&nbsp;km i povezano asfaltnim putem. Stanovništvo se bavi stočarstvom, drvopreradom i proizvodnjom betonskih elemenata i blokova. Na području MZ od javnih objekata postoje osnovna škola i ambulanta, a od vjerskih dvije džamije.<ref>{{cite web |url=https://www.rozaje.me/wp-content/uploads/2015/01/Donja-Lovnica.pdf |title=Mjesna zajednica Donja Lovnica |publisher=Općina Rožaje |access-date=9. 6. 2019 |archive-date=9. 6. 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190609054627/https://www.rozaje.me/wp-content/uploads/2015/01/Donja-Lovnica.pdf |url-status=dead }}</ref> == Stanovništvo == Na popisu stanovništva 2011. godine Donja Lovnica je imala 825 stanovnika. {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="8" | Broj stanovnika po popisima<ref>Knjiga 9, '' Stanovništvo, uporedni pregled broja stanovnika 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2003, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2005, COBISS-ID 8.764.176</ref> |- | 1948 || 1953 || 1961 || 1971 || 1981 || 1991 || 2003 || 2011 |- | 471 || 553 || 669 || 690 || 762 || 858 || 762 || 825 |- |} <small>'''Napomena''': ''Ranije povećano za naselje '''Klanac''' koje je ukinuto.''</small> ====Popis 2011.==== {{col-begin|width=75%}} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Narodnost'' ! 2011<ref name="Popis_2011">[http://monstat.org/cg/page.php?id=534&pageid=322 Zvanični rezultati popisa na web stranici Zavoda za statistiku Crne Gore]</ref> |- |[[Bošnjaci]] |align="right"|794 (96,24%) |- |[[Egipat|Egipćani]] |align="right"|19 (2,30%) |- |[[Srbi]] |align="right"|6 (0,72%) |- |[[Bošnjaci|Muslimani]] |align="right"|Z |- |Ostalo |align="right"|Z |- |''ukupno'' |align="right"|825 |} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Jezik'' ! 2011<ref name="Popis_2011"/> |- |[[Bosanski jezik|Bosanski]] |align="right"|663 (80,36%) |- |[[Crnogorski jezik|Crnogorski]] |align="right"|66 (8,00%) |- |Bošnjački |align="right"|59 (7,15%) |- |[[Albanski jezik|Albanski]] |align="right"|20 (2,42%) |- |[[Srpski jezik|Srpski]] |align="right"|16 (1,93%) |- |Ostali |align="right"|Z |- |''ukupno'' |align="right"|825 |} {{col-break}} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Vjera'' ! 2011<ref name="Popis_2011"/> |- |[[Islam]]ska |align="right"|818 (99,15%) |- |[[Pravoslavna crkva|Pravoslavna]] |align="right"|6 (0,72%) |- |Adventist |align="right"|Z |- |''ukupno'' |align="right"|825 |} {{col-end}} <small>'''Napomena''': ''Oznaka Z predstavlja zaštićen podatak.''</small> ====Raniji popisi==== {| class="wikitable" style="margin: 0.5em auto; text-align: center;" |- ! colspan="2" | Donja Lovnica |- | '''1991'''<ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914020.pdf |title=Nacionalni sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991. |work=stat.gov.rs |access-date= 5. 5. 2020}}</ref> || '''2003'''<ref>Knjiga 1, ''Stanovništvo, nacionalna ili etnička pripadnost, podaci po naseljima'', Republički zavod za statistiku, Podgorica, septembar 2004, ISBN 86-84433-00-9</ref> |- | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 858 | label1 = [[Bošnjaci|Muslimani]] 840 | value1 = 97.90 | color1 = #228B22 | label2 = [[Crnogorci]] 9 | value2 = 1.04 | color2 = #C19A6B | label3 = [[Jugoslaveni]] 8 | value3 = 0.93 | color3 = #8B008B | label4 = nepoznato 1 | value4 = 0.11 | color4 = #A2A2D0 }} | {{Tortni grafikon | thumb = center | caption=ukupno: 762 | label1 = [[Bošnjaci]] 734 | value1 = 96.32 | color1 = #8DB600 | label2 = [[Srbi]] 7 | value2 = 0.91 | color2 = #FF0000 | label3 = [[Bošnjaci|Muslimani]] 5 | value3 = 0.65 | color3 = #228B22 | label4 = nepoznato 16 | value4 = 2.09 | color4 = #A2A2D0 }} |- |} {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%" |- ! ''Vjera'' ! 1991<ref>{{Cite web |url=http://pod2.stat.gov.rs/ObjavljenePublikacije/G1991/pdf/G19914007.pdf |title=Vjerski sastav stanovništva SFR Jugoslavije 1991. |work=stat.gov.rs |access-date= 6. 5. 2020}}</ref> |- |[[Islam]]ska |align="right"|848 (98,83%) |- |[[Pravoslavna crkva|Pravoslavna]] |align="right"|6 (0,69%) |- |[[Judaizam|Judaistička]] |align="right"|1 (0,11%) |- |Nepoznato |align="right"|3 (0,34%) |- |''ukupno'' |align="right"|858 |} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Crna Gora portal}} {{Stub-naselje-Crna Gora}} {{Općina Rožaje}} eslkl265c8z9ngyt6ti9u7bi5kuf827 0 482804 3922209 3916646 2026-08-26T20:07:02Z Konduras 109737 /* Finansije i tržište */ 3922209 wikitext text/x-wiki {{Politika Bosne i Hercegovine}} '''Spisak agencija i institucija Bosne i Hercegovine''' obuhvata sve agencije, institucije i organe javne vlasti u [[Bosna i Hercegovina|Bosni i Hercegovini]] na svim nivoima ustavnog uređenja.<ref>{{Cite web|url=http://www.adresar.ads.gov.ba/|title=Adresar institucija u Bosni i Hercegovini|website=www.adresar.ads.gov.ba|access-date=3. 10. 2021|archive-date=17. 9. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917185003/http://adresar.ads.gov.ba/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://skupstinabd.ba/index.php/ba/pristup-informacijama/adresar-institucija-bih.html|title=Skupština Brčko distrikta - Adresar institucija BiH|date=5. 4. 2023|website=Skupština Brčko distrikta - Adresar institucija BiH|language=bs-ba|access-date=5. 4. 2023}}</ref> Prema [[Ustav Bosne i Hercegovine|Ustavu Bosne i Hercegovine]], javna vlast je organizovana na tri nivoa: državni, entitetski ([[Federacija Bosne i Hercegovine]] i [[Republika Srpska]])<ref>{{Cite web|url=http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=4|title=Adresar - Spisak institucija Federacije BiH|date=27. 9. 2017|website=adresar.ads.gov.ba|access-date=17. 7. 2023|archive-date=27. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927035804/http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=4|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=5|title=Adresar - Spisak institucija Republike Srpske|date=27. 9. 2017|website=adresar.ads.gov.ba|access-date=17. 7. 2023|archive-date=27. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927085845/http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=5|url-status=bot: unknown}}</ref> i [[Brčko distrikt]], kao posebnoj administrativnoj jedinici pod suverenitetom BiH.<ref>{{Cite web|url=http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=6|title=Adresar - Spisak institucija Brčko distrikta|date=27. 9. 2017|website=adresar.ads.gov.ba|access-date=17. 7. 2023|archive-date=27. 9. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927200905/http://www.adresar.ads.gov.ba/list.php?groupid=6|url-status=bot: unknown}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.vlada.bdcentral.net/Content/Read/institucije|title=Institucije Brčko distrikta BiH|website=www.vlada.bdcentral.net|access-date=8. 9. 2023|archive-date=8. 9. 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230908094834/http://www.vlada.bdcentral.net/Content/Read/institucije|url-status=dead}}</ref> Daljnju podjelu javne vlasti obuhvataju i [[Kantoni Federacije Bosne i Hercegovine|kantoni]] (samo u Federaciji BiH), te [[Službeni gradovi Bosne i Hercegovine|gradovi]] i [[Općine Bosne i Hercegovine|općine]], kao jedinice lokalne samouprave. == Bosna i Hercegovina == === Grane vlasti === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine]] |PSBiH | rowspan="3" |{{URL|https://www.parlament.ba/|parlament.ba}} |- |[[Zastupnički dom Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] |PD PSBiH |- |[[Dom naroda Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine]] |DN PSBiH |- |[[Predsjedništvo Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|http://www.predsjednistvobih.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=155&pageIndex=1|predsjednistvobih.ba}} |- |[[Vijeće ministara Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://www.vijeceministara.gov.ba/default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=91&pageIndex=1|vijeceministara.gov.ba}} |- |[[Ustavni sud Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://www.ustavnisud.ba/|ustavnisud.ba}} |- |[[Sud Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|http://www.sudbih.gov.ba/|sudbih.gov.ba}} |- |[[Tužilaštvo Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|http://www.tuzilastvobih.gov.ba/|tuzilastvobih.gov.ba}} |- |[[Pravobranilaštvo Bosne i Hercegovine]] |PBR |{{URL|https://pbr.gov.ba/bs-Latn-BA/|pbr.gov.ba}} |- |[[Visoko sudsko i tužilačko vijeće Bosne i Hercegovine]] |VSTV |{{URL|https://vstv.pravosudje.ba/vstvfo/B/141|vstv.pravosudje.ba}} |- |[[Centralna izborna komisija Bosne i Hercegovine|Centralna izborna komisija]] |CIK |{{URL|https://www.izbori.ba/default.aspx?Lang=3|izbori.ba}} |} === Ministarstva === {| class="wikitable" !Ministarstvo !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Ministarstvo civilnih poslova Bosne i Hercegovine]] |MCP |{{URL|http://www.mcp.gov.ba/?lang=bs|mcp.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo finansija i trezora Bosne i Hercegovine]] |MFT |{{URL|https://www.mft.gov.ba/?lang=bs|mft.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo komunikacija i prometa Bosne i Hercegovine]] |MKT |{{URL|http://www.mkt.gov.ba/|mkt.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo za ljudska prava i izbjeglice Bosne i Hercegovine]] |MHRR |{{URL|http://mhrr.gov.ba/default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=127&pageIndex=1|mhrr.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo odbrane Bosne i Hercegovine]] |MOD |{{URL|http://mod.gov.ba/Default.aspx?template_id=143&pageIndex=1|mod.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo pravde Bosne i Hercegovine]] |MPR |{{URL|http://mpr.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=115&pageIndex=1|mpr.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo sigurnosti Bosne i Hercegovine]] |MSB |{{URL|http://msb.gov.ba/default.aspx?pageIndex=1&langTag=bs-BA|msb.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo vanjske trgovine i ekonomskih odnosa Bosne i Hercegovine]] |MVTEO |{{URL|http://www.mvteo.gov.ba/?lang=bs|mvteo.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo vanjskih poslova Bosne i Hercegovine]] |MVP |{{URL|http://www.mvp.gov.ba/default.aspx?template_id=43&pageIndex=1|mvp.gov.ba}} |} === Sigurnost, policija i obavještajni rad === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Državna agencija za istrage i zaštitu]] |SIPA |{{URL|http://www.sipa.gov.ba/bs|sipa.gov.ba}} |- |[[Obavještajno-sigurnosna agencija Bosne i Hercegovine|Obavještajno-sigurnosna agencija]] |OSA |{{URL|https://www.osa-oba.gov.ba/index.html|osa-oba.gov.ba}} |- |[[Granična policija Bosne i Hercegovine]] |GP BiH |{{URL|http://www.granpol.gov.ba/?lang=bs|granpol.gov.ba}} |- |[[Direkcija za koordinaciju policijskih tijela Bosne i Hercegovine|Direkcija za koordinaciju policijskih tijela]] |DKPT |{{URL|http://www.dkpt.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=135&pageIndex=1|dkpt.ba}} |- |[[Agencija za policijsku podršku]] |PSA |{{URL|https://psa.gov.ba/bs|psa.gov.ba}} |- |[[Agencija za forenzička ispitivanja i vještačenja]] |AFIV |{{URL|https://www.afiv.gov.ba/pages/home|afiv.gov.ba}} |- |[[Agencija za školovanje i stručno usavršavanje kadrova]] |AEPTM |{{URL|https://www.aeptm.gov.ba/bs|aeptm.gov.ba}} |- |[[Državna komisija za integrisano upravljanje granicom Bosne i Hercegovine|Državna komisija za integrisano upravljanje granicom BiH]] | – | – |} === Finansije i ekonomija === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Centralna banka Bosne i Hercegovine|Centralna banka BiH]] |CBBiH |{{URL|https://www.cbbh.ba/?lang=bs|cbbh.ba}} |- |[[Uprava za indirektno oporezivanje|Uprava za indirektno oporezivanje BiH]] |UINO |{{URL|http://www.new.uino.gov.ba/bs|uino.gov.ba}} |- |[[Agencija za osiguranje depozita Bosne i Hercegovine|Agencija za osiguranje depozita BiH]] |AOD |{{URL|https://aod.ba/|aod.ba}} |- |[[Izvozno-kreditna agencija Bosne i Hercegovine|Izvozno-kreditna agencija BiH]] |IGA |{{URL|http://iga.gov.ba/|iga.gov.ba}} |- |[[Agencija za unapređenje stranih investicija u Bosni i Hercegovini|Agencija za unapređenje stranih investicija u BiH]] |FIPA |{{URL|http://www.fipa.gov.ba/o_fipa/usluge/default.aspx?id=216&langTag=bs-BA|fipa.gov.ba}} |- |[[Direkcija za ekonomsko planiranje Bosne i Hercegovine|Direkcija za ekonomsko planiranje BiH]] |DEP |{{URL|http://www.dep.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=139&pageIndex=1|dep.gov.ba}} |- |[[Vanjskotrgovinska komora Bosne i Hercegovine|Vanjskotrgovinska komora BiH]] | – |{{URL|https://www.komorabih.ba/|komorabih.ba}} |- |[[Komisija za koncesije Bosne i Hercegovine|Komisija za koncesije BiH]] | – |{{URL|http://www.koncesijebih.ba/home/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1&lang=bs-BA|koncesijebih.ba}} |- |[[Komisija za provođenje carinske politike Bosne i Hercegovine|Komisija za provođenje carinske politike BiH]] | – | – |} === Regulatorne agencije === {| class="wikitable" !Agencija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Regulatorna agencija za komunikacije Bosne i Hercegovine|Regulatorna agencija za komunikacije BiH]] |RAK |{{URL|https://www.rak.ba/bs-Latn-BA/|rak.ba}} |- |[[Državna regulatorna komisija za električnu energiju Bosne i Hercegovine|Državna regulatorna komisija za električnu energiju BiH]] |DERK |{{URL|http://www.derk.ba/|derk.ba}} |- |[[Agencija za osiguranje u Bosni i Hercegovini|Agencija za osiguranje u BiH]] |AZOBiH |{{URL|http://www.azobih.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=206&pageIndex=1|azobih.gov.ba}} |- |[[Agencija za nadzor nad tržištem Bosne i Hercegovine|Agencija za nadzor nad tržištem BiH]] |ANNT |{{URL|http://annt.gov.ba/Default.aspx?pageIndex=1&langTag=bs-BA|annt.gov.ba}} |- |[[Agencija za javne nabavke Bosne i Hercegovine|Agencija za javne nabavke BiH]] |AJN |{{URL|https://www.javnenabavke.gov.ba/bs-Latn-BA/|javnenabavke.gov.ba}} |- |[[Konkurencijsko vijeće Bosne i Hercegovine|Konkurencijsko vijeće BiH]] |BiHKONK |{{URL|http://bihkonk.gov.ba/|bihkonk.gov.ba}} |} === Obrazovanje, kultura i sport === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za predškolsko, osnovno i srednje obrazovanje Bosne i Hercegovine|Agencija za predškolsko, osnovno i srednje obrazovanje BiH]] |APOSO |{{URL|https://aposo.gov.ba/bs/|aposo.gov.ba}} |- |[[Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta Bosne i Hercegovine|Agencija za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta BiH]] |HEA |{{URL|https://www.hea.gov.ba/|hea.gov.ba}} |- |[[Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz područja visokog obrazovanja Bosne i Hercegovine|Centar za informisanje i priznavanje dokumenata iz područja visokog obrazovanja BiH]] |CIP |{{URL|http://www.cip.gov.ba/bs|cip.gov.ba}} |- |[[Komisija za očuvanje nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine]] |KONS |{{URL|http://www.kons.gov.ba/?lang=bs|kons.gov.ba}} |- |[[Agencija za antidoping kontrolu Bosne i Hercegovine|Agencija za antidoping kontrolu BiH]] |ADA |{{URL|https://www.ada.gov.ba/index.php/bs/?lang=ba|ada.gov.ba}} |} === Zdravstvo, rad i socijalna zaštita === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine|Agencija za sigurnost hrane BiH]] |FSA |{{URL|https://fsa.gov.ba/bs/|fsa.gov.ba}} |- |[[Agencija za lijekove i medicinska sredstva Bosne i Hercegovine|Agencija za lijekove i medicinska sredstva BiH]] |ALMBiH |{{URL|http://www.almbih.gov.ba/|almbih.gov.ba}} |- |[[Agencija za rad i zapošljavanje Bosne i Hercegovine|Agencija za rad i zapošljavanje BiH]] |ARZ |{{URL|http://www.arz.gov.ba/default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=151&pageIndex=1|arz.gov.ba}} |- |[[Agencija za ravnopravnost spolova Bosne i Hercegovine|Agencija za ravnopravnost spolova BiH]] |ARS |{{URL|https://arsbih.gov.ba/|arsbih.gov.ba}} |- |[[Fond za povratak Bosne i Hercegovine]] |FZP |{{URL|http://www.fondzapov.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=189&pageIndex=1|fondzapov.gov.ba}} |- |[[Centar za uklanjanje mina u Bosni i Hercegovini|Centar za uklanjanje mina u BiH]] |BHMAC |{{URL|http://www.bhmac.org/?lang=bs|bhmac.org}} |- |[[Komisija za deminiranje Bosne i Hercegovine|Komisija za deminiranje BiH]] | – | – |- |[[Ured za veterinarstvo Bosne i Hercegovine|Ured za veterinarstvo BiH]] |VET |{{URL|http://www.vet.gov.ba/v2/?lang=bs|vet.gov.ba}} |} === Standardi, statistika i evidencija === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine|Agencija za statistiku BiH]] |BHAS |{{URL|https://bhas.gov.ba/|bhas.gov.ba}} |- |[[Agencija za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka Bosne i Hercegovine|Agencija za identifikacione dokumente, evidenciju i razmjenu podataka BiH]] |IDDEEA |{{URL|https://www.iddeea.gov.ba/index.php?lang=bs|iddeea.gov.ba}} |- |[[Agencija za zaštitu ličnih podataka u Bosni i Hercegovini|Agencija za zaštitu ličnih podataka u BiH]] |AZIP |{{URL|http://www.azlp.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=147&pageIndex=1|azip.ba}} |- |[[Institut za akreditiranje Bosne i Hercegovine|Institut za akreditiranje BiH]] |BATA |{{URL|http://www.bata.gov.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA|bata.gov.ba}} |- |[[Institut za standardizaciju Bosne i Hercegovine]] |ISBiH |{{URL|https://isbih.gov.ba/|isbih.gov.ba}} |- |[[Institut za mjeriteljstvo Bosne i Hercegovine]] |MET |{{URL|https://www.met.gov.ba/bs-Latn-BA/|met.gov.ba}} |- |[[Institut za intelektualno vlasništvo Bosne i Hercegovine|Institut za intelektualno vlasništvo BiH]] |IPR |{{URL|http://www.ipr.gov.ba/bs|ipr.gov.ba}} |} === Nadzor, revizija i zaštita prava === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Institucija ombudsmana za ljudska prava Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://www.ombudsmen.gov.ba/Default.aspx?id=0&lang=BS|ombudsmen.gov.ba}} |- |[[Institucija ombudsmana za zaštitu potrošača u Bosni i Hercegovini|Institucija ombudsmana za zaštitu potrošača u BiH]] |OZP |{{URL|https://www.ozp.gov.ba/|ozp.gov.ba}} |- |[[Dom za ljudska prava Bosne i Hercegovine|Dom za ljudska prava BiH]] |HRC |{{URL|http://hrc.ustavnisud.ba/bosnian/home.htm|hrc.ustavnisud.ba}} |- |[[Ured za reviziju institucija Bosne i Hercegovine|Ured za reviziju institucija BiH]] | – |{{URL|http://www.revizija.gov.ba/|revizija.gov.ba}} |- |[[Ured za razmatranje žalbi Bosne i Hercegovine|Ured za razmatranje žalbi BiH]] |URZ |{{URL|https://urz.gov.ba/index.php?id=01&jezik=bs|urz.gov.ba}} |- |[[Odbor državne službe za žalbe Bosne i Hercegovine|Odbor državne službe za žalbe BiH]] | – | – |- |[[Agencija za prevenciju korupcije i koordinaciju borbe protiv korupcije Bosne i Hercegovine|Agencija za prevenciju korupcije i koordinaciju borbe protiv korupcije BiH]] |APIK |{{URL|http://www.apik.ba/Default.aspx?langTag=bs-BA&template_id=194&pageIndex=1|apik.ba}} |} === Promet i infrastruktura === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za pružanje usluga u zračnoj plovidbi Bosne i Hercegovine|Agencija za pružanje usluga u zračnoj plovidbi BiH]] |BHANSA |{{URL|https://www.bhansa.gov.ba/bs|bhansa.gov.ba}} |- |[[Direkcija za civilno zrakoplovstvo Bosne i Hercegovine|Direkcija za civilno zrakoplovstvo BiH]] |BHDCA |{{URL|http://www.bhdca.gov.ba/index.php/bs/|bhdca.gov.ba}} |- |[[Agencija za poštanski promet Bosne i Hercegovine|Agencija za poštanski promet BiH]] |RAP |{{URL|http://www.rap.ba/?lang=bs|rap.ba}} |- |[[Direkcija za evropske integracije Bosne i Hercegovine|Direkcija za evropske integracije BiH]] |DEI |{{URL|https://www.dei.gov.ba/|dei.gov.ba}} |} === Uredi, službe i ostale institucije === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Arhiv Bosne i Hercegovine]] |ABiH |{{URL|http://www.arhivbih.gov.ba/|arhivbih.gov.ba}} |- |[[Agencija za državnu službu Bosne i Hercegovine|Agencija za državnu službu BiH]] |ADS |{{URL|https://www.ads.gov.ba/|ads.gov.ba}} |- |[[Služba za poslove sa strancima Bosne i Hercegovine|Služba za poslove sa strancima BiH]] |SPS |{{URL|http://sps.gov.ba/|sps.gov.ba}} |- |[[Služba za zajedničke poslove institucija Bosne i Hercegovine|Služba za zajedničke poslove institucija BiH]] |SZZP |{{URL|http://www.szzp.gov.ba/|szzp.gov.ba}} |- |[[Ured koordinatora za reformu javne uprave Bosne i Hercegovine|Ured koordinatora za reformu javne uprave BiH]] |PARCO |{{URL|https://parco.gov.ba/|parco.gov.ba}} |- |[[Ured za zakonodavstvo Bosne i Hercegovine|Ured za zakonodavstvo BiH]] | – |{{URL|https://www.vijeceministara.gov.ba/stalna_tijela/zakonodavstvo/default.aspx?id=1908&langTag=bs-BA&template_id=92&pageIndex=1|vijeceministara.gov.ba}} |} == Federacija Bosne i Hercegovine == {{Politika Federacije Bosne i Hercegovine}} === Grane vlasti === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Parlament Federacije Bosne i Hercegovine|Parlament Federacije BiH]] |PFBiH |{{URL|https://parlamentfbih.gov.ba/|parlamentfbih.gov.ba}} |- |[[Zastupnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Zastupnički dom Parlamenta FBiH]] |PD PFBiH |{{URL|https://predstavnickidom-pfbih.gov.ba/|predstavnickidom-pfbih.gov.ba}} |- |[[Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine|Dom naroda Parlamenta FBiH]] |DN PFBiH |{{URL|https://parlamentfbih.gov.ba/v2/bs/|parlamentfbih.gov.ba}} |- |[[Predsjednik Federacije Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://www.predsjednikfbih.gov.ba/|predsjednikfbih.gov.ba}} |- |[[Vlada Federacije Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://fbihvlada.gov.ba/|fbihvlada.gov.ba}} |- |[[Ustavni sud Federacije Bosne i Hercegovine]] | – |{{URL|https://www.ustavnisudfbih.ba/bs/index.php|ustavnisudfbih.ba}} |- |[[Vrhovni sud Federacije Bosne i Hercegovine]] |VSUD FBiH |{{URL|https://vsud-fbih.pravosudje.ba/vstvfo/B/70|vsud-fbih.pravosudje.ba}} |- |[[Tužilaštvo Federacije Bosne i Hercegovine|Federalno tužilaštvo FBiH]] |FT FBiH |{{URL|https://ft-fbih.pravosudje.ba/vstvfo/B/97|ft-fbih.pravosudje.ba}} |- |[[Federalno pravobranilaštvo]] | – |{{URL|http://pravobranilastvofbih.gov.ba/|pravobranilastvofbih.gov.ba}} |} === Ministarstva === {| class="wikitable" !Ministarstvo !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Ministarstvo unutrašnjih poslova Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo unutrašnjih poslova FBiH]] |FMUP |{{URL|http://www.fmup.gov.ba/v2/|fmup.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo pravde Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo pravde FBiH]] |FMP |{{URL|https://www.fmp.gov.ba/bs/|fmp.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo finansija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo finansija FBiH]] |FMF |{{URL|http://www.fmf.gov.ba/v2/index.php|fmf.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo energije, rudarstva i industrije Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo energije, rudarstva i industrije FBiH]] |FMERI |{{URL|https://fmeri.gov.ba/|fmeri.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo prometa i komunikacija Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo prometa i komunikacija FBiH]] |FMPIK |{{URL|http://fmpik.gov.ba/bh/|fmpik.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo rada i socijalne politike Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo rada i socijalne politike FBiH]] |FMRSP |{{URL|https://fmrsp.gov.ba/|fmrsp.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo raseljenih osoba i izbjeglica FBiH]] |FMROI |{{URL|https://fmroi.gov.ba/|fmroi.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo za pitanja boraca i invalida odbrambeno-oslobodilačkog rata Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo za pitanja boraca i invalida odbrambeno-oslobodilačkog rata FBiH]] |FMBI |{{URL|https://fmbi.gov.ba/|fmbi.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo zdravstva Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo zdravstva FBiH]] |FMOH |{{URL|http://fmoh.gov.ba/|fmoh.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo obrazovanja i nauke Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo obrazovanja i nauke FBiH]] |FMON |{{URL|http://fmon.gov.ba/|fmon.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo kulture i sporta Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo kulture i sporta FBiH]] |FMKS |{{URL|https://www.fmks.gov.ba/|fmks.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo trgovine Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo trgovine FBiH]] |FMT |{{URL|https://fmt.gov.ba/|fmt.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo prostornog uređenja Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo prostornog uređenja FBiH]] |FMPU |{{URL|https://fmpu.gov.ba/|fmpu.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo poljoprivrede, vodoprivrede i šumarstva FBiH]] |FMPVS |{{URL|https://fmpvs.gov.ba/|fmpvs.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo razvoja, poduzetništva i obrta Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo razvoja, poduzetništva i obrta FBiH]] |FMRPO |{{URL|https://www.fmrpo.gov.ba/|fmrpo.gov.ba}} |- |[[Ministarstvo okoliša i turizma Federacije Bosne i Hercegovine|Ministarstvo okoliša i turizma FBiH]] |FMOIT |{{URL|https://www.fmoit.gov.ba/|fmoit.gov.ba}} |} === Sigurnost, policija i civilna zaštita === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Federalna uprava policije]] |FUP |{{URL|http://fup.gov.ba/|fup.gov.ba}} |- |[[Federalna uprava civilne zaštite]] |FUCZ |{{URL|http://www.fucz.gov.ba/|fucz.gov.ba}} |} === Finansije, ekonomija i tržište === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Poreska uprava Federacije Bosne i Hercegovine|Poreska uprava FBiH]] |PUFBiH |{{URL|https://www.pufbih.ba/v1/|pufbih.ba}} |- |[[Agencija za bankarstvo Federacije Bosne i Hercegovine|Agencija za bankarstvo FBiH]] |FBA |{{URL|https://www.fba.ba/|fba.ba}} |- |[[Agencija za privatizaciju u Federaciji Bosne i Hercegovine|Agencija za privatizaciju u FBiH]] |APF |{{URL|http://www.apf.gov.ba/default.aspx?pageIndex=1&langTag=bs-BA|apf.gov.ba}} |- |[[Komisija za vrijednosne papire Federacije Bosne i Hercegovine|Komisija za vrijednosne papire FBiH]] |KOMVP |{{URL|https://www.komvp.gov.ba/|komvp.gov.ba}} |- |[[Registar vrijednosnih papira Federacije Bosne i Hercegovine|Registar vrijednosnih papira FBiH]] |RVP |{{URL|https://www.rvp.ba/|rvp.ba}} |- |[[Komisija za koncesije Federacije Bosne i Hercegovine|Komisija za koncesije FBiH]] | – | – |- |[[Privredna komora Federacije Bosne i Hercegovine|Privredna komora FBiH]] |KFBiH |{{URL|https://kfbih.com/|kfbih.com}} |- |[[Federalna direkcija robnih rezervi]] |FDRR |{{URL|https://www.fdrr.gov.ba/|fdrr.gov.ba}} |- |[[Operator za obnovljive izvore energije i efikasnu kogeneraciju Federacije Bosne i Hercegovine|Operator za obnovljive izvore energije i efikasnu kogeneraciju]] |OIEIEK |{{URL|https://www.oieiek.ba/|oieiek.ba}} |} === Zdravstvo i socijalna zaštita === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za kvalitet i akreditaciju u zdravstvu u Federaciji Bosne i Hercegovine|Agencija za kvalitet i akreditaciju u zdravstvu u FBiH]] |AKAZ |{{URL|http://www.akaz.ba/|akaz.ba}} |- |[[Zavod za javno zdravstvo Federacije Bosne i Hercegovine|Zavod za javno zdravstvo FBiH]] |ZZJZ FBiH |{{URL|https://www.zzjzfbih.ba/|zzjzfbih.ba}} |- |[[Zavod za transfuzijsku medicinu Federacije Bosne i Hercegovine|Zavod za transfuzijsku medicinu FBiH]] |ZTM FBiH |{{URL|https://www.ztmfbih.ba/|ztmfbih.ba}} |- |[[Federalni zavod za penzijsko i invalidsko osiguranje|Federalni zavod za MIOPIO]] |FZ MIOPIO |{{URL|https://www.fzmiopio.ba/?lang=ba|fzmiopio.ba}} |- |[[Gender centar Federacije Bosne i Hercegovine|Gender centar FBiH]] |GCFBiH |{{URL|https://www.gcfbih.gov.ba/|gcfbih.gov.ba}} |- |[[Federalna komisija za nestale osobe]] | – |{{URL|https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/posebna%20tijela/nestali.php|fbihvlada.gov.ba}} |} === Zavodi i statistika === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Federalni zavod za statistiku]] |FZS |{{URL|https://fzs.ba/|fzs.ba}} |- |[[Federalni zavod za programiranje razvoja]] |FZZPR |{{URL|https://www.fzzpr.gov.ba/|fzzpr.gov.ba}} |- |[[Federalni hidrometeorološki zavod]] |FHMZ |{{URL|https://www.fhmzbih.gov.ba/latinica/index.php|fhmzbih.gov.ba}} |} === Nadzor, revizija i zaštita prava === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Ured za nadzor društava za osiguranje Federacije Bosne i Hercegovine|Ured za nadzor društava za osiguranje FBiH]] | – | – |- |[[Ured za reviziju proračuna u Federaciji Bosne i Hercegovine|Ured za reviziju proračuna u Federaciji BiH]] | – | – |- |[[Ured za suradnju i zastupanje pred Komisijom za ljudska prava Federacije Bosne i Hercegovine|Ured za suradnju i zastupanje pred Komisijom za ljudska prava FBiH]] | – |{{URL|https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/uredi%20i%20sluzbe/sa_suradnju_i_zast_pred_komis.php|fbihvlada.gov.ba}} |- |[[Centar za edukaciju sudija i tužilaca u Federaciji Bosne i Hercegovine|Centar za edukaciju sudija i tužilaca u FBiH]] |CEST FBiH |{{URL|http://www.fbih.cest.gov.ba/|fbih.cest.gov.ba}} |} === Uprave, uredi i službe === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za državnu službu Federacije Bosne i Hercegovine|Agencija za državnu službu FBiH]] |ADSFBiH |{{URL|https://www.adsfbih.gov.ba/|adsfbih.gov.ba}} |- |[[Federalna uprava za geodetske i imovinsko-pravne poslove]] |FGU |{{URL|https://www.fgu.com.ba/bs/|fgu.com.ba}} |- |[[Ured za informiranje Federacije Bosne i Hercegovine|Ured za informiranje FBiH]] | – | – |- |[[Ured za zakonodavstvo i usklađenost sa propisima Evropske unije Federacije Bosne i Hercegovine|Ured za zakonodavstvo i usklađenost sa propisima EU]] | – |{{URL|https://fbihvlada.gov.ba/bosanski/uredi%20i%20sluzbe/zaknodavstvo.php|fbihvlada.gov.ba}} |- |[[Služba za zajedničke poslove organa i tijela Federacije Bosne i Hercegovine|Služba za zajedničke poslove organa i tijela FBiH]] | – |{{URL|https://fbihvlada.gov.ba/bs/sluzba-za-zajednicke-poslove-organa-i-tijela-fbih|fbihvlada.gov.ba}} |- |[[Arhiv Federacije Bosne i Hercegovine]] |AFBiH |{{URL|http://www.arhivfbih.gov.ba/index.php/bs/|arhivfbih.gov.ba}} |} == Republika Srpska == {{Politika Republike Srpske}} === Grane vlasti === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Narodna skupština Republike Srpske]] |NSRS |{{URL|https://www.narodnaskupstinars.net/|narodnaskupstinars.net}} |- |[[Vijeće naroda Republike Srpske]] |VNRS |{{URL|https://www.vijecenarodars.net/|vijecenarodars.net}} |- |[[Senat Republike Srpske]] | – | – |- |[[Predsjednik Republike Srpske]] | – |{{URL|https://www.predsjednikrs.rs/rs/|predsjednikrs.net}} |- |[[Vlada Republike Srpske]] | – |{{URL|https://www.vladars.net/sr-sp-cyrl/Pages/default.aspx|vladars.net}} |- |[[Ustavni sud Republike Srpske]] | – |{{URL|http://www.ustavnisud.org/Default.aspx?lang=bos|ustavnisud.org}} |- |[[Vrhovni sud Republike Srpske]] |VSUD RS |{{URL|https://vsud-rs.pravosudje.ba/vstvfo/B/118|vsud-rs.pravosudje.ba}} |- |[[Republičko javno tužilaštvo Republike Srpske]] |RT-RS |{{URL|https://rt-rs.pravosudje.ba/vstvfo/S/108|rt-rs.pravosudje.ba}} |- |[[Pravobranilaštvo Republike Srpske]] | – |{{URL|https://pravobranilastvors.net/|pravobranilastvors.net}} |} === Ministarstva === {| class="wikitable" !Ministarstvo !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Ministarstvo finansija Republike Srpske|Ministarstvo finansija RS]] |MF RS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mf/Pages/default.aspx|vladars.net - mf}} |- |[[Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srpske|Ministarstvo unutrašnjih poslova RS]] |MUP RS |{{URL|https://mup.vladars.net/lat/index.php|mup.vladars.net}} |- |[[Ministarstvo pravde Republike Srpske|Ministarstvo pravde RS]] |MPR |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mpr/Pages/default.aspx|vladars.net - mpr}} |- |[[Ministarstvo uprave i lokalne samouprave Republike Srpske|Ministarstvo uprave i lokalne samouprave RS]] |MULS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/muls/Pages/default.aspx|vladars.net - muls}} |- |[[Ministarstvo za evropske integracije i međunarodnu saradnju Republike Srpske|Ministarstvo za evropske integracije i međunarodnu saradnju RS]] |MEOI |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/meoi/Pages/default.aspx|vladars.net - meoi}} |- |[[Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite Republike Srpske|Ministarstvo rada i boračko-invalidske zaštite RS]] |MPB |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mpb/Pages/default.aspx|vladars.net - mpb}} |- |[[Ministarstvo trgovine i turizma Republike Srpske|Ministarstvo trgovine i turizma RS]] |MTT |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mtt/Pages/default.aspx|vladars.net - mtt}} |- |[[Ministarstvo saobraćaja i veza Republike Srpske|Ministarstvo saobraćaja i veza RS]] |MSV |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/msv/Pages/default.aspx|vladars.net - msv}} |- |[[Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede Republike Srpske|Ministarstvo poljoprivrede, šumarstva i vodoprivrede RS]] |MPS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mps/Pages/default.aspx|vladars.net - mps}} |- |[[Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju Republike Srpske|Ministarstvo za prostorno uređenje, građevinarstvo i ekologiju RS]] |MGR |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mgr/Pages/default.aspx|vladars.net - mgr}} |- |[[Ministarstvo prosvjete i kulture Republike Srpske|Ministarstvo prosvjete i kulture RS]] |MPK |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mpk/Pages/default.aspx|vladars.net - mpk}} |- |[[Ministarstvo privrede i preduzetništva Republike Srpske|Ministarstvo privrede i preduzetništva RS]] |MPP |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mpp/Pages/default.aspx|vladars.net - mpp}} |- |[[Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite Republike Srpske|Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS]] |MZSZ |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/MZSZ/Pages/default.aspx|vladars.net - mzsz}} |- |[[Ministarstvo za naučnotehnološki razvoj i visoko obrazovanje Republike Srpske]] |MNK |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mnk/Pages/default.aspx|vladars.net - mnk}} |- |[[Ministarstvo porodice, omladine i sporta Republike Srpske|Ministarstvo porodice, omladine i sporta RS]] |MPOS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mpos/Pages/default.aspx|vladars.net - mpos}} |- |[[Ministarstvo energetike i rudarstva Republike Srpske|Ministarstvo energetike i rudarstva RS]] |MPER |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mper/Pages/default.aspx|vladars.net - mper}} |} === Uprave === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Republička uprava za geodetske i imovinsko-pravne poslove]] |RGU RS |{{URL|https://www.rgurs.org/sr-lat|rgurs.org}} |- |[[Republička uprava za inspekcijske poslove]] | – |{{URL|http://www.inspektorat.vladars.net/|inspektorat.vladars.net}} |- |[[Republička uprava civilne zaštite]] |RUCZ RS |{{URL|https://ruczrs.org/?script=lat|ruczrs.org}} |- |[[Republička uprava za igre na sreću]] |RUIS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mf/OM/RU/RUIS/Pages/default.aspx|vladars.net - ruis}} |- |[[Poreska uprava Republike Srpske]] |PU RS |{{URL|https://poreskaupravars.org/?lang=lat|poreskaupravars.org}} |} === Zavodi === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Republički zavod za statistiku]] |RZS |{{URL|https://www.rzs.rs.ba/|rzs.rs.ba}} |- |[[Republički pedagoški zavod]] |RPZ |{{URL|https://www.rpz-rs.org/jezik/lat|rpz-rs.org}} |- |[[Republički zavod za standardizaciju i metrologiju]] |RZSM |{{URL|https://rzsm.org/|rzsm.org}} |- |[[Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa]] |RZZZS |{{URL|https://nasljedje.org/|nasljedje.org}} |- |[[Republički hidrometeorološki zavod]] |RHMZRS |{{URL|https://rhmzrs.com/|rhmzrs.com}} |- |[[Republički zavod za geološka istraživanja]] | – |{{URL|https://www.geozavodrs.com/|geozavodrs.com}} |- |[[Republički zavod za obrazovanje odraslih]] |MPOO |{{URL|http://www.mpoo.org/|mpoo.org}} |} === Agencije === {| class="wikitable" !Agencija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Agencija za državnu upravu Republike Srpske|Agencija za državnu upravu RS]] |ADURS |{{URL|https://adu.vladars.net/|adu.vladars.net}} |- |[[Agencija za agrarna plaćanja Republike Srpske|Agencija za agrarna plaćanja RS]] |AAP |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/agencije/aap/Pages/default.aspx|vladars.net - aap}} |- |[[Agencija za upravljanje oduzetom imovinom Republike Srpske|Agencija za upravljanje oduzetom imovinom RS]] |AUOIRS |{{URL|https://auoirs.net/|auoirs.net}} |- |[[Agencija za visoko obrazovanje Republike Srpske|Agencija za visoko obrazovanje RS]] |AVORS |{{URL|https://www.avors.org/index.php/sr/|avors.org}} |- |[[Agencija za bezbjednost saobraćaja Republike Srpske|Agencija za bezbjednost saobraćaja RS]] |ABSRS |{{URL|https://www.absrs.org/index.php?id_jezik=1&pismo=lat|absrs.org}} |- |[[Agencija za sertifikaciju, akreditaciju i unapređenje kvaliteta zdravstvene zaštite Republike Srpske|Agencija za sertifikaciju, akreditaciju i unapređenje kvaliteta zdravstvene zaštite RS]] |ASKVA |{{URL|https://www.askva.org/askva.html|askva.org}} |} === Direkcije i sekretarijati === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Republička direkcija za obnovu i izgradnju]] |RDOI |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/direkcije/rdoi/Pages/default.aspx|vladars.net - rdoi}} |- |[[Republička direkcija za promet naoružanja i vojne opreme]] | – |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Pages/rep_dir_za_promet_naoruzanja_i_vo.aspx|vladars.net - direkcija}} |- |[[Republički sekretarijat za zakonodavstvo]] |SZZ |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/szz/Pages/default.aspx|vladars.net - szz}} |- |[[Republički sekretarijat za vjere]] |RSV |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/rsv/Pages/default.aspx|vladars.net - rsv}} |- |[[Republički sekretarijat za raseljena lica i migracije]] | – |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Ministarstva/mirl/Pages/default.aspx|vladars.net - mirl}} |} === Finansije i tržište === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Komisija za hartije od vrijednosti Republike Srpske|Komisija za hartije od vrijednosti RS]] |SECRS |{{URL|https://www.secrs.gov.ba/|secrs.gov.ba}} |- |[[Centralni registar hartija od vrijednosti Republike Srpske|Centralni registar hartija od vrijednosti RS]] |CRHOVRS |{{URL|https://www.crhovrs.org/index.php/sr/|crhovrs.org}} |- |[[Fond stanovanja Republike Srpske|Fond stanovanja RS]] | – | – |- |[[Fond za razvoj i zapošljavanje Republike Srpske|Fond za razvoj i zapošljavanje RS]] | – | – |} === Centri i komisije === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Republički centar za istraživanje rata, ratnih zločina i traženje nestalih lica]] |RCIRZ |{{URL|https://www.rcirz.org/|rcirz.org}} |- |[[Centar za edukaciju sudija i tužilaca u Republici Srpskoj|Centar za edukaciju sudija i tužilaca u RS]] |CEST RS |{{URL|http://rs.cest.gov.ba/|rs.cest.gov.ba}} |- |[[Centar za pružanje besplatnih pravnih pomoći Republike Srpske|Centar za pružanje besplatnih pravnih pomoći RS]] |MPR |{{URL|http://www.mpr-centar.org/index.php/sr-YU/|mpr-centar.org}} |- |[[Gender centar Republike Srpske|Gender centar RS]] |GC RS |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/centri/gendercentarrs/Pages/default.aspx|vladars.net - gc}} |- |[[Komisija za izbor i imenovanje Republike Srpske|Komisija za izbor i imenovanje RS]] | – | – |} === Ostale institucije === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Arhiv Republike Srpske]] |ARS |{{URL|https://arhivrs.org/?sr_pismo=lat|arhivrs.org}} |- |[[Ombudsmen Republike Srpske]] | – | – |- |[[Republički devizni inspektorat]] | – | – |- |[[Biro za odnose sa javnošću Republike Srpske|Biro za odnose sa javnošću RS]] | – |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/Sekretarijat/Biro/Pages/Splash.aspx|vladars.net - biro}} |- |[[Ugostiteljski servisi Republike Srpske|Ugostiteljski servisi RS]] |US |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/us/Pages/default.aspx|vladars.net - us}} |- |[[Odbor državne uprave za žalbe Republike Srpske|Odbor državne uprave za žalbe]] | – |{{URL|https://www.vladars.net/sr-SP-Cyrl/Vlada/centri/odbor_za_zalbe/Pages/default.aspx|vladars.net - odbor}} |} == Brčko distrikt == {{Politika Brčko distrikta}} === Grane vlasti === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Skupština Brčko distrikta]] | – |{{URL|https://www.skupstinabd.ba/index.php/ba/|skupstinabd.ba}} |- |[[Spisak gradonačelnika Brčko distrikta|Gradonačelnik Brčko distrikta]] | – |{{URL|http://kg.bdcentral.net/|kg.bdcentral.net}} |- |[[Vlada Brčko distrikta]] | – |{{URL|http://www.vlada.bdcentral.net/Home/?lang=bs|vlada.bdcentral.net}} |- |[[Kancelarija gradonačelnika Brčko distrikta]] |KG |{{URL|http://kg.bdcentral.net/|kg.bdcentral.net}} |} === Pravosudne institucije === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Osnovni sud Brčko distrikta]] |OSDB |{{URL|https://ossud-brckodistriktbih.pravosudje.ba/vstvfo/S/90|ossud-brckodistriktbih.pravosudje.ba}} |- |[[Apelacioni sud Brčko distrikta]] |ASBD |{{URL|https://apsud-brckodistriktbih.pravosudje.ba/vstvfo/S/88|apsud-brckodistriktbih.pravosudje.ba}} |- |[[Tužilaštvo Brčko distrikta]] |JTBD |{{URL|https://jt-brckodistriktbih.pravosudje.ba/vstvfo/S/117|jt-brckodistriktbih.pravosudje.ba}} |- |[[Pravosudna komisija Brčko distrikta]] |PKDB |{{URL|https://pkbd.pravosudje.ba/vstvfo/B/683|pkbd.pravosudje.ba}} |- |[[Kancelarija za pravnu pomoć Brčko distrikta]] |KPPDB |{{URL|https://pkbd.pravosudje.ba/vstvfo/B/683/kategorije-vijesti/117903/117908|pkbd.pravosudje.ba}} |} === Sigurnost === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Policija Brčko distrikta]] | – |{{URL|https://policijabdbih.gov.ba/index.php/bs|policijabdbih.gov.ba}} |- |[[Odjeljenje za javnu sigurnost Brčko distrikta|Odjeljenje za javnu sigurnost]] |JS |{{URL|http://www.js.bdcentral.net/|js.bdcentral.net}} |} === Odjeljenja === {| class="wikitable" !Odjeljenje !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Odjeljenje za stručne i administrativne poslove Brčko distrikta|Odjeljenje za stručne i administrativne poslove]] |SAP |{{URL|http://sap.bdcentral.net/|sap.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za privredni razvoj, sport i kulturu Brčko distrikta|Odjeljenje za privredni razvoj, sport i kulturu]] |PRSK |{{URL|http://prsk.bdcentral.net/|prsk.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu Brčko distrikta|Odjeljenje za poljoprivredu, šumarstvo i vodoprivredu]] |PSV |{{URL|http://psv.bdcentral.net/|psv.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za zdravstvo i ostale usluge Brčko distrikta|Odjeljenje za zdravstvo i ostale usluge]] |ZOU |{{URL|http://zou.bdcentral.net/|zou.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za obrazovanje Brčko distrikta|Odjeljenje za obrazovanje]] |OB |{{URL|http://ob.bdcentral.net/|ob.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za komunalne poslove Brčko distrikta|Odjeljenje za komunalne poslove]] |KP |{{URL|http://kp.bdcentral.net/|kp.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za prostorno planiranje i imovinsko-pravne poslove Brčko distrikta|Odjeljenje za prostorno planiranje i imovinsko-pravne poslove]] |PPIPO |{{URL|http://ppipo.bdcentral.net/|ppipo.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za raseljena lica, izbjeglice i stambena pitanja Brčko distrikta|Odjeljenje za raseljena lica, izbjeglice i stambena pitanja]] |RLISP |{{URL|http://rlisp.bdcentral.net/|rlisp.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za javne poslove Brčko distrikta|Odjeljenje za javne poslove]] |JP |{{URL|http://jp.bdcentral.net/|jp.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za javni registar Brčko distrikta|Odjeljenje za javni registar]] |JR |{{URL|http://www.jr.bdcentral.net/|jr.bdcentral.net}} |- |[[Odjeljenje za evropske integracije i međunarodnu saradnju Brčko distrikta|Odjeljenje za evropske integracije i međunarodnu saradnju]] |EIMS |{{URL|http://eims.bdcentral.net/|eims.bdcentral.net}} |} === Finansije, nadzor i ostale institucije === {| class="wikitable" !Institucija !Skr. !Mrežna stranica |- |[[Direkcija za finansije Brčko distrikta]] |DF |{{URL|http://df.bdbih.gov.ba/|df.bdbih.gov.ba}} |- |[[Fond zdravstvenog osiguranja Brčko distrikta]] |FZO BD |{{URL|https://fzobrcko.ba/|fzobrcko.ba}} |- |[[Komisija za papire od vrijednosti Brčko distrikta|Komisija za papire od vrijednosti]] |SECBD |{{URL|http://www.secbdbih.org/|secbdbih.org}} |- |[[Kancelarija za upravljanje javnom imovinom Brčko distrikta|Kancelarija za upravljanje javnom imovinom]] |KUJI |{{URL|http://kuji.bdbih.gov.ba/|kuji.bdbih.gov.ba}} |- |[[Kancelarija za reviziju finansijskog poslovanja institucija Brčko distrikta|Kancelarija za reviziju finansijskog poslovanja institucija]] | – |{{URL|https://www.revizija-bd.ba/|revizija-bd.ba}} |- |[[Ured koordinatora Brčko distrikta u Vijeću ministara]] |KKSM |{{URL|http://kksm.bdbih.gov.ba/|kksm.bdbih.gov.ba}} |} == Također pogledajte == * [[Politika Bosne i Hercegovine]] * [[Sudski sistem Bosne i Hercegovine]] * [[Ustav Bosne i Hercegovine]] * [[Dejtonski sporazum]] == Reference == {{reflist}} {{Agencije i institucije Bosne i Hercegovine}}{{BiH po temama}} [[Kategorija:Bosna i Hercegovina|Institucije]] [[Kategorija:Institucije Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Institucije Federacije Bosne i Hercegovine|*]] [[Kategorija:Institucije Republike Srpske|*]] [[Kategorija:Institucije Brčko distrikta|*]] 18mbbz794trsmh3a4jg33ec6icle3pf 0 483786 3922173 3708483 2026-08-26T16:34:15Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922173 wikitext text/x-wiki {{Politika Republike Srpske}} [[Datoteka:NSRS2018.svg|mini|'''[[Vlada]] (51):'''<br> {{Color box|#990000|border=darkgray}} [[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]&nbsp;(30)<br> {{Color box|#ff5555|border=darkgray}} [[Socijalistička partija Republike Srpske|SP]]&nbsp;(9)<br> {{Color box|#0070FF|border=darkgray}} [[Narodna partija Srpske|NPS]]&nbsp;(3)<br> {{Color box|#FF0000|border=darkgray}} [[Demokratski savez|DEMOS]]&nbsp;(4)<br> {{Color box|#00008B|border=darkgray}} [[Ujedinjena Srpska|US]]&nbsp;(3)<br> {{Color box|#0020FF|border=darkgray}} [[Narodni demokratski pokret|NDP]]&nbsp;(2) <br> '''[[Opozicija (politika)|Opozicija]] (32):'''<br> {{Color box|#000080|border=darkgray}} [[Srpska demokratska stranka|SDS]]&nbsp;(11)<br> {{Color box|#432E8B|border=darkgray}} [[Partija demokratskog progresa|PDP]]&nbsp;(8)<br> {{Color box|#800080|border=darkgray}} [[Demokratski narodni savez|DNS]]&nbsp;(4)<br> {{Color box|#FFC0CB|border=darkgray}} [[Socijalistička partija Srpske|SPS]]&nbsp;(3)<br> {{Color box|#00A859|border=darkgray}} [[Zajedno za BiH]]&nbsp;(3)<br> {{Color box|#DDDDDD||border=darkgray}} [[Nezavisni kandidat|Nez.]]&nbsp;(3)<br> ]] '''Deseti saziv [[Narodna skupština Republike Srpske|Narodne skupštine Republike Srpske]]''' konstituisan je 19. novembra 2018. godine na osnovu rezultata [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.|općih izbora]] koji su održani 7. oktobra.<ref>{{Cite web|url=https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la/narodna-skup%C5%A1tina/saziv/deseti-saziv|title=Deseti saziv NSRS|last=|date=14. 1. 2015|website=www.narodnaskupstinars.net|publisher=[[Narodna skupština Republike Srpske]]|language=bs|access-date=10. 4. 2024|archive-date=1. 7. 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240701145754/https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la/narodna-skup%C5%A1tina/saziv/deseti-saziv|url-status=dead}}</ref> Za predsjednika Narodne skupštine po drugi put je izabran [[Nedeljko Čubrilović]] iz [[Demokratski narodni savez|DNS]]-a (kasnije član odnosno predsjednik novoosnovane stranke [[Demokratski savez|DEMOS]]). Prilikom izbora [[Predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske|predsjednika Narodne skupštine]] došlo je do podjele 12 izabranih poslanika DNS-a, tako što je Klub poslanika DNS-a (njih 8 uključujući [[Duško Ivić|Duška Ivića]]) predložio Duška Ivića za predsjednika, a grupa poslanika DNS-a (njih 4 uključujući Nedeljka Čubrilovića) je predložila Nedeljka Čubrilovića. Za izbor predsjednika su presudni bili glasovi ostatka vladajuće koalicije koja je glasala za Nedeljka Čubrilovića, koji je sa ukupno 51. glasom izabran za predsjednika Narodne skupštine, dok je Duško Ivić dobio 8 glasova. Dan nakon izbora za predsjednika, Nedeljko Čubrilović kao i ostala tri poslanika DNS-a koji su stali na njegovu stranu su isključeni iz stranke. Ta četiri poslanika su 30. novembra najavila formiranje Nezavisnog demokratskog kluba u Narodnoj skupštini, a ubrzo su osnovali i novu stranku DEMOS. Za potpredsjednike Narodne skupštine 5. decembra 2018. su izabrani: [[Željka Stojičić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]), [[Milan Petković]] ([[Ujedinjena Srpska|US]]), [[Sonja Karadžić Jovičević]] ([[Srpska demokratska stranka|SDS]]) i [[Senad Bratić]] ([[Stranka demokratske akcije|SDA]]). Senad Bratić je smijenjen sa mjesta potpredsjednika 18. septembra 2019. godine , a umjesto njega je za potpredsjednika 3. marta 2020. godine izabran [[Denis Šulić]] ([[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]]). == Raspodjela mandata == {{Legenda|limegreen|[[Vlada]]}}{{Legenda|pink|[[Opozicija (politika)|Opozicija]]}} {| class="wikitable" !Trenutni naziv<br />poslaničke grupe !Broj osvojenih<br />mandata (2018) !Trenutni broj<br />mandata (2022) |- |[[Savez nezavisnih socijaldemokrata|SNSD]] |28 |style="background-color:lightgreen;"|30{{Efn|U klubu poslanika SNSD-a su i Mijo Perkunić (ušao u skupštinu sa liste Zajedno za BiH) i Danijel Jošić (ušao u skupštinu sa liste SDS-a).|naziv=Napomena 1|grupa=mandati}} |- |[[Srpska demokratska stranka|SDS]] |16 |style="background-color:pink;"|11{{Efn|U klubu poslanika SDS-a je Milan Radović (ušao u skupštinu sa liste DNS-a).|naziv=Napomena 2|grupa=mandati}} |- |[[Demokratski narodni savez|DNS]] |12 |style="background-color:pink;"|4 |- |[[Partija demokratskog progresa|PDP]] |9 |style="background-color:pink;"|8 |- |[[Socijalistička partija Republike Srpske|SP]] |7 |style="background-color:lightgreen;"|9{{Efn|U klubu poslanika SP-a je Darko Mitrić (ušao u skupštinu sa liste SDS-a, a sada član novoformirane [[SDS Semberija]]) i od septembra 2021. godine Milan Tubin (ušao u skupštinu sa liste SDS-a), prešavši iz Socijalističke partije Srpske, kojoj je pristupio februara 2021.|naziv=Napomena 3|grupa=mandati}} |- |[[Zajedno za BiH]] |4 |style="background-color:pink;"|3 |- |[[Narodni demokratski pokret|NDP]] |4 |style="background-color:lightgreen;"|2 |- |[[Ujedinjena Srpska|US]] |3 |style="background-color:lightgreen;"|3{{Efn|U klubu poslanika US je Kostadin Vasić (ušao u skupštinu sa liste SDS-a).|naziv=Napomena 4|grupa=mandati}} |- |[[Demokratski savez|DEMOS]] | – |style="background-color:lightgreen;"|4{{Efn|Klub poslanika DEMOS-a čine Nedeljko Čubrilović, Spomenka Stevanović, Spomenko Stojanović i Milan Dakić (ušli u skupštinu sa liste DNS-a)|naziv=Napomena 5|grupa=mandati}} |- |[[Socijalistička partija Srpske|SPS]] | – |style="background-color:pink;"|3{{Efn|Klub poslanika SPS-a čine Goran Selak, Maksim Skoko i Savo Vulić (ušli u skupštinu sa liste SP-a).|naziv=Napomena 6|grupa=mandati}} |- |[[Narodna partija Srpske|NPS]] | – |style="background-color:lightgreen;"|3{{Efn|Klub poslanika NPS-a čine Darko Banjac i Diko Cvjetinović (ušli u skupštinu sa liste DNS-a), te Željko Babić (ušao u skupštinu sa liste SDS-a) i Dragan Galić (ušao u skupštinu sa liste PDP-a)|naziv=Napomena 7|grupa=mandati}} |- |[[Nezavisni kandidat|Nezavisni]] | – |3{{Efn|Nezavisni poslanici su: Nebojša Marić (ušao u skupštinu sa liste SDS-a) i Budimir Balaban (u skupštinu ušao umjesto preminulog Aleksandra Fulurije iz NDP-a, Balaban je na izborima 2018. godine bio na listi NDP-NS-SNS-Sloboda ali je 2019. godine postao član DEMOS-a, u skupštini zvanično nije član kluba DEMOS) − u vladajućoj koaliciji, te Krsto Jandrić (ušao u skupštinu sa liste NDP-a) i Slavko Gligorić (ušao u skupštinu sa liste DNS-a) — djeluju opoziciono.|naziv=Napomena 8|grupa=mandati}} |- !Ukupno !83 !83 |- | colspan="3" |Izvor: NSRS<ref>{{Cite web|url=https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la%2Fnarodna-skup%C5%A1tina%2Fsastav%2Fnarodni-poslanici|title=Narodni poslanici|website=narodnaskupstinars.net|access-date=26. 10. 2021|archive-date=26. 10. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026203044/https://www.narodnaskupstinars.net/?q=la%2Fnarodna-skup%C5%A1tina%2Fsastav%2Fnarodni-poslanici|url-status=dead}}</ref> |} == Napomene == <references group="lower-alpha" /> == Također pogledajte == * [[Opći izbori u Bosni i Hercegovini 2018.]] * [[Narodna skupština Republike Srpske]] == Reference == {{Refspisak}} {{S-start}} {{Redoslijed| |prije = [[Deveti saziv Narodne skupštine Republike Srpske|IX saziv]] |naslov = X saziv |poslije = [[Jedanaesti saziv Narodne skupštine Republike Srpske|XI saziv]]}} {{S-end}} {{Sazivi Narodne skupštine Republike Srpske}} [[Kategorija:Narodna skupština Republike Srpske|10]] [[Kategorija:2018. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2019. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2020. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2021. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:2022. u Bosni i Hercegovini]] ncpz41gf5on2o596gu3w8pc7fokmtk0 0 484786 3922225 3888637 2026-08-27T00:38:05Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922225 wikitext text/x-wiki [[slika:Wellcome genome bookcase.png|thumb|right|280px|Prvi otisak ljudskog referentnog genoma predstavljen kao serija knjiga, izložen u [[Kolekcija Welcome|Kolekciji Welcome]], [[London]]]] '''Referentni genom''' (također poznat kao '''referentni sklop'''), eng. skr. '''GRCh38''', je digitalna [[baza podataka]] sekvenci [[nukleinske kiseline|nukleinskih kiselina]], koju su naučnici sastavili kao reprezentativan primjer [[genom|skupa gena]] u jednom idealiziranom individualnom organizmu date [[vrste]]. Budući da su sastavljeni od sekvenciranja [[DNK]] od brojnih pojedinačnih donora, referentni [[genom]] ne predstavljaju tačan skup gena bilo kojeg pojedinačnog organizma. Umjesto toga, referenca pruža [[haploid]]ni mozaik različitih sekvenci DNK svakog donora. Postoje referentni genomi za više vrsta [[virus]]a, [[bakterija]], [[gljiva]], [[biljke|biljki]] i [[životinja]]. Naprimjer, ljudski referentni genom, ''GRCh38'', iz Genome Reference Consortium izveden je od trinaest anonimnih volontera.<ref name=Editorial>{{cite journal |last=Editorial|title=E pluribus unum |journal=Nature Methods |volume= 7|date=oktobar 2010 |pages= 910–918|doi=10.1038/nmeth0510-331 |pmid=20440876 |issue=5|doi-access=free }}</ref> Kako cijena [[DNK sekvenciranje|sekvenciranja DNK]] pada, a pojavljuju se nove tehnologije [[GWAS|sekvenciranja potpunog genoma]], nastavlja se generirati više sekvenci genoma. Referentni genomi se obično koriste kao vodič na osnovu kojeg se grade novi genomi, što im omogućava da se sastave mnogo brže i jeftinije od početnog [[Projekt ljudskog genoma|Projekta ljudskog genoma]]. Većina osoba sa celim sekvenciranim genomom, kao što je [[James D. Watson]], imala je svoj genom sastavljen na ovaj način.<ref name="Watson"/><ref>Izuzetak je [[J. Craig Venter]] čija je DNK sekvencionirana i sastavljena pomoću metoda [[nasumično sekvenciranje|nasumičnog sekvenciranja]] tzv. metoda sačmarice.</ref> Za veći dio genoma, referenca pruža dobru aproksimaciju DNK bilo kojeg pojedinca. Ali u regijama sa velikom [[genofond|alelnom raznolikošću]], kao što je [[glavni kompleks histokompatibilnosti]] kod ljudi i [[glavni urinarni proteini]] [[miš]]eva, referentni genom može se značajno razlikovati od drugih jedinki.<ref name="MHCsc">{{cite journal | title=Complete sequence and gene map of a human major histocompatibility complex | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1999-10-28_401_6756/page/920 | last=MHC Sequencing Consortium | year=1999 | journal=[[Nature]] | volume=401 | pages=921–923 | doi=10.1038/44853 | pmid=10553908 | issue=6756|bibcode = 1999Natur.401..921T | s2cid=186243515 }}</ref><ref name="Logan">{{cite journal |vauthors=Logan DW, Marton TF, Stowers L |title=Species specificity in major urinary proteins by parallel evolution |journal=PLOS ONE |volume=3 |issue=9 |pages=e3280 |year=2008 |pmid=18815613 |pmc=2533699 |doi=10.1371/journal.pone.0003280 |editor1-last=Vosshall |editor1-first=Leslie B.|bibcode = 2008PLoSO...3.3280L |doi-access=free }}</ref><ref name=Hurstchapter>{{cite book |vauthors=Hurst J, Beynon RJ, Roberts SC, Wyatt TD |title=Urinary Lipocalins in Rodenta:is there a Generic Model? |series = Chemical Signals in Vertebrates 11 |publisher= Springer New York |date=oktobar 2007 |isbn= 978-0-387-73944-1}}</ref> Poređenje između referentnog (build 36) i Watsonovog genoma otkrilo je razlike u 3,3  miliona [[SNP|jednonukleotidnih polimorfizama]], dok se oko 1,4 posto njegove DNK uopće nije moglo uporediti s referentnim genomom.<ref name="Watson">{{cite journal |journal=Nature|year=2008|volume=452|pages=872–6|title=The complete genome of an individual by massively parallel DNA sequencing|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-04-17_452_7189/page/872|pmid=18421352 |vauthors=Wheeler DA, Srinivasan M, Egholm M, Shen Y, Chen L, McGuire A, He W, Chen YJ, Makhijani V, Roth GT, Gomes X, Tartaro K, Niazi F, Turcotte CL, Irzyk GP, Lupski JR, Chinault C, Song XZ, Liu Y, Yuan Y, Nazareth L, Qin X, Muzny DM, Margulies M, Weinstock GM, Gibbs RA, Rothberg JM |issue=7189 |doi=10.1038/nature06884 |bibcode=2008Natur.452..872W|doi-access=free}}</ref><ref name="NYT">{{cite news | title=Genome of DNA Pioneer Is Deciphered | last=Wade | first=Nicholas | work=New York Times | date=31. 5. 2007 | access-date=21. 2. 2009 | url=https://www.nytimes.com/2007/05/31/science/31cnd-gene.html}}</ref> Za regije za koje je poznato da postoje velike varijacije, uz referentni lokus sklapaju se i skupovi alternativnih [[Lokus (genetika)|lokusa]]. Referentnim genomima može se pristupiti onlajn na nekoliko lokacija, koristeći namenske pretraživače kao što su [[Ensembl]] ili [[UCSC Genome Browser]].<ref name="ensembl">{{cite journal |vauthors=Flicek P, Aken BL, Beal K, etal |title=Ensembl 2008 |journal=Nucleic Acids Res. |volume=36 |issue=Database issue |pages=D707–14 |date=januar 2008 |pmid=18000006 |pmc=2238821 |doi=10.1093/nar/gkm988 }}</ref> ==Svojstva referentnih genoma== === Mjere dužine === Dužina genoma može se mjeriti na više različitih načina. Jednostavan način mjerenja dužine genoma je prebrojavanje broja [[bazni par|parova baza]] u sklopu.<ref>{{cite web|title=Help - Glossary - Homo sapiens - Ensembl genome browser 87|url=http://www.ensembl.org/Help/Glossary?id=230|website=www.ensembl.org}}{{Mrtav link}}</ref> ''Zlatni put'' je alternativna mjera dužine koja izostavlja suvišne regije kao što su [[haplotip]]ovi i [[pseudoautosomna regija|pseudoautosomne regije]].<ref>{{Cite web|url=https://www.vectorbase.org/glossary/golden-path-length|title=Golden path length {{!}} VectorBase|website=www.vectorbase.org|access-date=12. 12. 2016|archive-date=7. 8. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807004848/https://www.vectorbase.org/glossary/golden-path-length|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Help - Glossary - Homo sapiens - Ensembl genome browser 87|url=http://www.ensembl.org/Help/Glossary?id=229|website=www.ensembl.org}}{{Mrtav link}}</ref> Obično se konstruira unošenjem informacija sekvenciranja slojeva preko fizičke mape, kako bi se kombinirale informacije o skeli. To je 'najbolja procjena' kako će [[genom]] izgledati i obično uključuje praznine, što ga čini dužim od tipskog sklopa baznog para.<ref>{{Cite web|url=http://seqanswers.com/forums/showthread.php?t=45443|title=Whole assembly vs Golden path length in Ensembl? - SEQanswers|website=seqanswers.com|access-date=12. 12. 2016}}</ref> ==Genomi sisara== Referentne genome ljudi i miša održava i poboljšava [[Konzorcij referentnog genoma]] (GRC), grupa od manje od 20 naučnika iz brojnih instituta za istraživanje genoma, uključujući [[Evropski institut za bioinformatiku]], [[NCBI|Nacionalni centar za biotehnološke informacije]], [[Institut Sanger]] i [[McDonnell genomski institut]] na ‘’Washington University’’ u [[St. Louis]]u. GRC nastavlja da poboljšava referentne genome, izgradnjom novih poravnavnja koja sadrže manje praznina i ispravljanjem pogrešnih prikaza u sekvenci. ===Ljudski referentni genom=== Ljudski referentni genom ''GRCh38'' objavljen je iz [[Konzorcij referentnog genoma|Konzorcija referentnog genoma]] 17. decembra 2013..<ref name="NCBI GRCh38">{{Cite web|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/assembly/GCF_000001405.26/|title=GRCh38 - hg38 - Genome - Assembly - NCBI|author=NCBI|website=ncbi.nlm.nih.gov|access-date=15. 3. 2019|author-link=National Center for Biotechnology Information}}</ref> Ova verzija je sadržavala oko 250 praznina, dok je prva imala otprilike 150.000 praznina.<ref name=Editorial/> GRCh38 sklop je zatvorio ili smanjio više od 100 praznina. [[Nanoporno sekvenciranje]] je donijelo zatvaranje 12 praznina u referentnom sklopu GRCh38, korištenjem ultra dugih očitavanja.<ref>{{Cite journal|last1=Jain|first1=Miten|last2=Koren|first2=Sergey|last3=Miga|first3=Karen H|first4=Josh|last5=Rand|first5=Arthur C|last6=Sasani|first6=Thomas A|last7=Tyson|first7=John R|last8=Beggs|first8=Andrew D|last9=Dilthey|first9=Alexander T|date=29. 1. 2018|title=Nanopore sequencing and assembly of a human genome with ultra-long reads|journal=Nature Biotechnology|language=En|volume=36|issue=4|pages=338–345|doi=10.1038/nbt.4060|issn=1546-1696|pmc=5889714|pmid=29431738}}</ref> Ljudski referentni genom izveden je od trinaest anonimnih dobrovoljaca iz [[Buffalo, New York]]. Donatori su regrutovani putem oglasa u ''[[The Buffalo News]]'', u nedjelju, 23. marta 1997. Prvih deset volontera i deset volonterki pozvani su da zakažu sastanak sa [[genetičko savjetovanje|genetičkim savjetnicima]] i donirati krv iz koje je izvučena DNK. Kao rezultat obrade uzoraka DNK, oko 80 % referentnog genoma dolazi od osam ljudi, a jedan muškarac, označen kao RP11, čini 66 posto od ukupnog broja. [[ABO sistem krvnih grupa]] razlikuje se među ljudima, ali ljudski referentni genom sadrži samo O [[alel]], iako su ostali [[Označavanje gena|označeni]]).<ref name=Editorial/><ref name="NYT"/><ref name="Guide">{{cite book |title=A short guide to the human genome |url=https://archive.org/details/shortguidetohuma0000sche |last=Scherer |first=Stewart |year=2008 |publisher=CSHL Press |isbn=978-0-87969-791-4 |page=[https://archive.org/details/shortguidetohuma0000sche/page/135 135] }}</ref><ref name="Change">{{cite journal |last1=Ballouz |first1=Sara |last2=Dobin |first2=Alexander |last3=Gillis |first3=Jesse A. |title=Is it time to change the reference genome? |journal=Genome Biology |date=9. 8. 2019 |volume=20 |issue=1 |page=159 |doi=10.1186/s13059-019-1774-4|pmid=31399121 |pmc=6688217 |doi-access=free }}</ref><ref name="PLOS_Rosen">{{cite journal |last1=Rosenfeld |first1=Jeffrey A. |last2=Mason |first2=Christopher E. |last3=Smith |first3=Todd M. |last4=Seo |first4=Jeong-Sun |title=Limitations of the Human Reference Genome for Personalized Genomics |journal=PLOS ONE |date=11. 7. 2012 |volume=7 |issue=7 |pages=e40294 |doi=10.1371/journal.pone.0040294|pmid=22811759 |pmc=3394790 |bibcode=2012PLoSO...740294R |doi-access=free }}</ref> Ljudski referentni genom ima ograničenja zbog činjenice da se radi o "jednoj" različitoj sekvenci. Zbog toga je posebno nazvan kao "referenca". Glavna svrha kojoj je stavljen je kao indeks, ili lokator, za genetike karakteristike. [[Projekat 1000 genoma]] kreira bazu podataka koja će pružiti informacije o varijacijama u genomima u ljudskim [[populacija]]ma.<ref>https://www.internationalgenome.org/home</ref> Nedavni sklopovi genoma su sljedeći:<ref name=":0">{{Cite web|url=https://genome.ucsc.edu/FAQ/FAQreleases.html#release1|title=UCSC Genome Bioinformatics: FAQ|website=genome.ucsc.edu|access-date=18. 8. 2016}}</ref> {| class="wikitable" !Naziv objave !Datum objave !Ekvivalent verziji [[NCBI|UCSC]]-a |- |GRCh38 |Decembar 2013. |hg38 |- |GRCh37 |Februar 2009. |hg19 |- |NCBI Build 36.1 |Mart 2006. |hg18 |- |NCBI Build 35 |Maj 2004. |hg17 |- |NCBI Build 34 |Juli 2003. |hg16 |} === Referentni mišji genom === Nedavni sklopovi mišjeg genoma sljedeći:<ref name=":0" /> {| class="wikitable" !Naziv objave !Datum objave !Ekvivalent verziji [[NCBI|UCSC]]-a |- |GRCm38 |Decembar 2011. |mm10 |- |NCBI Build 37 |Juli 2007. |mm9 |- |NCBI Build 36 |Februar 2006. |mm8 |- |NCBI Build 35 |Avgust 2005. |mm7 |- |NCBI Build 34 |Mart 2005. |mm6 |} ==Reference== {{refspisak|2}} ==Vanjski linkovi== *[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/projects/genome/assembly/grc/ Genome Reference Consortium] [[Kategorija:Genomski projekti]] dbwca76t5jo490gfag8gticq5zuejbt 2 513388 3922242 3921878 2026-08-27T11:00:13Z Tulum387 155909 Planovi. 3922242 wikitext text/x-wiki == Portali i projekti == * Oživljavanje Portala:Bosna i Hercegovina, Portala:Medicina, Portala:Islam (fokus na džamije i mesdžide u BiH, posebno na one srušene, naći relevante izvore i knjige). * Kreiranje Portala:Planinarenje i visokogorstvo (vidjeti [[:en:Portal:Mountains/Climbing|ovo]], [[:en:Portal:Mountains|ovo]] i [[:en:Portal:Climbing|ovo]]); kreirati tako da bude jedan portal zbog sličnosti svih tema i to navesti u uvodu. == ~ == Neki prioritetni redoslijed: Život → čovjek → zdravlje → svakodnevica → san → voda → prehrana → tjelesna aktivnost → mentalno zdravlje → odnosi i porodica → rad i obrazovanje → seksualnost i reprodukcija → okolina i stanovanje → bolest i zdravstvena zaštita → novac i materijalni uslovi → pravo i politika → religija/duhovnost → kultura → tehnologija → društvo → starenje i kraj života → smrt i žalovanje. == Temelji postojanja i životni ciklus == Prije svega proći još jednom kroz svu listu članaka i vidjeti šta može jedan članak obuhvatiti od ovih termina ispod. U slučaju proširivanja to-do liste na još više termina koristiti en.wiki (pod Outline of ____ postoji korisnih stvari). * Život i egzistencija (razlikovati: življenje, postojanje, čovjek, organizam) * Biološki procesi i evolucija (porijeklo života, nasljeđivanje, reprodukcija, evolucija) * '''RAZDVOJITI ČLANKE''': ''Životna dob'' (životna faza/stadij) i ''Očekivana životna dob'' (Life expectancy – napraviti potpuno zaseban članak jer je trenutni članak Životna dob linkovan kao Life expectancy) * Životni ciklus čovjeka (razvoj i rast čovjeka, začeće, prenatalni razvoj, djetinjstvo, adolescencija, mladost, odrasla dob, srednja dob, starost, starenje, umiranje, smrt) * Životni tok i tranzicije ([[:de:Kritisches_Lebensereignis|Kritični životni događaj]]) * Životni uslovi i standard (životne potrebe, osnovne ljudske potrebe, životni stil, način života, kvaliteta života - pogledati na en.wiki članke Lifeway i Lifestyle) * Subjektivni pojmovi (zadovoljstvo životom/životna satisfakcija, sreća, dobrobit, blagostanje i sl. pojmovi) * Svrhovitost (životna svrha, smisao životna, životni ciljevi, životna ravnoteža) * Život kao ekološko-održivi pojam (životna sredina, stanište, održivost, društvo, kultura, civilizacija) * Život kao filozofski pojam (smisao postojanja, egzistencijalizam, žal(ovanje), besmrtnost, zagrobni život, reinkarnacija) * Obraditi privatni/lični, društveni, javni, porodični, radni(čki), profesionalni, kulturni, duhovni, religiozni život u članku Život, kao i članak Vjera == Odnosi, porodica i društveni život == * Međuljudski odnosi, porodica, brak, prijateljstvo, ljubav, partnerski odnosi, roditeljstvo, usvajanje djece * Socijalizacija, društvene mreže, društvena povezanost, pripadnost * Usamljenost, socijalna podrška * Zajednica * Izolovanost * Društveni kapital == Ljudska priroda, identitet i svijest == Korisno: Index of health articles, en.wiki * Čovjek kao biće (ljudsko biće, ljudska priroda, anatomija, fiziologija, ljudski organizam) * Svijest i kognicija (ljudska svijest, um, razum, emocije, psihologija ličnosti, vrline, mane) * Identitet i ličnost (sebstvo/jastvo, identitet, ličnost, ponašanje, karakter) * Moral i slobodna volja (slobodna volja, moral, vrijednosti) * Prava čovjeka == Zdravlje, dobrobit i determinante == * Definicije zdravlja (tjelesno, mentalno, duševno, socijalno, emocionalno, seksualno, reproduktivno) * Dobrobit i osjećaj svrhe (psihološka dobrobit i šestofaktorski model psihološke dobrobiti, subjektivna dobrobit, autonomija, smisao) * Determinante i promocija zdravlja (determinante zdravlja, promocija zdravlja, zdravstvena pismenost, naučna pismenost) * Modeli u zdravlju (biopsihosocijalni model, holizam) * Briga o sebi i komplementarne prakse (self-care, alternativna, komplementarna, integrativna, tradicionalna medicina - u literaturi se vode kao sinonimi za isti pojam) == Rad, obrazovanje i profesionalni život == * Rad, zaposlenost/zaposlenje, radno mjesto, nezaposlenost, zanimanje, karijera, profesionalni razvoj, obrazovanje, učenje (cjeloživotno da li obraditi?) * Radno vrijeme, radno okruženje, ravnoteža između posla i privatnog života, burnout/izgaranje na poslu, stres na poslu (radni stres) == Okolina, stanovanje i životni prostor == * Životna sredina i okolina, stanovanje, dom, urbano okruženje, ruralno okruženje, prirodno okruženje * Buka, svjetlosno onečišćenje/zagađenost?, zagađenje zraka, kvalitet zraka, temperatura i ugodnost termalnih uslova * Zelena gradnja, 15-minutni grad * Održivost == Svakodnevica, navike i samoregulacija == * Dnevna rutina i ritam (svakodnevni život, životni ritam) * Navike i promjene (stvaranje navika, zdrave/nezdrave navike, promjena ponašanja) * Organizacija i produktivnost (upravljanje vremenom, lična organizacija, radne navike, navike učenja, produktivnost) * Samoregulacija (motivacija, samodisciplina, samoregulacija, samoučinkovitost) * Postavljanje ciljeva (životni ciljevi, lični razvoj) * '''KONSULTOVATI SE ZA PREVOD''' i potražiti najbolji termin za termin Work-life balance (Ravnoteža između posla i života, balans rada i života?) * Profesionalni razvoj/profesionalna edukacija * Slobodno vrijeme i rekreacija (razonoda, rekreacija, aktivan i pasivan odmor, oporavak) == San, odmor i hronobiologija == * Fiziologija i faze sna (REM, NREM, duboki san, drijemanje, mjesečarenje, hrkanje u snu (sleep apnea) * Higijena i okolina sna (trajanje, kvaliteta, higijena, temperatura, arhitektura sna, uticaj muzike na san, lucidni snovi) * Cirkadijalni ritam (biološki sat, hronobiologija, sezonske promjene ritma, uticaji na ritam poput izloženosti svjetlosti, umjetno osvjetljenje, plavo svjetlo, društveni ritam, istražiti sveukupni uticaj na kvalitet i dužinu trajanja sna) * Hronotipovi (jutarnji tip, večernji tip, ritam budnosti i spavanja) * Poremećaji ritma (rad u smjenama, jet lag, vremenske zone) * Odmor i regeneracija (odmor, oporavak nakon fiz. akt, oporavak nakon mentalnog napora i sl.) == Voda, hidratacija i napici == * Osnove hidratacije (uloga vode u tijelu, ravnoteža vode, elektroliti) * Kvaliteta vode za piće (mineralne tvari, izvorska voda, mineralna voda, voda iz česme/slavine, flaširana voda) * Bezalkoholni napici (vrste, sastav) * Stimulativna pića (kofeinska pića, energetska pića) * Zaslađeni napici i biljni čajevi (zaslađeni napici, biljni čajevi) == Ishrana i prehrambeno ponašanje == * Ishrana/prehrana (+ zdrava ishrana, prodavnica zdrave hrane, sigurnost hrane) - pogledati [[:en:Category:Food_and_drink_culture|Category:Food and drink culture - Wikipedia]] * Spisak pribora za jelo (escajg?) * Hrana (i hranjive tvari) * Makronutrijenti i mikronutrijenti * Ingestivne navike * Obrok i vrijeme istog (doručak, ručak, večera, užina/međuobrok) * Glad, apetit i sitost * Post i autofagija * Obrasci prehrane (mediteranska prehrana, kuhinje svijeta, veganstvo i vegetarijanstvo i sl.) == Tjelesna aktivnost, kretanje i fizička kondicija == * Tjelesna aktivnost, fizičko vježbaje i kretanje * Fizička kondicija * Sjedilački način života * Izdržljivost, snaga, fleksibilnost i agilnost i sl. * Hodanje (šetanje) * Sport i rekreacija * Zagrijavanje i hlađenje * Oporavak * Fizička aktivnost i fizička neaktivnost + svakodnevna fizička aktivnost == Mentalno zdravlje i psihičko funkcionisanje == * Mentalno zdravlje, psihičko zdravlje * Okidači (triggeri) * Anksioznost * Stres * Suočavanje sa stresom * Otpornost/rezilijentnost * Raspoloženje * Emocije * Psihička bol/patnja * Usamljenost * Socijalna podrška * Mentalna higijena * Psihološka pomoć * Psiholog, psihijatar, neuropsihijatar i sl. == Seksualno i reproduktivno zdravlje == * Ljudska seksualnost i spolni razvoj * [[Seks]], * Seksualno i reproduktivno zdravlje <small>[[:en:Sexual_and_reproductive_health|(en)]]</small> * Pubertet * Reprodukcija u ljudi <small>[[:en:Human_reproduction|(en)]]</small>; Pogledati [[Plodnost (biologija)|ovo]], pogotovo sekciju Također pogledajte i članke koji fale * Kontracepcija * Trudnoća * Spolno prenosive infekcije Tek nakon svega gore bih preći na grupe poput ovakvih.:: * bolest * poremećaj * simptomi * dijagnoza * prevencija * liječenje * rehabilitacija * zdravstvena zaštita * primarna zdravstvena zaštita * javno zdravstvo * medicina * lijek * terapija * zdravstveni sistem * zdravstvena pismenost * preventivni pregledi ipybbudytioqr77p4qrgwu4n9e4jd8s 0 516752 3922248 3682783 2026-08-27T11:56:04Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922248 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Jasmin Osmanagić | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1963|4|30}} | mjesto_rođenja = [[Sarajevo]], [[Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina|SR BiH]] | zanimanje = korepetitor, [[kompozitor]] | godine_aktivnosti = 1992 - danas | značajna_djela = "Suita", "Sonata", "Simfonija Sarajevo" }} '''Jasmin Osmanagić''' je [[Bosna i Hercegovina|bosanskohercegovački]] [[kompozitor]] i muzičar rođen 30. aprila 1963. u [[Sarajevo|Sarajevu]], gdje je završio osnovnu i srednju muzičku školu. Diplomirao je na [[Muzička akademija u Sarajevu|Muzičkoj akademiji u Sarajevu]] 1988. godine, a migistrirao kompoziciju u klasi [[Josip Magdić|Josipa Magdića]].<ref name=":0">{{Cite book|last=Čavlović|first=Ivan|title=Historija muzike u Bosni i Hercegovini|publisher=Muzička akademija u Sarajevu, Institut za muzikologiju|year=2011|isbn=9789958689055|location=Sarajevo|pages=276}}</ref> == Biografija == Godine 1977. upisuje Srednju muzičku školu u Sarajevu, teoretski odsjek. Paralelno sa odsjekom [[klavir]]a, završava i odsjek udaraljki za dvije godine. Nakon toga okušava se u sviranju [[Rog (instrument)|roga]] kao i [[klarinet]]a.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://jasminosmanagic.de/biografija.html|title=Biografija|website=jasminosmanagic.de|access-date=6. 2. 2025|archive-date=19. 9. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210919203345/http://jasminosmanagic.de/biografija.html|url-status=dead}}</ref> Od aprila 1992. radi i živi u [[Njemačka|Njemačkoj]], učestvuje u koncertnom životu i koristeći bosanski folklorni idiom [[Sevdalinka|sevdalinskog]] tipa. Njegov opus čini oko 30-ak kompozicija i djela, uglavnom kamernog tipa, u kojima se obraća savremenijim sredstvima izražavanja i bosanskom [[folklor]]u tretiranom modernijim kompozicijskim tehnikama. Među djelima se ističu "Suita" za klavir, "Sonata" za klavir, elektroakustičke i kompozicije za [[pozorište]], tri [[Gudački kvartet|gudačka kvarteta]], "Felsen Sprung" za [[Violina|violinu]] i klavir (2005), "Es wird" (2006), i "Simfonija Sarajevo".<ref name=":0" /> Komponovao je [[Opera|operu]] "Alma" u režiji [[Ferid Karajica|Ferida Karajice]], koja je premijerno izvedena u Sarajevskom pozorištu 4. 10. 2014. uz pratnju hora Opere Narodnog pozorišta, solista [[Aida Čorbadžić|Aide Čorbadžić]], [[Denis Isakovića|Denisa Isakovića]], [[Melisa Hajrulahović|Melise Hajrulahović]] i [[Marko Kalajanović|Marka Kalajanovića]], te [[Ivan Šarić|Ivana]] i [[Leonard Šarić|Leonarda Šarića]]. U operi su nastupali ansambl [[Sarajevski balet|baleta]] i [[Sarajevska filharmonija]] uz dirigentsku palicu [[Dario Vučić|Darija Vučića]]. Radi kao korepetitor i kompozitor u nekoliko škola [[balet]]a u [[Stuttgart]]u.<ref>{{Cite web|url= https://radiosarajevo.ba/metromahala/kultura/praizvedena-opera-alma-jasmina-osmanagica/94341|title= ''Praizvedena opera 'Alma' Jasmina Osmanagića''|website= radiosarajevo.ba|access-date= 6. 2. 2025}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} [[Kategorija:Biografije, Sarajevo]] [[Kategorija:Rođeni 1963.]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački kompozitori]] [[Kategorija:Muzička akademija u Sarajevu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Bosanskohercegovački muzičari]] s1hwcd49riw8tsak0ltl81nuhanpc4x 0 521656 3922181 3895381 2026-08-26T17:06:21Z AnToni 2325 3922181 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = János Panyik | slika = | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Mađarska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|10|25}} | mjesto_rođenja = [[Gyöngyös]] | država_rođenja = [[Mađarska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = Honvéd Zalka Gyöngyös | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1999. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''3''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''0''' | zlato_OI = | nastup OI_NS = | medalje_OI_NS = 0 | zlato_OI_NS = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''7''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999.]]) | medalje_SP = '''0''' | zlato_SP = | nastup_SP_NS = | medalje_SP_NS = | zlato_SP_NS = <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] | pobjede_SK = '''0''' | plasman_SK = {{plainlist| * '''57.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačno}}:'''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 0 | nastup_SK_NS = | pobjede_SK_NS = | plasman_SK_NS = <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 27. 5. 2025. }} '''János Panyik''' rođen 25. oktobra 1970. u [[Gyöngyös]]u, je nekadašnji [[Mađarska|mađarski]] [[biatlon]]ac i [[Skijaško trčanje|skijaš-trkač]]. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|78]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|73]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|15]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|31]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|33]] | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|63]] | |} Panyik je u biatlonskim takmičenjima nastupio tri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992]], ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je bilo 31-o mjesto na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s četiri promašaja i 4:16.3&nbsp;min zaostatka, bio iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeti]] na ZOI 1992. s [[László Farkas (biatlonac)|Lászlóm Farkasom]], [[Gábor Mayer|Gáborom Mayerom]] i [[Tibor Géczi|Tiborom Géczijem]] osvojio je 15-o mjesto sa zaostatkom od 8:07.2&nbsp;min iza pobjedničke [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačke štafete]]{{Njemačka I/Z}} u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Jens Steinigen]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|71]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|63]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|61]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|81]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|83]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|22]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|42]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|53]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|22]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|67]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|70]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|22]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|21]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|72]] | | | |} Panyik je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] nastupio sedam puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvojio ni jednu medalju. Najbolji plasman u pojedinačnim utrkama bilo mu je deseto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 2:18.9&nbsp;min bio sporiji u odnosu na pobjednika [[Ricco Groß|Ricca Großa]]. U štafetnim utrkama mu je najbolji rezultat 20-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|ekipnoj]] utrci s [[Tamás Molnár (biatlonac)|Tamásom Molnárom]], [[István Oláh (biatlonac)|Istvánom Oláhom]] i [[Imre Tagscherer|Imretom Tagschererom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio mu je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] 28. januara 1990. u [[Zapadna Njemačka|zapadnonjemačkom]] [[Ruhpolding]]u u utrci štafeta s [[Gábor Mayer|Gáborom Mayerom]], [[Tamasz Edöcs|Tamaszom Edöcsom]] i [[Tibor Géczi|Tiborom Géczijem]] osvojio 17-o mjesto, kada je sa zaostatkom od 12:07.3&nbsp;min osvojio 62-o mjesto iza pobjednika, sovjetskog biatlonca [[Valerij Medvedcev|Valerija Medvedceva]], koji je završio utrku bez promašaja. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama mu je 37-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|sezoni SK 1996/97.]] u [[Östersund]]u 13. decembra 1997. u utrci na 10&nbsp;km, kada je sa zaostatkom od 1:38.3&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Aleksej Kobeljev|Alekseja Kobeljeva]]. U ekipnim utrkama najbolji rezultat mu je zadnje 14-o mjesto u [[Antholz]]u 24. januara 1993. u [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|sezoni SK 1992/93.]] s [[Peter Horvath|Peterom Horvathom]], [[Tamás Molnár (biatlonac)|Tamásom Molnárom]] i [[Imre Tagscherer|Imretom Tagschererom]]. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1999. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{commonscat|János Panyik}} * {{Sport365-m|286}} * {{Sport365-2m|17792}} {{DEFAULTSORT:Panyik, János}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Biografije, Gyöngyös]] [[Kategorija:Mađarski biatlonci]] [[Kategorija:Mađarski skijaši-trkači]] [[Kategorija:Mađarski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Skijaši-trkači na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] rtmuc1f2r23wllmv9dwzmni36rusgf9 0 521978 3922166 3849217 2026-08-26T12:43:43Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922166 wikitext text/x-wiki {{Infokutija košarkaš | ime_košarkaša = Chus Mateo | slika = Chus Mateo Real Madrid Baloncesto Euroleague 20250206 (2).jpg | veličina_slike = 250px | opis_slike = Mateo 2025. <!-- Lični podaci --> | puno_ime = Jesús Alfonso Mateo Díez | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1969|1|23}} | mjesto_rođenja = [[Madrid]] | datum_smrti = <!-- {{Datum smrti i godine|godinaSmrt|mjesecSmrt|datumSmrt|godinaRođenja|mjesecRođenja|datumRođenja}} --> | državljanstvo = Špansko | nadimak = "Chus" | pozicija = Trener | početak_karijere = 1993 | kraj_karijere = <!-- Informacija o klubu --> | trenutni_klub = [[Košarkaška reprezentacija Španije|Španija]] <!-- Trenirane ekipe --> | tgodine1 = 1993–1997. | tklub1 = [[Košarkaška reprezentacija Španije U-16|Španija U-16]] (pomoćnik) | tgodine2 = 1993–1997. | tklub2 = [[KK Real Canoe|Real Canoe]] (pomoćnik) | tgodine3 = 1997–1999. | tklub3 = {{nowrap|[[KK Real Madrid B|Real Madrid B]] (pomoćnik)}} | tgodine4 = 1999–2000,<br/>2002–2004. | tklub4 = [[KK Real Madrid|Real Madrid]] (pomoćnik) | tgodine5 = 2004–2006. | tklub5 = [[KK Málaga|Unicaja]] (pomoćnik) | tgodine6 = 2004–2006. | tklub6 = [[KK Zaragoza|Zaragoza]] | tgodine7 = 2007–2009. | tklub7 = [[KK Fuenlabrada|Fuenlabrada]] (pomoćnik) | tgodine8 = 2009. | tklub8 = [[KK Fuenlabrada|Fuenlabrada]] | tgodine9 = 2011–2012. | tklub9 = [[KK Málaga|Unicaja]] | tgodine10 = 2012–2013. | tklub10 = [[Shanxi Loongs|Shanxi Brave Dragons]] | tgodine11 = 2013–2014. | tklub11 = [[KK Fuenlabrada|Fuenlabrada]] | tgodine12 = 2014–2022. | tklub12 = [[KK Real Madrid|Real Madrid]] (pomoćnik) | tgodine13 = 2022–2025. | tklub13 = [[KK Real Madrid|Real Madrid]] | tgodine14 = 2025– | tklub14 = [[Košarkaška reprezentacija Španije|Španija]] <!-- Nagrade --> | nagrade = '''Kao glavni trener:''' * Osvajač [[Euroliga|Eurolige]] ([[Euroliga 2022/2023.|2023]]) * Osvajač [[Liga ACB|Španske lige]] ([[ACB liga 2023/2024.|2024]], [[ACB liga 2024/2025.|2025]]) * Osvajač [[Kup kralja (košarka)|Kupa kralja]] ([[Kup kralja 2024 (košarka)|2024]]) * 2× osvajač [[Španski košarkaški superkup|Španskog superkupa]] ([[Španski košarkaški superkup 2022.|2022]], [[Španski košarkaški superkup 2023.|2023]]) * [[Trener godine u Euroligi]] ([[Euroliga 2023/2024|2024]]) '''Kao pomoćnik:''' * Osvajač [[Interkontinentalni kup (košarka)|Interkontinentalnog kupa]] ([[Interkontinentalni kup 2015 (košarka)|2015]]) * 2× osvajač [[Euroliga|Eurolige]] ([[Euroliga 2014/2015.|2015]], [[Euroliga 2017/2018.|2018]]) * 7× osvajač [[Liga ACB|Španske lige]] ([[ACB liga 1999/2000.|2000]], [[ACB liga 2005/2006.|2006]], [[ACB liga 2014/2015.|2015]], [[ACB liga 2015/2016.|2016]], [[ACB liga 2017/2018.|2018]], [[ACB liga 2018/2019.|2019]], [[ACB liga 2021/2022.|2022]]) * 5× osvajač [[Kup kralja (košarka)|Kupa kralja]] ([[Kup kralja 2005 (košarka)|2005]], [[Kup kralja 2015 (košarka)|2015]]–[[Kup kralja 2017 (košarka)|2017]], [[Kup kralja 2020 (košarka)|2020]]) * 5× osvajač [[Španski košarkaški superkup|Španskog superkupa]] ([[Španski košarkaški superkup 2014.|2014]], [[Španski košarkaški superkup 2018.|2018]]–[[Španski košarkaški superkup 2021.|2021]]) }} '''Jesús "Chus" Alfonso Mateo Díez''' [[Španija|španski]] je [[košarka]]ški trener. Trenutno je selektor [[Košarkaška reprezentacija Španije|reprezentacije Španije]]. == Karijera == Većinu karijere radio je kao pomoćni trener. Počeo je trenirati u omladinskim košarkaškim timovima Augustinskog koledža u Madridu i Real Madrida, gdje je radio od 1991. do 1995. Od 1993. do 1997. bio je pomoćnik selektora [[Košarkaška reprezentacija Španije U-16|Španije U-16]].<ref name="chus">{{cite web |url= https://www.solobasket.com/competiciones-feb/chus-mateo-nuevo-entrenador-de-cai-zaragoza |title= Chus Mateo, nuevo entrenador de CAI Zaragoza |work= Solobasket |date= 27. 6. 2006 |access-date= 5. 7. 2022 |language=es}}</ref> Dana 27. juna 2006. prvi put u karijeri postao je glavni trener nakon što ga je na tu funkciju imenovala [[KK Zaragoza|Zaragoza]].<ref name="chus"/> Godine 2012. otišao je u inozemstvo, potpisavši za [[Kineska košarkaška liga|kineski]] [[Shanxi Loongs|Shanxi Brave Dragons]].<ref>{{cite web |url= https://www.malagahoy.es/unicaja/Paco-Aurioles-China-Chus-Mateo_0_618238682.html |title= Paco Aurioles se marcha a entrenar a China con Chus Mateo |website= malagahoy.es |date= 23. 8. 2012 |access-date= 5. 7. 2022 |language=es}}</ref> Godine 2014. postao je pomoćnik [[Pablo Laso|Pabla Lasa]] u Real Madridu. Osim što je osvojio mnogo trofeja kao Lasov pomoćnik, vodio je Madriđane do pobjeda i kao privremeni glavni trener. Pod njegovim kormilom, 23. decembra 2021, izuzetno oslabljen zbog [[COVID-19|COVID-a 19]], Real je pobijedio favorizovani [[PKK CSKA Moskva|CSKA]] iz [[Moskva|Moskve]].<ref>{{cite web |url= https://www.realmadrid.com/en/news/2021/12/23/71-65-epic-win-for-madrid-over-cska |title= Madrid enjoy epic win over CSKA |publisher= Real Madrid |date= 23. 12. 2021 |access-date= 5. 7. 2022 |language=en}}</ref> Također je odveo Real do pobjede 3–1 u finalnoj seriji [[Doigravanje ACB lige 2022.#Finale|doigravanja ACB lige 2022.]] protiv [[KK Barcelona|Barcelone]] i osvojio rekordnu 36. titulu prvaka za ''Los Blancose''.<ref>{{cite web |url= https://www.acb.com/articulo/ver/349450-mateo-hemos-sido-un-equipo-con-mayusculas.html |title= Mateo: "Hemos sido un equipo con mayúsculas" |publisher= ACB liga |date= 19. 6. 2022 |access-date= 5. 7. 2022 |language=es}}</ref> Dana 5. jula 2022. unaprijeđen je u glavnog trenera nakon što se Real razišao s Lasom.<ref>{{cite web |url= https://www.realmadrid.com/noticias/2022/07/05/comunicado-oficial |title= Comunicado Oficial |publisher= Real Madrid |date= 5. 7. 2022 |access-date= 5. 7. 2022 |language=es}}</ref><ref>{{cite web |url= https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/real-promotes-assistant-mateo-to-head-coach/ |title= Real promotes assistant Mateo to head coach |publisher= EuroLeague Basketball |date= 5. 7. 2022 |access-date= 5. 7. 2022 |language= en |archive-date= 5. 7. 2022 |archive-url= https://web.archive.org/web/20220705191340/https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/real-promotes-assistant-mateo-to-head-coach/ |url-status= dead }}</ref> U prvoj punoj sezoni kao glavni trener 21. maja 2023. predvodio je Madriđane do njihove [[Završni turnir Eurolige 2023.|11. titule]] u Euroligi uprkos nedostatku nekoliko ključnih igrača zbog povreda i suspenzija.<ref>{{cite web |title= Real Madrid beats Olympiacos to win its 11th EuroLeague title! |url= https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/championship-game-blog-olympiacos-piraeus-vs-real-madrid/ |publisher= EuroLeague Basketball |date= 21. 5. 2023 |access-date= 23. 5. 2023 |language= en |archive-date= 21. 5. 2023 |archive-url= https://web.archive.org/web/20230521195252/https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/championship-game-blog-olympiacos-piraeus-vs-real-madrid/ |url-status= dead }}</ref> Dana 12. maja 2024. proglašen je [[Trener godine u Euroligi|trenerom godine u Euroligi]] nakon što je doveo Real do prvog mjesta u regularnoj sezoni [[Euroliga 2023/2024.|2023/24.]]<ref>{{cite web |title= Chus Mateo is voted by his peers as the EuroLeague Coach of the Year |url= https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/chus-mateo-is-voted-by-his-peers-as-the-euroleague-coach-of-the-year/ |publisher= EuroLeague Basketball |date= 12. 5. 2023 |access-date= 2. 7. 2024 |language= en |archive-date= 12. 5. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240512105121/https://www.euroleaguebasketball.net/euroleague/news/chus-mateo-is-voted-by-his-peers-as-the-euroleague-coach-of-the-year/ |url-status= dead }}</ref> Također ga je doveo do pobjede 3–0 u [[Doigravanje ACB lige 2024.#Finale|finalnoj seriji ACB lige 2024.]] protiv [[KK Murcia|Murcije]], vrativši titulu državnog prvaka u Madrid nakon godinu dana pauze. == Privatni život == Ima vlastitu košarkašku akademiju, koja nosi njegovo ime.<ref>{{cite web |url= https://www.chusmateoacademy.com/page-1/ |title= Chus Mateo Academy |access-date= 8. 6. 2025 |archive-date= 17. 9. 2024 |archive-url= https://web.archive.org/web/20240917030901/https://www.chusmateoacademy.com/page-1/ |url-status= dead }}</ref> == Statistike == {{Statistika trenera u Euroligi - legenda}} === Euroliga === {{Statistika trenera u Euroligi - start}} |- | align="left" rowspan=3|[[KK Real Madrid|Real Madrid]] | align="left"|[[Euroliga 2021/2022.|2021/22.]] | 3 || 3 || 0 || {{Winning percentage|3|0}} || align="center"|[[Završni turnir Eurolige 2022.|Poraz u finalu]] |- |- ! style="background:#FDE910;" | align="left"|[[Euroliga 2022/2023.|2022/23.]] | 41 || 28 || 13 || {{Winning percentage|28|13}} || align="center"|'''[[Završni turnir Eurolige 2023.|Osvojena titula]]''' |- | align="left"|[[Euroliga 2023/2024.|2023/24.]] | 39 || 31 || 8 || {{Winning percentage|31|8}} || align="center"|[[Završni turnir Eurolige 2024.|Poraz u finalu]] |-class="sortbottom" | align="center" colspan=2|'''Karijera'''||83||62||21||{{Winning percentage|62|21}}|| {{s-end}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20091219042223/http://www.elicebergdemadrid.com/noticia.asp?ref=12116 Intervju s Mateom], 14. 12. 2009. (arhivirano) {{es simbol}} {{Trener godine u Euroligi}} {{KK Real Madrid - prvak Eurolige 2014/15.}} {{KK Real Madrid - prvak Eurolige 2017/18.}} {{KK Real Madrid - prvak Eurolige 2022/23.}} {{Selektori košarkaške reprezentacije Španije}} {{DEFAULTSORT:Mateo, Chus}} [[Kategorija:Rođeni 1969.]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Biografije, Madrid]] [[Kategorija:Španski košarkaški treneri]] [[Kategorija:Treneri KK Fuenlabrada]] [[Kategorija:Treneri KK Málaga]] [[Kategorija:Treneri KK Real Madrid]] [[Kategorija:Selektori košarkaške reprezentacije Španije]] hkvehf34rpz2gbiuokc0ahp2tzklghb 0 526409 3922182 3874247 2026-08-26T17:06:43Z AnToni 2325 /* Olimpijske igre */ 3922182 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Lionel Laurent | slika = | opis_slike = | puno_ime = Lionel Laurent | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Francuska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1964|10|10}} | mjesto_rođenja = [[Moûtiers]], [[Savoie (departman)|Savoie]] | država_rođenja = [[Francuska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = 172 | težina = 68 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1997. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''1''' | zlato_OI = 0 | nastup OI_NS = | medalje_OI_NS = | zlato_OI_NS = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1986.|1986]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987.|1987]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]]) | medalje_SP = '''3''' | zlato_SP = 0 | nastup_SP_NS = | medalje_SP_NS = | zlato_SP_NS = <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1984/1985.|1984/85.]] | pobjede_SK = 0 | plasman_SK = '''26.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]]) | pobjede_SK_štafeta = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 1 | 2 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 5. 10. 2025. }} '''Lionel Laurent''' rođen 10. oktobra 1964. u [[Moûtiers]]u, u francuskom [[Francuski departmani|departmanu]] [[Savoie (departman)|Savoie]] nekadašnji je [[Francuska|francuski]] [[biatlon]]ac. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|47]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|32]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|3]] |} Laurent je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] Bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Patrice Bailly-Salins|Patriceom Bailly-Salinsom]], [[Hervé Flandin|Hervéom Flandinom]] i [[Thierry Dusserre|Thierryom Dusserreom]], kada su s 2:09.2&nbsp;min zaostatka bili sporiji od [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. Najbolji rezultat ostvario je na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je osvojio 32-o mjesto s tri promašaja i zaostatkom od 4:17.3&nbsp;min iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]], koji je utrku završio s tri promašaja. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1986m}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1986 – 20 km|45]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1986 – štafeta (muškarci)|10]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1987m}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – 20 km|34]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1987 – štafeta (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 20 km|51]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|66]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|28]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|13]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|8]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|33]] | | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|72]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|7]] |} Lionel Laurent je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1986.|SP 1986.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] nastupio osam puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je jednu srebrnu i dvije bronzanu medalje. Srebrnu je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Thierry Dusserre|Thierryjem Dusserreom]], [[Hervé Flandin|Hervéom Flandinom]] i [[Patrice Bailly-Salins|Patriceom Bailly-Salinsom]]. Prvu bronzanu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Gilles Marguet|Gillesom Marguetom]], [[Xavier Blond (biatlonac)|Xavierom Blondom]] i [[Thierry Dusserre|Thierryjem Dusserreom]]; a drugu na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Franck Perrot|Franckom Perrotom]], [[Thierry Dusserre|Thierryjem Dusserreom]] i [[Stéphane Boutiaux|Stéphanom Boutiauxom]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je 13-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="13" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1984/1985.|1984/85.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] |- | || ||56|| ||39||52||55||28||26||36||39||58|| |} Prvi nastup Laurenta u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1984/1985.|1984/85.]] u [[Lahti]]ju 3. marta 1985. u utrci na 10&nbsp;km, kada je osvojio 57-o mjesto iza [[Frank-Peter Roetsch|Frank-Petera Roetscha]]. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat četvrto mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] u [[Antholz]]u 23. januara 1992. u utrci na 20&nbsp;km, a u ekipnim utrkama pobjeda 16. januara 1994. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] u [[Ruhpolding]]u s [[Patrice Bailly-Salins|Patriceom Bailly-Salinsom]], [[Hervé Flandin|Hervéom Flandinom]] i [[Thierry Dusserre|Thierryjem Dusserreom]]. == Prestanak karijere == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|301}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Laurent, Lionel}} [[Kategorija:Rođeni 1964.]] [[Kategorija:Biografije, Moûtiers]] [[Kategorija:Francuski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Francuski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Francuska)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] mrjr472rnudf58r36kd1obp2yecx3jg 0 526692 3922183 3899147 2026-08-26T17:07:29Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922183 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Frank Luck | slika = Frank_Luck_Ruhpolding_2005_(cropped).jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Istočna Njemačka}} <br>{{ZID|Njemačka}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1967|12|05}} | mjesto_rođenja = [[Schmalkalden]] | država_rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = WSV Oberhof O5 | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2004. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|1988]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]]) | medalje_OI = '''5''' | zlato_OI = 2 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''15''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]]) | medalje_SP = '''20''' | zlato_SP = 11 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] | pobjede_SK = '''12''' | plasman_SK = {{plainlist| '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]], [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 7 | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''9''' – sprint * '''1''' – pojedinačno * '''2''' – potjera }} <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 2 | 3 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 11 | 5 | 4 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = <!-- [[Datoteka:Patriotic_Order_of_Merit_GDR_ribbon_bar_silver.png|20px]] [[Otadžbinski srebrni orden za zasluge]] --> | fusnote = | aktualizirano = 10. 10. 2025. }} ''' Frank Luck''' rođen 5. decembra 1967. u [[Schmalkalden]]u u [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]] (danas [[Njemačka]]) je nekadašnji [[Istočna Njemačka|istočnonjemački]] i [[Njemačka|njemački]] [[biatlon]]ac, dvostruki [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i jedanestostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1988}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – 10 km|6]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|6]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|7]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|11]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|2]] |} Luck je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]] za selekciju [[Istočna Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1984.|Istočne Njemačke]], a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Njemačka na olimpijskim igrama|Njemačku]]. Osvojio je dvije zlatne i tri srebrne medalje. Zlatne medalje je osvojio na: ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske štafete]] u sastavu: [[Valerij Kirijenko]], [[Vladimir Dračev]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]]; te na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveške štafete]] u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Halvard Hanevold]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Prvu srebrnu medalju je osvojio na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] s tri promašaja i zaostatkom od 3.4&nbsp;s iza pobjednika [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]; drugu na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 36.1&nbsp;s iza pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog biatlonca]] [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]], a treću na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] sa zaostatkom od 45.3&nbsp;s iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveške štafete]] u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Frode Andresen]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 20 km|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|1]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|5]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|2]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|7]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|33]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|9]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|16]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|24]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|20]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|17]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|22]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|12]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|6]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 20 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (muškarci)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|17]] | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | | | | | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|1]] |} Frank Luck je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]] nastupio 15 puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je jedanaest zlatnih, pet srebrnih i četiri bronzane medalje. Prvu zlatnu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je bez promašaja i prednošću od 5.4&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Eirik Kvalfoss|Eirika Kvalfossa]]. Na istom prvenstvu osvojio je drugu zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[André Sehmisch|Andréom Sehmischom]], [[Birk Anders|Birkom Andersom]] i [[Frank-Peter Roetsch|Frank-Peterom Roetschom]] s prednošću od 35.0&nbsp;s u odnosu na sovjetsku štafetu u sastavu: [[Jurij Kaškarov]], [[Sergej Čepikov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Sergej Buligin]]. Treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Raik Dittrich|Raikom Dittrichom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Birk Anders|Birkom Andersom]] s 12.4&nbsp;s prednosti ispred čehoslovačkog tima u sastavu: [[Tomáš Kos]], [[Ivan Masařík]], [[Jiří Holubec]] i [[Jan Matouš]]. Na istom prvenstvu osvojio je prvu bronzanu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[André Sehmisch|Andrépm Sehmischom]], [[Birk Anders|Birkom Andersom]] i [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] s 3:07.5&nbsp;min zaostatka u odnosu na italijansku štafeta u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]] i [[Andreas Zingerle]]. Četvrtu zlatnu medalju osvoji je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]] s prednošću od 1:28.3&nbsp;min u odnosu na sovjetsku štafetu u sastavu: [[Jurij Kaškarov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]], a na istom prvenstvu prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 24.7&nbsp;s iza pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]], sad za selekciju ujedinjene Njemačke s [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]], [[Steffen Hoos|Steffenom Hoosom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je petu zlatnu s 34.0&nbsp;s prednosti u odnosu na drugoplasirani ruski tim u sastavu: [[Aleksej Kobeljev]], [[Valerij Kirijenko]], [[Sergej Ložkin]] i [[Sergej Čepikov]], a na istom prvenstvu drugu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]], s 3:07.5&nbsp;min zaostatka u odnosu na italijansku štafeta u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Šestu zlatnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 12.0&nbsp;su odnosu na francusku štafetu u sastavu: [[Lionel Laurent]], [[Patrice Bailly-Salins]], [[Thierry Dusserre]] i [[Hervé Flandin]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je drugu srebrnu medalju sa zaostatkom od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Vladimir Dračov]], [[Sergej Tarasov]] i [[Aleksej Kobeljev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je sedmu zlatnu medalju s prednošću od 5.7&nbsp;s u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Jon Åge Tyldum]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]; a na istom prvenstvu treću srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] sa zaostatkom od 24.9&nbsp;s iza bjeloruskog tima u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Oleg Riženkov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Peter Ivaško]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je četvrtu srebrnu medalju sa zaostatkom od 43.7&nbsp;s u odnosu na norveški tim u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Sylfest Glimsdal]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], osvojio je osmu zlatnu medalju, kada je bez promašaja i prednošću od 22.0&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Patrick Favre|Patricka Favrea]], a dan kasnije u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjeri]] osvojio je petu srebrnu medalju kada je s tri promašaja i zaostatkom od 27.2&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Ricco Groß|Riccoa Großa]]. Devetu zlatnu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|potjeri]], kada je s dva promašaja i prednošću od 3.3&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Pavel Rostovcev|Pavela Rostovceva]], te treću bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], s jednim promašajem i zaostatkom od 1:21.9&nbsp;min u odnosu na pobjednika [[Wolfgang Rottmann|Wolfganga Rottmanna]], kao i četvrtu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] sa zaostatkom od 53.6&nbsp;s u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Sergej Rožkov]], [[Vladimir Dračov]] i [[Pavel Rostovcev]]. Zadnje dvije zlatne medalje osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 7.3&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Pavel Rostovcev]], [[Sergej Rožkov]] i [[Sergej Čepikov]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Greis|Michaelom Greisom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 15.7&nbsp;min u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Lars Berger]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="18" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] |- |44||31||11||4||4||32||13||3||10||8||11||7||3||5||12||6||7||39 |} {{clear}} Prvi nastup Lucka u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] u [[Antholz]]u 18. januara 1987. u štafeti s [[Birk Anders|Birkom Andersom]], [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]] i [[Raik Dittrich|Raikom Dittrichom]], kada su osvojili treće mjesto. Ukupno je pobijedio devet puta u pojedinačnim disciplinama, a sedam puta u štafeti. <!-- ==== Pobjede ==== {| class="wikitable" style="float:right; font-size:75%"" |- ! Sezona ! Datum ! Mjesto ! Disciplina ! Takmičenje |- | rowspan="2" style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1981/1982.|1981/82.]]''' <br /> 2 pobjede <br /> (2 {{Tooltip|Spr.|Sprint}}) || 30. januar 1982. ||{{flagicon| Z NJE}} [[Ruhpolding]]||10&nbsp;km||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | 6. nmart 1982. ||{{flagicon|FIN}} [[Lahti]]||10&nbsp;km||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | rowspan="2" style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]]''' <br /> 2 pobjede <br /> (2 {{Tooltip|Spr.|Sprint}}) || 1. februar 1986. ||{{flagicon|I NJE}} [[Oberhof]]||20&nbsp;km ||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | 15. mart 1986. ||{{flagicon|ŠVE}} [[Boden]]||10&nbsp;km ||[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu]] |- | style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]]''' <br /> 1 pobjeda <br /> {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}) || 12. mart 198. ||{{flagicon|NOR}} [[Lillehammer]]||20&nbsp;km ||[[Svjetski kup u biatlonu]] |} --> == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2004. == Nagrade == <!-- * [[Otadžbinski srebrni orden za zasluge]] --> == Privatni život == Frank Luck bio je oženjen Andreom, rođenom Fischer, sestrom biatlonca [[Sven Fischer|Svena Fischera]], s kojom ima dvoje djece. Trenutno je u vezi sa svjetskom prvakinjom u snowboardingu [[Sandra Farmand|Sandrom Farmand]]. Kći su dobili u martu 2007. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|204}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-10 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-potjera}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Luck, Frank}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Biografije, Schmalkalden]] [[Kategorija:Istočnonjemački biatlonci]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Istočnonjemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] <!-- [[Kategorija:Nosioci Otadžbinskog srebrnog ordena za zasluge]] --> [[Kategorija:Živi ljudi]] nn2mu5b20uwyrxi0uwkv27na6fz4i3k 3922195 3922183 2026-08-26T17:11:33Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922195 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Frank Luck | slika = Frank_Luck_Ruhpolding_2005_(cropped).jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Istočna Njemačka}} <br>{{ZID|Njemačka}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1967|12|05}} | mjesto_rođenja = [[Schmalkalden]] | država_rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = WSV Oberhof O5 | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2004. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|1988]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]]) | medalje_OI = '''5''' | zlato_OI = 2 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''15''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|1989]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|1992]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]]) | medalje_SP = '''20''' | zlato_SP = 11 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] | pobjede_SK = '''12''' | plasman_SK = {{plainlist| '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]], [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 7 | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''9''' – sprint * '''1''' – pojedinačno * '''2''' – potjera }} <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 2 | 3 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 11 | 5 | 4 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = <!-- [[Datoteka:Patriotic_Order_of_Merit_GDR_ribbon_bar_silver.png|20px]] [[Otadžbinski srebrni orden za zasluge]] --> | fusnote = | aktualizirano = 10. 10. 2025. }} ''' Frank Luck''' rođen 5. decembra 1967. u [[Schmalkalden]]u u [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]] (danas [[Njemačka]]) je nekadašnji [[Istočna Njemačka|istočnonjemački]] i [[Njemačka|njemački]] [[biatlon]]ac, dvostruki [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i jedanestostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1988}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988 – 10 km|6]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|6]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|7]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|29]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|11]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|2]] |} Luck je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|ZOI 1988.]] za selekciju [[Istočna Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1984.|Istočne Njemačke]], a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Njemačka na olimpijskim igrama|Njemačku]]. Osvojio je dvije zlatne i tri srebrne medalje. Zlatne medalje je osvojio na: ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske štafete]] u sastavu: [[Valerij Kirijenko]], [[Vladimir Dračev]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]]; te na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveške štafete]] u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Halvard Hanevold]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Prvu srebrnu medalju je osvojio na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] s tri promašaja i zaostatkom od 3.4&nbsp;s iza pobjednika [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]; drugu na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] bez promašaja i zaostatkom od 36.1&nbsp;s iza pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog biatlonca]] [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]], a treću na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] sa zaostatkom od 45.3&nbsp;s iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveške štafete]] u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Frode Andresen]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1989}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 20 km|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|1]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|5]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|2]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|7]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|33]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|7]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|9]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|16]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|24]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|2]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|20]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|4]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|4]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|17]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|22]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|12]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|6]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 20 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (muškarci)|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|17]] | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | | | | | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|1]] |} Frank Luck je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]] nastupio 15 puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je jedanaest zlatnih, pet srebrnih i četiri bronzane medalje. Prvu zlatnu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je bez promašaja i prednošću od 5.4&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Eirik Kvalfoss|Eirika Kvalfossa]]. Na istom prvenstvu osvojio je drugu zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[André Sehmisch|Andréom Sehmischom]], [[Birk Anders|Birkom Andersom]] i [[Frank-Peter Roetsch|Frank-Peterom Roetschom]] s prednošću od 35.0&nbsp;s u odnosu na sovjetsku štafetu u sastavu: [[Jurij Kaškarov]], [[Sergej Čepikov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Sergej Buligin]]. Treću na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Raik Dittrich|Raikom Dittrichom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Birk Anders|Birkom Andersom]] s 12.4&nbsp;s prednosti ispred čehoslovačkog tima u sastavu: [[Tomáš Kos]], [[Ivan Masařík]], [[Jiří Holubec]] i [[Jan Matouš]]. Na istom prvenstvu osvojio je prvu bronzanu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[André Sehmisch|Andrépm Sehmischom]], [[Birk Anders|Birkom Andersom]] i [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] s 3:07.5&nbsp;min zaostatka u odnosu na italijansku štafeta u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]] i [[Andreas Zingerle]]. Četvrtu zlatnu medalju osvoji je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]] s prednošću od 1:28.3&nbsp;min u odnosu na sovjetsku štafetu u sastavu: [[Jurij Kaškarov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]], a na istom prvenstvu prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 24.7&nbsp;s iza pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]], sad za selekciju ujedinjene Njemačke s [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]], [[Steffen Hoos|Steffenom Hoosom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je petu zlatnu s 34.0&nbsp;s prednosti u odnosu na drugoplasirani ruski tim u sastavu: [[Aleksej Kobeljev]], [[Valerij Kirijenko]], [[Sergej Ložkin]] i [[Sergej Čepikov]], a na istom prvenstvu drugu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]], s 3:07.5&nbsp;min zaostatka u odnosu na italijansku štafeta u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Šestu zlatnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 12.0&nbsp;su odnosu na francusku štafetu u sastavu: [[Lionel Laurent]], [[Patrice Bailly-Salins]], [[Thierry Dusserre]] i [[Hervé Flandin]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je drugu srebrnu medalju sa zaostatkom od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Vladimir Dračov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Aleksej Kobeljev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je sedmu zlatnu medalju s prednošću od 5.7&nbsp;s u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Jon Åge Tyldum]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]; a na istom prvenstvu treću srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] sa zaostatkom od 24.9&nbsp;s iza bjeloruskog tima u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Oleg Riženkov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Peter Ivaško]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] osvojio je četvrtu srebrnu medalju sa zaostatkom od 43.7&nbsp;s u odnosu na norveški tim u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Sylfest Glimsdal]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], osvojio je osmu zlatnu medalju, kada je bez promašaja i prednošću od 22.0&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Patrick Favre|Patricka Favrea]], a dan kasnije u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjeri]] osvojio je petu srebrnu medalju kada je s tri promašaja i zaostatkom od 27.2&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Ricco Groß|Riccoa Großa]]. Devetu zlatnu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|potjeri]], kada je s dva promašaja i prednošću od 3.3&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Pavel Rostovcev|Pavela Rostovceva]], te treću bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], s jednim promašajem i zaostatkom od 1:21.9&nbsp;min u odnosu na pobjednika [[Wolfgang Rottmann|Wolfganga Rottmanna]], kao i četvrtu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] sa zaostatkom od 53.6&nbsp;s u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Sergej Rožkov]], [[Vladimir Dračov]] i [[Pavel Rostovcev]]. Zadnje dvije zlatne medalje osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 7.3&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Pavel Rostovcev]], [[Sergej Rožkov]] i [[Sergej Čepikov]]; te na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Greis|Michaelom Greisom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 15.7&nbsp;min u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Lars Berger]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="18" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04]] |- |44||31||11||4||4||32||13||3||10||8||11||7||3||5||12||6||7||39 |} {{clear}} Prvi nastup Lucka u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] u [[Antholz]]u 18. januara 1987. u štafeti s [[Birk Anders|Birkom Andersom]], [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]] i [[Raik Dittrich|Raikom Dittrichom]], kada su osvojili treće mjesto. Ukupno je pobijedio devet puta u pojedinačnim disciplinama, a sedam puta u štafeti. <!-- ==== Pobjede ==== {| class="wikitable" style="float:right; font-size:75%"" |- ! Sezona ! Datum ! Mjesto ! Disciplina ! Takmičenje |- | rowspan="2" style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1981/1982.|1981/82.]]''' <br /> 2 pobjede <br /> (2 {{Tooltip|Spr.|Sprint}}) || 30. januar 1982. ||{{flagicon| Z NJE}} [[Ruhpolding]]||10&nbsp;km||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | 6. nmart 1982. ||{{flagicon|FIN}} [[Lahti]]||10&nbsp;km||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | rowspan="2" style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]]''' <br /> 2 pobjede <br /> (2 {{Tooltip|Spr.|Sprint}}) || 1. februar 1986. ||{{flagicon|I NJE}} [[Oberhof]]||20&nbsp;km ||[[Svjetski kup u biatlonu]] |- | 15. mart 1986. ||{{flagicon|ŠVE}} [[Boden]]||10&nbsp;km ||[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu]] |- | style="text-align:center;"| '''[[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]]''' <br /> 1 pobjeda <br /> {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}) || 12. mart 198. ||{{flagicon|NOR}} [[Lillehammer]]||20&nbsp;km ||[[Svjetski kup u biatlonu]] |} --> == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2004. == Nagrade == <!-- * [[Otadžbinski srebrni orden za zasluge]] --> == Privatni život == Frank Luck bio je oženjen Andreom, rođenom Fischer, sestrom biatlonca [[Sven Fischer|Svena Fischera]], s kojom ima dvoje djece. Trenutno je u vezi sa svjetskom prvakinjom u snowboardingu [[Sandra Farmand|Sandrom Farmand]]. Kći su dobili u martu 2007. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|204}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-10 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-potjera}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Luck, Frank}} [[Kategorija:Rođeni 1967.]] [[Kategorija:Biografije, Schmalkalden]] [[Kategorija:Istočnonjemački biatlonci]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1988.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Istočnonjemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] <!-- [[Kategorija:Nosioci Otadžbinskog srebrnog ordena za zasluge]] --> [[Kategorija:Živi ljudi]] l1vk2ilkx51julmveb1dv4mexsvi0o4 0 527274 3922184 3776904 2026-08-26T17:07:43Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922184 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Erkki Latvala | slika = | opis_slike = | puno_ime = Erkki Juhani Latvala | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Finska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|08|20}} | mjesto_rođenja = [[Teuva]] | država_rođenja = [[Finska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = 181 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1997. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''0''' | zlato_OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''2''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]) | medalje_SP = '''0''' | zlato_SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]]) | pobjede_SK = 0 | plasman_SK = '''52.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) | pobjede_SK_štafeta = 0 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 24. 10. 2025. }} '''Erkki Latvala''' rođen 20. augusta 1965. u [[Teuva|Teuvi]] nekadašnji je [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac.<ref name="SportsRef">{{cite web |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/erkki-latvala-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417182328/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/la/erkki-latvala-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Erkki Latvala Olympic Results |accessdate=8. 6. 2019|language=en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|54]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|5]] |} Latvala je nastupio samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], ali nije osvajao medalje. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 54-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 4:01.4&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]], koji je utrku završio bez promašaja. Na ZOI 1994. ostvario je najbolji plasman u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]], [[Timo Seppälä|Timom Seppäläom]] i [[Harri Eloranta|Harrijem Elorantom]] osvojivši peto mjesto, zaostavši 2:49.8&nbsp;min iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|34]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|10]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|31]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|6]] |} Latvala je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] nastupio dva puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvajao medalje. Najbolji rezultat ostvario je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] osvajanjem 31-og mjesta u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 6:01.3&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. U ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat šesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafetnoj utrci]] s [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]], [[Ville Räikkonen|Villeom Räikkonenom]] i [[Paavo Puurunen|Paavom Puurunenom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="16" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] |- | ||55||54|| || ||52 || |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio mu je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] u [[Oberhof]]u 31. januara 1991. u utrci na 20&nbsp;km kada je osvojio 52-o mjesto. U štafeti mu je najbolji rezultat treće mjesta u [[Lahti]]ju 12. marta 1995. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] s [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]], [[Ville Räikkönen|Villeom Räikkönenom]] i [[Harri Eloranta|Harrijem Elorantom]]; kao i [[Brezno (Slovačka)|Brezno]]ju 21. januara 1996. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] s [[Paavo Puurunen|Paavom Puurunenom]], [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]] i [[Ville Räikkönen|Villeom Räikkönenom]]; a u pojedinačnim utrkama sedmo mjesto 4. marta 1993. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] u [[Lillehammer]]u u utrci na 20&nbsp;km == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1997. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|302}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Latvala, Erkki}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Teuva]] [[Kategorija:Finski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Finski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] pi0ikuzqjba8qjh9a2xyjbbarozudng 0 527275 3922185 3774754 2026-08-26T17:07:57Z AnToni 2325 /* Olimpijske igre */ 3922185 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Timo Seppälä | slika = | opis_slike = | puno_ime = Timo Juhani Seppälä | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Finska}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1968|06|27}} | mjesto_rođenja = [[Kauhajoki]] | država_rođenja = [[Finska]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = | godine_aktivnosti = | visina = 180 | težina = 68 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1994. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''0''' | zlato_OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''2''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991.]]) | medalje_SP = '''0''' | zlato_SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]]) | pobjede_SK = 0 | plasman_SK = '''60.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]]) | pobjede_SK_štafeta = 0 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 24. 10. 2025. }} '''Timo Seppälä''' rođen 27. juna 1968. u [[Kauhajoki]]ju nekadašnji je [[Finska|finski]] [[biatlon]]ac.<ref name="SportsRef">{{cite web |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/se/timo-seppala-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417182321/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/se/timo-seppala-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020|title=Timo Seppälä Olympic Results |accessdate=8. 6. 2019|language=en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|41]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|5]] |} Seppälä je nastupio samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], ali nije osvajao medalje. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 41-o mjesto u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 4:41.7&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. Na ZOI 1994. ostvario je najbolji plasman u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]], [[Erkki Latvala|Erkkijem Latvalaom]] i [[Harri Eloranta|Harrijem Elorantom]] osvojivši peto mjesto, zaostavši 2:49.8&nbsp;min iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|50]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|53]] | | | |} Seppälä je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] nastupio dva puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]], ali nije osvajao medalje. Najbolji rezultat ostvario je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] osvajanjem 30-og mjesta u utrci na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 6:22.6&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]]. U ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat šesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafetnoj utrci]] s [[Harri Eloranta|Harrijem Elorantom]], [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]] i [[Antero Lähde|Anterom Lähdeom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio mu je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] u [[Hämeenlinna|Hämeenlinni]]u 2. marta 1989. u utrci na 20&nbsp;km kada je osvojio 39-o mjesto. U štafeti mu je najbolji rezultat četvrto mjesto u [[Antholz]]u 23. januara 1994. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] s [[Ville Räikkönen|Villeom Räikkönenom]], [[Harri Eloranta|Harrijem Elorantom]] i [[Vesa Hietalahti|Vesom Hietalahtijem]]. Najbolji rezultat u pojedinačnim disciplinama mu je 20-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90]] u [[Kontiolahtii]]ju 15. marta 1990. u utrci na 20&nbsp;km. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1994. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|603}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Seppälä, Timo}} [[Kategorija:Rođeni 1968.]] [[Kategorija:Biografije, Kauhajoki]] [[Kategorija:Finski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Finski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] bn3ds7451zcufigcmk9acphz3lcpbuv 0 527455 3922196 3918242 2026-08-26T17:11:57Z AnToni 2325 /* Svjetska prvenstva */ 3922196 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Wiesław Ziemianin | slika = | država = {{ZID|Poljska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|09|07}} | mjesto rođenja = [[Rabka-Zdrój]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = BKS-Wojsko Polskie Zakopane | trener = | visina = 183 | težina = 90 | zanimanje = biatlonac, vojnik <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''12''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| '''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''33.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = 2007. <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''1''' | zlato_EP = 0 | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 }} | aktualizirano = 29. 10. 2025. }} '''Wiesław Ziemianin''' rođen 7. septembra 1970. u [[Rabka-Zdrój|Rabki]], nekadašnji je [[Poljska|poljski]] [[biatlon]]ac.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zi/wieslaw-ziemianin-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417191207/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zi/wieslaw-ziemianin-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Wiesław Ziemianin Olympic Results |accessdate=8. 6. 2019|language=en}}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-femmes-epf43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|63]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|8]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|47]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|26]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|30]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|58]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|50]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|9]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 20 km|53]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 10 km|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (muškarci)|28]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (muškarci)|13]] |} Ziemianin je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]], ali nije osvajao medalje. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 26-o mjesto na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i 2:18.2&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog]] biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] na ZOI 1998. s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Wojciech Kozub|Wojciechom Kozubom]] s 2:33.6&nbsp;min zaostatka osvojio je peto mjesto iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|48]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|10]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|37]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|27]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|25]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|60]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|67]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|14]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|50]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|70]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 20 km|42]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (muškarci)|25]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|11]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 20 km|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (muškarci)|19]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 20 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 10 km|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (muškarci)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | | |} Wiesław Ziemianin je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] nastupio dvanaest puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je jedanaesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 4:14.1&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. U ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat bronzana medalja na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Wojciech Kozub|Wojciechom Kozubom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] |- |||||||45||58||44||41||45||71||92|| ||61||57||72|| |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bilo mu je osvojeno 117-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni SK 1993/94.]] u [[Bad Gastein]]u 9. decembra 1993. u utrci na 20&nbsp;km, kada je s devet promašaja i zaostatkom od 12:20.5&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Sergej Tarasov|Sergeja Tarasova]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je četvrto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|sezoni SK 1998/99.]] u utrci na 20&nbsp;km na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]], a u ekipnim disciplinama četvrto mjesto u štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|sezoni SK 1994/95.]] s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Jan Wojtas|Janom Wojtasom]]. <!-- te treće mjesto u mješovitoj štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|sezoni SK 2002/03.]] s [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]], [[Magdalena Grzywa|Magdalenom Grzywom]] i [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]]. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 10 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |} == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == Njegov stariji brat [[Jan Ziemianin]] je nekadašnji poljski biatlonac. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Wiesław Ziemianin}} * {{Sport365-m|169}} {{DEFAULTSORT:Ziemianin, Wiesław}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Biografije, Rabka-Zdrój]] [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] q2yvbnrv7fnnuakltfji4ogoh2gpexp 3922204 3922196 2026-08-26T18:08:36Z AnToni 2325 /* Svjetski kup */ 3922204 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Wiesław Ziemianin | slika = | država = {{ZID|Poljska}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|09|07}} | mjesto rođenja = [[Rabka-Zdrój]] | država rođenja = [[Poljska]] | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | klub = BKS-Wojsko Polskie Zakopane | trener = | visina = 183 | težina = 90 | zanimanje = biatlonac, vojnik <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006.]]) | medalje OI = '''0''' | zlato OI = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''12''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007]]) | medalje SP = '''1''' | zlato SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]]) | pobjede SK = '''0''' | pobjede SK štafeta= 0 | plasman SK = {{plainlist| '''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''41.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''33.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''32.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) }} | pobjede u dis = | kraj karijere = 2007. <!-- Evropski kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''1''' | zlato_EP = 0 | status = neaktivan <!-- medalje --> | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaSrebro|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[ZOI|Olimpijske igre]]| 0 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 1 | 0 }} | aktualizirano = 29. 10. 2025. }} '''Wiesław Ziemianin''' rođen 7. septembra 1970. u [[Rabka-Zdrój|Rabki]], nekadašnji je [[Poljska|poljski]] [[biatlon]]ac.<ref name="SportsRef">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zi/wieslaw-ziemianin-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417191207/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/zi/wieslaw-ziemianin-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Wiesław Ziemianin Olympic Results |accessdate=8. 6. 2019|language=en}}</ref><ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-femmes-epf43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|63]] | | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|8]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|47]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|26]] | | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|5]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|30]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|58]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|50]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|9]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 20 km|53]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 10 km|25]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (muškarci)|28]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (muškarci)|13]] |} Ziemianin je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006]], ali nije osvajao medalje. U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 26-o mjesto na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i 2:18.2&nbsp;min zaostatka bio sporiji iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog]] biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] na ZOI 1998. s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Wojciech Kozub|Wojciechom Kozubom]] s 2:33.6&nbsp;min zaostatka osvojio je peto mjesto iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]. === Svjetska prvenstva === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|28]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|48]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|10]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|37]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|27]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|7]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|25]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|3]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|37]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|5]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|60]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|67]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|14]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|52]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|50]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|6]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|70]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 20 km|42]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|36]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (muškarci)|25]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|11]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 20 km|27]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|39]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (muškarci)|19]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006 – štafeta (mješovito)|8]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 20 km|66]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 10 km|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (muškarci)|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | | | |} Wiesław Ziemianin je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] nastupio dvanaest puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je jedanaesto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 4:14.1&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. U ekipnim utrkama mu je najbolji rezultat bronzana medalja na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Wojciech Kozub|Wojciechom Kozubom]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !![[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] |- |||||||45||58||44||41||45||71||92|| ||61||57||72|| |} Prvi nastup u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bilo mu je osvojeno 117-o mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|sezoni SK 1993/94.]] u [[Bad Gastein]]u 9. decembra 1993. u utrci na 20&nbsp;km, kada je s devet promašaja i zaostatkom od 12:20.5&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je četvrto mjesto u [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|sezoni SK 1998/99.]] u utrci na 20&nbsp;km na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]], a u ekipnim disciplinama četvrto mjesto u štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|sezoni SK 1994/95.]] s [[Jan Ziemianin|Janom Ziemianinom]], [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]] i [[Jan Wojtas|Janom Wojtasom]]. <!-- te treće mjesto u mješovitoj štafeti u [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|sezoni SK 2002/03.]] s [[Magdalena Gwizdoń|Magdalenom Gwizdoń]], [[Magdalena Grzywa|Magdalenom Grzywom]] i [[Tomasz Sikora|Tomaszom Sikorom]]. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 20 km|-]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 10 km|-]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |} == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == Njegov stariji brat [[Jan Ziemianin]] je nekadašnji poljski biatlonac. == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Wiesław Ziemianin}} * {{Sport365-m|169}} {{DEFAULTSORT:Ziemianin, Wiesław}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Biografije, Rabka-Zdrój]] [[Kategorija:Poljski biatlonci]] [[Kategorija:Poljski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] 1um84bfzfjj8983hu63u81k0wedcgxf 0 529954 3922186 3874448 2026-08-26T17:08:17Z AnToni 2325 /* Svjetski kup */ 3922186 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Tomaž Žemva | slika = | puno ime = Tomaž Žemva | država = {{ZID|Slovenija}} | datum rođenja = {{Datum rođenja i godine|1973|08|18}} | mjesto rođenja = [[Kranj]] | država rođenja = [[NR Slovenija]], [[SFRJ]] | visina = 185 | težina = 72 | datum smrti = | mjesto smrti = | država smrti = | zanimanje = | klub = [[ŠD Gorje]] | trener = <!-- B I A T L O N --> <!-- Olimpijske igre --> | nastup OI = '''1''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje OI = 0 | zlato OI = | nastup OI NS = | medalje OI NS = | zlato OI NS = <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup SP = '''4''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000.]]) | medalje SP = 0 | zlato SP = <!-- Svjetski kup --> | nastup SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede_SK = 0 | plasman_SK = | pobjede_SK_štafeta= 0 | pobjede u dis = <!-- IBU kup --> | nastup EK = | pobjede EK = | plasman EK = | pobjede EK štafeta= <!-- Aktivnost --> | kraj karijere = 2000. <!--Status: aktivan; kažnjen; neaktivan; pauzira; nepoznat; umro; povukao se iz karijere; --> | status = <!-- medalje --> | olimpijske medalje = | svjetske medalje = | svjetske juniorske medalje = | svjetske ljetne medalje = | aktualizirano = 28. 12. 2025. }} '''Tomaž Žemva''', ([[Kranj]], 18. augusta 1973.) je nekadašnji slovenski [[biatlon]]ac. Bio je član [[ŠD Gorje]] iz [[Kranj]]a.<ref name="SportsRef">{{cite web |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ze/tomaz-zemva-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200417192050/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ze/tomaz-zemva-1.html |url-status=dead |archive-date=17. 4. 2020 |title=Tomaž Žemva Olympic Results |accessdate=8. 6. 2019|language=en}}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|61]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|42]] | | |} Nastupio je samo jednom na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Zimskim olimpijskim igrama]] i to na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] U pojedinačnim utrkama mu je najbolji rezultat 42-o mjesto na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 3:15.9&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog]] biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. U ekipnim utrkama nije nastupio. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|14]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|12]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|77]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|71]] | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|5]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|9]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|14]] | |} Žemva je nastupio na četiri [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]] od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji bilo mu je 71-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|utrci na 10 km]], a u ekipnim utrkama peto mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Janez Ožbolt|Janezom Ožboltom]], [[Janez Marič|Janezom Maričom]] i [[Tomas Globočnik|Tomasom Globočnikom]]. === Svjetski kup === Prvi nastup Žemve u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] u [[Bad Gastein]]u 9. decembra 1994. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 96-o mjesto iza [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. Najbolji mu je rezultat 19-o mjesto 14. decembra 1994. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] u [[Bad Gastein]]u u utrci na 20&nbsp;km, a u ekipnim utrkama treće mjesto u štafeti 9. marta 1997. u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] u [[Nozawa Onsen]]u s [[Jože Poklukar|Jožetom Poklukarom]], [[Janez Ožbolt|Janezom Ožboltom]] i [[Matjaž Poklukar|Matjažom Poklukarom]]. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2000. == Privatni život == Njegov djed [[Lovro Žemva]] učestvovao je na [[Zimske olimpijske igre 1936.|Zimskim olimpijskim igrama 1936.]] u [[Skijaško trčanje na Zimskim olimpijskim igrama 1936.|skijaškom trčanju]].<ref name="SportsRef1">{{cite web|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ze/lovro-zemva-1.html |title=Lovro Žemva Olympic Results |accessdate=13. 6. 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215075252/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ze/lovro-zemva-1.html |archivedate=15. 12. 2012 |url-status=dead|language=en}}</ref> == Napomene == <references group="lower-alpha"/> == Reference == {{refspisak}} == Vanjski linkovi == {{Biatlon portal}} * {{Commonscat-inline|Tomaž Žemva}} * {{Sport365-m|265}} {{DEFAULTSORT:Žemva, Tomaž}} [[Kategorija:Rođeni 1973.]] [[Kategorija:Biografije, Kranj]] [[Kategorija:Slovenski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Slovenski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] br6seby0pa2e22imnijmiwzfjjthzwp 0 530216 3922170 3836548 2026-08-26T15:28:08Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922170 wikitext text/x-wiki {{Infokutija praznik | naziv praznika = Dan srednje zime | vrsta = kulturni | slika = Scott's last expedition - Midwinter Day, 1912 - the officers .jpg | veličina_slike = | opis_slike = Proslava Dana srednje zime 1912. | službeni_naziv = | nadimak = Sredina zime, Festival sredine zime, [[Zimski solsticij]] | praznik_u = | značenje = Datum zimskog solsticija i pola puta kroz [[Polarna noć|polarnu noć]] | početak = | kraj = | datum = [[20. juni]] ili [[21. juni]] | trajanje = | proslave = Veliki obroci, razmjena čestitki, razmjena poklona | običaji = | povezan_sa = [[Dan Antarktika]] }} '''Dan sredine zime''' ({{en|Midwinter Day ili Midwinter}}) godišnja je proslava koja se obilježava širom [[Antarktik]]a na dan južnog zimskog [[solsticij]]a (20. ili 21. juni). To je glavni kulturni praznik na kontinentu i, zajedno sa [[Dan Antarktika|Danom Antarktika]], jedan je od dva najvažnija antarktička praznika.<ref name="cool">{{cite web|url=https://www.coolantarctica.com/Community/midwinter_antarctica.php|title=Midwinter Day in Antarctica - 21st June|publisher=Cool Antarctica|access-date=11. 10. 2020}}</ref> Proslava je prvenstveno namijenjena osoblju koje prezimljava na antarktičkim istraživačkim stanicama, iako je obilježavaju i neki ljudi izvan samog kontinenta. == Historija == Godine 1898. posada broda "Belgica" bila je prva koja je provela Dan sredine zime na Antarktiku, iako tada nije bilo nikakve proslave kojom bi se to obilježilo.<ref>{{Cite web|url=https://nzaht.org/midwinter/|title=Midwinter|date=18. 6. 2014|website=Antarctic Heritage Trust|language=en-NZ|access-date=13. 12. 2020}}</ref> Tradicija proslave Dana sredine zime najčešće se pripisuje [[Robert Falcon Scott|Robertu Falconu Scottu]] i posadi [[Discovery ekspedicija|Discovery ekspedicije]], koji su 23. juna 1902. organizovali "Festival sredine zime" u svjesnoj imitaciji [[Božić]]a. Posada je pripremila i jela božićnu hranu, ukrasila prostorije u božićnom stilu i otvarala božićne poklone koje su sa sobom donijeli i sačuvali za ovu priliku.<ref>{{Cite book|last=Scott|first=Robert F.|url=https://books.google.com/books?id=fWEHAwAAQBAJ&pg=PA344|title=The Voyage of the Discovery|date=31. 7. 2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-108-07476-6|language=en}}</ref> Ekspedicije tokom [[Herojsko doba antarktičkih istraživanja|Herojskog doba antarktičkih istraživanja]] nastavile su ovu tradiciju. Članovi [[Nimrod ekspedicija|Nimrod ekspedicije]], [[Terra Nova ekspedicija|Terra Nova ekspedicije]], [[Australazijska antarktička ekspedicija|Australazijske antarktičke ekspedicije]] i [[Imperijalna trans-antarktička ekspedicija|Imperijalne trans-antarktičke ekspedicije]] svi su obilježavali praznik uz gozbe, dekoracije i nastupe.<ref>{{Cite web|url=http://gutenberg.net.au/ebooks12/1202361h.html#hs-pic081|title=The Heart of the Antarctic|website=gutenberg.net.au|access-date=13. 12. 2020}}</ref><ref>{{Cite book|last=Scott|first=Robert Falcon|url=http://www.gutenberg.org/cache/epub/11579/pg11579.html|title=Scott's Last Expedition Volume I|date=15. 3. 2004|publisher=Project Gutenberg}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.sl.nsw.gov.au/collection-items/midwinter-dinner-adelie-land|title=Midwinter Dinner, Adelie Land|last=Hurley|first=Frank|date=12. 7. 2016|website=State Library, New South Wales}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gutenberg.org/files/5199/5199-h/5199-h.htm|title=The Project Gutenberg eBook of South!, by Sir Ernest Shackleton|website=www.gutenberg.org|access-date=13. 12. 2020}}</ref> Kasnije proslave više nisu imitirale Božić, već su uspostavile Dan sredine zime kao praznik sam za sebe. Osnivanjem nekoliko stalno naseljenih stanica na Antarktiku nakon Drugog svjetskog rata, mnogo više ljudi počelo je prezimljavati na kontinent. Dan sredine zime postao je događaj koji se obilježava širom kontinenta, iako je stepen i način proslave varirao između stanica.<ref name="cool"/> == Običaji == [[Datoteka:Midwinter_Dinner_at_Scott_Base,_Antarctica.jpg|alt=A Midwinter dinner at Scott Base, Antarctica|lijevo|mini|Večera za Dan sredine zime u stanici Scott na Antarktiku]] Glavni dio proslave Dana sredine zime čini obrok. Stanice često pripremaju višeslovne obroke koristeći vrhunske sastojke. Budući da su zimske dopreme još uvijek rijetke, većina sastojaka za ove obroke čuva se mjesecima posebno za ovu priliku. [[Alkoholno piće|Alkohol]] i skupa hrana, poput [[jastog]]a i ramsteka, uključeni su u godišnje ljetne pošiljke hrane namijenjene za ovakve događaje.<ref name="aus">{{cite news|author=David Robertson|title=What's on the menu in Antarctica for the midwinter feasts?|url=https://www.abc.net.au/news/2020-06-10/penguin-off-the-menu-for-antarctica-mid-winter-feasts/12336280|access-date=11. 10. 2020|newspaper=ABC News|date=9. 6. 2020}}</ref> Prije se za večere konzumirala i lokalna hrana, poput [[pingvin]]a i [[Foka|foke]], dok je danas konzumiranje lokalne divljači zabranjeno.<ref name="sun2">{{cite web|url=https://antarcticsun.usap.gov/features/1825/|title=A Midwinter Moment|publisher=The Antarctic Sun|access-date=11. 10. 2020|author=Cathy Morrell|archive-date=15. 6. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615063829/https://antarcticsun.usap.gov/features/1825/|url-status=dead}}</ref> Stanice obično ukrašavaju kuhinju kao dio proslave. Kako historijski, tako i danas, često se koriste zastave kao dio dekoracija.<ref name=":0"/><ref name="aus" /> Osoblje stanica često se oblači u formalniju odjeću za proslavu, a neke stanice razmjenjuju i poklone.<ref name="cool"/> [[Datoteka:Midwinter_Day_Greetings_at_McMurdo_Station.jpg|alt=Midwinter greetings from other stations around the continent hang on the wall at McMurdo Station, Antarctica.|mini|Čestitke za Dan sredine zime iz drugih stanica vise na zidu u stanici McMurdo.]] Još jedna dugogodišnja tradicija je razmjena čestitki među posadama koje prezimljavaju na kontinentu. Nacionalni lideri, poput predsjednika [[Sjedinjene Američke Države|SAD]]-a i premijera [[Velika Britanija|Velike Britanije]], također šalju čestitke stanicama svojih zemalja. Danas, kao i u najranijim danima proslave Dana sredine zime, osoblje često izvodi različite nastupe, poput [[Muzika|muzike]], [[ples]]a i [[Pozorište|pozorišta]].<ref name="sun2"/> Neke stanice imaju proslave jedinstvene za njihovu lokaciju ili zemlju koja ih vodi. Britanci primaju posebno pripremljen program od [[BBC World Service]].<ref name="bbc">{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/48Gx2jfJBWHyWggDSD19gFT/antarctic-midwinter-broadcast|title=Antarctic Midwinter Broadcast|publisher=BBC World Service|access-date=11. 10. 2020}}</ref> Stanica McMurdo organizuje tematske zabave za ovaj praznik, poput "Ispod mora" i "Endurance brod". Na nekim lokacijama odvija se i tzv. "polarna kupka" ili utrka, ponekad potpuno bez odjeće.<ref name="bbc" /><ref>{{Cite web|url=https://www.antarctica.gov.au/news/2019/australians-plunge-into-ice-hole-in-midwinter-dark/|title=Australians plunge into ice hole in midwinter dark|website=antarctica.gov.au|language=en|access-date=14. 12. 2020}}</ref> Na nekim mjestima praznik započinje doručkom u krevetu.<ref name="cool"/> Nekoliko stanica razvilo je tradiciju gledanja horor filmova o zarobljavanju u snijegu, poput [[Isijavanje (1980)|Isijavanje]] ili [[Stvor (1982)|''Stvor'']].<ref name="bbc" /><ref>{{Cite web|url=https://antarcticsun.usap.gov/features/2861/|title=The Antarctic Sun: News about Antarctica - Midwinter Day 2013|website=antarcticsun.usap.gov|access-date=14. 12. 2020|archive-date=18. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201218160031/https://antarcticsun.usap.gov/features/2861|url-status=dead}}</ref> [[Datoteka:True_South_on_Midwinter_Day.jpg|alt=The flag of Antarctica flies outside a house in the USA on Antarctica's Midwinter Day.|lijevo|mini|Zastava Antarktika vijori se ispred kuće u SAD-u za Dan sredine zime na Antarktiku.]] == Proslave izvan Anarktika == Za razliku od Dana Antarktika, koji se više obilježava izvan kontinenta nego na njemu, Dan sredine zime prvenstveno se obilježava na Antarktiku. Ipak, neki ljudi na drugim kontinentima, posebno bivši učesnici zimovanja u antarktičkim programima, i dalje obilježavaju ovaj praznik tako što objavljuju fotografije s Antarktika na društvenim mrežama ili se okupljaju sa prijateljima i kolegama koji su povezani s Antarktikom.<ref>{{Cite web|url=https://www.truesouthflag.com/post/flags-a-midwinter-tradition|title=Flags: A Midwinter Tradition|last=Team|first=True South|date=21. 6. 2020|website=True South|language=en|access-date=13. 12. 2020|archive-date=3. 1. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210103123332/https://www.truesouthflag.com/post/flags-a-midwinter-tradition|url-status=dead}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} {{Antarktik}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Praznici u junu]] [[Kategorija:Kultura Antarktika]] [[Kategorija:Zimski praznici]] [[Kategorija:Zimski solisticij]] m10wna0438epoyjnoxbc34b9wx9jp2a 0 530423 3922187 3918250 2026-08-26T17:08:35Z AnToni 2325 /* Olimpijske igre */ 3922187 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Jevgenij Redkin | slika = | opis_slike = | puno_ime = Jevgenij Leonidovič Redkin | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Bjelorusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|02|02}} | mjesto_rođenja = [[Hanti-Mansijsk]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 184 | težina = 81 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1995. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' <br>[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992.]] {{ZastavaMOK|EUN|1992|Zimskim}}<br> [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]] {{ZastavaMOK|BLR|199$|Zimskim}} | medalje_OI = '''1''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''2''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994.]]) | medalje_SP = '''1''' | zlato_SP = 1 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] | pobjede_SK = 0 | plasman_SK = '''37.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]]) | pobjede_u_dis = | pobjede_SK_štafeta = 0 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]]) | medalje_EP = '''1''' | zlato_EP = 0 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaTakmičenje|EPB}} {{MedaljaBronza|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994.|EP 1994.]]|[[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 1 | 0 | 0 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 0 | 0 | 1 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 16. 0. 2025. }} '''Jevgenij Leonidovič Redkin''' ({{jez-ru|Евгений Леонидович Редькин}}; {{jez-be|Яўген Леанідавіч Рэдзькін}}) rođen 2. februara 1970. u [[Hanti-Mansijsk]]u, nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Bjelorusija|bjeloruski]] [[biatlon]]ac, [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] i [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] u biatlonu.<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1993-1994-hommes-epm43694.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1993/1994 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =15. 8. 2026 | language =fr }}</ref> == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|1]] | | |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|53]] | | |} Redkin je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] nastupio je za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]],{{Ujedinjeni tim}} a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] za [[Bjelorusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Bjelorusiju]]. Osvojio je jednu zlatnu medalju na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je bez promašaja i prednošću od 6.4&nbsp;s bio brži od [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]], koji je nastupio za selekciju [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Njemačke]].{{Njemačka I/Z}} U štafetnim utrkama nije nastupao. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je 53-o mjesto na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je sa šest promašaja i zaostatkom od 6:09.6&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog]] biatlonca [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1992}} | | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|31]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|28]] | | | |} Redkin je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] nastupio dva puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je jednu zlatnu medalju na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992.|SP 1992.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1992 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]] i [[Aleksandar Tropnjikov|Aleksandrom Tropnjikovim]] nastupivši kao selekcija [[Zajednica nezavisnih država|Zajednice nezavisnih država]]. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je 28-o mjesto na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] |- |37||48||56|| |} {{clear}} Prvi nastup Redkina u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] u [[Ruhpolding]]u 16. januara 1992. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 37-o mjesto. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji mu je šesto mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] u [[Fagernes]]u, 14. marta 1992; a u ekipnim utrkama šesto mjesto u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] u [[Fagernes]]u s [[Igor Kokrijakov|Igorom Kokrijakovim]], [[Oleksij Ajdarov|Oleksijem Ajdarovim]] i [[Vadim Sašurin|Vadimom Sašurinom]]. === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1994}} | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 20 km|4]] | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – 10 km|4]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1994 – štafeta (muškarci)|3]] |} == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1995. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|332}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{DEFAULTSORT:Redkin, Jevgenij}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Biografije, Hanti-Mansijsk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Bjeloruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Olimpijci Ujedinjenog tima u biatlonu]] [[Kategorija:Bjeloruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Ujedinjeni tim)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] r5yibz4hkvfbqp8dhxobbcvucb2v6o3 0 530438 3922179 3801657 2026-08-26T17:03:49Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922179 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Valerij Kirijenko | slika = | opis_slike = | puno_ime = Valerij Viktorovič Kirijenko | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Rusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|13}} | mjesto_rođenja = [[Murmansk]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 170 | težina = 65 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1994. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994.]]) | medalje_SP = '''3''' | zlato_SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] | pobjede_SK = '''1''' | plasman_SK = '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]]) | pobjede_u_dis = '''1''' – pojedinačno | pobjede_SK_štafeta = 3 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 2 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 3 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 17. 1. 2025. }} '''Valerij Viktorovič Kirijenko''' ({{jez-ru|Валерий Викторович Кириенко}}) rođen 13. februara 1965. u [[Murmansk]]u, nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|5]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|35]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|16]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |} Kirijenko je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]],{{Ujedinjeni tim}} a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] za [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Rusiju]]. Osvojio je dvije srebrne medalje. Prvu srebrnu osvojio je na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 22.8&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačke štafete]]{{Njemačka I/Z}} u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Jens Steinigen]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]; a drugu na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]] i [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] sa zaostatkom od 1:01.5&nbsp;m iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|12]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|8]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|2]] |} Kirijenko je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] nastupio tri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je tri srebrne medalje. Prvu srebrnu medalju je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] s 36.7&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]; drugu na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Sergej Loškin|Sergejom Roškovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] s 34.0&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku njemačku ekipu u sastavu: [[Sven Fischer]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Jens Steinigen]]. Treću srebrnu je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Sergej Tarasov|Sergejom Tarasovim]] s 1.3&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku ekipu u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Andreas Zingerle]] i [[Wilfried Pallhuber]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] |- |30||71|| || || ||36||19||52||4|| ||61 |} {{clear}} Prvi nastup Kirijenka u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] u [[Oberhof]]u 30. januara 1986. u utrci sprinta na 20&nbsp;km, kada je osvojio šesto mjesto. Jednom je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a tri puta u štafeti. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1996. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|307}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Kirijenko, Valerij}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Murmansk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Olimpijci Ujedinjenog tima u biatlonu]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Ujedinjeni tim)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] pv8o37y6i6by2xkt5vilhnaog2clelg 3922189 3922179 2026-08-26T17:08:55Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922189 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Valerij Kirijenko | slika = | opis_slike = | puno_ime = Valerij Viktorovič Kirijenko | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Rusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|13}} | mjesto_rođenja = [[Murmansk]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 170 | težina = 65 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1994. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 0 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''3''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994.]]) | medalje_SP = '''3''' | zlato_SP = 0 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] | pobjede_SK = '''1''' | plasman_SK = '''4.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]]) | pobjede_u_dis = '''1''' – pojedinačno | pobjede_SK_štafeta = 3 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 0 | 2 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 0 | 3 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 17. 1. 2025. }} '''Valerij Viktorovič Kirijenko''' ({{jez-ru|Валерий Викторович Кириенко}}) rođen 13. februara 1965. u [[Murmansk]]u, nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|11]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|5]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|35]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|16]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |} Kirijenko je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] za [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjeni tim]],{{Ujedinjeni tim}} a na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] za [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1988.|Rusiju]]. Osvojio je dvije srebrne medalje. Prvu srebrnu osvojio je na ZOI 1992. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 22.8&nbsp;s iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačke štafete]]{{Njemačka I/Z}} u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Jens Steinigen]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]; a drugu na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]] i [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] sa zaostatkom od 1:01.5&nbsp;m iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|12]] | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|57]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|8]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|2]] |} Kirijenko je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] nastupio tri puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je tri srebrne medalje. Prvu srebrnu medalju je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Medvedcev|Valerijem Medvedcevim]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] s 36.7&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]; drugu na istom prvenstvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Sergej Loškin|Sergejom Roškovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] s 34.0&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku njemačku ekipu u sastavu: [[Sven Fischer]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Jens Steinigen]]. Treću srebrnu je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergejom Tarasovim]] s 1.3&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku ekipu u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Andreas Zingerle]] i [[Wilfried Pallhuber]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="20" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1986/1987.|1986/87.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1987/1988.|1987/88.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1988/1989.|1988/89.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] |- |30||71|| || || ||36||19||52||4|| ||61 |} {{clear}} Prvi nastup Kirijenka u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1985/1986.|1985/86.]] u [[Oberhof]]u 30. januara 1986. u utrci sprinta na 20&nbsp;km, kada je osvojio šesto mjesto. Jednom je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a tri puta u štafeti. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1996. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == {{sekcija}} == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|307}} {{commonscat}} {{DEFAULTSORT:Kirijenko, Valerij}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Murmansk]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Olimpijci Ujedinjenog tima u biatlonu]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Ujedinjeni tim)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] k0hei0iubsvfjog05ntfkxk0rl6toe8 0 530510 3922169 3907599 2026-08-26T15:23:10Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922169 wikitext text/x-wiki {{Infokutija praznik | naziv praznika = Dan Antarktika | vrsta = međunarodni | slika = Antarctic_Treaty_flag.svg | veličina_slike = | opis_slike = Amblem [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]] | službeni_naziv = | nadimak = | praznik_u = | značenje = Godišnjica potpisivanja Antarktičkog ugovora 1959. | početak = | kraj = | datum = [[20. juni]] ili [[21. juni]] | trajanje = | proslave = Javni govori, edukativne aktivnosti, projekcije filmova, isticanje zastave | običaji = | povezan_sa = [[Dan sredine zime]] }} '''Dan Antarktika''' jest [[Međunarodni praznici|međunarodni praznik]] kojim se obilježava godišnjica potpisivanja [[Antarktički ugovor|Antarktičkog ugovora]] 1959. Slavi se 1. decembra svake godine. Uz [[Dan sredine zime]], to je jedan od dva glavna praznika [[Antarktik]]a. == Historija == Dan Antarktika ustanovila je Fondacija za dobro upravljanje međunarodnim prostorima 2010. kao način da se istakne međunarodna saradnja koja omogućava upravljanje kontinentom i da se ohrabre edukatori da uključe Antarktik u svoj nastavni plan i program.<ref>{{Cite web|title=Goals {{!}} Ourspaces|url=https://ourspaces.org.uk/goals/|access-date=7. 12. 2020|language=en-US|archive-date=7. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207154844/https://ourspaces.org.uk/goals/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Association of Polar Early Career Scientists - Antarctica Day|url=https://www.apecs.is/outreach/outreach-events/antarctica-day.html|access-date=7. 12. 2020|website=www.apecs.is}}</ref> Dan Antarktika je kreiran nakon Samita Antarktičkog ugovora 2009, povodom 50. godišnjice Antarktičkog ugovora.<ref>{{Cite web|title=History {{!}} Ourspaces|url=https://ourspaces.org.uk/history/|access-date=7. 12. 2020|language=en-US|archive-date=7. 12. 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207142708/https://ourspaces.org.uk/history/|url-status=dead}}</ref> == Proslava == Kao relativno nov praznik, Dan Antarktika nema dugogodišnju tradiciju. Za razliku od Dana sredine zime, Dan Antarktika se šire slavi van kontinenta nego na njemu. Antarktičke organizacije sa sjedištem izvan kontinenta, kao što su Nacionalni antarktički programi ili vlada gradova ulaska u Antarktik, često će obilježavati praznik javnim programima kao što su predavanja ili projekcije filmova.<ref>{{Cite web|title=Antarctica Day - 1st December|url=https://www.bas.ac.uk/media-post/antarctica-day-1st-december/|access-date=7. 12. 2020|website=British Antarctic Survey|language=en-GB|archive-date=1. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201113056/https://www.bas.ac.uk/media-post/antarctica-day-1st-december/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Home - Poolevent|url=https://www.poolevent.nl/|access-date=15. 12. 2020|website=www.poolevent.nl|archive-date=4. 12. 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204131916/https://www.poolevent.nl/|url-status=dead}}</ref> Pojedinci sa profesionalnim ili ličnim interesom za Antarktik također slave Dan Antarktika. Neki prate medije vezane za Antarktik, poput [[dokumentarni film|dokumentarnih filmova]] ili podkasta.<ref>{{Cite web|last=Team|first=True South|date=24. 11. 2020|title=4 Ways to Celebrate Antarctica Day (Dec. 1)|url=https://www.truesouthflag.com/post/4-ways-to-celebrate-antarctica-day-dec-1|access-date=15. 12. 2020|website=True South|language=en}}{{Mrtav link}}</ref> Drugi objavljuju na [[Društvene mreže|društvenim mrežama]] informacije o Antarktiku. Isticanje zastave je još jedan uobičajen način na koji ljudi obilježavaju praznik.<ref>{{Cite web|last=Team|first=True South|date=4. 12. 2020|title=True South Flies on All 7 Continents in Celebration of Antarctica Day|url=https://www.truesouthflag.com/post/true-south-flies-on-all-7-continents-in-celebration-of-antarctica-day|access-date=7. 12. 2020|website=True South|language=en|archive-date=13. 1. 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113154230/https://www.truesouthflag.com/post/true-south-flies-on-all-7-continents-in-celebration-of-antarctica-day|url-status=live}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://ourspaces.org.uk/antartica-day-2/ Dan Antarktika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240304212152/https://ourspaces.org.uk/antartica-day-2/ |date=4. 3. 2024 }} na OUR SPACES *[https://www.truesouthflag.com/post/4-ways-to-celebrate-antarctica-day-dec-1 4 načina za proslavu Dana Antarktika]{{Mrtav link}} {{Antarktik}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Praznici u decembru]] [[Kategorija:Kultura Antarktika]] 1kukrmxua0bf4aquivo40mzfp9z2mfl 0 533789 3922226 3917588 2026-08-27T01:45:02Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 2 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922226 wikitext text/x-wiki {{Psihologija bočna traka}} '''Geštalt psihologija''', '''geštaltizam''' ili '''konfiguracionizam''' predstavlja psihološki pravac i teoriju [[percepcija|percepcije]] koja naglašava obradu organizovanih cjelina, obrazaca i struktura, a ne samo pojedinačnih elemenata iskustva. Razvila se početkom 20. vijeka u [[Njemačka|Njemačkoj]] i [[Austrija|Austriji]] kao reakcija na osnovna načela [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]] i [[Edward Titchener|Edwarda Titchenera]] i njihov [[elementarizam|elementaristički]] i [[strukturalizam (psihologija)|strukturalistički]] pristup [[Psihologija|psihologiji]].<ref name="Mather_2006">{{cite book |last=Mather |first=George |date=2006 |title=Foundations of Perception |publisher=Psychology Press |location=London |url=https://books.google.ba/books?id=oUNfSjS11ggC&pg=PA32 |isbn=9780863778346 |pages=32 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Britannica_Gestalt">{{cite web |title=Gestalt psychology |url=https://www.britannica.com/science/Gestalt-psychology |website=britannica.com |publisher=Encyclopædia Britannica |date=2026 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Baker_2012">{{cite book |editor-last=Baker |editor-first=David B. |date=2012 |title=The Oxford Handbook of the History of Psychology: Global Perspectives |publisher=Oxford University Press |location=New York |url=https://books.google.ba/books?id=9uRnGeBAaRMC&pg=PA576 |isbn=9780195366556 |pages=576 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Geštalt psihologija najčešće se povezuje sa stanovištem da je cjelina kvalitativno drugačija od prostog zbira svojih dijelova. Prema geštalt teoriji, informacije se opažaju kao organizovane cjeline, a ne kao izdvojeni elementi koji se naknadno povezuju u jedinstveno iskustvo. Ovaj pristup polazi od pretpostavke da perceptivni sistem spontano organizuje podražaje u smislene strukture. Njemačka riječ ''gestalt'' ({{de|ɡəˈʃtalt|lang}}), koja doslovno znači ″oblik″, u kontekstu geštalt psihologije tumači se kao obrazac, konfiguracija ili organizovana struktura iskustva.<ref name="Wells_2008">{{cite book |last=Wells |first=John C. |date=2008 |title=Longman Pronunciation Dictionary |edition=3. |publisher=Pearson Longman |location=Harlow |url=https://www.researchgate.net/publication/248728774_J_C_WELLS_Longman_pronunciation_dictionary_3rd_edn_Harlow_Pearson_Education_Limited_2008_Pp_xxxvii_922_ISBN_9781405881173_ISBN_9781405881180 |isbn=9781405881180 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dictionary_Gestalt">{{cite web |title=Gestalt |url=https://www.dictionary.com/browse/gestalt |website=dictionary.com |publisher=Dictionary.com |date=2026 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Geštalt psihologiju ne treba poistovjećivati sa [[Geštalt psihoterapija|geštalt terapijom]], koja je razvijena kasnije i samo djelimično je povezana s izvornim teorijskim načelima geštalt psihologije. == Porijeklo i historija == [[Max Wertheimer]], [[Kurt Koffka]] i [[Wolfgang Köhler]] smatraju se osnivačima geštalt psihologije početkom 20. vijeka.<ref name="Sternberg_2012">{{cite book |last=Sternberg |first=Robert J. |last2=Sternberg |first2=Karin |date=2012 |title=Cognitive Psychology |edition=6. |publisher=Wadsworth/Cengage Learning |location=Belmont, CA |url=https://cs.um.ac.ir/images/87/books/Cognitive%20Psychology_Strenberg%206th%20.pdf |isbn=9781133313915 |access-date=1. 5. 2026 |language=en |archive-date=11. 12. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211184608/https://cs.um.ac.ir/images/87/books/Cognitive%20Psychology_Strenberg%206th%20.pdf |url-status=dead }}</ref> Njihov teorijski pristup razvio se kao reakcija na tada dominantni pravac u psihologiji — [[strukturalizam (psihologija)|strukturalizam]], koji su zastupali [[Hermann von Helmholtz]], [[Wilhelm Wundt]] i [[Edward B. Titchener]].<ref name="Wagemans_2012_Foundations">{{cite journal |last=Wagemans |first=Johan |last2=Feldman |first2=Jacob |last3=Gepshtein |first3=Sergei |last4=Kimchi |first4=Ruth |last5=Pomerantz |first5=James R. |last6=van der Helm |first6=Peter A. |last7=van Leeuwen |first7=Cees |date=2012 |title=A century of Gestalt psychology in visual perception: II. Conceptual and theoretical foundations |journal=Psychological Bulletin |volume=138 |issue=6 |pages=1218–1252 |doi=10.1037/a0029334 |pmid=22845750 |pmc=3728284 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3728284/ |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kolers_1972">{{cite book |last=Kolers |first=Paul A. |date=1972 |title=Aspects of Motion Perception: International Series of Monographs in Experimental Psychology |publisher=Pergamon Press |location=New York |url=http://150.145.3.54:443/files/16325.pdf |isbn=9781483171135 |pages=2–7 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Strukturalizam je bio snažno ukorijenjen u tradiciji britanskog [[empirizam|empirizma]]<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /><ref name="Kolers_1972" /> i zasnivao se na tri međusobno povezana teorijska načela. Prvo načelo bilo je [[atomizam]], odnosno stanovište da se sva znanja, uključujući i složene apstraktne ideje, mogu razložiti na jednostavne i elementarne sastavne dijelove.<ref name="Kolers_1972" /> Drugo načelo bio je senzacionalizam, prema kojem osnovne jedinice mišljenja predstavljaju elementarni osjetni utisci, odnosno neposredni podaci čulnog iskustva.<ref name="Kolers_1972" /> Treće načelo bilo je [[asocijacionizam]], prema kojem složenije ideje nastaju povezivanjem jednostavnijih ideja putem iskustvenih veza, naročito kroz prostornu i vremensku bliskost.<ref name="Kolers_1972" /><ref name="Hamlyn_1969">{{cite book |last=Hamlyn |first=D. W. |date=1969 |title=The Psychology of Perception: A Philosophical Examination of Gestalt Theory and Derivative Theories of Perception |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |url=https://archive.org/details/psychologyofperc0000haml |isbn=9780710038326 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Kombinacijom ovih načela razvijeno je stanovište prema kojem ljudski um konstruira perceptivna iskustva i apstraktno mišljenje iz nižih osjetnih elemenata koji su međusobno povezani asocijativnim vezama.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Geštalt psiholozi osporavali su ovakav atomistički pristup, smatrajući da cilj [[psihologija|psihologije]] ne može biti razlaganje [[svijest]]i na pretpostavljene osnovne elemente, nego razumijevanje načina na koji se iskustvo organizuje kao cjelina. Za razliku od strukturalista, geštalt psiholozi smatrali su da razlaganje psiholoških fenomena na manje sastavne dijelove ne može dovesti do potpunog razumijevanja psiholoških procesa.<ref name="Sternberg_2012" /> Umjesto toga, psihološke pojave posmatrali su kao organizovane i strukturirane cjeline, pri čemu cjelina ima primat nad svojim dijelovima.<ref name="Sternberg_2012" /> Prema ovom stanovištu, pojedinačni dijelovi psihološkog iskustva dobijaju svoje značenje tek unutar organizovane cjeline, a ne obrnuto. Geštalt teorija [[percepcija|percepcije]] polazi od pretpostavke da ljudska priroda spontano teži opažanju objekata kao organizovanih struktura, a ne kao prostog zbira njihovih elemenata.<ref name="Pohl_2022">{{cite book |editor-last=Pohl |editor-first=Rüdiger F. |date=2022 |title=Cognitive Illusions: Intriguing Phenomena in Thinking, Judgment, and Memory |edition=3. |publisher=Routledge |location=London |url=https://www.routledge.com/Cognitive-Illusions-Intriguing-Phenomena-in-Thinking-Judgment-and-Memory/Pohl/p/book/9780367724245 |isbn=9780367724245 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> [[Max Wertheimer]] bio je učenik austrijskog filozofa [[Christian von Ehrenfels|Christiana von Ehrenfelsa]], pripadnika [[Brentanova škola|Brentanove škole]]. Von Ehrenfels je još 1890. uveo pojam ″geštalt″ u [[Filozofija|filozofiju]] i [[Psihologija|psihologiju]], prije formalnog nastanka geštalt psihologije kao zasebnog pravca.<ref name="Smith_1988">{{cite book |editor-last=Smith |editor-first=Barry |date=1988 |title=Foundations of Gestalt Theory |publisher=Philosophia Verlag |location=Munich i Vienna |url=https://ontology.buffalo.edu/smith/articles/mach/mach.html |isbn=9783884050668 |access-date=1. 5. 2026 |language=en |archive-date=9. 9. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250909040622/https://ontology.buffalo.edu/smith/articles/mach/mach.html |url-status=dead }}</ref> Von Ehrenfels je uočio da perceptivno iskustvo, poput opažanja melodije ili oblika, sadrži više od prostog zbira svojih osjetnih sastavnica. Tvrdio je da, pored pojedinačnih osjetnih elemenata, postoji dodatna kvalitativna dimenzija koja proizlazi iz njihove organizacije kao cjeline. Taj fenomen nazvao je ″geštalt kvalitet″ ({{de|Gestalt-Qualität}}), odnosno svojstvo cjeline koje ne postoji na nivou pojedinačnih dijelova. Upravo ovaj geštalt kvalitet omogućava, prema von Ehrenfelsu, da melodija zadrži svoj identitet čak i kada se prenese u drugi tonalitet i sastoji od potpuno drugačijih tonova. Time je pokazano da identitet perceptivne cjeline nije određen samo pojedinačnim elementima, nego njihovim međusobnim odnosima i organizacijom.<ref name="Smith_1988" /> Ideja ″geštalt kvaliteta″ ima svoje filozofske korijene u radovima [[David Hume|Davida Humea]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Johanna Wolfganga von Goethea]], [[Immanuel Kant|Immanuela Kanta]], [[David Hartley|Davida Hartleyja]] i [[Ernst Mach|Ernsta Macha]]. Posebno je Machovo djelo iz 1886. ″Prilozi analizi osjeta″ ({{de|Beiträge zur Analyse der Empfindungen}}) imalo značajan utjecaj na razvoj ovih ideja, uključujući i srodne koncepte koje je razvijao [[Edmund Husserl]].<ref name="Smith_1988" /> Do 1914. prvi objavljeni eksplicitni osvrti na geštalt teoriju pojavili su se u fusnoti rada [[Gabriele von Wartensleben]], u kojem je geštalt pristup primijenjen na proučavanje [[ličnost]]i. Wartensleben je bila studentica Frankfurtske akademije za društvene nauke i blisko je sarađivala s [[Max Wertheimer|Maxom Wertheimerom]] i [[Wolfgang Köhler|Wolfgangom Köhlerom]].<ref name="King_Wertheimer_2017">{{cite book |last=King |first=D. Brett |last2=Wertheimer |first2=Michael |date=2017 |title=Max Wertheimer and Gestalt Theory |publisher=Routledge |location=London |url=https://www.routledge.com/Max-Wertheimer-and-Gestalt-Theory/King-Wertheimer/p/book/9781412807180 |isbn=9781412807180 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Kroz niz eksperimenata, Wertheimer je utvrdio da posmatrač koji prati dva naizmjenično osvijetljena svjetlosna podražaja, pod određenim uslovima, može doživjeti iluziju kretanja između dvije prostorne pozicije. Pri tome se opaža pokret iako nijedan objekt stvarno nije u pokretu. Riječ je, dakle, o čistom fenomenalnom kretanju, koje je Wertheimer nazvao [[fi-fenomen]]om.<ref name="Smith_1988" /><ref name="Wagemans_2012_Grouping">{{cite journal |last=Wagemans |first=Johan |last2=Elder |first2=James H. |last3=Kubovy |first3=Michael |last4=Palmer |first4=Stephen E. |last5=Peterson |first5=Mary A. |last6=Singh |first6=Manish |last7=von der Heydt |first7=Rüdiger |date=2012 |title=A century of Gestalt psychology in visual perception: I. Perceptual grouping and figure-ground organization |journal=Psychological Bulletin |volume=138 |issue=6 |pages=1172–1217 |doi=10.1037/a0029333 |pmid=22845751 |pmc=3482144 |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3482144/ |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Objavljivanje ovih rezultata 1912. u radu ″Eksperimentalne studije o opažanju pokreta″ ({{de|Experimentelle Studien über das Sehen von Bewegung}}) smatra se formalnim početkom geštalt psihologije.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /><ref name="Wertheimer_1912">{{cite journal |last=Wertheimer |first=Max |date=1912 |title=Experimentelle Studien über das Sehen von Bewegung |journal=Zeitschrift für Psychologie |volume=61 |pages=161–265 |url=https://gestalttheory.net/download/Wertheimer1912_Sehen_von_Bewegung.pdf |language=de}}</ref> Za razliku od [[Christian von Ehrenfels|Christiana von Ehrenfelsa]] i drugih autora koji su ranije koristili pojam ″geštalt″ u različitim značenjima, Wertheimerov doprinos sastojao se u tvrdnji da je geštalt perceptivno primaran. To znači da perceptivna cjelina prethodi svojim dijelovima i određuje njihovo značenje, a ne nastaje kao naknadni rezultat njihovog spajanja.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Wertheimer je zastupao radikalnije stanovište prema kojem pojedinac najprije opaža melodiju kao cjelinu, a tek potom može razlikovati pojedinačne tonove. Slično tome, u vizuelnoj percepciji najprije se opaža oblik, poput [[krug]]a, kao organizovana cjelina, dok se njegovi sastavni elementi — linije, tačke ili drugi vizuelni segmenti — prepoznaju tek naknadno. Ovakvo stanovište predstavljalo je osnovnu teorijsku promjenu u razumijevanju perceptivnih procesa i postalo jedno od osnovnih načela geštalt psihologije. Dvojica istraživača koji su učestvovali kao ispitanici u Wertheimerovim eksperimentima o [[fi-fenomen]]u bili su [[Wolfgang Köhler]] i [[Kurt Koffka]]. Köhler je bio stručnjak za fizičku [[akustika|akustiku]] i studirao je kod fizičara [[Max Planck|Maxa Plancka]], dok je doktorat iz psihologije stekao pod mentorstvom [[Carl Stumpf|Carla Stumpfa]]. Koffka je također bio Stumpfov student, a njegova rana istraživanja bila su usmjerena na fenomene pokreta i psihološke aspekte [[ritam|ritma]]. Godine 1917. Köhler je objavio rezultate četverogodišnjih istraživanja [[učenje|učenja]] kod [[čimpanza]]. U tim istraživanjima pokazao je da životinje mogu rješavati probleme putem iznenadnog uvida u strukturu situacije, a ne isključivo postepenim asocijativnim učenjem, kako su to ranije tvrdili istraživači poput [[Ivan Pavlov|Ivana Pavlova]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]] na osnovu eksperimenata sa psima i mačkama.<ref name="Kohler_1925">{{cite book |last=Köhler |first=Wolfgang |date=1925 |title=The Mentality of Apes |publisher=Harcourt, Brace and Company |location=London |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.187610 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1921. [[Kurt Koffka]] objavio je geštalt-orijentisano djelo iz oblasti [[razvojna psihologija|razvojne psihologije]], ″Razvoj uma: uvod u dječiju psihologiju″ ({{en|The Growth of the Mind: An Introduction to Child Psychology}}), u kojem je geštalt principe primijenio na psihološki razvoj djece. Uz pomoć američkog psihologa [[Robert Morris Ogden|Roberta Morrisa Ogdena]], Koffka je 1922. predstavio geštalt pristup američkoj akademskoj zajednici kroz članak objavljen u časopisu ''Psychological Bulletin''. U tom radu kritički je analizirao tadašnja objašnjenja različitih perceptivnih fenomena i ponudio geštalt alternativu. Koffka se 1924. preselio u [[Sjedinjene Američke Države]], a od 1927. radio je na [[Smith College]]u. Godine 1935. objavio je svoje najopsežnije djelo, ″Principi geštalt psihologije″ ({{en|The Principles of Gestalt Psychology}}), u kojem je sistematizovao teorijske i istraživačke osnove geštalt psihologije.<ref name="Koffka_2014">{{cite book |last=Koffka |first=Kurt |date=2014 |title=Principles of Gestalt Psychology |publisher=Mimesis International |location=Milano |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.221555 |isbn=9788857523934 |oclc=1039695390 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> U ovom djelu Koffka je zastupao stanovište da nauka nije puko prikupljanje činjenica, nego njihovo uključivanje u koherentnu teorijsku strukturu. Prema njegovom shvatanju, naučno istraživanje mora obuhvatiti ne samo kvantitativne činjenice karakteristične za prirodne nauke nego i pitanja reda, organizacije i značenja ({{de|Sinn}}), uključujući vrijednost i smisao iskustva i ponašanja. Koffka je smatrao da bez uključivanja dimenzije značenja naučna istraživanja čovjeka ostaju ograničena na površinske i fragmentarne opise psiholoških pojava. Do sredine 1930-ih vodeći predstavnici geštalt pokreta bili su izloženi pritiscima [[nacizam|nacističkog režima]], zbog čega su svi glavni članovi pokreta do 1935. emigrirali iz [[Njemačka|Njemačke]] u [[Sjedinjene Američke Države]].<ref name="Henle_1978_One_Man">{{cite journal |last=Henle |first=Mary |date=1978 |title=One man against the Nazis: Wolfgang Köhler |journal=American Psychologist |volume=33 |issue=10 |pages=939–944 |doi=10.1037/0003-066X.33.10.939 |hdl=11858/00-001M-0000-002B-9E5F-5 |url=https://pure.mpg.de/rest/items/item_2347175_3/component/file_2347173/content |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Henle_1984_Ogden">{{cite journal |last=Henle |first=Mary |date=1984 |title=Robert M. Ogden and Gestalt psychology in America |journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences |volume=20 |issue=1 |pages=9–19 |doi=10.1002/1520-6696(198401)20:1<9::aid-jhbs2300200103>3.0.co;2-u |pmid=11608590 |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11608590/ |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Köhler je 1940. objavio knjigu ″Dinamika u psihologiji″ ({{en|Dynamics in Psychology}}), ali je nakon toga geštalt pokret oslabio uslijed smrti svojih osnivača. Koffka je preminuo 1941, a Wertheimer 1943. Wertheimerova knjiga ″Produktivno mišljenje″ ({{en|Productive Thinking}}), posvećena rješavanju problema i matematičkom mišljenju, objavljena je posthumno 1945. Nakon njihove smrti, Köhler je ostao jedini od trojice osnivača koji je nastavio predstavljati i razvijati geštalt tradiciju.<ref name="Ash_1998_Frontmatter">{{cite book |last=Ash |first=Mitchell G. |date=1998 |title=Gestalt Psychology in German Culture, 1890–1967: Holism and the Quest for Objectivity |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |url=https://assets.cambridge.org/97805216/46277/frontmatter/9780521646277_frontmatter.pdf |isbn=9780521646277 |access-date=2. 5. 2026 |language=en |archive-date=19. 4. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250419183927/https://assets.cambridge.org/97805216/46277/frontmatter/9780521646277_frontmatter.pdf |url-status=dead }}</ref> === Geštalt terapija === Geštalt psihologija razlikuje se od [[Geštalt terapija|geštalt terapije]], koja je s njom povezana samo posredno i djelimično. Osnivači geštalt terapije, [[Fritz Perls]] i [[Laura Perls]], sarađivali su s neurologom [[Kurt Goldstein|Kurtom Goldsteinom]], koji je principe geštalt psihologije primjenjivao na razumijevanje funkcionisanja organizma kao cjeline. Laura Perls je bila geštalt psiholog prije nego što je postala [[Psihoanaliza|psihoanalitičarka]] i prije nego što je sa Fritzom Perlsom započela razvoj [[Geštalt terapija|geštalt terapije]].<ref name="Bocian_2010">{{cite book |last=Bocian |first=Bernd |date=2010 |title=Fritz Perls in Berlin 1893–1933: Expressionism – Psychoanalysis – Judaism |publisher=EHP – Verlag Andreas Kohl |location=Bergisch Gladbach |url=https://www.academia.edu/4630108/Fritz_Perls_in_Berlin_1893_1933_Expressionism_Psychoanalysis_Judaism_EHP_2010_ |isbn=9783897970687 |pages=190 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, stepen utjecaja geštalt psihologije na razvoj geštalt terapije ostaje predmet stručnih rasprava. S jedne strane, Laura Perls u početku nije podržavala upotrebu termina ″geštalt″ za novu psihoterapijsku metodu, smatrajući da bi predstavnici geštalt psihologije mogli osporiti takvu upotrebu pojma.<ref name="Wysong_1979_Polster">{{cite journal |last=Wysong |first=Joe |date=1979 |title=An Oral History of Gestalt Therapy: III. A Conversation with Erving and Miriam Polster |journal=The Gestalt Journal |volume=2 |issue=1 |pages=47–69 |url=https://scispace.com/pdf/an-oral-history-of-gestalt-therapy-iii-a-conversation-with-qfwasau414.pdf |access-date=2. 5. 2026 |language=en }}{{Mrtav link}}</ref> S druge strane, Fritz i Laura Perls preuzeli su određene ideje i koncepte iz Goldsteinovog rada, posebno u vezi sa holističkim razumijevanjem organizma.<ref name="Barlow_1981">{{cite journal |last=Barlow |first=Allen R. |date=1981 |title=Gestalt therapy and Gestalt psychology: Gestalt-antecedent influence or historical accident |journal=The Gestalt Journal |volume=4 |issue=2 |url=https://gestalt.org/barlow.htm |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Psihologinja [[Mary Henle]] isticala je da geštalt terapija nema neposredan teorijski kontinuitet sa naučnom geštalt psihologijom. U svom predsjedničkom obraćanju Sekciji 24 [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] 1975. navela je da je [[Fritz Perls]] koristio određene termine geštalt psihologije, ali im je dao drugačija značenja i kombinovao ih s elementima dubinske psihologije, [[egzistencijalizam|egzistencijalizma]] i svakodnevnog iskustva, stvarajući zaseban terapijski pravac.<ref name="Henle_1978_Gestalt">{{cite journal |last=Henle |first=Mary |date=1978 |title=Gestalt Psychology and Gestalt Therapy |journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences |volume=14 |issue=1 |pages=23–32 |doi=10.1002/1520-6696(197801)14:1<23::AID-JHBS2300140104>3.0.CO;2-H |pmid=11608149 |url=http://www.bowmancounseling.com/wp-content/uploads/2018/02/Mary-Henle_-Gestalt-Psychology-and-Gestalt-Therapy.pdf |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Jedan oblik psihoterapije koji je, za razliku od geštalt terapije, zapravo dosljedno zasnovan na geštalt psihologiji jeste geštalt teorijska psihoterapija. == Teorijski okvir i metodologija == Predstavnici geštalt psihologije razvili su skup teorijskih i metodoloških načela kojima su nastojali preoblikovati dotadašnji pristup psihološkim istraživanjima. Ovaj pristup predstavljao je odmak od dominantne naučne metodologije s početka 20. vijeka, koja je složene psihološke pojave nastojala objasniti njihovim rastavljanjem na pojedinačne elemente radi zasebne analize i redukcije složenosti istraživanog fenomena. Jedno od osnovnih načela geštalt psihologije jeste načelo totaliteta, prema kojem se svjesno iskustvo mora posmatrati kao organizovana cjelina, uz istovremeno uvažavanje svih fizičkih i psihičkih aspekata pojedinca. Prema ovom shvatanju, priroda ljudskog uma zahtijeva da se svaki njegov element razumije kao dio dinamičkog sistema međusobnih odnosa. Zbog toga se [[holizam]] smatra osnovnim obilježjem geštalt psihologije.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /><ref name="Ellis_1938">{{cite book |editor-last=Ellis |editor-first=Willis D. |date=1938 |title=A Source Book of Gestalt Psychology |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.198039 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> U skladu s tim, [[percepcija]] i značenje pojedinačnog dijela ne mogu se razumjeti nezavisno od cjeline u koju su uklopljeni. Osobine pojedinih elemenata određene su strukturom cjeline, a ne obrnuto.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /><ref name="Henle_1961">{{cite book |editor-last=Henle |editor-first=Mary |date=1961 |title=Documents of Gestalt Psychology |publisher=University of California Press |location=Berkeley and Los Angeles |url=https://archive.org/details/documentsofgesta027559mbp |lccn=61-14554 |access-date=1. 5. 2026 |language=en}}</ref> Često citirana formulacija da je ″cjelina veća od zbira svojih dijelova″ ne smatra se potpuno preciznim izrazom geštaltističkog stanovišta. [[Kurt Koffka]] je isticao da cjelina nije naprosto veća od svojih dijelova, nego kvalitativno drugačija, jer samo sabiranje dijelova ne objašnjava odnose koji među njima postoje i koji daju značenje ukupnoj strukturi.<ref name="Koffka_2014" /> Drugo značajno teorijsko načelo geštalt psihologije jeste princip psihofizičkog]] izomorfizma, prema kojem postoji strukturna podudarnost između svjesnog iskustva i aktivnosti [[mozak|mozga]]. Prema ovoj pretpostavci, organizacija perceptivnog iskustva odgovara organizaciji neurofizioloških procesa u mozgu, što upućuje na povezanost psiholoških i fizioloških aspekata opažanja.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Na osnovu ovih teorijskih postavki razvijen je princip fenomenološke eksperimentalne analize, prema kojem psihološko istraživanje treba polaziti od neposredno datih pojava (fenomena), a ne biti ograničeno isključivo na analizu pojedinačnih osjetnih kvaliteta. U skladu s tim pristupom, geštalt psiholozi smatrali su da se psihološki fenomeni trebaju proučavati onako kako se pojavljuju u iskustvu, kao organizovane cjeline, a ne kao zbir izolovanih elemenata. S tim je povezano i načelo biotičkog eksperimenta, koje naglašava potrebu izvođenja eksperimenata u stvarnim i prirodnim okolnostima, za razliku od strogo kontrolisanih laboratorijskih uslova karakterističnih za klasičnu [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]]. Cilj ovakvog pristupa bio je omogućiti proučavanje [[Ponašanje|ponašanja]] i [[Percepcija|percepcije]] u uslovima koji vjernije odražavaju svakodnevno iskustvo ispitanika, čime se povećava vjerodostojnost dobijenih rezultata.<ref name="Woodward_Cohen_1991">{{cite book |editor-last1=Woodward |editor-first1=William R. |editor-last2=Cohen |editor-first2=Robert S. |date=1991 |title=World Views and Scientific Discipline Formation: Science Studies in the German Democratic Republic |publisher=Springer Netherlands |location=Dordrecht |url=https://www.researchgate.net/publication/232061142_World_views_and_scientific_discipline_formation_Science_studies_in_the_German_Democratic_Republic |isbn=9780792312864 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> == Principi == Geštalt psiholozi među prvima su sistematski dokumentovali i empirijski demonstrirali brojne činjenice o [[percepcija|percepciji]], uključujući [[Percepcija pokreta|percepciju pokreta]], [[percepcija oblika|percepciju oblika]], [[perceptivna konstantnost|perceptivnu konstantnost]] i različite oblike perceptivnih [[iluzija]].<ref name="Smith_1988" /> Jedan od najpoznatijih primjera takvih istraživanja jeste Wertheimerovo otkriće [[fi-fenomen]]a, koje je postalo jedno od polazišta razvoja geštalt psihologije.<ref name="Schmid_2017">{{cite book |editor-last=Schmid |editor-first=Hans-Jörg |date=2017 |title=Entrenchment and the Psychology of Language Learning: How We Reorganize and Adapt Linguistic Knowledge |publisher=American Psychological Association & Walter de Gruyter |location=Washington, DC & Berlin |url=https://www.researchgate.net/publication/316846164_Entrenchment_and_the_psychology_of_language_learning_How_we_reorganize_and_adapt_linguistic_knowledge |isbn=9783110341300 |doi=10.1037/15969-012 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> === Svojstva === Osnovna organizaciona načela geštalt sistema uključuju [[emergencija|emergenciju]], [[Reifikacija (psihologija)|reifikaciju]], [[multistabilnost]] i [[invarijantnost]].<ref name="Lehar_2003">{{cite book |last=Lehar |first=Steven |date=2003 |title=The World in Your Head: A Gestalt View of the Mechanism of Conscious Experience |publisher=Lawrence Erlbaum Associates |location=Mahwah, NJ |url=https://archive.org/details/worldinyourheadg0000leha |isbn=9780805841763 |oclc=52051454 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Ova načela ne predstavljaju odvojene i nezavisne mehanizme perceptivne organizacije, nego različite aspekte jedinstvenog dinamičkog procesa kojim perceptivni sistem organizuje i strukturira informacije iz okoline.<ref name="Lehar_2003_BBS">{{cite journal |last=Lehar |first=Steven |date=2003 |title=Gestalt isomorphism and the primacy of subjective conscious experience: A Gestalt Bubble model |journal=Behavioral and Brain Sciences |volume=26 |issue=4 |pages=375–408 |doi=10.1017/S0140525X03000098 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/behavioral-and-brain-sciences/article/gestalt-isomorphism-and-the-primacy-of-subjective-conscious-experience-a-gestalt-bubble-model/EF561998F0BEDBDE3FCEAC99A650194E |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> ==== Reifikacija ==== [[Datoteka:Reification.svg|mini|desno|300px|Reifikacija: perceptivni sistem dopunjava prostorne informacije koje nisu neposredno prisutne u podražaju, kao što je ″skriveni″ trougao u primjeru A ili sfera u primjeru C]] [[Reifikacija (psihologija)|Reifikacija]] predstavlja konstruktivni aspekt percepcije, pri kojem opaženi objekt sadrži više prostorno organizovanih informacija nego što ih neposredno pruža sam osjetni podražaj. Drugim riječima, perceptivni sistem aktivno organizuje i dopunjava nedostajuće informacije kako bi formirao smislenu cjelinu. Na primjer, u prikazu '''A''' opaža se trougao iako njegove konture nisu stvarno nacrtane. U prikazima '''B''' i '''D''' vizuelni sistem povezuje odvojene elemente i interpretira ih kao dijelove jedinstvene forme, dok se u prikazu '''C''' opaža trodimenzionalni oblik iako on nije eksplicitno prikazan. Fenomen reifikacije objašnjava se istraživanjima [[iluzorni oblici|iluzornih oblika]], koje vizuelni sistem obrađuje kao stvarne granice objekta, uprkos njihovom fizičkom odsustvu. ==== Multistabilnost ==== [[Datoteka:Multistability.svg|mini|desno|300px|[[Neckerova kocka]] i [[Rubinova vaza]] klasični su primjeri multistabilne percepcije, pri kojoj se jednoznačna vizuelna slika može interpretirati na više međusobno isključivih načina ]] [[Multistabilnost]] ili multistabilna percepcija označava tendenciju perceptivnog sistema da kod dvosmislenih podražaja naizmjenično prelazi između dvije ili više mogućih interpretacija. U takvim situacijama fizički podražaj ostaje nepromijenjen, ali se perceptivni doživljaj mijenja. Najpoznatiji primjeri ovog fenomena su [[Neckerova kocka]] i [[Rubinova vaza]], kod kojih percepcija spontano oscilira između alternativnih organizacija figure i pozadine. Slični primjeri uključuju i [[nemogući trozubac]], umjetnička djela [[M. C. Escher]]a i iluziju svjetlosnih nizova kod reklamnih natpisa, gdje se opaža prividno kretanje u različitim smjerovima. ==== Invarijantnost ==== [[Datoteka:Invariance.jpg|mini|desno|300px|Invarijantnost: jednostavni oblici prepoznaju se kao isti objekti uprkos promjenama rotacije, veličine ili položaja]] [[Invarijantnost]] je svojstvo [[percepcija|percepcije]] prema kojem se jednostavni [[geometrija|geometrijski]] objekti prepoznaju kao isti bez obzira na promjene njihove rotacije, translacije (pomaka) ili veličine. Ovo svojstvo omogućava stabilno prepoznavanje objekata uprkos promjenama u načinu njihovog prikaza. Osim promjena položaja i udaljenosti, perceptivna invarijantnost obuhvata i prepoznavanje objekata uprkos perspektivnim deformacijama, različitim uslovima osvjetljenja ili promjenama pojedinačnih vizuelnih obilježja. Na primjer, oblici prikazani u grupi '''A''' prepoznaju se kao ista osnovna forma i jasno se razlikuju od oblika u grupi '''B''', iako mogu biti prikazani iz različitih perspektiva, deformisani ili predstavljeni različitim grafičkim elementima, kao u primjerima '''C''' i '''D'''. Savremene računske teorije vida, poput modela koje je razvio [[David Marr]], ponudile su alternativna objašnjenja načina na koji perceptivni sistem klasifikuje i prepoznaje objekte. == Oblici perceptivne organizacije == === Perceptivno grupisanje – princip pragnantnosti === [[Perceptivno grupisanje]] (ponekad nazvano i perceptivna segregacija)<ref name="Eysenck_2006">{{cite book |last=Eysenck |first=Michael W. |date=2006 |title=Fundamentals of Cognition |publisher=Psychology Press |location=Hove, East Sussex & New York |url=https://archive.org/details/fundamentalsofco0000eyse |isbn=9781841693743 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> predstavlja oblik [[perceptivna organizacija|perceptivne organizacije]], odnosno proces kojim organizmi određuju koje dijelove perceptivnog polja opažaju kao međusobno povezanije u odnosu na druge.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /><ref name="Gljiva_2020">{{cite thesis |last=Gljiva |first=Emina |date=2020 |title=Lewinova teorija polja u geštalt teoriji i praksi |type=Završni diplomski rad |publisher=Univerzitet u Sarajevu, Filozofski fakultet |url=https://www.ff.unsa.ba/files/zavDipl/19_20/psi/Emina-Gljiva.pdf |access-date=2. 5. 2026 |language=bs |archive-date=1. 9. 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240901115113/https://ff.unsa.ba/files/zavDipl/19_20/psi/Emina-Gljiva.pdf |url-status=dead }}</ref> Ovakva organizacija omogućava identifikaciju i razlikovanje objekata u okolini.<ref name="Eysenck_2006" /> Predstavnici geštalt psihologije bili su prvi psiholozi koji su sistematski proučavali proces perceptivnog grupisanja.<ref name="Eysenck_2006" /> Prema njihovom shvatanju, osnovno načelo perceptivne organizacije jeste princip pragnantnosti, poznat i kao princip dobre forme ({{en|good Gestalt}}).<ref name="Eysenck_2006" /> Njemački izraz pragnantnost ({{de|Prägnanz}}) označava sažetost, jasnoću, istaknutost i uređenost, a u okviru geštalt teorije odnosi se na tendenciju perceptivnog sistema da organizuje podražaje u što jednostavnije, pravilnije, simetričnije i stabilnije cjeline.<ref name="Koffka_2014" /><ref name="Todorovic_2008">{{cite journal |last=Todorović |first=Dejan |date=2008 |title=Gestalt principles |journal=Scholarpedia |volume=3 |issue=12 |pages=5345 |doi=10.4249/scholarpedia.5345 |url=http://www.scholarpedia.org/article/Gestalt_principles |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Prema principu pragnantnosti, ljudska percepcija pokazuje sklonost ka jednostavnosti, što znači da perceptivni sistem spontano bira najjednostavniju i najuređeniju moguću interpretaciju dostupnih podražaja. Drugim riječima, složeni perceptivni sadržaji organizuju se u obrasce koji zahtijevaju najmanje kognitivnog napora za razumijevanje. Geštalt psiholozi nastojali su dodatno precizirati ovaj opći zakon formulisanjem posebnih perceptivnih principa koji predviđaju način na koji će osjetni podražaji biti organizovani i interpretirani.<ref name="Sternberg_2012" /> U tom okviru, [[Max Wertheimer]] formulirao je više principa perceptivne organizacije koji objašnjavaju na koji način ljudi grupišu i opažaju objekte, posebno na osnovu [[sličnost (geštalt psihologija)|sličnosti]], [[blizina (geštalt psihologija)|blizine]] i [[kontinuitet (geštalt psihologija)|kontinuiteta]].<ref name="Craighead_Nemeroff_2004">{{cite book |last1=Craighead |first1=W. Edward |last2=Nemeroff |first2=Charles B. |date=2004 |title=The Concise Corsini Encyclopedia of Psychology and Behavioral Science |edition=3. |publisher=John Wiley & Sons |location=Hoboken, NJ |url=https://books.google.ba/books?id=F7vd7JQ4zlcC&q=gestalt&redir_esc=y#v=onepage&q=gestalt&f=false |isbn=9780471220367 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> ==== Princip blizine ==== [[Datoteka:Gestalt proximity.svg|mini|desno|300px|Princip blizine: elementi koji se nalaze prostorno blizu jedni drugima opažaju se kao grupa, kao što su tri odvojene grupe krugova na desnoj strani]] Princip blizine jedan je od osnovnih principa perceptivnog grupisanja u geštalt psihologiji. Prema ovom principu, elementi koji su prostorno bliži jedni drugima imaju tendenciju da budu opaženi kao dio iste cjeline ili grupe. Kada pojedinac opaža skup različitih objekata, perceptivni sistem spontano organizuje one elemente koji se nalaze u neposrednoj prostornoj blizini u zajedničke cjeline, čak i kada između njih ne postoji druga sličnost ili povezanost. Na primjer, u prikazu koji ilustrira zakon blizine nalazi se ukupno 72 kruga, ali se oni ne opažaju kao jedinstvena masa nepovezanih elemenata. Umjesto toga, perceptivni sistem ih organizuje u manje grupe na osnovu njihove međusobne udaljenosti. Posmatrač tako spontano opaža jednu veću grupu od 36 krugova na lijevoj strani i tri manje grupe od po 12 krugova na desnoj strani. Ovaj princip pokazuje da prostorna blizina djeluje kao organizacijski signal u perceptivnom sistemu, omogućavajući brzo strukturiranje vizuelnih informacija i efikasnije prepoznavanje obrazaca. Princip blizine ima široku primjenu u oblastima kao što su [[grafički dizajn]], [[vizuelna komunikacija]] i [[oglašavanje]], gdje se koristi za naglašavanje povezanosti između elemenata i usmjeravanje pažnje posmatrača prema određenim sadržajima.<ref name="Stevenson_2005">{{cite web |last=Stevenson |first=Herb |date=2005 |title=Awareness and Emergence: The Gestalt Approach to Global Diversity and Change |url=https://www.academia.edu/23584402/Awareness_and_Emergence_The_Gestalt_Approach_to_Global_Diversity_and_Change |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Soegaard_2020">{{cite book|last=Soegaard |first=Mads |date=2020 |title=Gestalt Principles of Form Perception |book-title=The Encyclopedia of Human-Computer Interaction |edition=2. |publisher=The Interaction Design Foundation |url=https://www.interaction-design.org/literature/book/the-glossary-of-human-computer-interaction/gestalt-principles-of-form-perception |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> ==== Princip sličnosti ==== [[Datoteka:Gestalt similarity.svg|mini|desno|300px|Princip sličnosti: objekti koji dijele zajedničke vizuelne osobine opažaju se kao grupa, zbog čega ovi jednolični krugovi djeluju kao odvojeni horizontalni redovi]] Zakon sličnosti predstavlja jedno od osnovnih načela perceptivnog grupisanja u geštalt psihologiji. Prema ovom principu, elementi unutar skupa podražaja imaju tendenciju da budu opaženi kao grupa ukoliko dijele slične osobine, poput oblika, boje, veličine ili teksture. Perceptivni sistem spontano povezuje međusobno slične elemente i organizuje ih u smislene cjeline, čak i kada su prostorno ravnomjerno raspoređeni. Na primjer, u prikazu koji ilustruje princip sličnosti nalazi se 36 krugova raspoređenih na jednakim udaljenostima, formirajući kvadratnu strukturu. Od tog broja, 18 krugova je tamno osjenčeno, a 18 svijetlo. Iako su svi elementi jednako udaljeni jedni od drugih, posmatrač spontano grupiše tamne krugove zajedno, kao i svijetle krugove, pri čemu se formira percepcija šest horizontalnih redova. Ovakva organizacija pokazuje da sličnost među elementima može imati veći utjecaj na perceptivno grupisanje od njihove prostorne udaljenosti.<ref name="Soegaard_2020" /> ==== Princip zatvaranja ==== [[Datoteka:Gestalt closure.svg|mini|desno|300px|Princip zatvaranja: perceptivni sistem opaža nepotpune figure kao cjelovite oblike, interpretirajući ove prekinute linije kao [[krug]] i [[pravougaonik]] ]] [[Datoteka:IBM logo.svg|mini|desno|300px|IBM-ov logotip koristi princip zatvaranja kako bi formirao slova ″IBM″ pomoću niza horizontalnih linija]] Princip zatvaranja odnosi se na tendenciju perceptivnog sistema da nepotpune ili djelimično prikazane figure opaža kao cjelovite i zatvorene oblike.<ref name="Hamlyn_1969" /> Prema geštalt psiholozima, ljudi prirodno teže organizovanju vizuelnih informacija u potpune cjeline, umjesto fokusiranja na praznine ili nedostajuće dijelove objekta. Na primjer, krug kao zatvorena figura predstavlja dobru geštalt formu zbog svoje cjelovitosti. Međutim, čak i kada su dijelovi kruga izostavljeni, perceptivni sistem ga i dalje često opaža kao potpunu figuru.<ref name="Brennan_Houde_2017">{{cite book |last1=Brennan |first1=James F. |last2=Houde |first2=Keith A. |date=2017 |title=History and Systems of Psychology |edition=7. |publisher=Cambridge University Press |location=New York |url=https://assets.cambridge.org/97811071/78670/frontmatter/9781107178670_frontmatter.pdf |isbn=9781107178670 |access-date=2. 5. 2026 |language=en |archive-date=23. 8. 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250823020002/http://assets.cambridge.org/97811071/78670/frontmatter/9781107178670_frontmatter.pdf |url-status=dead }}</ref> Ova tendencija naziva se ″zatvaranje″ i podrazumijeva perceptivno dopunjavanje nedostajućih dijelova vizuelnog podražaja. Kada pojedini dijelovi slike nedostaju, perceptivni sistem popunjava praznine kako bi formirao koherentnu i stabilnu cjelinu. Na ilustraciji zakona zatvaranja posmatrač opaža [[krug]] na lijevoj i [[pravougaonik]] na desnoj strani slike, iako konture tih oblika nisu u potpunosti nacrtane. Bez djelovanja ovog principa, slika bi bila opažena samo kao skup nepovezanih linija različitih dužina, zakrivljenosti i orijentacija. Međutim, zahvaljujući principu zatvaranja, perceptivni sistem organizuje te fragmente u prepoznatljive cjeline.<ref name="Stevenson_2005" /><ref name="Soegaard_2020" /> Istraživanja pokazuju da perceptivno dopunjavanje nepotpunih figura doprinosi povećanju pravilnosti i organizovanosti vizuelnog polja, čime se olakšava obrada informacija. Zakon zatvaranja ima značajnu primjenu u [[grafički dizajn|grafičkom dizajnu]]. Poznat primjer je [[logotip]] kompanije IBM, gdje niz horizontalnih linija formira prepoznatljiva slova, iako njihove konture nisu potpuno zatvorene. ==== Princip simetrije ==== Princip simetrije navodi da um opaža objekte kao simetrične i organizovane oko centralne tačke. Perceptivno je ugodnije podijeliti objekte na paran broj simetričnih dijelova. Zbog toga, kada su dva simetrična elementa nepovezana, um ih perceptivno povezuje kako bi formirao koherentnu cjelinu. Sličnosti između simetričnih objekata povećavaju vjerovatnoću da će oni biti grupisani i opaženi kao objedinjeni simetrični objekat. Na primjer, prikaz koji ilustruje princip simetrije prikazuje konfiguraciju uglastih i zaobljenih zagrada. Kada se slika opaža, ljudi imaju tendenciju da vide tri para simetričnih zagrada, a ne šest pojedinačnih zagrada.<ref name="Stevenson_2005" /><ref name="Soegaard_2020" /> ==== Princip zajedničke sudbine ==== Princip zajedničke sudbine navodi da se objekti opažaju kao linije koje se kreću najglatkijim mogućim putem. Eksperimenti u okviru vizuelne percepcije pokazali su da kretanje elemenata nekog objekta proizvodi putanje koje posmatrač doživljava kao put kojim se objekat kreće. Elemente objekata opažamo kao da imaju zajednički pravac kretanja, što ukazuje na njihovu međusobnu povezanost. Princip kontinuiteta podrazumijeva grupisanje objekata koji dijele isti obrazac kretanja i nalaze se na istoj putanji. Na primjer, ako postoji skup tačaka od kojih se polovina kreće prema gore, a druga polovina prema dolje, opažat ćemo tačke koje se kreću prema gore i one koje se kreću prema dolje kao dvije odvojene cjeline.<ref name="Todorovic_2008"/> ==== Princip kontinuiteta ==== [[Datoteka:CrossKeys.png|mini|desno|300px|Princip kontinuiteta: objekti koji se sijeku opažaju se kao neprekinute cjeline, što omogućava da ključ u pozadini bude viđen kao jedan kontinuirani objekat]] Princip kontinuiteta (poznat i kao princip dobrog nastavka) navodi da elementi objekata imaju tendenciju da budu grupisani zajedno, te integrisani u perceptivne cjeline ukoliko su poravnati unutar objekta. U slučajevima kada dolazi do presijecanja objekata, ljudi imaju tendenciju da opažaju ta dva objekta kao dvije zasebne, ali neprekinute cjeline. Podražaji ostaju razlikovani čak i kada se preklapaju. Manja je vjerovatnoća da ćemo elemente sa naglim i oštrim promjenama pravca grupisati kao jedan objekat. Na primjer, prikaz koji ilustruje princip kontinuiteta prikazuje konfiguraciju dva ukrštena ključa. Kada se slika opaža, ljudi imaju tendenciju da vide ključ u pozadini kao jedan neprekinuti ključ, a ne kao dvije odvojene polovine ključa.<ref name="Stevenson_2005" /> ==== Princip prethodnog iskustva ==== Princip prethodnog iskustva podrazumijeva da se, u određenim okolnostima, vizuelni podražaji kategorišu na osnovu ranijeg iskustva. Ako se objekti obično opažaju u bliskoj prostornoj blizini ili u kratkim vremenskim intervalima, veća je vjerovatnoća da će biti opaženi kao povezani. Na primjer, engleski jezik sadrži 26 slova koja se, prema određenim pravilima, grupišu u riječi. Kada osoba pročita englesku riječ koju ranije nije vidjela, koristi zakon prethodnog iskustva kako bi slova ″L″ i ″I″ protumačila kao dva odvojena slova jedno pored drugog, umjesto da primijeni zakon zatvaranja i spoji ih u jedno veliko slovo U.<ref name="Todorovic_2008" /> ==== Muzika ==== Primjer djelovanja geštalt pokreta, kao procesa i rezultata, može se uočiti u muzičkim sekvencama. Ljudi su sposobni prepoznati niz od pet ili šest tonova čak i kada su transponovani u drugačiji tonalitet ili ugađanje.<ref name="Ellis_1938" /> Rana teorija geštalt principa grupisanja u muzici razvijena je u djelu ''Meta+Hodos'' (1961) kompozitora i muzičkog teoretičara [[James Tenney|Jamesa Tenneyja]].<ref name="Tenney_2015">{{cite book |last=Tenney |first=James |date=2015 |title=From Scratch: Writings in Music Theory |url=https://www.researchgate.net/publication/364273962_From_Scratch_Writings_in_Music_Theory_-_by_James_Tenney_Book_review |location=Urbana |publisher=University of Illinois Press |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Koncept [[analiza auditivne scene|analize auditivne scene]], koji je razvio [[Albert Bregman]], dodatno proširuje geštalt pristup u analizi percepcije zvuka. === Organizacija figure i pozadine === Organizacija figure i pozadine predstavlja oblik perceptivne organizacije koji perceptivne elemente tumači u odnosu na njihove oblike i relativne položaje unutar rasporeda površina u trodimenzionalnom svijetu.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Organizacija figure i pozadine strukturira perceptivno polje na figuru (koja se izdvaja u prednjem planu perceptivnog polja) i pozadinu (koja se povlači iza figure).<ref name="Brennan_Houde_2017" /> Pionirski rad na organizaciji figure i pozadine proveo je danski psiholog [[Edgar Rubin]]. Geštalt psiholozi pokazali su da ljudi imaju tendenciju da kao figure opažaju one dijelove perceptivnog polja koji su konveksni, simetrični, mali i zatvoreni.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> == Rješavanje problema i uvid == Geštalt psihologija dala je značajan doprinos naučnom proučavanju [[rješavanje problema|rješavanja problema]].<ref name="Schmid_2017" /> Zapravo, rani eksperimentalni radovi geštalt psihologa u [[Njemačka|Njemačkoj]] označavaju početak naučnog proučavanja rješavanja problema. Kasnije su se ta eksperimentalna istraživanja nastavila tokom 1960-ih i početkom 1970-ih godina, kroz istraživanja provedena na relativno jednostavnim laboratorijskim zadacima rješavanja problema.<ref name="Mayer_1983">{{cite book |last=Mayer |first=Richard E. |date=1983 |title=Thinking, Problem Solving, Cognition |url=https://archive.org/details/thinkingproblems0000maye |location=New York |publisher=W. H. Freeman and Company |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> [[Max Wertheimer]] razlikovao je dvije vrste mišljenja: produktivno mišljenje i reproduktivno mišljenje.<ref name="Sternberg_2012" /><ref name="Wertheimer_1961">{{cite book |last=Wertheimer |first=Max |date=1961 |title=Productive Thinking |publisher=Tavistock Publications |url=https://archive.org/details/productivethinki0000maxw |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Kellogg_2012">{{cite book |last=Kellogg |first=Ronald T. |date=2012 |title=Fundamentals of Cognitive Psychology |edition=2. |url=https://books.google.gm/books?id=OVaOMIaSGIcC |location=Thousand Oaks, CA |publisher=SAGE Publications |isbn=0-7619-2130-3 |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Produktivno mišljenje podrazumijeva rješavanje problema putem uvida — brze, kreativne i neplanirane reakcije na situacije i interakciju sa okolinom. Reproduktivno mišljenje podrazumijeva namjerno rješavanje problema na osnovu prethodnog iskustva i znanja. Reproduktivno mišljenje odvija se [[algoritam]]ski — rješavalac problema reproducira niz koraka iz pamćenja, znajući da će oni dovesti do rješenja — ili metodom [[pokušaj i pogreška|pokušaja i pogreške]].<ref name="Kellogg_2012" /> [[Karl Duncker]], još jedan geštalt psiholog koji je proučavao rješavanje problema,<ref name="Kellogg_2012" /> uveo je termin ″[[funkcionalna fiksiranost]]″ kako bi opisao poteškoće u vizuelnoj percepciji i rješavanju problema koje nastaju zbog činjenice da jedan element cjelokupne situacije već ima određenu (fiksiranu) funkciju koju je potrebno promijeniti kako bi se nešto novo opazilo ili pronašlo rješenje problema.<ref name="Duncker_1974">{{cite book |last=Duncker |first=Karl |date=1974 |title=Zur Psychologie des produktiven Denkens |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-642-88750-5 |location=Berlin, Heidelberg |publisher=Springer |access-date=2. 5. 2026 |language=de}}</ref> == Naslijeđe == Geštalt psihologija suočavala se s poteškoćama u preciznom definisanju pojmova kao što je pragnantnost, u formulisanju specifičnih predviđanja ponašanja i u razvijanju provjerljivih modela osnovnih neuralnih mehanizama.<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Zbog toga je često bila kritikovana kao pretežno deskriptivna.<ref name="Bruce_1996">{{cite book |last=Bruce |first=Vicki |author2=Green, Patrick R. |author3=Georgeson, Mark A. |date=1996 |title=Visual Perception: Physiology, Psychology and Ecology |edition=3. |url=https://archive.org/details/visualperception0000bruc_y6v8/page/n3/mode/2up |location=Hove, East Sussex, UK |publisher=Psychology Press |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Ovi nedostaci doveli su do rastućeg nezadovoljstva geštaltizmom sredinom 20. vijeka, kao i do postepenog slabljenja njegovog utjecaja u [[Psihologija|psihologiji]].<ref name="Wagemans_2012_Foundations" /> Uprkos tome, geštalt psihologija postavila je temelje za brojna kasnija istraživanja percepcije obrazaca i objekata,<ref name="Carlson_2009">{{cite book |last=Carlson |first=Neil R. |author2=Heth, C. Donald |date=2009 |title=Psychology: The Science of Behaviour |url=https://archive.org/details/psychologyscienc0004unse/mode/2up |location=Toronto |publisher=Pearson |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> kao i za proučavanje ponašanja, mišljenja, rješavanja problema i [[psihopatologija|psihopatologije]]. === Podrška iz kibernetike i neurologije === Tokom 1940-ih i 1950-ih godina, [[laboratorija|laboratorijska]] istraživanja u [[neurologija|neurologiji]] i onome što će kasnije postati poznato kao [[kibernetika]], o mehanizmu funkcionisanja žabljeg oka, ukazala su na to da je [[percepcija]] geštalta (posebno geštalta u pokretu) vjerovatno primitivnija i osnovnija od samog ″gledanja″: {{citat|Žaba lovi na kopnu pomoću vida... Ona nema foveu, odnosno područje najveće oštrine vida, na koje bi morala usmjeriti dio slike... Čini se da žaba ne vidi, ili barem nije zainteresovana za detalje nepokretnih dijelova svijeta oko sebe. Uginut će od gladi okružena hranom ako se ona ne kreće. Njen izbor hrane određen je isključivo veličinom i kretanjem. Skočit će kako bi uhvatila svaki objekat veličine insekta ili crva, pod uslovom da se kreće na odgovarajući način. Lako ju je prevariti ne samo komadićem mesa na koncu nego bilo kojim malim pokretnim objektom... Žaba pamti pokretni objekat sve dok on ostaje u njenom vidnom polju i dok nije ometena.<ref name="Rosenblith_1961">{{cite book |editor-last=Rosenblith |editor-first=Walter A. |date=1961 |title=Sensory Communication |url=https://books.google.com.kh/books?id=V-DfGeh86dwC |location=Cambridge, MA |publisher=MIT Press & John Wiley and Sons |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref>}} {{citat|Najniži nivoi pojmova povezanih s vizuelnom percepcijom kod čovjeka vjerovatno se ne razlikuju mnogo od onih kod žabe. U svakom slučaju, struktura [[mrežnica|mrežnice]] kod [[sisari|sisara]] i kod čovjeka ista je kao i kod [[Vodozemci|vodozemaca]]. Fenomen iskrivljenja percepcije slike stabilizovane na mrežnici daje određenu predstavu o pojmovima narednih nivoa hijerarhije. To je veoma zanimljiv fenomen. Kada osoba posmatra nepokretan objekat i ″fiksira″ ga pogledom, [[Jabučica (oko)|očne jabučice]] ne ostaju potpuno nepomične; one prave male, nehotične pokrete. Kao rezultat toga, slika objekta na mrežnici stalno je u pokretu, polako klizi i vraća se na tačku najveće osjetljivosti. Slika ″miruje u kretanju″ u blizini te tačke.<ref name="Turchin_1977">{{cite book |last=Turchin |first=Valentin F. |date=1977 |title=The Phenomenon of Science: A Cybernetic Approach to Human Evolution |url=https://pespmc1.vub.ac.be/POS/TurPOS-prev.pdf |location=New York |publisher=Columbia University Press |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref>}} === Primjena u savremenoj socijalnoj psihologiji === [[Halo-efekt]] može se objasniti primjenom geštalt teorija na procesuiranje socijalnih informacija.<ref name="Pohl_2022" /><ref name="Nauts_2014">{{cite book |last=Nauts |first=Sanne |author2=Langner, Oliver |author3=Huijsmans, Inge |author4=Vonk, Roos |author5=Wigboldus, Daniël H. J. |date=2014 |title=Forming Impressions of Personality: A Replication and Review of Asch's (1946) Evidence for a Primacy-of-Warmth Effect in Impression Formation |url=https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/128034/128034-OA.pdf?sequence=1&isAllowed=y |journal=Social Psychology |volume=45 |issue=3 |pages=153–163 |doi=10.1027/1864-9335/a000179 |publisher=Hogrefe Publishing |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Konstruktivne teorije socijalne kognicije objašnjavaju kako početna očekivanja oblikuju našu percepciju drugih. Kada osoba jednom formira pozitivan utisak o pojedincu, ona sve njegove buduće postupke nastavlja tumačiti u skladu s tim prvobitnim viđenjem.<ref name="Pohl_2022" /> Geštalt teorije percepcije učvršćuju sklonost pojedinaca da postupke i osobine opažaju kao cjelinu, a ne kao izolovane dijelove;<ref name="Pohl_2022" /> zbog toga ljudi imaju tendenciju izgraditi koherentan i dosljedan dojam o objektima i ponašanjima kako bi postigli prihvatljiv oblik i strukturu opažanja. [[Halo-efekt]] upravo oblikuje takve obrasce percepcije kod pojedinaca,<ref name="Pohl_2022" /> pri čemu se halo-efekt klasifikuje kao kognitivna pristranost koja nastaje tokom formiranja utisaka.<ref name="Nauts_2014" /> [[Halo-efekt]] može biti pod utjecajem fizičkih osobina, društvenog statusa i brojnih drugih karakteristika.<ref name="Sigall_1975">{{cite book |last=Sigall |first=Harold |author2=Ostrove, Nancy |date=1975 |title=Beautiful but dangerous: Effects of offender attractiveness and nature of the crime on juridic judgment |url=https://scispace.com/pdf/beautiful-but-dangerous-effects-of-offender-attractiveness-o8shrt8fnb.pdf |journal=Journal of Personality and Social Psychology |volume=31 |issue=3 |pages=410–414 |doi=10.1037/h0076472 |publisher=American Psychological Association |access-date=2. 5. 2026 |language=en }}{{Mrtav link}}</ref> Također, halo-efekt može imati stvarne posljedice na percepciju stvarnosti kod pojedinca, bilo negativne ili pozitivne, jer doprinosi stvaranju negativnih ili pozitivnih slika o drugim osobama ili situacijama, što može dovesti do [[samoispunjavajuće proročanstvo|samoispunjavajućih proročanstava]], [[stereotip]]a ili čak [[Diskriminacija|diskriminacije]].<ref name="Pohl_2022" /> === Primjena u dizajnu === [[Datoteka:Mississippiriver-new-01.png|mini|desno|300px|Principi geštalt grupisanja primijenjeni u kartografiji: sličnost razlikuje gradove od rijeka; zatvaranje omogućava da isprekidane linije budu opažene kao kontinuirane granice; blizina povezuje riječne segmente u jedinstven sliv; a kontinuitet omogućava prepoznavanje oblika saveznih država čak i kada su djelimično zaklonjene]] Geštalt zakoni koriste se u različitim oblastima vizuelnog dizajna, kao što su [[dizajn korisničkog interfejsa]] i [[kartografija]]. Zakoni sličnosti i blizine, na primjer, mogu služiti kao smjernice pri raspoređivanju [[radio dugme|radio-dugmadi]]. Također se mogu primjenjivati u dizajniranju računarskih sistema i softvera radi intuitivnije upotrebe. Primjeri uključuju raspored prečica na radnoj površini u redove i kolone.<ref name="Soegaard_2020" /> U dizajnu mapa, principi pragnantnosti ili grupisanja imaju značajnu ulogu u uspostavljanju konceptualnog reda prikazanih geografskih obilježja, čime se olakšava namjeravana upotreba karte.<ref name="Tait_2018">{{cite book |last=Tait |first=Alex |date=2018 |title=Visual Hierarchy and Layout |url=https://gistbok-ltb.ucgis.org/page/current/concept/CV-03-007 |journal=Geographic Information Science & Technology Body of Knowledge |volume=2018 |issue=Q2 |doi=10.22224/gistbok/2018.2.4 |publisher=University Consortium for Geographic Information Science |access-date=2. 5. 2026 |language=en}}</ref> Princip sličnosti primjenjuje se izborom sličnih [[kartografski simbol|kartografskih simbola]] za slične vrste obilježja ili obilježja sa sličnim svojstvima; princip blizine važan je za prepoznavanje geografskih obrazaca i regija; dok principi zatvaranja i kontinuiteta omogućavaju korisnicima da prepoznaju obilježja koja mogu biti djelimično zaklonjena drugim obilježjima (na primjer, kada cesta prelazi preko rijeke). == Vidi također == {{columns-list|colwidth=22em| * [[Augusto Garau]] * [[Amodalna percepcija]] * [[Kognitivna gramatika]] * [[Egregor]] * [[Gestaltzerfall]] * [[Graška škola]] * [[Hans Wallach]] * [[Hermann Friedmann]] * [[James J. Gibson]] * [[James Tenney]] * [[Zakoni asocijacije]] * [[Mereologija]] * [[Optička iluzija]] * [[Pál Schiller Harkai]] * [[Prepoznavanje obrazaca]] * [[Fenomenologija (psihologija)]] * [[Principi grupisanja]] * [[Rudolf Arnheim]] * [[Solomon Asch]] * [[Teorija strukturnih informacija]] * [[Topološka analiza podataka]] * [[Wolfgang Metzger]] * [[Vera Felicidade de Almeida Campos]] }} == Reference == {{refspisak}} {{commonscat|Gestalt psychology}} {{Psihologija}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Kognitivna psihologija]] [[Kategorija:Grafički dizajn]] [[Kategorija:Holizam]] [[Kategorija:Percepcija]] [[Kategorija:Psihološke škole]] p9ty74vc4bs3s322ntf86psu4ljoqs6 0 535201 3922190 3894424 2026-08-26T17:09:14Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922190 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Mark Kirchner | slika = Porträts_bei_der_Olympia-Einkleidung_München_2018_(Martin_Rulsch)_40.jpg | opis_slike = | puno_ime = [[Jochen Behle]]h Kirchner | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Istočna Njemačka}}<br>{{ZID|Njemačka}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1970|04|04}} | mjesto_rođenja = [[Neuhaus am Rennweg]] | država_rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac, biatlonski trener | godine_aktivnosti = | visina = 178 | težina = 68 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = WSV Oberhof 05, WSV Scheibe-Alsbach | trener = [[Frank Ullrich]] | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1993. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|1992]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994.]]) | medalje_OI = '''4''' | zlato_OI = 3 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''6''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|1990]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]]) | medalje_SP = '''10''' | zlato_SP = 7 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] | pobjede_SK = '''7''' | plasman_SK = {{plainlist| '''2.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91]], [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''19.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''7.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 7 | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''1''' – sprint * '''6''' – pojedinačno }} <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 3 | 1 | 0 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 7 | 1 | 2 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 4. 6. 2026. }} '''Mark Kirchner''' rođen 4. aprila 1970. u [[Neuhaus am Rennweg]]u u [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]] (danas [[Njemačka]]) je nekadašnji [[Istočna Njemačka|istočnonjemački]] i [[Njemačka|njemački]] [[biatlon]]ac, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|trostruki olimpijski prvak]] i sedmostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1992}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Biatlon]]) | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 20 km|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|1]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|7]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|12]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|1]] |} Kirchner je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]] Osvojio je tri zlatne i jednu srebrnu medalju. Na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|ZOI 1992.]] osvojio je prvu, zlatnu medalju u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – 10 km|utrci sprinta na 10 km]], kada je bez promašaja i 15.7&nbsp;s prednosti bio brži od [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|njemačkog]]{{Njemačka I/Z}} biatlonca [[Ricco Groß|Ricca Großa]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1992 – štafeta|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]] osvojio je drugu zlatnu s 22.8&nbsp;s prednosti iza selekcije [[Ujedinjeni tim na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Ujedinjenog tima]]{{Ujedinjeni tim}} u sastavu: [[Valerij Medvedcev]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Valerij Kirijenko]] i [[Sergej Čepikov]]. Treću zlatnu osvojio je na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s 1:01.5&nbsp;min prednosti iza selekcije [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1992.|Rusije]] u sastavu: [[Vladimir Dračev]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]], [[Valerij Kirijenko]] i [[Sergej Čepikov]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1990}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|13]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|1]] | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|1]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|1]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|20]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|1]] | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|52]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|36]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|32]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|14]] | style="background:#dce5e5;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|2]] | |} Kirchner je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] nastupio šest puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je sedam zlatnih, jednu srebrnu i dvije bronzane medalje. Prvu, zlatnu medalju osvojio je na SP 1990. u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Raik Dittrich|Raikom Dittrichom]], [[Birk Anders|Birkom Andersom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] s prednošću od 12.4&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranu čehoslovačku ekipu u sastavu: [[Tomáš Kos]], [[Ivan Masařík]], [[Jiří Holubec]] i [[Jan Matouš]]; dva dana kasnije drugu zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|utrci na 10 km]], bez promašaja i s prednošću od 10.9&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranog norveškog biatlonca [[Eirik Kvalfoss|Eirika Kvalfossa]]; a osam dana kasnije prvu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Frank Luck|Frankom Luckom]], [[André Sehmisch|Andréom Sehmischom]] i [[Birk Anders|Birkom Andersom]] sa zaostatkom od 3:07.5&nbsp;min u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]] i [[Andreas Zingerle]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] osvojio je tri zlatne medalje: prvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|utrci na 10 km]], bez promašaja i s prednošću od 24.7&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranog njemačkog biatlonca [[Frank Luck|Franka Lucka]]; drugu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|utrci na 20 km]], bez promašaja i s prednošću od 24.7&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranog ruskog biatlonca [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandra Popov]]; a treću u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischer]] s prednošću od 1:28.3&nbsp;min ispred sovjetske štafete u sastavu: [[Jurij Kaškarov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] osvojio je jednu zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|utrci na 10 km]], bez promašaja i s prednošću od 14.4&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranog norveškog biatlonca [[Jon Åge Tyldum|Jona Ågea Tylduma]]; te bronzanu zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Frank Luck|Frankom Luckom]], [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s zaostatkom od 39.6&nbsp;s iza italijanske štafete u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] osvojio je sedmu zlatnu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Frank Luck|Frankom Luckom]], [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] s prednošću od 12.0&nbsp;s iza francuske štafete u sastavu: [[Lionel Laurent]], [[Patrice Bailly-Salins]], [[Thierry Dusserre]] i [[Hervé Flandin]]. Dvije godine kasnije na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Frank Luckom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] sa zaostatkom od 24.9&nbsp;s u odnosu na drugoplasiranu bjelorusku ekipu u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Oleg Riženkov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Peter Ivaško]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="13" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- |9||2||13||2||20||14||20||9||46 |} {{clear}} Prvi nastup Kirchnera u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] u [[Obertauern]]u 14. aprila 1989. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio deveto mjesto. Ukupno je pobijedio sedam puta u utrkama Svjetskog kupa, a u štafetnim i ekipnim utrkama je pobijedio sedam puta. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. Nakon toga je trenirao njemačku biatlonsku reprezentaciju. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|266}} {{commonscat}} {{S-start}} {{Redoslijed | prije = [[Wolfgang Hoppe]] <br /> {{NaziviOI|Z|1992}} | naslov = [[Spisak nosilaca zastave Njemačke na Olimpijskim igrama|Nositelj zastave Njemačke]]: <br /> {{NaziviOI|Z|1994}} | poslije = [[Jochen Behle]] <br /> {{NaziviOI|Z|1998}} }} {{S-end}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-10 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-10 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Kirchner, Mark}} [[Kategorija:Rođeni 1970.]] [[Kategorija:Biografije, Neuhaus am Rennweg]] [[Kategorija:Istočnonjemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1992.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Njemački biatlonski treneri]] bx3msvdkfmyxjl8aq8c4xqp7j19jf3t 0 535405 3922191 3899425 2026-08-26T17:09:44Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922191 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Sven Fischer | slika = Sven_Fischer_2012_in_Ruhpolding.jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Istočna Njemačka}} <br>{{ZID|Njemačka}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1971|04|16}} | mjesto_rođenja = [[Schmalkalden]] | država_rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = WSV Oberhof O5 | trener = [[Mark Kirchner]] | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2007. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''4''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|2006]]) | medalje_OI = '''8''' | zlato_OI = 4 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''14''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|1998]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|2002]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|2005]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006.|2006]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|2007.]]) | medalje_SP = '''20''' | zlato_SP = 7 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] | pobjede_SK = '''33''' | plasman_SK = {{plainlist| '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]], [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]], [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94]], [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]], [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98]], [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''1.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]], [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 24 | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''13''' – sprint * '''6''' – pojedinačno * '''10''' – potjera * '''4''' – masovni start }} <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 206.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 206.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|masovni start]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|SP 2001.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|masovni start]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|SP 2002.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|masovni start]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|masovni start]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – masovni start (muškarci)|masovni start]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 4 | 2 | 2 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 7 | 6 | 7 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 19. 06. 2026. }} ''' Sven Fischer''' rođen 16. aprila 1971. u [[Schmalkalden]]u u [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]] (danas [[Njemačka]]) je nekadašnji [[Istočna Njemačka|istočnonjemački]] i [[Njemačka|njemački]] [[biatlon]]ac, četverostruki [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i sedmostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]], te dvostruki [[Spisak pobjednika Svjetskog kupa u biatlonu|osvajač]] [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskog kupa u biatlonu]]. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|7]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|16]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|29]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 20 km|29]] | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|2]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – potjera (muškarci)|12]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2006}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 20 km|17]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 10 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (muškarci)|3]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – masovni start (muškarci)|17]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (muškarci)|1]] |} Fischer je nastupio četiri puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ZOI 2006.]] za [[Njemačka na olimpijskim igrama|Njemačku]]. Osvojio je četiri zlatne, dvije srebrne i dvije bronzane medalje. Prvu, bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1994 u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]] s dva promašaja i zaostatkom od 16.6&nbsp;s iza pobjednika [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergeja Tarasova]]; a šest dana kasnije prvu zlatnu u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruske štafete]] u sastavu: [[Valerij Kirijenko]], [[Vladimir Dračev]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Sergej Čepikov]]. Drugu zlatnu na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveške štafete]] u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Halvard Hanevold]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Prvu srebrnu medalju je osvojio na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] s jednim promašajem i zaostatkom od 28.9&nbsp;s iza pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog biatlonca]] [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]], a drugu na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] sa zaostatkom od 45.3&nbsp;s iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveške štafete]] u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Frode Andresen]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Na ZOI 2006. osvojio je dvije zlatne i jednu bronzanu medalju: Prvu zlatnu u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]] bez promašaja i prednošću od 8.2&nbsp;s iza drugoplasiranog [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|norveškog biatlonca]] [[Halvard Hanevold|Halvarda Hanevolda]]; četiri dana kasnije bronzanu u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – potjera (muškarci)|potjeri]] s četiri promašaja i zaostatkom od 15.6&nbsp;s iza pobjednika [[Francuska na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|francuskog biatlonca]] [[Vincent Defrasne|Vincenta Defrasnea]]. U [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2006 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Rösch|Michaelom Röschom]], [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i [[Michael Greisom]] s prednošću od 20.9&nbsp;s ispred [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 2006.|ruske štafete]] u sastavu: [[Ivan Čerezov]], [[Sergej Čepikov]], [[Pavel Rostovcev]] i [[Nikolaj Kruglov]], osvojio je drugu, te ukupno četvrtu zlatnu medalju. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|20]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|3]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 20 km|{{Tooltip|NS|Nije startovao/la}}]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – 10 km|26]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|14]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|19]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – ekipno (muškarci)|6]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|5]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|24]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|23]] | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1998}} | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – potjera (muškarci)|4]] | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|2]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|7]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|3]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|1]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|19]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|40]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|13]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|13]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|11]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 10 km|5]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|3]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|3]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – štafeta (muškarci)|12]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2002}} | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|2]] | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 20 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 10 km|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – potjera (muškarci)|11]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|2]] | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 20 km|16]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (muškarci)|23]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – masovni start (muškarci)|11]] | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2005}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 20 km|4]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (muškarci)|3]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – masovni start (muškarci)|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – štafeta (muškarci)|6]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2006}} | | | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2006 – štafeta (mješovito)|10]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2007}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 20 km|20]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – 10 km|43]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – potjera (muškarci)|17]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – masovni start (muškarci)|5]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (muškarci)|3]] |} Sven Fischer je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] nastupio 14 puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je sedam zlatnih, šest srebrnih i sedam bronzanih medalja. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]], s [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritzom Fischerom]], [[Steffen Hoos|Steffenom Hoosom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je prvu zlatnu s 34.0&nbsp;s prednosti u odnosu na drugoplasirani ruski tim u sastavu: [[Aleksej Kobeljev]], [[Valerij Kirijenko]], [[Sergej Ložkin]] i [[Sergej Čepikov]], a na istom prvenstvu prvu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Frank Luck|Frankom Luckom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]], s 3:07.5&nbsp;min zaostatka u odnosu na italijansku štafeta u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Drugu zlatnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|SP 1995.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] s prednošću od 12.0&nbsp;su odnosu na francusku štafetu u sastavu: [[Lionel Laurent]], [[Patrice Bailly-Salins]], [[Thierry Dusserre]] i [[Hervé Flandin]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je prvu srebrnu medalju sa zaostatkom od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Vladimir Dračov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Aleksej Kobeljev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je treću zlatnu medalju s prednošću od 5.7&nbsp;s u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Jon Åge Tyldum]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]; Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998.|SP 1998.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1998 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je drugu srebrnu medalju sa zaostatkom od 43.7&nbsp;s u odnosu na norveški tim u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Sylfest Glimsdal]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Najuspješniji je bio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|SP 1999]], kada je osvojio dvije zlatne i jednu brronzanu medalju: Bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|potjeri]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 40.9&nbsp;s bio sporiji od njemačkog biatlonca [[Ricco Groß|Ricca Großa]]; zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i prednošću od 8.7&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog [[Ricco Groß|Ricca Großa]]; te zlatnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|masovnom startu]], kada je s dva promašaja i prednošću od 9.9&nbsp;s bio brži od drugoplasiranog ruskog biatlonca [[Vladimir Dračev|Vladimira Dračeva]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] osvojio je treću bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] sa zaostatkom od 53.6&nbsp;s u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Sergej Rožkov]], [[Vladimir Dračev]] i [[Pavel Rostovcev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|narednom prvenstvu]] osvojio je dvije bronzane medalje: u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – potjera (muškarci)|potjeri]] s dva promašaja i zaostatkom od 45.6&nbsp;s bio sporiji od pobjednika ruskog biatlonca [[Pavel Rostovcev|Pavela Rostovceva]]; te u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – masovni start (muškarci)|masovnom startu]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 18.4&nbsp;s bio brži od pobjednika francuskog biatlonca [[Raphaël Poiree|Raphaëla Poireea]]. Treću srebrnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002.|SP 2002]], zbog održavanja [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] u jedinoj disciplini utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2002 – masovni start (muškarci)|masovnog starta]], koja nije bila olimpijska disciplina, kada je s četiri promašaja i zaostatkom od 17.9&nbsp;s bio sporiji od pobjednika francuskog biatlonca [[Raphaël Poiree|Raphaëla Poireea]]. Četvrtu srebrnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|masovnog starta]], kada je s tri promašaja i zaostatkom od 49.1&nbsp;s bio sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]; te šestu zlatnu [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Peter Sendel|Peterom Sendelom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 7.3&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Pavel Rostovcev]], [[Sergej Rožkov]] i [[Sergej Čepikov]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Greis|Michaelom Greisom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 15.7&nbsp;min u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Lars Berger]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]], osvojio je sedmu zlatnu medalju. Petu srebrnu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005.|SP 2005.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – 10 km|sprintu na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 10.5&nbsp;s bio sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]; dan kasnije šestu bronzanu medalju u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – potjera (muškarci)|potjeri]] s tri promašaja i zaostatkom od 50.7&nbsp;s bio sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]; a sedam dana kasnije u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2005 – masovni start (muškarci)|masovnom startu]], šestu srebrnu kada je s tri promašaja i zaostatkom od 11.9&nbsp;s bio sporiji od pobjednika norveškog biatlonca [[Ole Einar Bjørndalen|Olea Einara Bjørndalena]]. Zadnju bronzanu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007.|SP 2007.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2007 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Greis|Michaelom Greisom]], [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i [[Michael Rösch|Michaelom Röschom]] i zaostatkom od 1:32.5&nbsp;m u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Ivan Čeresov]] i [[Nikolaj Kruglov (junior)|Nikolaj Kruglov]], [[Maksim Čudov]] i [[Dimitrij Jarošenko]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="18" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2005/2006.|2005/06.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2006/2007.|2006/07.]] |- |6||style="background:#dce5e5;"|2||18||style="background:#f8e6c4;"|3||style="background:#f7f6a8;"|1||style="background:#f8e6c4;"|3||style="background:#f7f6a8;"|1||style="background:#f8e6c4;"|3||5||4||10||9||style="background:#dce5e5;"|2||style="background:#f8e6c4;"|3||6 |} {{clear}} Prvi nastup Fischera u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] na [[Biatlonski stadion Pokljuka|Pokljuki]] 17. decembra 1992. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 38-o mjesto. Pobijedio je dva puta u ukupnom plasmanu, četiri puta u ukupnom plasmanu u sprintuz, dva puta u potjeri i dva puta u masovnom startu. Sa 33 pobjede u Svjetskom kupu je najbolji njemački biatlonac <small>(stanje 20. juna 2026.)</small>. U ekipnim utrka je pobijedio 24 puta. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2007. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|154}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-10 km}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu - 15 km (masovni start)}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-tim}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Pobjednici Svjetskog kupa u biatlonu}} {{IBU Kuća slavnih}} {{DEFAULTSORT:Fischer, Sven}} [[Kategorija:Rođeni 1971.]] [[Kategorija:Biografije, Schmalkalden]] [[Kategorija:Istočnonjemački biatlonci]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2006.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] pgdrw0s547v6todcx0kx28jkv6ktm93 0 535440 3922192 3899299 2026-08-26T17:09:53Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 1 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922192 wikitext text/x-wiki [[Datoteka:Landsgemeinde Glarus 2006.jpg|mini|desno|300px|''Landsgemeinde'' ("kantonala skupština") u [[Kanton Glarus|kantonu Glarus]] 7. maja 2006. u [[Švicarska|Švicarskoj]]. ''Landsgemeinden'' su javni skupovi s pravom glasa i predstavljaju jedan od najstarijih primjera direktne demokratije.]] '''Direktna demokratija''' ili '''čista demokratija''' oblik je [[demokratija|demokratije]] u kojem [[Izbori|biračko tijelo]] neposredno odlučuje o političkim [[Građanska inicijativa|inicijativama]], bez posredovanja [[Zastupnik|izabranih predstavnika]], što je suprotno modelu [[Predstavnička demokratija|predstavničke demokratije]] koji se primjenjuje u većini savremenih demokratskih sistema. Teorija i praksa direktne demokratije, s participacijom kao njenim osnovnim karakteristikama, činile su okosnicu rada brojnih teoretičara, filozofa, političara i društvenih kritičara, među kojima su [[Jean-Jacques Rousseau]], [[John Stuart Mill]] i [[G. D. H. Cole|G. D. H. Cole]].<ref name="Caves_2005">{{Cite book |last=Caves |first=R. W. |title=Encyclopedia of the City |url=https://archive.org/details/encyclopediaofci0000unse_o0h4 |date=2005 |publisher=Routledge |location=Abingdon, Oxon ; New York, NY |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> == Pregled == U direktnoj demokratiji građani odlučuju o političkim mjerama bez posrednika ili predstavnika, dok u [[Predstavnička demokratija|predstavničkoj demokratiji]] biraju predstavnike koji potom donose i provode zakonske inicijative.<ref name="Clarke_Foweraker_2001">{{Cite book |editor-last1=Clarke |editor-first1=Paul A. B. |editor-last2=Foweraker |editor-first2=Joe |title=Encyclopedia of Democratic Thought |url=https://books.google.ba/books?id=srzDCqnZkfUC&pg=PA224 |date=2001 |publisher=Routledge |location=London and New York |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> U zavisnosti od konkretnog sistema koji se primjenjuje, direktna demokratija može obuhvatati donošenje izvršnih odluka, primjenu [[Sorticija|sorticije]] (izbora žrijebom), donošenje [[Zakon|zakona]], direktan izbor ili smjenu zvaničnika, te provođenje [[Suđenje|suđenja]]. Dva vodeća oblika direktne demokratije jesu [[Participativna demokratija|participativna]] i [[Deliberativna demokratija|deliberativna demokratija]]. Poludirektne demokratije, u kojima predstavnici obavljaju svakodnevno upravljanje, ali građani zadržavaju suverenitet, omogućavaju tri oblika narodnog djelovanja: [[glasanje]] (plebiscit), [[Narodna inicijativa|narodnu inicijativu]] i [[Opoziv izabranog zvaničnika|opoziv zvaničnika]]. Prva dva oblika - glasanje i inicijative - primjeri su direktnog zakonodavstva.<ref name="Smith_2009">{{Cite book |last=Smith |first=Graham |title=Democratic Innovations: Designing Institutions for Citizen Participation |url=https://books.google.co.id/books?id=gz8gAwAAQBAJ |date=2009 |publisher=Cambridge University Press |series=Theories of Institutional Design |isbn=9781139479707 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Prema podacima iz 2019, trideset država je dozvoljavalo glasanje na nacionalnom nivou koje je pokrenulo stanovništvo.<ref name="Direct_Democracy_Navigator">{{Cite web |title=Direct Democracy Navigator |url=https://direct-democracy-navigator.org/index.php |website=direct-democracy-navigator.org |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Obavezno glasanje podrazumijeva da se zakonski prijedlozi koje su izradile političke elite podvrgavaju obavezujućem izjašnjavanju građana, što predstavlja najčešći oblik direktnog zakonodavstva. Narodno izjašnjavanje (referendum na zahtjev građana) omogućava građanima da putem peticije upute već usvojeni zakon na glasanje cijelom biračkom tijelu. Institucije propisuju vremenski rok i potreban broj potpisa za pokretanje peticije, a u svrhu zaštite manjina mogu odrediti da se potpisi moraju prikupiti ravnomjerno iz različitih administrativnih jedinica ili zajednica.<ref name="Smith_2009" /> Ovaj oblik direktne demokratije efektivno daje biračkom tijelu pravo [[Veto|veta]] na zakone koje je usvojio izabrani parlament, što je praksa koja se primjenjuje u [[Švicarska|Švicarskoj]].<ref name="Hirschbuhl_2011">{{Cite video |title=The Swiss Government Report 1 |url=https://www.youtube.com/watch?v=SUXkX4U1Ir8 |date=2011 |publisher=Federal Department of Foreign Affairs FDFA, Presence Switzerland |via=YouTube |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Hirschbuhl_2011_Report2">{{Cite video |title=The Swiss Government Report 2 |url=https://www.youtube.com/watch?v=9QJORezLAaw |date=2011 |publisher=Federal Department of Foreign Affairs FDFA, Presence Switzerland |via=[[YouTube]] |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Hirschbuhl_2011c">{{Cite video |title=How Direct Democracy Works In Switzerland – Report 3 |url=https://www.youtube.com/watch?v=V9Ei50c2c1I |date=2011 |publisher=Federal Department of Foreign Affairs FDFA, Presence Switzerland |via=[[YouTube]] |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Hirschbuhl_2011d">{{Cite video |title=How People in Switzerland Vote – Report 4 |url=https://www.youtube.com/watch?v=Fp48yJT4Cy4 |date=2011 |publisher=Federal Department of Foreign Affairs FDFA, Presence Switzerland |via=[[YouTube]] |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Narodna (građanska) inicijativa omogućava građanima da putem peticije predlože vladi konkretne zakonske izmjene ili ustavne reforme. Kao i kod drugih oblika glasanja, ishod narodne inicijative može biti obavezujući ili čisto savjetodavni. Inicijative mogu biti direktne ili indirektne. Kod direktne inicijative, uspješno pokrenut prijedlog se odmah stavlja na glasanje pred građane na referendumski listić, što je karakteristično za politički sistem [[Kalifornija|Kalifornije]].<ref name="Smith_2009" /> Kod indirektne inicijative, prijedlog se najprije upućuje parlamentu na razmatranje; međutim, ako parlament u zakonski predviđenom roku ne donese prihvatljivo rješenje, prijedlog automatski ide na direktno izjašnjavanje građana. Izmjene [[Ustav Švicarske|Ustav Švicarske]], kao i ustava Lihtenštajna ili Urugvaja, prolaze kroz upravo takav oblik indirektne inicijative.<ref name="Smith_2009" /> Deliberativno glasanje predstavlja oblik izjašnjavanja osmišljen tako da kroz institucionalni dizajn potiče i proširuje javnu raspravu (deliberaciju) među građanima. S druge strane, pravo na opoziv daje javnosti moć da smijeni izabrane zvaničnike s dužnosti prije isteka njihovog redovnog mandata.<ref name="Fishkin_2011">{{Cite book |last=Fishkin |first=James S. |title=When the People Speak: Deliberative Democracy and Public Consultation |url=https://archive.org/details/whenpeoplespeakd0000fish |date=2011 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=9780199604432 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Glasanje kod kojeg nije propisan [[Kvorum|kvorum]] odražava princip [[Pravilo većine|vladavine većine]], dok glasanja i [[Narodna inicijativa|narodne inicijative]] koje zahtijevaju dodatne kvorume (poput kvoruma izlaznosti ili odobrenja) odgovaraju modelu [[Konsenzusna demokratija|konsenzusne demokratije]].<ref name="Vatter_2000">{{Cite journal |last=Vatter |first=Adrian |title=Consensus and direct democracy: Conceptual and empirical linkages |journal=European Journal of Political Research |url=https://www.cambridge.org/core/journals/european-journal-of-political-research/article/abs/consensus-and-direct-democracy-conceptual-and-empirical-linkages/31D37714369DC8485646D887FE276D2C |date=2000 |volume=38 |issue=2 |pages=171–192 |doi=10.1023/A:1007137026336 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> [[Narodna skupština|Narodne skupštine]] (zborovi građana) predstavljaju još jedan oblik direktne demokratije, a sastoje se od otvorenih sastanaka kojima može prisustvovati svaki stanovnik određenog lokalnog područja ili zajednice. Njihova uloga i način funkcionisanja značajno su se mijenjali kroz istoriju. U [[Atenska demokratija|atenskoj demokratiji]], upravo je jedna takva skupština (Eklezija) bila najviše tijelo za donošenje odluka. Nekoliko mjesta u svijetu ima dugu tradiciju donošenja odluka putem ovakvih otvorenih skupština, kao što su ''[[Landsgemeinde]]'' u [[Švicarska|Švicarskoj]] ili [[Gradski sastanak|gradski sastanci]] u [[Nova Engleska|Novoj Engleskoj]] (SAD).<ref name="Smith_2010">{{Cite book |last=Smith |first=Graham |chapter=Popular assemblies: from New England town meetings to participatory budgeting |title=Democratic Innovations: Designing Institutions for Citizen Participation |url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/democratic-innovations/popular-assemblies-from-new-england-town-meetings-to-participatory-budgeting/FD97AABE994B34470B5987F6F2FF6874 |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |pages=30–31 |isbn=978-1-13-479335-8 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Narodne skupštine su se često spontano pojavljivale u periodima revolucionarnih previranja,<ref name="Akcali_2018">{{Cite journal |last=Akçalı |first=Emel |title=Do Popular Assemblies Contribute to Genuine Political Change? Lessons from the Park Forums in Istanbul |journal=South European Society & Politics |url=https://www.europeansources.info/record/do-popular-assemblies-contribute-to-genuine-political-change-lessons-from-the-park-forums-in-istanbul/ |date=2018 |volume=23 |issue=3 |pages=323–340 |doi=10.1080/13608746.2018.1437007 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> ali se javljaju i kroz savremene inicijative poput [[Participativno budžetiranje|participativnog budžetiranja]].<ref name="Smith_2010" /> Uglavnom se smatra da ovaj model nije primjenjiv iznad lokalnog nivoa, jer je fizički nemoguće okupiti sve građane jedne moderne države na jedno mjesto.<ref name="Akcali_2018" /> Iako lokalne vlasti u savremeno doba često organizuju konsultativne sastanke s građanima, oni po pravilu nemaju obavezujuću pravnu snagu. Teoretičar Graham Smith navodi: {{Citat|Takvi javni sastanci loša su imitacija atenske prakse: princip samoselekcije dovodi do neravnomjernog učešća; građani imaju minimalnu stvarnu kontrolu nad procesom; ostavlja se premalo vremena da bi učesnici donijeli promišljene i zrele sudove, i tome slično.<ref name="Smith_2010" />}} == Historija == {{Također pogledajte|Historija demokratije}} === Antika === Prema jednom pravcu mišljenja, direktna demokratija je bila uobičajena i široko rasprostranjena u preddržavnim društvima.<ref name="Cherkaoui_2019">{{Cite book |last=Cherkaoui |first=Mohamed |title=Essay on Islamization: Changes in Religious Practice in Muslim Societies |url=https://books.google.ba/books?id=38y8DwAAQBAJ&printsec=frontcover |date=2019 |publisher=BRILL |volume=10 |series=Youth in a Globalizing World |isbn=9789004415034 |access-date=20. 6. 2026 |language=en |quote=... pojedinci, muslimani i nemuslimani, Grci, Arapi, Berberi, Afrikanci i Amerindijanci, živjeli su u svojim društvima u skladu s principima jedne vrste direktne demokratije. ... Na Zapadu, od velikih revolucija, počevši od engleske revolucije u 17. vijeku, američke i francuske krajem 18. vijeka, elite, a potom i cijeli narod postepeno su eksperimentisali s liberalnom demokratijom čiji se principi neosporno razlikuju od principa plemenske demokratije.}}</ref> Smatra se da najraniju dobro dokumentovanu direktnu demokratiju predstavlja [[Atinska demokratija|atinska demokratija]] iz 5. vijeka p. n. e. Glavna tijela u atinskom demokratskom sistemu bila su [[Eklezija (antička Grčka)|eklezija]] (narodna skupština), koju su činili punoljetni muški građani; [[Bula (antička Grčka)|vijeće]] (bula), sastavljeno od 500 građana; te narodni sudovi, koje je činio ogroman broj porotnika biranih žrijebom, bez učešća profesionalnih sudija. Antička Atika imala svega oko 30.000 muških građana s pravom glasa, a samo nekoliko hiljada njih aktivno je učestvovalo u radu skupštine svake godine, dok je veliki broj građana obavljao javne funkcije u kontinuitetu, godinama uzastopno. Atinska demokratija je bila "direktna" ne samo u smislu da je okupljeni narod donosio odluke, već i zato što je narod - kroz skupštinu, vijeće i sudove — u potpunosti kontrolisao cjelokupan politički proces, pri čemu je veliki procenat građana bio neprekidno uključen u javne poslove.<ref name="Raaflaub_2007">{{Cite book |last1=Raaflaub |first1=Kurt A. |last2=Ober |first2=Josiah |last3=Wallace |first3=Robert |title=Origins of Democracy in Ancient Greece |url=https://books.google.ba/books?id=rvbBDwVrMiIC&printsec=frontcover |date=2007 |publisher=University of California Press |series=Joan Palevsky imprint in classical literature |isbn=9780520932173 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Većina savremenih demokratija, s obzirom na to da su predstavničkog, a ne direktnog tipa, ne nalikuju atenskom sistemu. Pored toga, atenska demokratija je bila isključiva. Na primjer, u Atini je sredinom 4. vijeka p. n. e. živjelo oko 100.000 građana (atinsko građansko pravo bilo je ograničeno na muškarce i žene čija su oba roditelja također bili atinski građani), oko 10.000 meteka (stranaca sa stalnim boravkom) i približno 150.000 robova. Od ukupnog broja stanovnika, samo su punoljetni muški građani stariji od 18 godina činili narod, što znači da je u demokratskom procesu moglo učestvovati svega oko 40.000 ljudi.<ref name="History_2025">{{Cite web |last=HISTORY.com Editors |title=Ancient Greek Democracy |url=https://www.history.com/articles/ancient-greece-democracy |website=History |publisher=A&E Television Networks |date=5. 11. 2025 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Za historiju direktne demokratije značajna je i historija [[Antički Rim|Antičkog Rima]], posebno iz perioda [[Rimska Republika|Rimske Republike]], koja je prema predaji osnovana oko 509. godine p. n. e.<ref name="Cary_1975">{{Cite book |last=Cary |first=Max |title=A history of Rome down to the reign of Constantine |url=https://archive.org/details/historyofromedow0000cary_r0x8 |date=1975 |publisher=Macmillan |location=London |isbn=9780333215586 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Rim je pokazivao brojne aspekte kako direktne tako i indirektne demokratije, počevši od ere [[Rimsko Kraljevstvo|Rimskog Kraljevstva]] pa sve do propasti [[Rimsko Carstvo|Rimskog Carstva]]. Iako je Rimski senat bio glavno institucijalno tijelo s najvećim historijskim kontinuitetom - koji je trajao od kraljevstva pa sve do nakon sloma [[Zapadno Rimsko Carstvo|Zapadnog Rimskog Carstva]] 476. godine n. e. - on nije odražavao čisto demokratski pristup; u kasnoj Republici senat su činili bivši izabrani zvaničnici,<ref name="Abbott_1901">{{Cite book |last=Abbott |first=Frank Frost |title=A history and description of Roman political institutions |url=https://archive.org/details/historydescripti00abbouoft |date=1901 |publisher=Ginn |location=Boston |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> a njegova uloga bila je prvenstveno savjetodavna, a ne zakonodavna.<ref name="Lintott_2003">{{Cite book |last=Lintott |first=Andrew |title=The constitution of the Roman Republic |url=https://archive.org/details/constitutionofro0000lint_o8s9 |date=2003 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |isbn=0-19-926108-3 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Demokratski aspekt ustavnog uređenja nalazio se u [[Rimske skupštine|rimskim narodnim skupštinama]], gdje su se građani organizovali u ''[[Centurija|centurije]]'' ili ''[[Rimska triba|tribe]]'' - u zavisnosti od vrste skupštine — te glasali o različitim pitanjima, uključujući izbore i zakone koje bi pred njih iznijeli izabrani magistrati.<ref name="Lintott_2003" /> Pojedini klasicisti tvrde da Rimska Republika s pravom zaslužuje naziv "demokratija", s obzirom na postojanje općeg prava glasa za punoljetne muške građane, narodni suverenitet i transparentnu raspravu o javnim poslovima.<ref name="Gruen_2000">{{Cite journal |last=Gruen |first=Erich S. |title=Review of The Crowd in Rome in the Late Republic, by Fergus Millar |url=https://www.jstor.org/stable/270466 |journal=Classical Philology |volume=95 |issue=2 |pages=236–240 |date=april 2000 |publisher=The University of Chicago Press |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Mnogi historičari označavaju kraj Republike donošenjem zakona ''[[Lex Titia]]'', izglasanog 27. novembra 43. p. n. e., kojim su ukinuti brojni mehanizmi demokratskog nadzora i kontrole.<ref name="Cary_1975" /> === Savremeno doba === Učešće građana u donošenju zakona u savremenom dobu vezuje se za švicarske kantone i bilježi kontinuitet još od 13. vijeka. Švicarska je 1848. u svoj savezni ustav uvela "ustavni referendum", koji je zahtijevao obavezno izjašnjavanje građana o svakoj ustavnoj promjeni.<ref name="Wagschal_1997">{{Cite journal |last=Wagschal |first=Uwe |title=Direct Democracy and Public Policymaking |url=https://www.jstor.org/stable/4007611 |journal=Journal of Public Policy |volume=17 |issue=2 |pages=223–245 |date=1997 |doi=10.1017/S0143814X0000355X |issn=0143-814X |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Ubrzo se pokazalo da samo pravo veta na zakone koje usvoji parlament nije dovoljno, pa je 1891. uvedena i "inicijativa za izmjenu ustava". Švicarska politika od 1891. pruža svijetu dragocjeno praktično iskustvo s građanskim inicijativama za ustavne promjene na nacionalnom nivou.<ref name="Kobach_1993">{{Cite book |last=Kobach |first=Kris W. |title=The Referendum: Direct Democracy In Switzerland |url=https://archive.org/details/referendumdirect0000koba |date=1993 |publisher=Dartmouth Publishing Company |isbn=9781855213975 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> U proteklih 120 godina, na referendumima se našlo više od 240 takvih inicijativa. O većini narodnih inicijativa parlament najprije raspravlja i usvaja ih prije samog referenduma. Od onih inicijativa koje ipak dođu do referendumskog izjašnjavanja, birači odobre svega oko 10%; pored toga, građani često biraju izmijenjenu verziju inicijative koju je preformulisala vlada. (Pogledajte sekciju [[#Švicarska|"Direktna demokratija u Švicarskoj"]] u nastavku).<ref name="Hirschbuhl_2011" /><ref name="Hirschbuhl_2011_Report2" /><ref name="Hirschbuhl_2011c" /><ref name="Hirschbuhl_2011d" /> Određena pitanja koja se tiču srodnog koncepta direktne demokratije putem [[internet]]a i drugih komunikacijskih tehnologija obrađena su u članku o [[E-demokratija|e-demokratiji]], kao i u nastavku teksta pod naslovom [[#Elektronska direktna demokratija|''Elektronska direktna demokratija'']]. Preciznije rečeno, koncept [[Upravljanje otvorenog koda|upravljanja otvorenog koda]] primjenjuje principe [[Pokret za slobodni softver|pokreta za slobodni softver]] na upravljanje društvom, omogućavajući cjelokupnom stanovništvu da direktno učestvuje u vlasti, u onoj mjeri u kojoj to sami žele.<ref name="Rushkoff_2004">{{Cite book |last=Rushkoff |first=Douglas |title=Open Source Democracy |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/10753/pg10753.txt |date=2004 |publisher=Project Gutenberg |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> == Primjeri == {{Glavni|Referendums po državama}} === Rana Atina === {{Glavni|Atinska demokratija}} Atinska demokratija se razvila u [[Antička Grčka|grčkom]] [[Polis|gradu-državi]] (polisu) [[Klasična Atina|Atini]], koja je obuhvatala grad [[Atina|Atinu]] i okolnu teritoriju [[Atika|Atike]], oko 600. godine p. n. e. Atina je bila jedna od [[Historija demokratije|prvih poznatih demokratija]]. Iako su i drugi grčki gradovi uspostavljali demokratska uređenja, uglavnom se povodeći za atinskim modelom, nijedno od njih nije bilo tako moćno, stabilno niti historijski dokumentovano kao atinsko. U direktnoj atinskoj demokratiji, građani nisu birali predstavnike koji bi u njihovo ime glasali o zakonima i izvršnim aktima (kao što je to slučaj u Sjedinjenim Američkim Državama), već su glasali lično, kao pojedinci. Na formiranje [[Javno mnijenje|javnog mnijenja]] glasača utjecala je [[Politička satira|politička satira]] pjesnika [[Antička grčka komedija|komedije]] u [[Antičko grčko pozorište|pozorištima]].<ref name="Sommerstein_1993">{{Cite book |editor-last=Sommerstein |editor-first=Alan H. |title=Tragedy, Comedy, and the Polis: Papers from the Greek Drama Conference : Nottingham, 18-20 July 1990 |url=https://books.google.ba/books/about/Tragedy_Comedy_and_the_Polis.html?id=t6lfAAAAMAAJ |date=1993 |publisher=Levante editori |series=Le Rane : Collana di Studi e Testi: Studi |volume=11 |isbn=9788879490269 |issn=1723-4891 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Razvoju atinske demokratije doprinijeli su [[Solon]] (594. p. n. e.), [[Klisten]] (508–507. p. n. e.) i [[Efijalt iz Atine|Efijalt]] (462. p. n. e.). Historičari se razilaze u mišljenjima o tome ko je od njih bio zaslužan za uspostavljanje pojedinih institucija i ko je u najvećoj mjeri predstavljao istinski demokratski pokret. Početak atinske demokratije najčešće se vezuje za Klistena, budući da je Solonov ustav doživio slom i bio zamijenjen tiranijom [[Pizistrat]]a, dok je Efijalt Klistenov ustav reformisao na relativno miran način. [[Hiparh (Hipijin brat)|Hiparha]], brata tiranina [[Hipija (tiranin)|Hipije]], ubili su [[Harmodije i Aristogiton]], koje su Atinjani kasnije slavili zbog navodne obnove atinske slobode. Najveći i najdugovječniji demokratski vođa bio je [[Perikle]]; nakon njegove smrti, atinsku demokratiju su krajem [[Peloponeski rat|Peloponeskog rata]] u dva navrata nakratko prekinuli oligarhijski prevrati. Ovaj sistem je donekle izmijenjen nakon što je obnovljen pod [[Euklid]]om; najdetaljniji sačuvani historijski opisi odnose se upravo na ove reforme iz 4. vijeka p. n. e., a ne na izvorni sistem iz Periklovog doba. [[Makedonsko Kraljevstvo|Makedonci]] su je konačno ugušili 322. p. n. e. Atinske institucije su kasnije ponovo oživljene, ali je u nauci sporna činjenica u kojoj mjeri su one tada predstavljale istinsku demokratiju.<ref name="Elster_1998">{{Cite book |last=Elster |first=Jon |chapter=Introduction |editor-last=Elster |editor-first=Jon |title=Deliberative Democracy |chapter-url=https://assets.cambridge.org/97805215/92963/excerpt/9780521592963_excerpt.pdf |date=1998 |publisher=Cambridge University Press |series=Cambridge Studies in the Theory of Democracy |doi=10.1017/CBO9781139175005 |access-date=20. 6. 2026 |language=en |archive-date=28. 6. 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628203750/https://assets.cambridge.org/97805215/92963/excerpt/9780521592963_excerpt.pdf |url-status=dead }}</ref> Sociolog [[Max Weber]] smatrao je da se svaka [[demokratija|masovna demokratija]] kreće u [[Cezarizam|cezarističkom]] smjeru. Profesor prava Gerhard Casper piše: "Weber je koristio ovaj termin kako bi, [[Spisak latinskih izreka (I)|između ostalog]], naglasio [[Plebiscit|plebiscitarni]] karakter izbora, prezir prema parlamentu, netolerisanje autonomnih centara moći unutar vlasti, te nemogućnost privlačenja ili podnošenja nezavisnih političkih umova."<ref name="Casper_2001">{{Cite web |last=Casper |first=Gerhard |title=Caesarism in Democratic Politics: Reflections on Max Weber |url=https://law.stanford.edu/publications/caesarism-in-democratic-politics-reflections-on-max-weber/ |website=Stanford Law School |date=2001 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> === Lihtenštajn === Direktna demokratija se smatra duboko ukorijenjenim elementom [[Politika Lihtenštajna|lihtenštajnske politike]].<ref name="Forbes_Liechtenstein_2022">{{Cite web |title=The Princely House Of Liechtenstein: 900 Years Of History |url=https://www.forbes.com/sites/lgt-private-banking-asia-pacific/2022/06/01/the-princely-house-of-liechtenstein-900-years-of-history/ |website=Forbes |date=2022 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Schminke_2022">{{Cite web |last=Schminke |first=Tobias Gerhard |title=Liechtenstein's referendum on COVID-19 measures fails |url=https://www.euractiv.com/short_news/liechtensteins-referendum-on-covid-19-measures-fails/ |website=Euractiv |date=2022 |access-date=20. 6. 2026 |language=en}}</ref> Referendum o bilo kojem zakonskom aktu može se pokrenuti na zahtjev najmanje 1.000 građana. Putem referenduma moguće je raspustiti [[Landtag Lihtenštajna|parlament]] ili izmijeniti [[Ustav Lihtenštajna|ustav]], ali je za usvajanje takvih odluka potrebno da najmanje 1.500 građana glasa potvrdno. Zbog ovog uslova, referendumi za raspuštanje parlamenta ili promjenu ustava propadaju u slučaju niske izlaznosti, čak i ako je postignut potreban procenat glasova unutar ukupnog broja izašlih birača. == Također pogledajte == * [[Anarhokomunizam]] * [[Građanska skupština]] * [[Deliberativna demokratija]] * [[Libertarijanski socijalizam]] * [[Participativna demokratija]] * [[Participativna ekonomija]] * [[Populizam]] * [[Sociokratija]] * [[Sorticija]] * [[Radnički savjeti]] == Reference == {{Refspisak}} {{Normativna kontrola}} [[Kategorija:Direktna demokratija| ]] [[Kategorija:Društvo u antičkoj Grčkoj]] [[Kategorija:Autonomija]] [[Kategorija:Direktna akcija]] [[Kategorija:Narodni suverenitet]] [[Kategorija:Referendumi]] szyrp31g3nfavq9p1jzn1uhz812qanl 0 535442 3922193 3899428 2026-08-26T17:10:11Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922193 wikitext text/x-wiki {{Infokutija biatlonac | ime = Peter Sendel | slika = 2023-02-11_BMW_IBU_World_Championships_Biathlon_Oberhof_2023_–_Men_10_km_Sprint_by_Sandro_Halank–126.jpg | opis_slike = | puno_ime = | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Istočna Njemačka}} <br>{{ZID|Njemačka}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1972|03|06}} | mjesto_rođenja = [[Ilmenau]] | država_rođenja = [[Istočna Njemačka]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 180 | težina = | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = WSV Oberhof O5 | trener = [[Mark Kirchner]] | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 2005. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|2002.]]) | medalje_OI = '''2''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''9''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995.|1995]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999.|1999]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|2000]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001.|2001]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|2003]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|2004.]]) | medalje_SP = '''6''' | zlato_SP = 2 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] | pobjede_SK = '''0''' | plasman_SK = {{plainlist| '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99]], [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''3.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''12.''' ( [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) * {{Tooltip|Mas.|Masovni start}}: '''8.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]]) }} | pobjede_SK_štafeta = 11 | pobjede_u_dis = <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 0 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 2 | 2 | 2 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = | fusnote = | aktualizirano = 20. 6. 2026. }} ''' Peter Sendel''' rođen 6. marta 1972. u [[Ilmenau]]u u [[Istočna Njemačka|Istočnoj Njemačkoj]] (danas [[Njemačka]]) je nekadašnji [[Istočna Njemačka|istočnonjemački]] i [[Njemačka|njemački]] [[biatlon]]ac, [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i dvostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]] u biatlonu. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|8]] | | | | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|1]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|2002}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|Biatlon]]) | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|2]] |} Sendel je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]: na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]] i [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|ZOI 2002.]] za [[Njemačka na olimpijskim igrama|Njemačku]]. Osvojio je jednu zlatnu i jednu srebrnu medalju. Prvu, zlatnu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] s prednošću od 1:01.5&nbsp;min ispred [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveške štafete]] u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Halvard Hanevold]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Srebrnu medalju je osvojio na ZOI 2002. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 2002 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] sa zaostatkom od 45.3&nbsp;s iza [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 2002.|norveške štafete]] u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Frode Andresen]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]. Najbolji rezultat u pojedinačnim utrkama ostvario je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je osvojio osmo mjesto s jednim promašajem i zaostatkom od 2:13.9&nbsp;min bio sporiji od pobjednika [[Norveška na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|norveškog]] biatlonca [[Halvard Hanevold|Halvarda Hanevolda]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|MŠ.|Mješovita štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – ekipno (muškarci)|3]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1995}} | | | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – ekipno (muškarci)|14]] | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|25]] | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|2]] | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1999}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 20 km|18]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – 10 km|50]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – potjera (muškarci)|15]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – masovni start (muškarci)|22]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1999 – štafeta (muškarci)|4]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2000}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 20 km|6]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – 10 km|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – potjera (muškarci)|12]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|4]] | | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|2001}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2001 – 20 km|47]] | | | | | | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2003}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – 20 km|8]] | | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – masovni start (muškarci)|11]] | | style="background:#f7f6a8;" | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|2004}} | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – 10 km|22]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – potjera (muškarci)|41]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004 – masovni start (muškarci)|27]] | | | |} Peter Sendel je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2004.|SP 2004.]] nastupio devet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je dvije zlatne, dvije srebrne i dvije bronzane medalje. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Marco Morgenstern|Marcom Morgensternom]], [[Jens Steinigen|Jensom Steinigenom]] i [[Steffen Hoos|Steffenom Hoosom]] sa zaostatkom od 7.8&nbsp;s iza italijanske ekipe u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Andreas Zingerle]] i [[Wilfried Pallhuber]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je prvu srebrnu medalju sa zaostatkom od 1:00.1&nbsp;min u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Vladimir Dračov]], [[Sergej Tarasov (biatlonac)|Sergej Tarasov]] i [[Aleksej Kobeljev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Ricco Groß|Riccom Großom]], [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] osvojio je prvu zlatnu medalju s prednošću od 5.7&nbsp;s u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Egil Gjelland]], [[Jon Åge Tyldum]], [[Dag Bjørndalen]] i [[Ole Einar Bjørndalen]]; te drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Mark Kirchner|Markom Kirchnerom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Carsten Heymann|Carstenom Heymannom]] sa zaostatkom od 24.9&nbsp;s iza bjeloruskog tima u sastavu: [[Vadim Sašurin]], [[Oleg Riženkov]], [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandar Popov]] i [[Peter Ivaško]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] osvojio je drugu bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Sven Fischer|Svenom Fischerom]], [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i [[Frank Luck|Frankom Luckom]] sa zaostatkom od 53.6&nbsp;s u odnosu na rusku štafetu u sastavu: [[Viktor Majgurov]], [[Sergej Rožkov]], [[Vladimir Dračev]] i [[Pavel Rostovcev]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003.|SP 2003.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2003 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Michael Greis|Michaelom Greisom]], [[Frank Luck|Frankom Luckom]] i [[Ricco Groß|Riccom Großom]] i prednošću od 15.7&nbsp;min u odnosu na norvešku štafetu u sastavu: [[Halvard Hanevold]], [[Lars Berger]], [[Egil Gjelland]] i [[Ole Einar Bjørndalen]], osvojio je drugu zlatnu medalju. Najbolji rezultat u pojedinačnoj konkurenciji ostvario je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000.|SP 2000.]] u utrci [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 2000 – masovni start (muškarci)|masovnog starta]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 41.1&nbsp;s bio sporiji od pobjednika francuskog biatlonca [[Raphaël Poiree|Raphaëla Poireea]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="18" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1998/1999.|1998/99.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1999/2000.|1999/00.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2000/2001.|2000/01.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2001/2002.|2001/02.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2002/2003.|2002/03.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2003/2004.|2003/04.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 2004/2005.|2004/05.]] |- |25||21||32||23||25||10||9||18||20||21||18|| |} {{clear}} Prvi nastup Sendela u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] u [[Bad Gastein]]u 9. decembra 1993. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 23-o mjesto. Nije pobijeđivao u utrka Svjetskog kupa == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 2005. == Nagrade == {{sekcija}} == Privatni život == {{sekcija}} == Napomene == {{napspisak}} == Reference == {{refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|198}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{DEFAULTSORT:Sendel, Peter}} [[Kategorija:Rođeni 1972.]] [[Kategorija:Biografije, Ilmenau]] [[Kategorija:Istočnonjemački biatlonci]] [[Kategorija:Njemački biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Njemački olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Njemačka)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 2002.]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Njemački biatlonski treneri]] jhycadjvfidik9bctnzdofzns98pi4d 0 536608 3922220 3918509 2026-08-26T22:58:31Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922220 wikitext text/x-wiki {{Infokutija univerzitet |naziv = Filozofski fakultet u Zagrebu |slika = UniZg.png |veličina_slike = |opis_slike = |latinsko_ime = |moto = |motobos = |osnovan = 19. oktobra 1874. |vrsta = [[Javni univerzitet|Javni fakultet]] |krovna = [[Univerzitet u Zagrebu]] |vjerska_pripadnost = |akademska_pripadnost = |izdaci = |budžet = |rukovodilac = |chairman = |chairperson = |chancellor = |predsjednik = |potpredsjednik = |vice_chancellor = |rektor = [[Stjepan Lakušić]] |prorektor = |dekan = Domagoj Tončinić |direktor = |vođa_titula = |akademsko_osoblje = |admin_osoblje = |studenti = 7.800+ |dodipl = 3.000+ |dipl = 4.500+ |doktorat = |ostali = |lokacija = Ivana Lučića 3 |grad = [[Zagreb]] |savezna_država = |provincija = [[Grad Zagreb]] |država = [[Hrvatska]] |koor = |kampus = |prijašnja_imena = Mudroslovni fakultet |slobodna_oznaka = Skraćeni naziv |slobodna_vrijednost = FFZG |boje = Plava i bijela |atletika = |sportovi = |nadimak = |maskota = |udruženja = |web-sajt = [https://www.ffzg.unizg.hr/ ffzg.unizg.hr] |logo = |pushin_map = |fusnote = }} [[Datoteka:Filozofski fakultet u Zagrebu.jpg|mini|desno|300px|Zgrada Filozofskog fakulteta u Zagrebu]] '''Filozofski fakultet u Zagrebu''' jedan je od fakulteta [[Univerzitet u Zagrebu|Univerziteta u Zagrebu]].<ref name="UniZG_OrganizationalUnits">{{cite web |author=University of Zagreb |title=Organizational Units |website=unizg.hr |url=https://www.unizg.hr/homepage/about-university/constituent-units/organizational-units/ |access-date=16. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ujedno je najveća visokoškolska ustanova u [[Hrvatska|Hrvatskoj]] u području humanističkih i društvenih nauka. == Historija == [[Univerzitet u Zagrebu]] službeno je osnovan 1874, kada je imao četiri fakulteta: Pravni, Teološki, Filozofski i Medicinski. Filozofski fakultet tada je nosio naziv ''Mudroslovni fakultet''. U njegovom sastavu djelovale su katedre za [[filozofija|filozofiju]], [[historija|historiju]], hrvatsku historiju, slavensku filologiju i [[filologija|klasičnu filologiju]] za latinski i grčki jezik.<ref name="Sedlar_2025">{{cite web |last=Sedlar |first=Jelena |title=Za ove popularne fakseve svi znaju, no biste li ih prepoznali po njihovim starim nazivima? |website=srednja.hr |date=24. 8. 2025 |url=https://www.srednja.hr/svastara/vijesti/50183/za-ove-popularne-fakseve-svi-znaju-no-biste-li-ih-prepoznali-po-njihovim-starim-nazivima/vijest |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Fakultet je istovremeno imao ulogu općeg fakulteta. Od 1876. na njemu su se izučavali [[geologija]], [[botanika]], [[fizika]], [[matematika]] i [[hemija]], od 1877. [[zoologija]], od 1882. [[farmacija]], a od 1883. [[geografija]]. Tokom kraja 19. i početkom 20. stoljeća fakultet je proširivao područje humanističkih i društvenih disciplina. Godine 1893. osnovana je Katedra za [[pedagogija|pedagogiju]], a iste godine započeo je studij [[arheologija|arheologije]]. Katedra za [[germanistika|germanistiku]] osnovana je 1895. Katedra za indogermanistiku osnovana je 1908, a 1962. preimenovana je u studij [[indologija|indologije]]. Seminar za [[romanistika|romansku filologiju]] osnovan je 1920. Katedra za [[etnologija|etnologiju]] osnovana je 1924/1927. Seminar za [[historija umjetnosti|historiju umjetnosti]] osnovan je 1928, a Katedra za [[psihologija|psihologiju]] 1929. Seminar za [[anglistika|anglistiku]] osnovan je 1935. Prirodne i druge naučne discipline postepeno su izdvajane iz sastava fakulteta. Godine 1928. osnovani su zasebni odsjeci za matematiku i farmaciju, a fakultet je tada dobio naziv ''Filozofski fakultet''. Pojedine naučne discipline i odsjeci kasnije su izdvojeni u zasebne fakultete, u procesima koji su se odvijali 1942, 1946. i konačno 1963. U drugoj polovini 20. stoljeća nastavljen je razvoj fakulteta i osnivanje novih studijskih i naučnih jedinica. Institut za [[fonetika|fonetiku]] osnovan je 1954, Katedra za [[lingvistika|opću lingvistiku]] i [[komparativna književnost|komparativnu književnost]] 1956, a Katedra za [[sociologija|sociologiju]] 1963. Studij [[skandinavistika|švedskog jezika]] uveden je 1985, Institut za [[informacijske nauke]] osnovan je 1989, a studij [[Hungarologija|hungarologije]] pokrenut je 1994. Tokom 2023. i 2024. uvena su tri nova diplomska studija: digitalna lingvistika,<ref name="FFZG_DigitalnaLingvistika_2023">{{cite web |author=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |title=Novi međunarodni združeni diplomski studij Digitalna lingvistika |website=ffzg.unizg.hr |date=8. 9. 2023 |url=https://web2020.ffzg.unizg.hr/blog/2023/09/08/novi-medunarodni-zdruzeni-diplomski-studij-digitalna-lingvistika/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> klinička lingvistika i fonetika<ref name="HRT_KognitivniStudij_2024">{{cite web |last=Bratović Vela |first=Dominique |author2=L. P. |author3=Dnevnik / HRT |title=Za bakalare još jedan izbor pri odabiru fakulteta - kognitivni studij |website=magazin.hrt.hr |date=2. 4. 2024 |url=https://magazin.hrt.hr/mladi/za-maturante-jos-jedan-izbor-pri-odabiru-fakulteta-kognitivni-studij-11446136 |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> i primijenjenu kognitivnu nauku.<ref name="Kovacevic_2023">{{cite web |last=Kovačević |first=Duje |title=Profesor otkrio kako će izgledati novi studij koji izvode FER i Filozofski: Ovo su detalji |website=srednja.hr |date=24. 4. 2023 |url=https://www.srednja.hr/faks/vijesti/14056/profesor-otkrio-kako-ce-izgledati-novi-studij-koji-izvode-fer-i-filozofski-ovo-su-detalji/vijest |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> === Studentske blokade === {{Glavni|Studentski protesti u Hrvatskoj 2009.}} Godine 2009. fakultet je bio mjesto studentskih [[protest]]a u okviru šireg [[studentski protesti u Hrvatskoj 2009.|studentskog pokreta u Hrvatskoj]], čiji je jedan od glavnih zahtjeva bilo uvođenje besplatnog visokog obrazovanja. Prva blokada nastave na fakultetu počela je 20. aprila 2009. i trajala do 24. maja iste godine, ukupno 34 dana.<ref>{{Cite web |last=Mihaljević |first=Jerko |date=2016-04-06 |title=Što je blokada Filozofskog fakulteta, kako je izgledala i hoće li se ponoviti? |url=https://www.srednja.hr/novosti/sto-je-blokada-filozofskog-fakulteta-kako-je-izgledala-i-hoće-li-se-ponoviti/ |access-date=2024-06-29 |website=Srednja.hr |language=hr }}{{Mrtav link}}</ref> Druga blokada započela je 23. novembra 2009. i trajala gotovo dvije sedmice.<ref name="Tportal_2009">{{cite web |last=Hina |first= |title='Privremeno prekidamo blokadu!' |website=tportal.hr |date=5. 12. 2009 |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/privremeno-prekidamo-blokadu-20091205 |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> == Organizacija i studijski programi == Filozofski fakultet organizuje jednopredmetne i dvopredmetne studije nastavničkog i nenastavničkog smjera koji se izvode u okviru 23 odsjeka i 108 katedra. Izuzev studija [[Psihologija|psihologije]], koji je isključivo jednopredmetni, ostali studiji mogu se međusobno kombinovati.<ref name="FFZG_Odsjeci">{{cite web |author=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |title=Odsjeci |website=ffzg.unizg.hr |url=https://web2020.ffzg.unizg.hr/ustroj/odsjeci/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref><ref name="FFZG_ECTS2026">{{cite web |last=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |first= |title=ECTS Informacijski paket za akademsku godinu 2026. / 2027. – Struktura |website=thetha.ffzg.hr |date= |url=https://thetha.ffzg.hr/ECTS/Struktura |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> * Odsjek za [[Anglistika|anglistiku]] ** Katedra za [[Skandinavistika|skandinavistiku]] * Odsjek za [[Arheologija|arheologiju]] * Odsjek za [[Etnologija|etnologiju]] i [[Kulturna antropologija|kulturnu antropologiju]] * Odsjek za [[Filozofija|filozofiju]] * Odsjek za [[Fonetika|fonetiku]] **Katedra za estetsku fonetiku i ortoepiju hrvatskoga književnog jezika **Katedra za primijenjenu fonetiku **Katedra za teorijsku fonetiku * Odsjek za germanistiku ** Katedra za [[Germanistika|germanistiku]] ** Katedra za [[Nederlandistika|nederlandistiku]] * Odsjek za [[Informacijske nauke|informacijske i komunikacijske nauke]] * Odsjek za istočnoslavenske jezike i književnosti * Odsjek za [[Jugoslavistika|južnoslavenske jezike i književnosti]] * Odsjek za [[filologija|klasičnu filologiju]] * Odsjek za [[Komparativna književnost|komparativnu književnost]] * Odsjek za [[Kroatistika|kroatistiku]] * Odsjek za [[lingvistika|lingvistiku]] * Odsjek za azijske studije ** Katedra za [[Indologija|indologiju]] ** Katedra za [[Japanologija|japanologiju]] ** Katedra za [[Sinologija|sinologiju]] * Odsjek za [[Pedagogija|pedagogiju]] * Odsjek za [[historija|historiju]] * Odsjek za [[historija umjetnosti|historiju umjetnosti]] * Odsjek za [[Psihologija|psihologiju]] * Odsjek za [[Romanistika|romanistiku]] * Odsjek za [[Sociologija|sociologiju]] * Odsjek za [[Talijanistika|talijanistiku]] * Odsjek za hungarologiju, turkologiju i judaistiku ** Katedra za [[Hungarologija|hungarologiju]] ** Katedra za [[Turkologija|turkologiju]] ** Katedra za [[Judaistika|judaistiku]] * Odsjek za zapadnoslavenske jezike i književnosti * Samostalna katedra za [[Kineziologija|kineziologiju]] === Studentska udruženja === Na Filozofskom fakultetu djeluje veći broj studentskih udruženja i klubova, od kojih je većina okupljena u Savez studentskih udruženja Filozofskog fakulteta (SSUFF).<ref name="FFZG_Udruge">{{cite web |author=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |title=Studentske udruge i klubovi |website=ffzg.unizg.hr |url=https://web2020.ffzg.unizg.hr/studenti/studentske-udruge-i-klubovi/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Na fakultetu djeluje i studentski pjevački hor [[Concordia discors]].<ref name="SZ_FFZG">{{cite web |author=Studentski zbor Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu |title=Početna stranica |website=zbor.ffzg.unizg.hr |url=https://zbor.ffzg.unizg.hr/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> === Alumni === Udruženje bivših studenata Filozofskog fakulteta ''Alumni'' osnovano je 2013. s ciljem povezivanja bivših studenata međusobno, kao i njihovog povezivanja s Fakultetom i drugim domaćim i međunarodnim ustanovama.<ref name="FFZG_Alumni_2024">{{cite web |last=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu |first= |title=Alumni Filozofskog fakulteta u Zagrebu |website=ffzg.unizg.hr |date=27. 5. 2024 |url=https://web2020.ffzg.unizg.hr/blog/2024/05/27/alumni-filozofskog-fakulteta-u-zagrebu/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> === Zaposleni === Fakultet ima više od 700 zaposlenih, uključujući više od 500 članova akademskog osoblja, dok u izvođenju nastave učestvuje i više od 600 vanjskih saradnika angažovanih na nepuno radno vrijeme.<ref name="ISVU_FFZG_Nastavnici">{{cite web |last=Informacijski sustav visokih učilišta |first= |title=Filozofski fakultet Sveučilišta u Zagrebu – Nastavnici |website=isvu.hr |url=https://www.isvu.hr/visokaucilista/hr/podaci/130/nastavnici |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> ==Biblioteka== [[Datoteka:Faculty of Humanities and Social Sciences library 20130410 0403.JPG|mini|desno|300px|Biblioteka Filozofskog fakulteta]] [[Biblioteka]] Filozofskog fakulteta<ref name="FFZG_Knjižnica">{{cite web |last=Knjižnica Filozofskog fakulteta Sveučilišta u Zagrebu |first= |title=Početna stranica |website=knjiznica.ffzg.unizg.hr |url=https://knjiznica.ffzg.unizg.hr/ |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> preseljena je u novu zgradu otvorenu u martu 2009. Time je postala druga najveća biblioteka u Hrvatskoj, nakon obližnje [[Nacionalna i univerzitetska biblioteka u Zagrebu|Nacionalne i univerzitetske biblioteke u Zagrebu]]. Bibliotečki sistem obuhvata 24 odjeljenja s više od 600.000 knjiga. Zgrada biblioteke sastoji se od prizemlja, šest spratova i zatvorenog skladišta. Prizemlje je prvenstveno namijenjeno čitanju i radu, dok se na pet spratova nalaze knjige iz svih odsjeka fakulteta. Biblioteka raspolaže sa 750 mjesta za rad i 250 računara dostupnih korisnicima. Knjige mogu posuđivati svi studenti i zaposlenici fakulteta, dok građani i drugi korisnici mogu koristiti knjige i drugu bibliotečku građu u prostorijama biblioteke. Za upravljanje bibliotečkom građom i uslugama koristi se bibliotečki softver Koha, s različitim korisničkim interfejsima prilagođenim pojedinim vrstama korisnika. Katalog je javno dostupan i omogućava pretraživanje prema naslovu, autoru, [[ISBN|ISBN-u]], predmetu, izdavaču i signaturi.<ref name="Tportal_Knjiznica_2009">{{cite web |author=Hina |title=Otvorena druga najveća knjižnica u Hrvatskoj |website=tportal.hr |date=11. 3. 2009 |url=https://www.tportal.hr/kultura/clanak/otvorena-druga-najveca-knjiznica-u-hrvatskoj-20090311/print |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> Bibliotečki sistem je u velikoj mjeri informatizovan i obuhvata podršku za nabavku i obradu građe, posuđivanje korisnicima i izradu statističkih podataka. == Protesti 2016. == Tokom 2016. dio studenata i nastavnika izrazio je nezadovoljstvo radom tadašnjeg dekana Vlatka Previšića, posebno u vezi s organizacijom fakulteta i saradnjom s Katoličkim bogoslovnim fakultetom. Previšić je zagovarao uspostavljanje zajedničkih studijskih programa koji bi studentima omogućili kombiniranje studija teologije s drugim studijskim područjima. Studenti Filozofskog fakulteta usprotivili su se tim planovima, navodeći da ne žele povezivanje fakulteta s vjerskom ustanovom. Tokom protesta na internetu su objavljivane, a na različitim mjestima unutar univerzitetskog kompleksa postavljane satirične i podrugljive slike usmjerene prema dekanu Previšiću. Previšić je kao odgovor angažovao lično osiguranje.<ref name="Milekic_2016">{{cite web |last=Milekic |first=Sven |title=Croatian Students Vow to Escalate War With Dean |website=balkaninsight.com |date=29. 9. 2016 |url=https://balkaninsight.com/2016/09/29/croatian-students-vow-to-escalate-war-with-dean-09-28-2016/bi/all-balkan-countries/ |access-date=16. 8. 2026 |language=en}}</ref> U aprilu 2016. Plenum Filozofskog fakulteta zatražio je razrješenje Previšića, pozivajući se na izglasano nepovjerenje studenata i kršenja Etičkog kodeksa, Statuta i drugih pravnih akata.<ref name="Tportal_Plenum_2016">{{cite web |author=A. Ž. |title=Plenum Filozofskog fakulteta zatražio razrjesenje dekana Previšića |website=tportal.hr |date=28. 4. 2016 |url=https://www.tportal.hr/vijesti/clanak/plenum-filozofskog-fakulteta-zatrazio-razrjesenje-dekana-previsica-20160428 |access-date=16. 8. 2026 |language=hr}}</ref> U septembru je plenum ponovio zahtjev za njegovim razrješenjem, dok je pitanje njegovog ostanka na funkciji u međuvremenu postalo predmet postupanja rektora i Senata Univerziteta u Zagrebu.<ref name="AlJazeera_Previsic_2016">{{cite web |author=Al Jazeera Balkans |title=Zagreb: Dekan Filozofskog fakulteta mora u penziju |website=balkans.aljazeera.net |date=29. 9. 2016 |url=https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2016/9/29/zagreb-dekan-filozofskog-fakulteta-mora-u-penziju |access-date=16. 8. 2026 |language=bs}}</ref> Senat Univerziteta u Zagrebu 3. oktobra 2016. potvrdio je odluku rektora Damira Borasa o suspenziji Vlatka Previšića, čime je on razriješen dužnosti dekana. Kao osnovni razlog navedena je njegova dob i prestanak radnog odnosa nakon završetka akademske 2015/2016. Senat je istovremeno za vršioca dužnosti dekana imenovao dotadašnjeg prodekana za organizaciju i razvoj, historičara Željka Holjevca.<ref name="SuZ_Priopcenje_2016">{{cite web |author=Sveučilište u Zagrebu |title=Priopćenje s danas održane sjednice Senata Sveučilišta u Zagrebu |website=unizg.hr |date=3. 10. 2016 |url=https://www.unizg.hr/fileadmin/rektorat/Novosti_press/Mediji/Priopcenja/Priopcenje_s_danas_odrzane_sjednice_Senata_SuZ.pdf |access-date=16. 8. 2026 |language=hr |format=PDF}}</ref> == Istaknuti nastavnici i bivši studenti == * [[Rudolf Arapović]] (1937–2007), književnik i disident * [[Nadežda Čačinovič]] (rođena 1947) * [[Zlatko Crnković (prevodilac)|Zlatko Crnković]] (1931–2013), prevodilac * [[Vesna Girardi-Jurkić]] (1944–2012) * [[Albert Goldstein]] (1943–2007), intelektualac, književnik, izdavač, pjesnik i prevodilac * [[Kolinda Grabar-Kitarović]] (rođena 1968), četvrta [[predsjednik Hrvatske|predsjednica Hrvatske]] * [[Mirela Holy]] (rođena 1971), političarka * [[Vladimir Ivir]] (1934–2011), lingvista i prevodilac * [[Tvrtko Jakovina]] (rođen 1972), historičar * [[Hrvoje Klasić]] (rođen 1972), historičar * [[Snježana Kordić]] (rođena 1964), lingvistica * [[Julijana Matanović]] (rođena 1959) * [[Predrag Matvejević]] (1932–2017), književnik i naučnik * [[Ante Peterlić]] (1936–2007) * [[Nenad Puhovski]] (rođen 1949) * [[Žarko Puhovski]] (rođen 1946) * [[Milorad Pupovac]] (rođen 1955), lingvista i političar * [[Vesna Pusić]] (rođena 1953), sociologinja i političarka * [[Nino Raspudić]] (rođen 1975) * [[Zvonimir Richtmann]] (1901–1941), fizičar, filozof i publicist * [[Milivoj Solar]] (rođen 1936) * [[Juraj Stahuljak]] (1901–1975), kompozitor i orguljaš * [[Tom Sunic]] (rođen 1953), univerzitetski profesor * [[Dubravko Škiljan]] (1949–2007), lingvista == Reference== {{Refspisak}} [[Kategorija:Univerzitet u Zagrebu]] [[Kategorija:Fakulteti u Hrvatskoj]] [[Kategorija:Fakulteti u Zagrebu]] 043uho1h9fp5m444wnkafnfvq1intzk 0 536627 3922215 3918968 2026-08-26T21:45:17Z InternetArchiveBot 118070 Rescuing 0 sources and submitting 0 for archiving.) #IABot (v2.0.9.5 3922215 wikitext text/x-wiki {{Infokutija kompanija | ime = FACC d.d. | slika = FACC AG logo.svg | veličina_slike = 200px | alt_slike = | tekst = | slika2 = | veličina_slike2 = | alt_slike2 = | tekst2 = | poslovno_ime = | izvorno_ime = | prijašnje_ime = Fischer Advanced Composite Components | vrsta = [[Dioničko društvo]] | berzni_naziv = WBAG: FACC | ISIN = AT00000FACC2 | industrija = [[Aerosvemirsko inženjerstvo]] | žanr = | sudbina = | prethodnik = | nasljednik = | osnovano = [[1989.]]<ref name=LIn>{{cite web | url = https://at.linkedin.com/company/facc-ag | title = FACC AG: Konzernabschluss zum 31. Dezember 2025 | date = | website = at.linkedin.com | publisher = LinkedIn | access-date = 12. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> | ukinuto = | osnivač = | sjedište = Fischerstraße 9, <br> A-4910 [[Ried im Innkreis]], <br> [[Austrija]] | broj_lokacija = | poslužuje = | ključne_osobe = Robert Machtlinger, Florian Heindl, Tongyu Xu<ref>{{cite web | url = https://www.facc.com/en/who-we-are-facc/leadership/ | title = FACC AG: Who we are – Management board | date = |website = www.facc.com | publisher = FACC AG | access-date = 13. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> | proizvodi = | zaštitni_znak = | produkcija = Razvoj, projektovanje i proizvodnja vazduhoplovne tehnologije, kompozitnih komponenti i sistema<ref name=LIn/> | servisi = | prihod = {{povećanje}} {{nowrap|984.405.000 €}} <small>(2025.)</small><ref>{{cite web | url = https://www.evi.gv.at/api/dateien/bpf-dlqanhang/5emc3uby.fek | title = FACC AG: Konzernabschluss zum 31. Dezember 2025 | date = 15. 4. 2026 | website = evi.gv.at | publisher = | access-date = 5. 7. 2026 | language = njemački }}{{Mrtav link}}</ref> | operativni_prihod = | neto_dobit = | APM = | ukupne_aktive = | kapital = | vlasnik = | članovi = |zaposleni = {{povećanje}} {{nowrap|4 017}} <small>(2026.)</small><ref>{{cite web | url = https://www.facc.com/en/wp-content/uploads/sites/2/2026/05/facc-press-release-q1-2026.pdf | title = FACC : Press release 2026 Q1 | date = | website = www.facc.com | publisher = FACC AG | access-date = 5. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> | matična = | divizije = | podružnice = | slogan = ''Beyond horizons'' | omjer_kapitala = | rejting = | veb-sajt = [https://www.facc.com www.facc.com] | dodatak = }} '''FACC d.d.''' ([[njemački|njem.]] ''FACC AG'', ranije ''Fischer Advanced Composite Components'') je austrijska [[kompanija]] s većinskim [[Kina|kineskim]] [[dioničar]]em. Sjedište kompanije je u [[grad]]u [[Ried im Innkreis]] u [[Gornja Austrija|Gornjoj Austriji]]. == Industrija i proizvodnja == ''FACC'' je vodeća svjetska avijacijska kompanija u [[dizajn]]u, projektovanju, razvoju i proizvodnji naprednih komponenti i sistema od kompozitnih vlakana za [[letjelica|letjelice]].<ref name=WB>{{cite web | url = https://www.wienerborse.at/aktien-prime-market/facc-ag-AT00000FACC2/ | title = FACC AG: Stammdaten & Dividende | date = 10. 7. 2026 | website = www.wienerboerse.at | publisher = Wiener Börse | access-date = 12. 7. 2026 | language = njemački}}</ref> Kao tehnološki partner globalne vazduhoplovne industrije, kompanija razvija i integrira niz inovativnih sistemskih rješenja s proizvodnim procesima i proizvodima: kompanija proizvodi strukturne elemente kao što su krila, repni sklopovi i trupovi, dijelovi i poklopci [[motor]]a te dijelove za unutrašnje opremanje [[putnički avion|putničkih aviona]].<ref name=ZagInt>{{cite web | url = https://zagorje-international.hr/2025/10/11/ana-krog-snaga-facc-a-je-u-ljudima/ | title = Avioindustrija u Jakovlju: Intervju s voditeljicom ljudskih resursa / Ana Krog: Snaga FACC-a je u ljudima | date = 11. 10. 2025 | website = | publisher = Zagorje International | access-date = 5. 7. 2026 | language = hrvatski}}</ref> ''FACC'' također surađuje sa svojim klijentima na razvoju rješenja za mobilnost [[budućnost]]i.<ref name=WB/> Poslovanje kompanije je organizacijski podijeljeno u tri odjela,<ref name=FACC-Wwd>{{cite web | url = https://www.facc.com/en/what-we-do/ | title = FACC AG: What we do | date = | website = www.facc.com | publisher = FACC AG | access-date = 12. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> a poslovna jedinica za postprodajne usluge ([[engleski|eng.]] ''Aftermarket Service'') dopunjuje ovu ponudu pružanjem usluga održavanja i servisiranja u svim odjelima. * Odjel za aerostrukture (eng. ''Aerostructures''): lagani elementi za trup, krila i rep aviona * Odjel za motore i kućišta (eng. ''Engines & Nacelles''): dijelovi motora, kućišta i poklopci * Odjel za unutrašnjost kabina (eng. ''Cabin Interiors''): kompletna oprema unutrašnjosti aviona (pretinci za prtljagu, stropni paneli, toaleti itd.) * ''Aftermarket Services'': usluge održavanja, popravka, razvoja i podešavanja svih strukturnih i unutrašnjih komponenti aviona Korisnici proizvoda i usluga kompanije ''FACC'' su svi vodeći proizvođači zrakoplova i motora, kao i njihovi prvoklasni dobavljači, na primjer ''[[Airbus]]'', ''[[Boeing]]'', ''[[Bombardier]]'', ''[[Comac]]'', ''[[Embraer]]'', ''[[Pratt & Whitney]]'', ''[[Rolls-Royce]]'',<ref name=LeitB>{{cite web | url = https://leitbetriebe.at/facc-ag-export-interview/ | title = FACC AG: Export (Interview) / Standorte | date = | website=www.leitbetriebe.at | publisher = Leitbetriebe Austria | access-date = 13. 7. 2026 | language = njemački}}</ref> ''[[Airbus Helicopters]]'', ''Aviation Partners'', ''[[Dassault Falcon 20|Dassault]]'', ''Diehl'', ''Engine Alliance'', ''[[Gulfstream Aerospace|Gulfstream]]'', ''[[Hawker Beechcraft]]'', ''[[Safran]]'', ''[[Collins Aerospace]]'' i drugi.<ref name=FACC-Wwd/> Najvažnija izvozna [[tržište|tržišta]] kompanije ''FACC'' su [[Njemačka]], [[Francuska]], [[Kanada]], [[Ujedinjeno Kraljevstvo]], [[SAD]], [[Brazil]] i [[Kina]].<ref name=LeitB/> U 2025. godini ''FACC'' je ostvario rekordni rast prihoda od 11,3% na 984,4 [[milion]]a [[euro|eura]]. Ovaj snažan učinak se odrazio i na operativni rezultat (eng. ''EBIT'', [[bosanski|bos.]] zarada prije kamata i poreza), koji je porastao na 42,3 miliona eura.<ref>{{cite web | url = https://www.airliners.de/facc-steigert-umsatz-knapp-milliarde-euro/86063 | title = FACC steigert Umsatz auf knapp eine Milliarde Euro | date = 25. 2. 2026 | website = www.airliners.de | publisher = Airliners.de | access-date = 12. 7. 2026 | language = njemački}}</ref> == Lokacije i osoblje == ''FACC'' ima [[fabrika|fabrike]] na četiri lokacije u [[Austrija|Austriji]]: glavnu fabriku (njemački: ''Werk 1'') u Ried im Innkreisu, dvije u [[St. Martin im Innkreis]]u i jednu u [[Reichersberg]]u<ref>{{cite web | url = https://www.karriere.at/standort/facc#content | title = FACC AG / Standorte | date = | website = www.karriere.at | publisher = Karriere.at | access-date = 13. 7. 2026 | language = njemački}}</ref> – sve u [[Ried (okrug)|okrugu Ried im Innkreis]] u zapadnoj Gornjoj Austriji. Tehnološki centar u St. Martinu im Innkreisu otvoren je u septembru 2013. godine, a u fiskalnoj 2021. godini testni centar ''CoLT'' postao je podružnica u potpunom vlasništvu ''FACC''-a.<ref>{{cite web | url = https://press.facc.com/news-facc-nimmt-neues-technologiezentrum-und-engineering-test-center-in-betrieb?id=64042&menueid=14307&l=deutsch | title = FACC nimmt neues Technologiezentrum und Engineering Test Center in Betrieb | date = 20. 9. 2023 | website = press.facc.com | publisher = FACC / Newscenter | access-date = 13. 7. 2026 | language = njemački}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.youtube.com/watch?v=gX8aibboWCE | title = FACC AG: Eröffnung Werk5 | date = 20. 9. 2023 | website = www.youtube.com | publisher = FACC AG | access-date = 13. 7. 2026 | language = njemački}}</ref> Ostale podružnice i saradnici posluju u [[Beč]]u, [[Jakovlje (Hrvatska)|Jakovlju]] (Hrvatska),<ref name=ZagInt/><ref>{{cite web | url = https://www.austrianwings.info/2022/06/facc-eroeffnung-des-neuen-hightech-werks-in-kroatien/ | title = FACC: Eröffnung des neuen Hightech Werks in Kroatien | date = | website = www.austrianwings.info | publisher = Austrian Wings | access-date = 13. 7. 2026 | language = njemački}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.fininfo.hr/Poduzece/Pregled/facc-solutions-croatia/Detaljno/645096 | title = Fininfo.hr – FACC Solutions Croatia d.o.o. | date = | website = www.fininfo.hr | publisher = Fininfo.hr | access-date = 13. 7. 2026 | language = hrvatski}}</ref> [[Bratislava|Bratislavi]] (Slovačka), [[Montréal]]u (Kanada), [[Seattle]]u i [[Wichita (Kansas)|Wichiti]] (SAD), [[Melbourne (Florida)|Melbourneu]] ([[Florida]]), [[São Paulo| São Paulu]] (Brazil), [[Toulouse]]u (Francuska), [[Filton]]u (Velika Britanija), [[Hamburg]]u (Njemačka), [[Abu Dhabi]]ju (Ujedinjeni Arapski Emirati), [[Pune]]u i [[Bangalore]]u (Indija), [[Kuala Lumpur]]u (Malezija), [[Zhenjiang]]u i [[Šangaj]]u (Kina).<ref>{{cite web | url = https://www.facc.com/en/who-we-are-facc/global-network-aerospace-facc/ | title = FACC / Who we are: Global reach | date = | website = www.facc.com | publisher = FACC AG | access-date = 15. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> ''FACC'' zapošljava približno 4.000 radnika iz 52 [[država|države]] na 15 lokacija širom [[svijet]]a.<ref name=ZagInt/><ref>{{cite web | url = https://www.facc.com/en/who-we-are-facc/ | title = FACC AG: Who we are – Facts & figures | date = | website = www.facc.com | publisher = FACC AG | access-date = 15. 7. 2026 | language = engleski}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://www.facc.com FACC AG] – službene web stranice * [https://www.facc.com/de/wp-content/uploads/sites/3/2026/05/geschaeftsbericht-facc-2025.pdf FACC AG – Geschäftsbericht 2025] <small>(FACC AG – Izvještaj o poslovanju za 2025.)</small> * [[Facebook]] – [https://www.facebook.com/faccag/?locale=de_DE FACC AG] * [[YouTube]] – [https://www.youtube.com/c/FaccOperations FACC AG] * [https://leitbetriebe.at/leitbetriebe/facc-ag/ Leitbetriebe Austria – FACC AG] * [https://www.wienerborse.at/marktdaten/aktien-sonstige/preisdaten/?ISIN=AT00000FACC2&market=wbag&typo3=0&news=0&products=1&ID_NOTATION=104198263 Wiener Börse – FACC AG] <small>([[Berza]] u [[Beč]]u – FACC AG)</small> [[Kategorija:Aeronautika]] [[Kategorija:Kompanije u Austriji]] [[Kategorija:Kompanije osnovane 1989.]] fbu39x53av0mjzt8i736dfaw1t3kaob 0 536680 3922214 3921293 2026-08-26T21:44:38Z Vratiosevalter 174471 3922214 wikitext text/x-wiki {{Razlikovati}}{{Infokutija izvršna vlast | ime = Narodna vlada Bosne i Hercegovine | izvorno_ime = | saziv = | slika = | veličina_slike = | opis_slike = | osnovano = 27. juli 1878. {{Malo|(Bojić)}}<ref name="Bojic7475" /><br />28. juli 1878. {{Malo|(Ćurić)}}<ref name="Curic329" /> | raspušteno = 17. august 1878. {{Malo|(Bojić)}}<ref name="Bojic84" /><br />18. august 1878. {{Malo|(Ćurić)}}<ref name="Curic335" /> | teritorija = [[Bosanski vilajet]] | titula_vođe = Civilni poglavar: Hafiz-paša {{Malo|(prisilno zadržan)}}<br />Vojna komanda: [[Smail-beg Selmanović Taslidžak]] i [[Muhamed Hadžijamaković]] | imenuje = | predlaže = | potvrđuje = | glavni_organ = Izvršni odbor Narodne vlade | ministarstva = | odgovorni_organ = | budžet = | sjedište = [[Sarajevo]] | veb-sajt = }} '''Narodna vlada Bosne i Hercegovine''' bila je kratkotrajno privremeno tijelo vlasti formirano u [[Sarajevo|Sarajevu]] krajem jula 1878. godine, nakon što je pod pritiskom naoružanog stanovništva prestala efektivno djelovati dotadašnja osmanska pokrajinska uprava u gradu.<ref name="Bojic75">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=75 }}</ref><ref name="Curic329">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=329 }}</ref> U historiografiji se označava kao Narodna vlada, dok Rade Petrović koristi i formulaciju „Privremena ili Narodna vlada“.<ref name="Petrovic43">{{Cite book |last=Petrović |first=Rade |chapter=Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=43 }}</ref> Vlada je preuzela dio poslova dotadašnje pokrajinske uprave. Civilni poslovi povjereni su, pod prisilom, dotadašnjem vojnom komandantu Hafiz-paši, dok su vojne funkcije preuzeli Smail-beg Selmanović Taslidžak i Muhamed-efendija Hadžijamaković.<ref name="Curic329" /> Uspostavljeni su poslovi policije i brzojava, a djelovao je i izvršni odbor u kojem su, prema Ćuriću, sjedili i sarajevski trgovci koje on označava kao srpske.<ref name="Curic329" /> Nova vlast slala je depeše prema unutrašnjosti, pozivala na oružani otpor ulasku austrougarskih trupa i pokušavala organizirati mobilizaciju, snabdijevanje i finansiranje odbrane.<ref name="Curic329" /> Njenom osnivanju prethodilo je formiranje Narodnog odbora 5. juna 1878. i odluka od 8. juna o osnivanju šire Narodne skupštine, koja prema dostupnim izvorima nikada nije počela raditi u planiranom punom sastavu.<ref name="Curic326">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=326 }}</ref> Narodni odbor se u historiografiji označava kao neposredni prethodnik Narodne vlade,<ref name="Petrovic43" /> iako odnos planirane Narodne skupštine prema kasnijoj izvršnoj vlasti nije bio uređen kao jasno definiran institucionalni slijed. Djelovanje Vlade bilo je kratko, a njen efektivni domet izvan Sarajeva neujednačen. Iz Sarajeva su upućivane naredbe i pokušaji koordinacije odbrane, dok je organizacija otpora u pojedinim krajevima u velikoj mjeri ostala u rukama lokalnih zapovjednika i odbora.<ref name="Curic334">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=334 }}</ref> Vlada je prestala djelovati neposredno pred pad Sarajeva. Mehmedalija Bojić Hafiz-pašin odlazak i slom vlasti smješta u 17. august, dok ih Ćurić datira u 18. august 1878.<ref name="Bojic84">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=84 }}</ref><ref name="Curic335">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=335 }}</ref> Austrougarska vojska zauzela je Sarajevo 19. augusta. Politički i društveni karakter Narodne vlade, stepen podrške različitih vjerskih zajednica pokretu, odnos prema [[Osmansko Carstvo|Osmanskom Carstvu]] i pravni položaj Bosne i Hercegovine tokom njenog kratkog djelovanja ostali su predmet različitih historiografskih tumačenja. == Pozadina == {{Glavni|Berlinski kongres|Bosanski vilajet}} Nakon poraza Osmanskog Carstva u rusko-turskom ratu 1877–1878. i revizije [[Sanstefanski mir|Sanstefanskog mira]], [[Berlinski sporazum (1878)|Berlinski sporazum]] je članom 25. predvidio da Bosnu i Hercegovinu okupira i administrira [[Austro-Ugarska]]. Austro-Ugarska i Osmansko Carstvo trebali su se naknadno sporazumjeti o pojedinostima provedbe okupacije. Neposredno prije potpisivanja sporazuma osmanski i austrougarski predstavnici postigli su povjerljivo razumijevanje o određenim načelima okupacije, ali formalni bilateralni sporazum o njenim pojedinostima nije sklopljen prije ulaska austrougarske vojske. Konvencija kojom su uređene pojedinosti člana 25. zaključena je 21. aprila 1879.<ref name="Petrovic4849">{{Cite book |last=Petrović |first=Rade |chapter=Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=48–49 }}</ref> Odluka Kongresa izazvala je u Bosanskom vilajetu snažno negodovanje, naročito među muslimanskim stanovništvom, ali i kod dijela pravoslavnog, katoličkog i jevrejskog stanovništva.<ref name="Petrovic15">{{Cite book |last=Petrović |first=Rade |chapter=Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=15–16 }}</ref> Situaciju je dodatno usložnjavalo prisustvo izbjeglica, slabo snabdjevena i neredovno plaćena osmanska vojska sastavljena velikim dijelom od domaćeg stanovništva te opća nesigurnost nakon višegodišnjeg [[Bosanskohercegovački ustanak 1875.|ustanka 1875–1878]].<ref name="Petrovic22">{{Cite book |last=Petrović |first=Rade |chapter=Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=22–25 }}</ref> U takvim okolnostima počela se oblikovati domaća politička organizacija koja je prethodila nastanku Narodnog odbora i Narodne vlade. == Narodni odbor i Narodna skupština == Prema Ćuriću, krajem maja 1878. predstavnici sarajevskih muslimana predvođeni Muhamed-efendijom Hadžijamakovićem i Hadži Abdulah-efendijom Kaukčićem prikupili su potpise za adresu, poznatu i kao ''ittifakname'', kojom se pozivalo na ujedinjenje stanovništva Bosne i Hercegovine bez obzira na vjeru radi odbrane zemlje, kao i na uvođenje autonomije i narodnog predstavništva koje bi nadziralo upravu.<ref name="Curic326" /> Adresa je 2. juna preko posebne deputacije predana bosanskom valiji Mazhar-paši.<ref name="Curic326" /> Ne dobivši odgovor Porte, predstavnici sarajevskog stanovništva 5. juna odlučili su osnovati Narodni odbor sastavljen od predstavnika više vjerskih zajednica.<ref name="Bojic73">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=73 }}</ref> Ćurić navodi da je sastanak na kojem je Odbor osnovan sazvao sam valija Mazhar-paša, dok Bojić u svom opisu istog sastanka ne navodi ko ga je sazvao.<ref name="Curic326" /><ref name="Bojic73" /> Odbor je prvobitno činilo dvadeset uglednih muslimana i četiri predstavnika drugih zajednica: Dimitrije Jeftanović, Petraki-efendija Petrović, fra Grgo Martić i Salomon-efendija Salom. Za predsjednika je izabran Mustajbeg Fadilpašić.<ref name="Curic326" /> Odbor je razmatrao pritužbe stanovništva, rad vojne uprave i pitanja upravljanja zemljom.<ref name="Curic326" /> Na inicijativu Odbora 8. juna donesena je odluka o osnivanju Narodne skupštine koja bi pred vlastima zastupala stanovništvo različitih dijelova vilajeta.<ref name="Curic326" /> Prema Ćuriću, plan za sarajevski sandžak predviđao je dvanaest muslimanskih zastupnika, po dva zastupnika koje on označava kao srpske i hrvatske te jednog jevrejskog zastupnika, pri čemu je broj zastupnika koje označava kao srpske naknadno povećan za još troje. Za predsjednika je izabran Sunulah-efendija Sokolović.<ref name="Curic326" /> Ćurić navodi da Skupština zbog razvoja događaja nikada nije počela raditi u planiranom punom sastavu.<ref name="Curic326" /> Narodni odbor se u historiografiji označava kao prethodnik Narodne vlade.<ref name="Petrovic43" /> Petrović istovremeno naglašava da je u početku bio malobrojan i tijesno povezan s postojećom pokrajinskom upravom te da su u njemu djelovali viši vjerski predstavnici, činovnici i trgovci.<ref name="Petrovic42">{{Cite book |last=Petrović |first=Rade |chapter=Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=42–43 }}</ref> == Radikalizacija političke krize == Nakon što se pročula odluka o austrougarskoj okupaciji, 5. jula 1878. u Sarajevu je izbila oružana pobuna protiv osmanskih pokrajinskih vlasti. Hadži Lojo, odnosno Salih Vilajetović, s naoružanim ljudima ušao je u konak i prisilio vojnog komandanta Veli-pašu na ostavku.<ref name="Bojic73" /> U narednim danima Narodni odbor proširen je na pedeset članova, trideset muslimanskih i dvadeset ostalih.<ref name="Curic327">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=327 }}</ref> Porta je 6. jula naredila valiji da se ulasku austrougarske vojske ne odupire silom, nego da eventualni ulazak osporava protestom.<ref name="Baykal102">{{Cite book |last=Baykal |first=Bekir Sitki |chapter=Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=102–103 }}</ref> Narodni odbor je 7. jula naredio popis stanovništva sposobnog za nošenje oružja bez razlike vjere i pozvao pogranične gradove da se pripremaju za otpor.<ref name="Bojic73" /> Za novog vojnog komandanta postavljen je Hafiz-paša, koji je 12. jula stigao u Sarajevo zajedno s pljevaljskim muftijom Mehmedom Vehbi-efendijom Šemsekadićem.<ref name="Bojic74">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=74 }}</ref> Sutradan je održana sjednica tijela koje Bojić naziva Pokrajinskim vijećem, a Ćurić Vilajetskim vijećem, zajedno s Narodnim odborom, kojoj je predsjedavao Hafiz-paša.<ref name="Bojic74" /><ref name="Curic327" /> Šemsekadić je zastupao stav da treba pružiti otpor, a većina prisutnih glasala je za slanje brzojava sultanu kojim se najavljivalo protivljenje okupaciji.<ref name="Bojic74" /> Zbog političkih sukoba unutar Sarajeva i protivljenja dijela pokrajinskih vlasti njegovom utjecaju, Šemsekadić je 20. jula napustio grad.<ref name="Curic327" /> Kriza je kulminirala 27. jula. Radnje u Sarajevu bile su zatvorene, a naoružano mnoštvo okupilo se oko Begove džamije. Nakon vijećanja u Gazi Husrev-begovoj medresi, predstavnici pokreta otišli su prema konaku i zatražili ostavku valije i osmanskih činovnika.<ref name="Curic328">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=328–329 }}</ref> Prilikom pokušaja ulaska u dvorište konaka došlo je do oružanog sukoba sa stražom i žrtava na obje strane. Izaslanici su zatim primljeni na pregovore, gdje su uz ostavke činovnika zatražili i formiranje narodne vlade.<ref name="Curic328" /> Porti je istog dana poslan brzojav kojim je javljeno da vlasti odstupaju pod pritiskom stanovništva.<ref name="Curic328" /> == Formiranje Narodne vlade == Bojić ultimatum i preuzimanje vlasti smješta u 27. juli,<ref name="Bojic7475">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=74–75 }}</ref> dok Ćurić razdvaja događaje od 27. jula od formalnog proglašenja Narodne vlade ujutro 28. jula.<ref name="Curic329" /> Prema Ćuriću, Hafiz-paša je 28. jula pokušao napustiti grad, ali je vraćen i privremeno zatvoren u Gazi Husrev-begovu medresu, nakon čega mu je oduzeta vojna komanda.<ref name="Curic329" /> Istog dana proglašena je Narodna vlada, dok je dotadašnja osmanska pokrajinska vlast u Sarajevu prestala efektivno djelovati.<ref name="Curic329" /> Postojanje nove vlasti zabilježeno je i u savremenim stranim izvještajima. Ruski publicista Pavel Rovinski, koji je događaje pratio za petrogradsko ''Novoye Vremya'', zabilježio je da je u Sarajevu već bila organizirana privremena vlada. Njegovu korespondenciju prenosi i analizira V. I. Frejdzon.<ref name="Frejdzon194195">{{Cite book |last=Frejdzon |first=V. I. |chapter=Korrespondencii Pavla Rovinskogo o soprotivlenii v Bosnii avstrijskoj okkupacii v 1878 godu (obzor) |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=194–195 }}</ref> Mazhar-paša je obaviješten da je svrgnut i da treba napustiti Sarajevo. Sa drugim osmanskim dostojanstvenicima otišao je iz grada 30. jula preko Pljevalja prema Istanbulu.<ref name="Curic329" /> Nova vlast je depešama obavijestila gradove u unutrašnjosti da je dotadašnja uprava u Sarajevu svrgnuta i pozvala ih da se oružjem odupru austrougarskim trupama.<ref name="Curic329" /> Austrougarska vojska prešla je granicu 29. jula.<ref name="Curic330">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=330 }}</ref> Izvori se razlikuju i u datiranju odlaska austrougarskog konzula Konrada Vasića. Bojić ga smješta u 29. juli, dok Ćurić navodi 31. juli, kada su mu predstavnici nove vlasti saopćili da treba napustiti grad.<ref name="Bojic76">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=76 }}</ref><ref name="Curic329330">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=329–330 }}</ref> == Sastav i organizacija == Prema Ćuriću i Bojiću, funkcije u novoj vlasti bile su raspoređene na sljedeći način: {| class="wikitable" ! Osoba ! Funkcija ! Napomena |- | Hafiz-paša | civilni poglavar | Na dužnost je, prema Ćuriću, prisiljen nakon što mu je oduzeta vojna komanda.<ref name="Curic329" /> |- | Smail-beg Selmanović Taslidžak | vrhovni komandant narodne vojske | Berić ga navodi kao jednog od glavnih zapovjednika otpora i nakon pada Sarajeva.<ref name="Beric378">{{Cite book |last=Berić |first=Dušan |chapter=Pogled na literaturu o otporu austrougarskoj okupaciji 1878. u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=378 }}</ref> |- | Muhamed-efendija Hadžijamaković | vojni komandant | Jedan od glavnih organizatora odbrane Sarajeva.<ref name="Curic329" /> |- | Abidaga Gačanin i Ahmed-efendija Naki | poslovi policije | <ref name="Curic329" /> |- | Šerif-efendija Zildžić | uprava brzojava | <ref name="Curic329" /> |} Ćurić navodi i postojanje izvršnog odbora u kojem su sjedili pojedini sarajevski trgovci koje u svom radu označava kao srpske, ne navodeći ih u tom odlomku poimenično.<ref name="Curic329" /> Nova vlast oslanjala se i na dvije vojne komisije formirane u okviru prethodne organizacije otpora. Jednu Bojić naziva muslimanskom vojnom komisijom; u njoj su se isticali Smail-beg Selmanović, Muhamed-efendija Hadžijamaković i Hadži Abdija Halačević. Drugu naziva srpskom vojnom komisijom; na njenom čelu nalazio se Petraki Petrović s desetak uglednih građana, a pisari su bili Aleksa Popović i Simo Sokolović.<ref name="Bojic75" /> Prema Bojiću, koji se pritom poziva na Hamdiju Kreševljakovića, među predstavnicima koje taj izvor označava kao srpske bili su Jovo Bakrač-Vasiljević, Risto J. Besarović, Risto Čuković, Đorđo Hadžidamjanović, Dimitrije i Gliša Jeftanović, Petraki Petrović te Jovo i Nikola Savić.<ref name="Bojic75" /> Jedinstveno operativno tijelo za centralizirano rukovođenje ratnim operacijama na cijelom području Bosne i Hercegovine nije uspostavljeno. Selmanović se u organiziranju snaga oslanjao na postojeće vojne komisije i lokalne strukture.<ref name="Bojic77">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=77 }}</ref> Hadži Lojo bio je jedan od istaknutijih agitatora i učesnika sarajevskih događaja, ali historičar Vojislav Bogićević navodi da nije imao formalnu vodeću funkciju u pokretu.<ref name="Bogicevic352">{{Cite book |last=Bogićević |first=Vojislav |chapter=Kako je branjeno Sarajevo od austrougarskog okupatora 19. avgusta 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=352–353 }}</ref> == Uprava, finansiranje i mobilizacija == Pored slanja depeša prema unutrašnjosti, Narodna vlada pokušavala je organizirati mobilizaciju i finansiranje odbrane. Na zboru u dvorištu Begove džamije 3. augusta donesene su odluke da se Osmanlije, Albanci i izbjeglice iz Nikšića prisutni u gradu naoružaju i upute na bojište, da sarajevska jevrejska zajednica plati dva miliona groša ratnog poreza umjesto vojne službe te da Fadil-paša Šerifović doprinese sa 150.000 groša.<ref name="Curic331">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=330–331 }}</ref> Zaključke je posebna deputacija dostavila u konak, gdje su ih prihvatile vođe pokreta.<ref name="Curic331" /> Istog dana stigao je brzojav velikog vezira kojim je stanovništvo pozvano da ne pruža oružani otpor. Poruka je izazvala protivljenje među okupljenima, nakon čega je potpisan protokol kojim se potvrđuje namjera nastavka oružanog otpora.<ref name="Curic331" /> U dvorištu konaka formirana je i takozvana „hrišćanska legija“. Ćurić je opisuje kao jedinicu sastavljenu većinom od onih koje označava kao Srbe, a manjim dijelom od onih koje označava kao Hrvate, pri čemu su njeni pripadnici dobrim dijelom bili plaćeni zamjenici uglednih sarajevskih trgovaca i zanatlija.<ref name="Curic331" /> Za bimbašu je postavljen opančar Risto Bujak, dok je Aleksandar, odnosno Aleksa Kezić, po zanimanju puškar, predvodio dio jedinice koji Ćurić označava kao hrvatski, u svojstvu juzbaše. Mitropolit Antim blagoslovio je zastavu jedinice, a Stevo Petranović održao je govor okupljenim borcima.<ref name="Curic331" /> == Organizacija oružanog otpora == Narodna vlada nije uspjela uspostaviti centraliziranu komandnu strukturu za vođenje operacija na cijeloj teritoriji. Bojić to objašnjava nedostatkom vremena, raspoloživog stručnog kadra i nepovjerenjem prema dijelu bivših osmanskih oficira.<ref name="Bojic77" /> Početkom augusta iz Sarajeva su upućivani odredi prema različitim pravcima. Muhamed-efendija Hadžijamaković krenuo je prema području Žepča s nekoliko hiljada boraca, Ismet-paša Uzunić i Asim Mutevelić upućeni su prema Konjicu, dok su Risto Bujak i četa pod Aleksandrom Kezićem poslani prema srednjoj Bosni.<ref name="Bojic77" /> Razlike među izvorima u vezi s Bujakovim činom, brojnošću njegovih snaga i pojedinim borbenim angažmanima ne omogućavaju njihovu preciznu rekonstrukciju. Vojno rukovodstvo koristilo je i javne proglase radi mobilizacije. Smail-beg Selmanović je 7. augusta uputio proklamaciju stanovništvu Bosne i Hercegovine. Ćurić navodi da je tekst proklamacije sačuvan u više izvora, a jedna verzija objavljena je u novosadskoj ''Zastavi'' 29. augusta 1878.<ref name="Curic332333">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=332–333 }}</ref> U sjeveroistočnoj Bosni značajnu ulogu u organiziranju otpora imao je pljevaljski muftija Šemsekadić, kojeg su predstavnici pokreta početkom augusta ponovo pozvali da učestvuje u odbrani.<ref name="Curic332">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=331–332 }}</ref> Nakon dolaska u Tuzlu 8. augusta preuzeo je komandu nad tamošnjim jedinicama i organizirao odbranu. Njegove snage sukobile su se 9. i 10. augusta s austrougarskom 20. divizijom pod komandom Szapáryja, koja se nakon borbi morala povući.<ref name="Curic333">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=333 }}</ref> Otpor u ovom dijelu zemlje nastavio se i nakon pada Sarajeva, a Tuzla je zauzeta 22. septembra.<ref name="Curic337343">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=337–343 }}</ref> Podaci o brojnosti snaga otpora nisu pouzdani. Bojić prenosi austrougarsku procjenu od oko 93.000 boraca, uključujući dobrovoljce i pripadnike bivših osmanskih jedinica, dok Ćurić istu brojku izričito odbacuje kao pretjeranu.<ref name="Bojic77" /><ref name="Curic346">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=346 }}</ref> Izvori se razlikuju i u procjenama ukupne snage austrougarske vojske tokom kampanje. Početno je za okupaciju bilo predviđeno oko 82.000 vojnika, dok se za kasnije faze mobilizacije pojavljuju znatno veće brojke, zavisno od perioda i načina računanja.<ref name="Bojic78">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=78 }}</ref><ref name="Curic345">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=345–346 }}</ref> Šira vojna kampanja obrađena je u članku [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine]]. == Domet vlasti == Slanje naredbi i poziva prema unutrašnjosti nije značilo postojanje jednako razvijene upravne vlasti na cijelom području Bosne i Hercegovine. Narodna vlada pokušavala je koordinirati odbranu iz Sarajeva,<ref name="Curic329" /> ali su se u drugim krajevima razvijale lokalne strukture i zapovjedništva. U Mostaru je na lokalnoj narodnoj skupštini izabran vlastiti Narodni odbor, a za upravnika grada postavljen Alijaga Holjevac.<ref name="Bojic76" /> To upućuje na lokalno nastalu organizaciju otpora po sličnom obrascu, a ne na neposredno administrativno proširenje sarajevske Vlade. U sjeveroistočnoj Bosni Šemsekadić je djelovao s velikim stepenom samostalnosti. Nakon dolaska u Tuzlu smijenio je mutesarifa Zvorničkog sandžaka Muhjudin-pašu i na njegovo mjesto postavio Aliju Džaferagića, dok je Nurudin-efendiju Hafizovića imenovao za tuzlanskog kadiju.<ref name="Curic334" /> Izvori ove odluke ne predstavljaju kao imenovanja koja je naredila ili formalno odobrila Narodna vlada u Sarajevu. Šemsekadićeva regionalna vlast nastavila je djelovati i nakon prestanka rada sarajevske Vlade. Zbog takve decentraliziranosti Narodnu vladu preciznije je opisivati kao privremeno središnje tijelo koje je pokušavalo usmjeravati i koordinirati opći otpor nego kao administraciju koja je ujednačeno kontrolirala sve krajeve bivšeg Bosanskog vilajeta. == Odnos prema Osmanskom Carstvu == Zvanični odnos Porte prema otporu bio je složen. Osmanska vlada je 6. jula uputila naređenje valiji da izbjegava oružani sukob s Austro-Ugarskom,<ref name="Baykal102" /> a slične instrukcije kasnije su upućivane i Hafiz-paši.<ref name="Baykal105">{{Cite book |last=Baykal |first=Bekir Sitki |chapter=Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=105 }}</ref> Prema brzojavu valije Mazhar-paše koji prenosi Baykal, predstavnici pokreta nadzirali su brzojavni saobraćaj i ograničavali komunikaciju Hafiz-paše s Portom.<ref name="Baykal104">{{Cite book |last=Baykal |first=Bekir Sitki |chapter=Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=104 }}</ref> U vlastitom pismu Safvet-paši od 6. augusta Hafiz-paša je svoju ulogu prikazao kao pokušaj sprečavanja eskalacije. Naveo je da su napori vlasti da smire stanovništvo i spriječe njegovo naoružavanje propali nakon ulaska stranih trupa u zemlju te da su u nastalom previranju stradali brojni civilni i vojni službenici.<ref name="Karpat159">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=159 }}</ref> Ovo pismo predstavlja Hafiz-pašino vlastito objašnjenje događaja i ne razrješava pitanje njegovog stvarnog odnosa prema pokretu otpora. Austrougarski ministar vanjskih poslova Gyula Andrássy tvrdio je sredinom augusta da je Hafiz-paša pod kontrolom ustanika i optuživao Portu da prešutno omogućava prelazak osmanskih vojnika i naoružanih grupa na stranu otpora.<ref name="Baykal105" /> Porta je takve optužbe odbacivala i tvrdila da nije naredila organiziranje oružanog otpora, priznajući pritom da su se pojedini službenici zbog lokalnih okolnosti priklonili stanovništvu.<ref name="Baykal105" /> Hafiz-paša je 12. augusta, prema uputstvu Porte, predvodio delegaciju sastavljenu od predstavnika više vjerskih zajednica kod generala Josipa Filipovića u Zenici sa zahtjevom za obustavljanje vojnih operacija. Filipović je zahtjev odbio.<ref name="Baykal105106">{{Cite book |last=Baykal |first=Bekir Sitki |chapter=Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=105–106 }}</ref> Istovremeno, izvori pokazuju da odnos osmanskog vrha prema okupaciji nije bio sveden samo na politiku neprotivljenja. Karpat navodi pismo sultana Abdulhamida II u kojem se sultan protivio tome da Bosna i Hercegovina budu predane Austro-Ugarskoj bez otpora, kao i nacrt dvorskog memoranduma u kojem se razmatralo slanje dodatnih osmanskih snaga pod sposobnim komandantom radi sprečavanja austrougarskog ulaska.<ref name="Karpat165166">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=165–166 }}</ref> Ti dokumenti pokazuju da je na osmanskom dvoru razmatrana mogućnost vojnog suprotstavljanja okupaciji, ali sami po sebi ne dokazuju da je Porta organizirala ili usmjeravala Narodnu vladu i domaći pokret otpora. Karpat istovremeno navodi da Abdulhamid II nije dopustio bosanskohercegovačkim dobrovoljcima koji su boravili u Istanbulu da odu u Bosnu i pridruže se borbama, jer nije želio ostaviti dojam da lično potiče ustanak.<ref name="Karpat163">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=163 }}</ref> Pitanje da li je Osmansko Carstvo, uprkos javnim uputstvima o neprotivljenju okupaciji, tajno pomagalo domaći otpor ostalo je predmet historiografskog spora. Bekir Sitki Baykal, oslanjajući se na osmansku arhivsku građu, navodi da nije pronašao dokument kojim bi se takva tajna podrška mogla dokazati ili isključiti.<ref name="Baykal103">{{Cite book |last=Baykal |first=Bekir Sitki |chapter=Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=103 }}</ref> Kemal H. Karpat, s druge strane, na osnovu britanske i osmanske građe zaključuje da je Abdulhamid II tajnim vezama s vojnim i vjerskim rukovodiocima pomagao pokret, pozivajući se između ostalog na dotok oružja i učešće dijela osmanskih vojnika na strani otpora.<ref name="Karpat171">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=171 }}</ref> U bosanskom sažetku Karpatovog rada urednik zbornika Milorad Ekmečić napominje da turska arhivska građa o ovom pitanju nije bila potpuno istražena.<ref name="Karpat172">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=172 }}</ref> Odvojeno od pitanja podrške tokom samih borbi, Karpat navodi da je sultan nakon sloma otpora u Istanbulu primio i počastvovao dio vođa koji su se sklonili na osmansku teritoriju, zbog čega je Austro-Ugarska uputila protest.<ref name="Karpat162">{{Cite book |last=Karpat |first=Kemal H. |chapter=The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=162 }}</ref> == Slom Narodne vlade == Izvori se razlikuju u rekonstrukciji posljednjih dana Narodne vlade. Prema Ćuriću, 17. augusta, istog dana kada je palo Visoko, sjednica Narodne skupštine koju je sazvao Narodni odbor donijela je zaključak da se Sarajevo preda bez daljnjeg otpora.<ref name="Curic334335">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=334–335 }}</ref> Hadžijamaković se sljedećeg dana usprotivio toj odluci i nastavio organizirati odbranu. Ćurić navodi da je Hafiz-paša 18. augusta napustio Sarajevo i predao se austrougarskim predstražama, te da je njegovim odlaskom prestao rad Narodne vlade, koja je prema njegovom računanju postojala dvadeset dva dana.<ref name="Curic335" /> Bojić završnu krizu opisuje drugačije. On govori o jačanju kapitulantske struje unutar Narodne vlade i Hafiz-pašin odlazak iz Sarajeva smješta u 17. august.<ref name="Bojic84" /> Bojić pritom ne donosi isti opis sjednice Narodne skupštine od 17. augusta kakav daje Ćurić. Njihovi prikazi zato se razlikuju i u datumu Hafiz-pašinog odlaska i u institucionalnom opisu završne krize. Oružani otpor u Sarajevu ipak se nastavio. Hadžijamaković je s preostalim snagama nastavio pripremati odbranu grada.<ref name="Curic335" /> Austrougarska vojska napala je Sarajevo 19. augusta. Borbe su trajale nekoliko sati i vodile su se u gradskim ulicama i kućama, nakon čega su branitelji potisnuti iz grada.<ref name="Bojic8485">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=84–85 }}</ref> Nakon zauzimanja Sarajeva uveden je prijeki sud. Hadžijamaković je uhapšen i obješen, Kaukčić i još nekoliko učesnika otpora pogubljeni su, a dio stanovništva odveden je u zarobljeništvo.<ref name="Bojic85">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=85 }}</ref> Prestanak sarajevske Vlade nije doveo do obnove osmanske komandne vlasti nad preostalim snagama otpora. Nakon ulaska austrougarskih trupa u Sarajevo Hafiz-paša je prenio Šemsekadiću zahtjev da obustavi napade i raspusti narodnu vojsku. Šemsekadić je to odbio, navodeći da je izgubljeno povjerenje u Portu i da njegove snage trebaju ostati okupljene, a ratne pripreme nastavljene.<ref name="Curic343344">{{Cite book |last=Ćurić |first=Hajrudin |chapter=Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878 |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |pages=343–344 }}</ref> Padom Sarajeva nestalo je središte vlasti koje je predstavljala Narodna vlada, ali se oružani otpor nastavio u drugim dijelovima Bosne i Hercegovine. Posebno se održao u sjeveroistočnoj Bosni i Bosanskoj krajini, dok su posljednja veća uporišta zauzimana tokom septembra i oktobra 1878.<ref name="Curic337343" /> == Karakter vlasti i historiografske interpretacije == Politički i društveni karakter Narodne vlade i pokreta otpora različito je ocjenjivan u historiografiji. Dokumentirano je učešće predstavnika više vjerskih zajednica u Narodnom odboru i pojedinim organima nove vlasti,<ref name="Curic326" /> ali je oružano učešće bilo znatno neujednačenije. Bojić navodi da su se u dobrovoljačke jedinice masovno uključivali prvenstveno muslimani. Za druge dijelove stanovništva u tom kontekstu koristi nacionalne oznake „Srbi“ i „Hrvati“, navodeći njihovu političku, materijalnu i moralnu podršku te učešće pojedinih oružanih odreda. Jevrejska zajednica bila je zastupljena u pojedinim novim organima vlasti i finansijski je doprinosila odbrani.<ref name="Bojic76ethn">{{Cite book |last=Bojić |first=Mehmedalija |chapter=Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=76 }}</ref> Petrović stanovništvo koje u svom radu označava kao hrvatsko opisuje kao jezgro proaustrijske političke struje, ali navodi i učešće pojedinih njegovih predstavnika u novim političkim tijelima. Dokumentirano je i oružano učešće pojedinaca i jedinica koje izvori tako označavaju, uključujući četu Aleksandra Kezića.<ref name="Curic345" /> Fra Grgo Martić, jedan od prvobitnih članova Narodnog odbora, u svojim kasnijim memoarima distancirao se od otpora i prihvatio austrougarsku okupaciju.<ref name="Beric369">{{Cite book |last=Berić |first=Dušan |chapter=Pogled na literaturu o otporu austrougarskoj okupaciji 1878. u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=369 }}</ref> O društvenom karakteru pokreta postoje različita tumačenja. Todor Kruševac smatrao je da nije došlo do stvarnog jedinstvenog nastupa različitih zajednica i da je otpor u znatnoj mjeri bio povezan sa željom muslimanskih masa da očuvaju postojeći društveni poredak, koji je, prema njegovoj interpretaciji, bio nepovoljan posebno za nemuslimansko stanovništvo. Dušan Berić ovu interpretaciju izdvaja u svom pregledu historiografije o okupaciji.<ref name="Beric380">{{Cite book |last=Berić |first=Dušan |chapter=Pogled na literaturu o otporu austrougarskoj okupaciji 1878. u Bosni i Hercegovini |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=380 }}</ref> Nasuprot tome, Avdo Sućeska je na naučnom skupu 1978. odbacio svođenje otpora na siromašne slojeve ili pojedinu društvenu grupu, smatrajući da je pokret obuhvatio široke slojeve muslimanskog stanovništva, dok je dio viših slojeva ostao kolebljiv ili pasivan.<ref name="Suceska421">{{Cite book |last=Sućeska |first=Avdo |chapter=Diskusija |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=421 }}</ref> U dijelu austrougarske i starije literature pokret i vlast u Sarajevu opisivani su izrazima povezanim s revolucionarnim „komunama“. Berić navodi da je Josif Kečet vlast uspostavljenu u Sarajevu retrospektivno nazivao „crnom komunom“ i Hadži Loju uspoređivao s revolucionarnim figurama Francuske revolucije.<ref name="Beric369" /> Takve formulacije predstavljaju karakterizacije pojedinih posmatrača, a ne službeni naziv koji je Narodna vlada koristila za sebe. Otvoreno je i pitanje pravnog položaja Bosne i Hercegovine tokom kratkog razdoblja djelovanja Narodne vlade. Hamdija Ćemerlić je u uvodnoj riječi naučnog skupa 1978. iznio mišljenje da je raskidom veza s osmanskom centralnom vlašću Bosna i Hercegovina faktički postala nezavisna zemlja, iako nova organizacija vlasti nije bila potpuno izgrađena i trajala je vrlo kratko.<ref name="Cemerlic10">{{Cite book |last=Ćemerlić |first=Hamdija |chapter=Uvodna riječ |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 |page=10 }}</ref> Njegova formulacija predstavlja historiografsku i pravnu interpretaciju. U dostupnim izvorima nije zabilježen formalni akt kojim bi Narodna vlada proglasila nezavisnost Bosne i Hercegovine. == Vidi također == * [[Bosanski vilajet]] * [[Austrougarsko osvajanje Bosne i Hercegovine]] * [[Berlinski kongres]] * [[Berlinski sporazum (1878)]] * [[Muhamed Hadžijamaković]] == Reference == {{Refspisak}} == Literatura == * {{Cite book |editor-last=Ekmečić |editor-first=Milorad |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |series=Posebna izdanja, knjiga XLIII, Odjeljenje društvenih nauka, knjiga 8 |publisher=Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |location=Sarajevo |year=1979 }} ** Petrović, Rade. „Pokret otpora protiv austrougarske okupacije 1878. godine u Bosni i Hercegovini“, str. 15–70. ** Bojić, Mehmedalija. „Svrgavanje turske vlasti i odbrambeni rat Bosne i Hercegovine protiv austrougarske invazije 1878. godine“, str. 71–94. ** Baykal, Bekir Sitki. „Pitanje Bosne i Hercegovine i osmanska država 1878. godine“, str. 95–108. ** Karpat, Kemal H. „The Ottoman Attitude towards the Resistance of Bosnia and Hercegovina to the Austrian Occupation in 1878“, str. 147–172. ** Frejdzon, V. I. „Korrespondencii Pavla Rovinskogo o soprotivlenii v Bosnii avstrijskoj okkupacii v 1878 godu (obzor)“, str. 193–202. ** Ćurić, Hajrudin. „Uloga pljevaljskog muftije Šemsekadića u otporu protiv austrougarske okupacije Bosne i Hercegovine godine 1878“, str. 325–348. ** Bogićević, Vojislav. „Kako je branjeno Sarajevo od austrougarskog okupatora 19. avgusta 1878. godine“, str. 349–364. ** Berić, Dušan. „Pogled na literaturu o otporu austrougarskoj okupaciji 1878. u Bosni i Hercegovini“, str. 365–386. ** Ćemerlić, Hamdija. „Uvodna riječ“, str. 9–10. == Vanjski linkovi == * {{Cite web |title=Otpor austrougarskoj okupaciji 1878. godine u Bosni i Hercegovini |url=https://bastina.anubih.ba/items/e606e6a7-2424-4de1-84d7-b04804cc210f |website=Baština Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine |access-date=19. 8. 2026 }} {{Velika istočna kriza}} [[Kategorija:1878. u Bosni i Hercegovini]] [[Kategorija:Velika istočna kriza]] [[Kategorija:Vlade Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija: Historija Bosne i Hercegovine]] [[Kategorija:Historija Sarajeva]] [[Kategorija:1878. u Osmanskom Carstvu]] 0gu0wrrtvn4ng50ikifcwr2hy8k0h7q 0 536702 3922178 3921761 2026-08-26T17:02:42Z AnToni 2325 3922178 wikitext text/x-wiki {{About|sovjetskom i ruskom biatloncu Sergeju Tarasovu|druge osobe s istim imenom|Sergej Tarasov}} {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Tarasov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Sergej Petrovič Tarasov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Rusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|15}} | mjesto_rođenja = [[Staroalejsko]], [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 176 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1998. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''4''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]]) | medalje_SP = '''9''' | zlato_SP = 2 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] | pobjede_SK = 4 | plasman_SK = {{plainlist| * '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''1''' – sprint * '''3''' – pojedinačno }} | pobjede_SK_štafeta = 10 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 2 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 2 | 5 | 2 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 1 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{Orden znak časti}} {{!}}{{!}} {{!}}} | fusnote = | aktualizirano = 23. 8. 2025. }} '''Sergej Petrovič Tarasov ''' ({{jez-ru|Сергей Петрович Тарасов}}) rođen 15. februara 1965. u [[Staroalejsko]]m, [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] (danas Rusija) nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac, dvostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]], [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i [[Spisak evropskih prvaka u biatlonu|evropski prvak]]. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|22]] | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|3]] |} Tarasov je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Osvojio je jednu zlatnu, jednu srebrnu i dvije bronzane medalje. Prvu, zlatnu osvojio je na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i prednošću od 3.4&nbsp;s bio brži od [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačkog biatlonca]] [[Frank Luck|Franka Lucka]]. Tri dana kasnije u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], osvojio je bronzanu medalju, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 20.4&nbsp;s bio sporiji od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. Srebrnu medalju je osvojio na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] sa zaostatkom od 1:01.5&nbsp;m iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. Drugu bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafetnoj utrci]], kada je s [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]], [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]] i [[Viktor Majgourov|Viktorom Majgurovim]] 43.1&nbsp;s bio sporiji od pobjedničke [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|9]] | | | style="background:#f7f6a8;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|5]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|15]] |} Tarasov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] nastupio pet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je dvije zlatne, pet srebrnih i dvije bronzane medalje: Prvu, bronzanu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] sa zaostatkom od 41.0&nbsp;s u odnosu na italijansku štafetu u sastavu: [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Gottlieb Taschler]] i [[Simon Demetz]]; a dva dana kasnije prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 1:28.3&nbsp;min u odnosu na pobjedničku njemačku štafetu u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1993.]] osvojio je dvije srebrne i jednu bronzanu medalju: srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 44.5&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Andreas Zingerle|Andreasa Zingerlea]]; dva dana kasnije bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 16.2&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]], a drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] s 36.7&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- | ||10|| || ||7|| ||6||12||18 |} Prvi nastup Tarasova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] <!-- u [[Ruhpolding]]u 22. januara 1987. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 22-o mjesto. Šest puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a deset puta u ekipnim utrkama. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|2]] | | |} Tarasov je jednom nastupio na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]] i to na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1995-1996-hommes-epm43692.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1995/1996 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =23. 8. 2026 | language =fr }}</ref> Osvojio je zlatnu i jednu bronzanu medajju. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Rusije]] == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|255}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-20 km}} {{Evropski prvaci u biatlonu-20 km}} {{DEFAULTSORT:Tarasov, Sergej}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Staroalejsko]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Evropski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] mh515ri1lnx82zd6qxbugpwcipg4uc1 3922180 3922178 2026-08-26T17:04:38Z AnToni 2325 /* Svjetsko prvenstvo */ 3922180 wikitext text/x-wiki {{About|sovjetskom i ruskom biatloncu Sergeju Tarasovu|druge osobe s istim imenom|Sergej Tarasov}} {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Tarasov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Sergej Petrovič Tarasov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Rusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|15}} | mjesto_rođenja = [[Staroalejsko]], [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 176 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1998. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''4''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]]) | medalje_SP = '''9''' | zlato_SP = 2 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] | pobjede_SK = 4 | plasman_SK = {{plainlist| * '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''1''' – sprint * '''3''' – pojedinačno }} | pobjede_SK_štafeta = 10 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 2 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 2 | 5 | 2 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 1 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{Orden znak časti}} {{!}}{{!}} {{!}}} | fusnote = | aktualizirano = 23. 8. 2025. }} '''Sergej Petrovič Tarasov ''' ({{jez-ru|Сергей Петрович Тарасов}}) rođen 15. februara 1965. u [[Staroalejsko]]m, [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] (danas Rusija) nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac, dvostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]], [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i [[Spisak evropskih prvaka u biatlonu|evropski prvak]]. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|22]] | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|3]] |} Tarasov je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Osvojio je jednu zlatnu, jednu srebrnu i dvije bronzane medalje. Prvu, zlatnu osvojio je na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i prednošću od 3.4&nbsp;s bio brži od [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačkog biatlonca]] [[Frank Luck|Franka Lucka]]. Tri dana kasnije u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], osvojio je bronzanu medalju, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 20.4&nbsp;s bio sporiji od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. Srebrnu medalju je osvojio na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] sa zaostatkom od 1:01.5&nbsp;m iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. Drugu bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafetnoj utrci]], kada je s [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]], [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]] i [[Viktor Majgourov|Viktorom Majgurovim]] 43.1&nbsp;s bio sporiji od pobjedničke [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|9]] | | | style="background:#f7f6a8;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1995 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|5]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|15]] |} Tarasov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] nastupio pet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je dvije zlatne, pet srebrnih i dvije bronzane medalje: Prvu, bronzanu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] sa zaostatkom od 41.0&nbsp;s u odnosu na italijansku štafetu u sastavu: [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Gottlieb Taschler]] i [[Simon Demetz]]; a dva dana kasnije prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 1:28.3&nbsp;min u odnosu na pobjedničku njemačku štafetu u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1993.]] osvojio je dvije srebrne i jednu bronzanu medalju: srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 44.5&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Andreas Zingerle|Andreasa Zingerlea]]; dva dana kasnije bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 16.2&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]], a drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] s 36.7&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Četvrtu srebrnu je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]] s 1.3&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku ekipu u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Andreas Zingerle]] i [[Wilfried Pallhuber]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- | ||10|| || ||7|| ||6||12||18 |} Prvi nastup Tarasova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] <!-- u [[Ruhpolding]]u 22. januara 1987. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 22-o mjesto. Šest puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a deset puta u ekipnim utrkama. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|2]] | | |} Tarasov je jednom nastupio na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]] i to na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1995-1996-hommes-epm43692.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1995/1996 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =23. 8. 2026 | language =fr }}</ref> Osvojio je zlatnu i jednu bronzanu medajju. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Rusije]] == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|255}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-20 km}} {{Evropski prvaci u biatlonu-20 km}} {{DEFAULTSORT:Tarasov, Sergej}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Staroalejsko]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Evropski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] qxy9ym220nvfyxfd6d5awi4qdry94xw 3922203 3922180 2026-08-26T18:06:56Z AnToni 2325 3922203 wikitext text/x-wiki {{About|sovjetskom i ruskom biatloncu Sergeju Tarasovu|druge osobe s istim imenom|Sergej Tarasov}} {{Infokutija biatlonac | ime = Sergej Tarasov | slika = | opis_slike = | puno_ime = Sergej Petrovič Tarasov | nadimak = | nacionalnost = | država = {{ZID|Sovjetski Savez}}<br> {{ZID|ZND}}<br> {{ZID|Rusija}} | datum_rođenja = {{Datum rođenja i godine|1965|02|15}} | mjesto_rođenja = [[Staroalejsko]], [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] | država_rođenja = [[Sovjetski Savez]] | datum_smrti = | mjesto_smrti = | država_smrti = | zanimanje = biatlonac | godine_aktivnosti = | visina = 176 | težina = 70 | supružnik = | veb-sajt = | sport = | klub = | trener = | skije = | puška = | status = neaktivan | kraj_karijere = 1998. <!-- Olimpijske igre --> | nastup_OI = '''2''' ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|1994]], [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|1998.]]) | medalje_OI = '''4''' | zlato_OI = 1 <!-- Svjetska prvenstva --> | nastup_SP = '''8''' ([[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|1991]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|1993]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|1994]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996]], [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|1997.]]) | medalje_SP = '''9''' | zlato_SP = 2 <!-- Svjetski kup --> | nastup_SK = [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] | pobjede_SK = 4 | plasman_SK = {{plainlist| * '''6.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]]) * {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}}: '''23.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]]) * {{Tooltip|Spr.|Sprint}}: '''9.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) * {{Tooltip|Pot.|Potjera}}: '''12.''' ([[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]]) }} | pobjede_u_dis = {{plainlist| * '''1''' – sprint * '''3''' – pojedinačno }} | pobjede_SK_štafeta = 10 <!-- Evropska prvenstva --> | nastup_EP = '''1''' ([[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]) | medalje_EP = '''2''' | zlato_EP = 1 <!-- Medalje --> | naziv_medalja = | medalje = {{MedaljaTakmičenje|OI}} {{MedaljaZlato|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ZOI 1994.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|ZOI 1998.]]|[[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaTakmičenje|SPB}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993.|SP 1993.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaZlato|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – ekipno (muškarci)|ekipno]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989.|SP 1989.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1989 – štafeta (muškarci)|štafeta]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 20 km|20 km]]}} {{MedaljaBronza|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990.|SP 1990.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1990 – 10 km|10 km]]}} {{MedaljaSrebro|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]]|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjera]]}} {{MedaljaBrojač | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|Olimpijske igre]]| 1 | 2 | 1 | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetska prvenstva]]| 2 | 5 | 2 | [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropska prvenstva]]| 1 | 1 | 0 }} | proširi_medalje = | nagrade = | ordeni = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}- {{!}} {{Orden znak časti}} {{!}}{{!}} {{!}}} | fusnote = | aktualizirano = 23. 8. 2025. }} '''Sergej Petrovič Tarasov ''' ({{jez-ru|Сергей Петрович Тарасов}}) rođen 15. februara 1965. u [[Staroalejsko]]m, [[Altajski kraj]], [[Ruska Sovjetska Federativna Socijalistička Republika|RSFSR]] (danas Rusija) nekadašnji je [[Sovjetski Savez|sovjetski]] i [[Rusija|ruski]] [[biatlon]]ac, dvostruki [[Spisak svjetskih prvaka u biatlonu|svjetski prvak]], [[Spisak olimpijskih pobjednika u biatlonu|olimpijski prvak]] i [[Spisak evropskih prvaka u biatlonu|evropski prvak]]. == Karijera == === Olimpijske igre === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Olimpijske igre !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1994}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|Biatlon]]) | style="background:#f7f6a8;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|1]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|2]] |- |align=left | {{NaziviOI|Z|1998}} ([[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|Biatlon]]) | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 20 km|15]] | [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – 10 km|22]] | | | style="background:#f8e6c4;"| [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|3]] |} Tarasov je nastupio dva puta na [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama|olimpijskim igrama]]. Osvojio je jednu zlatnu, jednu srebrnu i dvije bronzane medalje. Prvu, zlatnu osvojio je na ZOI 1994. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s tri promašaja i prednošću od 3.4&nbsp;s bio brži od [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačkog biatlonca]] [[Frank Luck|Franka Lucka]]. Tri dana kasnije u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], osvojio je bronzanu medalju, kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 20.4&nbsp;s bio sporiji od [[Rusija na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|ruskog biatlonca]] [[Sergej Čepikov|Sergeja Čepikova]]. Srebrnu medalju je osvojio na istim igrama u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1994 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] sa zaostatkom od 1:01.5&nbsp;m iza [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1994.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Sven Fischer]]. Drugu bronzanu medalju osvojio je na ZOI 1998. u [[Biatlon na Zimskim olimpijskim igrama 1998 – štafeta (muškarci)|štafetnoj utrci]], kada je s [[Vladimir Dračev|Vladimirom Dračevim]], [[Pavel Muslimov|Pavelom Muslimovim]] i [[Viktor Majgourov|Viktorom Majgurovim]] 43.1&nbsp;s bio sporiji od pobjedničke [[Njemačka na Zimskim olimpijskim igrama 1998.|njemačke štafete]] u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Peter Sendel]], [[Sven Fischer]] i [[Frank Luck]]. === Svjetsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Svjetsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Mas.|Masovni start}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} !! {{Tooltip|Eki.|Ekipno}} |- |align="left" | {{NaziviSPB|1991}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 20 km|10]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – 10 km|10]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|3]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1993}} | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|2]] | style="background:#f8e6c4;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|3]] | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|2]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1994}} | | | | | | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|2]] |- |align="left" | {{NaziviSPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|1]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|9]] | | | style="background:#f7f6a8;"|[[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|1]] | |- |align="left" | {{NaziviSPB|1997}} | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 20 km|30]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – 10 km|5]] | style="background:#dce5e5;"| [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|2]] | | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – štafeta (muškarci)|8]] | [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – ekipno (muškarci)|15]] |} Tarasov je od [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] do [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] nastupio pet puta na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu|Svjetskim prvenstvima]]. Osvojio je dvije zlatne, pet srebrnih i dvije bronzane medalje: Prvu, bronzanu medalju osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1991.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Anatolij Ždanovič|Anatolijem Ždanovičem]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] sa zaostatkom od 41.0&nbsp;s u odnosu na italijansku štafetu u sastavu: [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Wilfried Pallhuber]], [[Gottlieb Taschler]] i [[Simon Demetz]]; a dva dana kasnije prvu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Aleksandar Popov (biatlonac)|Aleksandrom Popovim]], [[Jurij Kaškarov|Jurijem Kaškarovim]] i [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]], sa zaostatkom od 1:28.3&nbsp;min u odnosu na pobjedničku njemačku štafetu u sastavu: [[Ricco Groß]], [[Frank Luck]], [[Mark Kirchner]] i [[Fritz Fischer (biatlonac)|Fritz Fischer]]. Na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1991.|SP 1993.]] osvojio je dvije srebrne i jednu bronzanu medalju: srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je s dva promašaja i zaostatkom od 44.5&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Andreas Zingerle|Andreasa Zingerlea]]; dva dana kasnije bronzanu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – 10 km|utrci na 10&nbsp;km]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 16.2&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Mark Kirchner|Marka Kirchnera]], a drugu srebrnu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1993 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]], [[Sergej Čepikov|Sergejom Čepikovim]] i [[Valerij Medvedcev|Valerijom Medvedcevim]] s 36.7&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku štafetu u sastavu: [[Wilfried Pallhuber]], [[Johann Passler]], [[Pieralberto Carrara]] i [[Andreas Zingerle]]. Četvrtu srebrnu je osvojio na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994.|SP 1994.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1994 – ekipno (muškarci)|ekipnoj utrci]] s [[Aleksej Kobeljev|Aleksejom Kobeljevim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Valerij Kirijenko|Valerijom Kirijenkom]] s 1.3&nbsp;s zaostatka u odnosu na pobjedničku italijansku ekipu u sastavu: [[Pieralberto Carrara]], [[Hubert Leitgeb (biatlonac)|Hubert Leitgeb]], [[Andreas Zingerle]] i [[Wilfried Pallhuber]]. Najbolji uspjeh ostvario je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996.|SP 1996]], kada je osvojio dvije zlatne medalje: Prvu u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|utrci na 20&nbsp;km]], kada je bez promašaja i prednošću od 2:06.1&nbsp;min bio brži od drugoplasiranog [[Vladimir Dračov|Vladimir Dračov]], a drugu sedam dana kasnije u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1996 – štafeta (muškarci)|štafeti]] s [[Viktor Majgurov|Viktorom Majgurovim]], [[Vladimir Dračov|Vladimirom Dračovim]] i [[Aleksej Kobeljev|Aleksejem Kobeljevim]]. Petu srebrnu osvojio je na [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997.|SP 1997.]] u [[Svjetsko prvenstvo u biatlonu 1997 – potjera (muškarci)|potjeri]], kada je s jednim promašajem i zaostatkom od 6.9&nbsp;s bio sporiji od pobjednika [[Viktor Majgurov|Viktora Majgurova]]. === Svjetski kup === {| class="wikitable" style="float:left; text-align:center; font-size:75%" |- !colspan="11" | Plasman u Svjetskom kupu |- ! [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1990/1991.|1990/91.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1991/1992.|1991/92.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1992/1993.|1992/93.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1993/1994.|1993/94.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1994/1995.|1994/95.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1995/1996.|1995/96.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1996/1997.|1996/97.]] !! [[Svjetski kup u biatlonu 1997/1998.|1997/98.]] |- | ||10|| || ||7|| ||6||12||18 |} Prvi nastup Tarasova u [[Svjetski kup u biatlonu|Svjetskom kupu]] bio je u sezoni [[Svjetski kup u biatlonu 1989/1990.|1989/90.]] <!-- u [[Ruhpolding]]u 22. januara 1987. u utrci na 20&nbsp;km, kada je osvojio 22-o mjesto. Šest puta je pobijedio u pojedinačnim utrkama, a deset puta u ekipnim utrkama. --> === Evropsko prvenstvo === {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; font-size:75%" |- ! Evropsko prvenstvo !! {{Tooltip|Poj.|Pojedinačna utrka}} !! {{Tooltip|Spr.|Sprint}} !! {{Tooltip|Pot.|Potjera}} !! {{Tooltip|Šta.|Štafeta}} |- |align="left" | {{NaziviEPB|1996}} | style="background:#f7f6a8;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 20 km|1]] | style="background:#dce5e5;"| [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996 – 10 km|2]] | | |} Tarasov je jednom nastupio na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu|Evropskim prvenstvima u biatlonu]] i to na [[Evropsko prvenstvo u biatlonu 1996.|1996.]]<ref> {{cite web | url =https://www.les-sports.info/biathlon-championnat-d-europe-ibu-resultats-1995-1996-hommes-epm43692.html | title =Biathlon - Championnat d'Europe IBU - 1995/1996 | authorlink = | last = | first = | date = | website =les-sports.info | publisher = | access-date =23. 8. 2026 | language =fr }}</ref> Osvojio je zlatnu i jednu bronzanu medajju. == Prestanak karijere == Aktivnim bavljem biatlonom prestao se baviti 1998. == Privatni život == {{sekcija}} == Nagrade == * [[Zaslužni majstori sporta Rusije]] == Napomene == {{Napspisak}} == Reference == {{Refspisak}} ==Vanjski linkovi== * {{Sport365-m|255}} {{commonscat}} {{Olimpijski pobjednici u biatlonu-20 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-štafeta 4 × 7,5 km}} {{Svjetski prvaci u biatlonu-20 km}} {{Evropski prvaci u biatlonu-20 km}} {{DEFAULTSORT:Tarasov, Sergej}} [[Kategorija:Rođeni 1965.]] [[Kategorija:Biografije, Staroalejsko]] [[Kategorija:Sovjetski biatlonci]] [[Kategorija:Ruski biatlonci]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Biatlonci na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Ruski olimpijci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači zlatne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači srebrne medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači bronzane medalje na Olimpijskim igrama (Rusija)]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1994.]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Zimskim olimpijskim igrama 1998.]] [[Kategorija:Evropski prvaci u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Svjetskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Osvajači medalja na Evropskim prvenstvima u biatlonu]] [[Kategorija:Živi ljudi]] [[Kategorija:Svjetski prvaci u biatlonu]] 8wgwpb4h7fmpyubcqgp2gonmkfo3nv6 0 536718 3922172 3922163 2026-08-26T16:28:39Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3922172 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardova medicinska škola|Harvardovu medicinsku školu]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u Cambridge i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] ekqdzvh267bv44hy3zgxsk4ijubz81b 3922201 3922172 2026-08-26T17:48:18Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3922201 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> === Karijera === Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu. Iste godine objavio je ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Nakon povlačenja s Harvarda nastavio je pisati i držati predavanja. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] u Engleskoj, koja su 1909. objavljena kao ''A Pluralistic Universe''. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> James je tokom 35 godina rada na Harvardu odigrao važnu ulogu u razvoju psihologije i filozofije u Sjedinjenim Američkim Državama. Iako je kasnije bio sve kritičniji prema mogućnosti psihologije da se razvije kao potpuno nezavisna nauka, njegov rad je znatno doprinio njenoj institucionalizaciji i razvoju eksperimentalne psihologije na američkim univerzitetima. Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames"/> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] 02sm0gw4dp5mk8ibbsy1iwk5l4d743f 3922211 3922201 2026-08-26T21:23:35Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku (završena biografija) 3922211 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] tp46tajys76dvrvy2a1py4pksrfc96b 3922213 3922211 2026-08-26T21:42:47Z Bosancica by MK 173186 3922213 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{William James}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] jhtt8itnq8njh9d0o99occ6btspk68e 3922217 3922213 2026-08-26T22:24:11Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3922217 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Filozofija == === Pragmatizam === {{Također pogledajte|Pragmatizam}} William James bio je jedan od najvažnijih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji se razvio u Sjedinjenim Američkim Državama krajem 19. stoljeća. Pragmatizam je nastao u raspravama filozofa i intelektualaca okupljenih oko tzv. [[Metafizički klub|Metafizičkog kluba]] na Harvardu oko 1870. Među njegovim najvažnijim ranim predstavnicima bili su [[Charles Sanders Peirce]] i James, pri čemu je Peirce prvi sistematski formulisao pragmatičku metodu, dok ju je James kasnije razvio u širu filozofsku koncepciju i značajno doprinio njenoj popularizaciji.<ref name="SEPPragmatism">{{cite encyclopedia |last1=Legg |first1=Catherine |last2=Hookway |first2=Christopher |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri |title=Pragmatism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2024 |url=https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je svoje pragmatističko stanovište prvi put javno izrazio 1898. u predavanju ''Philosophical Conceptions and Practical Results'', održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]]. Svoja shvatanja je potom razvio u nizu predavanja održanih 1905–1907, koja je 1907. objavio u knjizi ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam: novo ime za neke stare načine mišljenja]]'' ({{en|Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking}}).<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism">{{cite book |last=James |first=William |title=Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking |publisher=Longmans, Green, and Co. |date=1907 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/5116/pg5116-images.html |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam prvenstveno predstavio kao filozofsku metodu za razjašnjavanje pojmova i rješavanje filozofskih sporova. Prema toj metodi, značenje neke ideje ili pojma treba razmatrati kroz njegove moguće praktične posljedice. Ako se dvije naizgled suprotstavljene filozofske tvrdnje ni u jednom mogućem iskustvu ili djelovanju ne razlikuju, rasprava o njima može biti samo prividna. Pragmatička metoda zato nastoji utvrditi kakvu bi razliku u iskustvu, očekivanjima ili djelovanju proizvelo prihvatanje jedne, odnosno druge mogućnosti.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> James je pragmatizam smatrao posredničkim pristupom između [[empirizam|empirizma]] i [[racionalizam|racionalizma]]. Empirizam je povezivao s naglašavanjem činjenica i iskustva, dok je racionalistički pristup povezivao s oslanjanjem na apstraktne principe, ideale i [[a priori i a posteriori|apriorno]] mišljenje. Smatrao je da filozofija ne treba birati između činjenica i ljudskih vrijednosti, nego da treba pronaći način da ih poveže. Pragmatizam je zato opisivao kao pristup koji istovremeno prihvata "odanost činjenicama" karakterističnu za empirizam i nastoji sačuvati ljudske vrijednosti, svrhe i mogućnost djelovanja.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> Za Jamesa filozofske teorije nisu prvenstveno pasivni opisi stvarnosti, nego [[instrumentalizam|instrumenti]] kojima se ljudi koriste u razumijevanju iskustva i rješavanju problema. Vrijednost neke ideje stoga se ne iscrpljuje njenom formalnom ili apstraktnom definicijom, nego se može ispitivati prema tome kako ona funkcioniše u iskustvu. Ovakav pristup povezao je Jamesov pragmatizam s njegovim širim [[empirizam|empirističkim]] usmjerenjem i kasnijom koncepcijom [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam razlikovao se od Peirceove prvobitne formulacije pragmatizma. Dok je Peirce pragmatičku metodu prvenstveno razvio kao način razjašnjavanja značenja pojmova kroz njihove zamislive praktične posljedice, James ju je proširio na pitanja istine, religijskog vjerovanja, slobodne volje i drugih metafizičkih problema. Zbog tih razlika Peirce je kasnije za vlastitu verziju koristio izraz [[pragmaticizam]], kako bi je razlikovao od Jamesove šire koncepcije.<ref name="SEPPragmatism"/> Jedna od karakterističnih Jamesovih primjena pragmatičke metode jeste njegovo razmatranje naizgled nerješivih metafizičkih sporova. U ''Pragmatizmu'' je, između ostalog, naveo primjer čovjeka koji pokušava obići vjevericu koja se kreće oko stabla. Zamislio je vjevericu koja se drži za jednu stranu stabla, dok čovjek pokušava obići stablo kako bi je ugledao. Vjeverica se istovremeno kreće oko stabla tako da između nje i čovjeka stalno ostaje deblo, pa se postavlja pitanje da li čovjek u tom slučaju "obilazi vjevericu". James je smatrao da odgovor zavisi od značenja izraza "obilaziti". Ako se pod tim podrazumijeva da čovjek zauzima položaje s različitih strana stabla u odnosu prema vjeverici, tada je odgovor potvrdan; ako se podrazumijeva da čovjek zauzima položaje ispred, iza i sa strane vjeverice, tada nije. James je time želio pokazati da se dio filozofskih sporova može riješiti razjašnjavanjem stvarnih praktičnih razlika koje stoje iza različitih formulacija problema.<ref name="JamesPragmatism"/> Pragmatizam je kod Jamesa povezan i s [[falibilizam|falibilističkim]] shvatanjem ljudskog znanja. Ljudska vjerovanja nisu nepogrešiva, pa cilj spoznaje nije dostizanje apsolutne izvjesnosti, nego razvijanje načina istraživanja koji omogućavaju provjeravanje, ispravljanje i poboljšavanje vjerovanja. U tom smislu pragmatizam ne znači odbacivanje istine niti tvrdnju da je svako vjerovanje jednako dobro ako je korisno; James je smatrao da se istinitost vjerovanja mora razumjeti u odnosu prema iskustvu, njegovoj provjeri i njegovom uklapanju u druge dijelove našeg iskustva.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="SEPTruth">{{cite encyclopedia |last=Capps |first=John |editor-last1=Zalta |editor-first1=Edward N. |editor-last2=Nodelman |editor-first2=Uri |title=The Pragmatic Theory of Truth |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/truth-pragmatic/ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam primjenjivao i na pitanja religije. Smatrao je da religijska vjerovanja ne treba procjenjivati isključivo na osnovu apstraktnih filozofskih dokaza, nego i prema njihovoj ulozi u konkretnom ljudskom iskustvu. Ovaj aspekt njegovog pragmatizma posebno je došao do izražaja u njegovom shvatanju religijskog iskustva i u djelu ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902).<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam imao je velik utjecaj na kasniji razvoj američke filozofije. Njegove ideje snažno su utjecale na [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge filozofe pragmatističke tradicije, a u 20. stoljeću obnovljeno zanimanje za Jamesa doprinijelo je razvoju [[neopragmatizam|neopragmatizma]], posebno kroz djela filozofa kao što su [[Richard Rorty]] i [[Hilary Putnam]].<ref name="SEPPragmatism"/> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{William James}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] qz9p895hab22tst4sxb8zrogwwsoo9b 3922219 3922217 2026-08-26T22:51:39Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3922219 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Filozofija == === Pragmatizam === {{Također pogledajte|Pragmatizam}} William James bio je jedan od najvažnijih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji se razvio u Sjedinjenim Američkim Državama krajem 19. stoljeća. Pragmatizam je nastao u raspravama filozofa i intelektualaca okupljenih oko tzv. [[Metafizički klub|Metafizičkog kluba]] na Harvardu oko 1870. Među njegovim najvažnijim ranim predstavnicima bili su [[Charles Sanders Peirce]] i James, pri čemu je Peirce prvi sistematski formulisao pragmatičku metodu, dok ju je James kasnije razvio u širu filozofsku koncepciju i značajno doprinio njenoj popularizaciji.<ref name="SEPPragmatism">{{cite encyclopedia |last1=Legg |first1=Catherine |last2=Hookway |first2=Christopher |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri |title=Pragmatism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2024 |url=https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je svoje pragmatističko stanovište prvi put javno izrazio 1898. u predavanju ''Philosophical Conceptions and Practical Results'', održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]]. Svoja shvatanja je potom razvio u nizu predavanja održanih 1905–1907, koja je 1907. objavio u knjizi ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam: novo ime za neke stare načine mišljenja]]'' ({{en|Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking}}).<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism">{{cite book |last=James |first=William |title=Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking |publisher=Longmans, Green, and Co. |date=1907 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/5116/pg5116-images.html |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam prvenstveno predstavio kao filozofsku metodu za razjašnjavanje pojmova i rješavanje filozofskih sporova. Prema toj metodi, značenje neke ideje ili pojma treba razmatrati kroz njegove moguće praktične posljedice. Ako se dvije naizgled suprotstavljene filozofske tvrdnje ni u jednom mogućem iskustvu ili djelovanju ne razlikuju, rasprava o njima može biti samo prividna. Pragmatička metoda zato nastoji utvrditi kakvu bi razliku u iskustvu, očekivanjima ili djelovanju proizvelo prihvatanje jedne, odnosno druge mogućnosti.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> James je pragmatizam smatrao posredničkim pristupom između [[empirizam|empirizma]] i [[racionalizam|racionalizma]]. Empirizam je povezivao s naglašavanjem činjenica i iskustva, dok je racionalistički pristup povezivao s oslanjanjem na apstraktne principe, ideale i [[a priori i a posteriori|apriorno]] mišljenje. Smatrao je da filozofija ne treba birati između činjenica i ljudskih vrijednosti, nego da treba pronaći način da ih poveže. Pragmatizam je zato opisivao kao pristup koji istovremeno prihvata "odanost činjenicama" karakterističnu za empirizam i nastoji sačuvati ljudske vrijednosti, svrhe i mogućnost djelovanja.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> Za Jamesa filozofske teorije nisu prvenstveno pasivni opisi stvarnosti, nego [[instrumentalizam|instrumenti]] kojima se ljudi koriste u razumijevanju iskustva i rješavanju problema. Vrijednost neke ideje stoga se ne iscrpljuje njenom formalnom ili apstraktnom definicijom, nego se može ispitivati prema tome kako ona funkcioniše u iskustvu. Ovakav pristup povezao je Jamesov pragmatizam s njegovim širim [[empirizam|empirističkim]] usmjerenjem i kasnijom koncepcijom [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam razlikovao se od Peirceove prvobitne formulacije pragmatizma. Dok je Peirce pragmatičku metodu prvenstveno razvio kao način razjašnjavanja značenja pojmova kroz njihove zamislive praktične posljedice, James ju je proširio na pitanja istine, religijskog vjerovanja, slobodne volje i drugih metafizičkih problema. Zbog tih razlika Peirce je kasnije za vlastitu verziju koristio izraz [[pragmaticizam]], kako bi je razlikovao od Jamesove šire koncepcije.<ref name="SEPPragmatism"/> Jedna od karakterističnih Jamesovih primjena pragmatičke metode jeste njegovo razmatranje naizgled nerješivih metafizičkih sporova. U ''Pragmatizmu'' je, između ostalog, naveo primjer čovjeka koji pokušava obići vjevericu koja se kreće oko stabla. Zamislio je vjevericu koja se drži za jednu stranu stabla, dok čovjek pokušava obići stablo kako bi je ugledao. Vjeverica se istovremeno kreće oko stabla tako da između nje i čovjeka stalno ostaje deblo, pa se postavlja pitanje da li čovjek u tom slučaju "obilazi vjevericu". James je smatrao da odgovor zavisi od značenja izraza "obilaziti". Ako se pod tim podrazumijeva da čovjek zauzima položaje s različitih strana stabla u odnosu prema vjeverici, tada je odgovor potvrdan; ako se podrazumijeva da čovjek zauzima položaje ispred, iza i sa strane vjeverice, tada nije. James je time želio pokazati da se dio filozofskih sporova može riješiti razjašnjavanjem stvarnih praktičnih razlika koje stoje iza različitih formulacija problema.<ref name="JamesPragmatism"/> Pragmatizam je kod Jamesa povezan i s [[falibilizam|falibilističkim]] shvatanjem ljudskog znanja. Ljudska vjerovanja nisu nepogrešiva, pa cilj spoznaje nije dostizanje apsolutne izvjesnosti, nego razvijanje načina istraživanja koji omogućavaju provjeravanje, ispravljanje i poboljšavanje vjerovanja. U tom smislu pragmatizam ne znači odbacivanje istine niti tvrdnju da je svako vjerovanje jednako dobro ako je korisno; James je smatrao da se istinitost vjerovanja mora razumjeti u odnosu prema iskustvu, njegovoj provjeri i njegovom uklapanju u druge dijelove našeg iskustva.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="SEPTruth">{{cite encyclopedia |last=Capps |first=John |editor-last1=Zalta |editor-first1=Edward N. |editor-last2=Nodelman |editor-first2=Uri |title=The Pragmatic Theory of Truth |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/truth-pragmatic/ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam primjenjivao i na pitanja religije. Smatrao je da religijska vjerovanja ne treba procjenjivati isključivo na osnovu apstraktnih filozofskih dokaza, nego i prema njihovoj ulozi u konkretnom ljudskom iskustvu. Ovaj aspekt njegovog pragmatizma posebno je došao do izražaja u njegovom shvatanju religijskog iskustva i u djelu ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902).<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam imao je velik utjecaj na kasniji razvoj američke filozofije. Njegove ideje snažno su utjecale na [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge filozofe pragmatističke tradicije, a u 20. stoljeću obnovljeno zanimanje za Jamesa doprinijelo je razvoju [[neopragmatizam|neopragmatizma]], posebno kroz djela filozofa kao što su [[Richard Rorty]] i [[Hilary Putnam]].<ref name="SEPPragmatism"/> ==== "Gotovinska vrijednost" ==== James je za objašnjenje pragmatičkog značenja ideja koristio izraz "gotovinska vrijednost" ({{en|cash value}}). Pod tim izrazom nije podrazumijevao novčanu vrijednost u doslovnom smislu, nego praktični značaj koji neka ideja, pojam ili vjerovanje ima u iskustvu. Prema pragmatičkoj metodi, razumjeti neki pojam znači utvrditi kakve bi praktične posljedice njegovo prihvatanje imalo, odnosno kakvu bi razliku napravilo u iskustvu i djelovanju.<ref name="JamesPragmatism" /> James je smatrao da pragmatička metoda ne treba završavati samom definicijom pojma. Nakon što se utvrdi njegovo značenje, pojam treba posmatrati kao sredstvo koje se koristi u toku iskustva i istraživanja. Teorije, prema tome, nisu "odgovori na zagonetke" koji omogućavaju da se potraga za objašnjenjem zaustavi, nego instrumenti pomoću kojih ljudi usmjeravaju mišljenje, istraživanje i djelovanje. Njihova vrijednost može se procjenjivati prema tome kako funkcionišu u iskustvu i kakve posljedice proizvode.<ref name="SEPPragmatism" /><ref name="JamesPragmatism" /> U tom smislu, "gotovinska vrijednost" predstavlja praktičnu stranu Jamesovog shvatanja značenja. Kada se za neku ideju utvrdi šta ona mijenja u iskustvu, koje posljedice ima za očekivanja i djelovanje i kako se povezuje s drugim iskustvima, time se pokazuje njen stvarni filozofski značaj. Ako dvije različite formulacije ne proizvode nikakvu razliku u mogućem iskustvu ili djelovanju, njihova prividna razlika nema značajan pragmatički sadržaj.<ref name="SEPPragmatism" /> Pojam "gotovinske vrijednosti" povezan je i s Jamesovim shvatanjem teorija kao instrumenata. On je pragmatizam suprotstavljao filozofskom pristupu koji teorije tretira kao konačna rješenja metafizičkih problema. Umjesto toga, teorije treba posmatrati kao sredstva koja omogućavaju da se iskustvo bolje razumije, da se različiti njegovi dijelovi povežu i da se djelovanje učini uspješnijim. U tom smislu, praktična vrijednost neke ideje ne sastoji se samo u neposrednoj koristi, nego u njenoj sposobnosti da čovjeku omogući pouzdano snalaženje u iskustvu.<ref name="JamesPragmatism" /><ref name="SEPTruth" /> Ovo shvatanje predstavlja važnu vezu između Jamesove pragmatičke metode i njegove teorije istine. Dok se "gotovinska vrijednost" odnosi na praktični značaj ideja i pojmova, James je istinitost vjerovanja povezao s načinom na koji se ona potvrđuju u iskustvu i omogućavaju uspješno snalaženje u njemu. Njegova teorija istine zbog toga je kasnije često tumačena kao svođenje istine na korisnost, iako je takvo tumačenje previše pojednostavljeno.<ref name="SEPTruth" /> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{William James}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Bigrafije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] 6121ggem0quqpxo67u5z386i99thlip 3922223 3922219 2026-08-26T23:36:45Z Bosancica by MK 173186 3922223 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Filozofija == === Pragmatizam === {{Također pogledajte|Pragmatizam}} William James bio je jedan od najvažnijih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji se razvio u Sjedinjenim Američkim Državama krajem 19. stoljeća. Pragmatizam je nastao u raspravama filozofa i intelektualaca okupljenih oko tzv. [[Metafizički klub|Metafizičkog kluba]] na Harvardu oko 1870. Među njegovim najvažnijim ranim predstavnicima bili su [[Charles Sanders Peirce]] i James, pri čemu je Peirce prvi sistematski formulisao pragmatičku metodu, dok ju je James kasnije razvio u širu filozofsku koncepciju i značajno doprinio njenoj popularizaciji.<ref name="SEPPragmatism">{{cite encyclopedia |last1=Legg |first1=Catherine |last2=Hookway |first2=Christopher |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri |title=Pragmatism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2024 |url=https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je svoje pragmatističko stanovište prvi put javno izrazio 1898. u predavanju ''Philosophical Conceptions and Practical Results'', održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]]. Svoja shvatanja je potom razvio u nizu predavanja održanih 1905–1907, koja je 1907. objavio u knjizi ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam: novo ime za neke stare načine mišljenja]]'' ({{en|Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking}}).<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism">{{cite book |last=James |first=William |title=Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking |publisher=Longmans, Green, and Co. |date=1907 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/5116/pg5116-images.html |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam prvenstveno predstavio kao filozofsku metodu za razjašnjavanje pojmova i rješavanje filozofskih sporova. Prema toj metodi, značenje neke ideje ili pojma treba razmatrati kroz njegove moguće praktične posljedice. Ako se dvije naizgled suprotstavljene filozofske tvrdnje ni u jednom mogućem iskustvu ili djelovanju ne razlikuju, rasprava o njima može biti samo prividna. Pragmatička metoda zato nastoji utvrditi kakvu bi razliku u iskustvu, očekivanjima ili djelovanju proizvelo prihvatanje jedne, odnosno druge mogućnosti.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> James je pragmatizam smatrao posredničkim pristupom između [[empirizam|empirizma]] i [[racionalizam|racionalizma]]. Empirizam je povezivao s naglašavanjem činjenica i iskustva, dok je racionalistički pristup povezivao s oslanjanjem na apstraktne principe, ideale i [[a priori i a posteriori|apriorno]] mišljenje. Smatrao je da filozofija ne treba birati između činjenica i ljudskih vrijednosti, nego da treba pronaći način da ih poveže. Pragmatizam je zato opisivao kao pristup koji istovremeno prihvata "odanost činjenicama" karakterističnu za empirizam i nastoji sačuvati ljudske vrijednosti, svrhe i mogućnost djelovanja.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> Za Jamesa filozofske teorije nisu prvenstveno pasivni opisi stvarnosti, nego [[instrumentalizam|instrumenti]] kojima se ljudi koriste u razumijevanju iskustva i rješavanju problema. Vrijednost neke ideje stoga se ne iscrpljuje njenom formalnom ili apstraktnom definicijom, nego se može ispitivati prema tome kako ona funkcioniše u iskustvu. Ovakav pristup povezao je Jamesov pragmatizam s njegovim širim [[empirizam|empirističkim]] usmjerenjem i kasnijom koncepcijom [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam razlikovao se od Peirceove prvobitne formulacije pragmatizma. Dok je Peirce pragmatičku metodu prvenstveno razvio kao način razjašnjavanja značenja pojmova kroz njihove zamislive praktične posljedice, James ju je proširio na pitanja istine, religijskog vjerovanja, slobodne volje i drugih metafizičkih problema. Zbog tih razlika Peirce je kasnije za vlastitu verziju koristio izraz [[pragmaticizam]], kako bi je razlikovao od Jamesove šire koncepcije.<ref name="SEPPragmatism"/> Jedna od karakterističnih Jamesovih primjena pragmatičke metode jeste njegovo razmatranje naizgled nerješivih metafizičkih sporova. U ''Pragmatizmu'' je, između ostalog, naveo primjer čovjeka koji pokušava obići vjevericu koja se kreće oko stabla. Zamislio je vjevericu koja se drži za jednu stranu stabla, dok čovjek pokušava obići stablo kako bi je ugledao. Vjeverica se istovremeno kreće oko stabla tako da između nje i čovjeka stalno ostaje deblo, pa se postavlja pitanje da li čovjek u tom slučaju "obilazi vjevericu". James je smatrao da odgovor zavisi od značenja izraza "obilaziti". Ako se pod tim podrazumijeva da čovjek zauzima položaje s različitih strana stabla u odnosu prema vjeverici, tada je odgovor potvrdan; ako se podrazumijeva da čovjek zauzima položaje ispred, iza i sa strane vjeverice, tada nije. James je time želio pokazati da se dio filozofskih sporova može riješiti razjašnjavanjem stvarnih praktičnih razlika koje stoje iza različitih formulacija problema.<ref name="JamesPragmatism"/> Pragmatizam je kod Jamesa povezan i s [[falibilizam|falibilističkim]] shvatanjem ljudskog znanja. Ljudska vjerovanja nisu nepogrešiva, pa cilj spoznaje nije dostizanje apsolutne izvjesnosti, nego razvijanje načina istraživanja koji omogućavaju provjeravanje, ispravljanje i poboljšavanje vjerovanja. U tom smislu pragmatizam ne znači odbacivanje istine niti tvrdnju da je svako vjerovanje jednako dobro ako je korisno; James je smatrao da se istinitost vjerovanja mora razumjeti u odnosu prema iskustvu, njegovoj provjeri i njegovom uklapanju u druge dijelove našeg iskustva.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="SEPTruth">{{cite encyclopedia |last=Capps |first=John |editor-last1=Zalta |editor-first1=Edward N. |editor-last2=Nodelman |editor-first2=Uri |title=The Pragmatic Theory of Truth |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/truth-pragmatic/ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam primjenjivao i na pitanja religije. Smatrao je da religijska vjerovanja ne treba procjenjivati isključivo na osnovu apstraktnih filozofskih dokaza, nego i prema njihovoj ulozi u konkretnom ljudskom iskustvu. Ovaj aspekt njegovog pragmatizma posebno je došao do izražaja u njegovom shvatanju religijskog iskustva i u djelu ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902).<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam imao je velik utjecaj na kasniji razvoj američke filozofije. Njegove ideje snažno su utjecale na [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge filozofe pragmatističke tradicije, a u 20. stoljeću obnovljeno zanimanje za Jamesa doprinijelo je razvoju [[neopragmatizam|neopragmatizma]], posebno kroz djela filozofa kao što su [[Richard Rorty]] i [[Hilary Putnam]].<ref name="SEPPragmatism"/> ==== "Gotovinska vrijednost" ==== James je za objašnjenje pragmatičkog značenja ideja koristio izraz "gotovinska vrijednost" ({{en|cash value}}). Pod tim izrazom nije podrazumijevao novčanu vrijednost u doslovnom smislu, nego praktični značaj koji neka ideja, pojam ili vjerovanje ima u iskustvu. Prema pragmatičkoj metodi, razumjeti neki pojam znači utvrditi kakve bi praktične posljedice njegovo prihvatanje imalo, odnosno kakvu bi razliku napravilo u iskustvu i djelovanju.<ref name="JamesPragmatism" /> James je smatrao da pragmatička metoda ne treba završavati samom definicijom pojma. Nakon što se utvrdi njegovo značenje, pojam treba posmatrati kao sredstvo koje se koristi u toku iskustva i istraživanja. Teorije, prema tome, nisu "odgovori na zagonetke" koji omogućavaju da se potraga za objašnjenjem zaustavi, nego instrumenti pomoću kojih ljudi usmjeravaju mišljenje, istraživanje i djelovanje. Njihova vrijednost može se procjenjivati prema tome kako funkcionišu u iskustvu i kakve posljedice proizvode.<ref name="SEPPragmatism" /><ref name="JamesPragmatism" /> U tom smislu, "gotovinska vrijednost" predstavlja praktičnu stranu Jamesovog shvatanja značenja. Kada se za neku ideju utvrdi šta ona mijenja u iskustvu, koje posljedice ima za očekivanja i djelovanje i kako se povezuje s drugim iskustvima, time se pokazuje njen stvarni filozofski značaj. Ako dvije različite formulacije ne proizvode nikakvu razliku u mogućem iskustvu ili djelovanju, njihova prividna razlika nema značajan pragmatički sadržaj.<ref name="SEPPragmatism" /> Pojam "gotovinske vrijednosti" povezan je i s Jamesovim shvatanjem teorija kao instrumenata. On je pragmatizam suprotstavljao filozofskom pristupu koji teorije tretira kao konačna rješenja metafizičkih problema. Umjesto toga, teorije treba posmatrati kao sredstva koja omogućavaju da se iskustvo bolje razumije, da se različiti njegovi dijelovi povežu i da se djelovanje učini uspješnijim. U tom smislu, praktična vrijednost neke ideje ne sastoji se samo u neposrednoj koristi, nego u njenoj sposobnosti da čovjeku omogući pouzdano snalaženje u iskustvu.<ref name="JamesPragmatism" /><ref name="SEPTruth" /> Ovo shvatanje predstavlja važnu vezu između Jamesove pragmatičke metode i njegove teorije istine. Dok se "gotovinska vrijednost" odnosi na praktični značaj ideja i pojmova, James je istinitost vjerovanja povezao s načinom na koji se ona potvrđuju u iskustvu i omogućavaju uspješno snalaženje u njemu. Njegova teorija istine zbog toga je kasnije često tumačena kao svođenje istine na korisnost, iako je takvo tumačenje previše pojednostavljeno.<ref name="SEPTruth" /> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{William James}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Biografije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] qww5vthj8vf2pmw54cb1w66xcdacnjy 3922231 3922223 2026-08-27T06:11:14Z Bosancica by MK 173186 Rad na članku 3922231 wikitext text/x-wiki {{Infokutija naučnik | ime = William James | slika = William James b1842c.jpg | slika_širina = | naslov = James, 1903. | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1842|1|11}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1910|8|26|1842|1|11}} | mjesto_smrti = [[Chocorua, New Hampshire]], [[Sjedinjene Američke Države|SAD]] | prebivalište = | državljanstvo = | narodnost = | etnicitet = | polje = {{Plainlist| * {{nowrap|[[Psihologija]]}} * {{nowrap|[[Filozofija]]}} }} | radna_institucija = [[Univerzitet Harvard]] | alma_mater = [[Univerzitet Harvard]] | doktorski_mentor = | doktorski_studenti = | akademski_savjetnici = [[Louis Agassiz]] | uticao_na = {{Plainlist| * [[Hilary Putnam]] * [[Richard Rorty]] * [[Edmund Husserl]] * [[Bertrand Russell]] * [[John Dewey]] * [[Ludwig Wittgenstein]] }} | uticali_na_njega = | poznat_po = {{Plainlist| * [[Pragmatizam]] * [[Funkcionalizam (psihologija)|Funkcionalna psihologija]] * [[Radikalni empirizam]] * [[Tok svijesti]] * [[James-Langeova teorija emocija]] * [[Volja za vjerovanjem]] }} | autor_kratica_bot = | autor_kratica_zoo = | nagrade = | religija = | fusnote = }} '''William James''' (11. januar 1842 – 26. august 1910) bio je [[filozofija|filozof]] i [[psihologija|psiholog]] iz [[Sjedinjene Američke Države|Sjedinjenih Američkih Država]]. Smatra se jednom od najznačajnijih ličnosti američke filozofije i psihologije krajem 19. i početkom 20. stoljeća. Bio je među prvim američkim univerzitetskim profesorima koji su psihologiju predavali kao zasebnu akademsku disciplinu, a često se opisuje i kao "otac američke psihologije".<ref name="James_1992_Writings1878_1899">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Myers |editor-first=Gerald E. |title=Writings 1878–1899: Psychology: Briefer Course / The Will to Believe / Talks to Teachers / Essays |publisher=Library of America |date=1992 |url=https://www.loa.org/books/65-writings-1878-1899/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="James_1987_Writings1902_1910">{{cite book |last=James |first=William |editor-last=Kuklick |editor-first=Bruce |title=Writings 1902–1910: The Varieties of Religious Experience / Pragmatism / A Pluralistic Universe / The Meaning of Truth / Some Problems of Philosophy / Essays |publisher=Library of America |date=1987 |url=https://www.loa.org/books/66-writings-1902-1910/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Dillon_Psyography">{{cite web |last=Dillon |first=Bekah |title=Psyography: William James |website=Frostburg State University |url=http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20141124184737/http://faculty.frostburg.edu/mbradley/psyography/williamjames.html |archive-date=24. 11. 2014 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je rođen u imućnoj porodici kao sin [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]], teologa svedenborgovske orijentacije, i brat romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i književnice i autorice dnevnika [[Alice James]]. Studirao je medicinu i predavao anatomiju na [[Univerzitet Harvard|Univerzitetu Harvard]], ali se nije bavio ljekarskom praksom. Umjesto toga, postepeno se posvetio [[Psihologija|psihologiji]], a zatim i [[Filozofija|filozofiji]]. Pisao je o širokom rasponu tema, uključujući [[epistemologija|epistemologiju]], [[obrazovanje]], [[metafizika|metafiziku]], psihologiju, religiju i [[mistika|mistiku]].<ref name="James">{{cite book |last=James |first=William |title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature |publisher=Longmans, Green, & Co. |date=1902 |url=https://archive.org/details/varietiesofrelig00jameuoft |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njegovo najpoznatije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' (1890), imalo je veliki utjecaj na razvoj psihologije kao naučne discipline. Među njegovim drugim značajnim djelima su ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'', studija različitih oblika [[Mistično ili religiozno iskustvo|religioznog iskustva]] i ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'', zbirka radova posvećenih njegovoj filozofskoj koncepciji [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="James" /> James je bio jedan od najvažnijih ranih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji je razvijao zajedno s filozofima poput [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]]. Također je imao važnu ulogu u razvoju [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizama]], koji je naglasak stavljao na funkcije i svrhu psihičkih procesa, a ne samo na njihovu strukturu. U filozofiji je razvio i vlastitu koncepciju radikalnog empirizma.<ref name="SEP">{{cite encyclopedia |last=Goodman |first=Russell |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |edition=Fall 2021 |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2021 |url=https://plato.stanford.edu/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Harvard ga navodi kao jednu od najzaslužnijih ličnosti u nastanku svog odsjeka za psihologiju, dok ga [[Američko psihološko udruženje]] smatra jednom od najvažnijih ličnosti u uspostavljanju psihologije kao nove naučne discipline u Sjedinjenim Američkim Državama.<ref name="HarvardPsych">{{cite web |title=William James |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/people/william-james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="APAJames">{{cite web |title=William James 1842–1910 |website=American Psychological Association |url=https://www.apa.org/about/governance/president/james |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesov utjecaj na psihologiju potvrđen je i kasnijim historiografskim istraživanjima. U istraživanju objavljenom 2002. u časopisu ''[[Review of General Psychology]]'' rangiran je kao 14. najcitiraniji psiholog 20. vijeka.<ref name="Haggbloom2002">{{cite journal |last1=Haggbloom |first1=Steven J. |last2=Warnick |first2=Renee |last3=Warnick |first3=Jason E. |last4=Jones |first4=Vinessa K. |last5=Yarbrough |first5=Gary L. |last6=Russell |first6=Tenea M. |last7=Borecky |first7=Chris M. |last8=McGahhey |first8=Reagan |last9=Powell |first9=John L. |last10=Beavers |first10=Jamie |last11=Monte |first11=Emmanuelle |date=juni 2002 |title=The 100 Most Eminent Psychologists of the 20th Century |journal=Review of General Psychology |volume=6 |issue=2 |pages=139–152 |doi=10.1037/1089-2680.6.2.139 |s2cid=145668721 |url=https://www.researchgate.net/publication/228079436_The_100_Most_Eminent_Psychologists_of_the_20th_Century |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U istraživanju objavljenom 1991, koje je ispitivalo procjene istaknutosti psihologa među historičarima i rukovodiocima psiholoških odsjeka, James je zauzeo drugo mjesto, iza [[Wilhelm Wundt|Wilhelma Wundta]].<ref name="Korn_1991">{{cite journal |last1=Korn |first1=James H. |last2=Davis |first2=Raymond |last3=Davis |first3=Stephen F. |title=Historians' and chairpersons' judgments of eminence among psychologists |journal=American Psychologist |volume=46 |issue=7 |date=1991 |pages=789–792 |doi=10.1037/0003-066X.46.7.789 |url=https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2F0003-066X.46.7.789 |url-access=subscription |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Jamesovo djelo imalo je dugotrajan utjecaj na filozofe i društvene naučnike, među kojima su [[Hilary Putnam]], [[Richard Rorty]], [[Edmund Husserl]], [[Bertrand Russell]], [[John Dewey]] i [[Ludwig Wittgenstein]].<ref name="SEP" /> == Biografija == === Rani život i obrazovanje === [[Datoteka:Houghton MS Am 1092 (1185) - William James in Brazil, 1865.jpg|mini|desno|300px|William James u Brazilu 1865.]] William James rođen je 11. januara 1842. u [[New York City|New Yorku]], kao prvo dijete [[Henry James Starijeg|Henryja Jamesa Starijeg]] i Mary Robertson Walsh James. Njegov otac bio je teolog i filozof religije [[Svedenborgovci|svedenborgovske]] orijentacije, koji je poticao svoju djecu na široko obrazovanje, samostalno mišljenje i raspravu o filozofskim, religijskim i društvenim pitanjima. James je odrastao u intelektualno poticajnom porodičnom okruženju u kojem su se okupljali različiti pisci, filozofi i javne ličnosti. Njegov mlađi brat [[Henry James]] kasnije je postao jedan od najznačajnijih američkih romanopisaca, dok je njegova sestra [[Alice James]] poznata po svom dnevniku i književnim zapisima.<ref name="Perry1935">{{cite book |last=Perry |first=Ralph Barton |title=The Thought and Character of William James: As Revealed in Unpublished Correspondence and Notes, Together with His Published Writings |volume=2 |publisher=Little, Brown, and Company |date=1935 |url=https://books.google.hr/books?id=E10NAQAAIAAJ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="SEP" /> Jamesovo rano obrazovanje bilo je neuobičajeno za tadašnje prilike. Njegov otac nije smatrao da obrazovanje treba biti ograničeno na jedno mjesto ili strogo utvrđen nastavni program, pa je porodica tokom njegovog djetinjstva i mladosti više puta boravila u [[Evropa|Evropi]]. Između 1855. i 1860. James je pohađao različite škole u [[Engleska|Engleskoj]], [[Francuska|Francuskoj]], [[Švicarska|Švicarskoj]] i [[Njemačka|Njemačkoj]], a obrazovanje je stjecao i uz privatne učitelje. Takvo školovanje omogućilo mu je da upozna različite obrazovne tradicije, nauči više evropskih jezika i razvije interes za umjetnost, prirodne nauke i filozofiju. Historičar Ralph Barton Perry njegovo je obrazovanje opisao kao spoj školovanja, putovanja i postupnog traženja životnog poziva.<ref name="Perry1935" /><ref name="SEP" /> Tokom adolescencije James je pokazivao snažan interes za [[slikarstvo]]. Nakon povratka porodice u Sjedinjene Američke Države 1860, određeno vrijeme je studirao slikarstvo kod umjetnika [[William Morris Hunt|Willijama Morrisa Hunta]] u [[Newport, Rhode Island|Newportu]]. Iako je pokazivao određeni talenat, James je zaključio da mu umjetničke sposobnosti nisu dovoljne za profesionalnu karijeru slikara. Odustajanje od umjetnosti nije, međutim, značilo i nestanak njenog utjecaja na njegovo kasnije mišljenje: njegovo zanimanje za neposredno iskustvo, opažanje i konkretne pojedinosti ostalo je vidljivo u njegovom kasnijem radu u psihologiji i filozofiji.<ref name="Perry1935" /> Godine 1861. James je upisao [[Univerzitet Harvard|Naučnu školu "Lawrence"]] na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]], gdje je u početku studirao [[hemija|hemiju]]. Postepeno se sve više usmjeravao prema [[prirodne nauke|prirodnim naukama]], posebno [[anatomija|anatomiji]] i [[Fiziologija|fiziologiji]]. Među njegovim važnim učiteljima bili su [[Charles William Eliot]], [[Jeffries Wyman]] i [[Louis Agassiz]]. Wymanov utjecaj doprinio je Jamesovom interesu za probleme [[Evolucija|evolucije]] i prirodnih nauka, dok je Agassiz snažno utjecao na njegovo razumijevanje empirijskog proučavanja prirode i značaja neposrednog rada s prirodnim činjenicama.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardPsych" /> Godine 1864. James je prešao na [[Harvardska škola medicine|Harvardsku školu medicine]]. Njegov odnos prema medicini, međutim, bio je obilježen nesigurnošću u pogledu budućeg zanimanja i čestim prekidima uzrokovanim zdravstvenim problemima. Iako se školovao za ljekara, nije planirao dugoročno bavljenje ljekarskom praksom. U to vrijeme sve više ga je zanimala povezanost fizioloških procesa i psihičkog života, što će kasnije postati jedno od centralnih područja njegovog naučnog rada.<ref name="Perry1935" /><ref name="HarvardGazette2010">{{cite web |last=Powell |first=Alvin |title=What makes a life significant? |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=29. 4. 2010 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2010/04/what-makes-a-life-significant/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Tokom studija medicine James se 1865. pridružio [[Thayerova ekspedicija|Thayerovoj ekspediciji]] u [[Brazil]], koju je predvodio Louis Agassiz. Kao dvadesettrogodišnji student medicine učestvovao je u ekspediciji kao dobrovoljni sakupljač prirodnjačkih primjeraka. Ekspedicija je trajala približno osam mjeseci, tokom kojih je James putovao područjem [[Amazonija|Amazonije]] i pomagao u prikupljanju primjeraka za [[Muzej komparativne zoologije]] na Harvardu. Tokom boravka u Brazilu obolio je od [[boginje|velikih boginja]], ali se oporavio i nastavio putovanje. Njegova iskustva s ekspedicije ostavila su snažan trag u njegovim kasnijim interesima, posebno u odnosu prema empirijskom proučavanju prirode i ljudskog iskustva.<ref name="HarvardBrazil">{{cite journal |last=Machado |first=Maria Helena P. T. |title=Travels and Science in Brazil: Charles Darwin, Louis Agassiz, and William James |journal=ReVista: Harvard Review of Latin America |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University |date=15. 5. 2009 |url=https://revista.drclas.harvard.edu/travels-and-science-in-brazil/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="HarvardDarwin">{{cite web |title=A tale of two scholars: The Darwin debate at Harvard |website=Harvard Gazette |publisher=Harvard University |date=24. 5. 2007 |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2007/05/a-tale-of-two-scholars-the-darwin-debate-at-harvard/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Nakon povratka iz Brazila 1866. James je nastavio studij medicine, ali su ga zdravstveni problemi ponovo primorali na prekid. Godine 1867. otputovao je u Evropu, gdje je boravio prvenstveno u [[Njemačka|Njemačkoj]] i proučavao fiziologiju, ali se istovremeno intenzivno bavio [[Filozofija|filozofijom]] i novim pristupima proučavanju psihičkog života. Njegov boravak u Evropi bio je važan za njegovo upoznavanje s tadašnjim razvojem eksperimentalne fiziologije i novonastajuće [[psihologija|psihologije]], koja se sve više izdvajala iz filozofije i povezivala s prirodnim naukama.<ref name="SEP" /><ref name="Croce1995">{{cite journal |last=Croce |first=Paul Jerome |title=William James's scientific education |journal=Studies in History and Philosophy of Science |volume=26 |issue=1 |date=1995 |pages=1–25 |doi=10.1016/0039-3681(94)00047-3 |url-access=subscription |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/095269519500800102 |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James se krajem 1868. vratio u u američki grad [[Cambridge (Massachusetts)|Cambridge]] i u junu 1869. stekao zvanje doktora medicine na Harvardu.. Iako je time završio formalno medicinsko obrazovanje, nikada nije započeo profesionalnu ljekarsku praksu. Umjesto toga, njegovi interesi su se sve više usmjeravali prema proučavanju odnosa između fiziologije, psihologije i filozofije. Nekoliko godina kasnije vratio se na [[Univerzitet Harvard|Harvard]] kao nastavnik, čime je započela njegova akademska karijera i postepeni prijelaz iz prirodnih nauka prema psihologiji i filozofiji.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> === Karijera === [[Datoteka:WilliamJames JosiahRoyce ca1910 Harvard.png|mini|desno|300px|William James i [[Josiah Royce]], blizu Jamesove seoske kuće u Chocoruai, New Hampshire, u septembru 1903. Jamesova kćerka Peggy snimila je fotografiju. Čuvši škljocaj kamere, James je uzviknuo: "Royce, fotografišu te! Pazi! Kažem – Proklet bio Apsolut!"]] Nakon što je 1869. stekao doktorat medicine na [[Harvardska škola medicine|Harvardskoj školi medicine]], James se nije bavio ljekarskom praksom. Njegova profesionalna karijera započela je 1872, kada ga je predsjednik [[Univerzitet Harvard|Harvarda]] [[Charles William Eliot]] angažovao da predaje [[fiziologija|komparativnu fiziologiju]]. Godine 1873. prihvatio je i nastavu iz [[anatomija|anatomije]] i fiziologije. Ubrzo se, međutim, sve više usmjeravao prema proučavanju psihičkih procesa i njihovog odnosa prema fiziološkim funkcijama.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025">{{cite encyclopedia |last=Richardson |first=Robert C. |title=William James |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |date=2025 |url=https://plato.stanford.edu/archives/fall2025/entries/james/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1875. James je na [[Univerzitet Harvard|Harvardu]] počeo predavati jedan od prvih formalnih univerzitetskih kurseva iz fiziološke psihologije u Sjedinjenim Američkim Državama. Za potrebe nastave osnovao je laboratorij za [[Eksperimentalna psihologija|eksperimentalnu psihologiju]], koji Harvard smatra prvim laboratorijem te vrste u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov rad imao je važnu ulogu u izdvajanju psihologije iz tradicionalnog okvira filozofije i njenom razvoju kao zasebnog područja akademskog proučavanja. Godine 1878. [[G. Stanley Hall|Granville Stanley Hall]] stekao je na Harvardu prvi doktorat koji je u svom nazivu sadržavao psihologiju, čime je dodatno potvrđen razvoj nove discipline.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="HarvardHistory">{{cite web |title=History |website=Department of Psychology, Harvard University |publisher=Harvard University |url=https://psychology.fas.harvard.edu/about |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U ranoj fazi svoje karijere James se bavio problemima [[fiziološka psihologija|fiziološke psihologije]], posebno odnosom između tjelesnih procesa, osjeta, [[Percepcija|percepcije]] i [[svijest]]i. Njegov pristup bio je pod snažnim utjecajem [[evolucija|evolucijske teorije]] i nastojanja da se psihičke funkcije proučavaju u odnosu prema njihovoj ulozi u prilagođavanju organizma okolini. Iz tog pristupa postepeno se razvila perspektiva koja će kasnije biti poznata kao [[funkcionalizam (psihologija)|funkcionalizam]]: umjesto da se psihički život proučava samo kroz njegove pojedinačne strukture, James je naglašavao funkcije i svrhu psihičkih procesa.<ref name="HarvardPsych" /><ref name="SEP2025" /> Godine 1878. James je prihvatio ugovor s izdavačem Henryjem Holtom da napiše udžbenik psihologije. Rad na knjizi trajao je dvanaest godina i prerastao je prvobitni okvir udžbenika. Rezultat je bilo njegovo najvažnije psihološko djelo, ''[[Načela psihologije]]'' ({{en|The Principles of Psychology}}), objavljeno 1890. u dva toma. Djelo je predstavljalo široku sintezu [[Psihologija|psihologije]], [[Fiziologija|fiziologije]] i [[Filozofija|filozofije]] te je sadržavalo Jamesove utjecajne analize [[tok svijesti|toka svijesti]], [[pažnja|pažnje]], navike, [[Emocije|emocija]], volje, [[Pamćenje|pamćenja]] i svijesti o sebi. Knjiga je postala jedno od najutjecajnijih djela rane američke psihologije i imala je značajan odjek i u Evropi.<ref name="SEP2025" /><ref name="HarvardPsych" /> Paralelno s razvojem psihološkog rada, James je sve više prelazio prema filozofiji. Godine 1880. imenovan je za docenta na Harvardu iz oblasti filozofije, dok je nastavio predavati psihologiju. Tokom narednih godina predavao je različite oblasti filozofije i psihologije, uključujući logiku, etiku, empirističku filozofiju i psihološka istraživanja. Njegov rad u tom periodu povezao je empirijsko proučavanje psihičkog života s filozofskim pitanjima o znanju, stvarnosti, slobodnoj volji i religijskom iskustvu.<ref name="SEP2025" /> James je 1890-ih sve veću pažnju posvećivao filozofskim i religijskim pitanjima. Godine 1897. objavio je ''[[Volja za vjerovanjem i drugi eseji iz popularne filozofije]]'', a 1898. u predavanju održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]] otvoreno se odredio kao [[pragmatizam|pragmatista]]. Pragmatizam je razvijao u intelektualnom krugu koji je uključivao [[Charles Sanders Peirce|Charlesa Sandersa Peircea]], [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge američke filozofe, pri čemu je James posebno naglašavao praktične posljedice ideja i njihovu povezanost s iskustvom.<ref name="SEP2025" /> Krajem 19. i početkom 20. stoljeća Jamesov profesionalni rad proširio se izvan psihologije i akademske filozofije. Godine 1894. i 1904. bio je predsjednik [[Američko psihološko udruženje|Američkog psihološkog udruženja]] (APA). Njegov utjecaj na razvoj psihologije nije se zasnivao samo na eksperimentalnom istraživanju, već posebno na njegovim knjigama, predavanjima i sposobnosti da psihološke probleme poveže s filozofskim i svakodnevnim iskustvom. Među njegovim studentima bili su psiholozi koji će kasnije imati značajnu ulogu u razvoju discipline, uključujući [[G. Stanley Hall|G. Stanleyja Halla]], [[Mary Whiton Calkins]] i [[Edward Thorndike|Edwarda Thorndikea]].<ref name="HarvardPsych" /><ref name="APAJames" /> Godine 1901. i 1902. James je održao [[Giffordova predavanja]] na Univerzitetu u Edinburghu. Predavanja su objavljena 1902. pod naslovom ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' i predstavljala su jednu od njegovih najpoznatijih studija religije iz perspektive psihologije i filozofije. U narednim godinama objavljivao je radove u kojima je dalje razvijao [[radikalni empirizam]], prema kojem neposredno iskustvo predstavlja osnovu filozofskog proučavanja stvarnosti.<ref name="SEP2025" /> === Kasniji život i smrt === Godine 1907. James se povukao s mjesta profesora na Harvardu, ali je nastavio intenzivno pisati i držati javna predavanja. Iste godine objavio je djelo ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam]]'', zasnovan na predavanjima koja je prethodno održao u [[Boston]]u i na [[Univerzitet Columbia|Univerzitetu Columbia]]. Godine 1908. održao je [[Hibbertova predavanja]] na [[Univerzitet Oxford|Oxfordu]], koja su 1909. objavljena kao djelo ''A Pluralistic Universe''. Godine 1909. objavio je i ''The Meaning of Truth'', u kojem je odgovarao na kritike svoje pragmatičke teorije istine. Njegovo posljednje veliko filozofsko djelo ostalo je nedovršeno zbog pogoršanja zdravlja; rukopis je nakon njegove smrti objavljen kao ''Some Problems of Philosophy''.<ref name="SEP2025" /> Tokom posljednjih godina života James je sve više patio od ozbiljnih srčanih tegoba, uključujući bolove u grudima i izražen umor. Njegovo zdravstveno stanje pogoršalo se 1909, a 1910. postalo je toliko teško da mu je svakodnevna fizička aktivnost predstavljala značajan napor. Ipak, nastavio je raditi na djelu ''Some Problems of Philosophy'' i održavati kontakte s kolegama i prijateljima.<ref name="JamesCorrespondence">{{cite book |last=James |first=William |editor-last1=Skrupskelis |editor-first1=Ignas K. |editor-last2=Berkeley |editor-first2=Elizabeth M. |title=The Correspondence of William James |volume=1–12 |publisher=University Press of Virginia |date=1992 |isbn=978-0-8139-1338-4 |url=https://archive.org/details/correspondenceof0000jame |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> U proljeće 1910. James je otputovao u Evropu u potrazi za liječenjem. Nakon boravka u Engleskoj otputovao je u [[Pariz]], a zatim u [[Bad Nauheim]] u Njemačkoj, poznatom po liječenju srčanih bolesti. Liječenje nije dovelo do očekivanog poboljšanja. U jednom od svojih posljednjih pisama James je naveo da se njegovo zdravstveno stanje pogoršava i da mu je dijagnostikovano proširenje [[aorta|aorte]]. Nakon boravka u Evropi, James i njegova supruga Alice vratili su se u Sjedinjene Američke Države preko Kanade. U Chocoruu u [[New Hampshire|New Hampshireu]] stigli su 19. augusta 1910.<ref name="JamesCorrespondence" /> Jamesovo zdravstveno stanje se naglo pogoršalo nakon povratka. Umro je 26. augusta 1910. u svojoj ljetnoj kući u [[Chocorua, New Hampshire|Chocorui]], u 68. godini života. Prema porodičnoj korespondenciji, u posljednjim trenucima uz njega su bili supruga Alice i brat [[Henry James]].<ref name="JamesCorrespondence"/><ref name="HarvardDeath">{{cite web |title=William James: Life is in the Transitions |website=Houghton Library, Harvard University |url=http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-url=https://wayback.archive-it.org/5456/20180606140043/http://www.hcl.harvard.edu/libraries/houghton/exhibits/james/introduction.cfm |archive-date=6. 6. 2018 |url-status=dead |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> Sahranjen je u porodičnoj grobnici na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]]. Nakon njegove smrti objavljena su i neka djela koja je ostavio u rukopisu ili koja je ranije pripremio za objavljivanje. ''Some Problems of Philosophy'' objavljeno je 1911, a iste godine objavljena je i zbirka ''Memories and Studies''. ''Essays in Radical Empiricism'' objavljena je 1912, čime su njegovi kasniji filozofski radovi nastavili utjecati na razvoj američkog pragmatizma i filozofije.<ref name="HarvardDeath"/> == Filozofija == === Pragmatizam === {{Također pogledajte|Pragmatizam}} William James bio je jedan od najvažnijih predstavnika [[pragmatizam|pragmatizma]], filozofskog pravca koji se razvio u Sjedinjenim Američkim Državama krajem 19. stoljeća. Pragmatizam je nastao u raspravama filozofa i intelektualaca okupljenih oko tzv. [[Metafizički klub|Metafizičkog kluba]] na Harvardu oko 1870. Među njegovim najvažnijim ranim predstavnicima bili su [[Charles Sanders Peirce]] i James, pri čemu je Peirce prvi sistematski formulisao pragmatičku metodu, dok ju je James kasnije razvio u širu filozofsku koncepciju i značajno doprinio njenoj popularizaciji.<ref name="SEPPragmatism">{{cite encyclopedia |last1=Legg |first1=Catherine |last2=Hookway |first2=Christopher |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |editor2-last=Nodelman |editor2-first=Uri |title=Pragmatism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2024 |url=https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je svoje pragmatističko stanovište prvi put javno izrazio 1898. u predavanju ''Philosophical Conceptions and Practical Results'', održanom na [[Univerzitet Kalifornije (Berkeley)|Univerzitetu Kalifornije u Berkeleyju]]. Svoja shvatanja je potom razvio u nizu predavanja održanih 1905–1907, koja je 1907. objavio u knjizi ''[[Pragmatizam (knjiga)|Pragmatizam: novo ime za neke stare načine mišljenja]]'' ({{en|Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking}}).<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism">{{cite book |last=James |first=William |title=Pragmatism: A New Name for Some Old Ways of Thinking |publisher=Longmans, Green, and Co. |date=1907 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/5116/pg5116-images.html |access-date=26. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam prvenstveno predstavio kao filozofsku metodu za razjašnjavanje pojmova i rješavanje filozofskih sporova. Prema toj metodi, značenje neke ideje ili pojma treba razmatrati kroz njegove moguće praktične posljedice. Ako se dvije naizgled suprotstavljene filozofske tvrdnje ni u jednom mogućem iskustvu ili djelovanju ne razlikuju, rasprava o njima može biti samo prividna. Pragmatička metoda zato nastoji utvrditi kakvu bi razliku u iskustvu, očekivanjima ili djelovanju proizvelo prihvatanje jedne, odnosno druge mogućnosti.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> James je pragmatizam smatrao posredničkim pristupom između [[empirizam|empirizma]] i [[racionalizam|racionalizma]]. Empirizam je povezivao s naglašavanjem činjenica i iskustva, dok je racionalistički pristup povezivao s oslanjanjem na apstraktne principe, ideale i [[a priori i a posteriori|apriorno]] mišljenje. Smatrao je da filozofija ne treba birati između činjenica i ljudskih vrijednosti, nego da treba pronaći način da ih poveže. Pragmatizam je zato opisivao kao pristup koji istovremeno prihvata "odanost činjenicama" karakterističnu za empirizam i nastoji sačuvati ljudske vrijednosti, svrhe i mogućnost djelovanja.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="JamesPragmatism"/> Za Jamesa filozofske teorije nisu prvenstveno pasivni opisi stvarnosti, nego [[instrumentalizam|instrumenti]] kojima se ljudi koriste u razumijevanju iskustva i rješavanju problema. Vrijednost neke ideje stoga se ne iscrpljuje njenom formalnom ili apstraktnom definicijom, nego se može ispitivati prema tome kako ona funkcioniše u iskustvu. Ovakav pristup povezao je Jamesov pragmatizam s njegovim širim [[empirizam|empirističkim]] usmjerenjem i kasnijom koncepcijom [[radikalni empirizam|radikalnog empirizma]].<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam razlikovao se od Peirceove prvobitne formulacije pragmatizma. Dok je Peirce pragmatičku metodu prvenstveno razvio kao način razjašnjavanja značenja pojmova kroz njihove zamislive praktične posljedice, James ju je proširio na pitanja istine, religijskog vjerovanja, slobodne volje i drugih metafizičkih problema. Zbog tih razlika Peirce je kasnije za vlastitu verziju koristio izraz [[pragmaticizam]], kako bi je razlikovao od Jamesove šire koncepcije.<ref name="SEPPragmatism"/> Jedna od karakterističnih Jamesovih primjena pragmatičke metode jeste njegovo razmatranje naizgled nerješivih metafizičkih sporova. U ''Pragmatizmu'' je, između ostalog, naveo primjer čovjeka koji pokušava obići vjevericu koja se kreće oko stabla. Zamislio je vjevericu koja se drži za jednu stranu stabla, dok čovjek pokušava obići stablo kako bi je ugledao. Vjeverica se istovremeno kreće oko stabla tako da između nje i čovjeka stalno ostaje deblo, pa se postavlja pitanje da li čovjek u tom slučaju "obilazi vjevericu". James je smatrao da odgovor zavisi od značenja izraza "obilaziti". Ako se pod tim podrazumijeva da čovjek zauzima položaje s različitih strana stabla u odnosu prema vjeverici, tada je odgovor potvrdan; ako se podrazumijeva da čovjek zauzima položaje ispred, iza i sa strane vjeverice, tada nije. James je time želio pokazati da se dio filozofskih sporova može riješiti razjašnjavanjem stvarnih praktičnih razlika koje stoje iza različitih formulacija problema.<ref name="JamesPragmatism"/> Pragmatizam je kod Jamesa povezan i s [[falibilizam|falibilističkim]] shvatanjem ljudskog znanja. Ljudska vjerovanja nisu nepogrešiva, pa cilj spoznaje nije dostizanje apsolutne izvjesnosti, nego razvijanje načina istraživanja koji omogućavaju provjeravanje, ispravljanje i poboljšavanje vjerovanja. U tom smislu pragmatizam ne znači odbacivanje istine niti tvrdnju da je svako vjerovanje jednako dobro ako je korisno; James je smatrao da se istinitost vjerovanja mora razumjeti u odnosu prema iskustvu, njegovoj provjeri i njegovom uklapanju u druge dijelove našeg iskustva.<ref name="SEPPragmatism"/><ref name="SEPTruth">{{cite encyclopedia |last=Capps |first=John |editor-last1=Zalta |editor-first1=Edward N. |editor-last2=Nodelman |editor-first2=Uri |title=The Pragmatic Theory of Truth |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Stanford University |date=2023 |url=https://plato.stanford.edu/entries/truth-pragmatic/ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> James je pragmatizam primjenjivao i na pitanja religije. Smatrao je da religijska vjerovanja ne treba procjenjivati isključivo na osnovu apstraktnih filozofskih dokaza, nego i prema njihovoj ulozi u konkretnom ljudskom iskustvu. Ovaj aspekt njegovog pragmatizma posebno je došao do izražaja u njegovom shvatanju religijskog iskustva i u djelu ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902).<ref name="SEPPragmatism"/> Jamesov pragmatizam imao je velik utjecaj na kasniji razvoj američke filozofije. Njegove ideje snažno su utjecale na [[John Dewey|Johna Deweyja]] i druge filozofe pragmatističke tradicije, a u 20. stoljeću obnovljeno zanimanje za Jamesa doprinijelo je razvoju [[neopragmatizam|neopragmatizma]], posebno kroz djela filozofa kao što su [[Richard Rorty]] i [[Hilary Putnam]].<ref name="SEPPragmatism"/> ==== "Gotovinska vrijednost" ==== James je za objašnjenje pragmatičkog značenja ideja koristio izraz "gotovinska vrijednost" ({{en|cash value}}). Pod tim izrazom nije podrazumijevao novčanu vrijednost u doslovnom smislu, nego praktični značaj koji neka ideja, pojam ili vjerovanje ima u iskustvu. Prema pragmatičkoj metodi, razumjeti neki pojam znači utvrditi kakve bi praktične posljedice njegovo prihvatanje imalo, odnosno kakvu bi razliku napravilo u iskustvu i djelovanju.<ref name="JamesPragmatism" /> James je smatrao da pragmatička metoda ne treba završavati samom definicijom pojma. Nakon što se utvrdi njegovo značenje, pojam treba posmatrati kao sredstvo koje se koristi u toku iskustva i istraživanja. Teorije, prema tome, nisu "odgovori na zagonetke" koji omogućavaju da se potraga za objašnjenjem zaustavi, nego instrumenti pomoću kojih ljudi usmjeravaju mišljenje, istraživanje i djelovanje. Njihova vrijednost može se procjenjivati prema tome kako funkcionišu u iskustvu i kakve posljedice proizvode.<ref name="SEPPragmatism" /><ref name="JamesPragmatism" /> U tom smislu, "gotovinska vrijednost" predstavlja praktičnu stranu Jamesovog shvatanja značenja. Kada se za neku ideju utvrdi šta ona mijenja u iskustvu, koje posljedice ima za očekivanja i djelovanje i kako se povezuje s drugim iskustvima, time se pokazuje njen stvarni filozofski značaj. Ako dvije različite formulacije ne proizvode nikakvu razliku u mogućem iskustvu ili djelovanju, njihova prividna razlika nema značajan pragmatički sadržaj.<ref name="SEPPragmatism" /> Pojam "gotovinske vrijednosti" povezan je i s Jamesovim shvatanjem teorija kao instrumenata. On je pragmatizam suprotstavljao filozofskom pristupu koji teorije tretira kao konačna rješenja metafizičkih problema. Umjesto toga, teorije treba posmatrati kao sredstva koja omogućavaju da se iskustvo bolje razumije, da se različiti njegovi dijelovi povežu i da se djelovanje učini uspješnijim. U tom smislu, praktična vrijednost neke ideje ne sastoji se samo u neposrednoj koristi, nego u njenoj sposobnosti da čovjeku omogući pouzdano snalaženje u iskustvu.<ref name="JamesPragmatism" /><ref name="SEPTruth" /> Ovo shvatanje predstavlja važnu vezu između Jamesove pragmatičke metode i njegove teorije istine. Dok se "gotovinska vrijednost" odnosi na praktični značaj ideja i pojmova, James je istinitost vjerovanja povezao s načinom na koji se ona potvrđuju u iskustvu i omogućavaju uspješno snalaženje u njemu. Njegova teorija istine zbog toga je kasnije često tumačena kao svođenje istine na korisnost, iako je takvo tumačenje previše pojednostavljeno.<ref name="SEPTruth" /> James je kasnije posebno naglasio da izraz "gotovinska vrijednost" ne treba shvatiti kao svođenje istine ili filozofske vrijednosti ideje na novčanu korist ili lični interes. U ''The Meaning of Truth'' odgovorio je na upravo takve kritike i pojasnio da izraz "praktično" ima šire značenje: odnosi se na način na koji ideja funkcioniše u iskustvu, uključujući i teorijske, intelektualne i praktične posljedice. "Gotovinska vrijednost" je stoga metafora za ono što neka ideja stvarno čini u iskustvu, a ne mjera njene materijalne korisnosti.<ref name="JamesMeaningTruth1909">{{cite book |last=James |first=William |title=The Meaning of Truth: A Sequel to 'Pragmatism' |publisher=Longmans, Green, and Co. |location=New York |year=1909 |url=https://www.gutenberg.org/cache/epub/5117/pg5117-images.html |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Reference == {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite book |last=James |first=William |editor-last=James |editor-first=Henry |title=The Letters of William James |volume=1 |publisher=The Atlantic Monthly Press |date=1920 |url=https://www.gutenberg.org/files/40307/40307-h/40307-h.htm}} * {{cite book |last=Richardson |first=Robert D. |title=William James: In the Maelstrom of American Modernism: a Biography |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |date=2006 |isbn=978-0-618-91989-5 |url=https://books.google.com.my/books?id=bZsKAIrzW4EC}} * {{cite web |last=Cherry |first=Kendra |title=William James Biography and Impact on Psychology: The Father of American Psychology |website=Verywell Mind |date=2026 |url=https://www.verywellmind.com/william-james-biography-1842-1910-2795545}} {{William James}} {{Psihologija}} {{Predsjednici APA-e}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:William James| ]] [[Kategorija:Rođeni 1842.]] [[Kategorija:Umrli 1910.]] [[Kategorija:Biografije, New York City]] [[Kategorija:Američki filozofi]] [[Kategorija:Američki psiholozi]] [[Kategorija:Edukacijski psiholozi]] [[Kategorija:Epistemolozi]] [[Kategorija:Metafizičari]] [[Kategorija:Filozofi religije]] [[Kategorija:Filozofi nauke]] [[Kategorija:Socijalni filozofi]] [[Kategorija:Analitički filozofi]] [[Kategorija:Egzistencijalisti]] [[Kategorija:Funkcionalistički psiholozi]] [[Kategorija:Članovi Američke akademije za umjetnost i književnost]] [[Kategorija:Predsjednici Američkog psihološkog udruženja]] [[Kategorija:Psiholozi religije]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|William]] 8e6q0tbo8jvn5hcxdt0gqcvl0kj0cux 0 536721 3922188 2026-08-26T17:08:39Z Z1KA 87045 Preusmjereno na [[Muslimani (narod)#Bosna i Hercegovina]] 3922188 wikitext text/x-wiki #PREUSMJERI [[Muslimani (narod)#Bosna i Hercegovina|Muslimani (narod)]] 7z8typx7grwk6zjc9ius8b25gr90cij 10 536722 3922212 2026-08-26T21:41:24Z Bosancica by MK 173186 Nova stranica: {{Navkutija | ime = William James | naslov = [[William James]] | state = {{{state|autocollapse}}} | podaciklasa = hlist | group1 = Knjige | list1 = * ''[[Načela psihologije]]'' (1890) * ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902) * ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'' (1912) | group2 = Eseji | list2 = * "[[Moralni filozof i moralni život]]" (1891) * "[[Volja za vjerovanjem]]" (1896) * "[[Energije ljudi]]" (1907) | group3 = Povezano | list3 = * [... 3922212 wikitext text/x-wiki {{Navkutija | ime = William James | naslov = [[William James]] | state = {{{state|autocollapse}}} | podaciklasa = hlist | group1 = Knjige | list1 = * ''[[Načela psihologije]]'' (1890) * ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902) * ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'' (1912) | group2 = Eseji | list2 = * "[[Moralni filozof i moralni život]]" (1891) * "[[Volja za vjerovanjem]]" (1896) * "[[Energije ljudi]]" (1907) | group3 = Povezano | list3 = * [[James–Langeova teorija]] * [[Metafizički klub]] * [[Pragmatična teorija istine]] * [[Predavanja Williama Jamesa]] * [[Društvo William James]] }}<noinclude> {{collapsible option}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:Šabloni za psihologiju]] [[Kategorija:Šabloni za filozofiju]] </noinclude> bx3gkzcrykhoqw8km8ff7bydur3c20w 3922216 3922212 2026-08-26T21:47:40Z Bosancica by MK 173186 3922216 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = William James | title = [[William James]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = Knjige | list1 = * ''[[Načela psihologije]]'' (1890) * ''[[Raznolikosti religioznog iskustva]]'' (1902) * ''[[Eseji o radikalnom empirizmu]]'' (1912) | group2 = Eseji | list2 = * "[[Moralni filozof i moralni život]]" (1891) * "[[Volja za vjerovanjem]]" (1896) * "[[Energije ljudi]]" (1907) | group3 = Povezano | list3 = * [[James–Langeova teorija]] * [[Metafizički klub]] * [[Pragmatična teorija istine]] * [[Predavanja Williama Jamesa]] * [[Društvo William James]] }}<noinclude> {{collapsible option}} {{DEFAULTSORT:James, William}} [[Kategorija:Šabloni za psihologiju]] [[Kategorija:Šabloni za filozofiju]] </noinclude> bbcbmcyqg1fndyqtnuk35uwn2k0h30c 0 536723 3922221 2026-08-26T23:17:43Z Arnel 102555 Nova stranica: {{Infokutija muzičar | ime = Chuck Berry | slika = Chuck Berry 1957.jpg | opis = Berry 1957. godine | pozadina = solo_izvođač | ime_po_rođenju = Charles Edward Anderson Berry | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1926|10|18}} | mjesto_rođenja = [[Saint Louis]], [[Missouri]], SAD | datum_smrti = {{datum smrti i godine|2017|03|18|1926|10|18}} | mjesto_smrti = ... 3922221 wikitext text/x-wiki {{Infokutija muzičar | ime = Chuck Berry | slika = Chuck Berry 1957.jpg | opis = Berry 1957. godine | pozadina = solo_izvođač | ime_po_rođenju = Charles Edward Anderson Berry | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1926|10|18}} | mjesto_rođenja = [[Saint Louis]], [[Missouri]], SAD | datum_smrti = {{datum smrti i godine|2017|03|18|1926|10|18}} | mjesto_smrti = [[St. Charles County (Missouri)|St. Charles County]], Missouri, SAD | žanr = {{flatlist| * [[Rokenrol]] * [[R&B]]}} | zanimanje = {{hlist|Pjevač|muzičar|tekstopisac}} | instrument = {{hlist|Vokal|gitara}} | karijera = 1953–2017. | izdavač = {{hlist|[[Chess Records|Chess]]|[[Mercury Records|Mercury]]|[[Atco Records|Atco]]|[[Dualtone Records|Dualtone]]}} | veb-sajt = {{URL|chuckberry.com}} }} '''Charles Edward Anderson Berry''' (18. oktobar 1926 – 18. mart 2017) bio je američki gitarista, pjevač i tekstopisac koji je bio jedan od pionira [[Rokenrol|rokenrola]]. Nadimkom "Otac rokenrola", usavršio je i razvio [[R&B|ritam i bluz]] u glavne elemente koji su rokenrolu dali prepoznatljivost pjesmama kao što su "[[Maybellene]]" (1955), "[[Roll Over Beethoven]]" (1956), "[[Rock and Roll Music (Chuck Berry)|Rock and Roll Music]]" (1957) i "[[Johnny B. Goode]]" (1958).<ref>{{cite news|first=Kalhan|last=Rosenblatt|date=18. 3. 2017|url=https://www.nbcnews.com/pop-culture/celebrity/chuck-berry-father-rock-n-roll-dies-90-missouri-police-n699311|title=Chuck Berry, father of rock 'n' roll, dies at 90|website=[[NBC News]]|access-date=27. 8. 2026|archive-date=22. 5. 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190522005252/https://www.nbcnews.com/pop-culture/celebrity/chuck-berry-father-rock-n-roll-dies-90-missouri-police-n699311|url-status=live|trans-title=Preminuo Chuck Berry, otac rock 'n' rolla, u 90. godini}}</ref> Pišući stihove koji su se fokusirali na život tinejdžera i [[konzumerizam]], te razvijajući muzički stil koji je uključivao solo dionice na gitari i scenski nastup, Berry je imao veliki utjecaj na kasniju rok-muziku. Rođen u porodici srednje klase u [[Saint Louis|St. Louisu]], Berry je od ranog uzrasta bio zainteresovan za muziku i svoj prvi javni nastup imao je u srednjoj školi Sumner. Dok je još bio učenik srednje škole, osuđen je za oružanu pljačku i poslan u popravni dom, gdje je bio od 1944. do 1947. Nakon puštanja, Berry se skrasio i oženio, te je radio u fabrici za montažu automobila. Početkom 1953, pod utjecajem gitarskih rifova i scenskih tehnika [[bluz]] muzičara [[T-Bone Walker|T-Bonea Walkera]], Berry je počeo nastupati s [[Johnnie Johnson (muzičar)|Johnnie Johnson Trio]]. Njegov proboj je uslijedio kada je u maju 1955. otputovao u Chicago i upoznao [[Muddy Waters|Muddyja Watersa]], koji mu je predložio da kontaktira [[Leonard Chess|Leonarda Chessa]] iz izdavačke kuće [[Chess Records]]. Sa Chessom je snimio pjesmu "Maybellene" - Berryjevu adaptaciju country pjesme "[[Ida Red]]" - koja je prodata u više od milion primjeraka i dostigla prvo mjesto na ''[[Billboard|Billboardovoj]]'' ritam i bluz listi. Do kraja 1950-ih, Berry je bio priznata zvijezda, s nekoliko hit-singlova, pojavljivanjima u filmovima i unosnom turnejom. Također je otvorio vlastiti noćni klub u St. Louisu, Berry's Club Bandstand.<ref>{{cite news|url=http://www.sltrib.com/home/5076088-155/chuck-berry-a-rock-n-roll|title=Chuck Berry, a rock 'n' roll originator, dies at age 90|newspaper=[[The Salt Lake Tribune]]|agency=[[Associated Press]]|date=18. 3. 2017|access-date=27. 8. 2026|archive-date=27. 3. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170327171654/http://www.sltrib.com/home/5076088-155/chuck-berry-a-rock-n-roll|url-status=live}}</ref> Osuđen je na tri godine zatvora u januaru 1962. zbog krivičnih djela po [[Mannov zakon|Mannovom zakonu]] - prevezao je 14-godišnju djevojku preko državnih granica u svrhu seksualnog odnosa. Nakon puštanja iz zatvora 1963, Berry je imao još nekoliko uspješnih pjesama, uključujući "[[No Particular Place to Go]]", "[[You Never Can Tell (Chuck Berry)|You Never Can Tell]]", "[[Nadine (Chuck Berry)|Nadine]]" i šaljivu pjesmu "[[My Ding-a-Ling]]"- njegov jedini singl koji je dospio na prvo mjesto. Međutim, nijedna od njih nije postigla isti trajni utjecaj kao njegove pjesme iz 1950-ih, a do 1970-ih bio je više tražen kao izvođač za nostalgične koncerte, svirajući svoj stari materijal s lokalnim pratećim bendovima promjenjivog kvaliteta. Berry je bio među prvim muzičarima koji su primljeni u [[Rock and Roll Hall of Fame]] prilikom njenog otvaranja 1986; naveden je za to što je "postavio temelje ne samo za rokenrol zvuk, već i za rokenrol stav."<ref>{{cite news|title=Chuck Berry|publisher=The Rock and Roll Hall of Fame and Museum|url=http://www.rockhall.com/inductees/chuck-berry|access-date=27. 8. 2026|archive-date=19. 3. 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170319152437/https://www.rockhall.com/inductees/chuck-berry|url-status=live}}</ref> Berry je uključen u nekoliko lista časopisa ''[[Rolling Stone]]'' o "najvećima svih vremena"; zauzeo je peto mjesto na listi 100 najvećih izvođača svih vremena iz 2004. i 2011. godine, te drugo mjesto kao najveći gitarista svih vremena 2023.<ref name="immortals">{{cite magazine|title=The Immortals: The First Fifty|magazine=[[Rolling Stone]]|issue=946|url=https://www.rollingstone.com/news/story/5939208/5_chuck_berry|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621080922/http://www.rollingstone.com/news/story/5939208/5_chuck_berry|archive-date=21. 6. 2008|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite magazine|date=13. 10. 2023|title=The 250 Greatest Guitarists of All Time|url=https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-guitarists-1234814010/|access-date=27. 8. 2026|magazine=Rolling Stone|language=en}}</ref> U spisak "500 pjesama koje su oblikovale rokenrol" Rock and Roll Hall of Fame uključuje tri Berryjeve pjesme: "Johnny B. Goode", "Maybellene" i "Rock and Roll Music".<ref>{{cite news|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|title=Experience the Music: One Hit Wonders and the Songs That Shaped Rock and Roll|access-date=27. 8. 2026|archive-date=9. 5. 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120509180015/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=live}}</ref> "Johnny B. Goode" je jedina rokenrol pjesma uključena na [[Voyagerova zlatna ploča|Voyagerovu zlatnu ploču]]. == Diskografija == {{main|Diskografija Chuck Berryja}} === Studijski albumi === {{div col}} * ''[[After School Session]]'' (1957) * ''[[One Dozen Berrys]]'' (1958) * ''[[Berry Is on Top]]'' (1959) * ''[[Rockin' at the Hops]]'' (1960) * ''[[New Juke Box Hits]]'' (1961) * ''[[Two Great Guitars]]'' (sa [[Bo Diddley]]jem) (1964) * ''[[St. Louis to Liverpool]]'' (1964) * ''[[Chuck Berry in London]]'' (1965) * ''[[Fresh Berry's]]'' (1965) * ''[[Chuck Berry's Golden Hits]]'' (1967) * ''[[Chuck Berry in Memphis]]'' (1967) * ''[[From St. Louie to Frisco]]'' (1968) * ''[[Concerto in "B Goode"]]'' (1969) * ''[[Back Home (Chuck Berry)|Back Home]]'' (1970) * ''[[San Francisco Dues]]'' (1971) * ''[[The London Chuck Berry Sessions]]'' (1972) * ''[[Bio (Chuck Berry)|Bio]]'' (1973) * ''[[Chuck Berry (album)|Chuck Berry]]'' (1975) * ''[[Rockit (Chuck Berry)|Rockit]]'' (1979) * ''[[Chuck (album Chuck Berryja)|Chuck]]'' (2017) {{div col end}} == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * {{Discogs artist|180119-Chuck-Berry}} * {{IMDb name|1946}} * {{Tcmdb name|15173{{!}}31911|name=Chuck Berry}} * [http://lyricsmusic.name/chuck-berry-lyrics/ Tekstovi Chuck Berryja] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170320143515/http://lyricsmusic.name/chuck-berry-lyrics/|date=March 20, 2017}} [[Kategorija:Rođeni 1926.]] [[Kategorija:Umrli 2017.]] [[Kategorija:Američki rok-muzičari]] [[Kategorija:Američki rok-gitaristi]] rhh0b96qw5jfz703yy0vnhjgh9fvyqv 0 536724 3922222 2026-08-26T23:32:53Z Bosancica by MK 173186 Novi članak 3922222 wikitext text/x-wiki '''Metafizički klub''' naziv je koji je filozof [[Charles Sanders Peirce]] pripisao filozofskom klubu za razgovore u jednom neobjavljenom radu, više od trideset godina nakon njegovog osnivanja. Klub su u januaru 1872. u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu u Massachusettsu]], između ostalih, osnovali Peirce, budući sudija [[Vrhovni sud Sjedinjenih Američkih Država|Vrhovnog suda Sjedinjenih Američkih Država]] [[Oliver Wendell Holmes Jr.]], te filozof i psiholog [[William James]]. Klub je prestao djelovati u decembru iste godine. Među ostalim članovima bili su [[Chauncey Wright]], [[John Fiske (filozof)|John Fiske]], [[Francis Ellingwood Abbot]], [[Nicholas St. John Green]] i [[Joseph Bangs Warner]].<ref name="Menand_2001">{{cite book |last=Menand |first=Louis |title=The Metaphysical Club: A Story of Ideas in America |publisher=Farrar, Straus and Giroux |date=2001 |isbn=978-0-374-19963-0 |url=https://archive.org/details/metaphysicalclub0000mena_f6m7 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Iz filozofskih rasprava iz kluba, prema Peirceu, nastao je [[pragmatizam]].<ref name="Peirce_1974">{{cite book |last=Peirce |first=Charles Sanders |editor-last1=Hartshorne |editor-first1=Charles |editor-last2=Weiss |editor-first2=Paul |title=Collected Papers of Charles Sanders Peirce: Vol. 5: Pragmatism and Pragmaticism; Vol. 6: Scientific Metaphysics |volume=5–6 |publisher=Belknap Press of Harvard University Press |date=1974 |url=https://archive.org/details/collectedpaperso0000peir |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema Peirceu, naziv kluba iz 1872. odabran je "napola ironično, napola prkosno", jer je grupa odbacila radikalnu fundamentalističku evropsku metafiziku u korist umjerenog fundamentaizma te njegovala kritičko mišljenje pragmatičke i [[pozitivizam|pozitivističke]] prirode.<ref name="Peirce_1956">{{cite book |last=Peirce |first=Charles Sanders |editor-last=Buchler |editor-first=Justus |title=The Philosophy of Peirce: Selected Writings |publisher=Routledge & K. Paul |date=1956 |url=https://books.google.hr/books/about/The_Philosophy_of_Peirce.html?id=CATx0QEACAAJ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, u spisima bilo kojeg od članova kluba, osim Peircea, nema zapisa o klubu pod tim nazivom, ni u vrijeme njegovog djelovanja ni kasnije. Ipak, [[Henry James]] u jednom je pismu spomenuo da se njegov brat pridružio "metafizičkom klubu".<ref name="Menand_2001" /> Nakon što je Peirce 1879. stigao na [[Univerzitet "Johns Hopkins"]], tamo je osnovao klub za filozofske rasprave koji je zvanično nosio naziv "Metafizički klub". Klub je bio otvoren članovima nastavnog osoblja i studentima postdiplomskih studija, a među njegovim članovima bio je i [[John Dewey]].<ref name="Menand_2001" /> Naziv "Metafizički klub" preuzeo je [[Louis Menand]] za naslov svoje knjige iz 2001, ''[[Metafizički klub: Priča o idejama u Americi]]'', koja obrađuje razvoj američke filozofske misli u drugoj polovini 19. stoljeća, kao i ideje i živote brojnih članova Peirceovih krugova u Cambridgeu i na Univerzitetu "Johns Hopkins".<ref name="Menand_2001" /> == Također pogledajte == * [[Charles Sanders Peirce]] * [[John Dewey]] * [[Louis Menand]] * [[Pragmatizam]] * [[Radikalni empirizam]] * [[William James]] ==Reference== {{Refspisak}} == Dodatna literatura == * {{cite web |last=Shook |first=John |title=The Metaphysical Club |url=http://www.pragmatism.org/research/metaphysical_club.htm |website=Pragmatism Cybrary}} {{William James}} {{DEFAULTSORT:Metafizički klub}} [[Kategorija:Filozofska društva u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[Kategorija:Charles Sanders Peirce]] [[Kategorija:Organizacije osnovane 1872.]] [[Kategorija:Organizacije ukinute 1872.]] [[Kategorija:William James]] orlst7831anzc4v5w8ry1e0jqzad4ss 0 536725 3922241 2026-08-27T10:59:15Z Bosancica by MK 173186 Završen članak 3922241 wikitext text/x-wiki {{Infokutija osoba | ime = Alice James | slika = AliceJames.jpg | alt_slike = Fotografija Alice James | opis = | ime_pri_rođenju = | datum_rođenja = {{Datum rođenja|1848|8|7}} | mjesto_rođenja = [[New York City]], [[Sjedinjene Američke Države]] | datum_smrti = {{Datum smrti i godine|1892|3|6|1848|8|7}} | mjesto_smrti = [[London]], [[Engleska]]<ref name="Wilmers_1981_DeathAndMaiden">{{cite journal |last=Wilmers |first=Mary-Kay |title=Death and the Maiden |journal=London Review of Books |volume=3 |issue=14 |date=6. 8. 1981 |url=https://www.lrb.co.uk/the-paper/v03/n14/mary-kay-wilmers/death-and-the-maiden |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> | nacionalnost = | druga_imena = | zanimanje = književnica, autorica dnevnika | godine_aktivnosti = | poznat_po = | značajna_djela = ''The Diary of Alice James'' }} '''Alice James''' (7. august 1848 – 6. mart 1892) bila je [[Sjedinjene Američke Države|američka]] [[književnica]] i autorica dnevnika. Bila je mlađa sestra romanopisca [[Henry James|Henryja Jamesa]] i [[Filozofija|filozofa]] i [[Psihologija|psihologa]] [[William James|Williama Jamesa]]. Odrasla je u imućnoj i intelektualno podsticajnoj porodici, ali je veći dio odraslog života provela suočavajući se s teškim i hroničnim zdravstvenim problemima. Njena životna iskustva, posebno dugotrajna bolest i položaj žene u viktorijanskom društvu, postali su važni elementi njenog dnevnika, koji se danas smatra značajnim djelom američke autobiografske književnosti.<ref name="Strouse1980">{{cite book |last=Strouse |first=Jean |title=Alice James: A Biography |publisher=Houghton Mifflin |date=1984 |isbn=978-0-395-36147-4 |url=https://books.google.hr/books/about/Alice_James.html?id=uLsJPOhpyJwC |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref><ref name="Yeazell1981">{{cite book |last=James |first=Alice |editor-last=Yeazell |editor-first=Ruth Bernard |title=The Death and Letters of Alice James: Selected Correspondence |publisher=University of California Press |date=1981 |isbn=978-0-520-03745-8 |url=https://books.google.hr/books/about/The_Death_and_Letters_of_Alice_James.html?id=eo_RwySFlpMC |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Život == Alice James rođena je 7. augusta 1848. u [[New York City|New Yorku]], kao najmlađe i jedino žensko dijete [[Henry James starijeg|Henryja Jamesa starijeg]] i Mary Robertson Walsh. Porodica James bila je imućna i intelektualno izrazito aktivna. Njena braća Henry i William kasnije će postati istaknute ličnosti američke književnosti, odnosno psihologije i filozofije.<ref name="Strouse1980" /> Za razliku od svoje braće, Alice nije stekla formalno obrazovanje koje bi joj omogućilo profesionalnu karijeru. Pohađala je školu Miss Clapp's u Bostonu, gdje je upoznala [[Frances Rollins Morse]], koja će joj ostati bliska prijateljica i kasnije se pojavljivati u njenoj prepisci i dnevniku.<ref name="Yeazell1981" /> Od 1873. do 1876. predavala je [[historija|historiju]] u [[Društvo za podsticanje učenja kod kuće|Društvu za podsticanje učenja kod kuće]], dopisnoj obrazovnoj ustanovi za žene koju je u Bostonu osnovala [[Anna Eliot Ticknor]]. Period u kojem je predavala bio je jedan od rijetkih dužih perioda njenog života u kojem je imala manje zdravstvenih tegoba.<ref name="Bergmann">{{cite journal |last=Bergmann |first=Harriet F. |title="The Silent University": The Society to Encourage Studies at Home, 1873-1897 |journal=The New England Quarterly |volume=74 |issue=3 |date=2001 |pages=447–477 |doi=10.2307/3185427 |url=https://www.jstor.org/stable/3185427 |url-access=subscription |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Alice se nikada nije udavala. Nakon smrti roditelja 1882. naslijedila je dio prihoda od porodične imovine u Albanyju, a brat Henry prenio je na nju i svoj dio, čime je stekla finansijsku samostalnost.<ref name="Strouse1980" /> == Bolest == [[Datoteka:Alice James (reclining) and Katharine Loring, taken at the Royal Leamington Spa (England), c. 1890.jpg|mini|desno|300px|Alice James (u ležećem položaju) i [[Katharine Peabody Loring|Katharine Loring]], snimljene u Royal Leamington Spau u Engleskoj oko 1890.]] Od kasne adolescencije Alice je patila od različitih fizičkih i psihičkih tegoba. U skladu s medicinskim shvatanjima 19. stoljeća, njeni simptomi različito su opisivani kao [[histerija]], [[neurastenija]] i drugi poremećaji povezani s "živcima". Među simptomima koji se navode u biografskoj i književnohistorijskoj literaturi bili su nesvjestice, iscrpljenost, depresivna stanja, bolovi u leđima i želucu te periodi fizičke nemoći.<ref name="Strouse1980" /><ref name="Coulson_2007_AliceJamesAndPortraitHeroine">{{cite book |last=Coulson |first=Victoria |chapter=Alice James and the portrait heroine |title=Henry James, Women and Realism |publisher=Cambridge University Press |date=2007 |pages=25–59 |doi=10.1017/CBO9780511485053.002 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/abs/henry-james-women-and-realism/alice-james-and-the-portrait-heroine/9DA342686AEDF3CABF645A2BB64E66F8 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Njena bolest dugo je određivala njen svakodnevni život. Veliki dio vremena provodila je u postelji, a tokom života podvrgavala se različitim tadašnjim oblicima liječenja. U kasnijim godinama njeno stanje često se opisivalo terminima koji su danas medicinski neprecizni i koje treba posmatrati u historijskom kontekstu.<ref name="Strouse1980" /><ref name="Constantinesco">{{cite book |last=Constantinesco |first=Thomas |chapter=Pain, Will, and Writing in the Diary of Alice James |title=Writing Pain in the Nineteenth-Century United States |publisher=Oxford University Press |date=2022 |pages=173–202 |doi=10.1093/oso/9780192855596.003.0007 |chapter-url=https://academic.oup.com/book/38875/chapter-abstract/338010940 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Godine 1881. Alice je s [[Katharine Peabody Loring]] prvi put otputovala u [[Engleska|Englesku]]. Nakon povratka u Sjedinjene Američke Države, 1884. ponovo je otputovala u Englesku i tamo provela veći dio ostatka života. Njen brat [[Henry James|Henry]] u to je vrijeme živio u Engleskoj i već bio afirmiran kao književnik. Loring je ostala njena bliska saputnica i njegovateljica.<ref name="Strouse1980" /><ref name="James_2021_TheBostonians">{{cite book |last=James |first=Henry |editor-last=Karlin |editor-first=Daniel |title=The Bostonians |publisher=Cambridge University Press |date=2021 |isbn=978-0-511-78248-0 |doi=10.1017/9780511782480 |url-access=subscription |url=https://www.cambridge.org/core/books/bostonians/50232E23DBC079A5C2CE0651077DA30B |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Odnos s Katharine Peabody Loring == Alice James je od 1870-ih bila bliska s [[Katharine Peabody Loring]], američkom pedagoginjom koju je upoznala u okviru [[Društvo za podsticanje učenja kod kuće|Društva za podsticanje učenja kod kuće]]. Njihova bliskost nastavila se tokom narednih desetljeća, uključujući zajednička putovanja i život u Engleskoj. Loring je u posljednjim godinama Aliceina života bila njena njegovateljica i osoba kojoj je diktirala dijelove svojih zapisa kada više nije mogla samostalno pisati.<ref name="Strouse1980" /><ref name="Yeazell1981" /> Priroda njihovog odnosa predmet je historiografskih i književnih rasprava. Pojedini autori u njemu su vidjeli karakteristike istospolne partnerske veze,<ref name="Haggerty_Zimmerman_2000_EncylopediaLesbianGay_AliceJames">{{cite encyclopedia |editor-last=Haggerty |editor-first=George |editor-last2=Zimmerman |editor-first2=Bonnie |entry=James, Alice (1848–1892) |title=Encyclopedia of Lesbian and Gay Histories and Cultures |publisher=Garland Publishing |date=2000 |pages=411 |url=https://books.google.hr/books?id=nvt8el4QtPwC&pg=PA411 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> dok drugi naglašavaju da dostupni izvori ne omogućavaju pouzdanu konačnu klasifikaciju njihovog odnosa. Njihova bliskost bila je jedan od mogućih modela za prikaz ženskog prijateljstva i emocionalne privrženosti u romanu ''[[Bostonci]]'' Henryja Jamesa, iako se Alice i Loring ne mogu jednostavno poistovjetiti s njegovim književnim likovima.<ref name="James_2021_TheBostonians" /><ref name="White_1990_LoveAndFriendshipInTheBostonians">{{cite journal |last=White |first=Robert |title=Love and Friendship in The Bostonians |journal=Prospects |volume=15 |date=1990 |pages=145–168 |doi=10.1017/S0361233300005883 |url-access=subscription |url=https://www.cambridge.org/core/journals/prospects/article/abs/love-and-friendship-in-the-bostonians/001024F7682BF843B608430BC8A89910 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Odnos s Williamom Jamesom == Alice je bila posebno bliska sa svojim bratom [[William James|Williamom Jamesom]], s kojim je održavala opsežnu prepisku. Njihov odnos bio je istovremeno obilježen privrženošću, intelektualnom razmjenom i povremenim neslaganjima.<ref name="Yeazell1981" /><ref name="Strouse1980" /> Kasniji istraživači različito su tumačili prirodu njihove bliskosti. Howard Feinstein je u biografiji ''Becoming William James'' ukazao na izraženu emocionalnu i jezičku intimnost u pojedinim Williamovim pismima i šaljivim pjesmama upućenim Alice.<ref name="Feinstein">{{cite book |last=Feinstein |first=Howard M. |title=Becoming William James |publisher=Cornell University Press |date=1984 |isbn=978-0-8014-1617-0 |url=https://archive.org/details/becomingwilliamj0000fein |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Međutim, takve tekstove treba posmatrati u kontekstu porodične kulture Jamesovih, koju su obilježavali humor, zadirkivanje i književne igre, pa se njihova seksualna interpretacija ne može predstavljati kao utvrđena činjenica.<ref name="Feinstein" /> William je također nastojao pomoći Alice u suočavanju s fizičkim bolovima. Kada je oboljela od [[Rak dojke|raka dojke]], savjetovao joj je da nastoji pronaći "ono malo dobra u svakom danu" i otvoreno joj preporučivao korištenje morfija ili drugih oblika opijuma za ublažavanje patnje. Preporučio joj je i londonskog ljekara [[Charles Lloyd Tuckey|Charlesa Lloyda Tuckeyja]], koji se bavio [[Hipnoza|hipnozom]]. Tuckey je podučio [[Katharine Peabody Loring|Katharine Loring]] tehnikama kojima je mogla opustiti Alice i pomoći joj da zaspe.<ref name="Yeazell1981" /> == Dnevnik == Alice James počela je voditi dnevnik 1889. Sačuvani dnevnik obuhvata posljednje godine njenog života i predstavlja jedan od najvažnijih izvora za razumijevanje njenog intelektualnog života, odnosa prema porodici, bolesti i položaja žene u društvu 19. stoljeća.<ref name="Edel1964">{{cite book |last=James |first=Alice |editor-last=Edel |editor-first=Leon |title=The Diary of Alice James |publisher=Dodd, Mead |date=1964 |url=https://books.google.hr/books/about/The_Diary_of_Alice_James.html?id=lCwaAAAAYAAJ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Dnevnik se odlikuje izrazito ličnim, ironičnim i često duhovitim stilom. James je u njemu komentarisala vlastito zdravstveno stanje, članove porodice, društveni život i političke i kulturne događaje. Savremena istraživanja posebno naglašavaju način na koji je kroz pisanje oblikovala vlastiti identitet i istovremeno kritikovala društveni položaj žena i kulturu "invalidnosti" karakterističnu za njeno doba.<ref name="Constantinesco" /><ref name="Nagot_2025_ThistleDownPersonality">{{cite journal |last=Nagot |first=Maëlle |title=‘My thistle-down personality’: Disseminating selfhood in the diary and letters of Alice James |journal=JAWS: Journal of Arts Writing by Students |volume=10 |issue=1–2 |date=2025 |pages=23–36 |doi=10.1386/jaws_00076_1 |url-access=subscription |url=https://intellectdiscover.com/content/journals/10.1386/jaws_00076_1 |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Prema svjedočenju [[Katharine Peabody Loring|Katharine Loring]], Alice je željela da njen dnevnik bude objavljen. Nakon njene smrti, međutim, objavljivanje je odgođeno zbog otvorenih i ponekad veoma kritičnih komentara o članovima porodice i drugim osobama. Prva verzija objavljena je 1934. pod naslovom ''Alice James, njena braća – njen dnevnik''. Potpunije izdanje priredio je [[Leon Edel]] 1964, a upravo je Edelovo izdanje dugo predstavljalo osnovni tekst za proučavanje njenog dnevnika.<ref name="Yeazell1981" /><ref name="Edel1964" /> Dnevnik je u kasnijoj književnoj kritici prepoznat kao samostalno vrijedno književno djelo, a ne samo kao dokument o bolesti ili članici poznate porodice. Istraživači su posebno isticali Jamesinu sposobnost da kroz ironiju, humor i samoposmatranje oblikuje složen prikaz vlastitog identiteta.<ref name="Constantinesco" /><ref name="Thrailkill_2022_PhilosophicalSiblings">{{cite book |last=Thrailkill |first=Jane F. |title=Philosophical Siblings: Varieties of Playful Experience in Alice, William, and Henry James |publisher=University of Pennsylvania Press |date=2022 |isbn=978-0-8122-9992-2 |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv1f45r9p |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> == Rak dojke i smrt == Godine 1891. Alice je oboljela od [[rak dojke|raka dojke]]. Dijagnoza je označila posljednju fazu njenog života, a zapisi iz tog perioda zauzimaju važno mjesto u njenom dnevniku. U posljednjim mjesecima života njeno fizičko stanje se pogoršalo, dok je [[Katharine Peabody Loring|Katharine Loring]] preuzela sve veću ulogu u njenoj njezi i bilježenju njenih riječi.<ref name="Strouse1980" /><ref name="Yeazell1981" /> Alice James umrla je 6. marta 1892. u [[London|Londonu]], u 43. godini. Sahranjena je na [[groblje "Cambridge"|groblju "Cambridge"]] u [[Cambridge, Massachusetts|Cambridgeu, Massachusetts]].<ref name="Strouse1980" /> == Naslijeđe == Interes za Alice James dugo je bio zasjenjen ugledom njene braće Henryja i Williama. Veću pažnju dobila je tokom 20. stoljeća, posebno nakon objavljivanja njenog dnevnika u potpunijem obliku i biografije Jean Strouse. Strouseina knjiga ''Alice James: A Biography'', objavljena 1980, bila je prva opsežna moderna biografija posvećena Alice James i dobila je [[Bancroftova nagrada|Bancroftovu nagradu]] za američku historiju.<ref name="Strouse1980" /><ref name="Strouse_1980_Alice">{{cite book |last=Strouse |first=Jean |title=Alice James: A Biography |publisher=Houghton Mifflin |date=1980 |isbn=978-0-395-27787-4 |url=https://jeanstrouse.com/book/alice-james-a-biography/ |access-date=27. 8. 2026 |language=en}}</ref> Ruth Yeazell je 1981. objavila izbor iz njene prepiske u knjizi ''The Death and Letters of Alice James'', čime je istraživačima omogućeno šire proučavanje njenog života i odnosa s porodicom i prijateljima.<ref name="Yeazell1981" /> Alice James postala je predmet brojnih književno-historijskih i feminističkih istraživanja. Njeni dnevnici proučavaju se u kontekstu historije ženskog pisanja, viktorijanskih shvatanja bolesti i invalidnosti, porodične kulture porodice James i razvoja američke autobiografske književnosti.<ref name="Constantinesco" /><ref name="Thrailkill_2022_PhilosophicalSiblings" /> == Djela == * ''Alice James, Her Brothers—Her Journal'' (1934), priredila Anna Robeson Brown Burr * ''The Diary of Alice James'' (1964), priredio Leon Edel * ''The Death and Letters of Alice James: Selected Correspondence'' (1981), priredila Ruth Bernard Yeazell == Reference == {{Refspisak}} == Vanjski linkovi == * [https://web.archive.org/web/20161029005134/http://www.pbs.org/wgbh/masterpiece/americancollection/american/genius/alice_bio.html Genije u porodici: Biografija Abby Wolf] {{en simbol}} * [https://web.archive.org/web/20051108061455/http://home.bluecrab.org/~health/alice2.html Posjeta Emersonovim djevojkama (autor: Frank Albrecht)] {{en simbol}} * „[https://web.archive.org/web/20060426222555/http://www.amrep.org/past/alice/alice1.html Bolest kao metafora]”, jedina drama [[Susan Sontag]]: ''Alice u krevetu'' {{en simbol}} {{William James}} {{Normativna kontrola}} {{DEFAULTSORT:James, Alice}} [[Kategorija:Rođeni 1848.]] [[Kategorija:Umrli 1892.]] [[Kategorija:Biografije, New York]] [[Kategorija:Američki pisci]] [[Kategorija:William James|Sestra]] [[Kategorija:Porodica Henryja Jamesa|Alice]] 5f8l2j0rdoib4e2777r2owmid3aihy4